Punicorum Liber Quintus

289 1 sq. Cf. Liv. XXII, 4, et Polyb. III, 83. —3. cæcis armis, insidiis. Cæca passive dici occultata, ἀόρατα, obscura, quæ non videntur, seu 290 latent, et hinc quoque ignota, obscura, ignobilia, multis exemplis probarunt Heinsii et Drak. ad h.l. et ad VI, 7. Plura desideranti suppeditabunt Burm. ad Val. Fl. VI, 422; Heins. ad Ovid. Fast. II, 214, et Met. I, 307; III, 490; XI, 517, ad Val. Fl. VIII, 329, et Gifan. Ind. Lucret. Cf. inf. ad VI, 75, et Ind. —5. in Effigiem, in modum, 291 instar. —8. volvente die, ut ap. Virg. Æn. I, 269, et Ge. II, 402, ad quæ loca vid. Heyne. Cf. sup. ad III, 579.

9 seqq. Cf. ad IV, 719. —9. Tmolus, Lydiæ urbs (ap. Herodot. I, 84, et Tac. Ann. II, 47, ubi vid. Ern.) et mons, vino generoso, sed et croco abundans, de quo dubitat quidem Heynius ad Virg. Ge. I, 56. Sed vid. Columel. III, viii, 4, ibique Gesn. —12. Hanc inventionem Tyrrheno Pisæo tribuit Plin. VII, 56; Tyrrheno Herculis f. Hygin. fab. 274, ubi vid. Muncker. incolis Vetuloniæ Sil. VIII, 488; alii aliis populis, sed plerique omnino Tyrrhenis; vid. ad II, 19. —13. bellis ignava silentia rupit, sustulit, morem belli segnius gerendi sine tubarum cantu, qui milites ad pugnas adcendit, Drak. Cf. IV, 169 sq. —ignava silentia, ignavos milites reddentia: nam tubis alacres ad pugnam animi fiunt. Ern.

15. puero, Trasymeno juvene, Tyrrheni f. —ardere aliquo, ut tepere, calere, perire et mox v. 19, incalescere. Veteres ardere in aliquo, aliquem (propter a.), in aliquem, sed plerumque aliquo dixisse, monet Drak. Conf. Broukh. ad Prop. I, iv, 12. —17. stagnis demisit, more Naiadum. —Agylle, Nympha Trasymeni lacus, unde dicta putatur Agylla, Tuscia urbs, quæ etiam Cære, et nunc Cervetere vocatur; vid. Plin. III, 5, et Heyne Exc. III, ad Virg. Æn. VIII, 478 sqq. —Formosos juvenes a Nymphis aliisque Diis rapi, satis nota res est. De origine et sensu hujus mythi vide Heyne in Antiq. Aufsätzen Fasc. I; et commentat. meam in S. V. Henkii Magazin für Religions philosophie, vol. VI, Fasc. I, p. 194... 210. —18. lubrica capi, quæ facile raptimque capiebatur. —19. sagitta Idalia, hoc est Veneris, cui sacrum erat Idalium, Cypri opp. et 292 mons. vid. Intpp. ad Virg. Æn. I, 681. —sagitta incaluisse, ἀοριστως et venuste: nam amor, igni et flammæ similis, urit ac torret, (Anacr. X, 15; XXI, 7; Theocr. II, 40; III, 17, al.) unde etiam poetæ Cupidini ἰοὺς πυρφόρους tribuunt, ardentes sagittas Hor. Od. II, viii, 15 (ubi vid. Jani), ὀϊστοὺς πυριπνεύστους Musæus v. 88; πυρόεντα βέλη Anthol. IV, 470, et πυριβλήτους (forte, πυριφλέκτους) ἀκίδας auctor carm. Meleagri. Cf. inf. XI, 391 et 398, ubi Drak. laudat Mosch. I, 23.

20 seq. Naiades consolabantur Trasymenum, qui undas extimescebat et amplexus Nymphæ, quæ mox ei lacus imperium in dotem dabat. —fovere, metum et dolorem levarunt, ut vulnus, cui fomenta adhibentur. —Respexit Silius ad hæc Theocriti, Ειδ. ΙΓ, 53 sq.

Quod apud nos carmine suaviori imitatus est egregius ille veterum æmulator, morte infelicissima Musis et Patriæ ereptus juvenis, Andreas Chénier:

22. dotalis propr. ipse lacus, qui nomen inde adcepit. —23. Conscia, vid. ad III, 395. —lascivo hymenæo, ut lasciva licentia et lascivi amores, ap. Hor. Od. I, xix, 3, et II, xi, 7.

24. Vario ornatu expressa crepusculi matutini descriptio. Dausq. comparat Ovid. Her. XIV, 21, 22, et Met. IV, 399 sq. et Amor. I, v, 5; Apollon. II, et alios, quibus Drak. addit Ovid. Met. VII, 706, et Sen. Herc. Fur. 671. Flaminium vix dum certa luce et εὐθέως ὑπὸ τὴν ἑωθινὴν angustias superasse, memorant 293 Liv. XXII, 4, et Polyb. III, 83, extr. —metam, ut ap. Virg. Æn. V, 835, ubi vid. Heyne et Exc. II, ad Æn. II, de noctis curru et equis. Forma loquendi stringere metam petita a circo, ubi currus proxime metam ita flectendus erat, ut tamen eam non tangeret; περὶ νύσσαν Ἀσφαλέως κάμπτοντα τροχῷ σύριγγα φυλάξαι Theocrit. XXIV, 118; conf. VIII, 48; XIII, 299, et inpr. XVI, 361, 362, ubi Drak. laudat Nonn. Dionys. XXXVII, 195, et Sophocl. Electr. 746. Eodem sensu meta teri, vel radi dicitur poetis et εὖ περὶ τέρμαθ᾽ ἑλίσσειν, στρέφειν ἐγγύθεν et μάλ᾽ ἐγχρίμψαι νύσσῃ Hom. Iliad. ψ, 306... 348. Cf. ad IV, 350; Heins. ad Ovid. Am. III, xv, 2, et Jani ad Hor. Od. I, i, 4. —26. nitens ore, nitida, pulchra, nisi malis pedem figens, ut ap. Virg. Æn. II, 380. —in limine primo, ut ibid. v. 269, et inf. XVI, 230. —30. levia arma, ut ap. Virg. Æn. XI, 512. —32. Τηλικοῦτον γὰρ προενεβεβλήκει κατελπισμὸν τοῖς ὄχλοις, ὥστε πλείους εἶναι τῶν τὰ ὅπλα φερόντων τοὺς ἐκτὸς παρεπομένους, τῆς ὠφελείας χάριν, κομίζοντας ἁλύσεις καὶ πέδας, καὶ πᾶσαν τὴν τοιαύτην παρασκευήν Polyb. III, 82. —33. fugientum more, sine ordine.

34 sq. Orta ex lacu nebula, campo quam montibus densior sederat, Liv. XXII, 4. Cf. Polyb. III, 84. —super, insuper. —37. cælum pressum, circumdatum, ut XII, 131, vel tectum, opertum, amictu, nigro quasi peplo noctis. —picea nubila, νέφος μελάντερον ἠΰτε πίσσα Il. δ, 277. Cf. V.L. —Squalebat, vid. ad I, 211.

38. Cf. Liv. XXII, 4, et Polyb. III, 83. —Nec Pœnum liquere doli, Hannibal, fecundum in fraudes ingenium, sua arte fallendi usus est. 294 Male Marsus exponit: doli Pœnorum non patuere. —sedet Abditus, ἐνεδρεύων, vel potius quietus in castris, quæ in aperto ac patentiori campo locaverat, nec prohibet Romanos, in angustias, inter lacum et montes, quos leviter armatis obsederat, ingredi, et propius ad castra sua, quæ spernebant, adcedere; ut ita vario discrimine, quod angustiæ, montes, lacus et insidiæ minabantur, undique urgerentur Cf. v. 93 sq., 198 sq.

45. cura, Pœnus curiosus et ad omnia intentus; vel, notante N. Heinsio, excubitorum et speculatorum custodia ac statio. —46. sub ictu, vid. ad IV, 42.

47 sq. Egregia comparatio, cui similem vid. inf. VII, 500 sq. «Non aliter, quam qui sparsa, etc.» —48. nassa, calathus vimineus angusti colli, ἐκ σχοίνων λαβύρινθοι Theocr. XXI, 11, κύρτος, de quo v. Oppian. Ἁλιευτ. III, 85 et 341 sq. Draken. adposuit verba Sapph. in Anthol. Gr. III, iv, 1, et Festi, «piscatorii vasis genus, quo quum intravit piscis, exire non potest.» Hæc nassa γραφικῶς h.l. definitur. —50. fastigans, acuens, in artum contrahens. Hoc verbum ubivis fere in optimis codicibus, quibus lex metri h.l. faveat, fastigare, non fastigiare, scribi, et vel a fastu, vel a fastigio formari, copiosius docuit Drakenb. —cacumina, 295 τὰ ἄκρα, vimina summa. —52. Introitu facilem, active, qui facile intrat. Cf. ad I, 615.

53. Consul signa, quæ convelli non possunt (v. 66 sq.), jam præcesserat v. 29 sq., adeoque nunc iterum, ut moverentur, edixisse videtur. Teste Liv. XXII, 3, signa effodi jusserat, antequam agmen incedere et in angustias intrare cœpisset. Ibid, tamen c. 4, quum pridie solis occasu ad lacum pervenisset, inexplorato, postero die, vix dum satis certa luce, angustiis superatis, in patentiorem campum agmen pandit. —54. Excussus mentem, vid. ad II, 592, in V.L. —fatorum turbine, cursu, vid. ad IV, 731. —55. Teste Liv. XXII, 4 et 6, non nisi inclinata re, adeoque prælio finito, nebula incalescente sole dispulsa diem aperuit. —56. orbe renato, ut luce renata, ap. Sen. Herc. Fur. 127. Cf. Virg. Æn. IV, 119. —58. sereno, αἰθρίᾳ, serenitate, ut XII, 4, ubi Virg. Ge. I, 393; Lucan. I, 530; VI, 55, Stat. Th. IX, 135, et alia loca conferunt Dausq. et Drak.

59. Hæc pugnæ præsagia et historici memorant. Cf. ad VIII, 624 sq. et de ostentis, prodigiis ac monstris omnino Heyn. Opuscul. Acad. Vol. III, p. 198... 215, pag. 255... 275, et ad Virg. Ge. I, 466 sq., ad Tibull. II, v, 71. —Hujus prodigii Cic. de Div. I, 35, mentionem facit; eodemque contemto, P. Claudium b. Punico I male pugnasse, notum ex Liv. Epit. XIX, et Flor. II, 2, quod jam alii notarunt. Loco ejus aliud memorat Liv. XXII, 3. —62. Damnavit, vid. ad II, 595, et III, 331.

296 63 sq. Idem omen evenisse Syphaci inf. XVI, 264 sq., et Pompeio ap. Lucan. VII, 165; sed Flaminio ante hanc pugnam, quum magistratum iniret, teste Liv. XXI, 63, jam monuit Drak. Poeta autem ante oculos habuit Virg. Æn. II, 223 sq., ubi vid. Heyne. —65. Incerta cervice ferens, vulnere non certo et letali adcepto. —66. Notum est hoc prodigium ex Liv. XXII, 3; Fl. II, 6 (qui apum quoque examen signis insedisse tradit, de quo vid. ad VIII, 635), et Cic. de Div. I, 35. Sed poeta illud ornat augetque, respiciens forte fabulam Virg. Æn. III, 26 sq.; cf. ad v. 91. De causa portenti et de rivis sanguinis vid. Heyne Opusc. Acad. T. III, p. 265 sq., et p. 213, not. i. —vellere, ut VIII, 240; nam signa terræ infigebantur in castris, hisque movendis evellebantur. —67. humo lacera, convulsa, effossa. —nitentum, qui convellere conabantur. —69. parens, terra.

70. Hujus prodigii non alius meminit, nisi forte cum Dausq. et Drak. huc referre velis verba Plin. II, 107. «Trasymenum lacum arsisse totum Valerius Antias narrat.» Causa ejus ab ignibus subterraneis, sub aqua ardentibus, repetenda; vid. Heyne l.c. Forte lacus ejusdem fere naturæ est, vel fuit, cujus nunc est Lago di bagni, seu Solfatora. Hujus aqua sulphurea est, et perpetuo fervet. Cf. Cluver. Ital. ant. II, 3, p. 589, et sup. IV, 677. Eadem res vario ornatu exponitur. —71. Cyclopum caminis, fabricis. Cf. Virg. Ge. IV, 170 sq. 297 et Æn. VI, 630.

75. Justo poeta dolori indulget ob ferociam consulis, hæc prodigia spernentis. —Parcas fatum. —morantia, de conatu. —76. fatis Superi certasse minores, ut tanto certare minorem dixit Hor. Serm. II, 3, 313, ubi vid. Bentl. Sic et ἥττων ὀργῆς et alia; vid. Burm. ad Val. Fl. VII, 349. Fatis autem Dii quoque inpares credebantur. Nota sunt Pittaci verba, ἀνάγκῃ δὲ οὐδὲ θεοὶ μάχονται ap. Plat. Leg. VII, pag. 818, et alios; Liv. IX, 4, «necessitas, quam ne dii quidem superant.» Δοῦλοι βασιλέων εἰσιν, ὁ δὲ βασιλεὺς θεῶν, ὁ Θεὸς Ἀνάγκης, dixit Philiscus ap. Stob. Serm. LX, p. 33; πρὸς τὴν Ἀνάγκην ουδ᾽ Ἄρης ἀντίσταται Sophocles, et similiter alii ap. eund. l.c. et Ecl. Phys. c. 8, p. 10, et in Excerptis p. 127. Conf. inf. v. 201; IX, 543; Menag. ad Laert. I, p. 48; Burm. ad Ovid. Her. I, 28; Spanh. ad Callim. H. in Del. 122, et de P. et U. N. XIII, p. 639 (IX, p. 839, ed. 2), ubi Fata Victricia ex numis illustrat.

77. Sic omnes frustra in concilio salutaria suadent ap. Liv. XXII, 3, et Polyb. III, 82, quorum verba Silius amplificavit. —egregius linguæ, ut Drances linguæ melior dicitur Virg. Æn. XI, 338, ex emendat. VV. DD. Poeta autem respexisse videtur M. Valerium Messalam Corvinum, summum oratorem, philosophum et historicum, nec minus rei civilis, quam militaris peritissimum, de quo vid. Jani ad Horat. Od. III, 21, in Argum., Ernesti Clav. Cic. et Heyne ad Tibull. I, iii, 1, et alibi passim. —nomen, vid. ad IV, 729, et cf. XI, 514. —78. Corvinus fingitur unus esse ex posteris M. Valerii M. F. Corvini, seu Corvi, cujus pugna cum Gallo et cognomen a corvo, in galea ejus considente, ipsi inditum vel tironibus notum est ex Liv. VII, 26; Flor. I, 13; Val. Max. VIII, 15, et Gell. IX, 11, qui et statuæ meminit, ab Augusto ei positæ, ad quam, nescio quare, poetam respexisse suspicatur Drak. —Phœbea ales, corvus, vid. Spanh. ad Callim. H. in Apoll. v. 66, et Ælian. V. H. I, 48. —79. Ostentans, etc., cf. ad I, 415. —80. Plenus Deûm, perturbatus prodigiis, vel ἔνθεος, vid. ad III, 698.

298 82. Conf. Virg. Æn. IX, 258 sqq. —Iliacas flammas, sacra Vestæ, vid. ad I, 543. —83. suspensa, sollicita; vel suspensa ex eventu, quorum salus ex eo pendet. —86. camposque diemque, h.e. locum et tempus ad prælia aptum. Cf. V.L. Utrumque v. 88... 96, illustratur. —91. Cf. sup. v. 67 sq., et VIII, 644, 645, ubi Drak. laudat Liv. XLV, 16; Curt. IV, 2; Appul. Met. IX, p. 201, ed. Pric.

299 97. ducere, trahere, protrahere, differre. —98. Cn. Servilius, alter consul, qui placandis Romæ diis trahendoque delectui operam dabat; vid. Liv. XXII, 1 et 2, pr.

100. Lefeb. adscripsit verba Val. Fl. IV, 622: sæpe acri potior prudentia dextra, et Hor. Od. III, iv, 65; vis consilii expers mole ruit sua.

106. In hac oratione singularum sententiarum vim, verborum dilectum, ferocisque animi signa et adfectum quilibet facile percipiat. Primæ quasi lineæ reperiuntur in verbis Flaminii ap. Liv. XXII, 3 (unde expressi v. 121 sq.), et Polyb. III, 82. —Auditoque, quum audivisset, ablat. absol. vid. App. et Drak. ad XIV, 97. —107. Cf. ad IV, 706. —Siccine nos Spectastis, tales nos cognovistis, etc. Conf. Turni oratio ap. Virg. Æn. XI, 396 sq., in qua etiam a v. 392, 300 non minus omnia in majus augentur. —108. lues, ut pestis, pernicies, ab hoste timenda, vid. Ind. —109. iterum, ut olim, quum Galli Senones Romam diriperent et incenderent.

110. corpora Irata tellure sata, monstra corporum: nam Γαῖα, omnia fere, quæ unquam exstitere, monstra genuisse fingitur. Cf. VI, 151, 254; Barth. ad Stat. Th. V, 506; Heins. ad Ovid. Met. III, 102; Intpp. ad Virg. Æn. IV, 178; Cl. Hermann Mythol. Lyric. p. 31... 35. Poetam tamen potissimum procreationem Gigantum respexisse, Draken. inde probat, quod Galli Ὀψίγονοι Τιτῆνες, Titanes serius nati, vel Gigantum posteri, dicuntur Callim. H. in Del. v. 174. His bene comparari possunt tam ob bellum, Brenno duce, Jovi quasi Capitolino et Delphico Apollini inlatum, quam ob corporum inprimis proceritatem, de qua præter h.l. vid. sup. IV, 149; Liv. XXXVIII, 17; Flor. I, 13; (ubi hæc gens corporum mole, armis ingentibus et omni genere adeo terribilis fuisse dicitur; ut plane nata ad hominum interitum videretur) App. de reb. Gall. T.I, p. 73, 74, 78, ed. Cl. Schweigh. quem vid. T. III, p. 171; Pausan. X, p. 647; Cæs. B. Gall. II, 30, et alios ap. Dausq. —111. vix vulnere, etc. Cf. I, 280 sq., et Virg. Æn. VIII, 566.

114. Scilicet per ironiam et amaritudinem negat cum et sine interrogatione, ut ap. Virg. Æn. IV, 379, et al. —laudes, ut κλεα, facta laude digna et quibus laus parari solet ac potest; vel decus et præmia victoriæ; cf. Heyne ad Virg. Ecl. IV, 26, et Æn. I, 461; V, 355; VIII, 273; IX, 197, 252; X, 825; XI, 708.

117. Quippe est indignantis et cum amara irrisione sibi quid opponentis, vel aliorum objectiones repetentis, ut VII, 397, et ap. Virg. Æn. I, 39. —monent, vid. ad IV, 120. —118... 120. Ex 301 virtute pendet victoria, non ex diis et auspiciis. Cf. v. 126; Liv. XXII, 5, et quos comparant Virg. Æn. X, 773 (ubi vid. Cerda), Apollon. I, 466 sq., et Stat. Th. III, 615, 648... 668. Nec tamen hunc locum ex illo Maronis adumbratum crediderim cum Drak., sed potius cum Dausq. ex Homerico Iliad. μ, 243, ubi Hector his verbis, Εἷς οἰωνὸς ἄριστος, ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης, Polydamantem auspicem objurgat, et v. 237 sq., auguria spernit ac ridet, ut Flaminius h.l. et v. 162 sq.

121. Cf. Liv. XXII, 3. —sedet, vid. ad II, 385. —123. Arretium, Cortona et Clusium (hod. Arezzo, Cortona et Chiusi) in numero XII antiquorum Etruriæ oppidorum erant. —altos muros, quoniam pars Arretii in colle, pars vero in planitie sita. —Corythi arcem, vid. ad I, 7, et IV, 719. Cf. Liv. XXII, 2... 4.

124. Clusium, olim Camers dictum, Porsenæ regia. —129. Eridani, quia Ticinus et Trebia eo miscentur. —inhumata juventus, vid. ad IV, 669.

132. Conf. Virg. Æn. XI, 486 sq., ubi vid. Heyne. —Non minus galeam Ulyssis ornat Hom. Iliad. κ, 261 sq. —Cassis ærea erat tecta pelle vituli marini, seu phocæ. Morem ferinas pelles in galeas formandi, Dausq. et Draken. illustrarunt multis vett. scriptt. locis, v.c. Virg. Æn. VII, 688 (ubi vid. Cerda); X, 680; Strab. I, et VII, de Albanis, Amazonibus et Roxolanis, Ovid, Met. XII, 380, et al.; cf. 302 ad II, 156. Κυνέη ταυρείη, κτιδέη, etc., ex Homero nota. —134. Triplex crista, τριλοφία, τρυφάλεια. Cf. Heyne ad Virg. Æn. VII, 785; Barth. ad Stat. Th. IV, 130; Val. Fl. III, 62, et inpr. Kœppen ad Hom. Iliad. γ, 371, ubi τριφάλεια scribendum putat. Ferrem, nisi toties libri ad lectionem τρυφάλεια conspirarent, unde probabilius videtur, galeam innui, cujus conus sit perforatus, seu politus, a τρύειν. —Dausq. docet, innui vel veras jubas, sed crine Suevo concolores, h.e. flavas (vid. Lucan. II, 51), vel cristas ex crine Suevo, præduro et prælongo, quod præferendum videbatur Drak. Conf. Tac. Germ. 38; Claud. Cons. Hon. IV, 655, et Diodor. V, de Gallis, παχύνονται γὰρ αἱ τρίχες ἀπὸ τῆς κατεργασίας, ὥστε μηδὲν τῆς τῶν ἵππων χαίτης διαφέρειν. Flaminium autem bello Gallico hanc cassidem reportasse, et in eo Boios ac fortasse Suevos fuisse suspicatur Dausq. Lipsius de Mil. Rom. III, 5, putat Flaminio Suevum, sc. Germanicum crinem adfingi, quia triumphaverit de Gallis, qui a poetis hujus ævi confundantur cum Germanis.

135. Scylla, ut Chimæra in Turni galea ap. Virg. Æn. VII, 785; conf. ad II, 306. —137. Gargeni spolium Drak. comparat inf. v. 323, et Virg. Æn. XII, 94; conf. Heyne ad Æn. V, 260 sq.

140. Cf. ad II, 401, et Virg. Æn. IX, 707; et XI, 487 sq. —nexilis, propter hamos tortos, h.e. annulos, catenulas. —141. squama, laminæ. —rudi permixtoque auro, intell. loricam auro bilicem, seu trilicem. —asperat, cf. ad II, 431.

142 sq. Clipeum ornabat Celticus, seu Boiorum cruor, et lupa (proprie 303 cælata ejus imago), quæ nutriebat Romulum cælo, h.e. ut in cælum aliquando reciperetur. —cædibus, ut I, 525. —145. Assaraci alumnum, vid. ad III, 566 et 702.

146. Drak. comparat Virg. Æn. II, 393, et gladium, belli certe Punici temporibus, ad dextrum latus ab humeris pependisse, probat ex Polyb. VI, 21, cui alii auctores et numi quoque adversantur. Conf. quos laudat, Salmas. ad Spart. Sever. c. 6; Barth. ad Stat. Silv. I, i, 43; Fabrett. ad Column. Trajan. c. 2, et, qui Romanos mutasse et aliter atque aliter gladios gestasse putat, Lips. Milit. Rom. III, 3. —147. Verba Virg. Æn. IV, 135.

148. virgato corpore, pelle longis macularum ductibus lineata, Drak. coll. Sen. Hippol. 344. et Herc. Œt. 146; Claud. Laud. Stil. I, 66, et Salmas. Exerc. Plin. p. 148. —tigrim sub Augusto demum in Italia visam tradit Plinius VIII, 18. Sed poetæ in ornatu orationis ad talia non respiciunt, neque ad eam subtilitatem sunt exigendi. Conf. Heyne ad Virg. Æn. V, 37. Præterea pellem ignotæ feræ advehi potuisse monet Lips. Mil. Rom. III, 7. —149. exceptus equo, ut ap. Virg. Æn. X, 867. Drak. —dant, διδοῦσι, permittunt. —150. hortatibus inplet, cf. ad I, 105. —subfixa, adfixa hastis.

153 sq. Quisque graves iræ causas, quibus sponte ad pugnam et virtutem excitetur, a morte cognatorum repetat: 157, sed cui vestrum non privata doloris causa est, ingentia sc. hortamenta e medio certe, h.e., e publico et communi, e rebus, quæ ad totam remp. spectant, sumat, perfractas sc. Alpes, eversionem Sagunti etc. An e medio est, ex rebus vulgaribus, satis notis? Sic verba e medio tollere h.e. verbis vulgaribus uti, dixit Cic. Or. III, 45, et non quæsita ex occulto, sed sumta de medio: id. pro Domo 54, pr. —154. atris, vel funestis, 304 vel sanguineis; Drak. —156. Metitur corpore, ut ap. Virg. Æn. XII, 360. —sine funere, exsequiis, quo rei acerbitas augetur. Conf. ad I, 154, et IV, 669. —159. Formam dicendi fodere pectus in iras Dausq. repetit a leone, qui, pugna adpetente, osseo stimulo, qui in cauda est, latera fodicat, μαστίεται, irasque suscitat, ut ap. Hom. Il. υ, 170, et Hesiod. Scut. H. 430. Sed vid. sup. ad I, 113. —161. Conf. ad I, 294. —nomen Iberi græce pro, Iberum. Cf. ad IV, 729; Drak. ad h.l. et ad XIV, 70; Burm. ad Petron. c. 80 et 123. Sed vid. V.L.

165. Turbidus, vid. ad I, 477. —atras jubas, forte rubras, judice quoque Drak., ut rubra crista ap. Virg. Æn. IX, 50, 270; XII, 88, sanguineæ jubæ, ibid. IX, 731, et inf. XII, 171, puniceæ ap. Stat. Th. IV, 218. Sic et atrum vinum, ater, vel niger cruor, seu sanguis, (vid. Drak. ad IX, 365) αἷμα κελαινόν et μέλαν, ap. Hom. Iliad. γ, 828, 844; υ, 470. Forte ita quoque atrum fulmen sup. IV, 431, et ater ignis XVII, 181, et IX, 441, ubi Drak. comparat πυρὸς μέλαιναν αἴγλαν Eurip. Troad. v. 547, et atros ignes Virg. Æn. XI, 186. Sed vid. ibi Heyne, et Burm. ad Val. Fl. II, 236; cf. sup. ad IV, 431, et III, 211. —Hoc etiam probat Ernesti, apud quem «Flaminius facta ad milites adhortatione pugnam inchoaturus, tribus militibus, suis cuique meritis insignibus, mandata dictat, Orphito (aptanti jubas, cristas galeæ, atras sive ob colorem, 305 sive terribiles, sævas, quia maxime serviebant terrori augendo), ut ducem Pœnorum maxime petat, Murrano, ut angustas vias patefaciat, Æquano, ut in copias hostiles inruat.» —166. jubas, cristas, λόφον ἵππειον, seu ἱππιοχαίτην, unde κόρυς ἱπποδάσεια et ἵππουρις. Male Cell. jubas proprie capit, quibus erectis equus bellator signum alacritatis dederit. Dausq. exponit: viso hoste, leni manu jubam equi componente. Sed judice Drak. poeta jubas aptare dixit, ut XII, 170; et Virg. Æn. XII, 88. —Orphitus nomen equi bellatoris, quem Flaminius adloquitur, judicio Modii, Buschii, Dausq. Cell. et Lefeb. Cf. ad IV, 265. Sed nomen viri bellatoris esse putant N. Heins. et Drak. qui spolia opima non a duce solum, sed a quovis etiam milite referri potuisse, modo duci hostium detracta essent, a Perizon. hist. anim. c. 7, probatum docet. Sed vid. Liv. IV, 20, etsi probabilis hæc sententia videri potest, quia consul mox Murranum Æquanumque similiter ad virtutem incitat. —167, 168. Cf. ad I, 133. —Jovi volenti, propitio, ut VII, 174, et serenato mox v. 181. Nota est solennis precum formula, volens propitius, vel ex Liv. I, 16; VII, 26; XXIV, 21, 38; Cf. Burm. ad Val. Fl. II, 324, et Heyne ad Virg. Ge. II, 41. Stolida autem Flaminii ferocia, qui, omnibus ad perniciem jam profligatis et perditis, ne spoliorum quidem opimorum spem abjicit.

169. alia dextra, sc. quam tua. Qui Orphitum de equi nomine adcipiunt, supplent, quam mea.

171. Martius clamor, quo milites ad virtutem incendis. —174. Angustias et fauces, cæsis hostibus, relaxa, aperias; cf. v. 269, et VI, 319.

175 sq. Totum hunc locum poeta concinnavit ex Virg. Æ. XI, 785 sq. ubi vid. Heyne. Conf. ad II, 150. Hæc sacra non Apollini, sed Deæ Feroniæ fieri docet Strabo V, 306 pag. 226 (al. 156). Sacerdotes autem sæpius pugnantibus interesse, monui ad II, 149. —Soracte, seu Sorax (Monte di S. Silvestro, seu Tresto), mons Etruriæ in Faliscis, Apollini sacer. Conf. Ind. et Hor. Od. I, ix, 2. —177. pius Arcitenens, τοξοφόρος, ut ap. Virg. Æn. III, 75, ubi tamen pius alio verborum contextu dicitur, quem Silius forte non respexit. Cellar. explicat pium in matrem Latonam, quod Pythonem, ad eam persequendam a Junone immissum, occiderit.

178. «Sacrificio annuo, quod fit ad montem Soractem Apollini, super ambustam ligni struem ambulantes non aduruntur,» Plin. VII, 2; qui locus class. est. Conf. Eckhard de ritu antiq. per ignes et carbones candentes incedendi, in Magazin für Philologen, T. II, p. 36... 48; Brem. 1797. —179. Sic, ut οὕτως, solennis obtestandi formula, de qua vid. ad II, 301, in V.L. et Jani ad Hor. Od. I, iii, pr. ubi æque ac h.l. preces votis postponuntur. Nam vulgaris ratio fuisset: Æquanum noscens—ait, Concipe furorem—sic h.e. ea conditione vicissim opto, ut teras, etc. —teras vestigia, ut premere vestigia, ap. Virg. Æn. XI, 788, de lento incessu, ubi ex Silio et MSS. victores pro cultores reponi jubet Lefeb. frustra. —180. victor vaporis, ne quidem prunarum adflatum sentias; Dausq. Sed vapor, ut apud Virgilii Æneid. lib. V, 683, 698. Mens autem Silii et Maronis, D. Heins. monente, est, sic sacer semper et inviolatus sacerdos maneas: experimentum enim, quo sacerdotes a profanis, pios ab impiis distinguebant, erat ignis, cui salvi si insistebant, puri erant et a noxa alieni. Ita Heins. coll. Sophocl. Antig. 269, et aliis. Sed vid. Intpp. ad Virg. l.l. —181. serenato, placato, benevolo, 307 ut γαληνιόων, ap. Orph. D. Heins. —185. Cinyphiæ, vid. ad II, 60; III, 275. Dausq. conf. Hom. Iliad. κ, 246.

188 sq. Cf. Liv. XXII, 4, et Polyb. III, 84. —Increpuere, etc., ut ap. Virg. Æn. IX, 503.

191. Horresco referens, ut ap. Virg. Æn. II, 204, ac si nunc malum illud nobis inpenderet, et Hannibal suos contra nos duceret, Cellar. Poeta paucis quidem, quibus dolor uti solet, verbis, sed gravibus deplerat tristem sortem tot civium, qui consulis temeritate pereunt. —193. torta habena, ut verbere torto, ap. Virg. Ge. III, 106, et Tibull. I, vi, 46; ix, 22; cf. Ind. et ad I, 315. —195. De Cantabris, bellicosissima natione, cf. ad III, 326 seq. —venalem, etc. Drak. comparat XV, 502 sq. —196. conducta bella; propr. milites mercede conducuntur. —197. galeæ contemto tegmine 308 Vasco, conf. ad III, 358.

198 sq. Cf. Liv. XXII, 4, et ad v. 38 seq. —arma, armati in castris, quæ Hannibal in patentiore campo inter montes et lacum posuerat. —simulque Consona vox, militum levis armaturæ, qui per colles, in monte, de quo jam undique decurrunt, signum, scilicet signa, exercitum Romanorum (unde signis forte legendum est) circumfundebant, h.e. circumdabant: nisi forte sensus est, Tyriam coronam, nimirum ipsos Pœnos, in monte circumcirca locatos, signum invadendi, ab Hannibale datum, percolles cum clamore circumfudisse, h.e. circum cecinisse, ut fere fundere vocem, preces, sonos, etc. —199. urget, vid. Heyne ad Tibull. II, i, 79. —Arma et consona vox explicantur adjectis verbis: Tyria corona, Pœnis, circumfund. spargentibus signum; arma sua, una cum clamore; Lenz.

201. Ipsi dii, crudeli Junone excepta, sortem Romanorum, necessitate fatorum, quam solvere quidem et rescindere cupiunt, nec tamen possunt, constitutam lugent, et a spectaculo tam lugubri oculos avertunt. Non poterat fortius exprimi adfectus doloris, cui poeta ipse jam v. 75 et 189, indulserat. —fato Majori cesserunt, vid. v. 75. —204. Inlacrimat Venus, ut apud Virg. Æneid. lib. I, 228, et Apollo, doloris leniendi causa, procul a tristi pugnæ loco, lyram plectro 309 pulsat. Utraque pictura dulcissima et miserationis plena! Conf. ad II, 476.

206. Conf. Virg. Æn. XII, 134 sq., et Heyne Exc. ad Æn. IX, 638. —207. Exspectat cædes tanquam rem desiderabilem et exoptatam, Drak. recte, ut VIII, 5; Liv. XXVIII, 27 (ubi vid. Gronov.); Terent. Adelph. V, 4, 20, et al. Pro adspectat (ut ap. Stat. Silv. V, ii, 23, et Petron. 17, ubi vid. Burm.), vel potius pro espectat, h.e. spectando e vertice præstolatur, positum existimat Lefeb. qui præterea Junoni comparat Ἐριν Hom. Iliad. λ, 73 sq.

208. Picentum, cf. VIII, 424 sq. —rupto turbine, ut ap. Virg. Æn. II, 416. —fusa, effusa e montibus, ruere. —211. turbato victore, turbando victorem, impetu in hostes facto; Lenz. —212. metuendi libera, h.e. a metu libera, vid. ad II, 441, in V.L. et Burm. ad Ovid. Her. I, 80. —erepto cælo, cæli lumine, luce, vita et ejus spe. —213. ipsa mittit piacula, inferias, præsumta, ante mortem suam (cf. VI, 300, et ad IV, 802, in V.L.) Manibus suis; et pœnas petunt pro morte futura, quam cæsis hostibus in antecessum ulcisci conantur. —215. Pilorum nimbus, vid. ad I, 311, et IV, 552. —repulsi, Pœni. —clipeos fixos, transfixos telis curvatis et magni ponderis vix sustinere 310 possunt. Cf. V.L.

220. Locus class. de figura Bellonæ. Cf. ad IV, 440; Hom. Iliad. ε, 592, inpr. Quint. Smyrn. lib. VIII, (ap. Barth. ad Stat. Th. VII, 73) et Stat. Th. IV, 5 sq., ubi et facem hastamque in signum belli quatit. —221. acies pererrat, ut ap. Virg. Æn. X, 761, «Tisiphone media inter millia sævit.»

222. Tartareæ Divæ, quæ in Tartaro sedem habet. Drak. coll. Claud. in Eutrop. II, 144, (quid dudum inflare moraris Tartaream, Bellona, tubam) et Petron. c. 124, ubi vid. Burm. De tuba Bellonæ, vid. Intpp. ad Val. Fl. III, 61.

225. His, Romanis. —iras fovent, adcendunt, vid. ad III, 505. —crudus, acer, seu acerbus iis stimulus erat desperatio. Cf. ad I, 405, et IV, 35. —226. projicere spem, vitam, animam, etc., tanquam rem nullius pretii, pro nihilo habere, spernere, ut abjicere vitam, ap. Cic. Att. III, 19, pr. et Gr. ἀπορῥίπτειν κίνδυνον, παραβάλλειν ἑαυτὸν, et ap. Plut. προΐεσθαι τὸν ἑαυτοῦ βίον. Cf. ad I, 225; Drak. ad X, 42, et Intpp. ad Virg. Æn. VI, 436. —227. Hos, Pœnos. —Deus dexter, propitius, vid. Ind.

311 229. Abreptus, ut oblitus suî dulcedine cædum IV, 422, et auferri alias dicitur. Conf. Drak. et quos laudat Gronov. ad Liv. XXXV, 11; Heins. ad Ovid. Her. XV, 140, et ad Claud. Cons. Olybr. et Prob. v. 153. —230. sequitur dextram, faustis cædibus instat, Barth. Adv. V, 15.

232. nimium, nimis cupidum. —233. non æquo Marte, non parem hostibus, quia solus inruerat. —234. Fata inritantem, temere in discrimen se inferentem, vid. ad I, 268 et IV, 731. —237. Occupat, φθάνει πλήξας, ut ap. Virg. Æneid. lib. IX, 770; X, 699.

240. adversos, Lateranum et Lentulum. —242. Stygiæ nocti, conf. ad II, 574, et Heins. ad Ovidii Metamorph. III, 695. —312 245. geminæ, Laterani et Lentuli.

246 sq. Non ut olim in mari, nunc in campo victores eritis. —250. meliori regno, nobiliori victoriæ Pœnorum, quam Romanorum apud Ægates; Cl. Ernesti. Cf. V.L.

253. Sic passim ἀδύνατον exprimitur in omnibus fere linguis; Drak. laudat Ovid. Her. V, 29, et Trist. I, vii, 1 sq.; Prop. II, xii, 33 sq.; III, xvii, 5 sq.; Sen. Phœniss. 85 sq., et Claud. in Eutrop. I, 350 sq.; Cf. Cerda ad Virg. Ecl. I, 60; VIII, 27; Burm. ad Lotich. II, xv, 45; IV, i, 23; Jani ad Hor. Od. I, xxix, 10; xxxiii, 7, et Intpp. ad Theocr. I, 132 sq. Shakesp. in Romeo, then shall water be turned in fire. —254. sanguine pio, gravius quam nostro, ut innuantur Romani, pium bellum gerentes, et fide ac religione superiores Pœnis inpiis, perfidis, fœdifragis. —255. Subsidens, ὑφιζάνων, fodit ilia, corpus Syrtici, conantis arborem in Lateranum conjicere, unde suspensa ilia, h.e. prominentia, vel tenta, ut ap. Virg. Georgic. III, 507, «imaque longo Ilia singultu tendunt.»

259. Parte alia campi, apud Romanos. 313 —260, 261. Rullo Obcumbis, ab eo interficeris; vid. Burm. ad Val. Fl. VI, 286. —Ad opes Volusii ap. Tac. Ann. XIV, 56, adludi putabat Lips. ad l.c. Drak. autem, quia Volunx h.l. Afer est, ad Bocchi Maurorum regis filium, qui Volux vocatur Sallust. b. Jug. c. 105 sq., unde, vel ibi Volunx, vel h.l. Volux dicendus sit. —262. patrio, Africano. —264 seq. Ita sæpius philosophatur Horatius, v.c. Od. I, iv, 7, 9; II, iii, 11, 14; Cf. XIII, 777, ubi Drak. comparat Prop. III, iii, 35; Claud. R. Pros. II, 300 sq.; Auson. Epigr. 54, ubi vid. Vinct. —266. Congerere opes de avaris proprie dici notum est, vid. Drak. —267. Nudum opibus. Conf. simil. loc. Tibull. III, iii, 10 sq.

269. Pandebat campum, viam patefaciebat, ut laxare campum ferro VI, 319; laxare cuneos IX, 364; angusta relaxare V, 174. Sic et limitem agere IX, 379. Cf. ad IV, 462. —ubi plurima virtus, ubi maximus fortissimorum virorum numerus erat. —270. nullique adspirare vigor, h.e. nec cuiquam propius adcedere virtus, ut utar verbis Virg. Æn. X, 712. Sic adspirare passim occurrit, v.c. inf. v. 442, et ap. Cic. Sull. 18; Pis. 5, 314 et Tusc. Qu. V, 5. —273. leviterque e corpore summo (capite, ob v. 277.) —274. Degustat, ἀκρότατον δ᾽ ἄρ᾽ ὀϊστὸς ἐπέγραψε χρόα φωτὸς Hom. Iliad. δ, 139; η, 187; λ, 388; ν, 553: umbonem detersit ictu inf. v. 297; parce perstrinxit corpus XV, 760; parco summum violasset vulnere corpus XVI, 111; cf. IV, 119; 350 (ubi vid. not.); IX, 523; Virg. Æneid. X, 344, 478, et inprimis XII, 376, ubi videndus omnino Heyne. Similiter γεύεσθαι, apud Homerum, Iliad. υ, 258; bibere inf. VI, 293; (ubi Drak. laudat XV, 632; Virg. Æn. XI, 804, et Anthol. I, 22; Epigr. I, et 4: ἀσπὶς et βέλος αἷμ᾽ ἔπιεν) libare et delibare h.e. leviter perstringere inf. IX, 523, ubi Drak. citat Stat. Th. V, 587; VIII, 527; Iscan. b. Troj. V, 322; VI, 311, 337, et al. Hinc exsatiare enses cruore VII, 535; satiata sanguinis hasta IV, 435; sitit hasta cruorem XII, 264; βέλη λιλαιόμενα χροὸς ἆσαι Homer. Iliad. ο, 317; ἐγχείη ἱεμένη χροὸς ἄμμεναι ἀνδρομέοιο Iliad. φ, 70.

275. lumina flammis exarsere, conf. ad I, 126, et Heyne ad Virg. Æn. VI, 300 (in V.L.), et XII, 101, 102. —276. diffulminat, dissipat et contundit, instar fulminis; vocab. a poeta effictum. —278. commendat, ornat sanguis membra, pulchriora facit, Mars. —279 sq. Similis locus Hom. Iliad. γ, 30... 37, ubi Paris, conspecto Menelao, in sociis se condit, ἀψ ἑτάρων εἰς ἔθνος ἐχάζετο, et αὖθις καθ᾽ ὅμιλον ἔδυ Τρώων. Cf. et. Iliad. π, 813, et ε, 596 sq., ubi Diomedes Hectorem ἰδών ῥίγησε καὶ ἀνεχάζετο. Comparationes, quibus poeta utitur, passim reperias.

281, 282. Hyrcana ornat, ut ap. Virg. Æn. IV, 367. —Conf. Hom. Iliad. φ, 493 sq. —pressa, vid. varias lectiones. —pennas colligit, forte alas, ad volatum jam expansas, contrahit, in columbarium recedit et volatum cohibet, ut fere colligere gradum VI, 399; VII, 695, nisi potius poeta expressit Maroniana, Radit iter liquidum, celeres neque commovet alas, Æn. lib. V, 217, ubi videndi sunt interpretes. —territa pennas Colligit, ut πτώσσειν, vel πτήσσειν et ὑποπτήσσειν de avibus animalibusque, quæ frigoris, vel metus causa pennas et membra contrahunt. Conf. Kœppen ad Hom. Iliad. β, 312; δ, 476; ε, 634, et Ephemerid. Goetting. a. 1795, p. 84.

285. micantem, jactantem, quatientem, Schmid. Sed vid. ad IV, 211. —286. mutat hostem, uno dimisso alium adoritur, ut VI, 238; Conf. Burm. ad Val. Fl. VI, 614; Heins. ad eund. VII, 587, et ad Ovid. Met. XIII, 937.

288. Cinyphius, vid. ad II, 60, nisi h.l. et v. 296, simpl. est Libycus. —290. vano, ob inminentem sponsi 316 mortem.

295. solvitur, confringitur, dissultat, in ære galeæ. —296. dispar sortis, vid. Heins. ad Sabini Epist. I, 35.

302. conjuncto, propinquo, vicino; vid. Gronov. ad Liv. XXII, 20, in gustu ad Stat. Th. VI, 250, et Diatr. ad Stat. c. 43. —303. Femina ita generi jacturam excusatius queritur; Ernesti V.C. Sed non graviores ob causas heroes passim ap. Hom. lacrimant, et ipse Hercules apud Virgilium, Æn. X, 465, «... magnumque sub imo Corde premit gemitum, lacrymasque effudit inanes.» —socer, Mago. —304. data fœdera, sponsalia facta.

309... 313. Cf. Virg. Æn. X, 454 sq., ubi vid. Heyne. —314, 315. signa moventem. Et sparsa, etc. Maroniana Ge. III, 234, 236, et Æn. XII, 106, ubi vid. Heyne.

316. infit, paucis et amaris verbis, ut irati solent et heroes. —318. generum in spe, cum irrisione. —tegmina, ut al. terga boum, corium taurinum, clipeo inductum, quod multiplex esse solebat, unde βοείας θαμειὰς dixit Hom. Iliad. μ, 296; σάκος ἑπταβόειον Ajacis, Iliad. η, 220; σάκος τετραθέλυμνον Teucri Iliad. ο, 479; πέντε σάκεος πτύχες Achillis Iliad. ς, 481. Cf. Heyne ad Virg. Æn. X, 783 sq.; Drak. ad h.l. Ernesti ad Callim. H. in Dian. 53, et inpr. Obss. Miscell. T. I, p. 32. 318 —319. æris moras, æs clipei, quod hastam morari poterat, ut IX, 218; Virg. Æn. XII, 541, —«nec clypei mora profuit ærei.» Val. Fl. VI, 97 (ubi vid. Burm.), al. Drak. qui et recte monet, a Marso perperam æris moras ad loricam et galeam referri, quum hasta in lævo lacerto stet; vid. ad IV, 387, et I, 479.

321 sq. Hastam donum Hannibalis (is enim frater est et victor) facit, more poetarum, qui ita heroum arma ornant et commendant. Cf. XII, 224 sq.; XV, 260, XVI, 459 sq. inpr. Virg. Æn. V, 260 sq.; IX, 359; X, 700, ad quæ loca vid. Heyne. —323. Durio, vid. I, 438. —324. dederat portare, ut donat habere, δῶκε φέρειν, seu φορῆναι, δωκεν ἄγειν, seu ἔχειν et ἀρέσθαι, ὄπασσε κομίζειν et ὀπάσαιμι φερέσθαι, ap. Hom. Iliad. ο, 532; φ, 297; ψ, 151, 612; ω, 581, et al. Virg. Æn. V, 262; IX, 362; X, 701.

325, 326. doloris Adjutum nisu, conf. ad II, 123. —328, 329. æquore Mæonio, campo Etrusco. cf. ad IV, 721. —Clarum nomen, etc. cujusmodi nominibus clarissimorum suæ superiorisque ætatis virorum carmen suum poeta exornare solet, inpr. lib. VIII. —Italæ pars magna ruinæ, ut ap. Virg. Æn. X, 737, et inf. VIII, 426; X, 223; Dausq. conf. Virg. Æn. II, 6; VII, 707; X, 427. —330. Appius autem prænomen fuit antiquissimæ et nobilissimæ gentis Claudiæ, quæ et patricia fuit et plebeia, acerrimaque majestatis Patrum propugnatrix, quod vel tironibus ex Livio et Sueton. Tib. 1, 2, notum est. Cf. VIII, 412 sq. —Cf. ad I, 49, et III, 463. Ipsa oratio nimis fere turgida; sed v. 332, præclare summa adumbratur indignatio et rabies. Similiter Meges ψυχρὸν ἕλε χαλκὸν οδοῦσιν, ap. Hom. Iliad. ε, 75. 319 —332. inmurmurat hastæ, ut terræ, ap. Stat. Th. XI, 63; iræ inf. VII, 156; insibilat ori et membris IX, 517; XII, 616.

333. corpore toto, nullo non corporis membro saucius; Drak. coll. X, 513. —334. pœnas, quarum causa v. 336 sqq. adfertur.

341. sparsis vix pervia telis, tantum telorum in terra sparsum erat, ut vix iri posset; Barth. Adv. V, 15.

344. Manifesta imitatio Virgilii, Æneid. lib. X, v. 383... 424, ubi videndus est Heyne et Excursus IV. Sed non minus Silio ante oculos fuisse videtur Homer. Iliad. δ, 148... 219, ubi Agamemnon similiter ad fratris vulnus expavescit, et Menelaus, data fide, illud non letale esse, metum ejus levat.

348. leviora pavore, vulnus levius esse, quam metuebat. —320 349. gestamine, clipeo. —353. Veteres ἰατροὶ, quod notum, sola fere vulnera sanabant, et quidem herbarum succis, φαρμάκοις (Hom. Iliad. δ, 191, 218; ε, 900; λ, 829), et cantu, h.e. incantatione (ut sup. III, 301), ἐπαοιδῇ Hom. Odyss. τ, 457; Pind. Pyth. III, 91. —354. Exigere, extrahere et innoxium facere carmine magico; Schmid. —somnum tacto misisse chelydro, cf. ad I, 412. —355. Anteibat ungere, ut Martem regere haud cederet Hannibali VI, 307 sq., διαφέρει τὸ φρονεῖν, et alia. —356. Parætoniæ Syrtis, vid. ad III, 225.

357. Garamanticus Hammon, confer ad lib. I, vers. 414. Is Synhalum, hujus Synhali proavum, quoniam in arte medica excelluerat, ipse eam docuisse fingitur, ut Chiron Machaonem Iliad. δ, vers. 219, et Apollo lapidem Virgilii, Æneid. lib. XII, 391. —358. Scire dederat, vid. ad v. 324.

361. heredis honori; claro heredi, ut virtus Catonis, sapientia Lælii, etc. (vid. ad IV, 599), vel heredi, in ejus honorem, seu tanquam munus. —363, 364. Garamantica Monstrata, ut supra, cælestia dona et mox proavita medicamina, quorum usum monstraverant, vel docuerant Hammon et proavus.

321 366. ἤπια, vel ὀδυνήφατα φάρμακα πάσσων Iliad. δ, 218; η, 900; λ, 829. —367. de more medicorum, quo expeditiores essent vulneribus sanandis; Draken. qui laudat Gevart. Lection. Papin. c. 34, et Gonsal. ad Petron. c. 19. Cf. inpr. Virg. Æn. XII, 400 sq., et ibi Heyne Exc. IV. —368. Cf. Hom. Iliad. λ, 828, 844, et inf. ad VI, 91.

371. laude, vid. ad v. 114. —372. Parce metu, ut ap. Virg. Æn. I, 257. —373. Adversis meis, mihi in calamitate mea non melius remedium et solatium adferes morte Appii. Cf. X, 44, 45.

376 sqq. Similiter Turnus, Ænea saucio ex pugna subducto, plenus spei in hostes inruit, Æn. XII, 324 sq. —æquore campi, ut Æn. VII, 781. —379. Atra belli nubes, Hannibal cum fratre et comitibus, qui nubem telorum sparserant, vel potius Hannibal solus, ut Μάντιν Οἰκλείδαν πολέμοιο νέφος dixit Pind. Nem. X, 16, et fulmina belli Virg. Æn. VI, 843; cf. sup. ad I, 311. —380. milite mæsto, vel ad Pœnos (quæ ratio præstat), ob discessum Hannibalis vulnusque Magonis tristes, vel ad Romanos, propter Appii mortem mæstos, referri posse, monet Drak. De ira adcipit Lefeb. coll. Val. Fl. V, 568. 322 —381 sq. relaxat Jam rarescentes acies, dissolvit jam minus densos militum ordines, ut XVII, 427; Cf. Heyne ad Virg. Æn. III, 411.

384. Poeta egregie in rem suam convertit, et magis exornavit locum Virg. Ge. I, 328 sq., ubi vid. Heyne. —crepitanti in tectis, ut ap. Virg. Ge. I, 449. —385. moliri h.l. est vel simpl. movere, quo sensu centies obvium est, (vid. ad I, 645) vel jacere, (v.c. monente Drak. molitus sagittas et robora dixere Ovid. Met. V, 367, et Stat. Th. VI, 539) et hoc exquisite pro ferire, percutere, nach etwas werfen, ut passim βάλλειν, ἀκοντίζειν, et jaculari, ut rubente dextera sacras jaculatus arces, ap. Hor. Od. I, ii, 3, quæ verba nostris ita prorsus responderent. —386. Ceraunia, τὰ Κεραύνια (vid. ad IV, 363), vel Ceraunii montes (hod. il monte della Chimera) a κεραυνῷ, fulmine, quo propter altitudinem sæpius percutiuntur, sic dicti, qui in Epiri litore in mare procurrunt, et prominente jugo, seu promont. Ionium mare ab Hadriatico dirimunt. Cf. ad VIII, 630, et Jani ad Horat. Od. I, iii, 20, ubi alta Ceraunia, ut h.l. —mixta cælo, et ὄρη ἠλίβατα, ap. Dionys. Per. 389. Alii montes Ceraunii sunt in Asia inter Euxinum et Caspium mare.

389. turbine gravius quam impetu. —390. lues, ut pestis et λοιμὸς, calamitas, pernicies, vel ipse consul, vir pestifer.

392. ruere transitive est facere ut aliquid ruat, agere, movere, eruere, prosternere, inpellere, perrumpere. Conf. Lucr. I, 173; Virg. Æn. I, 35; XI, 211; Ge. I, 105; II, 308, et Intpp. ad Val. Fl. III, 102. —densissima, hostium 323 globos ordinesque densissimos. —393. Clamor et Pœnorum, et victorum, qui παιαν᾽ ἐφύμνουν, ut ap. Æschyl. Pers. 393. —394. sidera pulsat clamor, ut lacessit XVII, 387, et ferit sidera, Virg. Æn. II, 488; V, 140.

395 seq. Clamorem pugnantium fragori ventorum et undarum, scopulis litorique inlisarum, comparat Silius, exemplo Homer. Iliad. ξ, 394 sq. —pater Oceanus, cf. ad I, 606, et Virg. Ge. IV, 382. —Tethys, Oceani soror et conjux. —sæva, maris epith. ut alibi alta, cana, vaga Tethys. —Calpen ferit, cf. Lucan. I, 554. —396. Herculeam, quia una ex columnis Herculis. Cf. I, 141. —397. pelagus, fretum Gaditanum, ut v. 400 gurges. —latrantibus undis, vid. ad III, 471.

398. Dant gemitum scopuli, στόνῳ βρέμουσι δ᾽ ἀμφιπλῆγες ἀκταὶ Sophocl. Antig. v. 603; Ὄχθαι δ᾽ ἀμφὶ περὶ μεγάλ᾽ ἴαχον, Hom. Il. φ, 10. —399. Hyperbole, qualis IX, 468, 469, et XVII, 596; vid. Burm. ad Val. Fl. II, 620. —Tartessos, cf. ad III, 399. —400. non parvo gurgite, Herculeo freto. —divisus a Colpe. —Lixus, fl. et urbs; vid. ad III, 258.

401 sqq. Cf. IV, 131 seq. —jaculo fallente, ut ap. Virg. Æn. X, 754, ubi vid. Heyne. Sic tacita penna v. 446.

404. Imitat. Virg. Æn. X, 548 sq. —Clotho, vitæ filum, quod Clotho κλώθειν, nere 324 credebatur. —405. vanis in alite signis, vano augurio. Cf. XIII, 820.

406. Orationis color qualis ap. Hom. Iliad. β, 858 sq.; Virg. Æn. VII, 756; IX, 327, 328; ad quæ loca vid. Heyne et Cerda. —metas Parcarum, terminum vitæ fatalem, ut metas mortis, ævi, etc.; cf. V.L. —inpellere, propellere, procul amovere, prorogare. —augurio et ejus interpretatione. —407. cruentis, iratis, vel pro cruentus, cruoris cupidus.

410. Cf. Virg. Æn. X, 550. —ne possit esse pro ne quidem, vid. Davis. ad Cic. Fin. I, 16, et Burm. ad Sueton. Aug. 35. Sed præstat adcipere pro nedum, μήτι, μὴ γὰρ, μὴ δῆτα, μὴ οἷον, μὴ ὅτι, et jungere cum verbis. —411. Consulis ante oculos, quæ summa Pagasi audacia erat, et digna quæ puniretur. Sic τὸ ne occurrit ap. Cic. ad Div. IX, extr. et Verr. IV, 23; conf. Gron. ad Liv. III, 52, extr. et Cort. ad Sallust. b. Cat. 11, fin. —Libo cognomen Scriboniæ gentis, de qua vid. Ern. clav. Cic., Indices Tac. et Livii, et, quos Dausq. laudat Prop. IV, ii, 31; Sen. Ep. 70; Plin. XXXVI, 15; Eutrop. II, 9, extr. Dion. et Cassiod.

412. Laurigeris avis, majoribus 325 triumphalibus. —decus Italiæ, ut ap. Virg. Æn. XI, 508. Juventutis notio variis modis declaratur.

418 sq. Ore simul, vid. ad III, 268. —juvit punire Victorem audaci, quod ille præbuerat, exemplo, et eodem leti genere, quod ipse monstraverat, quo Libonem adfecerat. —feroci exemplo, crudeli morte, avulsa nimirum cervice: nisi mavis jungi victorem feroci exemplo h.e. simpl. ferocem, sævum, quasi dicas exemplar victoris ferocis; Ern. Sed hæc ratio durior est, et h.l. monstratum letum respondet feroci exemplo.

420. Imitat. Virg. Æn. II, 6...8, et 361 seq. —Cf. sup. II, 650 seq. —421. tantis umbris, tantorum virorum morti, cf. ad VIII, 146. —423, 424. cruda facta, vid. ad I, 405, et observa h.l. copiam verborum.

427. hostem, Hannibalem. —431, 432. inpia vallis, Lefeb. dicta videtur, ut lib. VII, v. 48; porta scelerata (propter cædem Fabiorum, qui ea exierant) et ap. Stat. Th. VIII, 141, currus humus inpia sorbet. Drak. quoniam gentilem Romanorum sanguinem tam avide bibit, quod Africa non nisi invita fecisse dicitur XVII, 417. Omnino tenendum est, inpia poetis etiam dici tristia, noxia, abominanda, v.c. Ovid. Am. I, viii, 104; Plaut. Most. II, ii, 73; Horat. Od. II, xvii, 22, ubi vid. Jani et Lambin. Similiter inprobus, ap. 326 Virg. Ge. I, 119, 388, 431; Æn. II, 80; IV, 412, al. —433. imitantur, ut ap. Virg. Ge. IV, 72, unde Echo ibid. v. 50, et Horat. Od. I, xii, 4; xx, 8; vocis imago dicitur. —flatus, ut ap. Virg. Æn. XI, 911, «flatusque audivit equorum.»

434 sq. Miscebat campum, h.e. prælia, vel agmina in campo, vid. ad I, 69, et Heyne ad Virg. Æn. X, 721. —437. Othrys, mons, et h.l. magnæ molis homo, cujus species, luxurioso ornatu depicta, non minus terribilis, quam Cryxi sup. IV, 250 sq., 277 sq. —440. hispida et villosa pectora sætis, ut Caci, ap. Virg. Æn. VIII, 266; λάσιον κῆρ, στήθεα λασία et λαχνήεντα, ap. Hom. Iliad. α, 189; β, 743 et 851, ad quæ loca vid. Kœppen.

442... 444. Comparant IX, 611, et, quem Silius utroque loco expressit, Virg. Æ. X, 712 sq.; cf. sup. ad v. 269. —propiorem addere Martem, cominus pugnare. —tutis, ex tuto remotoque loco emissis.

445. palantum, fugientium Romanorum. Cf. ad II, 162. —446. tacita penna, vid. sup. ad v. 401. —447. Intravit, penetravit. —Gortynia arundo, vid. ad II, 90, 101. —450. a pectore, e pectore prominentem, 327 exstantem, ut contra a tergo II, 120. —452. nasci, se ostendere, adparere, exstare, prominere. —453. late Procubuit moriens, κεῖτο μέγας μεγαλωστὶ, Hom. Iliad. π, 776; ς, 26; Odyss. ω, 40. —454. telum vulnere pressit, ut ore sup. v. 332, vel ore tenet presso VII, 719, corpori vulnerato inpressit, vel denique vulnere condidit, texit, ut ap. Virg. Æn. IV, 147; IX, 612, al.

461. Sychæus, cf. III, 245 seqq. —463. nervos Œagrios, lyram, qualis erat Orpheo Thraci: nam Œagrus Orphei pater, (vid. Hyg. f. 14; Ovid. in Ibid. 482; Apol. I, 25, et alios ap. Dausq.) vel certe Thraciæ rex.

465. quæsivit montes patrios, quia oculus morientis vix adhuc res externas cognoscere potest. —felicia Baccho, feracia uvis, vid. ad IV, 357. Surrentini colles vitiferi, et vinum Surrent. in generosis Italiæ; vid. Stat. l.c. v. 4 sq.; Plin. XIV, 8; XXIII, 1; Hor. Sat. II, iv, 55; Ovid. Met. XV, 710, et Martial. 328 XIII, 110. —466. Surrentum, Murrani patria, urbs Campaniæ maritima (hod. Sorrento), prope quam est vicus Æquensis, unde h.l. Æquana, scilicet juga; vid. Cluver. Ital. ant. IV, 3, pag. 1161, et Holsten. in Ortel. pag. 6; Locus class. est Stat. Silv. II, 2, tot. —molle Zephyro, cf. Stat. l.l. v. 26 sq.

467. Addiderat misero Murrano comitem mortis Tauranum, ut apud Virgil. Æneid. XII, 362. —468. novitate, insolentia pugnæ ac cædis, quæ v. 473, 474, describitur.

471. Tauranus, reclinis trunco priscæ ulmi... frustraque ciebat comites relictos, quos sequutus, sed nondum adsequutus erat; Lenz.

475. Commentum poetæ, ad quod lectores prologo quodam præparavit, ad animos eorum rerum varietate excitandos, et ad magnitudinem formidinis adumbrandam aptissimum. Conf. VII, 667 sq. et, ne totam hanc scenam ab ipsa rerum natura narrationisque probabilitate alienam, vel adeo absurdam censeas, Tac. Ann. II, 17, extr. ubi timor idem intutum subfugium suasisse dicitur Cheruscis, quorum «quidam turpi fuga in summa arborum nisi, ramisque se occultantes, admotis sagittariis, per ludibrium figebantur; alios prorutæ arbores adflixere.» Ibid. Gronov. locum simil. Dionis laudavit. —476. Marte pro campo. —477. Non æquus, iniquus, malus, vel noxius (vid. ad III, 260). 329 —478. suasor metus, ut, monente Drak. Pessimus in dubiis augur timor, ap. Stat. Th. III, 6, ubi vid. Barth.

485. molita, vid. ad I, 645. —486. Vertice canenti, ob senectutem. —488. coma, conf. ad IV, 682. Ceterum in toto h.l. a v. 480... 488, expende varios altitudinis designandæ modos.

489. Poeta, ne Romanorum virtuti labem adspergeret, Siculos, auxilio ipsis ab Hierone rege, sed, Livio teste, post hanc demum pugnam (vid. ad VIII, 613 sq.) missos, præ metu in arbores adscendisse comminiscitur. —Hennæa, vid. ad I, 93. —Triquetra, nomen Siciliæ, a tribus promont. ut Trinacria, vel a figura potius triquetra, teste Plin. III, 8, pr. Triquedram a tribus quadris dicendam putabat Schol. ad Hor. Sat. II, vi, 55; conf. Quintil. I, vi, 30. —490. Arethusa, notus Siciliæ fons ad Syracusas; vid. ad XIV, 53 sqq. —defendere, arcere, prohibere, propulsare, ut passim, vid. Drak. ad VII, 170, et XIII, 99. Defendere dedecus morti, a morte avertere, ut dedecus leto arcere IX, 370, vel pro, defendere mortem a dedecore h.e. fortiter in pugna cadere. Sic ἀρῆξαι φόνον τέκνοις, dixit Eurip. in Med. et ἀμύνειν νηυσὶ πῦρ, Hom. Iliad. ι, 435; ἀρὴν ἑτάροισιν ἀμύναι, Iliad. μ, 334; ἀνδράσι λοιγὸν ἀμύναι, Iliad. ο, 736; conf. et Odyss. θ, 525; Heyne ad Virg. Ecl. VII, 47; Jani et Lamb. ad Hor. Od. I, xvii, 3; Intpp. ad Plaut. Mostell. IV, ii, 20, et inpr. Heins. ad Ovid. Her. V, 16, et ad Claud. Cons. Stilic. III, 171. 330 —491. mentem mutata, ἀλλοιόφρων, ἔκφρων, Schmid.

495. pars excussi, collective et respectu generis nobilioris, ut mixti cohors VIII, 489; pars inplevere divisi IX, 301; animæ, qui XV, 503; τέκεα ἐπαναβοῶντες pro ὑιοὶ ἐπ. ap. Aristoph. Plut. v. 292 (ubi Küster hanc constructionem πρὸς τὸ σημαινόμενον, non πρὸς τὸ ῥητὸν, aliis exemplis illustrat) dextera, quem inf. X, 307, ubi vid. Drak. Conf. Gronov. ad Liv. I, 59; XXIX, 12, ad Sen. Herc. fur. 1157, et Obss. I, 16; Intpp. ad Valerium Flaccum I, 15.

499. æratam, ære præfixam, in bella, ad belli usum, ut ærata securis, ap. Virg. Æn. XI, 656. Ita et interpretatur V. D. in Allgem. Lit. Zeit. a. 1796, N. 139.

501 sqq. Silio ante oculos fuisse videtur locus Virg. Æn. II, 626 sq., cujus tamen pulchritudinem non adsecutus est. Verba vix tota hærens et nido pariter nutante argute ac frigide dicta notat Ill. Ernesti.

504 sqq. Conf. Virg. Ge. II, 209. 331 —508. inhospita quercus, quæ parum tutum præbuit refugium.

510. Imitat. Virg. Georg. II, 303 sq. —cladum vid. ad I, 41. —facies vid. ad IV, 591.

518. volvens, moliens, machinans; (vid. Heyne ad Virg. Æn. I, 9, et 23.) vel volvens animo, pectore, volutans; vid. Ind. et conf. sup. v. 369. Bellum adversus nos volverat dixit Tac. Ann. III, 38.

520. Occupat, etc. φθάνει πλήξας monente Heyn. ad Virg. Æn. XII, 300. —521. æris ora, ἄντυξ, ἴτυς χάλκειος. Conf. Hom. Iliad. υ, 275, et sup. IV, 290 seq. —522. vetita est, non potuit. —crates ut ap. 332 Virg. Æn. VII, 633. Conf. Intpp. ad Val. Fl. III, 199. —Cito tentat prius mortem Flaminio inferre telo; Cui Sychæo, h.e. cujus cuspis stetit in Flaminii clipeo medio, in ora, in summa superficie æris, et non potuit tramittere crates, æris laminas; Lenz.

526. adpetit ore cruento Tellurem expirans, ut alias morsu adprendere, mordere, mandere humum, ὀδὰξ λάζεσθαι, seu ἑλεῖν οὖδας, vel γαῖαν Hom. Iliad. β, 418, (ubi vid. Kœppen) λ, 748, al. Conf. Heins. et Drak. ad h.l. et IX, 383; XVII, 264; Heyne in V.L. ad Virg. Æn. X, 489; Jani et Lamb. ad Hor. Od. II, vii, 12. —527. Cf. Virg. Æn. X, 745, 746. —528. manantem in viscera mortem, conf. Virg. Cir. vers. 182. —529. componit, claudit, ut ap. Val. Flacc. VII, 247, et inf. VII, 204; X, 343. —longo somno vid. ad II, 574.

533. Raptabant, cf. ad IV, 218. —reponere, ut pensare, restituere tanto majore strage, ut X, 487, et al. vid. Drak. cessata, intermissa a cæde. —534. pensare, ut I, 534.

535. Omnia in majus auxit. Cf. Virg. Æn. IX, 33. —nubem pulveris cf. ad I, 311, et II, 174. —536. campus, propr. pulvis e campo. —538. Undanti procella, ut pulveris nube, qui undare dicitur, ut flamma sup. II, 631; στροφάλιγγι κονίης.

541. Cuspis inpressæ sagittæ a tergo exstabat. Conf. I, 383, 397; II, 120. —542. Similia loca, ubi silvis, mari, terræ aliisque rebus inanimatis tristitia luctusque tribuitur, VI, 284; XIV, 513 sq. et alia laudant Drak. h.l. Cerda ad Virg. Æneid. VII, 759; Schwebel ad Bion. I, 32, et Ill. Harles. Anthol. Gr. poet. p. 111. Conf. ad I, 49, et III, 463. —Fregellæ, Volscorum urbs in Latio ad ripam Liris, quum a Romanis defecisset, diruta; vid. Strab. V, p. 164; Liv. VIII, 22; IX, 12. —543. Anagnia, hod. Anagni, princeps Hernicorum urbs; vid. Cluver. Ital. ant. p. 981, et Heyne ad Virg. Æn. VII, 684. —Multiplicem proavis comparant Vellei. II, 105.

548. inmiticum turbine, sævo, magno cum impetu. —550. Hoste superfuso, super te cadente: nam, dum Ithemonem, poplitibus semet excipientem, nec tamen toto jam corpore prolapsum, spoliat, hasta Hannibalis ictus concidit, hoste superfuso. Ill. Ernesti explicat: tibi, Lævine, super hostem fuso, seu cadenti. Sed tum hosti superfuso, vel hostem super fuso dicendum erat.

551. Sidicini incolehant Teanum Sidicinum, coloniam et opp. Campaniæ, (nunc Teano, seu Tiano) a Teano Apulo diversum. Cf. VIII, 511; XI, 176; XII, 524; Strab. V, p. 248, al. 237. —armat, ducit armatos. —552. nulli victus, secundus, a nullo superatus, ponere, 334 in arte ponendi, etc. Conf. VI, 142; VII, 223. —553. ratem Dausq. adcipit de jungendis navibus, ut turres, sambucæ, similesque machinæ inponantur: melius N. Heins. et Drak. de ponte ex ratibus juncto ad flumina transeunda, de quo vid. Lips. Poliorc. II, 5. —554. De ejusmodi ponte, seu exostra vid. Veget. de re mil. IV, 17 et 21; Lips. l.c. II, 4, et Hard. ad Plin. VII, 45.

556. Exsultare, γαυριᾷν. —560. referenti, Viridasio evellenti e corpore Araurici fugientis telum, quo eum vulneraverat. —561. Cf. Virg. Æn. X, 825 sq. et sup. ad I, 398. —Laudande laborum χάριν, ἕνεκα, h.e. ob res præclare gestas, πόνον μάχης, ut VII, 28, al.

565. Labicum, nomen ductum ab urbe, de qua vid. ad VIII, 366. —veterem bellare, ut VI, 616. Cf. ad IV, 530. —567. spectato, singulari et insigni.

569 sq. Mente quidem juvenili, sed corpore et viribus senilibus; Drak. qui crudos dici fere juvenes et puellas, nuptiis nondum maturas, monet; vid. ad I, 187, 405, et conf. Virg. Æn. V, 394 seq. VI, 304; IX, 610 sq. —571. Prodebant, indicabant, ut X, 116, nisi malis destituebant, 335 et ita periculo, ab hoste inminenti, objiciebant; vid. ad II, 247. —572. Imitat. Virg. Ge. III, 99. —iners, languidus. Cf. ad VII, 629. —cassam, vid. Heins. ad Ovid. Fast. VI, 406, et Rem. Am. v. 446. —robore, viribus; ut acer ejus animus sine corporis robore.

573. adcepit forte pro excepit, scilicet occurrentem; an, ut κατέλαβε, invenit, seu invasit? Lef. interpretatur, animadvertit, quod vellem exemplis firmasset. —patrio Hamilcaris, quocum b. Punico I, pugnasse fingitur v. 566, 567, quæ prima ejus pugna fuit. —576. librat ab aure, etc. Maronianum Æneid. IX, 417, ubi vid. Cerda. —577. versantem in vulnere sese ex eodem Virg, Æn. XI, 669, ubi vid. Heyne in V.L. —versantem, quum jaculo jam transactus esset, quod video jam monuisse Ill. Ernesti.

580. primis in armis, vid. Heins. ad Ovid. Met. VIII, 313, et A. A. I, 181. Conf. ad IV, 167. —582. Plurimum hoc ad miserationem lectoris movendam valet. —alimenta ducere, victum quærere. —583. stagna bene et apte jacentia dicuntur: nam in tranquillo mari facilius libentiusque piscaberis, quam in turbido.

584. Conf. Virg. Æn. X, 841 sq. (ubi vid. Cerda) et v. 506. Huc pertinere illud Laconicarum matrum, 336 filiis clipeum tradentium, ἢ τὰν, ἢ ἐπὶ τὰν, notat Drak.

587. percussus, vid. ad II, 213, in V.L. —præsago luctu, ut ap. Virg. Æn. X, 843; ubi tamen de patre agitur, qui, conspectis militibus, cadaver cum gemitu portantibus, primum omnium filii mortem animo præsagit; sed quæ præcipue causa est, cur Hannibal confestim Sychæi necem suspicetur? Hinc ab Ill. Ernesti jam monitum video, Silium non tam rei naturam secutum, quam verba Maronis imitatum, et hinc ineptam illam H. interrogationem v. 589 sq. ortam esse. Non desunt tamen argumenta, quibus poeta defendi possit. Nam primum Sychæus inter reliquos duces eminebat. Deinde Hannibal ejus avunculus erat: (vid. III, 245 seq.) et in toto ejus exercitu nemo erat cujus jactura ac mors acerbiorem ei dolorem incutere poterat, si Magonem exceperis, qui tamen nunc demum in aciem cum fratre redierat. —591. carpsit, abstulit. Propr. vita carpitur, h.e. sensim consumitur. Cf. XIII, 627, et ad II, 458.

592. lacrimæ, non verba: vox enim deficit eos, qui dolori subcumbunt, et curæ leves loquuntur, ingentes stupent, ut utar verbis Sen. Hippol. 604. Cf. Clark. ad Hom. Od. κ, 246. —594. Viri fortis est, hostem semper adversum spectare, adeoque adverso, non averso ab hostibus corpore, hoc est, pectore, non in tergo, ut fugientes solent, vulnerari. Cf. IV, 194, et mox v. 639, 642, 669 sq. (ubi v. Dausq.) IX, 368 seq. X, 7; Ovid. Fastor. II, 211; Intpp. ad Curt. III, ii, 9; Klotz. ad Tyrt. II, xix, 20; Gell. II, 11; Virg. Æn. XI, 55; Plin. VII, 28, et inpr. Hom. Iliad. ν, 288 sq. ρ, 166 sqq. —595. Iliacæ, Romanæ. 337 —596. Hasdrubale patre tuo, (vid. III, 246) avis, avo Hamilcare. —598. Degenerem conf. Virg. Æn. II, 549.

600. Elegantissime: ut enim pompa sequitur defunctum, ita Flaminius Sychæo submittetur, Schmid. qui tamen non omnem sententiæ vim adsecutus videtur: nam pompa eo spectat, quod Flaminius Romanorum Dux et Consul est, cujus morte Sychæum ulcisci parat. —601. Imitat. Virg. Æn. X, 503; Conf. X, 287. —emtum scilicet magni, seu magno pretio (vid. ad IV, 754); quod absolute ita dictum haud reperire memini. —sero, frustra; vid. Broukh. et Heyne ad Tibull. I, viii, 41 —volet, optabit, scilicet propter magnas, quas nunc ab illis expetam, pœnas. Cf. loca similia VII, 620; (ubi vid. Drak.) IX, 372; X, 287; Virg. Æ. V, 230; Claud. R. P. III, 194. —pompa, funus Flaminii in pompa ferendum; seroque volet emtum, velit Roma quovis pretio infectam facere posse Sychæi cædem; Lenz. —602. violasse, ut lædere, et hinc inviolabilis, et inlæsus; vid. Ind. et Draken. ad X, 261; XV, 764, et XVI, 111.

603. Silio præivit Virg. Æn. VII, 462 seq. ubi vid. Heyne. —605. adcensis, calefactis, ut adolere, Drak. qui laudat Gronov. ad Sen. Med. 666. Weitz. spicil. ad auctor. Moreti v. 39, et Noris. Cenot. Pis. III, 5, p. 393. —606. indignatur, ut ap. Virg. Ge. II, 162, et Æ. VIII, 728.

607. fatigat incessens, probris sæpius vexat, more 338 heroum, et ad pugnam singularem provocat. Conf. ad I, 63. Lefeb. exponit fatigat se, incessens, invadens F. solum. —608. Nec dicto segnius, ut ἐμμαπέως ap. Hom. Iliad. ε, 836, et dicto citius ap. Virg. Æn. I, 142, ubi vid. Heyne. —609. propior insurgere Mavors, ut supra v. 442, ubi vid. not. —611 seqq. Jam duces utrimque in singulare certamen descendunt, quod animum lectoris magna exspectatione suspendit. Hunc nodum poeta solvit terræ motu, de quo vid. Liv. XXII, 5; Cic. de Div. I, 35, Flor. II, 6; Plin. II, 84; Plut. in Fabio, et Heyne Opuscul. Acad. Vol. III, p. 259.

617 seq. Præivit Virg. Æ. VIII, 243 sq. ubi vid. Cerda et Heyne. Conf. Ovid. Met. II, 260 sq. V, 356 sq. quosque Drak. et Lefeb. comparant, Lucret. VI, 575, 599; Stat. Th. VIII, 31, 80; Petron. c. 122, et Claud. R. P. II, 193 seq. —619. Antiquum, quem olim viderant, quum in vivis essent. —Lacus ater, turbidus, vel sanguine infectus. —621. Tyrrhenas silvas montes Cortonenses in Etruria. Cf. ad IV, 719. —ignota, insolita.

623. stravitque tulitque, ut rapiunt feruntque dixit Virg. Æn. II, 374; ubi vid. Cerda et Heyne.

624. 339 reflui montibus, ad montes, unde oriuntur, ut relabi montibus apud Hor. Od. I, xxix, 11.

627 sq. Livius, Plin. aliique memorant, tantum fuisse ardorem animorum, ut nemo pugnantium hunc terræ motum senserit. —629. Subducta, subsidente. —630. Hæc fuga propr. non ante Flaminii mortem exorta; vid. Liv. XXII, 6, et Polyb. III, 84. —631. Daunia pubes conf. ad IV, 502.

632 seq. Conf. Liv. XXII, 5. In ipsa oratione summa vis inest et gravitas. Nota Lefeb. hæc est: «Noluit Silius, ut ambo duces, præter historiæ fidem, viritim inter se certarent; atque in eo patet poetæ ars ingeniosa.» —terga, fugam, ut ap. Ovid. A. A. I, 209; ubi terga pectoribus, h.e. virtuti obponuntur. —633. inciderat, obviam venerat, turbine motæ terræ propter motum terræ; Ablatis fuga, raptim fugientibus, φερομένοις, ut VI, 57, 257; (ubi Heins. et Drakenborch laudant Ovid. Metam. lib. I, 306; Valer. Flacc. III, 636, et Gronov. ad Livium XXXV, 11); X, 72, 280. Conf. Burmann. ad Val Fl. l.c. et Barth. ad Stat. Thebaid. X, 149. —Ablatis, qui se abstulerant, aufugerant, inciderat turbine motæ terræ inlatus, jactatus est concussione terræ; Lenz. —634 sq. Cf. et verba Flaminii ap. Liv. 340 liv. XXII, cap. 3. —638. futuris, ἀνθρώποισι ἐσσομένοισι Homer. Iliad. ζ, 358, et ἐπεσσομένοις γενοίμεθα πᾶσιν ἀοιδὴ Theocr. XII, 11; Dausq. —639, 641. Conf. ad v. 594. Repetitio voc. solus magnam vim habet. —642. consumo, excipio, sustineo, ut præter me nemo feriatur, ut X, 129. —tela omnia solus Pectore consumo, pectore excipiendo omnia hostium tela consumam, id est faciam, ut hostes in me uno omnem telorum adparatum consumant; Lenz.

645 seq. Conf. Liv. XXII, 6. —646. Nomen hoc, nimirum Ducarii, acri viro erat gentile, apud gentiles suos, Boios; et gerebat vulnera barbaricæ mentis, vulnus menti feroci per Flaminii victoriam inflictum; Lenz. —647. Boiorum conf. v. 107 sq. et ad IV, 704. —antiqua gerebat vulnera ut ap. Virg. Æ. I, 36, et Lucret. I, 35. —651. Lefeb. putat, adludi ad ἰχὼρ Hom. Iliad. ε, 340, 416.

655 sq. Polyb. III, 84. Flaminium 341 προσπεσόντες τινὲς τῶν Κελτῶν ἀπέκτειναν. Ducarius ipse Consulem occidit, teste Liv. XXII, 6, unde poetam vero decorum anteposuisse, putabat Cell. —Ultrix hora vocat ut fere ap. Virg. Æ. II, 668. —fusis et nimbo vid. ad I, 267 et 311. —657. Non passus est gloriari quemquam, h.e. nemo gloriari potuit, Flaminium sua manu periisse. Virg. Æn. XII, 322; cf. Mars. —659, 663. Hinc Flaminii corpus non invenit Hannibal; vid. Livius XXII, 7; Plut. in Flam. et Fab. —664. corpora sua. —cædis acervo, magna super et cum eo occisorum copia. —665. Egregia laus virtutis Romanorum, cujus signa, in mortuis quoque conspicua, Hannibal cum Magone admiratur, militibusque suis commendat. Bene comparant loca simil. Flor. I, xviii, 17, et Eutrop. II, 6, extr. —669. Quæ vulnera? scilicet adversa. Cf. ad v. 594.

671. servans certamina, vultum trucem pugnantiumque habitum in ipsa morte retinens.

673. Fronte minæ durant, 342 ut XIII, 733, ubi Drak. comparat Sen. Œd. 618; Val. Fl. II, 21; Claud. de Rapt. Proserpinæ III, 340; et Flor. I, 18.

Liber V: Variæ Lectiones

289

1. occulto limite malebat N. Heins. ut conveniat cum latebrosis collibus v. 192, et opacis IV, 825. Sed Draken. jam recte monuit, quosdam milites non occulta tantum via missos fuisse, sed occultatos quoque et in insidiis latentes consedisse. —3. insiderat, non insederat, Col. el Put. quod recepere Drak. et Lefeb. Omnino 290 quidem diversa sunt verba insideo, h.e. sedeo, seu sum alicubi, locum teneo obsessum, et insido, sessum eo, demitto me ad sedendum, seu quiescendum, sedem capio, occupo. Sed præteritum utriusque verbi est insedi, si fides habenda lexicographis, nec potius vulgaris est error, a stupore librariorum profectus, qui ubivis hæc verba confundunt; vid. Burm. ad Petron. c. 96, p. 458, ad Ovid. Metam. I, 367, ad Lucan. III, 407; Heins. et Burm. ad Virg. Æn. I, 719; III, 565; et, quos Drak. laudat, Gronov. Obss. IV, 16, 17, et ad Liv. XXII, 30; XXVI, 45; Broukh. ad Prop. III, vii, 37; Heins. ad Ovid. Met. I, 307; XI, 517; ad Val. Fl. VIII, 329; conf. inf. ad VII, 132. —4. parte e dextra, quod Lefeb. edidit, legendum, vel poetam humani quid h.l. passum esse, ut IX, 268, bene suspic. Drak. Nam colles lævi dicuntur IV, 824; quare non litus quoque Trasymeni Pœnis ad lævam esse potuit; et præterea idem lacus Romanis quoque, qui Pœnis obversi erant, ad lævam est inf. v. 95; ubi propterea dextra corrig. Cluver. Ital. ant. II, 3, p. 585; qua tamen ratione difficultas ex lib. IV, 824, mota, non tollitur; vasti... pelagi Ox. Non male. —5. humectabat Col. (in quo propr. umectabat, de quo vid. ad II, 125) Parm. Benes. Junt. Ald. Gryph. Nut. ut ὑγραίνειν et ὑδραίνειν, quod multis locis, Virg. Ge. IV, 126; Æn. XI, 90; Claud. R. P. II, 121; et aliis illustrant N. Heins. et Drak. conf. Ind. invetabat, vel innetebat Ox. unde incedebat parum feliciter corrig. Barth. Adv. V, 15; ut tarditas sensim progredientis exprimeretur; invitabat Put. R. 3; Med. inundabat Veneta Marsi et Martini Herbip. claudicante metro, unde exundabat edit. Basil. Wolfii et quæ inde fluxerunt; pelagi inertis ex emendat. Barth. et N. Heins. recepi cum Drak. et Lefeb. Sic iners aqua ap. Ovid. Epist. XVIII, 121; iners Styx ap. eund. Met. IV, 434; iners humor et tarda palus unda ap. Virg. Ge. IV, 25, 479, et, quæ Drak. comparavit, lenta stagna, iners Bosporus, tarda palus, piger Avernus, ignavum flumen, lentum marmor, inf. VIII, 605; Lucan. V, 436; Varr. Atac. ap. Serv. ad Virg. Ge. I, 375; Stat. Th. XI, 588; Appul. Met. IV, p. 145; Virg. Æn. VII, 27. Sed vulgatum inerti etiam servari potest, si multum relingas, ut verba inerti limo jungantur. Iners, gravis, immobilis, vel inutilis, ut i. terra, gleba, etc. ap. Hor. Od. III, iv, 45; Virg. Ge. I, 94 et al. Conf. ad VI, 146. —7. Arno Col. et R. 2, h.l. et VI, 109; quod cum Lefeb. recipere non dubitavi, ut Arnus sit heros ἐγχώριος Etruriæ, quam secat Arnus fl. (hod. Arno) ex Apennino ortus, de quo ex instituto egit Ferd. Marozzi in Raggionamento istorico dello stato antico e moderno del fiume Arno, etc. Conf. Heyne ad Virg. Æn. XI, 700; in Varr. L. Auno Tell. et editi tantum non omnes, quod defendunt ex Virg. l.c. ubi tamen de Liguria agitur; auro Ox. et Put. in cujus marg. auno legitur; Anno corrig. Rupert. ad Sallust. p. 144; sed Merula ad Ennii Ann. I, p. 95, Amno, qui, teste Manethone, Aboriginum rex fuit, Fauni prisci filius, Martis Itali pater.

291

9. æquore longo, h.e. longinquo, ut I, 584, emend. N. Heins. quod recepere Drak. et Lef. Non male, vid. not. ad III, 422. Sed vulgata non minus ferri et eodem sensu accipi potest; longas Oxon. —12. tubæ, non tuba, Col. primis Oxon. quod doctius videri potest. —17. demersit malebat N. Heins. prob. Drak. Sed vulgata exquisitior; vid. not. ad I, 439. —18. juvenem mentem Col. et Tell. quod probavit 292 Modius Epist. 59, et recepit Cell. —20. Solatæ, non Sollicitæ, scripti et Parm. —21. Naïdes, Ναΐδες, non Naiades, Ναϊάδες, quod quadrisyllabum est, Put. quod recte in textum recepit Drak. qui laudat Pier. ad Virg. Eclog. X, 10; Gronov. ad Senec. Hippol. v. 778, et Heins. ad Claud. R. P. II, 55; Add. Burm. ad Grat. Cyneg. v. 17. —23. Trasymenia, vel Trasymenis unda volebat N. Heins. quod magis poeticum est, ut Thybris unda et alia, quæ notavit ad Ovid. Epist. VII, 145; conf. sup. ad I, 14. Posterius probavit Drak. et recepit Lefeb. Thrasymentis c. Tell. diditur, coll. I, 186, conj. idem Heins. ne poeta bis idem dicat. —24. En tacite, ut passim, dedit Lefeb. etsi non male.

293

27. abnuerit, non adnuerit, vel annuerit, Col. et Ox. —37. spissum malebat N. Heins. Spissæ quidem et piceæ nubes, tenebræ, caligo, etc. passim occurrunt, nec opus erat tot exemplis quot congessit Drak. Sed spissum amictu legere haud memini.

294

40. Hic versus abest a R. 3, et aliis edd. —45. At cura Col. probb. Lef. et N. Heins. qui tamen Par cura malebat, quod placet Drak. At castra u. servabant vetus ed. Non male. At circa Ox., ut inf. v. 94, non improbb. Barth. et N. Heins. servabat, h.e. observabat, (vid. not. ad III, 380) scripti. Vulgo At contra u. servabant. Hunc versum sequenti postponendum putabat Dausq. ut minus durum esset, τὸ habitura ad claustra referre, quo non opus est, si cura legas; turma, h.e. equites, ingeniose pro cura conj. Schrader in Obss. libro (Franeq. 1761, 4.) coll. Liv. XXII, 4, 3; (Equites ad ipsas fauces saltus, tumulis apte tegentibus, locat. ut, ubi intrassent Romani, objecto equitatu, clausa omnia lacu ac montibus essent) et ipsius Silii loc. sim. VII, 273, 278, ubi etiam turma palus, seu undæ, et rupes junguntur. —46. refugos habet ira, virtus, sub ictu, acie gladii, quum hostem circumire posset Pœnus, corrig. Barth. Adv. V, 15; Male. —50. vestigans 295 priscæ edd. castigans, h.e. angustiora reddens, premens, emend. Withof. coll. XII, 355; Stat. Silv. II, i, 43, et Theb. IX, 687; Brit. Philipp. VII, 80. —58. Semper hæsi in verbis: fluebat C. in terras, h.e. defluebat, decidebat, quoniam udæ sunt nebulæ, ut ap. Virg. Æn. XI, 828 et al. Nam caligo et nebulæ h.l. non demum in terram demissæ, sed solis radiis resolutæ dicuntur. Hinc legendum videtur, fluebat C. in terris, h.e. diffluebat, vel discedebat, fugiebat, ut ap. Virg. Æn. II, 169; Cic. Marc. 8; Or. 3 al. conf. Gronov. ad Liv. XXVII, 17; Burm. ad Virg. Ge. III, 67. —61. eventum Colon. eventus Dausq.

296

66. affusa mole militum, scripti, R. 3, Parm. Med. prob. N. Heins. vid. ad IV, 251; effusa mole Tell. et plurimæ edd. quod præferunt Drak. Lef. et Burm. qui effundere propr. de conante (sed plerumque frustra conante, qui omnibus viribus laborat, nec quidquam proficit) dici docuit ad Val. Fl. VII, 34. Hinc iidem viri docti, præeunte Marso, exponunt: omni vi et conatu, totis viribus effusis. Simplicius forte est, de mole militum effusa intelligere, ut sup. II, 151, vel ut labor effusus ap. Virg. Ge. IV, 492, h.e. frustra consumtus. —73. Ictusque scripti et R. 3; Littusque Parm. et Med. proxime verum. Vulgatum Litus et tuentur Barth. et Dausq. qui tamen suspic. Intus et, ut Latus et N. Heins. ætherea, non ætheria, Colon. 297 quod rectius videtur Drak. qui laudat Pier. ad Virg. Æn. V, 517. —76. certare Col. et Tell. probb. N. Heins., Lefeb., qui id recepit, et Drak. qui cum Bentl. putat, hæc verba ex Horatio petita esse; vid. not. Sed certasse doctius est et ἀοριστῶς positum. —78. furva... ales volebat D. Heins. Sed verba casside fulva, h.e. aurata, seu ærea, jungenda esse, jam notarunt Dausq. et alii; cf. not. ad II, 399. —80. Deum, et s., non Deum s., scripti.

298

82. per te, non te per, Colon. et Oxon. vid. ad lib. I, v. 658. —86. camposque, non tempusque, Colon. probb. N. Heins. et Drakenborch. Ille monet, tempus proxime præcessisse; hic vero, non solum tempus Hannibalis adgrediendi infaustum memoratis ante prodigiis declaratum, sed etiam callido Pœnorum imperatori locum circa Trasimenum lacum ponendis insidiis nimis commodum fuisse; de quo utroque Flaminium monuerit Corvinus in sequentibus: præterea campos memorari a Silio, quod exercitus Romanus, circumjacentibus montibus cinctus, locum aciei explicandæ aptum non habuerit. Vulgatam lect. præter Dausq. et virum doctum, qui, teste Draken., ad marg. Silii locum Corn. Nep. (vid. Pelop. c. 2) adscripsit, et ad Bosium ibi consulendum provocavit; propugnat Schmidius, qui docet, easdem voces sæpius repeti, et nihil eo tempore magis timendum fuisse Romanis, quam campos patentes et apertos, quia equitatu potissmum valuerit Hannibal, cujus nullus usus in montanis. Sed h.l. agitur de temerario duce, qui ejusmodi periculum spernebat. Conf. etiam v. 92 sq. —89. portet, non poscet, Col. adportet conj. N. Heins. vulgare substituens poetico et exquisitiori. Nec adsentior Lefeb. qui τὸ portet interpretatur, portendat, coll. Virg. Æn. III, 539. —92. præstantem belli Col. prob. N. Heins. coll. Virg. Æn. XII, 19. Vulgo p. bellis, ut inf. v. 175. —94. at, non ac, Col. —95. dextra conj. Cluver. de quo vid. ad v. 4; lævam scilicet versus, edidit Lefeb. qui in tribus antiquis læva reperit. —96. instant conj. N. Heins. Sed stant poeta dixit pro, 299 sunt; vid. ad III, 94. —97. Ita scripti cum edd. Marsi et Martini Herbip. Sic... cordi est R. 3, Parm. Med. Vulgata Sit certare dolis et bellum ducere cordi auctorem habet Nicandrum; alioquin non inepta est. —98. raptis armis in mentem veniebat N. Heins. Vulgatum ex XII, 482, firmat Drakenb. —100. in duce dextræ Col. et Put. quod et conjecerat Dausq. in duce dextra Ox. prob. Barth. Adv. V, 15; idque recepit Lefeb. Parum interest, utrum præferas. Vulgo indice dextræ, quod Dausq. exponit, cujus index est dextra, et Cellar. si actiones bellicæ, priusquam fiant, digito quasi indice, hostibus præmonstrentur; vindice dextra dedit Rapheleng. —102. Oranti, scilicet Corvino, malebat N. Heins. Sed ex vulgata idem fere sensus exoritur, et orantum verba sunt preces; diversus quisque timori, h.e. pro suo timore, ex R. 2, recepit Lefeb. quo judice vulgatum est glossema. Mihi potius contrarium probabilius videtur, et divisus ni fallor. est δαϊζόμενος κατὰ θυμὸν διχτάδι, ut ap. Hom. Iliad. ξ, 20, et ἀμφὶς φράζεσθαι Iliad. β, 67; conf. Heyne ad Virg. Æn. IV, 285; Heins. ad Ovid. Met. III, 381, et ad Claud. in Rufin. II, 25. Si quis tamen timore scribendum censuerit, non repugnem. —103. ne Fl. ex emendat. Dausq. et N. Heins. cum Drak. recepi, reclamante Lefeb., qui tamen vulgatum de F. adducto loco Cic. in Pis. c. 20, §. 46, mihi non persuasit. —104. ni c. Tell. prob. Lefeb. vid. ad I, 374. —105. se erexerat, ut IV, 278; malebat N. Heins. Vulgatam præferendam ducebat Drak. coll. Virg. Æn. XII, 494; et Val. Fl. II, 165. Præstiterit duci s. ira, ut ap. Virg. Æn. X, 814.

300

112. uno scripti, Parm. et Med. quod ad immensa Gallorum corpora spectat; vid. not. Vulgg. imo, quod placet Lef. ob locum Flori II, 7, vulnera ultra mortem patebant. Mallet forte critica prurigine laborans aliquis hic legere ullo, ut Silius ad Alcyoneum, Antæum similiaque Terræ monstra respexerit. —117. movent Parm.

301

126. Una superstitio Col. prob. N. Heins. ut mens poetæ sit: deforme armato est, soli se superstitioni dare. Sed non minus viro forti turpe est, vana et anili superstitione nimis imbutum esse et terreri, quo majorem potius prodigiorum contemtum innui monet Drak. Quis vero sibi persuadeat, Silium cogitasse Maronianum illud Æn. XII, 817? Ibi eadem quidem verba (ut nostra Æn. VIII, 187) sed longe alio sensu adhibentur; est ex scriptis addidit Drak.

302

134. crine severo Col. et Put. Sueno Ox. —137. Gargævi Col. quod in contextum recepit Lefeb., quia urbs Galliæ Gergeau, vel Jargeau ad Ligerim, ubi antiquæ Boiorum sedes; Gargæni R. 2; Gargheni Put. Gergani Ox. Gergeni R. 3, et Parm. Gargani Dausq. et al. quod fuit montis nomen sup. IV, 561; Gargeni plerique, Aldum et Marsum secuti. Non absurde forsan corrigas Gergovi a Gergovia, Boiorum urbe ap. Cæs. B. G. VII, 10. —138. impenetrabile, ut II, 402, et IV, 16, vel interebrabile conj. N. Heins. Vulgatam lect. Draken. bene firmat ex Virg. Æn. XII, 98, et Sophocl. Ajac. flagell. v. 578, ubi ἄῤῥηκτον σάκος. —139. portarat R. 2. —142. capit quatuor scripti et R. 2. Vulgatum quatit propugnat Lefeb. coll. 303 II, 454, et arridere potest. —145. nutrivit Tell. et R. 2; nutriebat et Assarici in aliquot edd. —147. spumantia, vel undantia malebat N. Heins. prob. Drak. coll. X, 320; XII, 254; et Virg. Æn. IV, 135. Sed cur poetæ variare non liceat. —154. atris, non acris, scripti, Med. et Benes.

304

155. Iidem at meus, non ac m. Sed et, meus, etc. (ut duo hortamenta distinguantur) conj. Cel. Ern., qui etiam v. 161, limen Iberi tentat. —156. sine vulnere etiam legi posse notat N. Heins. ut undis eum occubuisse innuat. Sed vulgata haud dubie præstat; vid. not. —157. sed et emend. N. Heins. prob. Drak. Sed nulla mutatione opus, modo minor distinctio post est, et major post iras v. 159, deleatur; vid. not. —161. Pro nomen forte leg. flumen, seu flumina, h.e. aquas, vel limitem. Cf. ad v. 155, limen Iberi conj. Ern. —165. hirtas jubas volebat N. Heins. qui atris jubis militem Romanum fuisse usum non putabat, quod ater color esset ominosus. Possis et albas, altas, vel rubras tentare. Afro Bellatore, h.e. Hannibale, ex c. Tell. recepit Lefeb. cui lect. versus 167, 169, magnam probabilitatis speciem 305 conciliant; vid. not. —166. tubas Basil., Nutii Antuerp. et al. operarum errore, ut VI, 8, et IX, 505; En pro Est tacite dedit Lefeb. —167. Est, ait, o certare tuum corrig. N. Heins. —170. prævectus, ante suos vectus, in scriptis, ut VII, 117; IX, 572; conf. Heins. ad Claud. R. P. II, 122, et ad Virg. Æn. VII, 166; profectus Med. Vulgo provectus. —171. vocem procul, Hic malebat N. Heins. ne τὸ hinc inconcinne repetatur.

306

178. lætum (quia inlæsus ab igne) ex Colon. restituere N. Heins. et Draken. quod sine sensu legi contendit Lefeb. qui ex duobus antt. libris (quos nominatim adpellare, more suo omisit) læto recepit, ut ad cui referatur et lætus sit, ut apud Stat. Thebaid. VIII, 99, Apollineis dilectissimus aris, vel qui sine damno per ignes incedit. Sed simplicior ratio est, lætum doctius pro læte positum accipere; latum Oxon. et Puteol. cum priscis edd. ante Juntinam, in qua Nicander primum late vulgavit. —181. Vulgo post Phœbo punctum ponitur, quod male retinuit Lefeb. cujus tamen parenthesin expressi, ut sententia loci magis in oculos incurrat. —182. fatis, A., f. Numinibusque tuis ingeniose conj. N. Heins. et fatis... Muneribusque Burm. quem secutus est Lefeb. ut ad vatum furorem adludatur, et fatis sit pro effatis, quod tamen exemplis adductis nemini facile persuadebit. 307 Equidem vulgatam scripturam non omnino spreverim: nam, ut alia taceam, Æquanus vir fortis esse, et forte, in bellis adversus Boios, vel alios hostes gestis, specimina virtutis dare potuit, etsi Silius rerum ab eo gestarum haud meminit. Videtur autem omnino ficta esse persona, ut Murranus et tot alii, qui non minus fortes finguntur more poetæ, qui hominem, nominum rerumque varietate lectores delectare studet. Ceterum vulgatæ non obstat, quod sacerdos fuit; vid. not. —185. pugnæ R. 3. —189. Ac, non At, scripti et Parm. —190. post prælia R. 2; secula longæ Tell. —191. Ut pendente malo horresco R. 2; Horresco impendente m. conj. N. Heins. Lenior forte oratio procedit, si refinxeris: Horresco ut p. m. vel impendente malo. Quum ductor, etc. —192. Exciret Col. et Ox. quod multis exemplis, quibus non opus est, vindicant N. Heins. et Drak. Vulgo Excitet, media, ut in exitus, producta, judice Dausq. qui et Excieat, vel Excutiat substitui posse censebat; Excitet hic Tyrius Parm. et Med. ut metro consulatur; Excipiet Nut.

308

199. signum clangorque vicissim corrig. N. Heins. prob. Drakenb. ut non ad clamorem, quem poeta per consonam vocem jam designarit, sed ad tubas referatur, quae utrimque simul increpuerint. Conf. vers. —188. Sed quare verborum luxuries ac variatio in Silio nos offendat? et nonne, illa conj. admissa, inter verba signum et clangor nihil differret, adeoque hæc lectio non minus langueret? Lenior forte medicina foret clangore, vel potius signum Hannibalis clamorque Pœnorum vicissim tanquam vox consona urget, Tyria corona circumfundente Romanos. Nec tamen video, cur non feramus τὸ clamore, quum Silius verba signum clamore... corona ad consonam vocem explicandam adjecisse videri possit, modo comma post vicissim deleatur, ut circumfundente ad signum spectet: etsi forte præstiterit circumlatrante, vel circumvolvente, vel circumstridente: nisi malis signum... circumvellente. Pro vulgata etiam pugnat Lefeb. et τὸ clangorque ineptum putat. —202. stupet Col. probb. N. Heins. et Drak. idque recepi cum Lefeb. Præclare Mars ipse tam admiratione Hannibalis, quam metu et dolore, ob calamitatem Romanis, quorum pater est, inpendentem, defixus et adtonitus quasi torpere dicitur; Stupet fortunam ut ap. Virg. Æn. II, 31. et, quos Drak. laudat, Val. Flac. V, 96; Stat. Th. IV, 448; VIII, 150, et Petron. c, 29; ubi vid. Burm. Vulgo timet.

309

206. diras, non duras, Colon. —207. Adspectat conj. Casaub. ad marg. ed. Gryph. quæ in biblioth. Lugd. servatur. Sic Virgil. Æneid. lib. X, v. 4, et XII, 136; Despectat corrig. N. Heins. h.l. ut VI, 185, et VII, 421; Possis et Inspectat legere, ut εἰσορόων ap. Hom. Iliad. θ, 52, et λ, 82. Sed vid. not. immiti Col. Vulgg. inimico, non minus bene. —211. ductore Med. —212. Et, ut mox Manibus ipsa suis et mittit scripti cum priscis edd. Recte: nam manes h.l. intell., quod et vidit Dausq. Vulgo sic editum: At velut e. m. l.c. Ipsa suis manibus p. p. mittens, Inferias mactat bellis accensa juventus. Primæ Picentum... Turbato v. petunt, Martemtque reposcunt. Funditur unanimo, etc. Sed meliorem verborum ordinem ex c. Oxon. et Put. restituere N. Heins. et Gronov. Obss. IV, 17. Verba Inferias mactat b. a. i. sunt laciniæ, a Nicandro adsutæ. —215. fixoque Put. Mox curvato, non curvati, scripti et antt. edd. fixoque r. S. c. curvatos p. t. conj. N. 310 Heins. Sed hastilia, cuspidibus clipeo infixis, non clipei curvantur. —217. ut h.e. postquam, pro et, ex emend. Dausq. et N. Heins. recepit Drak. Forte τὸ et ferri potest, si verba et præsentia... ducis παρενθετῶς sumseris. —Libyes (præsentia s. E. d.) hortantes, etc. edidit Lefeb., ne admonitis quidem lectoribus: sed ob similem locum Virg. Æn. IX, 73, arridere potest. —220. fluidamque e sanguine m. ut ap. Virg. Æn. IX, 651; emend. N. Heins. cf. Bentl. ad Horat. Epod. XVI, 33; ac fœdam, vel atramque a s. m. tentabat Burm. furvam satis confidenter, etsi non male, scripsit Lefeb. de quo voc. copiose ct docte egit Heins. ad Ovid. Met. III, 273; cf. ad I, 119. Possis et fulvam (ut fulva nubes et caligo ap. Lucret. VI, 460; Virg. Æn. XII, 792, et Stat. Th. IX, 727) et quot non alia? substituere. Sed omnibus forte his non opus est; vid. not. ad I, 438. —225. monent corrig. Burm. quod merito rejecit Schmid. quum iras jam gesserint, quæ itaque non erant movendæ, sed potius fovendæ, h.e. augendæ.

311

229. Abreptus Col. et quædam edd. antt. Abrectus Marsi ed. Arrectus Put. R. 3; Med. prob. Dausq. qui et mox dextra legendum, vel post sequitur distinguendum putabat. Vulgo Arreptus. —235. Bogam Put. Parm. Med. Alius Bagas sup. II, 111, et Bogus mox v. 403, memoratur; Draken. serebat scripti et R. 2; cf. ad I, 394; Vulnera de telis intelligit Lefeb. de quo vid. ad I, 397. Vulgatum ferebat non modo Dausq. et Cell., sed, nisi scripti libri repugnarent, etiam Drak. præferendum videbatur, qui bene monet, seri vulnera, vel tela, si passim et in diversos hostes mittantur, hic autem Bagan unius Laterani tergo vicina ferre vulnera; vid. ad III, 365. —236. velociter alii. —238. inglomerant ex R. 3; coll. Stat. Th. I, 350, recepit Lefeb. cui tamen lectio c. Put. glomerant verissima videtur, ut posterior syllaba voc. arma propter seq. gl. longa sit; coruscis Col. et Ox. geminique corusca mavult Lefeb. —239. fulget Col. —242. perfracta Put. et priscæ edd. ante Basil. Marsum in notis præfracta legere, sed male dura et inflexibilia exponere monet Drak., quum potius sint robora parte superiori fracta, ut ap. Ovid. Metam. 312 XII, 360; regebat Put. Parm. Med. —250. cedite cunctis Col. regnis Ox. Male, etsi nec vulgata satis placet. Suspicor potius, τὸ regno ex interpolat. ortum et ex vestigiis veterrimi cod. reponendum esse: meliori (mihi uni, sed fortiori viribusque superiori) cedite juncti, vos ambo; quod melius cum anteced. cohæret. —251. pondere Col. Put. Tell. R. 2; Med. probb. Modio, Cell. et Lefeb. Vulgatum vulnere, quia pondera rami (sed interpositis demum sex versibus), præcessere, retinuerunt Dausq. N. Heins. et Drak. qui vulnus de telo accipiunt, ut I, 397, ubi vid. not. Hæc ratio merito dura videbatur Burm. qui verbere scribendum censebat. —255. subsidensque, non subsidens, Col. —259. Iërtes, non 313 Hiertes, Col. Hiantem, Nut. —260. arvi Colon. unde recepi, etsi vulgatum agri eundem præbet sensum et exemplis citra necessitatem confirmatur a Draken. —261. Volux tacite et libris non addicentibus edidit Lefeb. vid. not. —264. Profuerunt Col. et Ox. quod jam conjecerat Dausq. nec obstat metrum. Conf. loca a Drak. adscripta, X, 61; XIII, 304; XIV, 46; XV, 280; XVI, 698; Virg. Ecl. IV, 61; et quæ addit Heins. ad Val. Fl. IV, 432; ad Claud. laud. Stil. I, 372; ad Ovid. Epist. II, 141; VII, 166, et Met. IV, 225; X, 55. Vulgo Profuerint. Mox parta juvant? quid habentibus, h.e. divitibus, vel mentibus suspic. N. Heins. Sed rapta majori cum vi dictum, et gentes poetis vocantur homines, ut Horat. Od. I, iii, 28; II, xiii, 20. —267. portabit Put. probb. N. Heins. Draken. et Lefeb. Vulgatum tamen portavit non prorsus ineptum videtur. —268. Poeta forte juvenalibus; scripsit; vid. ad II, 312. —271. Atlas a. l. I. quatuor scripti (nisi quod Athlans in Oxon. est), et R. 2; vid. quos Drak. laudat, Prop. IV, vi, 37; Val. 314 Fl. I, 365; Liv. XXXI, 23; Intpp. ad Petron. c. 38; conf. sup. ad I, 431; Atlas a sanguine I. R. 3, Parm. Med. Vulgo a sanguine clarus I. —274. Vox extrema, h.e. extrema parte, aptissima quidem et genuina videtur, sed, quia modo præcessit, minus placet. An leg. externa, ut ap. Val. Fl. VII, 422? —277. turbam scripti et priscæ edd. ante Marsum, qui primus turmam habet, quod ne Dausq. quidem placuit; at Col. ac reliqui scripti et edd. antt. Vulgo et, quod prorsus omisit Cell. sed servavit Lefeb. —279. adspiceres Col. et R. 2; conf. loca, a Drak. citata, VI, 684; XVI, 501; Virg. Æn. VIII, 650; Ovid. Met. VI, 23; Stat. Th. V, 596; Claud. in Rufin. II, 176; Petron. c. 7; ubi vid. Intpp. Vulgg. adspiciens; Male! credere emend. N. Heins. vel mox in sociis, quod Drak. recepit. Sed τὸ in centies omittitur a poetis in formis loquendi condere se silvis, aquis, umbris, terra, etc.

315

281. prensa R. 3, Parm. Mediol. Sed notionem premendi, hoc est urgendi, instandi, persequendi, aptiorem hoc loco esse, quam prehendendi, vel capiendi, docet Drak. Mox pennis Remigat quondam in mentem mihi veniebat. —283. dumis scripti et (si Mediol. exceperis, in qua vitiose divini scriptum) omnes edd. antt. ante Basil. in qua primum dumos exstat. Utrumque recte dici exemplis evincunt Drak. ad h.l. et Heins. ad Ovid. Met. XIII, 611. Sed dumis per se doctius est; vid. Heyne ad Virg. Æn. VII, 161. —284. nisus scripti, prob. Draken. quum librare visus sit undique circumspicere, at librare nisus intentius et omni nisu volare. Nam librari propr. dicitur hasta, quæ impetus augendi causa libratur et vibratur: unde ad volatum avium traducitur; vid. not. ad I, 317. Sed vulgata lect. visus non prorsus contemnenda propter locum Homeri, qui Silio ante oculos fuisse videtur, Iliad. ρ, 674 seqq. Πάντοσε παπταίνων, ὥστ’ αἰετὸς, ὅν ῥά τε φασὶν Ὀξύτατον δέρκεσθαι ὑπουρανίων πετεηνῶν, etc. orbe citato corrig. Barth. Adv. V, 15; quod non displicet N. Heins. et Drak. ita tamen, ut non ad aquilam referatur, sed ad leporem, per multos gyros orbesque refugientem. Ego potius olim suspicabar, poetam scripsisse ore levato, quo sensu sublimi fugere anhelitu dixit Hor. Od. I, xv, 31. Nunc video, eundem sensum vulgatæ tribui a Lefeb. quod tamen ab usu loquendi abhorret.

316

292. Atrox Col. Parm. Benes. atras Put. Vulgo ovans. Non male! —295. At, non Et, Col. adsent. Dausq. —297. detersit scripti et antt. edd. probb. N. Heins. et Drak. qui coll. XIV, 383, interpretatur: perstrinxit vano ictu, quem Appius super scutum excepit. Recte: nam Isalces non dispar sortis fuit, h.e. eodem irrito conatu, quo Appius, ictum dedit. Conf. not. sup. ad v. 273; detorsit Med. Marsi Veneta et recentt. edd., h.e. repellere conatus, ut gladio nudum latus hauriret. —298. tollere, non vellere, Col. —299. contorquet et resupino Col. et R. 2. Vulgo torquebat, ut ap. Virg. Aen. XII, 901, et resupina. —304. rata conj. N. Heins. h.l. et ad Ovid. Met. II, 757. Sed recte vulgatam ex VI, 517, firmari posse arbitratur; conf. Heyne ad Tibull. I, ix, 2.

317

310. Subsidet Puteol. Subsidit Colon. et Oxon. quod recepit Lefeb. nec refragatur N. Heins. modo et post campo interponatur, quod probabilius est. —313. sub irca Oxon. unde hirqua suspic. Barth. Adv. V, 15; quam nugacem correctionem ei in mentem venire potuisse mirabatur N. Heins. —315. Et sparsa in pugnas m., ut inf. XVII, 439, et ap. Virg. Æn. X, 455, aliquando conjiciebam, et nunc idem N. Heinsio, qui præterea exspectat scribendum putat, in mentem venisse video. Exquisitior certe loquendi forma est, quam illustravit Heyne ad Virg. l.c. et non intellexit Lefeb. qui hunc versum sic male lacessi existimat. —316. Huic, ut v. 292, conj. N. Heins. —317. dictum fœdus, ut dicere legem et similia, emend. Burm. dubitans. num ici fœdus de sponsalibus recte dicatur. Sed vid. Heyne ad Tibull. I, v, 7; ut taceam, in filiabus olim consensu et pacto signato despondendis non minus, quam in nuptiis coemtione, ἕδνοις vel usu et confarreatione contrahendis, fœdus quoddam initum fuisse, vel conseq. pro anteced. poni posse, unde Isalces quoque jam gener vocatur. —319. Cunta ærisque vetus ed. teste N. Heins. unde Cuncta, in quod facile quis incidet, emend. Drakenb. quod recepit Lefeb. ut telum omnia tegmina, clipeo Magonis inducta, æreamque laminam tegminibus subtextam perforaverit. A vulgata lect. nimis abeunt conjecturæ N. Heins. Suta ærisque moras, (vid. eum ad Virg. Æn. X, 313) vel Per tunicæque moras, vel denique Thoracisque m. Præterea h.l. de clipeo agi, recte monet Drak. cui Per cratisque moras in mentem venit; ferrique pro ærisque c. Tell. a m. sec. quod et in textum R. 2, in qua Tunc æris ferrique moras exstat, inrepsit, etsi inepta merito glossa videtur Lefeb. qui copiose docet, quod vel tironibus notum est, veteribus æs pro ferro in usu fuisse, ut et hodie 318 Siberiæ et Americæ populis. —326. Admissum Put. Adjunctum Med. pertulit, non protulit, scripti præter Tell. Cf. cum Drak. Virg. Æn. X, 786; XII, 907. —327. viro conanti malebat N. Heins. —330. tortusque ex c. Tell. recepit Lefeb. coll. v. 625. 319 Non male! —334. hastæ etiam legi posse notat N. Heins. —336. cæsi Col. cum R. 2, et recentt. edd. teli Oxon. et Put. cum priscis edd. quod præferunt Dausq. et Scalig. si signiferi nomen sit, unde Teli dedit Cell. —341. pervid Ox. quare pervida, quæ per tela vix cerni potest, suspic. Barth. Adv. V, 15, merito propterea vapulans censura N. Heins. qui conj. quidquid... sparsi teli, et mox, Ingessit pariter. —342. nullum omnes libri scripti, teste et prob. Drak. ut non ea poetæ mens sit, neminem pluribus telis vulneratum esse, quam Mamercum; sed tot tela in corpore ejus stetisse, ut pluribus locus non fuerit. Non male! Sed τὸ nullo etiam ferri potest, quod in c. Col. et Tell. reperiri contendit Lefeb. —343. Modius ex Col. restituit hunc versum, qui reliquis MSS. priscisque edd. deest, et in cujus vicem in edd. Basil., Colin. et Dausq. successit alius: Unius hæserunt Romani militis hastæ, qui acumen interpolatoris, lacunam utcumque explere conantis, redolet. —347. fratremque scripti et R. 2. Pro vulgata fremuitque 320 perperam stat Dausq. —352. Synhali, non Synali, Col. ubique. —354. tacto scripti; vid. ad I, 412, et III, 302. Vulgatum toto contradicendi studio tuetur Dausq. torto, scilicet in gyros, vel orbes, corrig. Marsus et D. Heins. tacito Parm. immisisse conj. N. Heins. Sed. vulgata doctior. —361. Monstravit scripti, quod testatur N. Heins. sed negat Lefeb. qui propterea vulgatam Monstrarat revocavit. —363. Haud melior Put. R. 3, Med. lenior famæ suspic. N. Heins. qui ejusmodi elegantias ubivis sectatur; vid. ad IV, 542; forma Ox. et Put. cum R. 3; et Med.

321

365. patrum emend. N. Heins vel v. 358, patri. Sed auctor etiam generis, et proprie forsan, pater dicitur. —377. Hunc et seqq. versus Marsus in ed. Veneta a. 1492, inf. libro VI, intexuit, et lib. VI, vss. 96, 141, huc retraxit, quem errorem, quales in ed. Dausq. passim deprehendas, primum a se notatum miratur Lefeb. Ceterum vulgo male post Pœnum, non post tenent distingui monuit N. Heins. qui v. 380, milite lecto conj. ut multo Burm. non improb. Drak.

322

385. Formam loquendi Alpes fulmine moliri, quæ proprie a fundamentis et radicibus cruere ac transponere significet, non concoquebat Burm. et ad exemplum Virg. Ge. I, 329, emendabat, molitus J. alto (ex cælo) Fulmina; nunc Alpes, nunc m. C. c. Intremuere; simul, etc. quod probare videtur Drak. et recepit Lefeb. Fulmina Put. et R. 3; vid. not. Jaculatus conj. Withof. —391. conspecti, non, ut vulgo, conspectus, scripti cum R. 3, Parm. Med. Veneta Marsi et Martini Herbip. conspectu volebat Davis. ad Cic. Tusc. Qu. III, 22. Sed τὸ conspecti doctius.

323

395. sævior æthere C. libri editi; sævo sub æthere Put. scene cetre Oxon. si fides habenda Barth. Adv. V, 15. Sed sævæ cetre, teste N. Heins. sæva cethye Col. unde sæva Tethye ingeniose corrig. idem Heins. quod cum Draken. et Lefeb. recipere non dubitavi; conf. Heins. ad Ovid. Met. VII, 297, et ad Claud. R. P. II, Præf. v. 45. —396. atque scripti et R. 2. Vulgo et, quo in metrum non peccari putabat Dausq. coll. IX, 335; Claud. Gigant. v. 60, et Ovid. Epist. XVI, 141, quæ loca ulceribus, librariorum manu inflictis, fraudi ei fuisse, ad illa et ad h.l. docuit N. Heins. qui tamen exesi malebat, cui conject. non tam exempla, a Drak. congesta, favent, quam mos librarr., adjectiva et partic. ad propius vocab. flectendi. Sed nec vulgata male se habet. —398. Forte leg. fractosque in r. æstus, et vox undas, quæ modo præcessit, ex interpretam. et marg. in textum irrepsit.

324

405. navis Ox. —406. Parcarum telas conj. N. Heins. Non male! Insolentior certe duplex metaphora, a Parcis et meta circi petita, nec uspiam Parcarum metas reperire memini. —410. Pagaso Col. quo nomine a Virg. Æ. XI, 670, adpellatur comes Æneæ, qui eum forte ex Africa secutus est, et ad quem Silius respicere potuit, judice Drak. Bigaso Ox. Put. R. 3 Parm. Med. Vulgo Basago, vel Bagaso. Vocem ne, quæ c. Oxon. deest, prorsus explodendam censebat Barth. Adv. V, 15, ut Pagasus exsultare voluerit, cædem Libonis impune sibi relictam. Nec P. e., datur ne i. r. Col. quod et conjecerat Dausq. Nec P. e. datum, atque i. r. audacter emend. N. Heins. quod tamen recepit Draken. Vulgatam lect. recte, puto, servavit Lefeb. nisi forte datum præstiterit; vid. Obs. —411. vita, non victum, scripti. —412. navaque Col. vid. ad I, 549. Vulgo vanaque, quia juvenis interiit, Dausq. et Cell. Male! —416. voce suprema conj. N. Heins. Sed conf. quos Drak. laudat. Virg. Æn. II, 447; Stat. Th. III, 69; Gonsal. ad Petron. c. 89, et inpr. Bentl. ad Horat. Epist. II, ii, 173. —417. jam Col. Locus de mendo suspectus 325 videbatur N. Heins. —419. Auctorem, qui auctor ejus exempli fuerat, suspic. N. Heins. quo auctore etiam τὸ et, quod omnibus libris deest, invexi cum Drak. —421. Evolvat Col. Vulgo Evolvet, et quidam Evolvens. —423. limina Ox. cruda, non crudæ, Col. et Ox. —424. sub pectore Col. Vulgo s. pectora, prob. Lefeb. Conf. Virg. Æn. VI, 101; VII, 457; IX, 718; ubi vid. Heins. et Heyne. —429. Major distinctio post ense tollenda videtur, ut verba funditque ruitque consul jungantur. —431. intima malebat N. Heins. vel invia, ut sup. v. 341; quod 326 non improbat Draken. Sed. vid. not. —440. hic Put. Non male, si mox horrebat e c. Col. recipias. —442. mortem quædam edd. —443. ausum, non visum, scripti et R. 2; Haud virtus cuiquam conj. Withof. quasi imitator Virgilii ipsis ejus verbis utatur necesse sit. —444. tutis Col. cutis R. 2, proxime verum. Vulgo cunctis. Sed τὸ tutis aptius est et confirmatur loco Virg. Æn. X, 713. —450. Irrupit et ostendit scripti. Vulgg. Irrumpit et ostentat; e pectore maluerit N. Heins. 327 et v. 451, rabidus, h.e. vulneris accepti dolore furens: quod feritati hujus semiferi exprimendæ magis conveniat. Vulgatam e VI, 256, firmari docet Drak. rapidus est pro rapide, raptim. —454. telum in v. p. volebat N. Heins. pondere reposuit Lefeb. coll. Lucan. III, 725; unde perperam id petitum putat. —458. Diversis scripti et R. 2, probb. N. Heins. Drak. et Lef. coll. XVII, 547. Vulgo fremebat Diversus, h.e. a diversis partibus sæviebat, ut minor pro minus. —459. tepebant maluerit N. Heins. ut alius forte natabant, vel rubebant, vel madebant. Sed dumi cæde, φονῳ, sanguine, nitent, ut caput unguentis, et humeri oleo (Æn. V, 135), nitere, h.e. madere, vel ut purpura fulgere et ardere dicitur. Cf. ad I, 126, et Jani ad Hor. Od. I, iv, 13; II, vii, 7. —463. Œbalios conj. N. Heins. quia Græci et Romani secundam syll. voc. Œagrius producere solent. Sed vid. ad IV, 776; pulsavit Col. —465. felicia Bacchi, ut f. famæ, uteri, necis, leti, etc. Heinsio 328 non in mentem venisse mireris. —470. reclinis scripti, quod jam conjecerat Dausq. Vulgo reclivis, quod de loco, ut illud de homine adhiberi docet Drak. et, quos laudat, Intpp. ad Virg. Æn. X, 835; Heins. ad Val. Fl. II, 92; ad Ovid. Met. XV, 737; Barth. ad Stat. Th. I, 388, et Silv. I, ii, 161, etc. —474. Exit Oxon. —475. Quæ vobis? malebat N. Heins. —477. artis, non arctis? Col. ubivis et passim optimi quique codd. vid. Stœber. ad Manil. p. 525; Ill. Harles. ad Cellar. Orthog. p. 180; et, quos Drak. ad VI, 194, et VII, 280, citavit, Bentl. ad Hor. Od. III, xii, 11; Pier. ad Virg. Æneid. I, 293; II, 146; Gron. ad Sen. Œd. v. 277; Broukh. ad Tibull. I, v, 53; Lambin. ad Lucret. I, 71; Castal. ad 329 Rutil. Itin. II, 20. Rectius tamen arctus scribi crediderim, ab arceo, h.e. contineo. —479. Forte poeta scripsit, arguit asper, infelix, Exitus inventa et pravi c. t. vel inventi, vel eventi. —480. in, non ad, scripti. —481. Æsculus, non Esculus, Col. et priscæ edd. Conf. Heins. ad Virg. Ge. II, 16. et Serv. ad Ge. II, 291. —483. tegebat emend. D. Heins. frustra. —484. nigra Col. Put. R. 2. —489. Hennea Col. Henea Ox. Æneam Put. Vulgo Ætnæa; vid. ad I, 93. —490. morti, non morte, Col. et R. 2; vid. not.

330

494. Mox, non Moxque, Col. —498. una peste Col. Parm. Med. Vulgo ima p., arbore ab imo excisa, Mars. —499. Vulgg. in colla, quod probat N. Heins. si auctore Gron. Obss. I, 13, elatam refingatur pro æratam, quod adstruit ex Val. Fl. V, 614, ubi vid. Burm. in colle ed. Basil. quod non displicebat Dausq. Utrumque, certe posterius, languet, nec verbis jam dudum satis convenit; in bella scripti, quod cum Modio recte, opinor, amplectuntur Dausq. Cell. Drak. et Lefeb. qui tamen male interpretatur: «jamdudum, h.e. statim corripit bipennem ex ære, (ut αὐχένα κόψας χαλκείῳ πελέκει dixit Apollon.) quam in, vel ad bella gerebat; ut aqua in potum, panis in cibum, pecunia in bellum, etc. Notus idiotismus et locus clarus, licet non intellectus Gronovio nec aliis.» Præstat Dausq. ratio: olim in usus belli præparatam; etsi vix dubito, quin poeta scripserit, aptatam jamdudum in bella, ad belli usum, non ad arbores cædendas, vel ad rura factam, ut VIII, 550; Ill. Ernesti simplicius putat dicere, omnem formulam instar epith. orn. elatam, pro bipenni bellica, ærata securi Æn. XI, 656.

331

505. Fronte Col. prob. Modio. —506. Jactatur, non Luctatur, Col. nutante id. et Ox. ut ap. Lucan. I, 141; Stat. Th. IX, 535; Sen. Thyest. 464 et 654, quos laudat N. Heins. mutante R. 2. Vulgo luctante. —509. Ita Colon. et ed. Veneta Marsi prior, ut altera in comment. ejus; virum s. magna r. Ox. et Put. vulgo viros s. magna ruina. —510. cædi recte forsan ex ed. Veneta a. 1483, recepit Lefeb. tædis vel invitis membranis scribendum credebant N. Heins. et Casaub. ad marg. ed. Gryph. Vocem conterminus cum secundo casu junxit, citatus a Draken. Apul. Met. VI, p. 118 et 120, ed. Pricæi, vel p. 178 et 180, ed. Elmenh. Sed cæsis neminem conjecisse, merito miratur Cl. Ernesti. —513. Vorticibus Med. et al. vid. ad II, 631, et not. ad III, 475. —514. lumina torret duo scripti cum R. 3, Parm. Med. robora t. Veneta prior. —515. semusta Drak. et Lefeb. Sed. vid. ad III, 16. —519. dubio omnes scripti et editi ante Marsum, qui primus subito dedit. —520. eventu Parm. priori malebat N. Heins.

332

524. at emend. Dausq. et Barth. Adv. V, 15; quod præter Cell. tacitus recepit Lef. —526. appetit Col. et Put. cum ed. Veneta a. 1483. Vulg. oppetit tuetur Lef. et exponit: facie ob terram prona, hanc ore mordet. Male! v. not. —533. Raptabant, non Raptabat, scripti et R. 2; havebant Col. habebant Ox. et Put.

333

540. femur scripti et edd. antt. Vulg. simul primus edidit Nicander, vel potius, teste Lef. Benessa. Buta e scriptis recepere Cell. Drak. Lef. Butes memoratur Virg. Æn. V, 372, et alius Æn. IX, 647; XI, 691; Bura R. 3; Butta plurimæ ex. priscis edd. Vulgo Bucca. Sed Buca Marsus et Martinus Herbip. probb. Dausq. N. Heins. et Draken. quoniam Buca cognomen Æmiliæ gentis, et urbs Italiæ, de qua vid. ad VIII, 564. —542. luxere, non misere Col. et Oxon. cum R. 2; vid. not. —546. Ithemon, non Hiremon, Col. Irhemon R. 2. Comma et parenthesin tacite delevit Lefeb. —548. spoliat scripti. —549. irrupit, non irrumpit, scripti. —551. Viriasius Col. et R. 2. —552. nulli victus Col. quod et placebat Dausq. qui vulgatum 334 n. melius explicabat: nulli melius fuit, magis profuit. —557. Arauricus Col. cum R. 3, Parm. Med. Araucus Put. In aliis Avaricus et Auraricus; vid. ad III, 403. —559. certamina, non certamine, duo scripti et R. 2. —560. referens scil. Hannibal, male et invitis libris, neque admonitis quidem lectoribus, edidit Lefeb. —565. Fadium malebat N. Heins. quod tacitus recepit Lefeb.

335

573. aspexit conj. Burm. accessit, vel agnovit Drak. Posses etiam excepit, ut ap. Virg. Æn. III, 332 et al. —578. exacta Tell. —583. jacentia, non latentia, Col. h.e. tranquilla, non commota, ut locis, a N. Heins. adscriptis, Lucan. I, 261; III, 524; V, 434, 443; Val. Fl. III, 731; VI, 211; Stat. Silv. II, ii, 29, 74, et Theb. VII, 87; Martial. V, 1; cubat unda, Grat. Cyneg. 434; stagna sedent, et al. Epitheton tamen h.l. languet, et præstiterit patentia h.e. late extenta, vel virentia. —584. exanimum Parm. sed sono minus grato; conf. VV. DD. ad Virg. Æ. 336 I, 484; IV, 8; IX, 444, 451; X, 496. —588. quemve Col. quod et conj. Dausq. Vulgo quæve. Modius suspic. quæ te. —592. Utque scripti et priscæ edd. ante Marsum, qui primus edidit Atque, quod Dausq. et Cell. interpretantur continuo, statim; de qua particulæ vi cf. Gronov. ad Liv. XXVI, 39; Duker. et Drak. ad Liv. XXVII, 21; Davis. ad Cic. Legg. II, 4; Burm. et Heyne ad Virg. Ge. I, 203, et Æn. VI, 162; conf. sup. not. ad II, 134.

337

599. Fit pro At, Put. unde Sic reposuit Lef. ut sit pro utinam, de quo vid. ad II, 301. Idem minuat ex Col. Put. et R. 2; recepit. Sed quis non videt locum ita languere? —601. careque emtum pro seroque e. recte, opinor, conj. Schrader in Obss. p. 27, 28, ubi monet, illud emtum sic nude non poni, sed solemnia verba esse emere care, (ut ap. Hor. Ep. II, i, 238) magno, parvo, minimo, morte, (v. Drak.) literasque s et c millies a librariis permisceri, vel ultimam præcedentis vocis literam, adhærentem initio sequentis sic exaratæ cr, causam vitii fuisse. —603. Hæc memorans tacite scripsit Lefeb. —606. Vulgg. aheno; conf. Gell. II, 3; Intpp. Virg. Æ. II, 470, et Hor. Od. I, xxxiii, 11. —607. medios, non medium, Col. 338 Tell. R. 2; solumque Col. et Oxon. quod ex Virg. Æn. XI, 220, et XII, 466, petitum putabant Barth. et Drak. Vulgatam lect. cælumque defendit Dausq. et explicat: querelis et minis auras implet. Ortam potius crediderim ex loco Maronis Æn. I, 280, margini adscripto. —608. dicto, non dictu, omnes libri prisci ante Wolfii Basil. prob. Dausq. —615. concussis cavernis conj. Schmid. —624. refugi 339 tacite, et contra omnes libros reposuit Lefeb. Voces pugnare et mons mox iterantur, unde saltem fontibus legendum putabat N. Heins. Non male, etsi displicet Schmidio, qui male pugnarunt fontibus jungit, et vulgatam lect. exponit: retro fluentes amnes et insurgentes pugnant montibus obpositis. —631. illata est Col. Put. Tell. R. 2; ut IV, 596; XI, 245, et aliis locis, a N. Heins. adpositis; conf. Gronov. Obss. II, 8; in alta, vel inalta est Oxon. Vulgo latebat, pro quo, ut solet, digladiatur Dausq. —633. Ablatus Col. et Tell. a m. pr. cum R. 2; quod recepit Lefeb. qui hæc notavit: «Drak. non magis quam alii capit. Ablatus nempe Flaminius a pugna cum Hannibale, terræ motu, in hos milites inciderat. Subintelligit hic poeta pronomen ut solet.» Sed vereor, ut multi sint, qui sapere virum doctum plus quam ceteros arbitrentur. —634. jam pro ïo conj. Dausq. cui fraudi fuisse suspicatur Draken. quod voc. ïo lætantis semper et triumphantis esse crediderit, quum et invocantis sit, etiam in luctu, ut IV, 779, et ap. Ovid. Met. 340 III, 713; conf. Tibull. II, iv, 6, et Heins. ad Ovid. l.c. et V, 625. —646. fususque omnes scripti, quod recepit Lefeb. qui præterea tacite et invitis libris dedit in patriis, ut sententia h.l. sit: fusus etiam ipse inter catervas suorum fusas. —650. licet Col. —653. nostris hic curribus h.e. carpentis, Put. Tell. R. 2; Male! —654. vinctos refinxit Lefeb. Non male, sed frustra.

341

657. Confectus conj. Burm., ut aliqua certe mortis Flaminii mentio fiat; relinquit Puteol. et R. 2. —660. læva ob discrimina Martis, non sæva ad d. M., Colon. lævi, h.e. adversi (ut Mars sinister I, 8) malebat N. Heins. h.l. et XII, 208; quod merito placuisse videtur Drak. —665. Sic de mendo suspectum Cl. Ernesti, nescio quare. densæ cædis conj. N. Heins. et v. 671, Armatique. —672. Hostesne hos obitus? suspic. Dausq. —673. perstant, vel restant, frustra (vid. ad II, 639) emend. N. Heins. sed mox melius Ut vereor! Lefeb. En, vereor tacitus reposuit, ut passim; exstant conj. Withof.

342

676. ne vincat conj. N. Heins. Sed devincere, quod Lefeb. grave verbum videtur, pro simpl. vincere accipit Draken. quo sensu centies occurrit. —678. offusæ malebat N. Heins. ut XI, 271, Drak. voci exquisitiori substituentes vulgarem et tritam Lefeb. conf. V, 57.

Præfatio
Liber I Liber II Liber III Liber IV Liber V	Liber VI Liber VII Liber VIII Liber IX Liber X Liber XI	Liber XII Liber XIII Liber XIV Liber XV Liber XVI Liber XVII
Appendices Index Diatribe de Stylo Poetico

Præfatio
Liber I Liber II Liber III Liber IV Liber V	Liber VI Liber VII Liber VIII Liber IX Liber X Liber XI	Liber XII Liber XIII Liber XIV Liber XV Liber XVI Liber XVII
Appendices Index Diatribe de Stylo Poetico

C. SILII ITALICI

PUNICORUM

LIBER QUINTUS.

ARGUMENTUM.

Liber V: Variæ Lectiones