C. SILII ITALICI

PUNICORUM

LIBER SECUNDUS.

ARGUMENTUM.

86 1. vadis, mari. Vid. ad I, 52. —Dardana ut I, 14. —2. Tristia cf. ad I, 147. —3. Primores Patrum, Fabium et Poplicolam. Priorem nominat etiam Flor. II, 6, 7, ubi vid. Duk. Sed Q. Bæbium Tampilum et P. Valerium Flaccum, qui a nostro Poplicola non diversus est, missos tradunt Cic. Phil. V, 10, et Liv. XXI, 6, qui c. 18 novæ legationis, cui Fabius interest, mentionem facit. —Tirynthia proles. Nam Fabius, auctor gentis Fabiæ, ex Herculis cum Vinduna, Evandri filia, concubitu natus dicitur. Conf. Vaill. Numism. Cons. Gent. Tab. VIII, et inf. VI, 627, 636; VII, 36, 44; VIII, 217; Plut. vit. Fab. M., Juven. VIII, 14; Ovid. Fast. II, 237, 375 sq. et ex Ponto III, 3, 99; Prop. IV, i, 26; ubi v. Intpp. —4. Conf. VI, 637 sq.; VII, 40 sq. et Perizon. Animadv. hist. c. 5, p. 194 sqq. Res vel tironibus nota ex Liv. II, 48 sq.; Dionys. IX, 22; Flor. I, 12; Ovid. Fast. II, 193 seq. —Ter centum, numero rotundo et poet. pro CCCVI, quot periisse omnes fere memorant. —turbine Martis, infelici pugna, ut passim. Vid. Ind. vortex pugnæ IV, 230. —5. Fors non æqua, iniqua, adversa, labori, conatui et virtuti. Conf. ad v. 364, et III, 2.

8. Poplicola, seu Publicola (v. V.L.) notum cognomen, quod P. Valerius, L. Bruti collega, in locum Tarquinii Collatini, primi Cos., subfectus, a populo colendo primus adceperat, quum fasces populo 87 in concione submisisset, secures teste Plut. ab iis sustulisset, legemque de provocatione a Consulibus ad populum dedisset. Cf. Liv. II, 7 et 8; Flor. I, 9 (ubi vid. Duker. p. 80.); Dionys. L. V. Valerius noster, vir consularis, legatus ad Pœnum missus, propr. cognomen Flacci habuit, sed poeta ei longe nobilius majorum cognomen tribuit, ut inf. VI, 62, Atilius, M. Reguli filius, Sarranus dicitur, etsi idem, quod pater, nomen habuit: quod recte jam monuit Periz. Anidmadv. hist. c. 1, p. 24. Valerium Volesum, seu Volusum, P. Valerii Poplicolæ, prisci Cos., patrem, ex Sabinis oriundum, cum Tatio, Sabinorum rege, Romam venisse, refert Dionys. Halic. II, 46. Inde h.l. Spartana propago, quia Sabini originem ducunt a Spartanis, e quibus quosdam acerbis Lycurgi legibus ad patriam deserendam commotos, et cum Sabinis permixtos fuisse, idem Dionys. II, 49, 51, et Plut. Qu. Rom. 15, tradit; quod jam animadvertit Drak., qui etiam comparavit inf. XV, 546 Amyclæum nepotem, h. Claudium Neronem, quod Claudia quoque gens a Sabinis Romam translata, unde idem Nero VIII, 412; similiter Therapnæo (Spartano) a sanguine Clausi ortus dicitur.

9. Versus, qui nimio doctrinæ ostentandæ studio debetur. —10. Sensum huj. vers. non percepit Ern. qui eum ita interpretatur «in fastis Rom. post avum consul inscriptus, seu in annalibus Rom. illius nepos denominatus; quam formulam luculentius elatam vid. ap. Hor. Od. III, 4, 5.» atavo consule, uno ex majoribus, Valerio Publicola; Volesi f. et Bruti collega; atav. non propr. dicitur: nam Valerius noster non quinto, sed nono gradu primi Publicolæ domum contingebat. —fastus Ausonios, annales Rom. —ducebat, incipiebat, h. ejus nomen in principio fastorum 88 inter primos Consules legebatur. Sic fere ducere orationem, causam, etc. dicitur. Durior videtur Schmid. explicatio «longam seriem majorum habebat, qui fuerant Consules.»

11. Conf. Liv. XXI, 9. —depositis, deductis, contractis, velis, ἱστία στείλαντες, ut remis in portum ageretur navis. —14. conceptas, verbis conceptis inter pacis conditiones relatas.

18. strepere omnia clangore tubæ pro, clangorem tubæ ubivis strepere, resonare, ut ap. Virg. Æn. VI, 709. —19. tuba Tyrrhena, σάλπιγξ Τυῤῥηνὴ pro Τυῤῥηνικὴ, a Tyrrhenis, h. Tuscis, seu Etruscis, inventa. Conf. ad V, 12 sq., VIII, 488; Cerda ad Virg. Æn. VIII, 526; et Diodor. V, 40. —20. relegant pontum, ut simpl. legere æquora, etc. v. Bentl. ad Hor. Od. I, xxxiv, 5. —23. inhospita litora, quia ab iis repellebantur legati. —24. Converso petierunt remige, h. navi Carthaginem. Male πρύμναν κρουσάμενοι explicabat Scalig. ad Manil. V, 38; ut nautæ mutato situ, navem aversam in puppim inpulerint, non, ut antea, in proram. Hæc refutarunt a Drak. laudati Gronov. Obss. IV, 26; Scheffer. Mil. Nav. III, 4, et Salmas. Ep. 113 et 114. —Eodem modo Virg. Æn. XI, 713 conversas habenas pro equo dixit; Ern.

25. Egregia et adfectus plena oratio viri irati, suæque virtutis sibi conscii. —fundentem, solventem, expandentem. —26. Incessens 89 dextra, persequens, h. dextram intendens ad navem, ut milites in eam oculos converterent; qui minantis et irati gestus est. —27. Nostrum ἐναργῶς repetitur, ut passim alia verba. Drak. laudat inf. v. 302, 531; XV, 362; Virg. Æn. VIII, 84; Lucan. I, 203; Stat. Th. III, 62; Heins. ad Claud. in Rufin. II, 402; Bentl. ad Horat. Od. III, xxiv, 25; et Gronov. Diatr. Stat. cap. 20.

29. pœnæ petit, ut mox deposce sc. in pœnam. Conf. ad I, 677. —Hannibalem δεινῶς pro me. Drakenb. comparat XII, 198; Virg. Æn. V, 194; Ovid. Met. VII, 11; Lucan. I, 202; Senec. Thyest. 180; ubi vid. Gronov.

31. Ante exspectatum, ut ap. Virg. Georg. III, 348 (ubi vid. Intpp.) et Ovid. Met. IV, 789; VIII, 5; Drak. —portisque, etc. Tuæ urbi timebis, o Roma, quæ nunc peregrinam Saguntum defendis.

33. Licet iterum in Capitolium, confugiatis, ut olim, quum Galli Senones in urbe essent; nullo tamen captivi auro vitam pensabitis, h. auro penso, ut tum temporis, redimetis, ut XII, 428; Confer ad lib. I, vers. 624.

36. furor additus, verba Virg. Æn. II, 355. —armis, armatis. —37. telorum nubibus, vid. ad I, 311.

39. Ardor agit, (ut ap. Virg. Æn. VII, 293.) incitat Pœnos, exercere M., ad obpugnationem strenue continuandam. —provecta sc. carina: quod verbum ex vers. seq. repetendum monent Drakenborch ad h.l. et Gronovius in Gustu ad Stat. Thebaid. lib. I, vers. 112.

90 41. Ipse Hannibal ab incensis militibus promissam flagitat ultionem, et vulnus, adverso femori in obpugnatione urbis inflictum, nudat, ut animi eorum benevolentiæ misericordiæque sensu adficiantur. —piacula, ultionem ducis sui pœnasque a Romanis petendas. —promissa, quod v. 36 satis innuitur. Et quis poetam ad annalium formulam et subtilitatem exiget? —Ernesti V. Cl. non persuasit mihi hanc explicationem: «Oratio Hannibalis, callida quadam ironia se ipsum fœderis rupti piaculum Romanis obferentis, atque ita, nudato insuper vulnere, quod nuper adceperat, milites ad odium Rom. suique commiserationem incitaturi, a Silio ficta est et nititur ipsis H. verbis v. 29, 31. Ergo promissa piacula, h.e. pœnam Romanis a se ipso promissam, milites flagitat, dum postulat ab iis, ut id promissum ipsi exsequantur, seque Romanis, ut hi volebant, tradant, quo pertinent verba seq. vss. 47, 48. Ut igitur milites acrius sentiant iniquitatem Hannibalis hostibus tradendi, irasque majores adversus Romanos concipiant (v. 54, 55.), his veluti τέχναις utitur, vulnus ostentans, virtutis suæ documentum, et Romanos victores adpellans.» —44. Orationem gravissimis adfectibus insurgere, ecquis est qui non sentiat? —Poscimur, poscor ad pœnam, ut flagitor. —catenas quasi ostentat, præclare, quoniam ducem ipsum in pœnam fœderis rupti deposcebat. —45. domini, dominici, dominantis, superbi, ut nostrum herrisch, gebieterisch, et κύριος pro κυριακός. Sic hasta, manus, mensa, terra domina, quibus obponuntur famulæ aquæ, manus etc. Confer ad I, 173; Heins. ad Ovid. Epist. II, 74; III, 100, et Fastor. I, 286. —vocat in jus, et ad rationem reddendam.

49. Eoi, orientalis regis, Beli. Conf. I, 73 et 87. —51. Rhœteius, Romanus. 91 Vid. ad I, 115. —53. tremere aliquid, ut VIII, 60; XVI, 666. V. Burm. ad Val. Fl. V, 520; Heins. ad Claud. in Rufin. II, 125.

54. Nota est superstitio veterum, qui, quum aliquid mali omnis adcidisset, aut dictum esset, ejus eventum hostibus inprecari, et formula, omen Dii auertant, uti solebant. Cf. ad v. 377. Casaub. ad Theophr. περὶ δεισιδαιμ. p.m. 212; Heyne ad Tibull. III, iv, 1; ad Virg. Georg. III, 513, et, quos Drak. citavit, Daniel. proph. IV, 16, Ovid. Amor. III, ii, 16; Art. Am. III, 247; Met. VI, 212; Fast. III, 494; Broukh. ad Prop. III, vi, 20.

56. Ad Asbyten Silius transtulit multa ex iis, quæ de Camilla memorat Virg. Æn. VII, 803 sqq. et XI, 552 sqq. —Discincti propr. dicuntur, qui veste laxiore, aut fluente utuntur, et hinc, qui negligenter, molliter et luxuriose vivunt. Silio h.l. præivit Virgilius Æneid. VIII, 724; ubi Cel. Heyne dubitat, an is proprius Afrorum habitus fuerit. Sed inf. certe III, 236, Afris, etiam pugnantibus, sinus cingere inadsuetum fuisse, poeta memorat, et Liv. XXXIV, 11, Nomadum discinctus eques, ut Auson. Grat. Act. c. 14, discincta Carthago dicitur. —bilingues, ut ap. Virg. Æn. I, 661; δίγλωσσος, vel δίπτυχος γλῶσσα ap. Eurip. Troad. v. 286; german. zweyzüngig. Pœnus bisulcilingua ap. Plaut. Pœn. V, 2, 74. Alia exempla vid. ap. Drak. ad XVI, 157. —57. Marmarica, inter Cyrenaicam et Ægyptum, contra Cretam, hodie Barca. —58. Garamantis Iarbæ conf. ad I, 414 et seqq. et Virgilii Æneid. lib. IV. vers. 198 et seqq. quem locum Silius hic ante oculos habuit.

92 59. Medusæ pater erat Φόρκυν, al. Φόρκος et Φόρκυς, unde ipsa Phorcynis dicitur. Poeta autem, quod alii jam observarunt, h.l. expressit Lucan. IX, 624 seqq. quem vide, ut de Phorcydum et Gorgonum genere, nominibus et sede, quam poetæ antiquiores in extrema Occidente marisque Atlantici insula, seriores vero in terra continente Libyæ iis adsignant, Heyne ad Apollod. I, 2, p. 24 sq.; II, 4, p. 295, 305; et Comment. de Theog. Hesiodi, p. 142 sq. it. Cl. Hermanni Mythol. Hom. et Hes. p. 38 et 401. —antra Medusæ conf. X, 174; et Ovid. Met. IV, 771 sqq. —60. Macæ, οἱ Μάκαι, populus Syrticus. Conf. III, 275; IX, 11; Plin. V, 5. —Cinyphius, al. Cinyps, Κίνυφος et Κίνυψ, Libyæ fl., fertilibus, qui adjacent, agris celebratus, inter duas Syrtes per Macas in majorem Syrtin (il Golfo di Sidra) influit, et nunc Wadi-Quaham dicitur. Conf. III, 275: d’Anville Geogr. Anc. III, p. 71; Mémoires de l’Acad. des Inscr., T. XXVI, p. 78; Herodot. IV, 175 et 198. —61. Battiadas, Cyrenæos, ut III, 253, et Βαττιάδαι ap. Pind. Pyth. V, 73, et Callim. H. in Apoll. v. 96. Hinc et Callimachus passim Battiades dicitur, vel quia a Batto originem ducebat. V. Burm. ad Ovid. Amor. I, xv, 13. —iniquo sole, nimio æstu, ut ap. Virg. Æn. VII, 227. iniqua dicuntur ea omnia, quæ nimis, vel parva, vel magna sunt. Ager autem Cyrenarum, etsi in desertioribus Libyæ locis situs, propter fertilitatem, quam potissimum fontibus debet, prædicatur. Vid. Spanhem. ad Callim. H. in Apoll. v. 65. Ceterum Cyrene et mox Barce per πρόληψιν h.l. sed exemplo Virg. Æ. IV, 43 (ubi vid. Heyne) nominantur; nam Battus ejusque nepotes, harum urbium conditores, longo tempore post Iarbam vixere. Conf. ad I, 628, et VV. DD. ad Herodot. IV, 160.

62. Nasamon vid. ad I, 408. —patrius, ejusdem patriæ, circa lucos Hammanis in Marmarica, quem vulgarem errorem geograph. notat Cellar. ad Curt. lib. IV, 7, 19. —Barce urbs mediterr. Cyrenaicæ, et etiamnunc caput regni Barcani, inde denominati, quod inter Ægyptum regnumque Tunetanum litori prætenditur. —arida cf. III, 251; Virg. Æ. IV, 42; Claud. bell. Gild. v. 160. Tota regio Barcana soli asperitate et siccitate sterilis, latrociniisque infesta est.93 —63. Autololes, populus Mauritaniæ Tingitanæ et Gætuliæ ad montem Atlantem oramque maris Atlantici. Cf. III, 306 seq., XI, 192, Plin. V, 1, 2. —infidæ, latrociniis et naufragiis infestæ. —64. Gætulus levis, agilis ad cursum et ad equos regendos nulla habena. Vid. ad I, 215. An levis est vagus et palans, more Nomadum, et habena h.l. imperium? Gætuli certe, ut verbis Sallust. Bell. Jug. c. 18 utar, neque moribus, neque lege aut imperio cujusquam regebantur: vagi, palantes, etc. Sed alterum magis h.l. convenit.

65. is, Iarbas, et mox regina Asbyte. —fundari et fulciri familia dicitur, uxore ducta liberisque ex ea susceptis, quibus mortuis δόμος ἡμιτελὴς Il. β, 701. Filii patrum σθένος, vel στύλοι οἴκων ap. Eurip. in Taur. v. 57; Troad. 570; al. conf. Burm. et Weitz. ad Val. Fl. I, 721; VI, 689; et quos Drak. laudat, Stat. Silv. IV, vii, 30; Auct. Octaviæ v. 532; Prop. IV, ii, 69; Appul. Met. VII, p. 136; ubi v. Pric. (et p. 350); Virg. Æn. XII, 59. —nympha Tritonide, h. Tritonidis paludis et fl. prope Syrtim minorem. Conf. Virg. Æn. IV, 198. Cellarius suspicabatur, Silium adlusisse ad Amazonidas Afras, quas circa hunc lacum habitasse tradit Diodor. III, 53. —66. proavum si proprie dixit poeta, vel proles v. 58 non filia, sed neptis est, vel avi materni pater innuitur, ut Asbyte tam paternum, quam maternum genus a Jove fingatur duxisse, quod ad summam ejus nobilitatem valeret.

68. Conf. Virg. Æn. VII, 805 sq. Pind. Pyth. IX, 33 seq. —ignara, expers, viri, ut ap. Hor. Epist. II, i, 132; ἄνδρα οὐ γινώσκω Luc. I, 34. Musæi locutionem γάμων ἀδίδακτος 94 cf. D. Heins. —70. mollita, mollis facta, vel effeminata calathis flectendis, vel lana trahenda et facienda. Conf. Virg. l.c. —operari, operam dare, v.c. textis, Musis, sacris, etc. Cf. v. 674; Heyne ad Tibull. II, i, 65; iii, 36; Bentl. ad Horat. Od. III, xiv, 6. —71. Dictynna prop. Britomartis, Nympha et Dianæ socia, h.l. ipsa Diana. Vid. Heyne Exc. ad Virg. Cir. v. 200, et Spanhem. ad Callim. H. in Dian. v. 190, 197, 205. —planta, calcaribus, inpellere, ut p. fodere VI, 212; VII, 67; VIII, 556; Virg. Æn. VI, 882. —72. stravisse, ἀορίστως.

73. Comparatio petita ex Virg. Æn. I, 316 sq. et XI, 659 sq. ipsa autem Thraciæ, cujus montes populique h.l. recensentur, descriptio ex ejusd. Georg. IV, 461 seqq. conf. inf. VIII, 428 seq. —Threiciæ (Θρηΐκιαι, ex forma Ion. Θρήϊξ pro Θρᾶξ) sc. virgines, vel Amazones, quæ cur Thraciæ dicantur, docet Heyne ad Virg. Æ. XI, 659. —74. cursuque fatigant v. Heyne ad Virg. Æn. VII, 807: fatigare, fatim agere, sæpius tractare, exercere, frequentare (vid. ad I, 63 et 675.) v.c. amnem remis, h. crebro movere silvas venatu, sæpius pererrare, ap. Virg. Æn. VIII, 94, et IX, 605; ad quæ loca vid. Heyne. Sic cursu Hebrum, maximum Thræciæ, quæ hiemis sedes est, flumen, glacie scil. adstrictum, fatigare significat, cursu eum frequenter transmittere. Conf. Hor. Epist. I, iii, 3, et, quos Lefeb. jam laudavit, Virg. Æn. XI, 660, Amazones flumina Thermodontis pulsant, et Martial. VII, 6, Et ungularum pulsibus calens Ister. Hæc ratio linguæ convenientior videtur, quam si cursu fatigare simpl. pro cursu vincere, superare, accipias. Conf. tamen Virg. Æn. V, 253, et inpr. Æn. I, 317 volucrem fuga prævertitur Hebrum, quæ lectio nostro forte loco firmari potest. Vid. ibi Heyne. —75. Hebrum... fatigant, Schmid. interpretatur campos Hebro adjacentes ut arare fluvium, et similia, quæ illustrat Burmannus ad Grat. Cyn. 314 —innupta manus: «Amazones 95 cum contemtu virorum se tuentur.» Justin. loco class. II, 4. Ἀμαζόνας ἀντιανείρας Hom. Il. γ, 189; ζ, 186; Ernesti: sed Homerus alio sensu eas ita dicit; eo, quo Virg. Æneid. lib. I, 493, audetque viris concurrere virgo. —Spreti Ciconesque, etc. pro, quæ spernunt connubia et consuetudinem Thracum. —Cicones, Thraciæ populus prope Hebrum fl., qui nunc Marizza dicitur. —Getæ Thracibus adnumerantur exemplo Virg. Ge. III, 462 et IV, 463; ad quæ loca vid. Heyne et Voss. —76. domus conf. ad I, 572. —Rhesi domus v. Heyne ad Virg. Ge. IV, 461 et Æn. I, 469. —lunatis armis, h. peltis, scutis parvis, Amazonum inprimis, quæ formam mediæ, vel corniculatæ lunæ referebant. Cf. Virg. Æn. I, 490; XI, 663; Senec. Hippol. v. 400; Lips. Mil. Rom. III, 1 et 2, et loc. class., a Drak. adpositum, Quint. Cal. I, 146 sq.

78. De Hesperidibus vid. ad I, 431. —donum Hesperidibus est aurea fascia, seu reticulum, ab Hesp. adceptum: poetam autem puto cogitasse de aureis pomis in hortis Hesperidum crescentibus, qui quum siti essent in finibus Mauretaniæ, obvia fictionis illius occasio fuit, inpr. Silio, qui his adlusionibus e longinquo repetitis delectatur; Ern. nodo omnino legendum putabat etiam Withof. —dextrum κατὰ latus, mammam, nuda Marti, ad pugnam, ut eo expeditius pugnaret. Cf. VV. DD. ad Virg. Æ. I, 492, et Heyne ad Æ. XI, 649; cujus explicatio nostro quoque loco comprobatur. —79. tegmine, pelta, quæ lævum latus tegebat. —80. Thermodontiaca, Amazonia. Vid. ll.cc. in var. lect. 96 —81. Fumantem, ut VIII, 282. Cf. Virg. Ge. III, 107 et Hor. Od. I, i, 4.

84. virgine densior ala est, quædam mulieres, quæ Asbyten comitabantur, etiam nuptæ erant, sed major pars virgines. Male intp. quidam «major pars virginum equo merebat.»

85. mapalia h.l. sunt forte vici et pagi, qui ex mapalibus constant, ut ap. Sallust. b. Jug. c. 18 et 46. De mapalibus, tuguriis Nomadum, Hamaxobiorum, quæ plaustris inponunt, v. Heyne ad Virg. Ge. III, 340, et Æn. I, 421. —longa, longinqua, remota. —87. Dum tumulum propinquum arci Sagunt. circumequitat, unde gyri efficiuntur: nam campum sequitur (ut apud Virg. Æn. II, 737, v. 629), qui in ipso campo progreditur eumque emetitur; Ern. Vid. var. lect.

90. Gortinia Tela, h. Cretica: nam Gortyna, seu Gortynæ (nunc Gurtina) urbs Cretæ (Candiæ) ex qua insula Mopsus Saguntum venerat. Conf. mox v. 101. Epitheton simpl. ornat, ut harundo Cydonea X, 261, et Dictæa XIII, 184; XV, 634. Cydon, vel Cydonia (hod. Canea) urbs, et Dicte mons Cretæ. Λύκτιον, seu Λύττιον ἀεμμα ap. Callim. H. in Apoll. v. 3; ubi vid. Spanhem. Poetæ a præstantiore aliquo genere epitheta repetere solent: Cretenses autem nobilissimi olim sagittarii fuere, quorum hinc ope Romani sæpius usi sunt, Cretaque abundabat canna, sagittis aptissima. —91. fugat, jacit, sonante 97 nervo. λίγξε βιὸς, νευρὴ δὲ μέγ᾽ ἴαχεν, Hom. Il. δ, 125. —92. Dirigit vulnera, h. sagittam, vulneris infligendi causa, ut ap. Sen. Herc. Œt. v. 159; Virg. Æn. X, 140; XI, 654; XII, 490. Conf. ad I, 397. —aligero ferro, ut πτερόεντες ὀϊστοὶ, ἰὰ πτερόεντα. Conf. v. 95.

93. Curetum, de quibus vid. loc. class. Strab. X, p. 310, 326, al. p. 465 seq. Conf. Heyne ad Apollod. p. 15, 16. Spanhem ad Callim. H. in Jov. v. 2, 53. —antris, antro Dictæo. —ærisonis, χαλκοφώνοις, χαλκοκτύποις, propter Κνώσσια ὀρχήματα, vel πυῤῥίχην et ἐνόπλιον, quam saltationem armatam invenisse, et nato quoque Jove instituisse feruntur. Vid. Spanhem. l.c. —94. agitare saltus (propr. feras in iis v.c. ap. Virg. Æn. IX, 686) ut fatigare dixit Virg. Æn. IX, 605.

96. Innuitur dexteritas et impetus, quo telum emittitur. Gron. Diatr. Stat. c. 16, v. 98 per hypallagen interpretatur: ante rueret fera incauta sub inopino ictu. Sed incautum h.l. et ap. Lucan. IV, 719 non modo eum dici, qui sibi non caveat, sed etiam, qui non caveatur, putant Barth. Adv. XXXV, 3, et Drak. ad h.l. ubi multis exemplis probat, plura adjectiva, quæ vim activam habeant, v.c. nescius, ignarus, dubius, incredulus, surdus, cæcus, infestus, passive, et contra ignotus, notus, suspectus, innocuus et alia active sumi. Conf. quos laudat VV. DD. ad Phædr. I, 11, et ad Gell. IX, 12; Gronov. ad Sen. Œd. v. 1; Boxhorn. ad Plaut. Rud. I, v, 17; Heins. ad Ovid. Met. VII, 672; Hottom. ad Cic. Verr. I, 7; Pric. ad Appul. Med. IX, p. 190; Æmil. Port. in Lex. Ion. Vid. Ἄκριτος et al. Add. 98 Intpp. Tac. Ann. I, 50, et Cort. ad Sallust. b. Jug. c. 49, 5. —99. poneret, deponeret, finiret.

100. Nec ullus Cretensium Mopso tum arte jaculandi antecellebat. —101. Eois certet sagittis, de arte sagittandi contendat cum Orientalibus, forte Parthis. Cf. Virg. Æn. XII, 858, et Lucan. VIII, 300, 311.

102. levior opum, ut contra largus opum. —103. artæ res, ut angustæ ap. Hor. Od. II, x, 21. —104. inglorius ut ap. Virg. Æn. XI, 793 ubi v. Heyne.

106. Cozytus in Gloss. ap. Reines. Inscr. p. 106; θήκη δερματινὴ βέλων, adeoque pharetra, ut ubivis fere ap. poetas, etsi propr. arcuum, non sagittarum theca est, si fides habenda Schol. ad Hom. Od. φ, 54; Lutat. ad Stat. Th. IX, 730, et Serv. ad Virg. Æ. X, 169; ubi vid. Heyne in V.L. —fratrum, Dorylæ et Icari, filiorum Mopsi. Cf. v. 126 et 133 sq. —107. tela, arma, Minoia, Cretensia.

108. medius juvenum, inter filios. —Massylæ gentis conf. ad I, 101. —109. Cydoneo vid. ad v. 90, et conf. Virg. Ecl. X, 59, et Æ. XII, 99 858 ubi vid. Heyne.

111. levis penult. longa, propr. politus, λεῖος, non asper tactu; hinc mollis, tener, inberbis, inpubes. Cf. Tibull, I, viii, 31, et Hor. Od. II, ii, 6, ubi vid. Jani. Drak. putat, Bagam fingi inpilem, qui barbam sibi vellat exemplo mollium virorum, quod et Cæsarem aliosque fecisse constat. —112. et Lyxum, inpubem κατὰ malas, ideoque indignum occurrere (græce pro, ut, vel qui occurreret) sagittæ tam certæ, cujus ictus tam certus erat, quæ non fallebat et aberrabat, adeoque digna erat, quæ virum fortiorem majoremque natu interimeret. Cf. Virg. Æn. XI, 767; Hor. Od. I, xii, 23 al. ἰοὺς ἀφύκτους adpellat Sophocl. Phil. 105. Vid. Valcknar. ad Eurip. Hipp. p. 317. —113. Fuderat humi, pro straverat, ut ap. Virg. Æ. I, 193, κέχυνται Hom. Il. ε, 141. —114. vultum intendens, τιτυσκόμενος D. Heins. —vultum intendens telumque ut ap. Virg. Æn. V, 508. —115. per vota vocabat ut votis, et in vota ap. Virg. Ge. I, 42. et Æ. V, 234, ubi v. Heyne. Frustra invocabat opem Jovis, ab ipso contemti, quoniam Cretam, natale hujus Dei solum, deseruerat. Conf. v. 141. Ita Cell. et Dausq. quem... nescio quare... nihil h.l. vidisse pulabat N. Heins. ad Ov. Met. XIII, 707. Nil potius vidit Barth. Adv. VI, 25, ubi intelligit Jovem desertum Hannibali ejusque militiæ, ut sæpe temeratus dicitur violato foedere; per vota non grata, quia puella erat Asbyte, et Jupiter magnus mulierum amator.

116. converti scil. in Asbyten. —117. Cf. XIII, 657. —insidiis, ictui clandestino Mopsi. —Nasamontas, vid. V.L. et ad I, 408. 100 —118. letum reginæ intentatum præripuit, telum suo corpore recipiens.

121. virgo, Asbyte. —122. oculos natantes, dubio motu fluctuantes, modo labentes, modo iterum se aperientes, ut dormitantium ebriorum et moribundorum oculi esse solent. Cf. VV. DD. ad Virg. Ge. IV, 496, et Æn. IV, 691 (oculis errantibus Quæsivit lucem); V, 856; Ov. Met. V, 71, et Fast. VI, 673; Stat. Th. II, 638. —123. totisque adnisa, etc. Drak. Conf. inf. v. 627; V, 325; Virg. Æ. IX, 744, et Ovid. Met. V, 32, 33. —124. cornus, hasta, ut alia quoque belli instrumenta ex corno, quæ arbor bellis adcommoda dicitur: Claud. R. P. II, 107. Vid. Virg. Ge. II, 447.

126. Conf. Virg. Æ. IX, 622 sq. et inpr. XI, 859 seq. Hom. Il. δ, 122 seq. —Conantis excutere in ventos, h. qui in eo jam erat, ut sagittam emitteret. Similiter intento jam arcu occiditur Cleades VII, 659. —127. complere et implere artis sagittatoriæ vocabula esse docent a Drak. laudati Savar. ad Sidon. Apollin. I, 2, eoque præeunte Cerda ad Virg. Æn. XI, 860. —ducti vid. V.L. —128. resoluto, sublato, pollice relaxante nervum, quem adstrinxerat.

129. in vulnus devolvitur conf. Virg. Æn. X, 488, 101 ubi vid. Heyne. —131. Sagittæ ex pharetra, quum de muro decideret, versa effluxere. —fluere et defluere, decidere. Vid. si tanti est, N. Heins. et Ind.

132. paribus in armis, pariter armatus, ut in ferro, in Tyriis, in Cois, in hasta, vel in toga laxa esse; Drak. laudat IV, 380; Virg. Æ. V, 550, Appul. Met, III, p. 46; Val. Flacc. I, 641; V, 463; Stat. Th. IV, 221; Salmas. ad Pollion. Tyrann. XXX, 32; Gronov. in Gustu ad Stat. Achill. I, 558; Broukh. ad Prop. IV, ii, 28, et ad Tibull. I, ix, 70, et II, iii, 78; ubi cf. Heyne. —134. Atque pro atqui positum videtur, ut in periodorum initiis et transitionibus, ap. Cic. Arch. 7; Phil. III, 9, et Catil. III, 2; ap. Terent. Andr. I, iii, 20; v, 65; IV, i, 16, et ap. Plaut. Cas. II, vi, 12, et Bacch. I, i, 53; V, ii, 68; nisi potius his locis cum Cl. Schellero in Lex. atqui legendum censeas, ut et ap. Virg. Æ. VI, 162. —promentem ex pharetra. —135. turbine saxi, ut ap. Virg. Æn. XII, 531. Vid. Heyne.

137. remisit, reddidit tela, nondum depromta.

138. Eximia suavitas et δεινότης horum versuum, qui summum amoris paterni adfectum animique perturbationem spirant. Sed præivit Virg. Æn. VI, 32 seq. ubi vid. Heyne. —139. ab ira, ira motus. Vid. Ind. et si tanti est, Drak. ad XI, 246; ubi præter alios laudat Gronov. ad Liv. XXIV, 30; XXVI, 1. —140. notas artes v. sup. v. 96 sq.

141. penates, patriam, Cretam. —Apta nunc patriæ cogitatio: si in patria mansissem, filios non perdidissem; sed absonum videtur, quemquam, ut sibi ipse mortem consciscat, saxum adhibere: 102 ergo ad doloris perturbationem, et mortis adcelerandæ cupiditatem Mopsi consilium referendum est; Ern. —147. explicat, extendit, in longum porrigit.

148. Cf. Virg. Æn. X, 317 seq. (ubi vid. Heyne) et Hom. Il. η, 136 sq. Gortynius advena Mopsus Cretensis vid. ad v. 90. —150. Sacerdotes pugnantibus quoque intersunt, ut V, 175 sq. et ap. Virg. Æn. X, 637, et XI, 768, ubi vid. Heyne. —custos, minister, antistes, sacra curans, ut v. 237, et ap. Virg. Æ. VIII, 270; coll. Macrob. Sat. III, 6. —151. Non exspectatum Tyriis, (h. Pœnis) junge et conf. X, 301. —effuderat, catervatim emiserat, ut ap. Virg. Æn. VII, 522. Proprie agmina effundunt se, vel effunduntur, ἐκχύονται, ἐκχέονται, seu ἐπιχύονται Hom. Il. θ, 158; ubi v. Schol. π, 295; Od. θ, 515, al. h. instar fluvii et torrentis cum impetu ruunt, ut IV, 520 sq. et XII, 185. Conf. Ind. et loca a Drak. congesta. Sic et simpliciter fundi, seu fundere se VI, 572, 648; Val. Fl. I, 610; II, 662.

153. Imitat. Hom. Il. η, 140. —154. mole juventæ, h. corporis juvenilis. Cf. Virg. Æ. V, 430 sq. —155. Theron, qui Herculis sacerdos est, ejus quoque arma gerit, ut Aventinus, Herculis filius, ap. Virg. Æn. VII, 655 sqq. quem locum Silius imitatione expressit. —155. clava etiam omnino heroes 103 utuntur, quibus poeta insignes et Herculeas vires tribuunt. Comparant Hom. Il. η, 141; Virg. Æ. X, 318; Stat. Th. XI, 45.

156. Utebatur rictu leonis pro galea, ut alii aliarum ferarum exuviis. Cf. IV, 559; V, 132; VIII, 493; Stat. Th. VII., 276, et Virg. Æ. VII, 666 sq. ubi vid. Heyne. Pelle autem ferina cingebatur, more barbarorum et heroum. Conf. VII, 288; VIII, 523, 570; Virg. Æn. II, 722; V, 37; VIII, 553; Hom. Il. κ, 23, 29, 326, al. vid. ad I, 415, et Burm. ad Val. Fl. I, 34. —tegimen leonis nihil differt ab exuviis. Conf. VV. DD. ad Virg. Æ. I, 275, 323; VII, 666.

158. Verba Virg. Æn. VII, 657, 658. De forma clipei v. ad I, 407. In numero autem anguium capitumque quæ tribuuntur hydræ L., quam Silius tribus loquendi formis designat, veteres variare, satis notum est. Vid. Heyne ad Virg. l.c. et ad Apoll. II, v, 2, p. 345; Heins. ad Ovid. Met. IX, 70; Schol. et VV. ad Hesiod. Theog. v. 312, et quos Drak. laudat, Tristan. Comment. hist. T. II, p. 301, et Spanhem. de V, et P. N. Diss. III, p. 233 sq. —159. geminam, quia uno capite reciso duo renascebantur.

162. Palantes fuga Egerat, ut IV, 571, et ap. Virg. Æ. V, 265; XI, 734. —163. æquora, h.l. vel campus, vel mare.

166. læva radians est splendens 104 auro intertexto, ut sup. v. 79 fulgens tegmine læva, et ap. Val. Fl. III, 98 stellantia tegmina; Ern. —lænæ, χλαίνης, radiantis, purpureæ, ut Tyrio ardebat murice læna ap. Virg. Æn. IV, 262. —167. lumina, pulchritudinem et splendorem v.c. clipei ut mox v. 211 et ap. Claud. Cons. Prob. el Ol. v. 95; vel ferri ap. Val. Fl. III, 100; ubi vid. Burm. —lumina peltæ, splendidam, fulgentem peltam. —gemmata lumina peltæ, peltam gemmis fulgentem, in margine vel ὀμφαλῷ, umbilico.

170. Lævam in partem equos flectit, ut hoc fallaci gyro ictum Theronis effugeret, simulque lævam pelta tectam, et dextram ad tela in hostem conjicienda expeditam haberet. Conf. Virg. Æn. X, 885 ibique Heyne. —171. secare campum, æthera, viam, τέμνειν ὁδὸν, τρίβον, κέλευθον, ἀέρα, θάλασσαν, formæ loquendi a sulcis agrorum petitæ. —velut ales, celeriter, rapitur per æquora sinuata, per campum, quem sinuosis flexibus percurrit. Ita campus sinuatur ap. Tac. Ann. II, 16.

174. pulveream nubem, ut et νέφος et ὁμίχλη κονίης ap. Hom. Conf. ad I, 311.

178. Eurydamas ille, a quo noster originem ducit, unus ex procis Penelopes erat, quorum principes Antinous et Eurymachus notiores sunt: unde Dausq. hunc Eurydamanta ex stirpe Eurymachi fuisse suspicatur. Sed Eurydamantis quoque mentionem facit Hom. Od. ς, 296 et, quem locum a Drak. jam notatum video, Od. χ, 283; ubi Ulyssis manu periisse traditur. 105 —parentis, cujusdam ex majoribus. —180. Ithaci, Ithacii Ulyssis, ut ap. Virg. Æ. II, 104 et 128. Cf. ad I, 14, et App. —arte, quæ notissima est ex Hom. Od. β, 93 seqq. et τ, 149. —pudica, pudicæ Penelopes. —181. Fallacis toties telæ, quæ toties procorum spes fallebat. —revoluto, retexto. Cf. ad I, 115; Heins. ad Ovid. Metam. II, 654, et VV. DD. ad Prop. IV, vii (al. 8.), 51. —182. Id tamen non nisi de Eurymacho memoratur Homer. Od. β, 182 sqq. —Quum non sit credibile, lectionem bis depravatam fuisse, existimo Silium memoria lapsum Eurydamantem pro Eurymacho, de cuius cæde vid. Odyss. χ, 81 seqq., posuisse; Ern. —184. tædæque ad funeta versæ, faces nuptiales in sepulcrales mutatæ, h. in ipso nuptiarum adparatu occisus est. Conf. XIII, 547.

185. Gens extrema, h. ultima proles, soboles, progenies, γένος (ut ap. Virg. Æn. X, 228; XI, 305 et aliis locis, quæ tam in Ind. quam a Drak. ad h.l. et a Gronov. ad Sen. Hippol. 900 laudantur) adeoque ultimus ex posteris viri, Eurydamantis illius, ab Ulysse interemti, campis Iberis, in Hispania. —186. Nomados, Asbytes, Afræ.

189. bipennem, quam Camillæ etiam tribuit Virg. Æn. XI, 651. —191. Herculeasque exuvias, h. leonis, quales gerebat Hercules. 106 Conf. v. 150 et 156. —Dictynna vid. ad v. 71.

193. Conf. ad v. 157.

198. Occupat, prævenit, antevertit, vel obprimit. —199. turbata frena, frena equorum turbatorum, adtonitorum.

206. cæcus, ignarus, fati, mortis sibi imminentis. —divumque abeunte favore: Comparant Virg. Æn. VII, 584, et Stat. Th. II, 540. —207. Vicino, ipsi instante.

210. furiata mente, ut ap. Virg. Æ. II, 407.

211. umbo ærati luminis, h. clipeus, bractea ærea inductus 107 et fulgurans. Conf. ad v. 167. —214. agmina Saguntinorum, qui cum Therone eruperant.

215. Conf. Virg. Ge. IV, 434. —217. Comparant Hom. Il. β, 87 sqq. π, 259 seq. Add. Virg. Æn. I, 430 sq. VI, 707 sq. et Apollon. I, 879 sq. —Cecropius, mons Atticæ, qui cum dilectu ponitur. —217. formidine nubis aquosæ conf. VV. DD. ad Virg. Ge. IV, 166 et 191 seqq. —218. tollit, propr. aves se tollunt ex monte. —219. corticis vid. Intpp. Virg. Ge. II, 453, et IV, 33. —antra, alvearia, caveas. —221. Conf. Virg. Ge. IV, 257.

222. feruntur, φέρονται, fugiunt. —223. Poeta h.l. ex Stoicorum disciplina, qua imbutus mortem sibi ipse tædio vitæ adceleravit, de stulto vitæ amore et fato philosophatur. Cf. XIII, 883 seq. et Virg. Æn. XII, 646. —Heu blandum cæli lumen ut XVI, 73, conf. Virg. Æn. III, 600; VI, 363. —224. reditura, συνθετὸν ἀντὶ ἁπλοῦ, pro ventura, (quam metus et fuga non remorantur) D. Heins. refrag. Dausq. qui hæc habet: «Mors fugacium istarum oculis obversabatur, advenerat, jam fugitant: verum (certior paratiorque per fugam et metum) reventura est.» —fata, fatum, μοῖρα, mors addita nascenti, 108 cuivis homini, dum nascitur, jam destinata, ut III, 134, 135, et ap. Manil. IV, 16, a Barth. Adv. VI, 25 citatum: Nascentes morimur, finisque ab origine pendet. Conf. Clark. ad Hom. Odyss. δ, 208, et Spanhem. ad Callim. H. in Lav. Pall. v. 104.

228. Cum ipso animi fervore incalescit oratio, et homini conturbato auxiliumque præsentissimum efflagitanti egregie convenit. Cf. Val. Fl. VI, 29, et inf. V, 636 sq.

234. trepidi rerum, ut ap. Liv. XXXVI, 31, et Virg. Æ. XII, 589; ubi vid. Heyne, et ad Æn. I, 178, 462, conf. inf. XII, 13. Similiter fessi salutis sc. defendendæ causa. —fessi rerum ap. Virg. Æ. I, 178. —fessi bellique viæque ap. Stat. Th. III, 398. —235. stat scil. consilium, seu sententia, ut III, 68; VI, 510, et ap. Virg. Æn., II, 750; XII, 678.

237. Herculeæ custos aræ, Theron. cf. v. 150. —238. Emicat, prosilit, et subito se ostentat.

239. Gliscit, crescit, augetur, ira, ut ap. Virg. Æn. XII, 9; 109 ubi vid. Heyne, et Burm. ad Val. Fl. II, 278. —Elissæo tyranno Hannibali, Pœnorum duci vid. ad I, 81.

240. bone janitor ironice, ut ap. comicos bone vir, bone custos, bona libertas, Drak. qui conf. I, 342; VIII, 269; XI, 570; Stat. Th. II, 460; Add. Ter. Andr. III, v, 10; Cic. Rosc. Am. 2, et Verr. V, 6; Virg. Æn. XI, 344. Theron autem ad portam urbis stabat.

244. Daunius juvenis, Theron: nam Saguntini ab Ardeatibus, quorum rex olim Daunus fuisse dicitur, originem trahunt. Vid. ad I, 291 seq. —huic, in hunc Hannibalem. —robur, clavam. conf. v. 155 et mox 246; Virg. Æn. VIII, 220. —245. alteque resultant, etc. pro vulgari, clava resilit ab ære cavo, hoc est, clipeo, ut ap. Virgilium Æneid. lib. III, vers. 286.

247. viduus teli ut III, 601; XII, 370, et Lucret. V, 841. —prodere, decipere, deserere, rem sibi creditam destituere; unde ictus prodit, quum non perficit, quod intendebat is, qui inferebat. Ita N. Heins. et Drak. ad XVI, 621; ubi id firmant ex V, 571; XV, 712; XVI, 433; XVII, 138, 450; Virg. Æn. XII, 42, et al. conf. Heins. ad Ovid. Fast. III, 113; IV, 715, et. Met. XII, 596; Gronov. Obss. III, 20; Muncker ad Hygin. fab. CCL. et Gesner in Thess. —248. Luxuriantis ingenii verba.

251. Cf. Virgilium Æneid. lib. XI, v. 77 sqq. 891 sq. Feminæ viros pugnantes e muris prospectant, prisco more, satis noto vel ex Homero Il. γ, 141 seq. 383. Confer Burmannum ad Valerium Flaccum, lib. VI, vers. 484.

110 256. umbo, ὀμφαλὸς ἀσπίδος, quo hostes propellebantur. —257. urbem, cives, ut πόλις, Ἄργος, Ἑλλὰς, etc. Conf. Cl. Facius ad Eurip. Orest. v. 46. —258. solare, ejus cædem expia; vel eo, quod te tam cito visura sit in locis inferis.

260. regia Quadrupedes spolia, equos currumque Asbytes, quos Theron ad urbem duci jusserat sup. v. 205.

264. Nomadum, Afrarum, cohors, exercitus Asbytes. —265. Deproperat, σπεύδει, properanter perficit. —honorem tumulique ut ap Virg. Æ. V, 58; X, 493. —266. rapto corpore Theronis circum cineres Asbytes ter, ut ap. Hom. Iliad. ω, 14 sqq. et Virg. Æn. I, 483. —lustrat, circumit, ut in lustratione fieri solebat.

267. De Theronis clava et exuviis leonis cf. v. 50, 155, 244.

270. Confer Liv. XXI, 18. 111 —275. juventæ, Hannibalis. —276. Hanno, qui jam olim censuerat, Hannibalem militari disciplina non imbuendum, nedum in Hispaniam mittendum esse, nunc auctor est, ut Romanis dedatur. cf. Liv. XXI, 3 et 9 sqq. Idem odium in H. expromit inf. IV, 770 seqq. et XI, 542 sq. Duæ factiones, in quas senatus Carthag. divisus erat, Barcina et Hannonis, satis notæ sunt vel ex Livio, XXI, 2 sqq. —278. Juvenes comparent Liv. XXI, 10, ut intelligant, quantum poeta ab historico scriptore differat. —studia et favorem, quo Barcina factio Hannibalem amplectebatur, ut v. 275 amor c. m. j. —279 sqq. Recte conferunt Virg. Æ. XI, 344, 350.

281. propinquent ut ap. Virg. Æn. X, 254; ubi vid. Heyne.

282. cælo, diis, nota reliniquam, silentio prætermittam (ut ap. Cic. Verr. III, 44, et Provinc. 3.) —283. Quæ, etc. Silius expressit Maroniana Æn. XI, 343 seq. «Rem nulli obscuram, nostræ nec vocis egentem... Quid fortuna ferat populi», etc.

284. Cf. Liv. XXI, 3 et 10. —288. virus, propr. vis odoris, seu saporis et vini, h.l. animi vis, æstus, vehementia. Conf. IX, 476 et XI, 560. —flatus, arrogantiam, elatos spiritus, ut tumor, (vid. Ind. hh. vv.) et φύσημα, φυσίωσις, (2 Cor. 112 XII, 20; ubi vid. Intpp.) ὄγκος, οἴδημα, οἰδαίνειν, Apollon. III, 383; πνοαὶ Euripid. Phœniss. 457. Conf. Burm. ad Val. Fl. III, 631, et Intpp. ad Virg. Æn. XI, 346. —289. Præclara comparatio, cui fere similem legimus I, 687 sq. Sed ab adfectu et indole æstuantis animi, qui impetum suum sequi, neque ornatum sectari solet, aliena videri potest.

292. Invidiam Hannibali conciliaturus, regiam dicit potestatem adfectare; Cellar.

293. fasque omne abrumpitur armis ut ap. Virg. Æ. III, 55; ubi vid. Heyne. —296 sq. Furorem Hannibali et insanam cæcamque bellandi cupiditatem injiciunt Manes, etc. Cf. I, 78 sq., 101 et 119 sq. —296. furiæ, bellandi furor, vel ira in Romanos. Cf. ad I, 32.

299. novi cæcus caligine regni, ut XIV, 89. —Vir doctus in Algem. litt. Zeit. a. 1796, n. 139, p. 276, emend. Heu, nunc ille, novi cæcus c. regni, E. a. quatiens, Tirynthia tecta, etc. ut congruant verba Liv. XXI, 10. «Juvenem, flagrantem cupidine regni ad exercitus misistis... Saguntum vestri circumsident exercitus, unde arcentur fœdere: mox Carthaginem circumsidebunt Romanæ legiones.» Withof. conj. «Haud nunc ille, novi c. c. regni, E. a. quatit, haud T. tecta, sed (propria luat... Fata suis) nunc hoc, hoc inquam t.m., etc.» Ernesti tuetur vulgatam lect. «Exagitant manes Massylaque vates. Annuit. Ille novi c. c. r. E. a. q. ut T. tecta, sic propria... Fata suis: nunc hoc, etc.» hoc sensu: adnuit, sequitur Hannibal furorem, quo manes paterni, funesta sacra, et ira Deorum eum exagitant: sed quemadmodum propria novi regni libidine motus Saguntum vexat, ita etiam fas est, ut eam libidinem propria pœna luat; iniquum autem, ut pœnam, quam ipse meruit, in Carthaginem convertat. At quis poetæ tam scabram obtrudet orationem? —302. hoc in tempore N. Heins. adcipit, ut in tempore tali VII, 228, et XII, 311. 113 —303. Ut sup. I, 270.

304. Campos Siciliæ (ubi princeps b. Punici I, theatrum fuit) milites nostri animosi sanguine suo inbuerunt. Hæc cladium olim adceptarum commemoratio spectat ad Pœnos a novo bello absterrendos. —Hennæas vid. ad I, 93. —305. produximus arma, bellum duximus, traximus. —Lacone, Xanthippo. Cf. VI, 301 sq.

306. Hæc spectant ad pugnas 114 navales, quibus victi sunt Pœni in freto Siculo, in quo Scylla et contra eam Charybdis, quæ naves refluo æquore raptas suisque vorticibus in gyrum tractas absorbet, et fractas earum partes ad litus Tauromenitanum, quod inde Copria, Κοπρια, dicebatur, evomit. cf. inf. ad XIV, 254 sqq. Lucan. IV, 455, et Hom. Od. μ, 73 seqq. de Scylla et Charybdi Heyne ad Virg. Æ. III, 420 sq. et Hermanni Mythol. Hom. et Hes. p. 373 sq. de ipsa vero re Polyb. I, 21, 23, 24, 25, 28, 60, 61, et Flor. II, 2, 36. —antra, κοῖλον σπέος, ἐνθα δ᾽ ἐνὶ Σκύλλη ναίει, etc. Hom. Od. μ, 84 sq. 93 sq. —spelunca ap. Virg. Æn. III, 424. —307. spectavimus tantum, non malum etiam depulimus, Dausq. perperam. Ipsum potius Hannonem his præliis interfuisse putabat Drak. coll. V, 322 sq. Ne hoc quidem necessarium existimem, quia Hannon oratoris partes agit, et fortunæ civium suorum particeps est. Sed conf. v. 322. Verba classibus raptis ad ferreas manus et corvos, quibus classis Pœnorum a Romanis, Duillio duce, tam dilata, quam dilacerata sit, male refert Dausq. cui Charybdis indoles parum nota fuisse videtur, quam multis poetarum locis citra necessitatem declarat Drak.

309. Æstuantis animi adfectu abreptus ipsum Hannibalem, tanquam præsentem, adloquitur. —pectus inane Deorum, religionis fœderumque contemtor.

310. Ægates, h. cladem, ad has insulas adceptam. conf. I, 34. —membra Libyæ, corpora Pœnorum e Libya. Sed. vid. V.L. Membra Libyæ egregie classem adpellat, in qua Carthaginis vis omnis et robur consistebat, N. Heins. Ita vocat Pœnos, in classe militantes, Drak. qui male provocat ad I, 670; nam cives reipubl. quidem, tanquam corporis, non terræ membra dici solent.

312. Acerba irrisione perstringit audax juvenis consilium, Alpes et Apenninum transeundi. —Scilicet, num utique subsident Alpes? Sed præstat, puto, ironice et cum vi dictum adcipere, ut ap. Virg. Æn. IV, 379; Hor. Od. III, v, 25; Cic. Sull. 24; freylich, es versteht 115 sich! Hinc notas exclam., non interrog. posui. —313. mole niuali, etc. ut ap. Virg. Æn. XII, 703. —subsidet, decrescet quasi, et se submittet, ut expeditius sit iter tuum.

315. Sed fac, campos et in iis pugnandi facultatem tibi dari, montibus superatis, num Romanos timidi humilisque animi esse putas? —316. Mortalis, oppos. τοῦ divinus, egregius; vel, qualis mortalium esse solet; vel ejus, qui vinci potest. conf. mox v. 338. —fatiscere, lassescere, fatigari, hinc debilitari, vi, cui impar sis, cedere.

317. Cernes tibi non cum Saguntinis rem esse. —Neritia proles, Saguntini, coloni a Zacyntho aliisque insulis, quibus Ulysses imperabat, deducti. Cf. I, 290 seq. Neritos, Ithacæ mons et vicina maris Ionii insula. Vid. VV.DD. ad Virg. Æn. III, 271; Strab. X, p. 312 seq. Hom. Il. β, 632; Ovid. Metam. XIII, 712, 318, 319; Comparant IV, 425 seq. X, 64 seq. Virg. Æn. X, 324.

320. ævi, senectutis, requies et otium a bello ac negotiis non nota Romanis res est. —exsangues merendo, militiæ laboribus fracti et debilitati. —321. letum lacessunt, mortem ultro adeunt, se ei obferunt. Vid. Heyne ad Virg. Æn. X, 10. —322. Ipse ego vidi, cum emphasi, ut v. 340, et ap. Stat. Silv. V, ii, 113; Drak. —323. Tela e corpore suo tracta, quum alia deficerent, in hostem mittentes vidi. —324. decoris, του κλέους, gloriæ furorem. Vid. ad I, 32.

326. donat conf. ad I, 487.

116 327. Turni exemplum Drancem refutantis ap. Virg. Æn. XI, 376 seqq. sequutus est poeta: Livius XXI, 11; aliique historici non definiunt, quinam Hannoni nominatim contradixerint; Ern. —Gestar, aliquis ex Barcina factione, quæ apud milites plebemque plurimum valebat. Ipsum nomen a poeta effictum. —asper, τραχὺς, iratus. —coquere iram eleganter pro lente parare eam, ut v. 540; VII, 404; πέπτειν, seu πέσσειν χόλον Hom. Il. δ, 513; πέσσειν κήδεα μυρία Il. ω, 639. Contra dolor, vel ira decoqui, h. defervescere, deflagrare dicitur ut χόλον καταπέπτειν Hom. Il. α, 81; ubi v. Schol. et Kœppen Drak. laudat Claud. in Eutrop. II, 350; Isean. bell. Troj. III, 131, et Gronov. Diatr. Stat. c. 14. Hinc etiam coquere consilia, bellum, extrema cœpta, pro parare et clam moliri, inf. X, 430; XVI, 3; et ap. Liv. III, 36; VIII, 3; XL, 11. Exquisitius vero ipsa ira nos coquere, h. vexare dicitur, ut IV, 538; XIV, 103, et Virg. Æ. VII, 345; ubi vid. Heyne. Ratio harum locutionum in eo quærenda, quod gravis ira acerrimum motum ebullientis sanguinis, et in primis oleosarum ejus partium, a quibus bilis in jecore secernitur, excitat, quo fit, ut bilis largius ex jecinore effluat. Vid. inf. ad v. 626; in V.L., Platner’s Briefe ein. Arztes über d. menschl. Körper, T. II, p. 460. et Jani ad Hor. I, xiii, 4. —330. Num concilio nostro Romanus interest, qui tantum non arma cepit? nam quoad ceterea, alioquin hostis speciem satis manifestam præbet Hannon. τά γὰρ ἄλλα ἐχθρός οὐ λανθάνει ὤν; quæ solemnis Græcorum locutio. D. Heins.

333. geminas Alpes Dausq. perperam exponit fissas ab Hannibale, quasi duas ex unis factas: sed melius N. Heins. et Drak. Alpes ipsas et Pyrenen, ut ap. Sidon. Apoll. V, 593, et binæ A. ap. Prudent. Pass. Laurent. v. 38. —335. Nec multum abest, quin Romanos etiam occisos pertimescat. —336. adcumulat præconia leto, ut ap. Ovid. 117 Fast. II, 122.

338. Mortalem... hostem: cf. sup. v. 316; Virg. Æn. X, 375; Hom. Il. π, 622; φ, 568, 569. Gestar oratoria arte singula fere Hannonis argumenta adsertaque refellit, et iisdem sæpe verbis utitur. —340 seq. Hæc obponit iis, quæ Hannon v. 322 seq. dixerat, et vim virtutemque hostium non magnopere extimescendam esse, probat ex eo, quod Pœni Regulum, summum Romanorum ducem, captivum duxerint. —342. gentis Hectoreæ, Trojanæ, et hinc Romanæ, ab illa oriundæ. —343, 344. Vide notas Argum. Lib. VI, subnexas.

345. Refutat et irridet verba Hannonis sup. v. 18 seq. —346. properata, ante justam militaremque ætatem sumta.

348. annos anteire labore plus laboris et ante, quam ætas patiatur, suscipere. Drak. conf. IV, 426; Stat. Theb. XI, 34, et Silv. V, ii, 13 seq. —349. nudis, infrenatis, equis. Vid. ad I, 215. —forte etiam, sine stragulis. Conf. inf. XVII, 64, 65. —Conf. I, 78 sq. et XIII, 744 seq. ubi tamen decimo ætatis anno Hannibal jurasse dicitur, ut nono Liv. XXI, 1; Polyb. II, 1; III, 11 al. —350. primo ab ævo inf. v. 428. —352. patria arma, bellum adversus Romanos, quod pater jam meditabatur, animo movebat. Conf. ad VII, 586.

118 353. Hæc spectant ad verba Hannonis v. 312 sq. —Proinde, ut ap. Virg. Æ. XI, 383; ubi vid. Heyne. —coruscos, quia Apenninus est ὄρος νιφόεν, vel ei inminent silvæ, seu arbores coruscæ, de quibus vid. Heyne ad Virg. Æn. I, 164 et XII, 701. —355. stimulent ad virtutem, reficiant, confirment, mentem atram h. tristem et timidam, ut nigram; (vid. Cerda ad Virg. Æn. IX, 719; et Burm. ad Petron. c. 82.) nisi malis, stimulent, ad iram, vel vexent, crucient, mentem atram, invidam, malam, gloriæ virtutique Hannibalis obtrectantem, ut ap. Hor. Epod. VI, 15; VIII, 3; Epist. I, xix, 30, et Sat. I, iv, 85. —Ernesti maluerit, ut stimulent, sic paulisper adtollant, artam, timidam, vel inania, aucta in miraculum et hyperbolica, mentem. —356. Hercule, qui primus Alpes transiit, unde et ara ei sacra in ipsarum valle erat. Conf. Ind. it. Barth. Adv. VI, 15; Liv. V, 34; Plin. III, 17; Diodor. IV, 19 sq. et al. —357. timere, non sperare, ad eam non adspirare.

358. incendia belli ut ap. Virg. Æ. I, 566. —359. Aggerat conf. v. 304 sqq. —361. inbellis femina Hannon dicitur, sarcasmo satis noto, ut adeo non opus sit tot exemplis, quot laudarunt Dausq. et Drak. —362. Singulantem animam D. Heins. docte magis, ut solebat, quam vere explicabat cessantem, otioque torpentem, ut in lacrimantibus fieri soleat, quibus a singultu subinde vox inhibeatur, ἀμβλήδην σχολάζουσαν καὶ ἀργοῦσαν cum adverb. Hom. Innuit potius summam tristiam mortisque timorem: singultant 119 enim vel lacrimantes vel morientes. —363. Tyria Byrsa, ut ap. Virg. Æn. I, 367; ubi vid. Intpp. —dominos ut sup. v. 45. Summa vis et πάθος in his, et qui sequuntur, versibus, ut in tota oratione! —364. Jove non æquo, iniquo, irato, invito et non favente, ut contra æquus est propitius. Cf. Ind. et ad III, 2; Virg. Æ. I, 479; VI, 129. Jovis autem ira metuenda, quoniam ὅρκιος est. Vid. ad I, 9. —365. Hæc Dausq. ad h.l. et Drak. ad XII, 517 referunt ad vulgarem veterum opinionem, Deos tutelares geniosque locorum expugnanda et expugnata urbe excedere vel omnino rebus adversis suos deserere, et ad hostes transire; unde ab his evocari, (Liv. V, 21; Plin. XXVIII, 2.) sed ab oppidi incolis in tuto arcanoque loco recondi, et catenis etiam constringi solebant. Conf. v. 590 seq. Tac. Hist. V, 13; Plut. Alex. c. 41; Curt. IV, iii, 21; Drak. l.c. et Intp. ad Virg. Æ. II, 351 seq. Sic contra Dii præsentes esse, vel adesse, quibus favent, et redire dicuntur, (v.c. VIII, 235, et Val. Fl. II, 485) fortuna mutata, cœptisque nostris iterum adspirante. Sed hæ loquendi formulæ etiam sensu forensi et poetico adcipi possunt; ut h.l. —365. Mavors de belli fortuna. Altera interpretatio præferenda, si Carthago Martem præ ceteris diis coluit; quod poeta etiam I, 118, innuisse videri potest. Idem Marsus colligebat ex portento capitis equini, inter fundamenta urbis inventi. Sed vid. Heynii Exc. XIV, ad Virg. Æn. I, et conf. sup. I, 26 sqq. —367. liberque Acheronta videbo ut ap. Ovid. Met. XIII, 465; Senec. Troad. v. 144 seq. et Lucan. VII, 120 612; Drak.

373. prohibete nefas, ut ap. Virg. Æn. V, 197; ubi vid. Intpp. —solutas manus, libertatem. —376, 377. Cf. Liv. XXI, 10, extr.

378. Templo vid. ad I, 617. —380. Oravere Deum, in cujus templo erant, ut omen in Latium converteret. Conf. Virg. Æn II, 190, et sup. ad v. 54. Conf. omnino Liv. XXI, 18, extr. Flor. II, 6; ubi vid. Salmas. Appian. Hisp. c. 13, et Polyb. III, 33. —382. Non patiens, μή δυνάμενος. —385. sedeat, ut stat II, 235; pro sedeat animo, h. statutum cum animo ac deliberatum habeant, certum sit ac decretum. Nam sedere est firmum et 121 inmobile esse, v.c. VIII, 648. Cf. Ind. et Virg. Æn. II, 660; IV, 15; V, 418; XI, 551.

390. Poeta omittit, quæ Livius libro XXI, 19; tradit.

392. Adcisis, obpressis, populis, Olcadibus, Oretanis Carpetanisque, qui delectus acerbitate consternati metum defectionis præbuerant. Vid. Liv. XXI, 11, et Polyb. III, 13, 15. —Adflictis, h.e. male mulctatis, emend. Withof. quia Livius illos populos tantum obpressos dicat celeritate Hannibalis. At vid. var. lect. —labare, ut Drak. verbis utar, est deficere, labefactari, minari ruinam, nutare, propemodum labi, nondum tamen labi, ut egregie notavit Gronovius a Livii Præfationem, et ejus librum XXII, cap. 61. —ægra, infirma.

395. Splendidum hunc locum de Hann. clipeo Silius tractavit ad exemplum Virg. Æ. VIII, 626 sqq. Varia de hoc episodio dicenda essent, nisi otium nobis fecissent Ill. Heyne in Exc. IV, ad Virg. Æn. VIII, et Cl. Schlichtegroll über den Schild des Herc. quorum observationes ad h.l. transferre magni nec negotii nec ingenii est. Conf. ad VI, 653 sq. —sævo, δεινῷ summo. Conf. ad I, 2, et Perizon. ad 122 Ælian. V. H. I, 1. —397. Callaicæ telluris dona sunt, quoniam ea metallis, maxime auro, abundabat. vid. Martial. X, 16; XIV, 95, et 139, extr. Callaici, Καλλαϊκοὶ ap. Ptol. et Strab., vulgo Καλλαίκοι, Callæci, populus Hispaniæ Tarrac. inter Durium et Minium fluvios, versus Oceanum, ubi nunc fere Gallæcia, seu Gallicia est, et superior Portugaliæ pars. Nomen adcepisse dicitur ab ant. urbe Calle, cujus portus adhuc nomine Puerto, vel Port a Port insignis est, unde Portugalia denominata. Hinc minus recte Gallæci et Gallœci adpellantur. —398. Subnixam, conf. Heyne ad Virg. Æn. IV, 217; Heins. ad Ovid. Met. VI, 715, et Gronov. Diatr. in Stat. c. 55. —399. Albentis coni, propr. clari, vel splendidi, λευκοὶ, et hinc, vel ænei, vel aurei, ut fulva cassis V, 78; VII, 637, aurea galea, Virg. Æn. IX, 50: κόρυθες λαμπροῖσι φάλοισι Hom. Il. ν, 132.

400. multis fatalem: elegantissime: πολλοὺς ἀναιρησομένη; D. Heins. —401. Lorica texta, contexta, nodis, χιτὼν λεπιδωτος, vel στρεπτος Hom. Il. ε, 113, φ, 31, et conserta hamis ap. Virg. Æn. III, 467; ubi vid. Heyne. Nam nodi dicuntur quæcumque vincula, et h.l. catenulæ, (conf. Virg. Æ. I, 296.) annuli, seu circuli, inter se inplexi, quibus squamæ junguntur, quique Maroni et inf. V, 140, hami vocantur; bilicem Loricam (ut θώρηξ διπλόος ap. Hom. Il. δ, 133.) memorat Virg. Æ. IX, 707, et XII, 375; sed trilicem, Æn. III, 467; V, 259, et VII, 639; ad quæ ll. vid. Heyne.

404. opibus Tagi, auro vid. ad I, 155, 234. —per singula lustrat, pro, perlustrat singula, Draken. —Conf. Virg. Æn. VIII, 617 seq. et 730. —405. gaudet origine regni h. cælatura armorum, clipei in primis, originem Carthaginis adumbrante. Male Schmid. dona illa futuri regni putat indicia.

123 406. Argumentum clipei exponit poeta, et vv. 406, 425; in epitomen redegit, quæ Maro de Ænea et Didone pluribus verbis refert. Condebat, Instabat, claudunt, etc. eleganter pro, in clipeo videbat imaginem Didonis arcem C. condentis, etc. —primæ, vel ut primam sup. v. 235, ubi vid. V.L., vel antiquioris C. Nam est quoque Carthago Nova in Hispania, de qua vid. ad III, 368. —407. Instabat operi ut ap. Virg. Æ. I, 423 et 504. —subducta classe in litus, ut contra deducere, more veterum satis noto. Conf. Heyne ad Virg. Æn. I, 551. —408. Molibus lapidum claudunt portus vid. Heyne ad Virg. Æn. I, 427; nostræ ed. vol. I, p. 122. Ed. —409. Bitias nomen Punicum: teste Serv. ad Virg. Æn. I, 738: classis Punicæ fuit præfectus, ut docet Livius. Βιθύας memoratur Appian. Pun. c. 111, 114, 120; Draken.

410. Conf. Virg. Æn. I, 441 sq. ubi vid. Heyne in Not. et Exc. XIV. Hinc Carthago etiam Κακκάβη olim dicta. Vid. quos Drak. laudat, Berkel. ad Steph. Byz. Vid. Καρχηδὼν, Bochart. Geogr. S. II, i, 24, et Patin. num. ær. Imper. p. 12. —411. omen clamore salutant ut XV, 146, et ap. Virg. Æn. III, 524, et XII, 257; ubi vid. Heyne.

413. dextra porrecta precantem, qui dextram precantem, supplicem protendebat. Cf. V.L. Poeta respexit Virg. Æn. I, 519, 525, 597 seqq. ut in vss. 414, 415; Virg. Æ. I, 575 sq. 613 sq. IV, 1 sqq.

416. Conf. Virg. Æn. IV, 124 sq. 165 seq. —417. manus Callaicæ, Callaicorum. Conf. v. 397. —Conf. Virg. Æn. IV, 129 seqq. Hæc 124 sunt verba Virg. Æn. V, 257 ubi vid. Heyne. Ernesti nota hæc est: «quæri non debebat, quomodo hæc arte effingi potuerint. In his, si cum poeta res est, non est argutandum. Possunt sane figuræ ita effingi, ut, qui spectet, sciat, utrum clament, nec ne, an aliud quid agant. Sed habet etiam hoc præ artifice præcipuum poeta, quod actiones continuare dicendo, et vitæ documenta dilucidius exprimere orationis ornatu potest, quam artifex, qui unum tantum actionis momentum et veluti punctum figere valet. Sic ap. Stat. Theb. I, 550 sq. et Val. Flac. II, 410 sqq. ubi in multis frustra argutati sunt intpp.» —it clamor ad auras, h. putes ire clamorem ad auras, videtur ire clamor ad auras. Ita N. Heins. ab acerba censura Barth. Adv. VI, 25 vindicat poetam. Vid. Gronov. Diatr. Stat. c. 4, et Drak. ad h.l. ubi conf. inf. 429, 430, Anacr. XXVIII, 6 seq., Ovid. Met. XIII, 689, Stat. Th. I, 525 sq. et alia loca, ubi poetæ, incredibilia narraturi, ea additis vocc. pæne, credas, putes, videntur aliisve mollire solent. Cf. Virg. Æn. VIII, 646, 656, 717, et alia, quæ magis ad præstantiam artis, qua in ære expressa sunt, et ad ornatum poetæ pertinent, quam ad præcepta artis exigenda sunt. Vid. Heyne in Exc. IV, ad Virg. Æn. VIII, p. 229 sq. edit. prior. et Lessing Laocoon. —419. Occultant alæ, etc., venantes latebant post alas indaginum, pinnas in formidine; ut interpretatur Heyne ad Virg. Æn. IV, 121. Marsus et alii alas, turbam, venantum intelligunt.

420, 421. Confer, quæ sint ibi var. lect., et vide Virg. Æ. IV, 393 125 sq. 571 sq.

422. Conf. Æn. IV, 504 seq. —saucia vel gravi cura, ut ap. Virg. Æ. IV, 1; vel ense, ut ib. v. 646, 663. —423. Cf. Virg. Æn. IV, 584 sq. inpr. 622, 629. —424. Vid. Virg. Æ. V, 1 sq. —425. Dardanus, h. Dardanius, Trojanus Æneas. Vid. ad I, 14. —magnis pandebat carbasa fatis, ut fatis vela dare dixit Virg. Æn. III, 9. —fatis per oracula et prodigia monstratis, vel bonis ominibus et spe magnæ felicitatis, ad quam eum fata sua ducebant, vel, quod malim, mandato magni Jovis, ut ap. Virg. Æn. IV, 614.

426. Conf. I, 93 seq. 119 seqq. —infernis aris, h. deorum infernorum, τῶν καταχθονίων. —427. cruor Arcanus, quod D. Heins. observavit, potest esse, qui Apollonio μυδάλεος et Virg. Æn. IV, 455: obscænus dicitur, vel potius, in fossam magicam fusus. In sacris enim, præcipue magicis omnia, quibus vis quædam occulta et divina inesse putabatur, quia in vulgus nota non sunt, arcana, ἀπόῤῥητα, κρυπτα seclusa, sacra vocantur. Conf. Burm. ad Val. Fl. IV, 15; VI, 477. Cellar. et alii existimant, poetam h.l. respexisse ad ritum illum, quo juramenta olim, in conjurationibus inprimis, potione sanguinis horrenda et sancta facere solebant; v.c. Lydi et Medi Herodot. I, 74. Catilina Sallust. b. Cat. c. 22; insulani Atlantici Plat. in Crit. extr. reges Asiatici Tae. Ann. XII, 47; (ubi memorat, id fœdus arcanum haberi, quasi mutuo cruore sacratum) Scythæ Lucian. in Toxari, seu de Amicitia c. 37, T. V, p. 273; ed. Schmid. et Mel. II, 1, 7; Armenii Val. Max. IX, 11; ext. 3, et alii. Conf. Lips. ad Tac. l.c. et Michaelis Colleg. crit. ad Psalm. XVI, 4, p. 107 sqq. et ejusd. Jur. Mos. §. 70, et 206; Hinc Sil. sup. I, 102: diros templi ritus, et inf. III, 140 sacra horrida dixisse videri potest.

429. exsultat ut VIII, 413 et ap. Virg. Æn. XI, 648, quia dux erat, vel ob equum ferociorem. —430. Viventi similis bella gerere videbatur. Sic spirantia signa et vivos vultus dixit Virg. Ge. III, 34; et Æn. VI, 848; animosa signa Prop. III, 7, (al. 9) 9. —Spirare, ut πνεῖν Il. ρ, 447; al. pro vivere. Cf. Drak. —431. torvum minatur, ὑπόδρα ἰδῶν.

432. aspera signis, ut V, 141, et XI, 279; locutio Virg. Æn. V, 267; ubi vid. Heyne. Conf. Heins. ad Ovid. Met. XIII, 235, et XII, 700. Propr. clipei latus asperum signis erat. —433. Conf. loc. class. Polyb. I, 32, et inf. VI, 301 seq. 126 —434. Ledæis Amyclis ubi Leda habitasse dicitur. Conf. IV, 356.

435. pendet sub imagine pœnæ cf. Gronov. Obss. II, 15, p. 335, et sup. v. 343.

440. Cf. ad I, 406. —Adsuetas hominibus.

441. Conf. III, 290 sq. et, cujus vestigia Silius pressit, Virg. Ge. III, 339 seq. ubi vid. Heyne. —It liber campi, etc., h. sine ullis terminis et quousque libet, pecus libere in saltibus pascitur. —444. Gæsa vid. ad I, 629. —latratorque Cydon, canis Cydonius, Cretensis: epitheton ornat. Conf. ad v. 689, et sup. ad v. 90. —tectum, mapalia. —foci h. ignis, in silicis venis, ut ap. Virg. Ge. I, 135, et Æn. I, 174 sq. et VI, vi, 7.

449. Iberus extremam clipei oram obit, ut Oceanus ap. Hom. Il. ς, 607, et Hesiod. Sc. Herc. v. 14; quorum rationem secutus est Silius, rejecta ea, quæ perperam 127 placuit Virg. Æn. VIII, 671 sq. ubi mare inter terram, quæ in medio clipei est, et infera loca ponitur. Sed incidit in Scyllam, dum voluit vitare Charybdim. Subtile certe artis judicium non magis in eo, quod fluvius orbem clipei ambit, quam quod ibi trajicitur, declarasse videtur. —451, 452. Vid. ad I, 294.

453. sublimis, superbus, elatus. —454. celsus, capite erecto et obstipo, h. in tergum nimis reclinato, cervice rigida, qui habitus est hominis superbi et sibi admodum confidentis. Sic «celsus hæc corpore, vultuque ita læto, ut vicisse jam crederes, dicebat» ap. Liv. XXX, 32; ubi vid. Duker. Conf. Cic. Tusc. V, 14, et Or. I, 40. —455, 456. Imitat. Virg. Æ. II, 582, et VIII, 537 sqq. ad quæ loca vid. Heyne et Cerda.

457 sq. Poeta illuc, unde v. 395 abierat, redit. —senescere, debilitari, fame, vigiliis aliisque malis consumi, ut γηράσκειν ap. Theocr. XII, 2, et Hom. Il. θ, 360; vallatis, vallo Pœnorum cinctis. —hostis, Saguntini. —458. dies, tempus, temporis spatium. —Carpere, ut φθίνειν et φθινύθειν, adtenuare, adterere, consumere paulatim et minuere. Cf. Drak. ad h.l. et Gronov. ad Sen. Herc. Fur. 874. —signa manusque socias, auxilia Romanorum. —459. fessi v. ad I, 566. —æquore vano, quod vana et inania promittebat, quod frustra pollicebatur, classem Romanorum mox adventuram esse. Cf. Heyne ad Virg. Æn. I, 392. Sic et frustrata litora, 128 quæ frustrabantur spem Saguntinorum; vel passive, quæ decepta sunt frustra exspectando classem Romanorum, ut litoribus tribuatur, quod ad ipsos Saguntinos spectat, et illa quasi frustra sperasse fingantur. Ita per prosopopœiam dici, monet Lefeb. coll. Ovid. Met. VIII, 293. —460. litora ponunt h.c. cogitationes de litore; Withof. coll. Valer. Fl. I, 632 seponite fluctus. Exempla ibi ab intpp. et h.l. ab Heins. laudata parum convenire, idem recte monuit. —ponunt, pro certo, tamquam exploratum et verum sumunt, vel, si malis, putant, existimant, ut passim, et ap. Græcos τιθέναι N. Heinsius conferebat inf. IV, 397; VIII, 95; XI, 157, et XIII, 473, adeoque adcepisse videtur pro deponunt spem in litoribus, h. in adventu classis Rom. frustra positam, vel, ut Schmid. explicat, omittunt spectare litora, unde auxilium Rom. speraverant. Sed hæc ratio durior videtur iis, quas proposui, etsi nec in his satis adquiesco. Conf. V.L. —461. Egregia et ornata descriptio urbis, fame et inopia in summas angustias detrusæ. Sed poeta nimium fere diu tristibus inmoratur phantas­matibus, ad quæ horremus. Juvenes harum deliciarum studiosi comparent Ovid. Met. VIII, 799 seq., 824 seq. Claud. b. Gildon. Vid. 21 seq. et Juven. Sat. XV, 98 seq. —acta medullis, per medullas, ut fusa medullis inf. v. 515 et sitis acta omnibus venis ap. Virg. Ge. III, 483. —462. inopes victus. —pestis, h. fames. Conf. ad I, 174. —coquit, vexat, lente consumit. Vid. ad v. 327. Sic et mox exurit fames, ut ap. Quintil. XII, 9; ubi c. 8 ignea f. dicitur, ut λιμὸς αἴθον Callim. H. in Cer. v. 67; ubi vid. Spanh.

463. Est, ἐσθίει, viscera durantia, h. obdurantia, seu perferentia malum, ut ap. Virg. Æn. VIII, 577. Conf. Ind. et quos N. Heins. laudat, Stat. Silv. I, ii, 91; II, i, 141; V, ii, 153; Val. Flacc. I, 237; (ubi vid. Burm.) VII, 338; Lucan. II, 256; IV, 52, 519; VI, 93; Hor. Od. I, xiv, 7. Drak. interpretatur: fames diu celata consumebat viscera, quæ tamen durabant, quoniam non repentino, sed lento malo exedebantur. —tabum et tabes dicitur lenta corruptio et consumtio cujusvis rei et corporis, cujus causa est fames, vel morbus, venenum, putredo, pestis, liquatio, etc. 129 —466 sq. Exesis conf. Bentl. ad Hor. Epod. V, 37. —lurida sola Tecta cute ossa; conf. Horat. Epod. XVII, 22, ibique Bentl. Conf. Theocrit. II, 88 sq. Callim. Hymn. in Cer. v. 93, 94, ubi vid. Spanh. Drak. comparavit Senec. Controv. I, 1. Quintil. Declam. XII, p. 210, et Claud. bell. Gild. v. 21 seq.

471. Conf. Sen. de Ira III, 20; Liv. XXIII, 19 et 30; Cic. Verr. V, 33, 38. —frustra cum casso labore, et verba rores noctis cum terra madentem juncta languent. Nugatur D. Heins. cujus hæc nota est: «Mirum, siccitatem fami opponi. Ita tamen, ut hæc omnia magis loquendi genera esse, quam ad historiam pertinere, cognoscas: Græci certe insigni elegantia ξηροφαγεῖν de homine egeno dicunt et famelico, et ἀναξηραίνειν Callim. H. in Cer. 114, et ἐπὶ ξηροῖσι καθιξεῖν Theocr. I, 50.»

472. Nil temerare piget, non piget, omnia, corium, etc. temerare, h. edere, vel, ut N. Heins. exponit, violare morsu res eas, quæ victui humano non sunt destinatæ, quod Drak. confirmat loco Ovid. Met. XV, 75. Nam temerare est aliquid facere, quo nobis interdictum est, vel esse videtur. Conf. ad I, 11, et III, 501. —rabidi jejunia ventris ut fere ap. Virg. Æn. II, 356; Ἀτέλεστον λύσσαν ἀεὶ βούβρωστιν ἀναιδέϊ γαστρὶ φυλάσσει dixit Oppian. Ἁλιευτ. II, 207. —473, 474.  Pelles, vel coria resoluta h. clipeis detracta, comedebant, relictis nudis clipeorum cratibus: ut Drak. jam exposuisse video. Sed malim fere resoluta adcipere de liquefactis, vel aqua mollitis pellibus, ut «Casilinates obsidione Hannibalis clausos, lora, necessariis vinculorum usibus subducta, eque scutis detractas pelles, 130 ferventi resolutas aqua, mandere» coactos fuisse, tradit Val. Max. VII, 6, 2. Eosdem «lora detractasque scutis pelles, ubi fervida mollissent aqua, mandisse» memorat Liv. XXIII, 19.

475. Hercules deus tutelaris Sagunti. Conf. I, 273 seq. —476. Inlacrimat, quod nec diis, nec heroibus indignum est. Vid. Köppen ad Hom. Il. α, 349; Riccii Diss. Hom. XIII. Lessing. in Laoc. p. 6, et Ill. Harles. ad Val. Flacc. IV, 42; ubi idem Hercules lacrimas fundit, ut ap. Virg. Æn. X, 465; ubi vid. Heyne. Conf. inf. V, 204, 205.

477. tenent retinent, impediunt quo minus ipse Saguntinis opem ferat. —478. novercæ, Junonis.

479. Etiam hæc ingeniose fingit poeta. Cf. ad I, 598, et quem N. Heins. jam laudavit, Val. Max. VI, ext. 1. «Crediderim tum ipsam Fidem, humana negotia speculantem, mæstum gessisse vultum; perseverantissimum sui cultum, iniquæ fortunæ judicio, tam acerbo exitu damnatum cernentem.» —480. secretaque pectora tentat, secreto ejus animum tentat.

481. Arcanis læta, forte solitudinem pro solatio petens. Tum remoto dictum pro remota a diis. Sed malim ita explicare: arcanis deorum consiliis delectabatur, polo remoto, ἐν ἀκροτάτῃ κορυφῇ τοῦ Ὀλύμπου, ubi concilia deorum haberi solent; v.c. ap. Hom. Il. θ, pr. An polus remotus est simpl. μακρὸς, αἰπὺς, ἀκρος Ὀλυμπος? et arcanis læta, cui arcana credi solent? —483. tali honore, ut X, 572, et apud Virgil. Æneid. III, 474. «multo compellat honore.» —Nemeæ pacator, ut contra leo vastator Nemeæ dicitur Stat. Silv. IV, vi, 40. Ita N. Heins. 131 quem vid. ad Virg. Æ. VI, 804, et ad Claud. laud. Stil. III, 284. Cfr. quæ Drak. notavit loca, inf. XVI, 246; Stat. Th. IV, 250; Ovid. Epist. IX, 15; Sen. Herc. Œt. v. 282; inpr. 1990, et de Benef. c. 13; ubi orbis terrarum marisque pacator vocatur Hercules, ut pacifer in numis ap. Beger. Thes. Brand. T. II, p. 779, 780, et in marm. ap. Gruter. p. 49, 1, et 1113, 4.

484. Verbis ante Jovem generata, Silius canam, priscam, antiquam Fidem declarare voluisse videtur, quibus tamen epithetis prisca potius religio innuitur, quam quod ante Jovem nata sit, quo sensu Vesta cana dicitur. Ex theogoniis certe id non constat, nisi poeta forte Fidem cum Themide confudit, quæ fœderibus et feriendis, et religiose servandis præfice solet. Cf. Heyne ad Virg. Æ. V, 744, et mox v. 494. —486. Justitiæ consors; vid. Jani ad Hor. Od. I, xxiv, 6. —489. lenta in ope ferenda, secura et parum sollicita; ut VII, 440; et XII, 567. Cf. Heins. ad Ovid. Trist. II, 514, et inpr. ad ej. Epist. XV, 169, et XIX, 81.

491. minores, ut parvi, infantes. —vocant et sonant, h. invocant, tuum auxilium inplorant et præstolantur. —492. cælo, de cælo. —fessis rebus vid. ad I, 566.

495. Stat, constituta est. —tristibus, horrendis, nefariis.

496. Dii, ætate aurea inter homines commorati, postea inpietate eorum commoti terram cum cælo commutarunt: quæ prisca fabula ex Hesiod. Ἐργ. v. 74, 201, et Ovid. Met. I, 125, 150, nota est. —497. Sedibus his δεικτικῶς. —498. Fecundum 132 in fraudes hominum genus, ut fecunda culpæ secula dixit Horat. Od. III, vi, 17. —499. Qui terret, plus ipse timet, Claud. Cons. Honor. IV, 289. Cell. Plures ejusmodi sententias congessit Barth. Adv. XLVIII, 11. —500. furias auri vid. ad I, 32. —liqui furias auri, etc. h. populos, vel homines cupidos auri, et malis artibus felices. —502. luxu solutum, sublatum, Omne decus, decorum et honestum. —503. nocte, concubitu, ut III, 429; vel propr. etsi sensus idem est. Vitiorum caligine, Mars. 504. Cf. XI, 183; ubi Drak. comparavit Lucan. I, 175; Sen. Herc. fur. v. 253; et in Hippol. v. 543.

506. commercia, societas, culpæ h. socii sceleris. His solis invicem pax est.

511. Extendam leti decus, efficiam, ut eorum interitus memorabilis et gloriosus sit. —mittere, ut dimittere, tollere, diffundere, efferre, aperire in sæcula (IX, 341) vulgus, ævum, populos, ora, diem, etc., ἱέναι φωνὴν, ἐκφέρειν ἐς ἀνθρώπους, vel φανερὰ καταστήσειν ἐς ἀνθρώπους τὰ ἔργα, (ap. Arrian. expedit. Alex. I, 12) pro, in cognitionem omnis ævi, omnium populorum et hominum adducere, efficere ut semper prædicetur aliquid, vel omnibus innotescat, palam facere, divulgare. Similiter ire, abire, volare, volitare, ferri, venire, nasci (h. crescere, VIII, 371) in sæcula, in ora, et per ora hominum, vel in ore omnium esse de eo, qui tam notus fit, vel est, ut omnes et omni tempore de eo loquantur. Conf. Drak. ad III, 135; VI, 711; XII, 312; Gronov. Obss. 133 I, 15; Heins. et Burm. ad Val. Fl. II, 439. VV. DD. ad Virg. Ge. III, 9, et Æn. IV, 195; XII, 235; Broukh. ad Prop. II, 1, 2; Heyne Obss. ad Tibull. IV, 1, 200. —512. Eleganter pro, faciam, ut Saguntini etiam post mortem celebrentur. Cf. Ovid. Epist. XI, 119; ubi vid. Heins. —prosequi est voc. exsequiale.

513. severa, irata. —514. Luctantem fatis, δεινῶς, ut componere fatis I, 39. —516. numen pro se. —fusa medullis vid. ad v. 461. —medullis inplicat amorem, ut ossibus inplicet ignem ap. Virg. Æn. I, 660; ubi vid. Heyne.

518. Arma volunt, moræ inpatientes, prœliique cupidissimi, ut IX, 7; ubi Drak. Conf. XIII, 318; Virg. Æ. VII, 340; IX, 539; Stat. Th. III, 664, et Val. Fl. I, 67; ubi vid. Burm. —ægros nisus, vires tenues.

519. interius recursat, ut animo recursat dixit Virg. Æ. I, 662, et IV, 3. —520. sacrum pro virgine letum, mors egregia, laudabilis et honesta (v. ad VII, 9) pro fide servanda.

521. fessis vid. ad I, 566. —522. Vel leto graviora pati; quum quis non capit generosæ virtutis stimulos, mortem ipsam contemnit, Barth. Adv. X, 24. Sed verba hæc spectant potius ad sævas ferarum dapes, quas propter ea, quæ poeta v. 523 et 525 adjecit, recte exponunt, carnes humanas, quas feræ invadant, quasque Euripidi Hecub. v. 1072: θοίναν ἀγρίαν θηρῶν, Senec. Thyest. 150 dapes feras, Minuc. Fel. in Octav. c. 8 inhumanos cibos, et Tertull. Apolog. c. 9 feram libidinem, dici monent D. Heins. et Drak. Rem ipsam permultis obsessarum urbium exemplis illustrarunt Dausq. et Drak.

134 525. Casta Fides vid. ad I, 481. —paribus, humanis: unde crimen et culpa. Conf. vid. 635.

526 seq. Facile adnoscas imitatorem Virg. Æn. VII, 323 sqq. ubi vid. omnino Heyne, et conf. Æn. XII, 845 seq. —528. miscentem bella vid. ad I, 69. —529. ira turbata, commota, incitata, κατὰ gradum, irate gradum adcelerans. Conf. V.L. et ad I, 477. —ciet, ut ap. Virg. Æ. VII, 325; ubi vid. Heyne. —530. agitantem vid. ad I, 146. —imos agitantem verbere manes conf. Virg. Æn. VI, 555 sq. inpr. v. 570, 571. —531. Cerda ad Virg. Æn. VII, 330, Silium reprehendit, quod præter decorum neglexerit majestatem regiam Junonis, quam Furiis supplicasse, seu palmas tetendisse fingat. Contra poetam consulto potius ad tam indignas preces demisisse Junonem, ut eo magis elucesceret acerrimum ejus in Romanos odium, coll. Ovid. Met. IV, 444, 445 et 471, suspicabatur Drak. Mihi potius viri docti argutari, nec preces, modo nimis supplices non fingantur, vel, ut in simili loco Ovid. Met. IV, 471, et mox v. 533, cum mandatis misceantur, dignitatem Junonis dedecere videntur. Conf. Hom. Il. ξ, 232 seq. Virg. Æn. I, 64 seq. et al. Forte etiam Juno h.l. manus non tetendisse censenda est, ut supplicaret, sed ut urbem Furiæ ostenderet, quod ex verbis ejus, δεικτικῶς pronuntiatis, hos muros, etc. probabile fit. Si vero jure vituperatur poeta, cur id non feramus in Silio, quum et bonus quandoque dormitet Homerus? vid. V.L. —Noctis alumna Conf. Heyne ad Virg. Æn. VI, 250; VII, 331; XII, 846, 860. —532. muros inpelle prorue, manu, magnifice, ut montem Inpulit in latus Æolus ap. Virg. Æn. I, 82, ubi vid. Heyne.

135 535. Omnia graviter horrendisque imaginibus expressa, nec minus præclare ad animi æstum, cui ipse quoque verborum sonus respondet. —tela, arma, quæ mox nominantur. —536. Acheronta, ut ap. Virg. Æn. VII, 91, 312. —moves, concutis, vel terres, vel vexas. —flammam, faces. —537. Stridorem tuum, sibilum serpentum tuorum, vel serpentes tuos sibilantes. Eumenides ὀφιοπλόκαμοι, de quo vid. Cl. Hermanni Mythol. T. II, p. 488. Serpentes autem ac flammæ proprie stridere, h. argutum sonum edere dicuntur. Vid. Ind. et Heyne ad Virg. Æ. VI, 288; Broukh. ad Tibull. I, iii, 72. —540. Pectore fecundo, ut ap. Virg. Æn. VII, 338. —coquitur tibi, a te. Conf. ad v. 327. —541. Rutulos ut I, 584. —Erebo demitte, vid. ad I, 439.

542. Hac mercede constet, hanc m. habeat. —Fides delapsa per auras, h. Fidei descensus. Conf. v. 513 sq. ἀνεμώλιος, vana, D. Heins. Male!

543. Magnifica hæc, et ad potentiam Junonis declarandam adcommodata. Præterea poetam decet, non verba Furiæ, sed ipsam extemplo rem memorare. Confer lib. IV, 430 seq. Heyne et Cerda ad Virgilium, Æneid. lib. VII, 341, et Burmann ad Valerium Flaccum, IV, 80. Nec Juno Furiam mittit, vel immittit urbi, sed dextra incutit muris. His et seqq. verbis multum lyrici spiritus inest. Splendide adumbratur vis Junonis, et celeritas Eumenidum, quæ ὠκύδρομοι ὥς τε νόημα dicuntur Orph. H. LXVIII, 9; de quo vid. Hermann. l.c. —concita ira, irata, vel potius celeriter, 136 repente.

546. Sibilat insurgens capiti, ut ap. Virg. Æ. XI, 754, 755, et Ge. III, 553. —547. squalenti vid. V.L.

548. Similis Tisiphones comitatus ap. Ovid. Met. IV, 483 seqq. quem locum Silius ante oculos habuisse videtur, ut Virg. Ge. III, 552. Singulæ, quas poeta duxit, lineæ horrorem nobis incutiunt, maxime imago mortis, ingluviem suam dilatantis, rictum in immensum diducentis, et insatiabili cupiditate omnia devorantis. Ipsam gradientem, faucesque ejus quasi apertas cernimus. Eadem imago poetis Orientalium familiaris est. Conf. v.c. Habac. II, 5, et Esai. V, 14; ubi vid. Lowth. —551. Pœnæ, Ποιναὶ Deæ ultrices, quæ prop. τοὺς φονεῖς sequuntur et puniunt, unde ἐμποίνιμοι dicuntur Sophocli in Ajace; D. Heins. Quidam eas a Furiis distinguunt. Vid. Burm. ad Val. Fl. VII, 147; Barnes. ad Eurip. Suppl. 490; Ernesti Clav. Cic. Markland. Epist. crit. p. 125, et, quos Draken. laudat, Scalig. ad Virg. Culic. v. 218; Delr. ad Sen. Med. v. 13; Barth. Adv. XXI, 9, et 20, et ad Stat. Th. VIII, 25. Vulgarem tamen vocis vim non spernendam putabat Drak. —formaque trifauci Personat; doctius latratu trifauci personat dixit Virg. Æn. VI, 417. —552. Janitor aulæ ut ap. Hor. Od. III, ii, 16.

553. Tisiphone formam mutat, ut Alecto ap. Virg. Æn. VII, 415 seqq. ubi vid. Heyne ad v. 28, et de vulgari poetarum ratione, qua Deos, humana forma indutos, noti fere alicujus et familiaris, ad mortales adcedere fingunt, ej. Exc. XIII, ad Æn. I. Ipsa specie divina ac terribili videndam se præbet Tisiphone 137 ap. Ovid. Met. IV, 485 sqq. —554. Tiburnæ, viduæ Murri, de quo cf. I, 376 sqq.

555. turbine Martis cf. ad II, 4. —557. Dauni cf. ad I, 291.

559. turbida, perturbata mente, vel acriter, inpetuose, violenter. —560. Quis terminus calamitatis vestræ erit? quando miseram finietis vitam? —561. Sat Fidei proavisque datum, jam omnia præstitistis, quæ ad fidem socialem gloriamque majorum tuendam a vobis fieri exigique poterant. Vid. V. L.

562. meum Murrum, suaviter et ad amoris adfectum apte. Conf. ad VIII, 122. —563. noctes, somnum, proprie me noctu. Conf. III, 216; ubi Drak. laudat X, 348, Virg. Æn. IV, 530; Stat. Th. IX, 600. Contra somnus pro nocte ponitur. Vid. ad III, 200. —564 sqq. Confer Virgilium, Æneid. II, 289, sq.

568. imago, εἴδωλον.

138 570. Imitat. Virg. Æ. XI, 158 sq. —574. Nocte obita, ut morte obita ap. Virg. Æ. X, 641. —Libyæ gremio, in Libya (ut III, 878; IV, 786; XII, 203) adeoque in terra peregrina et hostili, procul a patria, ut captiva jacebo, moriar et sepeliar: quod non minus fere miserum veteribus videbatur, quam sepulcro prorsus carere; quod vel ex Ovidio tironibus notum. Cf. X, 547; XIII, 875, et Drak. ad IV, 77. —jacere, ut κεῖσθαι, de mortuis et sepultis centies obvium: quod multis exemplis probant Drak. inf. ad v. 594; Passerat. et Broukh. ad Prop. I, vii, 24; Heins. ad Ovid. Trist. III, i, 50; Burm. ad Phædr. I, 24, et ad Petron. III, p. 666.

575. vetuit, prohibuit. —conscia virtus ut ap. Virgilium, Æneid. lib. V, 455; X, 872; XII, 668. —576. Stoice disputat, ut XI, 186 seqq. ubi Drak. laudat verba Sen. Herc. Œt. 111, miser non est, qui mori potest. —telum dicitur quodcumque instrumentum, quo nos defendimus: hinc remedium, tutela, præsidium, vel adjumentum, ut VI, 359; XVI, 62; Cic. Læl. c. 17, et ad Div. VII, 16; Liv. III, 55, 69; IV, 28; VI, 35. Similiter ἀσπὶς ap. Æschyl. Agam. 1446; ἕρκος, ἐρεισμα, πύργος, κίων, ἕρμα ap. Hom. Il. α, 284; δ, 117, 137; π, 549, al. murus inf. XVI, 68; ubi. Drak. monet, sic et murum dici Ovid. Met. XIII, 281; Claud. Cons. Hon. IV, 109; pericli turrim clipeumque Claud. in Rufin. I, 267; clipeum eid. laud. Stilic. II, 62; et Cons. Hon. IV, 433.

578. via Ardua, difficilis, δυσχερὴς, virtutem profert, palam facit, ad eam ducit. 139 Conf. ad IV, 603. —579. populis, vili humilique turbæ. Vid. ad I, 399, et Burm. ad Val. Fl. I, 10. —laudem invadere, ad eam adspirare, occasionem ejus comparandæ cupide amplecti, ut IX, 12, et ap. Virg. Æn. IX, 186. —nec notam laudem, insolita virtutis documenta.

580. inpulit aures ut ap. Virg. Æn. XII, 618, et Ge. IV, 349. —Inpellere, ut pellere, quatere, ferire, pulsare, percutere, verberare aures, vel oculos: de quo v. Drak. ad III, 694, et IV, 7; Burm. ad Quintil. Declam. 301, p. 584, et ad Val. Fl. I, 743. —581. tumulum, sepulcrum, quod Hercules Zacyntho, socio et comiti suo, exstruxerat. Conf. I, 274 sqq.

584. Serpentis portentum, et ipsa quoque verba petita sunt ex Virg. Æn. V, 84. sqq. coll. II, 203 seq. ad quæ loca vid. Heyne. Ab omnibus fere antiquis populis, et primum quidem, ut videtur, a Phœnicibus et Ægyptiis, (de quibus vid. Philo apud Euseb. Præp. Evang. I, 10, p. 40 seq. ed. Vales., Bochart. Hieroz. P. II, p. 429; Ælian. H. Æn. XI, 17; Herodot. II, 72; Barth. ad St. Th. V, 460) serpentibus aliquid divini tribui, ipsique ἀγαθοὶ δαίμονες et Dii quoque haberi solebant. Eorum symbolis genios inprimis hominum et locorum adumbratos fuisse, docent præter Heyn. l.c. et D. Heins. ac Drak. ad h.l., Seguin. Diss. de Agathodæm. et in Select. Numism. p. 85. Gorius ad Donii Incr. antt. p. 44; Meurs. ad Lycophr. Cassandr. v. 1473; Spanh. de Usu et Pr. N. Diss. III, p. 173, 192. Acta Erudit. A. 1723, p. 84 seq. Conf. inf. ad VI, 283 seq. Nec cuiquam id mirum videbitur, qui meminerit, serpentes olim τὸ ἐγχώριον, ubertatem, potentiam, felicitatem, (vid. Seguin. et Spanh. ll.cc.) sapientiam, (unde Apollonium, quamvis, ut Pythagoræus, a comedendis carnibus abstinuerit, δρακόντων καρδίας δήπου καὶ ἥπατος ἀπογεύσασθαι, ὡς ἂν καὶ τῆς παρὰ τούτοις κοινωνήσοι σοφίας, tradit Philost. in ej. vita I, 14, et III, 3) immortalitatem denique et æternitatem, propter orbem suum, innuisse: ut taceam, veteres ipsis vim sanandi, (quocirca Æsculapio sacri fuere, de quo vid. Ælian. H. Æn. XI, 2; Macrob. I, 20, et Festus voc. dracones) et vaticinandi incantandique adsignasse, maxime in Oriente, ubi augures propterea magicis eos carminibus fascinabant. De hac ὀφιομαντείᾳ et ὀφιολατρείᾳ vid. præter laudatos VV. DD. Hermann. de mythis Lyricorum, not. 900; Bochart. Hieroz. I, i, 3, p. 21 et II, iii, 6 et 14; Zornii Bibl. Antiq. 140 T. II, p. 679 seqq. Selden. de diis Syris II, 17; Voss. Theol. gent. IV, c. 63. Nieubov. Itiner. Sinens. p. 56, 61, 92; al. Kircher. China Illustr. p. 25, 32, 41. —ab sede, tumuli parte, ima, ut ab imis adytis ap. Virg. Æn. V, 84. —585. auro squalentibus v. ad I, 211, et Heyne ad Virg. Æn. X, 314.

587. lingua vibrans se, celeriter huc illuc se movens, adeo ut triplex esse videatur, quod notat Serv. ad Virg. Æn. II, 211; unde trifida et trifulca poetis dicitur. Conf. ad I, 539, et VI, 222; Heins. ad Ovid. Met. III, 34. —stridebant v. ad v. 537.

592. Conf. sup. ad v. 365. —593. Manes tectorum præsides poeta facit: Lares enim et Manes pro iisdem ab antiquis colebantur, quod vel ex Festo voc. Pilæ patet; unde et Maniam Deam matrem Larum colebant (v. Macrob. Sat. I, 4), et primo omnium in urbium obsidionibus manes excantabant, cantuque eliciebant, D. Heins. Conf. Macrob. Sat. I, 7; Apul. de Deo Socr. p. 50, et Martian. Cap. II, p. 40; ubi docet, Manes ac Lemures, si vitæ prioris adjuti fuerint honestate, in Lares domorum urbiumque verti: si autem depraventur ex corpore, Larvas vocari ac Manias. Plura vid. ap. Guther. de jure Manium, et Noris. Cenot. Pis. Sed possis etiam tecta de tumulo Zacynthi (v. 581), vel de aliorum mortuorum cæsorumque tumulis, vel de tota urbe, et Manes umbrasque de animabus, circa tumulos suos vagantibus, adcipere. Vid. Heyne Obss. ad Tibull. III, ii, 15. —594. Sperare saluti, ut X, 630 desperaverit urbi, 141 et ap. Thucyd. ἐλπίζειν τῇ τύχῃ Lefeb. —595. damnant, recusant, spernunt, ut III, 331; VII, 105. Cf. V, 60. —agere et agitare, h. stimulare, incitare, vel angere, vexare, Furiæ passim dicuntur. Ernesti monet, voce addita etiam simpl. vim adverbii insuper exprimi posse, hoc sensu: non satis est, Saguntinos de salute desperare, et damnare cibos, sed agit eos insuper Erinnys, furore et amentia inbuens, ut eo alacrius mortis consilium capiant. Cf. inf. XIII, 291 sqq.

597. moras proferre, ut moras trahere dixit Virg. Æ. X, 888, et moras producere Terent. And. III, v, 9. —moræ propr. non proferuntur, sed meta, finis, Schmid. —abrumpere vitam quærunt ut ap. Virg. Æ. IV, 631, invisam quærens abrumpere lucem. Locutio a Parcarum filo petita. Conf. ad VII, 33. —598. gravantur lucem tolerare, vel propter lucem; βαρύνονται τὸν βίον, ægre ferunt vitam, ipsis gravem et molestam. Gravamur re, quam quum maxime sustinemus et utcumque ægre ferimus; at gravamur rem, quam, si jam ferimus, tentamus excutere, vel nondum susceptam recusamus ac procul habemus: quod pluribus docent, a Drak. laudati, Gronov. ad Sen. Thyest. v. 106, ad Liv. XXI, 23, et in Diatr. Stat. c. 24, et Græv. ad Justin. XX, 2.

599. Conf. Liv. XXI, 14 et Appian. Hisp. c. 12. —struere voc. propr. de acervo et rogo: unde strues. —600. stetit ut ap. Virg. Æ. III, 63, et Val. Flacc. I, 98. —601. Longæ pacis opes, longa pace quæsitas, quæ eleganter mites opes vocantur XIV, 653; Draken. —602. Callaico conf. ad v. 397. —603. Dulichia Zacyntho vid. ad I, 289 et 379. —604. Rutulorum conf. 142 I, 291 seq.

605. captis, mox capiendis, vel qui sibi jam capti videbantur. Qui brevi in hostium potestate erant futuri, Schmid. Conf. V.L. —606. condita aurum argentumque bello, in belli usum, et belli tempore. —608. flammis supremis, rogo, ut ignis supremis ap. Ovid. Am. I, xv, 41.

610. Loca simil. infra XII, 714; et Claud. in Rufin. I, 121, 122. Drak. qui etiam lampada proprium Furiarum gestamen esse notavit coll. Prop. I, iii, 70 (ubi v. Broukh.); Sen. Thyest. 251, et Med. 15, al. —611. superos, homines, vel locos, ut contra inferi. —612. Ornatissima urbis fame confectæ, hominumque a desperatione omnium rerum ad rabiem versorum, imago, lineis quasi et coloribus variis, iisque fortissimis, distincta: et hanc animus magis abhorret, quam justo miserationis sensu contemplatur, ita nihil fere eorum, quæ ad fœditatem rei facinorumque atrocitatem declarandam augendamque valere possint, poeta prætermisit. Ipsa Tisiphone, adscititia specie abjecta, horrendam Furiæ formam resumit, miserosque homines, in furorem conjectos, ad cædes cognatorum perpetrandas concitat. Si Appiano b. Hisp. c. 12, fides habenda, Saguntini, noctu eruptione in Pœnorum stationes facta, omnes occisi sunt, et tum mulieres, obtruncatis prius liberis, vel suspendio vitam amiserunt, vel ex tectis se præcipitarunt. —opus, suicidium et combustionem. —nobile, memorabile, clarum. —613. invictis, quorum mens et fides erga Romanos invicta fuit.

614. Furiæ tribuitur, quod insania et furor efficit: —lentum et cunctantem, quia debilis senum manus, ipsique a tam diro facinore 143 abhorrent. —615. Pressit, inpressit, infixit altius, adjuvit manum in gladio alte, capulo tenus, infigendo. Conf. VI, 703. —616. Cf. Virg. Æn. VI, 570 sq.

623. increpitat sese, damnat et abominatur facinus peractum, et damnat medium furorem, in medio actu crimen suum adnoscit; Ern. —medium furorem damnat, h. cædem semiperfectam. A contextu et usu loquendi abhorret Schmidii explicatio: summum f. priusquam incipiat decrescere. —624. stupefactus, torpens, κατὰ membra.

625. Nec tamen evasisse, effugere cædem, ea abstinere, datur marito: nisi malis evasisse mortem datur conjugi. —verbera Incutit, ut ap. Virg. Æn. VII, 336 et 451. Furia acrius urgebat, et furorem ardoremque, qui resederat, rursus excitabat ad cædem perficiendam. —626. insibilat ore, præclare pro 144 vulg. inspirat, anguium quasi sibilo inmittit. Cf. v. 546 sq.

628. Effluere ex animo, vel excidere et decidere pectore dicuntur, quæ obliviscimur. Vid. Broukh. ad Tibull. III, i, 20.

631. Cf. v. 659. Exundat κατὰ fumum vertex piceus caligine, h. atra fumi nubes simul cum flamma emergit: nam flamma et fumus undæ modo, seu fluctuatim exsurgunt: unde poetis undæ et undare, seu exundare, ac fluere dicuntur. Vid. Ind. et cf. Virg. Ge. I, 472, et Æn. II, 609; VIII, 257; inpr. XII, 673. Plura exempla desideranti suppeditabunt N. Heins. ad VII, 355; et Burm. ad Val. Fl. II, 196. —vertex flammæ ut IV, 306; VII, 355; VIII, 655. Sic et apex, X, 558; et ap. Virg. Æn. II, 683, ubi vid. Heyne. Sordidum flammæ trepidant rotantes Vertice fumum, Hor. Od. IV, xi, 11, ubi vid. Jani.

632. pietate sinistra, perversa. Conf. Ovid. Met. VII, 339 sq., et VIII, 477. Patrem ipse interimit, ne ab hoste occidatur. —633. parentis necem, ejus occidendi potestatem. —634. reddentia formam, etc. Cf. Jani ad Hor. Od. IV, v, 23. —635. temerasque, vid. ad I, 11.

636. Poeta more suo legit vestigia Virg. Æn. X, 390 sqq. ubi vid. Heyne. Sed vss. 640... 649 luxuriantis sunt ingenii, et magis Ovidii lusibus, quam epicæ gravitati congruunt. Conf. tamen Bulæus et Burm. ad Val. Fl. I, 368. Barth. ad Stat. Theb. IX, 295, et, quos Drak. laudat, Plaut. Prolog. Menæchm. v. 8 sq. Quint. Declam. 145 VIII, p. 129 et 138; Gronov. Diatr. Stat. c. 9; et Iscan. bell. Troj. II, 176, ubi vid. Dresem. —637. mentitus, referens speciem, similis, ψευδαλέος, μιμηλὸς, ἐεισάμενος, ἀποματτόμενος, ut ap. Val. Fl. VII, 155, 211. D. Heins. Add. quos Drak. laudat, Claud. in Rufin. 136; Cons. Hon. III, 141; de laud. Stil. II, 249; bell. Get. v. 320; de rapt. Pros. I, 255; Erhard. ad Petron. c. 100 al. —638. dulcis labor, ut gratus parentibus error apud Virg. l.c. —639. in vultu suorum stare, hærere, eum continuo observare, ut filios certis signis dignoscere disceret. —stare Marsus exponit, non dubitare.

640. Gemini necem sibi ipsi consciscunt, quo facto mater super filiorum corpora concidit, quorum nomina etiam post mortem commutat. —culpa, ne matrem occideres, ut patrem Tymbrenus. Cell. —641. senectæ, matris senectute jam confectæ. —643. huc, in me. —644. jugulum suum.

647. Funera, cadavera, mortuos filios, ut ap. Virg. Æn. VI, 510; IX, 492; cf. Burm. ad Val. Flacc. VII, 643, et ad Quintil. Declam. XII, 26. —revocabat ad vitam, more veterum, quo mortui conclamantur et vocantur. Conf. Lucret. III, 470; et Heyne ad Virg. Æn. II, 644; et ad Tibull. III, 2, 15.

146 650. Silio ante oculos observabantur duo Maronis loci, Æn. II, 6... 8, et v. 361 sqq. Conf. inf. V, 420 sqq. —monstra dicuntur omnes res insolitæ et portentosæ, vel quæ præter naturam fiunt, v.c. monstrosa phænomena ap. Virg. Æn. III, 583, ostenta et prodigia, τέρατα, ibid. II, 172; III, 59; V, 659; monstra pœnae, h. pœnæ insolitæ et inmanes, infra VI, 583; monstra, ἄτοπα, indigna, ingloria, X, 61. Hinc monstra h.l. possunt esse insolita facinora et atrocia, cædes cognatorum, laudanda, quia ex fidei constantia manarunt: nisi malis jungere monstra fidei, h. rara et insolita fidei specimina, δείγματα, ut virtutum monstra dixit Flor. I, x, 8, et miraculum audaciæ, Liv. II, 10; cf. Grut. ad Hist. Aug. p. 4. Cell. laudanda putat esse ex disciplina Stoicorum, qui talia facinora laudabant. Dausq. exponit memorabilia, quale memoret Plin. VII, 3, extr. «in uterum protinus reversus infans Sagunti, quo anno ab Hannibale deleta est.» —652. Evolvere, ab initio repetere, et hinc exponere, narrare, ut apud Virg. Ge. IV, 509; Æn. IX, 528; Stat. Th. I, 2; cf. Ind. —vix Punica ... hostis. Cf. Virg. Æ. II, 6, 7; XI, 259 (ubi vid. Cerda et Heyne), et, quos Draken. laudat, Ovid. in Ibin. v. 207 seq., et Trist. III, ix, 59; Sen. Agam. v. 521. —653. miserescere nescius hostis, ut X, 491, qui locus ad verbum expressus ex Virg. Ge. IV, 470.

654. Bene transtulit locum Virg. Æn. II, 363 sqq. —655. Murorum parentem, conditorem, auctorem (de quo, si tanti est, vid. Drak. ad h.l. et Bentl. ad Hor. Od. III, iii, 65, qui ad fastidium docti sunt) scil. Herculem. Cf. I, 273 sqq. —657. neglecta Deis ut ap. Hor. Od. 147 I, ii, 35. —658. scelerum est locus, cædibus polluitur.

663. Cf. XII, 732, et Heyne ad Virg. Ge. II, 281; Æn. II, 312, inpr. VII, 9 (ubi cf. Cerda); VIII, 22 sq., et Burm. ad Val. Flacc. III, 558, et ad Petron. 127. —664. vibrant, vid. ad v. 587, et ad I, 539.

665. Scena postrema, non minus ornate, et ad mœroris furorisque vim apte expressa. Tiburna iterum in conspectum prodit, sed sup. v. 14 seq. ipsa Tisiphone. quæ itaque denuo formam mutasse videtur. —668. erecta comam, furentis habitus. Cf. Heyne ad Virg. Æn. VI, 48, et Burm. ad Val. Fl. II, 213. —Squalentem cruore, vel quia squalor sordesque lugentibus tribuuntur.

671. Cf. Virg. Æn. VI, 555 seq., 570 seq.; Hom. Il. ι, 565 sq. —672. Ira regia, regis, h. iratus rex inferorum. —exercet, vexat. —674. Jovi Tartareo, ut Jovi Stygio, I, 386; nigro, VIII, 116, ubi vid. Drak. Ζεὺς χθόνιος et 148 καταχθόνιος ap. Orph. H. XVII, 1, et Hom. Il. ι, 457. —operata est ἀορίστως pro operatur, h. operam dat, vel operari solet. Vid. ad v. 70.

675. Arma nuper defensa, cf. I, 519 sqq.

678. rapiens letum, vid. ad I, 569. —hæc arma, δεικτικῶς. —679. ense recepto sc. in viscera, vel corpore, ut X, 7, et ap. Cic. Rosc. Am. 12. —680. hiatu, patulo quasi ore, cupide haustura. Cf. IV, 336.

681. Non penitus cinefieri dedecorosum et inominale, Dausq. —682. Infelix obitus, ut v. 570. —funere, ut v. 647.

683. Ornatissima comparatio, quam Silius, ut multi alii, mutuatus est a Virg. Æ. IX, 339 sqq., et X, 723 sq. Conf. etiam Æn. IX, 59 sqq., et Burm. ad Val. Fl. VI, 613 sq. Sed h.l. ad confusam semiambustorum mortuorumque stragem spectat. Utraque scena non magis fœda, quam miserabilis. —686. atris, infelicibus; vel ob atrum cruorem. Vid. ad V, 165. —688. laceros, lacerarum ovium.

689. Canes Molossi, ex Epiro, robore insignes, et non minus ad custodiam gregis, quam ad venationem idonei erant. Poetæ autem epitheta a præstantiori aliquo genere repetere solent. Vid. ad I, 421.

692. Cf. Liv. XXI, 24, 25.

694. superba, læta prospero rei eventu. De Furiæ reditu ad Orcum pauca dixit, non ausus in certamen descendere cum Virg. Æneid. lib. VII, vers. 540 seq.

696. Eximium epiphonema, quod ad sensum commiserationis, cui ipsum poetam indulgere videmus, augendum, et, inde a v. 99, ad invidiam Hannibali faciendam, permultum valet. Cf. IV, 396, et Virg. Æn. IX, 446 sqq. —sidereæ, divinæ, eximiæ. —quas nulla æquaverit ætas, quibus nulli unquam mortales æqui, æquales, pares fuerint scil. fide et constantia, adeoque gloria. —697. Ite, decorate, sine copula media, ut sæpe fit, Drak. qui laudat Heins. ad Claud. de R. P. I, 92. —698. De Elysio, v. Herman. Mythol. Lyric. p. 473 sqq. Heyne ad Virg. Æn. VI, 637 sqq., et ibid. Exc. VIII; it. Opusc. Academ. T. I, p. 395. sqq. —castas sedes, ubi sunt animæ castæ a vitiis et peccatis, adeoque piæ, sanctæ, ut castum agmen ap. Claud. de Rapt. Pr. II, 322; cf. ad I, 481. —699. Poeta eodem artificio usus est, quo Maro Æn. X, 501 sq. ubi vid. Heyne. Cf. inf. XIII, 874 sqq. —non æqua, injusta. —701. exsul Hannibal in Syria, Creta et Bithynia, quod vel ex Liv. XXXIII, 47, 49; XXXIV, 60; XXXVII, 23, 24, et XXXIX, 51, notum.

704. Olim credebant, interfectorum animas eos, quorum scelere perierant, hostiliter persequi, Drak. qui laudat XVII, 161 sqq. Claud. in Rufin. II, 324 sq., et Broukh. ad Tibull. I, vi, 15. Add. Virg. Æ. IV, 385 sq. —705 sqq. Optabit in 150 pugna, ut virum fortem decet, cecidisse, et, hac morte negata, indigno modo necem sibi veneno consciscet. Illud optat ipse infra XVII, 265 sq. Cf. XIII, 892, et Liv. XXXIX, 51. —manu, non sua, sed hostium, ut ap. Virg. Æn. II, 645 (ubi vid. Burm. et Heyne), vel in pugna, ut ap. Virg. Æn. II, 434 et passim, etiam in prosa. De manu viri fortis, qua cecidisse heroibus maximum mortis solatium fuerit, præter Dausq. accipit Drak. ad IV, 672, ubi V, 561 sq.; IX, 426; X, 303; Virg. Æn. X, 829; et alia loca confert, ut ad hoc loco verba Sen. Agam. v. 515. Felix vocatur, cadere qui meruit manu, unde ap. Virg. Æn. II, 434, verba ut caderem manu jungenda putat.

Liber II: Variæ Lectiones