Punicorum Liber Decimus Quartus

146 1. Transitus ad novas res, et quidem in Sicilia a Claudio Marcello gestas. Conf. Virg. Æn. VII, 641; X, 163. —2. Ortygia insula, a Syracusis mari disjuncta angusto, et deinde urbi ponte adjuncta ejusque pars, quæ et Νᾶσος, seu Νῆσος, Nasus, Insula, dicebatur. Vid. Cic. Verr. IV, 53; Virg. Æn. III, 692 seq.; Liv, XXV, 24, 29, 30 et al.

3 seq. Bellum, quod a me describitur, ab hoc inde tempore sparsis in oris (v. 9), h.e. diversis 147 ac remotis in regionibus a Romanis gestum est. Quæ terræ poeticis coloribus designantur. Observanda etiam varietas verborum adcedere, lustrare, vaga vestigia tinguere fluctu, invisere. —Daunia regna Æneadum, Apulia, vel tota Italia. Vid. ad I, 291. —4. Sicanii portus, Sicilia, de qua hic liber agit. —5. Macetum domus, Macedonia, ubi cum Philippo bellatum. Conf. XIII, 878, et XV, 286 seqq. —Achaïa rura, Græca regio, Ætolia. Bella ab Ætolis, gente ingenio inquieta, primum adversus Philippum, deinde adversus Romanos gesta, e Livio nota sunt. Cf. inf. XV, 286 sq. —6. Sardoi fluctus pro Sardinia. —7. magalia, Libya, ubi olim Pœni, gens Tyria, regnarunt. Conf. Var. Lect. —8. Extremum diem et terrarum metas, Hispaniam. Conf. ad I, 141, et VII, 172.

11. Sicilia, Italiæ olim conjuncta, sed postea motu terræ diremta. Conf. Virg. Æn. III, 414 sqq.; Cluveri Sicil. ant. I, 1, et Claud. de raptu Pros. I, 140 seq., ubi. v. Gesu. Hanc opinionem defendit Fazelli de reb. Sic. sed inpugnavit Valguerner de Sic. incol. —Trinacria tellus; conf. ad V, 489. —13. cæruleo tridente, ut Neptunia cuspis in simili loco Valer. Fl. II, 618, ubi v. Burm.

14. per occultum, ut per subitum et al., vid. ad VII, 527. —cæca vi; Cf. ad V, 3. 148 —15. viscera laceratæ terræ, ut I, 232, et V, 396.

20 sqq. Tam angustum ibi fretum est, ut et canum latratus et cantus gallorum invicem audiri dicatur; quod et de Bosporis duobus tradit Plin. IV, 1, quem locum comparavit N. Heins. volucrum, gallorum gallinaceorum, ut ὄρνις et ὄρνιθες ap. Theocrit. XXII, 72; XXIV, 63, et al. Drak.

23. Fertilitas Siciliæ notissima. Cf. I, 214; Liv. XXVI, 40; XXVII, 5; Cic. orat. frument. et pro l. Manil. 12. —virtus, præstantia, ut ἀρετὴ ap. Strab. VI, p. 419 al., 213; Ern. —reddere fœnus aratris de terra, vel solo frugifero, ut ap. Cic. de Sen. 15; Plin. H. N. V, 6; XVIII, 17; Manil. V, 273 sq.; Sen. Hippol. 455, et aliis locis, quæ Drak. laudavit. Conf. sup. ad VII, 160. —24. dare nomina Baccho, vina varii generis ac nominis gignere; ut Mamertina, Potulana, Taurominitana, de quibus v. Plin. XIV, 6; Dausq. —25. Equos bello aptos alit. Cf. Virg. Æneid. III, 704. —26. Mel Hyblæum, Hyblæ, in Sicilia, factum, adcedit, h.e. non cedit Cecropio, i.e. Attico, ex Hymetto, monte Atticæ. Cf. inf. v. 199, 200. —Nectar dicitur, quidquid dulce est ac suave, vinum, lac, et h.l. mel, ut ceræ. Conf. Virg. Ge. IV, 162 et 164. —Hybla non montis nomen, ut vulgo putant, sed trium in Sicilia urbium: majoris prope Centuripas in Catinensium agro (hod. Paderno); parvæ, quæ et Galeotis ac Megara; minoris, quæ et Hera, vel Hiræa dicebatur. De parva Strab. VI, p. 185 al., 267 al., 410: Τὰ Μέγαρα οὐκ ἔτι ἐστὶ, τὸ δὸ τῆς Ὕβλης ὄνομα συμμένει διὰ τὴν ἀρετὴν τοῦ Ὑβλαίου μέλιτος. Cf. Serv. 149 ad Virg. Ecl. I, 55, et Cluver. Sicil. I, 11; II, 8. Sed Drak. inf. ad v. 200 non male monet, Silium aliud sensisse, quum v. 200 Hyblam inter urbes Romanis faventes, et v. 273 inter eas recensuerit, quæ a Pœnorum steterint partibus. De Hymettio melle v. Plin. XI, 13, et Strab. IX, pag. 397. —adcedere, ut adsurgit ap. Virg. Ge. II, 98, et non Hymetto mella decedunt apud Horat. Od. II, vi, 14, quem locum Silio hæc scribenti succurrisse non dubitabat N. Heins.

27. Pæonios fontes, aquas calidas, ut sunt Thermæ, seu aquæ Selinuntiæ, Segestanæ, Himerenses, Perticianenses et ad Thermas, coloniam Romanorum prope Selinuntem. Θερμῶν ὑδάτων ἀναβολὰς κατὰ πολλοὺς ἔχει τόπους ἡ νῆσος, etc., Strab. VI, p. 189. Pæonios, medicos, medicabiles, salutares, ut ap. Virg. Æn. VII, 769 al. a Pæone, Deo et deorum medico, quod nomen seriores poetæ Apollini tribuere, de quo vid. Koeppen ad Hom. Iliad. ε, 401, et Valcken. ad Eurip. Hippol. 1472. —sulfure arcano, occulto et virium occaltarum. Cf. ad v. 55 sqq. —28 sqq. vatum, Stesichori Himeræi, Cleonis Siculi (Curt. VIII, 5), Empedoclis Agrigentini, Epicharmi, qui plerumque Siculus dicitur, quia vix trimestris in Siciliam venit, Phormi (v. Suid.), Moschi et inpr. Theocriti, Syracusanorum. Conf. Virg. Ecl. IV, 1... 3, et VI, 1, ad quæ loca v. Heyne. —Ora vatum, ut XIII, 796; Hor. Serm. I, iv, 43, et Ὅμηρος, τὸ Καλλιόπας γλυκερὸν στόμα, Mosch. Id. III, 72. Πιερίδων τὸ σοφὸν στόμα, θεῖον Ὅμηρον, vel Στησίχορον ζαπληθὲς ἀμέτρητον στόμα Μούσης in Anthol. Gr. lib. III, c. 25, epigr. 4, et 62; Drak. —Phœbo digna, quæ cecinere carmina Phœbo digna. Cf. sup. XIII, 538. —venerabere, cum admiratione et veneratione adnosces, mirabere, Gron. Obss. III, 7. —29. silvas ad carmen Bucolicum et Theocriteum refert Ern. coll. Virgil. Ecl. IV, 3. Ad Theocritum quidem potissimum, nec tamen solum respexisse crediderim poetam, et silvæ sacræ videntur potius nemora esse Musis sacra in Helicone et ad radices hujus montis, cujus mox mentio fit, quo sensu lucos pios dixit Horat. Od. III, iv, 6, ubi v. Jani. —30. resonant, resonare faciunt, ut ap. Virg. Æn. VII, 12.

31. Siculi loquaces dicacesque fuisse dicuntur, unde et σικυλίζειν ac gerræ Siculæ in proverbium venerunt. Iidem acuti vocantur a Firmico Astron. I, 1; faceti a Cic. de Orat. II, 54; genus hominum acutum ab eod. in Verr. I, Cf. Fazellus de reb. Sic. I, 1. —32. Siculi non lingua tantum, sed manu quoque promti. Cf. Fazelli l.c. et inf. v. 281 sq.

33. Locus class. de priscis Siciliæ incolis. Cf. Strab. VI; Thucyd. VI pr., Cluver. Sicil. I, 2, et Dorvill. Sicil. Primi Siciliæ incolæ fuere Læstrigones et Cyclopes. Læstrygonum rex fuit Antiphates tyrannus. Vid. ad VII, 276, et lib. VIII, 529 sq. De Cyclopum sede in Sicilia v. Heyne ad Virg. Æn. I, 201, et III, 569 sqq. —34. Post Cyclopas inmigrarunt Sicani, Iberica gens, ex Hispania pulsa a Liguribus, qui late olim tenebant oram maritimam Iberiæ, Galliæ et Italiæ. Cf. Justin. IV, 2; Heyne ad Guthrian. histor. T. III, p. 73, et in Exc. I ad Virg. Æneid. VII quæque ibi laudavit loca Thucyd. VI, 2; Dionys. I, 22, et Diodor. V, 6. —Vomere verterunt rura, ut metunt VIII, 564, ubi v. not.

35 sq. Pyrene, mons Hispaniæ, pro ipsa Hispania. —ab amne patrio, ἀπὸ τοῦ Σικανοῦ ποταμοῦ τοῦ ἐν Ἰβηρίᾳ Thuc. l.c. qui Hispaniæ fluvius videtur idem esse, qui vulgo Sicoris, et nunc Segre vocatur. Solinus Siciliam dictam tradit Sicaniam a Sicano rege, qui magnam Iberorum manum advexerit.

37 sq. Siculi (Ligurum pubes, de qua denominatione v. Heyne l.c.), ab Aboriginibus et Pelasgis pulsi ex locis quæ inter Tiberim et Lirim incolebant, duce Siculo binis trinisve ante bellum Trojanum ætatibus in Siciliam trajecisse dicuntur. Vid. Dionys. lib. I, 22, et Heyne Exc. II ad Virg. Æn. VIII.

39. Deinde Cretenses venerunt in Siciliam, quo Dædalum persequutus 151 erat Minos: qui quum ibi in balneo periisset, fervida aqua a filiabus Cocali regis capiti infusa, Cretenses in hac insula remanserunt. De Dædali fuga, cf. ad XII, 89 sq., et de Minois morte Conon ap. Photium, Tzetz. Chil. I, 19; Bausan. in Achaicis, Athen. I, 8; Diodor. IV, 81; Strab. VI, p. 419 et 427; Euseb. in Chron. ubi vid. Scalig. p. 51, Meurs. in Creta III, 3; Boess. ad Ovid. Ib. v. 291; Lefeb. ad h.l. ita: «Verius hæc tradit Valer. I, 704 seq. non insequutus est Minos. Error a nomine urbis Minoa, quæ non a Mino rege, sed sic adpellata a Phœnicibus, apud quos sonat habitatio, hebr. Minoa, vel Minua. Dicta etiam hæc urbs Makera a ker, kir, Celtice Cær, urbs. Inepte Græci omnia turbarunt.» Sed ineptius Lefeb. —40. Mœnibus, urbibus, e centum: nam ἑκατόμπολις Κρήτη. Conf. Clarke ad Hom. Iliad. β, 649; Jani ad Hor. Od. III, xxvii, 33; Heyne ad Virg. Æn. III, 106. —41. Dædaleam, a Dædalo. —42. Vulgo non Minos II, sed primus, illius avus, judex inferorum factus creditur. Sed hi passim confunduntur. Cf. Heyne ad Apollod. p. 535 et 537.

45 sqq. Acestes et Helymus Trojani jam ante Trojæ excidium pervenisse in Siciliam, ibique Acestam (Ἀκέστην, Αἰγέσταν, Ægestam, Egestam, Segestam) et Ἔλυμα condidisse dicuntur. Cf. inf. v. 220; Virg. Æneid. V, 36 sq., 73 sq., 711 sq., 718, 749 sq. ibique Heyne in not. et Exc. I ac III. Acestam vero ab Ægesta, vel Egesta et Segesta diversam, et hanc inter Syracusas et 152 Pachynum in orientali, illam in occidentali Siciliæ latere inter Erycem et Drepanum sitam fuisse, putabat Salmas. ad Solin. p. 78 sqq. —46. structis; cf. Bentl. ad Hor. Od. III, iii, 65.

48 sq. Postea Messenii ex Peloponneso venerunt in Siciliam, ibique Zanclen condiderunt, quae urbs a Saturni telo posito, h.e. falce ibi abjecta nomen adcepit. Conf. omnino supra ad I, 662, et Cluver. Sicil. ant. I, 6.

50. Græci etiam, et quidem Corinthii duce Archia, in Siciliam trajecerunt, a quibus conditæ Syracusæ, caput Siciliæ. Conf. Strab. VI, p. 186 (al. 269 et 413); VIII, p. 380 (al. 583); Tertull. de Pall. c. 2; Pausan. Eliac. I, 7; Scalig. ad Euseb. Chron. a. 1283; Cluver. l.c. I, 12; Thucyd. VI, 3. Corinthus autem in Isthmo sita, condita a Sisypho (v. Apollod. I, ix, 3, et Euseb. Chron.), et primum Heliopolis dicta, deinde Pagos, posteaque Ephyra: unde ornatum h.l. expedies. —Hennæis oris, Siciliæ. Cf. ad I, 93. —51. Quam quæ urbs, Syracusæ. —ab Isthmo Achaiæ. Cf. inf. v. 341, 642. —52. multum ante alias Siciliæ urbes.

53. Arethusa, fons Siciliæ ad Syracusas, quocum jungitur Alpheus, Elidis fluvius, qui subter terram ac mare in Siciliam procurrere perhibetur: de quo v. Plin. II, 97 et 103; XXXI, 5, seu 30; Strab. VI, p. 187 al., 270 et 415; Intpp. ad Ovid. Met. V, 494... 641, et Virg. Ecl. X, 1... 5; Æn. III, 694 seqq.; Senec. Nat. Qu. III, 26; Gesner. ad Claud. R. P. II, 60; D’Orville, Sicula I, p. 198; Cluv. Sicil. ant. I, 12, p. 156... 163. —piscoso fonte; Cf. Cic. Verr. IV, c. 53. —54. Alpheum portantem, secum in Siciliam auferentem coronas, in Olympiis ludis, qui ad Pisam et Alpheum agebantur in Elide, in hunc fluvium conjectas; cujus fabulæ etiam meminit Strabo, VI, p. 190 al., 275 al., 422: Τὸ ὕδωρ πρὸς τὴν Ἀρκαδικὴν Ἀβίαν (leg. ex L. VIII, p. 236, Ἀσέαν, vicum Megalopolitidis, ubi fontes Alphei et Eurotæ vicini sunt) ὑποβρύχιον ὠθὲν ὀψὲ ποτε τόν τε Εὐρώταν καὶ τὸν Ἀλφειὸν ἀναδίδωσιν, ὥς τε καὶ πιστευθῆναι μυθῶδες τὶ, ὅτι τῶν ἐπιφημισθέντων 153 στεφάνων ἑκατέρω καὶ ῥιφέντων εἰς τὸ κοινὸν ῥεῦμα, ἀναφαίνεται κατὰ τὸν ἐπιφημισμον ἑκάτερος ἐν τῳ οἰκείῳ ποταμῷ. Hinc Alpheus loco Nonni, a Drak. citato, Dionys. XXXVII, v, 173, dicitur ἄγων στεφανηφόρον ὕδωρ. Similiter fimum, vel cineres Pisis in Siciliam deferri tradunt Plin. et Senec. ll.ll.

55 sqq. De solo Siciliæ Justin. IV, 1: «Ipsa terra est tenuis ac fragilis, et cavernis quibusdam fistulisque ita penetrabilis, ut ventorum tota ferme flatibus pateat; nec non et ignibus generandis nutriendisque soli ipsius naturalis materia; quippe intrinsecus stratum sulphure et bitumine traditur; quæ res facit, ut spiritu cum igne inter interiora luctante, frequenter et compluribus locis nunc flammas, nunc vaporem, nunc fumum eructet. Inde denique Ætnæ montis per tot secula durat incendium.» —55. non æquus, non propitius, noxius, ut lib. III, 260. Mulciber, Vulcanus; ignis. —56 sq. De Lipara, maxima insularum Æoliarum seu Vulcaniarum circa Siciliam, ejusque ignibus subterraneis (unde officina ibi ac camini Vulcani et Cyclopum, ut in Ætna, esse fingebantur), v. Strab. VI, p. 190 al., 275 al., 423; Heyne ad Virg. Æn. VIII, 416 sq. (quem locum Silius ante oculos habuit), et Spanhem. ad Callim. H. in Dian. v. 47. —subter depasta caminis, ut subter specus et Cyclopum exesa caminis Antra Ætnæa. ap. Virg. l.c. —57. vertice, monte, colle.

58. Cf. Virg. Æn. III, 571 sqq. (ubi v. Heyne et Cerda), et simill. loc. Claud. de R. Pros. I, 164 sqq. Non male Silius colores variavit: sed præter ceteros mirum phænomenon verticis, in tanta ignis profusione nive et glacie obtecti, inprimis ornavit, non sine luxuria verborum, una re sexties variata; Ern. —61 sqq. Cf. sup. XIII, 563 sq. et 836 sq.

64 sq. Comparant Senec. 154 Epist. 79. —66. cana Ætna ob æternam glaciem ac nivem. Cf. I, 205; III, 479, 534. —69. Collis, ut Αἰτναῖος ὄχθος in Eurip. Cycl. v. 114, ubi v. Cl. Hœpfner.

70 sq. Conf. sup. IX, 491 seq.; Virg. Æn. I, 51 sq. ibique Heyne in Exc. I. —terras, insulas circa Siciliam, quæ Æoliæ, Liparenses, Vulcaniæ, seu Ἡφαιστιάδες et Plotæ dicebantur. —Æolio nomine Græce pro, ab Æolo. Cf. ad V, 161, et Casaub. ad Athen. I, 14.

72 sq. Tria Siciliæ promontoria, a quibus dicta est Trinacria, designantur, eorumque situs, de quo discrepant antiqui scriptores. Vid. Cluver. Sicil. ant. I, 3. —Pelopea ad regna versi, Peloponnesum et orientem prospectantis. —73. respondent, ex adverso, e regione sita sunt, ut apud Virgil. Æneid. lib. VI, 23. Cf. Var. Lect. —74 sq. Lilybæum prom. respicit Africam, quæ obnoxia est furori Caurorum (v. ad I, 469), et subjacet chelis, signo cælesti. Χηλαὶ propr. forfices scorpionis, quæ deinde libræ, ζυγοῦ, nomen adceperunt. Conf. Herman. Mythol. T. III, p. 99... 107; Intpp. ad Virg. Ge. I, 33 sq., et Ovid. Met. II, 195 sq. Cave cum Dausq. intelligas gemellos colles Plin. III, 8, vel cum Ortelio duo Africæ promontoria Apollinis et Mercurii, quæ sinum Carthag. veluti duabus cancrorum chelis amplectantur. —75. devexas, dependentes, et late extentas.

79 sqq. Belli Siculi origo et causæ 155 traduntur. De hoc bello et Hierone, v. Liv. XXIV, 4 seq., et Polyb. I, 13... 64. —longo in ævo: nam Hieron annos amplius XC vixit, et LIV regnavit. Vid. Polyb. VII, 8, et Liv. l.c. —mitis placide Præfuerat, βασιλεὺς πραῢς ἀστοῖς, οὐ φθονέων ἀγαθοῖς, ξείνοις τε θαυμαστὸς ἀνὴρ, Pindar. Cf. Polyb. VII, 8. —80. sereno, miti, mansueto. —82. Equidem non video qua ratione inductus doctiss. Ruperti in Add. et Corrig. parentum pectora intelligat senatum, patres: hic enim designantur omnes qui parent, non magis senatus quam vulgum. Hanc videlicet maculam incuria fudit. Ed. —84. multos, quinquaginta apud Liv. XXIV, 4 et 28. —casta, sancta et inviolata. Conf. ad I, 481.

85 seq. Hieroni successit in imperio Hieronymus, ejus nepos ex Gelone, «Puer quindecim ferme annorum, et vixdum libertatem, nedum dominationem modice laturus.» Ita Liv. XXIV, 4. Cf. Polyb. VII, 4 et 7. —86. sceptrum exitiale, et ipsi (cf. v. 99 sqq.), et Syracusanis. —87. indomitos mores, regem morum dissolutorum.

89. Caligare de juvene rege, quem splendor imperii, cui non par est, quadam veluti vertigine occupat, ut oculis cæcis agat; Ern. Cf. I, 299. —90. fluxis rebus; cf. ad VII, 17. —fluxis rebus, potestati et fortunæ cujus mox inconstantiam experiretur. Sic ap. Claudian. in Rufinum II, 440: «Desinat elatis quisquam confidere rebus, Instabilesque deos, et lubrica numina discat.» Ed.

92. Conf. Virgil. Ge. I, 505. 156 —93. pudor significat verecundiam peccandi, quidvis turpiter aut inciviliter agendi fugam, cui ἔνοικος καὶ πάρεδρος Δίκη· φόβον ψόγου καὶ δέος ἀδοξίας. Ita Gron. Obss. III, 7. —94 sq. Hieronymus «inflatus adsentationibus eorum, qui eum non Hieronis tantum, sed Pyrrhi etiam regis, materni avi, jubebant meminisse.» Liv. XXVI, 6. Conf. Polyb. VII, 4, ubi a Nereide, Pyrrhi filia, natus dicitur. Comparanda et loca similia sup. III, 246 sq., et inf. XV, 291 sq. —Pyrrhus origo, a quo originem ducebat maternam. Ipse autem Pyrrhus, Epiri rex, ab Æaco, Pelei patre et Achillis avo, oriundus. Vid. ad I, 627. —95. Achilles æternus carmine, æternum nomen consequutus Iliade Homeri; Drakenborch. coll. XIII, 796 seq. —Æacides et Achilles unus idemque est.

96 sqq. Hieronymus, societate Roman. repudiata et cum Hannibale juncta (Polyb. VII, 2, 3), bis legatos Carthaginem misit, et primum Pœnis fœdus proposuit ile dividenda Sicilia, deinde vero (quæ sunt nova fœdera) postulavit, ut victor Sidonius, Hannibal, omnino Sicilia cederet, et totius insulæ imperium sibi permitteretur. Cf. Polyb. VII, 4, et qui eum ad verbum fere expressit, Liv. XXIV, 6. Ernesti V. C. suspicatur, Silium in h.l. Hieronymi levitatem et jactationem animi, cujus eum Livius (l.l. cap. extr.) ex duplici legatione illa arguat, exprimere voluisse, dum primum ardorem subitum Pœnum adjuvandi, et mox nova fœdera commemoret, quibus ille favor quodammodo sublatus sit. —97. pacto, quum pepigisset, ut ap. Liv. XXVIII, 21. Cf. supra ad V, 106, et quos Drakenb. laudat, Heins. ad Vellei. I, 7; Gron. ad Liv. I, 41; Bentl. ad Hor. Serm. I, vi, 126, et al. Sed v. Var. Lect.

99. Cædem Hieronymi accuratius exponunt Liv. XXIV, 7, et Polyb. VII, 6. —stabant pœnæ, instabant, vel fixæ erant. Conf. Var. Lect. «Relata tyranni fœda scelera fœdioresque libidines adeo mutavere animos, ut insepultum jacere corpus paulo ante desiderati regis 157 paterentur,» Liv. XXIV, 21. —Erinnyes, Furiæ, ultrices scelerum: vel Erinnys h.l. pro furore conjuratorum Syracusanorumque, qui odium tyrannidis et tyranni perceperant. Cf. ad XIII, 289 seq. —100. socium, Hannibalem et Pœnos. Possis etiam ad Romanos referre.

101 seq. cruento luxu, ap. Liv. XXIV, 5, libidines novæ, inhumana crudelitas; Lenz. —Sic ap. Virg. Æneid. III, 326: «Stirpis Achilleæ fastus, juvenemque superbum... tulimus.» Ed. —103. quos ira metusque coquebat; v. ad II, 327. —104. Jurati, conjurati. ensibus, cædi. —105 sq. Cf. omnino Liv. XXIV, 25 et 26. —Corpora sororum, v. ad VI, 572. —107. jugum servile jactat, ut alibi excutit, exuit. —107 sqq. Conf. Liv. XXIV, 27 sqq. —108. nota, antiquum fœdus Roman.

110 sqq. Cf. Liv. XXIV, 27 sq., et Polyb. VIII, 3. —112. Marcellus tertium Consul. —113. Zanclæis, Messanæ, vel Siculis. Conf. ad vers. 48, et I, 662.

116 seq. quod vulgus amicum Duret Trojugenis, quinam Romanis etiam nunc faveant. —117. Arethusa pro Syracusis. Cf. ad v. 53. —tumores; v. ad II, 288. —118. portas incommode infert, quum de fonte dixerat; Ern. 158 —120. Armorum effundit pestem; cf. ad II, 151.

121 sqq. Impetus Marcelli et copiarum ejus comparatur Boreæ. Conf. ad I, 468 sqq., 587... 595, et IV, 243 sqq. Rhodope mons Thraciæ, οἰκητηρίου ἀνέμων, unde Thracius Boreas, I, 587, ubi v. not. —122. decimo volumine, decumano fluctu, τρικυμίᾳ, Draken. Cf. Intpp. ad Ovid. Met. XI, 530, et Trist. I, ii, 50. —123. molem maris, ut III, 46. —124. stridentibus adfremit alis, ut I, 589. —Hanc comparationem vividissimis coloribus et poetico admodum œstro, gallicis carminibus expressit Voltaire, Henriade, chant VIII:

125... 177. Cf. Liv. XXIV, 29... 33. —Leontini, seu Λεόντιον, Ptolem. (hod. Lentini) opp. Siciliæ, in ora maris Siculi, inter Syracusas et Catanam, de cujus situ et partibus v. Polyb. VII, 6. Campi Leontini olim dicti Læstrygonii (v. Plin. III, 8, et sup. ad v. 33), ac Xuthia, a Xutho, prisco domino, teste Diodor. V, 8. De fertilitate agri Leontini v. Plin. XVIII, 10; Sidon. carm. 22; Cic. in Frumentar. c. 18; in Philipp. II, 17; in Verrinis passim, v.c. Act. II, L. III, c. 64. —126. diro Læstrygone, ut dirum Antiphatæ regnum sup. v. 33.

127 sq. ductor Rom., Marcellus, instabat, cui par, idem erat, tarde vincere inbelles et Græcos origine Leontinos, et vinci; quia nulla laus est molles vincere, nisi celeriter vincantur; Cell. «Marcellus tanto ardore militum est usus ab ira inter conditiones pacis interfectæ stationis, ut primo inpetu urbem expugnarent;» Liv. XXIV, 30 pr. Leontini a Naxiis oriundi: Naxum autem in Sicilia Corinthii eodem tempore, quo Syracusas et Megara, condiderunt. Vid. Strab. VI, pag. 186 et 189. Hinc Graias turmas Leontinos dixit poeta, et quidem contemtim. Vid. ad III, 178. Inde et femineum vulgus. Vid. II, 361. —130. Cereri placitos campos, Leontinos feracissimos. Vid. 159 ad v. 125, et cf. I, 237; XII, 526 sq. —fecundat sanguine campos; vid. ad III, 261; X, 461, et Intpp. Horat. Od. II, i, 29, et Petron. Sat. c. 120.

131 seq. Eripuit evadere, facultatem evadendi letum, effugiendi. —133. occupat; v. ad V, 520, et X, 197.

134 seq. Verba Marcelli. —metite; cf. ad IV, 213. —135. Notus umbonum usus ad propellendum repellendumque.

136 sqq. Mollities Leontinorum et gymnastica exercitia Græcorum designantur. Comparant Claud. in Eutrop. II, 407 sq.; Lucan. VII, 270 seq., et al. «Juventus docta pati molle certamen in umbra pigro luctandi studio.» Cf. ad III, 123, 145, et 578 sqq. —137. olivo, unguentis, in gymnasiis, et athleticis certaminibus. —139. Cæsareum illud adluditur, veni, vidi, vici, Barth. Adv. IX, 3. Cf. sup. v. 127 sq.

141 seq. Certant tantum milites Marcelli, quis ceteris virtute antecellat, et spolia referat opima. Conf. V.L. —142. Spolia opima proprie quidem dicuntur amplissima, quæ dux exercitus duci hostium a se interfecto detrahit (v. Liv. IV, 20), sed deinde et egregia alia, ut h.l. et ap. Liv. XXIII, 46; Flor. II, xvii, 11 et al. Conf. Perizon. Animadverss. hist. c. 7, ubi copiose et docte de his spoliis disputavit.

143 sqq. Luxuriatur poeta, ut 160 solet, comparationibus cumulandis; Ern. Conf. Senec. Herc. Œt. 775 sqq. —Caphareus prom. Eubœæ, periculosum navigantibus propter vertices scopulosque latentes, et infame naufragiis, inpr. Græcorum a Troja redeuntium. Cf. Heyne ad Virgil. Æneid. XI, 260; Muncker. ad Hygin. Fab. 116; Harles. ad Ovid. Trist. I, i, 83. Hinc cum delectu h.l. ponitur, ut et Euripus, fretum inter Eubœam et Bœotiam, de quo Liv. XXVIII, 6: «Euripi fretum non septies die, sicut fama fert (conf. Mel. II, 7; Plin. II, 97, et Senec. l.l.), temporibus statis reciprocat; sed temere in modum venti, nunc huc, nunc illuc verso mari, velut monte præcipiti devolutus torrens rapitur.» Conf. Strab. IX, p. 278. —145. Cf. Plin. IV, 12. —147. Cf. XVI, 659, et sup. ad I, 141 seq., et VII, 172.

148. Inseritur episodium, qualia amat Silius, ne ulla pugna memorabili aliquo facinore careat; Ern. Idque fit optimorum poetarum exemplo. —152. patrias ad oras, in Etruriam. —154. veteres casus, inpr. captivitatem. —piabat, ulcisci volebat in Pœnis; Ern.

156 seq. Beryas Pœnus, a Carthaginiensibus ad Hieronymum regem fœderis firmandi causa missus, qua occasione se Siculis, seu Leontinis, cum Romanis bellum gerentibus, socium adjunxerat; Drak. prælia miscet; v. ad I, 69. —Inlatus, ut XI, 243. —158. Æratum munimen oris, περίγναθις, buccula, Juven. X, 134, et flexilium laminarum 161 vincula, C. Soll. Apollinaris Sidon. III, epist. 3, p. 64, laminæ galearum, quibus aures buccæque tegebantur, et quæ vinculis constringebantur sub mento, vel loris, quæ Suidas ὀχεὶς adpellat. Cf. mox v. 163; Lips. Mil. Rom. III, 5, et Cl. Schlichtegroll in Abbildungen ægypt. griech. u. röm. Gottheiten, P. III, p. 135, ubi et ab his bucculis non diversa fuisse putat φάλαρα: quæ tamen laminæ potius erant vel scutula levigata (unde φάλαρα a φαλὸς, splendidus) quæ ornatus tantum causa galeis adfigebantur, unde τρυφάλεια, τετραφάληρον. Cf. Koeppen. ad Hom. Iliad. ε, 743; Ien. Allg. Lit. Zeit. ann. 1796, N. 105, p. 6; Lennep. Etym. pag. 1044, et Intp. Hesych. tom. II, c. 1492, 29.

162. Cf. VII, 586, 734, 741. —163. Cassidis malefidæ, quatenus nunc, quum agnosci ab hoste vellet, cassis incommodo tempore vultum et os tegebat; Ernesti. Immo male fida dicitur, quia nullo usui fuerat Beryæ, isque frustra ei confiderat: nam fida arma, quod idem V. Cl. recte monet, vocantur, quæ nos tegunt adversus impetum hostis. Cf. ad IV, 24.

169. Multo, longe optimus militiæ, miles. Cf. ad IV, 530, et VII, 619. Hæc tamen in tali carmine languere, recte putat Ern. —170. Proverbialis locutio, de qua vid. Erasm. in Adag. tit. II, Drak. Cf. XI, 163 sq. —171 sq. Ernesti: «letum das prior evadere, dabas olim, quum mihi parceres, et captivum tecum abduceres, 162 et tunc servabas me nondum servatus, h.e. priusquam te mihi beneficio servatæ vitæ obligaram. In verbis ludentem antithesibus poetam adnoscas. Sed quotusquisque poeta est, qui ita non ludat?»

173 seq. indignum iis, quæ tristia, etc. Putaverim me captivitate pristina, atque adeo multo atrociore dignum, si te nunc non defenderem ab hostibus: quæ singula ad grati animi sensum adcommodate dicta sunt, sed languidius, meo sensu, quam ut altius animum lectoris adficere possint; Ern. —175. Imitat. Horat. Od. IV, xiv, 24, ubi Jani monet, medios ignes dici medium pugnæ fervorem, τὸ θερμὸν τῆς μάχης, ut ap. Hom. δαΐς, πῦρ αἰθόμενον et θεσπιδαὲς, Iliad. κ, 246; ν, 286; μ, 177, ubi v. Koeppen. Διὰ πυρὸς, per summum periculum, dixisse Eurip. Androm. v. 488, et Electr. vers. 1182 (ubi v. Barnes.), notavit Doering. V, III, in Eclog. vet. poett. lat. ad nostrum Sil. XV, 41. —177. vita exæquat munera vitæ, beneficium reddit, servans vitam Beryæ, cui ipse suam debebat.

178 sqq. compos certaminis cœpti, victor in primo prælio, quod in Sicilia commiserat. —179. quieto Agmine, a nullis hostibus jam lacessito, Lefeb. quia experiri voluit, an Syracusanos posset ad officium reducere; Mars. Hinc primum Syracusas misit legatos, quibus demum re infecta redeuntibus urbem obpugnare cœpit. Cf. v. 182 sq., et Liv. XXIV, 27 sq. et 33. —180. Ephyræa mœnia, Syracusæ. Vide sup. ad v. 52.

181. arces quatuor inf. v. 281. Ea tanta erat urbs, ut ex quatuor urbibus maximis constaret, quæ Insula, seu Nasus, Νᾶσος, Νῆσος, vel Ortygia, Acradina (Ἀχραδινὴ, Plut. in Marcello, p. 308, et Diodor. XI, 68; XIV, 64), Tyche et Neapolis dicebantur: unde quadruplices Syracusæ ap. Auson. de urbib. XI, 1. De hisce partibus v. Cic. Verr. IV, 53, et Liv. XXV, 24 sqq. Iis ab aliis additur quinta, Epipolæ, urbs prærupta et minus 163 habitata, quam Dionysius muro circumdatam Syracusis adjunxit. Vid. Diodor. XIV, 19. Inde Syracusæ πεντάπολις ap. Strab. VI, p. 186 al., 270 al., 415. Florus vero triplicem urbi murum totidemque arces tribuit, lib. II, c. 6. Cf. Dorvill. Itin. Sic. p. 177 seq., et Schweigh. ad Polyb. VIII, 5. De Syracusis hujusque oppidi situ, portu, etc., vide Bartels Briefe über Calabrien und Sicilien, tom. III, p. 76... 148.

184 sq. Obsidio quamvis remissa, tamen non est neglecta, si forte Syracusani monitis Marcelli morem non gerant, eumque existiment propter metum mitius agere; Ern. Præivit Gron. Obss. III, 7, ubi h.l. ita inlustravit: «Nec omissa, et non remissa (ut omissus adject. pro negligens apud Terent. Heaut. V, ii, 9, et Adelph. V, iii, 44), sive diligens, laxis et remotioribus ab urbe claustris, obsidio servatur (ut vigilias servat ap. Senec. de tranq. an. c. 3) a Marcello, si forte repellant sese, et, quod solet fieri, credant diffidentia virium pacem obferri a Romanis.» Lefeb. hæc notavit: «Metum: non absimile quod Galli in Justino, lib. XXIV, 5.» Brevi sensurum, etc. Nemo autem Marcello moderatior. Vide Val. Max. IV, i, 7: in voc. servatur frustra otiantur Gron. et alii. Locus clarus desumitur e verbis Liv. XXIV, 36: «ne frustra adsidendo spectandoque obsidionem sociorum tempus tereret.» Sed ibi de Himilcone et longe alia re sermo est. —188. necopina, ut IX, 98. —pericula struit arcana cura, quatenus omnia ad obpugnandam urbem necessaria instruxerat, ut præsto essent, quum primum iis opus haberet: quam secretam Marcelli curam et tacitam machinationem poeta illustrat v. 189 seq. consuetudine 164 oloris, qui, quamvis immobili corpore undis innatans, tamen sub aqua pedibus agitandis remigare solet; Ern. De tali comparationem genere, conf. ad VII, 139 sq., et XIII, 24 sqq.

192. Livius, XXIV, 35... 39, memorat, Marcellum, Syracusis obsidione clausis, cum tertia fere exercitus parte profectum esse ad recipiendas urbes Siciliæ, quæ in motu rerum ad Pœnos defecissent. Hinc poeta, more suo, singula recenset oppida, quæ et Punicarum (v. 194... 247, 258... 276) et Romanarum partium (248... 257) fuerint, in quo fere arbitrium suum sequitur. Cf. ad III, 222 sqq., et VIII, 356 sqq.

194 sq. Messana, Osco memorabilis ortu; v. ad I, 662. —Incumbens freto, ad fretum Siculum sita, ubi Sicilia ab Italia minimum discreta est, distat. —revulsa Italia; v. sup. ad v. 11 sqq.

196. Catane, Κατάνη, seu Catina (v. Var. Lect.), nimium vicina (ut simil. loc. Virg. Ecl. I, 28) ardenti Typhœo, h.e. Ætnæ, quæ huic giganti inposita credebatur. Vid. ad VIII, 540. «Ætna mons ultra solitum exarsit, et torrentibus igneis superfusis lateque circumfluentibus Catanam, urbemque finesque ejus obpressit,» Oros. V, 13. Cf. Diodor. IV, et Strab. VI, pag. 185. al., 269 al., 412. Plura de hoc opp. v. in Dorvillii Sicula, c. 13, et Cluveri Sicil. ant. I, 9. —197. Pios Fratres, Amphinomum et Anapiam, seu Anapin et Anapum, qui parentes suos humeris sublatos per medias Ætnæ flammas portarunt. Vid. Strab. l.c. Conon. Narr. 43; Senec. de Ben. III, 37; Solin. c. 11; Val. Max. V, iv, 4; Claud. Idyll. 7 de Piis Fratribus (ubi vid. Barth. N. Heins. et Gesn.); Salmas. Exerc. Plin. p. 78; Olear. ad Philostr. vit. Apollon. Tyan. I, 17, et Cluveri Sic, ant. I, 9. De Piis Fratribus, Amphinomo et Anapia, singulari nuper libello egit clarissimus Roos. 165 —198. Verba Virg. Æn. III, 700, ubi Servius hæc notavit: «Camarina palus est juxta ejusdem nominis oppidum; de qua quodam tempore, quum siccata pestilentiam creasset, consultus Apollo, an eam penitus exhaurire deberent, respondit: Μὴ κίνει Καμαρίναν, ἀκίνητος γὰρ ἀμείνων· quo contemto, exsiccaverunt paludem, et carentes pestilentia, per eam partem ingressis hostibus, pœnas dederunt.» Cf. Heyne ad Virgil. l.c. Cluver. Sic. ant. I, 14; Vib. Sequest. p. 275 sq., ed. Oberl. et Brydon’s Travels through Sicily and Malta, qui noxias hujus paludis (Lago di Camarana) exhalationes etiam nunc procul in locis, qui mille passus distent, sentiri testatur.

199 sq. Vid. sup. ad v. 26. —200. Selinus, nunc Selinonte, ad Fluv. ejusd. nominis, prope Lilybæum, urbs a Syracusanis condita, et ab Hannibale diruta, sed ab Hermocrate restituta. —palmæ arbusta; vid. Var. Lect. —201 sq. Myle, vel potius Mylæ (v. Var. Lect.), urbs marit. prope Pelorum, de qua vid. Plin. II, 98; III, 8; Suet. Aug. 16; Vellei. II, 79; Polyb. I, 9 et 23; Appian. b. civ. V, 105... 116; Cluver. Sic. II, 5, αἱ Μύλαι λιμὴν ap. Scylac. pag. 10. Ibi naufragium fecit Ulysses, de quo v. Scalig. ad Phot. c. 190. —De Mylarum portu vid. Sen. Nat. Quæst. III, 26, extr. Ed.

203. Eryx opp. ad radices Erycis montis, in quo templum Veneris Erycinæ. Cf. ad VI, 697; Polyb. I, 55 et 58 seq.; II, 7; Strab. VI, pag. 188. —altus; nam Eryx 166 maximus Siciliæ mons post Ætnam. Vid. Polyb. et Strab. ll.cc. —204. Centuripæ XII M.P. ab Ætna, si fides habenda Itiner. Anton. p. 93. Conf. Cluver. Sic. Ant. II, 6, et Dorvillii Sicula, p. 167, qui urbem (hod. Certolibi) in jugis Ætnæis ponit. Vid. et V.L. et Cic. orat. frument. c. 45. —Entella ad Crimissum fl. largo virens Lyæo, vino abundans. Conf. Cluv. Sic. ant. II, 12; Cic. l.c. cap. 6 et 43. —205. Cf. Virgil. Æn. V, 387 seq. ibique Heyne in Exc. III, ubi monet, Silium sequi Maronis fidem, secundum quam Entellus inter ceteros Acestæ comites ante Æneæ tempora in Siciliam venerit eique junctus fuerit amicitia.

206. Thapsus peninsula, non procul Syracusis, cum oppido. Vid. Steph. Byz.; Thucyd. VI, p. 478; Heyne ad Virgil. Æneid. III, 689, et Cluv. Sic. ant. I, 11. —Acræ, a Syracusanis conditæ prope mare Ionium et Pachynum prom, Cf. Steph. Byz., Thucyd. VI, pag. 413, et Cluver. II, 10, e tumulis glacialibus, propter situm editiorem, quem ipsum quoque urbis nomen indicat. —207. Agyrina manus; v. Var. Lect. —208. Tyndaris, Τύνδαρις, seu Τυνδάριον, 167 ad Heliconem amnem, de quo v. Diodor. XIV, 79, et Cluver. II, 5. —adtollens sese, superba (ut XIII, 224), h.e. clara origine: nam nomen deducitur a gemino Lacone, Castore et Polluce, Tyndaridis, Tyndarei et Ledæ filiis; quo significatur oppidum a Laconibus conditum. —adfluit, copiose, multis cum copiis advenit, ut ap. Virg. Æn. II, 796; Liv. XXXIX, 31 al. Cf. ad VIII, 604. —Agragas (v. 210), vel rectius forte Acragas, mons et oppidum in eo, quod vulgo Agrigentum dicitur, et adcuratissime describitur a Polyb. IX, 27. Cf. idem I, 17 sqq.; II, 7; XII, 25. —altor equorum Acragas, ut ap. Virg. Æneid. III, 704, ubi v. Heyne. Agrigentinos ad ἱππομανίαν usque equos aluisse, monet Ernesti coll. Plin. VIII, 42 seu 64: «Agrigenti complurium equorum tumuli pyramides habent.» —209. rapit; v. ad IV, 218. —hinnitibus aera flammæ, ut cælum, vel urbem clamoribus incendere, dixit Virg. Æn. X, 895, et XI, 147, ad quæ loca v. Heyne. —210. Pulveream volvens nubem, ut II, 174. —ad inania, in cælum, seu aerem. Cf. Ind. et sup. ad I, 97.

211 sqq. Grosphus Ductor Agrigentinorum, in clipeo gerens cælatam effigiem tauri Phalaridis, tyranni Agrigentini. Cf. ad I, 407. Taurus ille æneus fuit et tanta arte factus, ut, si homines in eum inclusi lente subdito igni torrerentur sonumque lugubrem ederent, mugitus tauri audiretur: Perillus vero, conditor diræ artis, h.e. inventor tauri artificiosi, primus in eo inclusus est. Hæc vel tironibus nota ex Ovid. A. A. I, 653 sq., et Trist. III, XI, 41 sqq.; Plin. XXXIV, 8; 168 Cic. Verr. IV, 33 et al. Ea falso in fabulas relata esse a Timæo, docet Diodor., XIII, p. 211. Sed mirum esse Silianæ phantasiæ lusum, quo res remotissimæ ex inproviso adreptæ, et satis quidem apte, conjungantur, bene monet Ernesti.

218. Gela fluvii cognomine dicta ap. Virg. Æneid. III, 702, ubi v. Heyne. Conf. Oberlin. ad Vib. Sequestr. p. 116 sq. Halæsa ad Halæsum fluvium. Vid. Var. Lect. —219. Palici gemelli, Jovis et Ætnæ Nymphæ, vel Thaliæ filii, deorum loco culti et a terra, quæ gravidam hauserat matrem, ut tutam a Junonis ira eam præstaret, in lucem editi juxta duo stagna (λίμνας, seu κρατῆρας Παλίκων, Dellos), per quæ jurari solebat, et quorum aqua mergebantur perjuri. Vide Macrob. V, 19; Diodor. XI, 89; Serv.; Cerda et Heyne ad Virgil. Æn. IX, 585; Heins. et Burm. ad Ovid. ex P. II, x, 25, et Met. V, 406; Berkel. ad Steph. Byz. p. 618; Cluver. Sic. II, 9; Salmas. ad Solin. pag. 73; Olear. ad Philostr. Apoll. Tyan. I, 6; Fazelli Rer. Sicul. Dec. I, L. III, c. 2. —Palici, h.l. pro incolis Palicæ urbis, juxta fanum, oraculum et stagna vel lacus Palicorum, nec longe ab Eryce sitæ. De Palicis eorumque matre Thalia, nympha Siciliæ, conf. Wernsdorf in Poet. minor., tom. IV, p. 820 sq. —220. Trojana Acesta; v. sup. ad v. 45 et 205. —221. Acis fl. (nunc Aci, Iaci, Chiaci) qui decurrit ab Ætna et in mare fluit. —222... 226. In hunc fluvium Galatea, Nerei filia, Acin, puerum formosum, quem amabat, convertisse fingitur, quum Polyphemus, ejusdem Nymphæ amore captus, eum saxo ingenti percussisset. Fabula nota ex Ovid. Met. XIII, 750... 897. Cf. Cluver. Sic. ant. I, 9, et Casaub. lectt. Theocr. c. 2. —perluit et 169 mox inmiscuit, quia in undas conversus Nereidi se miscuit. —223. calori, amori.

227. qui potant; v. ad VIII, 367 et 564. —Hypsa, magnus fluvius, qui, in Panormitanis montibus ortus auctusque Crimiso, seu Crimisso, non longe a Selinunte in mare fluit. Duplex Hypsa videtur fuisse apud Siculos, alter Agrigento, Selinunti alter vicinus; N. Heins. et Cluver. I, 15 et 18. —Alabis, vel potius Alabus fluvius, inter Mylas et Megaram. Vid. Var. Lect. et Cluver. I, 11. —228. Achates fl. inter Gelam et Camarinam. —perlucentem splendenti gurgite, quoniam in eo, vel, si Plinio, XXXVII, 10, et Solino, c. 5, fides habenda, ad ejus ripas primum reperta est achates gemma. Confer Cluver. I, 15. —229. Chrysas fl. per Agyrinorum Assorinorumque agros fluens. Vid. Cluver. II, 7; Diodor. XIV, 96; Vib. Seq. et Cic. Verr. IV, 44, ubi Ursinus monet, hoc nomen sine adspiratione legi in numismate, quod ipse possideat. Sic quoque Crysas reperiri in numo æreo apud Parutam sub tit. d’ Asaro, docet nos N. Heins. —230. Hipparis fl. qui in Camerinum lacum se exonerat et ἀστήρικτος dicitur Nonno in Dion. XIII, 317, ut h.l. pauperis alvei: cujusque etiam meminit Pindarus et numus Camarinæ civitatis ap. Ursin. in not. ad rei rusticæ scriptores; N. Heins. Cf. Cluver. I, 14. —facilem cum inf. pass. sæpe occurrit; Luc. II, 656; Tac. Hist. IV, 39, etc. Ed. 170 —231. Pantagias parvus fl. hodie Fiume di Porcari. Vid. Heyne ad Virg. Æn. III, 689. —Vide et Ovid. Fast. IV, 469, et Claudian. Rapt. Pros. II, 58. Ed. —Symæthus (nunc Giaretta) maximus fl. Siciliæ.

232. Hunc locum docte ac copiose inlustravit Drak. e cujus notis hæc excerpsisse sufficiat: «Silius Thermas Himerenses respicit, biennium post Himeram urbem ab Hannibale, Gisgonis filio, excisam, A.U.C. CCCXLIII a Pœnis conditas (v. Diodor. XIII, 79) ad ejus nominis fluvium (Cic. Verr. II, 35), qui in pontum Æolium, h.e. Tuscum, seu Tyrrhenum, in quo sunt insulæ Æolides, decurrit (cf. Cluver. Sic. II, 3), non, quod Salm. Exerc. Plin. pag. 80 statuebat, ad alterum flumen Himeram, in Libycum mare influens. Verba autem prisca dotata Camena non, quod Dausq. putabat, ad Stesicbori statuam Thermis positam (v. Cic. l.l.), vel ad arundines Thermitanas, unde tibiæ fiebant (Solin. c. 11), sed ad ipsum Stesichorum, domo Himeræum, referenda esse, recte docuerunt N. Heins. et Salmas. Exerc. Plin. p. 82.» De Stesichoro, summo poeta lyrico, Himeræ nato, cf. Jani ad Horat. Od. IV, ix, 8; Ælian. V. H. V, 26, et Conon Narr. 42. Thermæ autem illæ nunc Termini dicuntur. —234... 237. Nam duo hujus nominis fluvii sunt, qui ex diversis fontibus in Nebrode monte (v. Grat. Cyneg. extr. Solin. c. 5 et 11; Cluver. II, 11) oriuntur et in contrarias partes currunt. Alter Himera in septemtrionem, alter in austrum fluit, et ille nunc fiume grande, seu fiume di Termini, hic fiume salso vocatur, si fides habenda Cluver. Sic. ant. II, 3 et 11.

238. Conf. ad I, 93 et inpr. Cic. Verr. IV, 48; Diodor. V, 3; Ovid. Met. V, 385 sq., et Claud. de raptu Pros. —Henna ardua, in loco edito sita. Vid. Cic. et Diodor. ll.cc. —sacram dextram paulo argutius de militibus ex Henna, religione et cerimoniis Proserpinæ sacra, ad bellum excitis; Ern. —dextram, vel potius dextras, milites, ut passim. Vid. Ind. et ad XI, 539. —Sacri proprie sunt luci, de quibus, ut et de specu, Plutone et 171 raptu Proserpinæ, v. Cic. et Diodor. ll.ll.

248. Petræa, Petra, hod. Petraglia. Cf. Var. Lect. Callipolis urbs incerti situs, quam cum oppidis prope fretum, et in orientali latere sitis conjungunt Marcian. Heracl. p. 12, et Herodot. VII, 155. Conf. Cluver. II, 13. —249. Enguion, Ἐγγύϊον, Plut. in Marcello, pag. 309; Ἔγγυον, Ptol. et Diodor. XVI, 78; hod. Gangi, inter Himeram et Symæthum fluvios, unde Ἐγγυῖνοι Steph. Enguini Plin. III, 8. Engyni apud Cic. in Verr. III, 43; IV, 44; V, 72. Cf. Cluver. II, 11. —250. Hadranum, seu Adranum 172 (nunc Aderno), a Dionysio conditum, ad radices Ætnæ. Vide Stephan. Byz. et Diodor. XIV, 38. Ergetum circa Symæthum et Chrysam, hod. Citadella. Cf. Var. Lect. —251. Melite (nunc Malta) ins. inter Siciliam et Libyam, diversa ab illa, quæ in mari Hadriatico ad oram Dalmatiæ sita est, et hodie Meleda vocatur. Cf. Intpp. ad Acta Apost. XXVIII, 7. Ejus linteamina subtilissima laudat Diodor. V, 12; Melitenses vestes, e gossypio factas, et textrinum Cic. Verr. II, 72, et IV, 46. —tela superba Lanigera ut fere sup. III, 374. —Calacte; vide Varias Lectiones. —252. Cephalœdis, seu Cephalœdium, opp. maritimum inter Thermas Himerenses et Alæsam in boreali insulæ latere; Cell. De hoc oppido et ad illud cetariis v. Cluver. II, 4. —ora horret cete; propr. cete horrent ad oram in mari. Conf. ad I, 423. —253. Cæruleis campis, ut æquor maris et campi liquentes ap. Virg. Æn. II, 780; VI, 724, vel humentes inf. v. 368. —254 sqq. Conf. ad II, 306 seq.; Strab. VI, p. 185 al., 268 al., 411; Senec. Epist. 79, et Pacati panegyr. c. 26; vid. et Heins. ad Ovid. Amor. II, xvi, 26. —qui... cernunt, Tauromenitani. —256. Tauromenium (hod. Taormina) urbs in orientali ora Siciliæ sita, et in Tauro monte condita, quæ vino ac marmore inclaruit, et, Naxo excisa, ejus incolis aucta est. Vid. Diodor. XIV, 60; XVI, 7; Sallust. fragm. lib. V; Cluver. I, 7.

257. Hæc manus, hi populi antea enarrati, Latium et Laurentia signa movebat, pro Romanis arma gerebant et militabant; Ern. —Laurentia signa; v. ad I, 110.

258. Elissæis votis, Pœnis. Vid. I, 81. —Alludit ad Æn. IV, 622 sqq. Ed. —259. Agathyrna; Ἀγάθυρνα, Polyb. ap. Steph. Agathyrnum Plin. Ἀγάθυρνον Diodor. V, pag. 991 ab Agathyrno rege; Ἀγάθυρσον corrupte Strab. et Ἀγαθύριον Ptol. ad fluvium cognominem, inter Messanam et Panormum, ubi nunc S. Marci opp. Trogilos, Τρώγιλος, opp. Syracusis et mari vicinum (v. Thucyd.), cum portu (v. Liv. XXV, 23), unde perflata austris. —260. Thoanteæ Dianæ; v. ad IV, 769. —sedes Facelina, fanum Dianæ F. inter Mylas et Naulochum, non longe a Peloro prom. Cf. Var. Lect. Locum designat Appianus B. Civ. V, 116. Ἀρτεμίσιον, πολίχνη βραχυτάτη, ἐν ἧ φασὶ τὰς ἡλίου βοῦς γενέσθαι, unde ap. Ovid. Fast. IV, 486: Sacrorum Melan pascua læta boum: nam Melas oppidum præterfluit, idemque Phacelinus dictus. «Phacelinus Siciliæ juxta Peloridem, confinis templo Dianæ:» Vib. Sequest. ed. Oberlin. p. 170 sq. Panormos (hod. Palermo) urbs condita a Phœnicibus (Thucyd. VI), et colonia Rom. (Strab. VI) cum portu peropportuno ad adpellendum, unde nomen adcepit a πάνυ ὁρμή. Hinc et Panhormus seu Panhormum dicitur, p.m. ap. Plin. III, 8, et Panhormitani in lapidibus vetustis ap. Spon. p. 176 et al. ut spiritus voc. ὁρμὴ seu ὅρμος exprimatur.

261. Tergemino numero, tribus militum millibus. —fecunda omnis generis animalibus, 174 feris, piscibus, volucribus; quod mox poeticis coloribus adumbratur. —262 sq. Verrere æquor retibus, unde rete verriculum, everriculum. Conf. ad XI, 472 in Var. Lect. et Bentl. ad Horat. Sat. II, iii, 235. Vide quoque Servium ad Æn. I, 59. Ed. —263. cælo traxisse, h.e. deducere, ut trahere crescente arundine prædam dixit Martial. IX, 54, de quo aucupio cf. sup. VII, 674 seq.

264. Herbesos, seu Erbessus (v. Var. Lect.) ad fontes Anapi, qui in portum magnum Syracus. effluit, ubi nunc Cryptæ, la Grotte, si fides habenda Fazello, Rer. Sic. I, 10; Cluverus (Sic. ant. II, 10 et 11) duplex hujus nominis oppidum in Sicilia fuisse putabat, alterum supra Agrigentum inter Acragantem Halycumque amnes, quod ex Polyb. I, 18, alterum Syracusis vicinum, quod ex Liv. XXIV, 30, colligebat. Hæc tamen conjectura parum probabilis videbatur Cellar. Geogr. T. I, p. 810 sq. Naulocha, al. Naulochus, seu Naulochum; et Ναύλοχοι, Appian. B. Civ. lib. V, 116 et 121, prope Pelorum prom. cum statione navium, unde nomen adcepit. Cf. Suet. Aug. 16 et 101. —non iners et pigra pericli, ut piger militiæ apud Horat. Epist. I, ii, 124 h.e. non pigra ad periculum in bello subeundum. Sic piger in militia dixit Cic. ad Div. VII, 17, et gens pigerrima ad militaria opera, h.e. ignava, inbellis, Liv. XXI, 25. —265. Sederunt; v. ad III, 142, et X, 597. —Morgentia (vid. Var. Lect.), supra ostium Symæthi non longe a mari. —266. Marte infido, bello ancipiti, vel, ut Marsus exponit, pro infidis Pœnis. —Menæis viris a Μέναις opp. quod lacui Palicorum subjacebat inter Syracusas et Hennam, Μεναὶ, Steph. Μέναινον Diodor. XI, 78; hodie Meneo. Hinc Menenii, Cic. Verr. III, 43. Menanini, Plin. III, 8; ΜΕΝΑΝΙΝΩΝ, ΜΕΝΑΙΝΩΝ et ΜΗΝΑΙΝΩΝ in numis Parutæ; forte et Goltzii. 175 —267. Amastra ad Halæsum fl. Ἀμήστρατος, vel Ἀμέστρατος, Steph.; Μυττίστρατον, Polyb. I, 24; Μουτίστρατον, Zonar.; Μύστρατον, Diod. in Eclog. p. 876; hod. Mistretta. —Tissa ad radices Ætnæ, nunc forte Randazzo. —parvo nomine, ut ap. Cic. Verr. III, 38 pr., perparva et tenui civitate. Cf. ad XIII, 5. —Vide Ptolem. lib. III, cap. 4. Ed. —268. Netum; Νέητον, Ptol. nunc Noto, Citta ingeniosa, prope Pachynum. —Mutyce; Μοτούκα, Ptol. III, 4; Μότυκα et Μότικα al. hodie Modica, inter Syracusas et Pachynum. Cf. Cluver. II, 10; Hard. ad Plin. III, 8; Græv. et Ern. ad Cic. Verr. III, 43 —liquentis Achæti; v. Var. Lect.

269. Sidonios, Pœnos, juvere Drepane, Helorus, etc. —Drepane, vulgo Drepanum (Δρέπανον et τὰ Δρέπανα, Polyb. I, 41, 46, 55; Drepanis Anton.), prom. et opp. Conf. Cluver. II, 1; Virg. Æn. III, 707 sq. —Helorus fluvius, præter opp. ejusdem nominis, et inter specus primum rupesque exesas procurrens, unde clamosus undæ. Vid. Heyne ad Virg. Æn. III, 698, et Cluver. I, 13. Cf. sup. ad III, 471, et IV, 524. —270. Triocala opp. mediterr. inter Crimissum et Himeram fl. Τριόκαλα, Diod. in Ecl. l. XXXVI, p. 913; Τριόκλα, Ptol. III, 4; Τρίκαλα, Steph.; ΤΡΙΑΚΑΛΑ in numis Parutæ; hod. Troccoli; unde Triocalini, Plin. III, 8, et Cic. Verr. V, 4. —mox servili vastata bello, arx belli a servis capta et summa vi diruta. Vid. Diodor. l.c., et Cluver. II, 12. —271. Arbela ferox; v. Var. Lect. —Ietas; Ἰεταὶ, Steph. nunc Iato, ad Crimissum fl. in excelso monte, unde celsus, ut ardua v. 238. Hinc Ietenses ap. Plin. III, 8, ubi vide 176 Harduin. —272. Tabas; v. Var. Lect. —Cossyra parva ins. inter Siciliam et Africam, hod. Pantalarca. Κόσσυρα Ptol. IV, 3 extr. Κόσσουρα Strab. VI, pag. 191. COSSURA in numis ap. Parutam et Holsten. ad Steph. Κόσυρος Scyl. ac Steph. Cosura Mel. II, 7. Cosyra, Plin. III, 8; V, 7, et Ovid. Fast. III, 567, ubi v. Heins. et Burm. Nullam ejus mentionem fecit Cluver. qui eam forte ad Africam retulit. —273. Megara; v. sup. ad v. 26. —Mute; v. Var. Lect. —274. Gaulum, al. Gaulos, ins. Siculi maris prope Meliten, Pachyno adversa. Γαῦλος πελαγία καὶ λιμέσιν εὐκαίρως κεκοσμένη, Ποινίκων ἄποικος, Diodor. V, 12. Hinc et strato ponto, plano et tranquillo mari. Vid. ad III, 55, in Var. Lect. —275. «Halcyone avis paulo amplior passere, colore cyaneo ex parte majore, tantum purpureis et candidis admixtis pennis, collo gracili ac procero: quam videre rarissimum est, nec nisi Vergiliarum occasu et circa solstitia brumamve, nave aliquando circumvolata statim in latebras abeuntem. Fetificant bruma, qui dies halcyonides vocantur, placido mari per eos et navigabili, Siculo maxime;» Plin. X, 32, ubi v. Harduin. et ad II, 47. Conf. Intpp. ad Virg. Georg. I, 399; Plaut. Casin. Prol. vers. 26, et Pœn. I, ii, 143; Varr. L. L. VI, 5.

277 seq. Ipsa urbs inclita Syracusæ inpleverat patulos muros, ibi multi milites conscripti erant, qui Pœnis auxilio mitterentur. Verba patulos muros ad magnitudinem urbis spectant. Πεντάπολις ἦν τὸ παλαιὸν, ἑκατὸν καὶ ὀγδοήκοντα σταδίων ἔχουσα τὸ τεῖχος, Strab. VI, p. 186 al., 270 al., 415. Hinc et mox vers. 281. —quatuor arces, urbes, de quibus v. supra ad v. 181.

281. Verba ductorum, qui dicunt: in hujus urbis mœnia ac portus numquam penetrasse hostem, et a proavis spectatum esse, h.e. majores vidisse, quantam umbram fecerit urbs hostibus invia (ut inf. vers. 639) tropæis Salam. Eoisque, h.e. quantopere obscuraverit gloriam victoriæ, ab Atheniensibus de Xerxe, rege Eoo, Orientis, ad Salamina reportatæ; horum naves ter centum ante ora proavorum unum naufragium, unam cladem fuisse, h.e. omnes periisse, vel ter centum triremes... unum naufragium... ipsasque Athenas quasi mersas esse mari. Intpp. bene comparant locum Cic. Verr. lib. V, 37, quem Silius expressit: «Quo Atheniensium classis sola post hominum memoriam CCC navibus vi ac multitudine invasit: quæ in eo ipso portu, loci ipsius portusque natura (ut h.l. ingenio portus), victa atque superata est. Hic primum opes illius civitatis victæ, comminutæ depressæque sunt: in hoc portu Atheniensium nobilitatis, imperii, gloriæ naufragium factum existimatur.» De bello, quod Athenienses, ducibus Demosthene et Nicia, cum Syracusanis gesserunt, tempore belli Peloponnesiaci, et in quo bis victi sunt a Gylippo, qui Spartanis, Syracusanorum sociis, præerat, v. Justin. IV, 4 et 5; Thucyd. VII, 2 sqq.; Diodor. XIII, 7 sqq.; Plut. in Nicia et al. De duplici vero portu Syracusano Cic. Verr. IV, 52; V, 37, et Dorvill. ad Charit. p. 282 et 598. —283. Ingenio, ut IV, 91, ubi v. not. —285 sq. Unum naufragium, ut fere tumulus supra I, 178 50, ubi v. not. —mersas profundo Athenas, δεινῶς de Atheniensibus, ad internecionem cæsis. —286. subnixas ut sup. VIII, 243, ubi v. not. —pharetrigeri regis, Xerxis, regis Persarum. Persæ ac Parthi proprie pharetrigeri ac pharetrati dicuntur. Conf. Intpp. ad Virg. Georg. IV, 290.

287 seq. fratres, Hippocrates et Epicydes, prætores, flammabant vulgum, de quo v. Liv. XXIV, 26 sq. Hi «nati Carthagine, sed oriundi ab Syracusis exsule avo, Pœni ipsi materno genere,» Liv. ibid. c. 6. Cf. Polyb. VII, 2. —288. sub crimine, sub prætextu criminis, Burman. et Drak. coll. Suet. Ner. 35, et Tac. Hist. II, 26. —289. eduxerat, et genuerat et educaverat; Lefeb. —291. levitate Sicana; cf. sup. ad v. 31.

292. Accuratius belli causas exponit Liv. XXIV, 33 sqq. —ductor Rom. Marcellus. —inmedicabile τὶ, pro, inmedicabilis visa. —293. surgebat, oriebatur; Drak. coll. I, 686, et XIII, 617. —294. Hæc adumbrata ex oratione Marcelli ap. Liv. XXIV, 38 extr. Vos, Ceres mater, etc.; Ern. Cf. Virg. Æn. XII, 581, et Ovid. Met. V, 44 seq. —Divi Siculorum, Orcus, Triptolemus, Ceres, Proserpina, Palici, Diana, Minerva, Jupiter, Olympius, Apollo, aliique; Dausq. —295. Arethusa; cf. sup. v. 53 sq. ad bella non cum Pœnis gerenda, quod Dausq. putabat, sed cum Syracusis, cui urbi diu pepercerat Marcellus, abstinendo hostilibus, e longinquo obsidione servanda, legatos mittendo; Gron. Obss. lib. III, 7. —296. Testatus Deos, hostem induere sibi (Marcello) arma, h.e. se invitum cogere ad arma capienda, quæ sponte, consilio et de industria, diu non sumserit (Marcellus), quorum usu diu abstinuerit, sperans, Syracusanos non extrema experturos esse. Conf. sup. v. 179 sqq. Similis est locus Liv. XXX, 31: «Neque patres nostri priores de Sicilia, neque nos de Hispania fecimus bellum: et tunc Mamertinorum 179 sociorum periculum, et nunc Sagunti excidium nobis pia ac justa induerunt arma.» —297. telorum turbine; vid. ad I, 311.

300. Ernesti: «De hac turri excelsa, quæ igni Rom. adcensa prima ruinam in muris Syrac. dedit, omnia a Silio ficta sunt: nonnulla tamen leguntur ap. Liv. XXIV, 34, unde in turris cogitationem adduci facile poterat. Talia Silius numquam e manibus dimittit, et plerumque graphice, nec sine arte pingit, sed nec sine nimiæ luxuriæ vitio, ut h.l. altitudinem turris et inpr. incendium.» Poeta autem noster ante oculos habuit similem locum Virgil. Æn. IX, 530 sqq. —multiplici tecto, tabulato, de quorum numero sæpe ingenti ac fine v. Lips. Poliorc. lib. II, 4. —301. Exibat ad sidera, ut ad cælum ap. Virgil. Georg. II, 81, vel simpl. eminebat, ut ap. Ovid. Met. III, 78. Sic et exsistere sup. I, 585, ubi v. not. —tabulata crescere, ut v. 309: crescentia tecta. Vide ad VII, 676. —Graius, Archimedes, Syracusanus, de quo v. inf. v. 341 sq. Cur Graius dicatur, intelligitur ex v. 50 sq. —302. nemorum umbras, ut IV, 679, ubi v. not.

316... 319. Ab altera parte navibus Romanorum non minus detrimenti inlatum est Archimedis arte.

320. Describitur machina Archimedis, qua navibus hostium nocuit, tolleno, Gr. καρχήσιον. Vide Liv. XXIV, 34; Polyb. VIII, 7 (ubi conf. Schweigh.); Athenæus, V, p. 208; Plut. in Marcello, Opp. T. I, p. 306, edit. Frft. Tzetz. Chil. II, 35; Oribas. de machinam. VI, 24. —322. Uncæ tela manus, mox ungues curvi ferri, et v. 327, chalybs morsusque tenaces. Livio l.l. dicuntur 181 ferrea manus; Polyb. VIII, 8, χεῖρ σιδηρᾶ ἐξ ἁλύσεως δεδεμένη; Plut. in Marcello l.c. χεῖρες σιδηραῖ ἡ στόματα εἰκασμένα γεράνων, et harpagones aliis. —aggere muri; v. ad lib. I, 265. —323. Bellantes, milites e navibus adreptos Silius de suo addidit: Livii narratio ad naves tantum conreptas et in mare depressas pertinet, quam poeta, vss. 326... 332, luculenter et eleganti ornatu expressit; Ernesti. Sed congruit Polybius, ex quo Livius etiam sua hausit, lib. VIII, c. 9: Οὐκ ὀλίγα δὲ καὶ ταῖς χερσὶ ταῖς ἐκ τῶν μηχανῶν ἐκακοποίουν· σὺν αὐτοῖς γὰρ τοῖς ὅπλοις τοὺς ἄνδρας ἐξαιροῦντες ἐῤῥίπτουν.

333. Archimedes, «ut sui vulnere intacti tela in hostem ingererent, murum ab imo ad summum crebris cubitalibus fere cavis aperuit, per quæ cava pars sagittis, pars scorpionibus modicis ex occulto petebant hostem.» Liv. l.c. Cf. Polyb. VIII, 7, ibique Schw. et Plut. l.l. His super insidiis; conf. ad I, 60 in Var. Lect.; Virgil. Æn. IX, 534. —angusta foramina, ap. Liv. cava, gallice meurtrières; extrinsecus arta, apud Liv. cubitalia, introrsum vero laxiora. Ed. —334. confundere tela, pro simpl. fundere, Drak. vel sine ordine jacere, Burm. qui tamen perperam confert Horat. Od. I, xvii, 23, et Val. Fl. V, 581, ubi v. ejus not. Cf. Var. Lect. —335. aggere valli; v. ad I, 265.

338 sq. Cf. Liv. XXIV, 34 extr. —Calliditas Graia, Archimedis Graii. Cf. ad v. 301. —astus pollentior armis; cf. Liv. l.c. pr. et Polyb. VIII, 5, et 9. —340. bellum, obpugnatio, stabat, ut sup. IV, 44.

341. Poeta exornavit verba Liv. XXIV, 34 pr. sed, ut solet, definite et per partes singulas Archimedis ingenium et artem adumbrat; Ern. —Isthmiacis colonis, Syracusanis. Vid. ad v. 50 sq. Venusta Mathematici descriptio. —343. nudus opum; sed cui, etc. pulchra ἀντίθεσις, ut fere ap. Hor. Od. I, xxviii, 1... 4; Lenz.

344 sq. Ille noverat (v. 348) ex ortu solis, an futura esset pluvia; Mars. —novus Titan, oriens sol. —Fuscati radii, quorum lucem nubes cælo obductæ hebetant ac condunt. —ille noverat, hærcatne tellus, stetne inmobilis, an pendeat instabilis, moveatur. Alii olim philosophi hoc, alii illud statuebant. Vid. Plut. de Plac. Philos. lib. III, 13; Cic. Acad. IV, 39 et al. Terram immobilem stare docebat Archimedes, et monstrabat in sphæra artificiosa quæ Syracusis in Achradina servabatur; Lenz. coll. Ovid. Fast. VI, 269... 280. —346 seq. cur Tethys, h.e. mare hunc globum, orbem terrarum, cingat, circumfluat. Nam Oceanus, ut veterum opinio ferebat, πόταμος ἀψοῤῥοος, Ὅς περικυμαίνει γαίης περιτέρμονα κύκλον. Cf. Orph. Hymn. LXXXII, 3; Köppen ad Hom. Iliad. ξ, 200, 245; ς, 399 al. —Tethys vero poetis est mare, eademque Oceani et conjux et soror. —certo fœdere, certa lege ac ratione, ut ap. Virg. Æn. I, 62. —348 sq. Cf. ad III, 58. —349. Oceanus pater omnium Deorum, fluminum, fontium ac rerum: nam mare cunctarum rerum principium, secundum Thaletis aliorumque 183 philosophorum prisci ævi sententiam. Cf. Köppen ad Hom. Iliad. ξ, 201, 246, φ, 196 sq.; Virg. Ge. IV, 382; Orph. l.c. 1, sqq. al.

350. Cf. Horat. Od. I, xxviii, 1, ibique Jani. Omnino autem respexit Silius ad Archimedis librum, qui ψαμμίτης inscriptus fuit, quo probare conabatur, numerum arenæ non esse infinitum, sed efferri et colligi posse, si vel maxime totus terrarum orbis arena constaret; Drak. Hinc ille jactabat, Οἶδα δ’ ἐγὼ ψάμμου δ’ ἀριθμοὺς καὶ μέτρα θαλάσσης, et Græci cœperunt, sicut διακόσιοι et similia, sic ψαμμοκόσιοι a numero arenæ subputare, pro infinita et inexplicabili multitudine; D. Heins. Exstat etiam nunc ejus ψαμμίτις, seu libellus de numero arenæ ad regem Gelonem, quo ostendit, universum non esse infinitum. —351 sq. Hæc spectant non ad ignaviam et imbelliam, quam Archimedi h.l. objici putabat Barth. Adv. IX, 3, sed ad mechanicam ejus artem et machinas (trespastum, seu polyspastum et helicen), quibus nullo negotio gravissima onera, vel sustulit, vel transtulit, et ingentem Hieronis navem deduxit in aquam. Vid. Eustath. ad Hom. Iliad. μ, p. 866; Plut. in Marcello (Opp. T. I, p. 305 sq., ed. Frft.); Athenæus, V, p. 217; Tzetz. Chil. lib. II, 130; Procl. ad Euclid. I, 2, p. 18, I; Andr. Schmid. de Archimede (len. 1688, 4); et Dutens, Origines des découvertes des Anciens, T. II, p. 207. —351. constructa saxa, ingentes moles («Saxea pila, magnis quam molibus ante Constructam jaciunt ponto,» ap. Virg. Æn. IX, 711), quas parvo momento de loco in locum, et quidem arduum, transtulit, cujusvis infirmissimi hominis, et vel feminæ manu; Gron. Obss. III, 7. Cf. ad IV, 295 sq., et Suet. Vesp. 18. Cave dextram cum D. Heins. exponas multitudinem, quo sensu passim manus dicitur, et constructa saxa vel domum actam ingenio Archimedis, vel cum Dausquio struem congeriemque saxorum, quo onerosior esset navis, quia. Plut. l.l. dixerit ἐμβαλῶν ἀνθρώπους τὲ πολλοὺς καὶ τὸν συνήθη φόρτον. —352. Feminea traxisse manu, ἠρέμα τῇ χειρὶ σείων, Plut.

353. Hæc pugna navalis ficta a Silio, e dictis Liv. XXV, 27, et multa habet poeta e Lucano, III, 184 510... 774 sed non absurdus ut Lucanus; Lefeb. —Teucros, Romanos, et Sidonia classis pro Punica. —354. «Bomilcar edoctis Carthaginiensibus, in quanto res Syracus. discrimine esset, cum centum navibus post paucos dies redit,» Liv. XXV, 25. At v. cap. 27. —355. cærula, ut I, 21. —rostris scindebat, ut VII, 411. Ut gravius hostiles naves vulnerarent, aqua per rimam succedente, rostra depressa habebant, non exstantia super aquas; Cellar. e Schefferi Mil. nav. II, 5.

360 seq. Verberibus torsere fretum, mare. Conf. ad lib. XI, 490. Graphica imago commotæ remis aquæ, obruta illa quidem coloribus, at non sine arte facta, Ern. —salis facies, maris superficies, ut mox æquora.

363. Insultant pariter pelago. Conf. XI, 489, et XIII, 241. —365. imago, Echo. Vid. Cerda ad Virgil. Ge. IV, 50; Jani ad Horat. Od. I, xii, 4; xx, 8, et Interpretes Valerii Flacci lib. III, 597. —365. clamat; vide Var. Lect.

366... 370. Classes utrimque in semicirculum et cornua disposuerant; Cell. Luxuriosior poeta est, nec tamen moderatius eadem pinxit Lucan. III, 529 sq. Ern. —diffusus, 185 sparsus, dispersus. —367. Cornua aciei ambiunt fluctus, ut mox curvata sinu classis et lunato gyro. —368. indago propr. venatorium verbum, de quo v. ad XIII, 141. —humentem campum, mare. Cf. sup. ad v. 253. —gallice dicimus, la plaine liquide. Ed.

370. cærula, ut I, 21. —artabat, claudebat, vel, ut ap. Virgil. Æn. IV, 582, latet sub classibus æquor.

371 sqq. sævæ tubæ incubuere; v. Var. Lect. —stridoribus de tuba. v. Burm. ad Val. Fl. VI, 28. —374. murmura, sonum tubarum. —certantia conchæ, cum concha sua ejusque sono. Cf. ad I, 234. —conchæ, buccinæ, quam Triton inflat, ut ap. Virg. Æn. VI, 171 sq. (quem locum Silius in mente, vel ante oculos habuisse videtur) X, 209; Ovid. Met. I, 333 sq.; Lucan. IX, 348 seq. tortæ conchæ, quam Græci στράβηλον vocant, et Lycoph. vers. 250, στρόμβον, D. Heins. qui multa docte, ut solebat, sed parum apte disputavit.

375 sqq. Imago atrociter pugnantium ex summo puppium margine (unde nutantes, in tam incertis vestigiis); et singula ad naturam apte adumbrata; Ern. Luxuriantior Lucan. III, 567... 582. —Vix meminere maris, se in mari, non in terra pugnare. —378. area pelagi, superficies. —media, inter duas classes. —379 seq. anhelati ictus, de remigibus 186 sub labore remorum anhelantibus; ex naturæ veritate expressum, ut et nigrans sulcus: nam sulcus mari inpressus umbram nigricantem et lumen efficit, quibus etiam pictores fluctus designant; Ern. —alnus, navis. Conf. supra ad III, 458.

381. Naves navibus conliduntur. —382. Detergent, frangunt, remos, ut παρασύρειν τοὺς ταρσοὺς dixit Diodor. XI, 18. Cf. Scheffer. Mil. nav. III, 6, et Freinshem. Ind. in Flor. 383 seq. Comparant Lucan. III, 564. —385. puppis, navis Himilconis. Bruti prætoriam navem Lucanus, III, 535 seq. moderatius notavit; Ern.

387. Sed h.l. pro nam positum videtur, ut δὲ pro γὰρ apud Hom. Odyss. α, 433 (ubi v. Eustath.), δ, 468; Hesiod. Scut. Herc. 251. Cf. Arnaldi Animadv. crit. p. 5. —389. cornibus antennarum, lignorum transversorum in malo, a quibus vela pendent, ut apud Virg. Æn. III, 549; V, 832, et hinc pro ipsis velis. Verba lento robore (v. 390), non ad remos, sed, ut v. 381, et ap. Lucan. III, 563, ad totam navem referenda; Drak. —391. Vid. Var. Lect.

187 392 sq. Cf. Lucan. III, 553 sqq. —puppes dociles regentis audivisse, audire, manum, naves Romanorum minores ac leviores, triremes, quæ facile regi possunt. Comparant Lucan. III, 594, et Virgil. Georg. I, 514. Ἅρματα πεισιχάλινα, dixit Pind. Pyth. II, 21.

394. Ap. Liv. XXIV, 36, et XXV, 27. —Bomilcar est præfectus Punicæ classis. —395. jussam; conf. ad IX, 504. —396. divis in vota vocatis; v. ad II, 115, et Heins. ad Val. Fl. II, 577. —397. seq. Graphice adumbratur ars sagittandi, ut II, 126 seq. —398. Adsignat nervo, inponit arcui. —oculis librat, qui collimat; Ern. Simile hoc illi, XII, 568, intrat urbem oculis; Drak. —399 seq. relaxans diversa brachia dicitur, qui arcum tendit, altera manu summum arcum tenens, altera nervum adducens; Ernest. Immo, qui sagitta emissa utramque manum reducit, et illam, qua summum tenuit arcum, et hanc, qua eum intendit et remisit. —401... 407. Conf. Lucan. III, 592, 602. —402. plectro, clavo, gubernaculo, ut inf. v. 548.

410. Numen, præsidium, seu tutela navis, quæ semper in puppi, et vel Deus, vel Dea est; ut contra παράσημον, seu insigne, a quo navis nomen adcipiebat, in prora, effigies dei, vel herois, vel animalis, vel aliarum rerum. Sed nonnumquam utrumque ejusdem signi erat, et navi nomen dabat. Cf. v. 437 sqq., 543, 565 sqq.; Cerda et Heyne ad Virg. Æneid. V, 116 sq., 663; X, 171; Heins. et Harles. ad Ovid. Trist. I, x, 1; Meurs. ad Lycophr. Cassandr; v. 110, 1299; Intpp. Val. Fl. I, 301; Petron. Sat. c. CV et CVIII; Senec. Agam. 423; et Acta Apost. XXVIII, 11. —Dione, Venus. Vid. ad IV, 106. —vicina Romanis in Sicilia bellum gerentibus, propter templum ejus in Eryce; Mars. Dausq. Cell. Drak. Ern. Cf. Var. Lect. et sup. ad VI, 697.

411. propior navis Romana. —412. subsedit, mersa est, et sic divisit mare. Cf. Lucan. III, 630 sq. cujus tamen ingenium nimis luxuriat. —414. Nereus, mare.

416. Corbulo navem mersam ulturus ignes in magnam Himilconis navem conjicit; Cell. —417 sq. «Junctæ naves binæ ad quinqueremes turres contabulatas machinamentaque alia quatiendis muris portabant,» Liv. XXIV, 34. Machinas has navibus inpositas 189 sambucas potissimum fuisse, docent, a Dausq. jam laudati, Plut. in Marcello (Opp. T. I, pag. 305, ed. Frft. ὑπὲρ δὲ μεγάλου ζεύγματος νεῶν ὀκτῶ πρὸς ἀλλήλας συνδεδεμένων μηχανὴν ἄρας; et p. 306, ἢν δὲ ὁ Μάρκελλος ἀπὸ τοῦ ζεύγματος ἐπῆγε μηχανὴν, σαμβύκη μὲν ἐκαλεῖτο δι’ ὁμοιότητα τινὰ σχήματος πρὸς τὸ μουσικὸν ὄργανον), et Polyb. VIII, 6... 8; ubi vid. Schweighæus. V. Cl. et ad V, 37, qui de sambucis docte ac copiose disseruit. —419. tabulata turris, crescentia tecta sup. v. 309. —flamma comantem; vid. ad VI, 184. —420. pinum, facem. Vid. ad X, 549, et sup. v. 303. —Multifida proprie fax, quo facilius flammam concipiat, ut ap. Ovid. Met. VIII, 644, et Senec. Med. 111.

421. bitumine pastos, pingues, ut ap. Val. Fl. III, 124, ubi v. Burm. Cf. inf. v. 427, et Lucan. III, 681. —422. Amentante Noto, vento adjuvante flammas tædarum, quemadmodum amentum auget vim hastilium. Cf. ad I, 318; IV, 14, et inpr. IX, 508 sq.; Lucan. VI, 221; Ernesti clav. Cic. et Heins. ad Claudian. Cons. Manlii Theod. 321; Lefeb. contulit ἀνεμοτρεφὲς ἔγχος, Hom. Iliad. λ, 256, ubi v. Köppen. —aplustribus, in aplustria, de qua voce v. ad X, 324, et Ernesti clav. Cic.

424. foros, tabulata navis. Vide Salmas. ad Solin. p. 646. —425. Summis, qui in superiori parte navis erant, ut mox imi, qui in carina versabantur; Ern. rebus in artis; v. ad II, 103, et V, 477, in V.L.

429 sq. Dardana lampas, tædæ 190 Rom. Cf. v. 450. —Qua... Parcebat vapor, argute dictum pro, quæ in loca fumus nondum penetraverat, adeoque adcedi sine periculo suffocationis poterat; Ern. —430. saxorum grandine, v. ad I, 311. —431. Arcebat Romanos, vel potius fatum ratis, interitum.

432 sqq. pinum, ut v. 420. —434. Lychæi vulnere, inlato a Lychæo, h.e. saxo, quo Lychæus eum vulneraverat, percusserat. Drakenb. bene comparavit Virg. Æneid. II, 436; Mel. II, 7 (ubi Romana clades dicitur, quam Romani intulere Pœnis), et Gell. IX, 12.

437. Sabrata nomen Pœni militis, ductum ab Africæ opp. de quo v. ad III, 256. Conf. ad I, 306 in Var. Lect. —adorata puppe, precibus fusis ad Jovem Hammonem, Deum tutelarem navis. Conf. ad v. 410, et h.l. Var. Lect. Vide quæ notavimus ad Æn. X, 171. Ed.

442. agmine, ut XI, 284, ubi vid. not. —cornus, ut II, 124. —443. Neptunicolæ mare incolentis, Telonis: quibus verbis poeta adlusit ad Telonem, qui Capreis regnavit; Mars. et Cell. Cf. ad VIII, 541. —Telon nomen gubernatoris ap. Lucan. III, 592.

444. Urgebant telis Romanos et cœptis instabant nihilo levius Pœni, quos fuga, etc., etsi jam erant in mortis limine, h.e. summo ac præsente periculo, ut sup. V, 423, et ap. Lucret. VI, 1155, 1206. —445. Cf. Virgil. Æneid. IX, 539 sq. —446 seq. Fulmineo cursu; v. ad I, 421. —448. alnum, ut vers. 379. —flammis ovantibus, ut victricibus, v. 428. —Vide inf. quæ notamus ad vs. 559. Ed.

452. fata, mors. Post Himilconem misere periit Bato, gubernator navis. —453 sq. Bene comparant Lucan. III, 592 sq. Cf. et sup. I, 687 seq., et IV, 713 seq. Tria præcipue laudantur, ars navis gubernandæ, quum tempestas est in mari; scientia ventorum, et peritia siderum; Ern. —Bonus luctari, ut ap. Virg. Ecl. V, 1, 2 (ubi vid. Heyne), et sup. I, 681. —454. Crudo, aspero, sævo. Vid. ad I, 405. Sic apud Virgil. Æn. V, vs. 69, crudo cestu, ad quem locum vide notas. Ed. —luctari pelago, vid. ad I, 234. —procellas exire, vitare, declinare; metaphora e gladiatoria re ducta. Conf. Lucret. V, 1329; VI, 1217; Intpp. Virg. Æn. V, 438, et Gifan. Ind. Lucret.

456. Anteibat, ante sciebat, præsciebat; quæ tamen verbi vis non alio exemplo firmari potest. Providebat; Mars. Anteire est aliquid, antequam fiat, deprehendere, ab iis, qui fugitivos certis itineribus anteibant, ut fugam eorum sisterent, et eorum propositum resciscerent; Barth. Adv. XXII, 14. Conf. Burman. ad Val. Fl. I, 31. Ernesti exponit: præstabat scientia ventorum. Recte, si cum scire, vel alio verbo jungeretur, 192 ut sup. V, 355; sed h.l. nude ponitur. Cf. Var. Lect. —457. Cynosura; v. ad III, 665.

462. Hos inter, qui in et cum nave Himilconis peribant, Daphnis flammis confectus moritur (cf. v. 476), progenies formosi in Sicilia pastoris, qui poetæ, sedulo præsertim talia anquirenti, et, quum nomina fingeret, ea maxime deligenti, in quibus ornatus poetici materia exstaret, facile occurrere poterat, quum in Sicilia versaretur; Ernest. De Daphnide, Siculo pastore, v. Intpp. ad Ovid. Met. IV, 276 sq.; Timæus ap. Parthen. Erot. c. 29; Heyne ad Virgil. Ecl. V, in Argum. et, quos hic laudat, Theocrit. Id. I, VII, XIX; Diodor. IV, 84 et 86; Ælian. V. H. X, 18, ibique Intpp. —463 seq. cui visum, ᾧ ἔδοξε. —464. infido marmore, cum periculoso mari, h.e. navali bello se inplicuit, quum potuisset in casis et silvis, exemplo progenitoris (principis generis), tutus latitare; Cell. Ἅλα μαρμαρέην, dixit Hom. Iliad. ξ, 273.

465. Daphnis Siculus carminis bucolici inventor. Vide Diodor. l.l. et al. Præstantia carminis ejus pulchris, sed notis coloribus adumbratur. —466. Intra pastorem, in vita pastorali, Mars. et Ern. pastoritia sua vita et fortuna contentus, Barth. Adv. XXII, 14, ubi monet, intra rem p.m. fortunam esse dici pro, ea esse contentum, ut apud Prop. III, ix, 2, et pastorem pro pastoritia fortuna, ut Hannibalem pro furore ejus sup. I, 346, et juvenem pro ætate juvenili VII, 596. Conf. Var. Lect. —467. dexter, ut V, 227. —avena, fistula pastoris. —468. Castalia; cf. ad XI, 482. 193 —469 sq. Conf. XI, 440 sqq.; 464 sq.

471. septena arundine, fistula septem cannis disparibus compacta; de qua v. Cerda ad Virg. Ecl. II, 36, et Broukh. ad Tibull. II, v, 31, 32. —472. Mulcebat silvas, ut ap. Virg. Æneid. VII, 34. —473. De cantu et forma Sirenum nota fabula. Vid. Heyne ad Apollod. p. 37, et Hermanni Mythol. T. I, p. 376. —Siren (Sirenes) non eodem tempore cecinit, sed tacuit admiratione capta. —effudit, fudit. Cf. ad XII, 292. —474 sq. Cum judicio Silius nunc maxime e tractu Siculo, in quo carmen versabatur, Scyllæos canes, Charybdim et Cyclopes adpellavit, cantum Daphnidis admiratos; Ern. Sic et Sirenas, quæ proprie sunt tres petræ non longe a Capreis. Vid. Heyne ad Virg. Æn. V, 864 sq. —De Scylla et Charybdi, v. ad II, 306 sq. —Charybdis atra, sæva, ut inplacata Charybdis apud Virgil. Æneid. III, 420, vel propter colorem maris in inpetuosiore undarum fluxu ac vortice. —475. jubila, quod jam Drak. notavit, propr. feri clamores, ut et jubilationes apud Apul. Met. VIII, p. 209, ed. Elm. (nam jubilare est voce rustica inclamare, de quo v. Fest. et Varr.) sed h.l. forte cantus pastorales Daphnidis, ut apud Calpurn. I, 30; VII, 3. Conf. Bocharti Hieroz. II, 23.

477. asper, fortis, vel iratus, vel sævus, Ornytos, de quo nomine v. Bentl. ad Horat. Od. III, ix, 14. —478. longam sibi facit æquore mortem, moram mortis natando adsequitur. —479 seq. Silius legit vestigia Virg. Æn. I, 39... 45, ubi 194 v. Heyne. —Oiliades, Αἴας Ὀϊλῆος, Oilei f. —480. Surgentes, ut I, 646; Drak.

481 seq. Novum et mirum mortis genus: Scyron, dum se adlevat ex aqua (nam is quoque natando elabi volebat), alni cuspide, rostro navis inruentis ita medio in corpore transigitur, ut rostro veluti veruto cuidam inhæreret, atque sic una parte corporis in unda demersa, altera ex undis exstante per mare cum nave ferretur; Ern. ut jam ante Mars. et Cell. Alnum perperam de telo adcepere N. Heins. et Lefeb. Cf. ad III, 458, et sup. v. 379, 448. —482. Marmarides, Afer. Cf. ad II, 57.

487 sq. ductor Rhœteius, Romanus, Marcellus. Cf. ad I, 115, et II, 51. —adeo eleganter παρέλκει, ut I, 20; X, 488, 584; XI, 561; XIV, 488; Drak. —Pulsibus senis, sex remigum ordinibus, ut senis verberibus ap. Lucan. III, 536. Cf. inf. v. 574.

492. Podæti adolescentis ferocis et Marcellum petentis cædes: locus moratus, imaginem temeritatis et ferocis φιλοτιμίας notans; Ern. —493. excessisset ephebos, pro ex 195 ephebis (Terent. Andr. I, i, 24), ut excedere fidem et alia, vel exire procellas sup. v. 455 et similia; N. Heins. et Drak. —494. Dei lævi; cf. ad III, 94. —495. Nec sat maturus laudum, ad gloriam in bello quærendam. Cf. XVI, 657. —497. Chimæra et mox Nessus nomina navium, ut inf. v. 516 sq. Perseus ac Io, et v. 567 sq. Cyane, Siren, Europe, Nereis, Python, Hammon, Elissa, Anapus, Pegasus, Libya, Triton, Ætne, Sidon, ab insignibus earum ducta. Cf. ad v. 410, et Virg. Æn. V, 116 sqq.

498 sq. Naves Romanas et Pœnas anteibat remigando; Ernest. —500. Nessus nomen navis, propr. Centauri, noti ex Ovid. Met. IX, 101 seq., et Apollod. II, vii, 6, ubi v. Heyne, p. 470 sq. —501. Uberrima sententiarum brevitate elatus versus: O miserum puerum, cui nova gloria, h.e. nimia ex novitate gloriæ cupido, suadebat rudem pugnam, cui nondum par erat ob juventutem; Ern.

505. Conf. I, 641 seq. et de his exercitationibus campestribus et gymnasticis generosorum juvenum Horat, Od. I, viii, 3... 12, ubi v. Jani. —Proh! qualis quantusque erat! quam variis excellebat artibus! —506. Exigeret; v. ad I, 307 et 642. —De disco vid. Jani ad Horat. Od. I, viii, 11. —507. Surgeret, ut lib. VIII, v. 375. Proprie jaculum surgit, in altum fertur. —508. spatia inproba, magna. Vid. ad I, 58. 196 —509. decuere labores; cf. XVI, 495, et Ovid. Met. X, 590.

510. discrimine tuto, ubi periculum de victoria erat, non de vita, ut in bello; Gron. Obss. II, 11, quem vide. Contentus esse debebat gloria, quam his artibus pacis sibi pepererat. —511. Cur petebas majora fata, majorem fortunam, spolium scil. de Consule.

513. Conf. ad IV, 667, 671. —514. Conf. I, 156, et ad V, 542. —freta, fretum Siculum. —Cyclopia saxa, litus Cyclopum saxosum prope Ætnam, ut ap. Virg. Æneid. I, 201, ubi vid. Heyne. —515. Anapus fl. et Cyane fons agri Syracusani, notissimi ex Ovid. Met. V, 412 sqq., et Claud. R. P. lib. III, 245 sqq. —Arethusa fons Ortygiæ ins. ac partis Syracusarum. Cf. sup. ad v. 53 et 181.

516. Perseus navis Rom. et Io Sidonia, h.e. Punica, ab Io Inachi filia. —518 seq. Conf. omnino Lucan. III, 565 sqq.

520. arundine, sagitta, longe, eminus, fusa, missa. Vid. ad I, 267. —521. prælia 197 miscent; vid. ad lib. I, v. 69.

524. Hortatur Crantor, vel Mela, vel nescio quis. Vid. Var. Lect. —525. hostili, Romana. —receptos Romanos, in navem Pœnorum transgressos. —526. diducere, sejungere, paribus ab armis, a suis, a sociis.

527. Consilium illud exsequi conatur Polyphemus, sed a Laronio occiditur. Polyphemus miles fingitur oriundus a Cyclope illo, qui notus est ex Virg. Æn. III, 641 sq. et ejusdem feritatis homo. —Ætnæo in antro, antris et officinis Cyclopum. Conf. Virg. l.l. et v. 570 sq., ubi v. Heyne.

530. vultus in ira, h.e. iratus erat. Per hypallagen pro, ira in vultu; Drak. Lef. et Ern.

533. mergebat gurgite tonsas, remos mari inmittebat, ut navem suam a Romana amoveret. Gurges μέγα λαῖτμα ἁλὸς, vel θαλάσσης. —536. Arguta sententia, quales in deliciis habent hujus ætatis poetæ: transfixus hasta et jamjam moribundus Polyphemus pergit remum ignavum (languida manu pertractum 198 a moribundo, qui proprie ipse ignavus, h.e. debilis erat) movere, ut fit ab his, qui in medio actu et manuum agitatione repente telo occupantur; Ern. Similis ingenii lusus supra XI, 479 sq.

537. servat ductus, pergit remos ducere, adducere et movere. Conf. ad I, 334, in Var. Lect. et Gronov. Obss. lib. I, 13. —538. Ignavum, ignaviter, manu languida, Drakenb.

539 seq. Imitat. Lucan. III, 647 sqq. —Percussi Pœni densentur; v. Var. Lect. —cuneo, v. ad IV, 144, in Var. Lect. —541. alveus, navis Rom.

542. Cf. Virg. Æn. I, 101, 119. —inerti ferro, quod nunc sine vi et inutile erat. Cf. ad VII, 629. —543 sqq. Deorum tutelæ, imagines in puppe. Vid. sup. ad v. 410. Imitat. Luc. III, 670 sqq. —robore fracto, fragmine trabis ligneæ: nam remos abreptos mox commemorat separatim; Ern. —544. inops chalybis, destitutus ferro, telis, gladiis. —545. naufragio, ruinis fragminibusque navis mersæ.

548. plectro, ut sup. v. 402. —frangendæ in vulnera proræ, ut ea pro telo uterentur et hostibus vulnera inferrent, quo sensu in pugnam fregere rates dixit Lucan. III, 674; Drak.

550. Conf. Lucan. III, 660 seq. Versum 551 Silius addidit, quo 199 eam imaginem absolveret: unda e vulneribus propulsa refunditur, propellitur ponto, singultante anima, h.e. motu illo convulsivo, et veluti singultibus quibusdam, qui animæ exitum consequuntur; Ern. Conf. ad lib. II, 362. Verba tamen h.l. sic junxerim: unda, quæ intraverat in vulnera, refunditur ponto, in pontum, propulsa e vulneribus singultante anima, singultibus morientium.

552 sq. Et hæc petita ex Lucano III, 693... 696. Cf. etiam sup. IV, 589 seq. —554. Morte sua, ita ut simul cum eo demersi moriantur, ut permixta morte IV, 590, et mergentes mori ap. Lucan. l.c. —Remeantum gurgite, ex undis emergentium. —Crudescunt mentes, ut IV, 449, ubi v. not. —555. stat, ut II, 235. —pro ferro fluctibus uti, quos ferro interficere non possint, fluctibus inmersos suffocare; Ern. Cf. Lucan. l.l.

559. Perfusum bello fervet mare; conf. Virg. Æn. VIII, 676 sq., et sup. I, 456; VIII, 620. —Hic non abs re fore visum est similem navalis pugnæ descriptionem, vivide, et quasi quodam impetu adumbratam, e scriptore gallico referre: «Cependant l’on combat de tous côtés; sur une vaste étendue de mer régne le carnage. On se méle; les proues heurtent contre les proues; les manœuvres sont entrelacées dans les manœuvres; les foudres se choquent et retentissent... Le Dévonshire, semblable à un volcan allumé, tandis qu’il est consumé au dedans, vomit au dehors des feux encore plus terribles. Les Anglais d’une main lancent des flammes; de l’autre, ils tâchent d’éteindre celles qui les environnent... Ce fut un horrible spectacle... de voir ce vaisseau immense brûlé en pleine mer, la lueur de l’embrasement réfléchie au loin sur les flots; tant d’infortunes errants en furieux, ou palpitants immobiles au milieu des flammes; s’embrassant les uns les autres, ou se déchirant eux-mémes; levant vers le ciel des bras consumés, ou précipitant leurs corps fumants dans la mer; d’entendre 200 le bruit de l’incendie, les hurlements des mourants, les vœux de la religion mélés aux cris du désespoir et aux imprécations de la rage, jusqu’au moment terrible où le vaisseau s’enfonce, l’abyme se referme, et tout disparait.» Thomas, Éloge de Dugay-Trouin. Uter melius pingit, romanusne poeta, an gallicus scriptor? Ed. —560. sese furatus, ut X, 74, et XII, 300, clam, furtim discedens.

567 sqq. Cyane, Siren, Europe, etc., nomina navium. Cf. ad vers. 500. —Cyane et v. 575 Anapus naves, ita dictæ a fontibus, de quibus v. ad vers. 515. —nota fretis, quoniam Cyane fons in Anapum fl. isque in portum magnum Syracusarum influit. —pennata, velox, Mars. sed rectius Drak. a pennata, seu alata Sirene nomen habens. Cf. Var. Lect.

568 seq. Europe navis, sic dicta ab Europa, quæ nivei, etc. Hæc fabula notissima, vel ex Ovid. Met. II, 850 sq. Ad ejus originem h.l. respici putabat D. Heins. coll. Polluc. I, 83: ἔστι μέν τινα πλοῖα Λύβια λεγόμενα κριοὶ καὶ τράγοι (καὶ ταῦροι), ὡς εἰκάζειν, ὅτι τοιοῦτον ἦν πλοῖον καὶ ὁ ταῦρος, ὁ τὴν Εὐρώπην ἀγαγών. Cf. Tzetz. et Meurs. ad Lycophr. Cass. vers. 1299, p. 319 sq.; Festus, V, et al. 201 —570 seq. Nereis, nomen navis, proprie forsan Thetis, quæ curvo pisce, h.e. Delphine vehitur; Drak. Recte: sed et reliquæ Nereides belluis marinis vehi solent. Vid. Heyne et Broukh. ad Tibull. I, v, 45 (al. vi, 10); Burm. ad Val. Fl. I, 130 seq.; Claudian. de nupt. Hon. et Mar. 159 seq.; Montfauc. Suppl. aux Antt. expl. T. I, pl. 27; Lippert. Dactyl. I, 74; Borioni collect. antiq. t. 49; Maffei gem. ant. P. III, t. 90 et 91; Pitt. ant. d’Ercol. T. III, t. 16 et 17. —fusa comas; cf. Virg. Georg. IV, 337, de Nercidibus, et sup. ad IV, 137.

572. Python nomen navis ductum a dracone, Oraculi Delphici custode, quem Apollo occidit. —corniger Hammon; cf. supra v. 438 sq. —573. Elissæ, ut I, 81. —574. Bis ternis ratis ordinibus; cf. sup. ad v. 487.

575. cognata in litora, quia Anapus propr. fluvius est. Cf. ad v. 515 et 567. —576. Gorgoneas alas: nam Pegasus propr. equus alatus, et progenies Neptuni ex Medusa, quæ κατ’ ἐξοχὴν Gorgon dicebatur, etsi plures Gorgones fuisse finguntur. De Pegaso et Gorgonibus, v. Apollod. II, iii, 2, et iv, 2, ibique Heyne p. 288, 295... 308; Hermanni Mythol. T. I et III.

577. siqnata figuram, h.e. figura Libyæ, filiæ Epaphi, unde Libya terra nomen adcepisse fertur. Vid. Heyne ad Apollod. II, i, 4, p. 258. —578. Triton; cf. sup. v. 373. —579. Ætna sup. vers. 196, non Encelado, sed Typhœo inposita dicitur, de qua fabularum diversitate v. ad VIII, 540, et Heyne ad Virg. Æneid. III, 578, ex quo loco Enceladum petiit Silius, qui sup. v. 196, aliorum poetarum auctoritatem sequutus est, et vel eorum, quæ supra dixerat, inmemor fuit, vel doctrinam expromere voluit, quod tamen intempestive fecisse 202 censendus est. —Cadmea, Phœnicia, ut Cadmea Tyros apud Prop. III, xiii, 7, quia Cadmus fuit Phœnix. Cf. ad I, 6.

580 seq. Levi transitu poeta, ut solet in omni carmine, ad pestilentiam illa in clade ortam describendam progreditur: causas morbi et omnem hanc calamitatem Livius, XXV, 26, adcuratius enarrat; Ern. Conf. similes pestilentiæ descriptiones ap. Virg. Ge. III, 474 sqq., et Æn. III, 137 sq.; Thucyd. II, 47 sq.; Lucret. VI, 1136 sqq.; Manil. I, 880 sqq.; Ovid. Met. VII, 518 sqq.; Lucan. VI, 80 sqq., et alios, quos laudat Heyne ad Virg. ll.ll. —Nec mora, nihil impediisset, obstitisset, quin fuisset datum, concessum, h.e. licuisset; sine inpedimento ac difficultate hac occasione in urbem inrumpere potuisset Marcellus. Cf. ad I, 163. —581. Signa ferre, exercitum ducere. —templis Deum, ad templa, ut I, 142. —583. Invidia Divum; cf. ad III, 78 (in V.L.); VI, 84, 340, 402, et VII, 61. —pelagi labore, ut XV, 179; Lefeb. In calamitate pugnæ navalis cogitari possunt adfecta ex humoribus marinis, frigore, cadaveribus, quibus pollutum cælum dicitur, corpora: quæ omnia per partes mox poeta enumerat; Ern.

585. Poeta exornavit verba Liv. XXV, 26: «Tempore auctumni, et locis natura gravibus, multo tamen magis extra urbem, quam in urbe, intoleranda vis æstus per utraque castra omnium fere corpora movit.» Hæc luxuriante varietate imaginum elata, et in vers. 590 seq., singula fere verba rei imaginem sistunt, sed ad miraculum quoque aucta sunt; Ern. cf. Senec. Œd. 37 sqq. —Titan, Sol, criniger, propter radios, vel quia Apollo crinitus et intonsus est. Vid. ad I, 358, et VII, 196. —586. Cyanen; vid. sup. ad vers. 515. —587. Stygio odore Cocyti, pestifero vapore, qualis Cocyto est. Cf. ad VI, 146 sq., 154; XII, 117 sq., 137; XIII, 566. —588 sq. Tempora auctumni fœdavit et adcendit; 203 cf. Virg. Ge. III, 479, ibique Heyne, et Horat. Od. II, xiv, 15, ubi vid. Jani. Proprie aer inflammatur et vaporibus corrumpitur.

591. Squalebat tellus; v. ad I, 211. —dorso, superficie telluris. —592. Cf. Virg. Æn. III, 137... 142. —593. Conf. Scalig. Poet. V, 11. —picea æthra, ut mox nubibus atris.

594. Peste primum adficiuntur animalia, ut ap. Virg. Ge. III, 480, 494 seq. et, quos Drak. laudavit, Thucyd. II, 50; Lucret. VI, 1222 seq.; Ovid. Met. VII, 536 seq.; Claud. in Rufin. I, 303 sq., et Ammian. Marcell. XIX, 4, ubi v. Lindenbrog. Dausq. ad h.l. «Poetæ magistri vestigiis inhærescunt Homer. Iliad. α, 50 (quod etiam Ammian. l.l. notavit); ratio autem, quod boves, oves aliaque pecora et jumenta solo incubant, indeque perniciabilem vaporem prima trahunt. Quod præcipue verum, si inferne ea labes oboritur: nam si cælo, aeriæ volucres contagionem primæ sentiant. Est et in canibus peculiaris ratio, quia narem mergunt odoribus, et auram vitiatam uberius sibi inspirant.» —595. Fluxit, defluxit, delapsa est. Cf. ad II, 131, et VII, 633. —597. Tartarea labes, ut Acherusia pestis, v. 613. Cf. ad VI, 154, et VIII, 21.

598. Graphice morbi symptomata et indicia adumbrantur, sed breviter tantum, quia ornatius eadem extulerant poetæ supra ad v. 580 laudati. —599 sq. Abnuerant fauces siccæ, faucium siccitas inpedierat, ut nisi abnueret duritia ap. Plin. XXXVII, 10. Conf. Var. Lect. —fauces siccæ et tumidæ, 204 quas obsessas dixit Virgil. Ge. III, 508, ubi v. Heyne. —600. ciborum jussorum, quos quis jusserat descendere, vel capere voluerat, jubente ac cogente fame et natura. Cf. ad IX, 504.

601. Conf. Lucret. VI, 1187, et Virg. Ge. III, 496 sq. —tussis Aspera, quæ asperos facit homines et fauces raucas, ut ap. Martial. XI, lxxxvii, 1.

603 sq. Lumina jacent, dejecta sunt et demissa in terram, ut ap. Ovid. Met. IV, 144, et XI, 618. Jacens vultus languido obtutu stupet dixit Seneca, Agam. 238, et in descriptione pestis Œdip. 187, Oculi rigent, ut Virg. Ge. III, 523, oculos stupor urqet inertes. Sed possis etiam intelligere oculos depressos, vel ut sup. II, 465, lumina retro exesis fugientia genis. Sic cavati oculi ap. Lucret. VI, 1192. —604. Unca nare, ut apud Lucret. VI, 1191, Compressæ nares, nasi primoris acumen Tenue, et apud Senec. Œd. 189, Stillatque niger naris aduncæ Cruor.

607. Ignavo leto, ut ignobile letum, III, 123, ubi vid. not. Conf. Hermanni Mythol. Tom. I, p. 384 not.

609. Subcubuit medicina malis, ut ap. poetas, a Drak. jam laudatos, Lucret. VI, 1224 (Nec ratio remedî communis certa dabatur); Manil. I, 885 (Nec locus artis erat medicæ, nec vota valebunt); Ovid. Met. VII, 527. —609 sq. Cf. Liv. XXV, 26; Manil. I, 887 sq.; Lucr. VI, 1213 sq., 1233... 1256; Scalig. Poet. V, 11.

613... 617. Magna orationis luxurie poeta expressit verba Liv. XXV, 26 extr. «Multo major vis pestis Pœnorum castra quam Romana ad fecerat, etc.» —pascendo, depascendo, carpendo, consummendo. —Acherusia pestis; vid. ad v. 597. Tria verba serpit pascendo crescens ejusdem significatus esse putabat Barth. Adv. XXII, 14. Eum tamen ineptire, et nullam hic esse tautologiam 205 monet Lefeb. —614 sq. Nec leviore luctu et parem laborem; immo multo major vis pestis, apud Liv. l.l. —Trinacria, Sicula, mœnia, Syracusas. —615. Pœnorum castris, ante urbem positis, quibus Himilco et Hippocrates præerant. Livius, XXV, 26; Lenz. —laborem; cf. ad VI, 386, et XII, 78.

618 sqq. Adcuratius rerum ordinem exponit Liv. XXV, 27 seq., 30 sq. —621. Sirius h.l. æstus cæli, qui eo oriente ingruit, et pestilentiæ causa est, ut XVI, 99, et ap. Virg. Æn. III, 141, et Ge. IV, 425, ad quæ loca vid. Heyne.

631. cubilibus atris, tentoriis vel obscuris casis terrenis, vel sepulcris; Lenz. Immo in lectis tristibus. —632. Inlaudatam animam, et inhonora busta; conf. ad lib. III, v. 123. 206 —634. placet, scil. magis, vel potius, quæ particulæ in comparationibus passim omittuntur, ut Gr. μᾶλλον; cf. Stroth. ad Liv. III, 40, not. b. Ernesti ad Tac. Ann. I, 57; Intpp. Plaut. Rud. IV, iv, 70, et Justin. VI, 1; Schol. ad Homer. Iliad. α, 117; Kœn. ad Gregor. p. 20, et Valken. ad Herodot. III, 40. Nolim tamen id inter hebraismos referre cum Lefeb. —635. Mirum poetæ commentum, galeis et casside milites ora ex morbo marcescentia et pallida contexisse: sed id quodammodo excusat addita causa, ne sit spes hosti, ne conspecto militum pallore et macie hostes spem victoriæ concipiant; Ern. —jacendo, languendo, ut ap. Tibull. I, iv, 31, vel potius ægrotando, ut ap. Plin. Ep. V, 9, et Cic. ad Div. IX, 20 extr. —636. Quoniam pallor utique hosti videndus fuisset, si milites caput solum texissent, non et faciem, veteribus etiam clausiles fuisse galeas, quales recentiori ævo, ab equitibus præcipue, in bello gestatæ sint, putabat Barth. Adv. XXII, 14, ad Stat. Theb. IV, 20; XI, 373 sq. et ad Claud. in Rufin. II, 257, quod ex eo repetiit Fabrett. ad Column. Traj. c. VII, p. 213: conf. tamen Lips. Mil. Rom. III, 5; Drak.

638. De expugnatione urbis vide fragm. Polybii n. 11, Opp. Tom. V, pag. 32... 35, edit. Scweigh. Liv. XXV, 24, 30, 31; Plut. in Marcello, pag. 308. De foro magno quod Achradinæ, et de vasto theatro (v. 644), quod in alia urbis parte, Neapoli, erat, vide Bartel’s Briefe über Calabrien und Sicilien, T. III, pag. 126... 135; Lenz. —639. tot bellis invia tecta; conf. sup. v. 281 seq. —640. Tot arces; vid. sup. ad v. 181 et 277 sqq.

643. De direptione urbis conf. 207 Liv. XXV, 25 et 31. Silius eam ita definite et per partes more poetico effert, ut recensum faciat operum et monimentorum in Syracusis memorabilium, de quibus passim disputavit Cic. in Verrinis; Ern. Liv. (XXV, 31) contentus est dixisse, in hac urbe «tantum fuisse prædæ, quantum vix capta Carthagine tum fuisset, cum qua viribus æquis certabatur.» —Tot delubra Deum, conf. Cic. Verr. IV, 53... 59, tot portus: duo tantum, quod sciam, memorantur, major, et minor, qui Laccius dicebatur. Vid. Dorvill. ad Charit. p. 282. —intra mœnia portus; vid. Cic. Verr. IV, 52, extr. 53, pr. V, 37, et Dorvill. l.c. pag. 598.

644. subgesta, exaltata, inposita. —645. Certantes mari moles, fluctibus obpositas marisque inpetum frangentes, ingentium saxorum substructiones; recte Mars et Dausq. coll. II, 408; IV, 295 sq.; Virg. Æn. IX, 711 al. «Urbs est situ munito,» et «in insula fons aquæ dulcis, cui nomen Arethusa est, quique fluctu totus operiretur, nisi munitione ac mole lapidum a mari disjunctus esset,» Cic. Verr. IV, 52, 53. Ernesti monet, ambiguum esse, utrum poeta pilas in litore Syrac. collocatas designet, an vero iis comparet grandia urbis ædificia. Nescio an mentem V. C. recte ceperim: ad hæc tamen ædificia verba ista referri non possunt, quia voce adde a molibus distinguuntur. —ordine longo... domos, ut apud Cic. loco laud. «Cætera Achradinæ partes una lata via perpetua... privatis ædificiis continentur.» Cf. Bartels, Tom. modo cit. pag. 89. De porticibus Achradinæ et de illustri gymnasio, ejusque porticu (στοὰ Σκυθικὴ, vel potius Συκικὴ, seu Τυχικὴ) Cic. loc. laud. Polyb. VIII, v, 2; ibique not. Schweigh. Tom. VI, p. 442; Lenz. —646. æquare spatio superbas, ut III, 374, et XII, 433. —647. Rura, villas. —Quid, scil. memorem. —porrecto limite lucos, magni spatii, cf. ad I, 267, et IV, 461. —648. Intell. gymnasia; Cell. Parum apte, opinor, ab Ernesti V. Cl. comparatur locus Virg. Æn. IX, 584, ubi ejusmodi Martis lucum designari suspicatur, quo juvenes certaminibus bellicis exerceri consueverint. Sermo est h.l. de gymnasiis, quæ et porticibus (στοαὶς) et umbrosis silvis cingi solebant, unde notus est versus Eupolis, Ἐν εὐσκίοις δρόμοισιν Ἀκαδήμου θεοῦ, et Horatii (Epist. II, ii, 45), Atque inter silvas Academi quærere verum, cf. Var. Lect.

649. culmina, ædes sacras deorum, 208 quibus præda navalis, ἄφλαστα, ἀκροστόλια, κόρυμβα, aliaque navium fragmenta, olim p.m. a Syracusanis, quum Athenienses devicissent, dedicari solebant. Cf. Potteri Archæol. Gr. T. II, L. III, c. 22; Köppen ad Hom. Iliad. ι, 241, et Heyne ad Apollod. p. 199. Huc et spectant arma devictorum hostium fixa Deis; postibus templorum, ἀναθήματα in templis suspensa, cf. sup. I, 617 sq.; Cerda et Heyne ad Virg. Æn. III, 286 seq. et VII, 183 sqq.; Köppen ad Hom. Iliad. η, 83; Potter. l.l. cap. 12. —650. Marathonius hostis, Athenienses, qui h.l. ut ap. Scat. Theb. XII, 196 et al. ita vocantur, non quod ipsi a Syracusanis in campo Marathonio (ut Ernesti lapsu haud dubie calami vel memoriæ vitio notavit), sed quod Persæ ibi ab illis duce Miltiade devicti sunt; quæ satis nota res est. —651. Perdidit in duplici prælio, quo a Syracusanis et Gylippo Spartanorum duce victi sunt Athenienses; de quo vid. sup. ad v. 281 sqq. —quæ sunt advecta ab Agathocle, notissimo Syracus. tyranno, qui Pœnos et in Africa aliquoties devicit, et Sicilia expulit, vid. Diodor. XIX (in quo libro præter alia hæc leguntur, ἐπανῆλθεν εἰς τὰς Συρακούσας, καὶ τῶν ναῶν τοὺς ἐπιφανεστάτους τοῖς σκύλοις ἐκόσμησε) et XX; Polyb. VIII, 12; IX, 23; XII, 15; XV, 35; Justin. XXII, 1 sq.; XXIII, 1 sq.; Liv. XXVIII, 43.

652. sedes, vid. Var. Lect. —sedes sacra vel potius ædes ex conjectura Heinsii; templum, opinor, Minervæ in Insula cujus parietes interiores vestiti erant tabulis, in quibus picta equestris pugna Agathoclis: vid. Cic. Verr. IV, 55; Bartels, Tom. III, p. 181 sq. Lenz. —653 seq. mites Hieronis opes, Gron. Obss. III, 7, recte exponit monimenta ornamentaque pacis splendorem significantia, quæ urbi addidit Hiero, ut in paucis pugnis egregius, ita mirificus in tranquillis rebus conservandis et otio civibus præstando, cf. ad II, 601. —sancta vetustas Artificum manibus, 209 opera artificum, nondum vetustatis injuria victa, venerabili et inviolata vetustate, Gron. l.l. monimenta, quibus vetustas sanctum aliquid et venerandum addebat; Drak. —sancta vetustas, quatenus animum sanctitatis et venerationis cujusdam sensu inplet; Ern. conf. sup. ad XI, 278. —654. Artificum manus, non labor in materia, sed ipsa exempla, sive res effectæ, opera, ut Gr. χεὶρ, Gron. l.c. qui auctores et Græcos et Rom. laudavit, cf. Burm. ad Petron. Sat. c. 83. Mox designatur artis varietas, quæ spectabat ad picturam, sculpturam, texturam, etc. —655. Gloria picturæ; conf. Cic. Verr. IV, 55, de tabulis, in quibus picta Agathoclis pugna equestris. Ars omnino pingendi magno in honore fuit Syracusis, et Siculos primos fuisse, qui cum coloribus pingerent, testatur Plin. XXXV, 3. —æra, statuas, signa, vel vasa ex ære, non juvabat aliquem Syracusanorum adcire ex Ephyre, e Corintho, h.e. nemini in mentem veniebat Corinthia emere, nemo ea cupiebat, desiderabat, quum Syracusana non minoris pretii artisque essent. —656. Ephyre, eadem ac Corinthus, vid. sup. ad v. 52. Præstantissima autem erant Corinthia vasa, et æs, quod ex diversis metallis artificiose miscebatur, et auro carius erat. De hoc quidem ære locus noster non capiendus videtur Draken. et Ern. quum excidium Corinthi diu post 210 Syracusas a Marcello captas adciderit, et ex illius urbis incendio ista variorum metallorum mixtura ipsaque adeo æra Corinthia nata dicantur. Sed Burmannus jam recte monuit, hanc fabulam esse, et quamvis id verum foret, a poetis tamen talia per πρόληψιν fingi posse. Romæ forsan illud æs post dirutam demum a Mummio Corinthum innotuit, aliis vero populis jam diu ante notum fuit. Vid. de ejus pretio et origine fabulosa Harduin. ad Plin. XXXIV, 2 et 3; Duker. ad Flor. II, 16; Bochart. Hieroz. II, vi, 16. Ceterum æra possunt etiam statuæ esse ac signa: nam præter ceteras artes statuariam quoque Corinthi maxima cum laude viguisse constat. —Hos versus eodem modo, quo dudum eos explicandos vidi, interpretatur Ernesti, et quidem ita: «Fulvo auro vestis (nam hæc jungenda, non certaverit auro, ut cetera cohæreant), h.e. vestis aurata, auro intertexto elaborata, spirantes referens subtemine vultus, in qua figuræ tela lextæ ea arte erant, ut spirare et vivere viderentur, certaverit iis, quæ radio cælat Babylon, etc. Jam radius est instrumentum, quo subtemen trajicitur inter tramas staminis: cælare autem nunc cum delectu ex arte 211 statuaria ad telas traductum, ut earum expressas imagines commendet.» Vestis auto fulvo dicitur, ut τεύχεα χαλκῷ Homer. Iliad. ζ, 504; ductor nomine tanto, sup. VI, 462, vel acuto robore valli, antiquo robore quercus, stipites robore duro, et alia ap. Virg. Ge. II, 25, 332; Æn. XI, 893 al. —657. spirantes vultus, vid. ad II, 430. De veterum vestes texendi arte v. Salmas. ad Capit. Pertin. c. 8. —658. «Colores diversos picturæ vestium intexere Babylon maxime celebravit et nomen inposuit.... Metellus Scipio triclinaria Babylonica sestertium octingentis millibus venisse jam tunc, posuit in Catonis criminibus, quæ Neroni principi quadragies sestertio nuper stetere;» Plin. VIII, 48, seu 74, cf. Martial. VIII, 28; XIV, 150; Lucret. IV, 1023; Plaut. Stich. II, ii, 541 ubi vid. Salmas. —murice picto, purpura, quæ acu pingebatur, ut mox acu scribuntur. De murice, qui propr. a purpura differt, vid. Harduin. ad Plin. IX, 36, et Jani ad Hor. Od. II, xvi, 35. —659. «Auram intexere vestibus in Asia invenit Attalus rex;» Plin. l.l. Inde Attalica aulæa, vestis, et tori ap. Prop. II, xxxii, 12 (al. xxiii, 46); III, xviii (al. xvi), 19; IV, v, 24; et Attalica peripetasmata, apud Ciceron. Verr. IV, 12. —660. tela Memphitide, Ægyptia. «Plurimis liciis texere, quæ polymita adpellant, Alexandria instituit;» Plin. l.l. cf. idem XXXV, 11; Martial. XIV, 150; Plaut. Pseud. I, ii, 14, ubi vid. Salmas. et Harduin. ad Plin. ll.cc.

662. mixta, inserta, gemma quæsitus honos poculis argenteis, pretium majus datum, auctum est; cf. ad Juvenal. V, 37... 45. —663 sq. munera rubri ponti, margaritæ. «Præcipue laudatur margarita circa Arabiam in Persico sinu maris Rubri;» Plin. IX, 35, seu 54, ubi vid. Dalech. cf. Martial. V, xxxix, 4; et Stat. Silv. IV, 6, 18. —665. Femineus labor dicuntur sericum et fila bombycina, quæ a mulieribus duci solent. —«Marcellus, ut mœnia ingressus ex superioribus locis urbem oculis subjectam vidit, inlacrimasse dicitur, partim gaudio perpetratæ rei, partim vetusta gloria urbis, etc.» Liv. XXV, 24, et cap. 25: «Edixit militibus 212 ne quis corpus liberum violaret, etc.» Præter hæc loca Silius etiam Ciceronianum de Marcelli humanitate Verr. IV, 54, ante oculos habuisse videtur. Ex eodem Cic. (Verr. I, 51, 55; II, 21 sq.) notum est, Marcellum postea Siciliæ patronum fuisse, et in ejus honorem a Siculis celebrata esse Marcellea, quibus Verres substituerit Verrea: quo forte poeta mox v. 680... 684, respexit. —667. clangoribus, audito tubarum sonitu, ut sup. v. 628.

668. Et postquam in suo nutu, potestate, positum, scil. videbat. —mœnia regum, Syracusas, sedem regiam. —670 sq. Ingemuit nimium juris, vid. Var. Lect. Eadem sententia exprimitur verbis seq. —tantumque licere horruit, quæ tamen Barthius Adv. IX, 3, ita exponebat: horrebat tantum militi suo, quem revocandum censebat, licere, ut patriæ quoque periculum memoriæ subierit. —673 sq. parcere victis Pro præda fuit, acute: non aliter animum satiavit parcendo hostibus, quam alii prædam diripiendo; Barth. Adv. XXII, 14. —675. Victoria h.l. Dea est, quo imago rei fit poetica ac vivida. De alis Victoriæ res nota, etiam ex numis, gemmis aliisque monimentis antt. cf. XV, 99, 737; Stat. ad Tibull. II, v, 45. Ill. Doering. Comment. de alatis imaginibus apud veteres, Gothæ, 1786; Klotz. ad Tyrt. p. 78. Lenz. suspicatur, poetæ animo obversatam esse imaginem Victoriæ post triumphatorem in curru stantis.

676. De Archimedis nece cf. Liv. XXV, 31; Cic. Fin. V, 19, et Plut. 213 in Marcello. —Tu ductoris lacrimas tulisti, tuæ neci inlacrimavit Marcellus. Cf. Cic. Verr. IV, 58. —677. pulvis ac forma propria vocab. in disciplina Geometr. et Mathematica; Drak. qui laudat Colv. ad Appul. Apol. pag. 284, Barth. ad Claud. Paneg. Mall. Theod. v. 128 et al. —678. tanta feriente ruina, quum tanta clades, mors tanto viro manu militis, ignari quis esset, inlata, obprimeret meditantem... animi, h.e. ut Livii verbis utar, «Archimeden, in tanto tumultu, quantum capta urbs in discursu diripientium militum ciere poterat, intentum formis, quas in pulvere descripserat.» Poeta forte respexit verba Horat. Od. III, iii, 8: «Inpavidum ferient ruinæ orbis justum virum.» Possis etiam ruinam referre ad expugnationem urbis, qua tantus vir perierit.

679. resoluta in gaudia mente, cf. XI, 303. —680. Certarunt victi victoribus: communis omnibus lætitia erat, victoribus, quod vicissent Syracusas, victis, quod urbi et sibi pepercerat Marcellus, æmulus Ingenii Superum imitator Deorum, clementia et humanitate, qui servando condidit urbem, veluti novus conditor et restaurator urbis, quam servaverat; (cf. Cic. Verr. IV, 52: «a Marcello, qui cepit, conditas dicetis Syracusas,» et Barth. ad Stat. IV, iii, 72) quæ itaque urbs exstat seclis... insigne tropæum, ut insignis clementiæ documentum, 214 vel exemplum et decus posteris commendabitur; Ernesti.

685 sq. Aptissime et paucis quidem, sed gravibus verbis poeta designat miseram conditionem sæculi sui et provinciarum Rom. quæ tum ab avaris hominibus, qui illis præerant, in pace magis, quam a ducibus olim in bello, exhauriri ac diripi solebant. Similiter Cicero passim in Verrinis actt. humanitatem clementiamque Marcelli cum inmani crudelitate et avaritia Verris comparat.

Liber XIV: Variæ Lectiones

146

1. Heliconia numina, ut supra Heliconia turba, opinabatur N. Heins. —3. Præstiterit forte hinc, ab hoc tempore. —4. Sicanos R. 1, Parm. et Med. ut passim. 147 —5. Macetum Col. vid. ad XIII, 878. Vulgo Macedum. Deinde Achaïa Oxon. quod pro vulg. Achaica reposuit Drak. quia optimi quique poetæ illud malint, ut et Troïus, Balearius, Bacchius aliaque similia; conf. XV, 306. Intp. Virgil. Æn. II, 462; Jani ad Horat. Od. I, xv, 35; Heins. ad Ovid. Ep. Her. I, 28, et ad Met. II, 727; III, 517 al. —6. tinguere scripti, tingere R. 2. Vulg. cingere, quod frustra tuebatur Dausq. —7. magalia, vel rectius magaria pro mapalia scribendum videtur. Mapalia vel omnino nihili sunt, vel diversa a magaribus, agrestibus ædificiis stativis, inpr. suburbiis Carthaginis, nam Orientalibus מגור, vel مغارة, habitatio dicitur; conf. omnino Heyne ad Virgil. Æn. I, 421, in Var. Lect., Petit. ad Plaut. Pœn. Prol. v. 86; Schweighæus. ad Appian. de reb. Pun. c. 117. De mapalibus vid. loc. class. inf. XVII, 89, 90, et Liv. XXX, 3, extr. Conf. sup. ad II, 85, et III, 290 seq. —8. Extremumve scripti et R. 2. Vulg. Extremumque.

148

16. Discidit scripti et edd. ante Junt. in qua Nicander Disjicit perperam primus edidit. Dissicit conj. Colvius ad Appul. pag. 108. Sed vid. supra ad XI, 455. —17. convulsis Colon. Oxon. et Rom. 2, unde recepit Lefeb. —18. Suspicari possis rabidus Nereus, et mox dividuas terras, Italiam et Siciliam. —19. æstus scripti.

23. fœnus Col. sevus Oxon. scimus Put. Vulgo semen. —24. Dea pro olea Oxon. R. 1, Med. non inprob. Barthio Adv. IX, 3, ut Pallas subintelligatur. Deæ Put. —26. accedere est ex emendat. Barthii Adv. IX, 3; N. Heinsii, 149 Salmasii ad Solin. p. 106 (p. 75, ed. post.) et Gron. Obss. III, 7. Vulgo accendere. —27. Secunda syll. voc. Pæonios corripitur, ut passim ap. poetas, quod mirum videri potest, vid. Heyne ad Virgil. Æn. VII, 760. —28. digna, non dignum, scripti, R. 1, 2, venerabere est ex emend. Gronon, Obss. III, 7, et N. Heins. Vulg. venerabile, vid. not. Hæc Phœbo digna et Musis (venerabile!) vatum Ora (locus, insula, regio) excellentum, vel Hic et Pæonius arcano sulphure fons est, Hæc Phœbo digna et Musis, fecundaque vatum Ora e. opinabatur Barth. Adv. IX, 3. Neutra ratio probanda. 150 —31. quum bella cierent malebat N. Heins. quo sensu arma ac bella vocare dicuntur; conf. not. ad lib. IV, vers. 508.

33. Cyclopia Colon. Ceclopia Putean. Vulgo Cyclopea. Sed vid. Heins. ad Virgil. Æneid. I, 101 et 665. —34. Sicani Put. Vulgo Sicano. Male! primo etiam vel primi malebat N. Heins. —36. Abscitum Oxon. quod perperam probabat Barth. Adv. IX, 3, quia nomen demtum fluvio, ut ejus memoria penitus exolesceret, et novæ terræ adsuesceretur melius. —39, 40. Nec res dedecori fuit: accola duxerat actos Mœnibus e centum... 151 Minos Colon. Ita quoque codices scripti et priscæ edd. nisi quod in Oxon. duxerat avos Mœnibus eventum, in Put. duxerit actus Mœnibus ereptum, in R. 1, Parm. ac Med, duxerat arctos Mœnibus hærentum, in edd. Marsi et Martini Herbip. duxerat actos M. Eteretum. Pessime locum primus conrupit Nicander in ed. Junt. novo inserto versu, Nec res dedecori fuit aut mutasse pudebat Sicanum Siculo nomen: mox adcola Minos Duxerat Eteretum non fausta ad bella cohortes: quam scripturam edd. recentt. expresserunt. Vocem Eteretum quum nihili esse videret Dausq., emendabat Dux Eteocretum, non fausta ad bella cohortans, Dædaleam repetit pennam. Rectius Cluver. in Sicil. ant. I, 2, et Salmas. ad Solin. p. 105 al. 74. Duxerat et Cretum... cohortes; Scaliger ad marg. edit. D. Heinsii Raphel. Duxerat et Cretam; Cellar. Duxerat e Creta. Sed veram Silio lectionem restituit N. Heins. ex conjectura et libris priscis; actum pro actos reposuit Lefeb. quasi Cres adcola non collective dici possit. —41. pennam idem Nicander primus edidit. —43. casso, vel misso conj. Dausq. pro fesso. Sed poeta docte loquutus est pro turba fessa bellandi studio.

45. Acestu R. 1, in cujus marg. 152 Acestus emend. manus docta. —49. zelo pro telo Ox. —50. Hennæis Col. Hannæis Ox. Hannadis Med. Ethneis Put. Ætneis Cell. ex emend. Scalig. Vulgo Ennæis; conf. ad I, 93. —51. ab Hista Col. Oxon. R. 1, Parm. Med. —53. recepit primæ edd. præter R. 2. Sed receptare dicitur, ut inperitare, cœptare, factare; 153 Drak.

58. ignis Inclusi gemitus scripti. Vulgo ignes, I. gemitus, etc. —64. exæstuet et mox profluat Col. Vulgo exæstuat et profluit: in Put. et priscis edd. perfluat, in Oxon. superfluat, in Cell. perperam profugit. Dausq. conj. profurit, 154 proruit et proficit; quibus omnibus non est opus. —66. cava Oxon. plana scribendum putabat Dausq. —69. altamque, vel canamque nivem emend. Dausq. et recte forsan calidamque nivem Draken.

70. Æolio numine, et v. 72 ac 74, Hinc malebat N. Heins. —72. Pelopea Col. Pelopei Put. Vulgo Pelopeia. —73. resplendent suspicari possis; vulgata certe lectio et languet et inpeditior est. —74. Libyemque Put. Libycamque sitim priscæ edd. —76. terræ scripti et R. 2.

155

79. placide scripti et priscæ edd. placido edd. Benes. Junt. et inde aliæ. —88. perditus Col. proditus, pro editus, natus, conj. N. Heins. prob. Burm. qui tamen proditus pro creatus, renunciatus dictum adcipiebat, ut prodere Flaminem Interregem, etc. —90. flexis Put. Tell. et R. 2. —92. regni Tell. et nonnullæ edd. prob. Dausq. ut sensus sit, pudicitiam regni insuper habebat; vel ut interpungatur: vilissima regni Cura pudor! nullius rei minus, quam regni curiosus erat; 156 postrema ea cura, quæ debuit esse prima, pudor! —93. tum Med. Idem, vel jam reponendum censebat N. Heins.

97. conjungit est ea emendat. D. Heins. pro vulg. jungit, ne versus claudicet; quin jungit, quod recepit Cell., vel Nec sceleri quin jungit enim nova f. p. corrig. Barth. Adv. IX, 3; conjungit, vel junguntur, vel jungebat nova fœdera pacto, paciscenti, ut Pœni cederent Sicilia, N. Heins. nam jungit Lefeb. Nec sceleri mora fit, jungit, etc. Burman. —99. Forte leg. stabant Pœnæ, h.e. adstabant, circumstabant, aderant tyranno Pœnæ ultrices, 157 ut supra II, 551. —102. diris Colon. dictis Put. ducis Oxon. Vulg. duris.

158

126. diro scripti et R. 2. Vulg. duro. —130. placitos Col. R. 2, Mars. el al. Vulgo 159 placidos.

134. Copulam et ante metite perperam primus inseruit Nicander in Junt. —139. si visi vincitis hostem conj. Gron. Obss. III, 7, idque recepit Cell. sed male exposuit: si aperto Marte, non insidiis, vincitis. Barthio (Adv. IX, 3) nervosius videbatur si visu vincitis hostem, quod Draken. confirmat epigr. in Catalect. Pithœi L. II, p.m. 51, Conspectu devicta tuo, Germanice Cæsar. —141. morunt omnino scribendum censebat N. Heins. quidquid obstent codices vetusti; idque recepere Drak. Lefeb. Ern. Sed vulgata quoque lectio non male se habet: non alia certamina noverant milites, quam secum facienda, non cum hoste, qui primo impetu sternebatur. Eadem non displicet Lefeb. qui comparat verba Liv. VII, 40, pr. nec præter externa, noverant bella; conf. not.

160

149. Asilo Col. R. 1, Parm. Med. Vulgo Asylo. Suspicari possis Asylæ, quod Etruscum nomen esse notavit Servius, a Drak. laudatus, ad Virg. Æn. XII, 127. —152. Beryæ Col. ut et v. 156, Boreæ Put. et priscæ edd. Boree Oxon. R. 1, Med. Verri Parm. Vulgo Berræ. Deinde remearat, non remeabat, scripti, R. 1, Parm. Med. 161 —159. Ita Ox. et Put. Vulgo Invadit juvenem ferro. —161. At, non Ac, scripti, R. 1, Parm. Med. —162. ceu Col. Put. R. 2, cui Ox. Vulgo tunc. —163. rumpit, non rupit, scripti.

165. conterritur Ox. —167. effundit Put. R. 1, Parm. Med. In iisdem abortis, quod plurimis locis Ovidio perperam adseri a Gebhardo Crep. I, 12, monuit Drak. 162 —177. Possis et victoque exæquat, judice N. Heins. Withof. unice legendum monebat: curaque exæquat mun. vitæ, hoc est, ejus cui modo vitam donaverat, curam gerit beneficio non minori, ne scilicet in aliud periculum incidat.

178. At Campis Sicula primi c. o. Captis Marcellus R. 1, Parm. Med. Cœpti Marcellus scripti. Vulgo Marcellus cœpti. 163 —183. avellere sec. Marsi Ven. et inde aliæ edd. sono auribus ingrato, havebat Col. habebat Oxon. et Put. —184. renuant si forte, sibi et si, etc. distinguebat Barth. Adv. IX, 3, qui sensum hujus loci non percepit. —185. servatur, non aufertur, scripti et priscæ edd. —187. frontem Oxon. probb. N. Heins. Drak. et Gron. Obss. III, 7, nunc Put. tunc vetustæ edd. Vulgatam lect. fronte reduxit Lef.

164

194. Messena Col. et Ox. Gr. Μεσσήνη. Sed in numis Græcorum Siculorumque ut plurimum ΜΕΣΣΑΝΙΩΝ occurrit, nisi quod ap. Parutam exstat numus argenteus, in quo latinis literis MESSENION, et alius, in quo MESSANI; N. Heins. —196. Catane ed. Parm. Gryph. Raphel. et ad marg. R. 1, Gr. Κατάνη, et sic quoque semper Rom. Vulgo Catine, quam posterioris ævi scripturam esse putabat Cluv. in Sicil. ant. I, 9, refrag. Salmas. Exerc. Plin. p. 78. Catane, si non ubique, certe h.l. scribendum censebat Drak. quia Silius nomen hujus urbis Græco more per secundam vocalem terminaverit, adeoque probabile sit, totum nomen Græce ab eo 165 elatum esse. —198. Camarina, Graecorum more, non Camerina, Ox. cum edd. R. 1, Parm. Gryph. Marsi et Martini Herbip. Conf. Heins. ad Claud. R. P. II, 52; Pier. et Heyne ad Virgil. Æn. III, 701. —200. Vulgo palmis quoque onusta Selinus: sed palmaque arbusta in scriptis et priscis edd. unde palmisque arbusta S. reposuit Lefeb. coll. Plin. X, 29, qui arbustum agrum pro agro arboribus consito dixit, non vero agrum palmis arbustum. Nostram lectionem recepere Cellar. Drak. et Ern. ex emend. Gron. Obss. III, 7, qui tamen suspicabatur, latere vocabulum loci, quem Selinus palmarum fertilitate, ut Hymetton Hybla favis, provocare videatur, et forte legendum esse palmis Phœnica, vel palma Hierichunta Selinus; conf. Plin. XIII, 4. Sed nostra lectio vera videbatur N. Heins. qui cum Gron. contulit Lucan. III, 216, arbusto palmarum dives Idume. Ita Selinus exquisite dicitur palmæ h.e. palmarum arbusta, ut palmosa Virg. Æn. III, 705 (ubi vid. Heyne); nisi cum Cell. sic verba jungere malis: Selinus ad certamen vocat palmarum arbusta, ut Hybla Hymetti mella. —202. Mylæ scribendum censebat N. Heins. Recte, opinor: præter Silium certe nullus auctor, neque Græcus neque Romanus, singulari numero urbis nomen extulit. Locum enim Livii XXIV, 30, a Dausq. laudatum, ad Mylam fluvium spectare, jam monuit Drak. —203. nec non et Put. ut XI, 111, et 277; Virgil. Æn. I, 707 al. probb. N. Heins. et 166 Drak. Vulgatam lect. nec non e revocavit Lefeb. —204. Centuripæ Col. αἱ Κεντούριπαι Ptol. et sic Cic. Plin. et al. At τὰ Κεντόριπα Strab. Polyb. aliisque Græc. auctoribus dicitur, et ΚΕΝΤΟΡΙΠΙΝΩΝ passim legitur in antiquis hujus oppidi numis, unde et Centoripæ h.l. legi posse monet N. Heins. Conf. Wessel. ad Antonin. Itin. p. 93, et Dorvillii Sicula p. 167. Vulgo Centuripe, sine exemplo. —206. Thapsus est ex emend. N. Heins. Græc. Θάψος, conf. Intpp. ad Ovid. Fast. IV, 477, et Virg. Æn. III, 689; Cluver. Sic. ant. I, 11. Vulgo Tapsos. —207. Agyrina recepi cum Cell. ex emend. Gron. Obss. III, 7, pro vulg. Agathyrna: nam Agathyrna inf. v. 259, inter urbes Pœnis faventes recensetur, neque gentile est, ut cum manus jungi possit. Idem, vel Agyrena, quod receptum est a Lefeb. et Ern., conj. N. Heins. Nam Ἀγύρηνα dicitur Steph. Byz. et Ἀγυρηναῖοι Diodoro; at aliis Ἀγύριον (unde Agyrinus), Ἀγύρινα (unde Ἀγυριναῖοι in numis), Ἀγούριον Ptol. Agurium Antonino, Agyrium (et inde Agyrinensis) Cic. frument. c. 27, et in Verr. II, 9; III, 18 et 27; V, 62; Ἀργύριον Diodor. (cujus patria fuit) lib. I, 4, pro quo Ἀγύριον scribendum putabat Cluver. Sic. ant. II, 6, refrag. Holsten. quia urbs hodie Argyro, seu Argirone, vel S. Filippo d’Argirone (ad dextram Symæthi fl. ripam, non procul a Centuripis) dicatur. Abacæna etiam legi posse credebat N. Heins. Ἀβακαῖνον urbs prope Tyndarim, quacum etiam h.l. conjungitur, vid. Diodor. XIV, 79, et Cluver. II, 12. Agathyrsa manus corrig. Hermol. Barb. ad Plin. III, 8, male! vid. ad v. 259. —208. adfluit Col. vid. ad VIII, 604. Vulg. adfuit. Sed illud exquisitius est, et paulo ante præcessit defuerunt. Deinde altor Col. Sed altus, h.e. in edito loco situs, Oxon. et Put. cum priscis edd. ante Junt. in qua Nicander primus altor restituit. Utraque lectio firmari potest ex Virg. Æn. III, 703, 704; Arduus Acragas... magnanimum quondam generator 167 equorum. Τὸ altor vero duriorem efficit orationem: Acragas altor equorum rapit turmam mille scilicet equorum. —209. turmam Col. Oxon. Tell. turbam Put. Vulgo turmas, laborante versu, nec restituitur metrum, si τὸ atque deleveris cum D. Heins. Mille rapit turmas, quæ h. a. flammant emend. Dausq. flammant... Agragas Col. non inprob. N. Heins. coll. III, 222, ubi plura laudavi exempla, quæ tamen diversi sunt generis. Cf. Heyne ad Virg. Æn. VI, 209. —210. Agragas, non Acragas, in omnibus fere libris et scriptis et editis, vid. Heins. ad Ovid. Fast. IV, 475, et Intpp. ad Virg. Æn. III, 703. Memorabilis potissimum locus Steph. Byz. voc. Ἀκράγαντες: Πολύβιος φησὶ, τὸν ποταμὸν καὶ τὴν πόλιν ἀπὸ τῆς χώρας ὠνομᾶσθαι Ἀκράγης (vel rectius forte Ἄκρα γῆς, vel Dor. Ἄκρα γᾶς, præstantissima terræ) διὰ τὸ εὔγειον, hoc est propter soli fertilitatem; ad inania ex emend. Gron. Obss. III, 7, pro vulg. ad mœnia.

211. Crespus Put. Sed Grosphus nomen Siculum fuit, v.c. Grosphus amicus Horatii ex Sicilia oriundus; Drak. coll. Schol. Crucq. ad Hor. Epist. I, xii, 22. —213. ubi torrerent subjectæ corpora flammæ malebat N. Heins. quod mireris: nam vulgata lectio exquisitior 168 est.

218. Halæsa Col. Gr. Ἅλαισα, Ἅλεσα, (Diodor. XIV, 17); Ἅλαισος ποταμὸς et Ἁλασῖνοι, Strab. Ptol. et Gruter. p. 212, unde rectius forte Alæsa scribitur. Halesa et Halesini ap. Cic. in Verr. Vulgo h.l. legitur et Hæsa, vel Esa, et Hesa, quorum nominum nulla sunt oppida Siciliæ. Halesa jam conj. Cluver. Sic. ant. II, 4. et Alesa Dausq. vel et Helas, quod fluvii nomen est ap. Plin. III, 8. —219. damnant maluerit N. Heins. 169 —227. Hypsamque Colon. Vulgo Hyspamque. Deinde Alabimque Colon. Vulgo Alabinque. Sed Alabumque sonorum Rom. 1, Parm. Mediol. non inprob. N. Heins. Ἀλαβος Ptolem. et Plut. in Timol. pag. 252, ubi Ἄλαβον pro Ἄβολον legendum esse jam monuit Cellar. in Geogr. Ἀλαβὼν Steph. Byz., Diodor. IV, 80, et Vib. Sequester. Ἀλαβὼς Hesych. mendose, judice N. Heins. Albimque Putean. Atymque, vel Atynque conj. Ortel. el Dausq. quod Atym et Hypsam jungat Plin. III, 8, ubi tamen non Atys et Hypsa, sed Achates, Mazara et Hypsa legendum docuere Harduin. et Salmas. Exerc. Plin. p. 80. —229. vage Chrysa Col. verissime; vage Chirsa R. 2, vage Crassa Put. Vagedrasa Ox. vage Drasa R. 1, Parm. Med. Vulgo Vagedrusa, quem Cluverius putabat esse amnem inter Achaten et Gelam, qui incolis nunc Manumuzza diceretur. Sed hujus nominis fluvius a nullo scriptore memoratur. Hinc Ericusa, vel Diana, vel Agathyrsa conj. Dausq. et Arethusa Ortel. male, quia Syracusani a Punicis partibus stabant. —230. Hipparim Col. prob. N. Heins. nisi quod Hipparin scribi jubeat; cujus auctoritatem sequutus sum cum Drak. et Ern. Hipparem Tell. et R. 2; Iparem vel Ipparem Put. Hyparen Oxon. Hyppatem R. 1 et Med. Hyppaten Parm. Vulgo Hypaten, cujus nominis fluvius apud scriptores non occurrit. 170 —231. Simethi in omnibus fere libris legitur. Sed Symæthi jam emend. Dausq. et Cell. Cf. N. Heins. ad Virg. Æn. IX, 584, et Ov. Met. XIII, 750.

237. umbræ, non umbra, scripti et R. 2.

238. Henna, non Enna, scripti, v. ad I, 93; sacra dextra scripti et R. 1, Parm. Med. sacras dextras h.e. milites, recte, opinor, emend. N. 171 Heins. idque probavit Drak. et tacite recepit Lefeb. —242. Hac Stygius postquam emend. Gronov. Obss. III, 7. Sed leviori mutatione N. Heins. venit in oras, Ac Stygius quondam, etc. quæ vera videtur lectio. —244. Egit in inlicitas Col. et Ox. Egit pollicitas Put. proxime verum. Vulgo Inlicitas egit. —245. Cum recte, puto, emend. Gronov. l.l. Deinde flexit, non cessit, Col. Oxon. Parm. —246. Adtonitos cæli visus, non visu, scripti, unde recepi probb. N. Heins. et Drak. Confer ad VI, 231, et X, 370. Mox paventes, non caventes, scripti et Parm.

248. Petreia in quibusdam edd. Patherea Put. Urbs Petrina, seu Petrinæ (f. aquæ) dicitur Antonino. Πέτρα Ptol. et aliis. Hinc Romanos et Petra duces fortassis legendum videbatur N. Heins. qui tamen et Petræa (Πετραῖα πόλις) bene se habere monebat. —249. lapidosique Engion arvi Col. unde Enguion sive contr. Engyon recte emend. N. Heins. et Gron. Obss. III, 7. Illud recepere Draken. Lefeb. et Ern., hoc Cell. Vulgo Eugion, et arcu Oxon. amni Put. artus in omnibus edd. ante Cellar. excepta Parm. in qua arcus exstat. Eugeon arcus conj. Dausq. ut fornix nativus intelligatur, ut ap. Ovid. Met. III, 30. —250. Adranum forte rectius. Gr. Ἄδρανον. Sed Hadranitani ap. Plin. III, 8. Mos Ergetumque Put. probb. N. Heins. Drak. et Cluver. II, 8. Ergetiumque Col. quod recepi. Ἐργέτιον Philisto ap. Steph. Byz. Ergetini Plin. III, 8. Σεργέντιον Ptol. Hergetumque Tell. et R. 2, prob. Lefeb. Ergentumque Oxon. R. 1, Parm. Med. Vulgo Hergentumque. 172 Deinde teloque superba Lanigero Put. telæque superba Lanigeræ malebat N. Heins. —251. Calacte recepi cum Lefeb. et Ern. ex emend. Cluver. Sic. II, 4 et 5; Cell. et N. Heins. Calacte, seu Calacta vicina Cephalœdio atque Halesæ (vid. Antonin.) et ad originem vocis respexit poeta; Cell. in not. et Geogr. Καλὴ ἀκτὴ, bonum litus, dicitur Herodoto, VI, 13, et Diodor. XII, 8. Melecte Put. Melatte Parm. Vulgo Melacte: oppida ignota. —252. Cephaledias quidam libri: Cephaledum et Cephaleditani Cic. Verr. II, 52. Sed Cephalœdias h.l. Col. et optimi libri. Κεφαλοίδιον Strab. et Diodor. XIV, 79, Κεφαλοιδις Ptol. Cephalœdis Plin. Cf. Casaub. ad Strab. VI, p. 184 et 1 8 al. 417, et Wesseling. ad Anton. Itin. p. 92. —254. verticis Oxon. et priscæ edd. Conf. not. ad III, 475. —256. Tauromenitana Col. Tauromentana Oxon. Vulgo Taurominitana. Ita passim, et Taurominium, ap. Cic. et alios scriptores Rom. Sed Tauromenium in priscis codd. Plin. III, 8. Ταυρομένιον Græcis dicitur, et Ταυρομενία Strab. TAUROMEN. et ΤΑΥΡΟΜΕΝΙΤΑΝ. in numis; conf. Heins. ad Ovid. Fast. IV, 475. —257. fovebat 173 emend. Barth. Adv. IX, 3, et N. Heins. prob. Draken. coll. VII, 10; XI, 168; XIV, 97; Virg. Æn. I, 281; X, 93. Non male! vid. tamen not.

258. Elissœis Col. Vulgo Elysæis, vel Elisæis et Elyseis, vid. ad I, 81. —259. Agatyna scripti. Agathina Parm. Agatinnum certe et Agantinnum dicitur Antonino et tabulis Itinerariis. Vulgo Agathyrna, prob. Drak. Agyrina conj. N. Heins. Sed vid. ad v. 208. Deinde Trogilos Oxon. R. 1, Parm. Med. Troylos Col. Troialos Put. Vulgo Strongylos: sed recte jam monuit N. Heins. hanc insulam Æoliam intempestive h.l. inculcari, et Gr. Στρογγύλην, Lat. Strongulen, non Strongylon, dici. Idem conj. Trotilon (Τρώτιλον, Trotilum, opp. ad mare situm non longe a Syracusis), vel Mille Acradina dedit, perflataque Trogilos austris: at Acradina est pars Syracusarum, quæ urbs, v. 277, memoratur. —260. Facelina Dianæ Col. probb. Cluver. Sic. II, 6, et N. Heins. qui monet, Dianæ Φακελίνης vel Φακελίτιδος nomen derivari a Φάκελος, qui est fascis sarmentorum, quo Orestes simulacrum Dianæ ex Scythia Ariciam in Italiam adtulisse dicitur, vid. Serv. et Pompon. Sabin. ad Virg. Æn. II, 117, et Bucol. pr. Munker. ad Hygin. fab. CCLXI, et ad Antonin. Liber. fab. XXVII, Cluver. l.c. et Heyne ad Donati vit. Virgil. § 85; Phacetina R. 2, unde Phacelina rectius, opinor, scripsit Lefeb. ut in Lucilii fragm. apud Pompon. Sab. l.c. Eadem scriptura aliis corruptis lectionibus h.l. firmatur. Placentina Chavæ Tell. R. 1, Parm. Pharetia Chavæ Mediol. Placentia Agavæ a manu docta in R. 1, facetia cave Put. Vulgo Fascellina, vel Fascelina Divæ, quod nomen Dianæ (al. Fascelis, seu Fascelitis) a fasce lignorum deducitur. Pompon. Sabinus l.c. Deam hanc Facelinam a facibus dictam putabat. 174 —261. —Panhormos Oxon. vid. nott. Panhorphos Tell. —262. sectere recte Colon. et R. 2. Vulg. sectare, quod perperam pro sectari dictum adcipiunt; agitare emend. Bentl. ad Horat. Serm. II, 3, 235, quod a vulgata lectione nimis recedit. —263. Verrere Col. Ox. et in marg. R. 1. Vulgo Vertere. —264. Herbessos scribendum censebat N. Heins. Rectius forte Erbessos. Gr. Ἐρβησσὸς Polyb. I, 18; Ἐρβησσίνος ap. Steph. Sed Herbessus in optimis libris Liv. XXIV, 30, 35, et Herbessenses ap. Plin. III, 8. —265. Morguentia R. 1, et ad marg. Morguntia. Forte leg. Morgantia, Μοργάντιον Strab. VI, p. 186, Μοργαντίνη Thucyd. IV, et Diodor. XIV, 96. Murgantia Liv. XXIV, 27; XXVI, 21. ΜΟΡΓΑΝΤ. in numis. Sed Μοργεντῖνοι Steph. Murgentini Plin. III, 8, et Murgentinus ager Cic. Verr. III, 18, et V, 47. —266. Menæis scripti et vetustæ edd. ante Marsum, qui primus Nemæis dedit. Noœnis emend. Maser. ad Val. Fl. II, 495, coll. Plin. III, 8, ubi 175 potius Noæi memorantur, Νοαῖοι, quorum urbs Νόαι, hod. Noara. Cluverius castigabat Nomæis, a Νόμαις, perobscuro oppido, quod in tabulis suis geographos Amestrato seu Amastræ vicinum posuisse, deceptos depravatis Silii editionibus, bene monuit N. Heins. —267. Tisse Col. Τίσσα Ptol. Tissæ priscæ edd. non inprob. N. Heins. Τίσσαι Steph. Vulg. Thisse. —268. Mytice Col. unde Matyce emend. Cluver. II, 10, Cell. et N. Heins. Vulg. Micite. Deinde Achæti Col. Arethi Put. R. 1, Parm. Med. Arheti Oxon. Vulgo Acheti. Quæ omnia mendosa videntur. Acithi non male conj. Dausq. et N. Heins. Ἀκίθιος fluvius ap. Ptol. de quo vid. Cluver. I, 18. Hinc forte liquentis, pro quo ingentis scribendum putabat D. Heins. An legendum Echetlæ? De eo opp. vid. Polyb. I, 15; Diodor. XX, 32, et Steph. —269. Sidonios scripti et quædam edd. antt. Sidonias R. 1, et Med. prob. N. Heins. ad Ovid. Heroid. XV, 164, Cf. ad II, 117, et not. ad IV, 648. Vulgo Sidonia et. Verum τὸ Sidonios præstat, quod mox repetitur. —271. Arbeia Colon. unde Arbela emend. Cluver. II, 13, et N. Heins. qui tamen ferax pro ferox corrigendum censebat. Ἀρβέλη Stephan. Ἀρβέλαι Suid. Oppidum incerti situs, et forte ab hoc loco alienum, quoniam secunda syllaba producitur. Vulgo 176 Arabeia, quæ nihili est. Forte leg. Herbita, vel Acrilla, vel Onobala. Ὀνοβάλα fl. ap. Appian. B. Civ. V, 109, qui Vibio Sequest. (vid. edit. Oberlin. p. 198, 199) Tauromenius et nunc Cantara dicitur, si Fazello et Cluver. fides habenda. Herbita et, quæ mox memorantur, Tabæ adjacent Heræis montibus. Acrilla, vel Acrillæ, non procul a Syracusis, inter Acras (sup. v. 206) et Agrigentum; vid. Liv. XXIV, 35, et Steph. Byz. —272. Tubas Col. Thabas primæ edd. Thebas Put. Vulgatam lect. Tabas, quæ mendosa videbatur N. Heins., defendit Cluver. Sic. ant. II, 13, putans, hoc oppidum esse hod. castellum Tavi ad Heræos montes. —273. Nec major, h.e. æqualis, una voce scribendum putat Lefeb. ut necopina sup. v. 188, et alia IX, 98, et XVI, 608, ex hellenismo. —Deinde Iuntæ pro Mute Col. Mite vel Myte Ox. Motyce seu Mutyce corrig. Cluver. Sic ant. I, 11, cujus tamen urbis poeta jam meminit v. 268. Motye vel Mutye legendum videbatur Drak. Idem vero oppidum Silio Muten dici putant Dausq. Lefeb. et Ern. Μοτύη opp. marit. non longe a Lilybæo (non Pachyno, ut apud Pausan. Eliac. I, 25), vel in insula ejusdem nominis (Diod. XIII, 63 et 88, XIV) Phœnicum κτίσμα (Thucyd. VI, 2), vel colonia Pœnorum iisque fidissima, si fides habenda Diodoro l.c. Conf. Polyæn. Strateg. V, 2, n. 6. —274. Gaulum scripti. Gaurum R. 1 et Med. Gauros Parm. Vulgo Caulum. Male! Caulon inepte conj. Dausq. quod Italiæ opp. est et Aulon quoque vocatur; strato Gaulos (spectabile) ponto, vel strato, Gaulos, spectabile p. (ut inf. v. 292, postquam inmedicabile visum Seditio) emend. Gron. Obss. III, 7, quod insula illa ceteris scriptoribus non Gaulum, sed Gaulos dicatur.

177

277. Syracosæ Col. Syracuse ad marg. R. 1. Syracosias conj. N. Heins. —280. plebem, non pubem, scripti. —281. hosti maluerit N. Heins. idque recepit Lefeb. —282. Eisque R. 1, et Actæisque ad ejus marg. trophæis quidam male. Est Gr. τρόπαιον, seu τροπαῖον. Post tropæis Drak. punctum, Lefeb. vero et Ern. post umbram v. 283, signum exclam. posuere. E contextu refert vel simile quid subintelligendum censet Lefeb. Sed vid. not. 178 —288. ob crimina conj. N. Heins. et v. 293, insurgebat. At nihil mutandum.

296. Invitum, quia ex Col. recepit Drak. Invitumque a sponte non s. h. Oxon. Invitumque 179 a sponte diu non Put. quia sponte Deum non sumserit corrig. N. Heins h.e. diis faventibus adnuentibusque; quod multis exemplis docetur, quibus opus non erat. Ego servavi vulgatam lect. exemplo Lefeb. et Ern. Eamdem non inprobabat Draken. et sumserit vel positum pro sumsisset, vel in sumeret mutandum putabat. Mireris viros doctos nodum in scirpo quæsisse, et Lefeb. primum percepisse h.l. sententiam, quam his verbis enuntiat: hostis induit Marcello arma, quæ ipse Marcellus diu sponte distulit sumsisse; vid. not. —303. pinum scripti; conf. Heins. ad Claud. R. P. III, 387. Vulgo molem.

305. Huic scripti. Hinc R. 1, Med. aliæque priscæ edd. Vulgo Hic. —307. adjutus Put. et ad marg. R. 1, quod receperunt Lefeb. et Ern. Idem, vel adjecto, vel adjuncto conj. Dausq. Vulgatam lect. adjuto h.l. probabat N. Heins. qui sup. ad XI, 614, verebatur, 180 ne mendosa esset. Omnino doctior videri potest, et auribus certe gratior est. —309. toties Col. Put. R. 2, Parm. Ben. Vulgo turris. Deinde crescentia, Col. Vulg. nascentia non inprob. Barth. Adv. IX, 3, ut sensus sit: Tam alta erat turris, ut ubi finem habitura videretur, ibi denuo novo tabulato renasceretur, et superiora tabulata enascerentur velut ex inferioribus iisque majoribus sursum procedendo: texta conj. N. Heins. et tectis crescentia tecta Dausq. —310. rapidusque scripti et R. 2, quod recepi, etsi perperam ita legi putabat N. Heins. Mea qualicumque sententia exquisitius est vulgato rapidisque, et pro raptim positum, ut apud Virg. Æn. XI, 906; XII, 81 al. In iisdem scriptis recte crepitantia, non trepidantia; conf. Bentl. ad Horat. Od. IV, xi, 11, et Drak. h.l. —312. surgentia culmina Ven. Marsi, teste N. Heins. Sed vulgatam lect. in utraque Marsi ed. Ven. reperit Drak. nutantia ingeniose conj. Dausq. h.e. ruinam minitantia. —318. adpulit undas, ut inf. v. 418, Put. —320. Trabs trabe cincta teres, erasis u. n. Put. Hinc Trabs trabe juncta teres derasis (ut decisis undique ramis ap. Virg. Æn. XI, 5) undique nodis emend. Lefeb. quia duæ certe trabes requirantur 181 —325. vis ulla Col. vix illa, quin s. t. Put. Nec solos fixura viros suspicabatur N. Heins. —327. tenaci Col.

334. cum fundere Col. clam fundere conj. Burm. et recepit Lefeb. Recte, puto. Sic in loco Livii, quem in notis laudavimus, pars sagittis, pars scorpionibus ex occulto petebant hostem. —335. adposito Put. non improb. Drak. ut positum sit pro vicino, proximo, de quo vid. Gronov. ad Senec. Epist. IV. —336. Tum sine priscæ edd. Mox. artæ viæ malebat N. Heins. et 182 v. 344, novo ortu.

347. ulnis conj. idem ingeniose, putans, τὸ undis ex glossa inrepsisse. —349. refunderet corrig. N. Heins. ut inf. v. 551; Stat. Theb. IX, 464 al. Sed effundere hoc sensu legi ap. Mel. III, 1, et simplex fundere ap. Lucan. I, 183 410, monet Drak. Verbum compos. h.l. pro simplici; conf. not. ad III, 464. —351. Una fides recepit Drakenb. e Col. et Put. prob. N. Heins. ut sensus sit: non una, h.e. non solum fides est, creditur, illum arenam mundi numerasse, sed ferunt etiam, etc. Id firmat ex Val. Fl. II, 167 (in omnibus Mstis) et IV, 598; Stat. Theb. II, 689; XII, 114; Senec. Herc. Œt. 608. Vulgo Vana fides, ut ap. Virg. Æn. IV, 12, et Val. Fl. V, 75. Id non displicebat Drak. et recte, puto, jam revocatum est a Lefeb. et Ern. nam loca illa, a N. Heins. laudata, vel dubia sunt, vel aliena.

184

365. Hæc nihili esse putabat N. Heins, qui conj. clangoris imago, vel et clamat scopulis vaga Martis imago, vel ingeminat scopulis clamoris imago, vel denique icta redit scopulis clamoris imago, ut apud Ovid. in Liv. v. 220, Tunc vox adversis collibus icta redit. Lefeb. contra miratur, versum elegantissimum displicuisse Heinsio dormienti, quum clamare pro resonare solenne sit apud antiquos. Id quidem neque nos ignoramus, vid. ad III, 471. Sed clamorem clamare quis umquam dixit, vel dici ferat? Forte reponendum clangit, h.e. resonat; nisi potius vera lectio resilit culpa librariorum excidisse censenda est, et vicina vox clamoris peperit inportunum clamat. Olim suspicabar plaudit, vel plangit scopulos. 185 Withof. emend. et reboat scopulis, etc. —368. viventem Ox. solenni lapsu librariorum, vid. sup. ad I, 259.

369. Ac Col. —370. arabat Col. arquabat conj. N. Heins. ut arquatum h.e. arcuatum curvamen Iridis ap. Ovid. Met. XI, 590, ubi vid. Heins. —371. terrifici malebat N. Heins. —372. vastum forte leg. pro vacuum, quæ vox præcessit v. 366. Deinde late Put. Vulg. latæ. —373. Increpuere (ut V, 188; XVI, 95; Virg. Æn. IX, 504) recte haud dubie emend. Gron. Obss. III, 7, prob. N. Heins. qui et conj. Incinuere. Vulg. lectio non ferenda, quoniam mox sequitur Incumbunt. —374. tortæ ad certantia Gryph. et Dausq. Male!

186

381. latere Colon. et Rom. 2; lattere Put. Vulgo laceræ: sed si ipsæ laceræ, quomodo aliarum remos potuerunt detergere, utpote invalidæ; N. Heins. —387. Acta quater centum emend. N. Heins. cui τὸ sed inportune hic videbatur inculcatum. Nam quater hæc tacite edidit Lefeb. eamdem haud dubie ob causam; conf. not. —389. Borean, pro vulg. Boream, ex emend. N. Heins. qui ita versui consuluit. —390. robore Col. et Oxon. Vulgo corpore. —391. Intraret fluctu, h.e. fluctui, emend. N. Heins. sed vid. ad VI, 498. Deinde se pro si Oxon. Sed, nisi aliquid desit, ceu scribendum censebat N. Heins. prob. Drak. qui h.l. ita interpretatur: Navis Punica tantæ magnitudinis ac ponderis erat, ut, quamvis universis velis, iisque satis magnis, omnes auras conligeret, non citius tamen progrederetur, quam alia quævis, quæ solis remis propellebatur. Recte, puto; et ita quoque Ern. qui tamen vulgatam lectionem eodem adcepit sensu, quem non admittit. Nihil quidem mutandum videbatur Lefeb. cujus nota est hæc: «Non intellexerunt Heins. et Drak. Dic, hæc puppis, quæ superbiebat, quum omnes flatus 187 velo capaci hauriret, non nisi lente se agebat, si solis remis ageretur; tanta erat moles.» Videtur τὸ si pro ac si, velut si, positum adcepisse, quod tamen nullo exemplo probari potest. Withof. quasi pro si substituendum censebat.

400. diduxit Col. Sed deduxit stans in puppi sublimiori; conf. v. 384 seq. —401. ac, non et, Col. ac Put. —403. flectendo scribendum putabat Gronov. Obss. III, 7, vel flectenti pro flectendo positum esse, ut Lævius curis intolerantibus pro intolerandis dixerit, de quo vid. Gell. XIX, 7; flectendo recepit Cell. Sed recte jam monuit N. Heins. nulla opus esse mutatione, quum sensus sit, clavo puppem flectenti; et flectendo clavo durum esse, quum proxime præcesserit regenda puppe. Vulgatam quoque lect. firmavit Drak. ex Lucan. III, 555. —407. gubernandam 188 Tell. gubernanai Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. quem errorem inde ortum suspicatur Drak. quod in scriptura Longobardica literæ: cl et d difficulter distingui possint; conf. ad II, 52.

409. Lectaque Col. et Oxon. h.e. delectu habito conscripta. Lescaque Put. Vulgo Lætaque. Deinde complebant Put. venuste, judice N. Heins. Denique stabularum Oxon. et Put. cum veterrimis edd. Baiarum litore conj. N. Heins. quod Baiæ Cumis vicinæ, Stabiæ autem, quamquam Campani litoris oppidum, satis tamen iis remotæ fuerint. Sed Drak. bene hæc notavit: «Vix verosimile videri potest, librarios indoctos notissimam vocem Baiarum in minus notam Stabiarum commutasse: quare si quid h.l. mutandum, legam potius versu præc. Campana pro Cumana.» —410. Nomen Col. subducta pro vicina Parm. Numen erat celsæ puppi Lucrina Dione conj. N. Heins. cui vulgatum certe non de Venere Erycina, sed Lucrina, Baiis, non Stabiis vicina (vid. Stat. Silv. III, 1; Martial. XI, 81, et Heins. ad Ovid. Met. X, 558), intelligendum videbatur; celsæ puppi vicina reposuit et junxit Lefeb. —413. clamantem primus edidit Marsus, damnatum R. 2, et Mars. in comment. —416. iræ optime in Ven. ed. Marsi legi 189 testatur N. Heins. sed negant Draken. et Lefeb. —422. Amentante Col. Vulgo Adventante inepte, etsi defendat Dausq. et ex Virg. Ge. IV, 192, expressum putet. Augmentante emend. D. Heins. Adjutante post Dausq. N. Heins. ad Claud. Cons. Manlii Theod. 321, qui tamen in not. ad nostrum loc. τὸ Amentante præfert, quum nihil elegantius dici possit.

425. jam pro tam recte, opinor, scribendum videbatur N. Heins. —427. At Col. R. 1, Parm. Med. Ben. al. Ac Ox. et Put. Vulgo Et, quod primum in Marsi Ven. sec. operarum errore editum fuit. —429. inpulerat Put. ut ap. Ovid. Met. XII, 552; conf. Heins. ad Claud. 190 Paneg. Manl. Theod. v. 325. Vulgo intulerat, quod restituit Lefeb. —434. Lycchæi Col. unde Lychæi scripsit Drak. Luchei Oxon. R. 1, Parm. Med. Vulg. Lichei. Deinde Cidus Put. et Ciclus Oxon. R. 1, Parm. Med. Conf. ad III, 338. —437. Sabraca Put. Sabatra malebat N. Heins. quod Africæ civitatis nomen sit. Ea tamen Sabrata potius dicitur, et hæc est vulgata lectio, quam revocavi. Sabratha edidit Drak. sine auctoritate; conf. ad III, 256. Possis et Sabatha, quæ est urbs Sabæorum et caput regni in Arabia. Ceterum pro adorata legendum crediderim ab aurata... puppe, ut ap. Virg. Æn. X, 171, aurato fulgebat Apolline puppis. Et tutela et insigne navis ex auro, vel ebore, vel simili materia esse solebat.

191

444. Urguebant Col. quod et conj. Gron. Obss. III, 7. Vulgo Urgebat. —449. æquoreas in undas forte rectius judice N. Heins. —452. Batonis Col. nomen Pannonicum; N. Heins. Baconis Parm. Vulgo Bathonis. —454. obluctari malebat N. Heins. Sed conf. IX, 553, et not. ad I, 234. —456. Pro Anteibat poeta forte scripsit Callebat, vel Anticipans, vel Anticipat, scilicet mente, ut ap. Cic. Nat. D. 192 I, 27. —460. inde Put. et vetustiores edd. Vulgo deinde, claudicante versu.

465. parabit Put. paravit R. 1, Parm. Med. —466. Inter pastores emend. N. Heins. non inprob. Drak. Intra pastores edidit Lefeb. qui hæc notavit: «Intra notat habitum vel perpetuum quid. Non tantum erat inter pastores, sed et pastor ipse intra pastores: ut in Celso Præf. p. 17, ed. Krause, medicina intra usum est... ipsi intra professionem.» 193 —470. rivosque cieri, vel citari conj. N. Heins. At sensus hoc loco est, quod Drakenborch. jam monuit, canente Daphnide fluvios aquarum murmura continuisse, et ad vocem ejus inmobiles stetisse, ut apud Ovid. Fast. II, 84, et Propert. III, i, 41, 42, al. III, ii, 1, 2, ubi vid. Broukh. —475. sedavit jubila Cyclops, h.e. cantus suos continuit et compressit intentus audiendo pastori, emend. Gronov. Obss. III, 7, non inprob. Drak. quia jubilum nullibi ponatur de carmine, quod laudem mercatur; conf. tamen not. læta e scopulis audivit conj. N. Heins. At neque huic, neque Drak. et Ern. vulgata lectio displicuit; lentus audivit reposuit Lefeb. coll. VII, 440, et Virgil. Eclog. I, 4.

479. Oiliades 194 scripti, R. 1, et Med. Oliades Put. Olides R. 2, et Marsi Ven. prior. Oilides Marsi Ven. 2, omnesque reliquæ edd. ante Drak. —480. Urguentes malebat N. Heins. —481. alni Col. vel potius, Lefeb. teste, tres scripti et R. 2; alno Parm. Vulgo alvi, prob. Dausq. ut jungantur medius alvi. Sic et medius alni jungebat N. Heins. (ut medius teli sup. I, 307, ubi vid. not.) qui tamen ita maluerit medium dum se adlevat alni. —484. ferro pro rostro Put. prob. N. Heins. ut sit teli ferrum, quo transfixus fuerit Scyron, non rostrum, cui hic nullum putabat esse locum. At vid. not. —487. autem pro adeo Put. Deinde senis Col. Vulgo sævis, quod ex antiqua scriptura sevis ortum. —491. Ac Col. At Put. R. 1, Parm. Med. Art fert Ox. Aufert etiam legi posse monebat N. Heins. Sic tamen Aufertque scribendum. At ferri pro auferri dictum, ut sup. I, 361, Drak.

492. Podætum, non Podetum, Col. —493. ephœbos vel ephebos scripti, R. 2, Marsi et Martini 195 Herbip. edd. Vulgo ephebis. —500. summerserat R. 1, Parm. Med. turrigeram Nessum malebat N. Heins. ut Centauro magna ap. Virg. Æn. V, 122, quod certe necessarium non esse Drak. probat ex v. 572 et 578. —505. Proh! qualem (seu splendentem... velox saltu) decuere labores refinxit Lefeb. qui tamen hunc locum ita potius corrupit, quam emendavit. 196 —509. decuere Colon. quod recte probarunt N. Heins. Drakenborch. et Ern. Vulgo docuere, male; nocuere corrig. Barth. Adv. IX, 3, et Gronov. Obss. III, 7. —511. fata scripti, probb. Gronov. Obss. II, 11, N. Heins. Drakenborch. al. Vulgo facta. —512. sub umbras Putean. —514. Cyclopea libri tantum non omnes, vid. ad v. 33. —515. Ita h.l. ex scriptis restituit N. Heins. ut similes versus bis terve in Virgilio. Vulgo Cyanes, ne metrum laboraret, et Ortygiæ Arethusa, vel Arethusæ. Scribendum tamen crediderim Ortygies Arethusa.

516. Ita Col. recte; præsens pro Perseus Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. Deinde puppim hac Oxon. puppem hanc R. 1, Parm. Med. Vulgo Parte alia præses puppem Tiberinus agebat. —517. vehebatur Oxon. et Put. Deinde Crantor Col. et auctor Oxon. Τὸ Io autem est ex emend. N. Heins. qui omnino totum hunc locum restituit. Vulgo legitur Quaque ferebatur ductor Sidonius, io Conclamant, quod postremum verbum invexit Nicander; nam Concurrunt in omnibus edd. ante Juntinam. Prior vero syll. voc. io, quum sit exclamantis, corripitur. —519. sternuntque Put. —521. at gladio reposuit Lefeb. quem sequutus est Ernesti. Vulgata vero 197 lectio haud dubie exquisitior est: nam cominus obponitur τῷ longe, et gladius jaculo; visque h.l. augetur omissa conjunctione disjunct. sed. —523. mole scripti et priscæ edd. ante Marsum, qui primus Mæla edidit. Mela Cell. vasta sub mole conj. N. Heins. et rectius vasta sed mole Lefeb. h.e. vasto nisu abrumpere hortatur catenas. Uterque autem æque ac Drakenb. et Ern. hæc verba referunt ad Crantorem, qui hortatus sit socios, etc. quæ ratio admodum dura est. Videtur omnino in hoc versu nomen propr. latere, quod librariorum incuria ac stupore exciderit, ut passim supra vidimus. Pro et etiam sed vel at legendum crediderim.

530. multus in ira opinabatur N. Heins. ut ap. Cic. et alios multum esse in re aliqua, in opere, etc. —534. Latronius Col. Sed Laronii ac Laroniæ nomen apud Juvenalem, et non semel in inscriptt. antt. occurrere, jam monuit N. Heins. —535. Tyrio pro duro conj. N. Heins. —536. Affixit Put. et Med. Sed adfixet 198 pro adfixisset positum. —538. Ignarum remum conj. N. Heins. quia vox illa ad res inanimales quandoque a poetis transferatur. At vid. not. summo Col. somno Put. R. 1, Parm. Med. sompno Oxon. Deinde traxit Col. Ox. R. 1, Parm. Med. et aliæ edd. antt. unde recepi; atraxit Put. Vulgo adtraxit. —539. Percussi Put. et edd. vetustæ, vid. ad II, 213; densentur scripti, R. 2, et Ven. vid. ad IV, 159. Vulgo densantur, quod operarum vitio etiam legitur in ed. Drak.

548. in vulnera scripti, R. 1, Ben. Vulgo in vulnere, et sic quoque ed. Drak. sed iterum culpa typographi. —549. e pelago malebat N. Heins.

199

553. Inpellant pelago Put. quod rectius videbantur N. Heins. qui et v. 554, Mole sua, h.e. incumbendo iis ac deprimendo sub fluctu, scribendum censebat, coll. VI, 32, et Tac. Ann. II, 17 extr. At vid. nott. —558. Hic versus, qui vulgo omittitur, restitutus e c. Col. Exstat quoque in Oxon. Put. et R. 2, in quibus tamen fluctu pro flictu legitur. —559. ferro pro bello Put.

200

563. En tacite scripsit Lefeb. ut passim. —565. Nant aliæ textis conj. N. Heins. ut texta carinæ et texta pinea pro navibus. —567. Ardent ed. Gryph. non inprob. N. Heins. pinnataque reposuit Lefeb. cujus hæc nota est: «Fœdam labem hic reliquit et tuetur Drak. scribendo pennata. Penna pro pluma generatim de avibus, pinna de piscibus, quod recte de Sirene, monstro thalassio. Atque ita distinguit Quintilianus: sed et pinna de avium alis et cauda. Sic etiam Cupido pinnatus non pennatus. Hoc sensu intelligendus locus Licinii in Gell. XVII, 21, in fine, de Musis.» Pleraque perperam dicta, quæ refellere nihil adtinet. Piscium forma Sirenibus quidem tribuitur in Chartarii Imagin. 35, p. 109, sed non ab antt. scriptoribus. Alatas vero eas fingi, notum ex poetis et vett. monimm. Conf. Broukh. et Heyne ad Tibull. IV, i, 69; Intpp. Ovid. Metam. V, 552 sq. Fabrett. ad Column. Traj. in Add. pag. ult. Montfauc. Antiq. expl. T. I, P. II, pl. 222. Chausse gem. ant. fig. t. 128, al. —569. Jovi Put. Vulgo Jove. 201 —570. Quæque effusa comas conj. N. Heins. et curvum p. c. pristem, vel pristim, quod recepit Lefeb. qui monet, frustra hic nugari Drak. et repugnare duos veteres. —572. Python Col. Piton R. 2. Vulgo Phyton, vel Phiton. —573. Vulg. Elisæ. Sed vid. ad I, 81. —575. At, non Ac, Col. At vinctus malebat N. Heins. quia vinclis præcessit v. 563. Sed undecim versus interpositi sunt, et ipse sup. v. 500, navium nomina genere femin. efferenda credebat. —578. Ætne Oxon. et Put. Ethe R. 1, Ætnæ Med. et Ven. Marsi. Vulgo Ætna.

202

581. ferre... ruisset conj. N. Heins. Cf. ad I, 170. Sed vid. not. —583. pelagique vapore, parata, vel pelagine vapore coorta emend. N. Heins. qui recte monuit, inter causas pestilentiæ etiam maris ac fluviorum exhalationes recenseri, ut apud Claud. Cons. Hon. VI, 241, amnisque vapore Sæviat aucta lues. Sed vulgata forte lectio eodem spectat, vid. not. —585. æstiferis scripti. Vulgo astriferis. —588. lætis Col. Put. et priscæ edd. lactis Ox. Vulgo latis. Deinde pomis pro donis conj. 203 N. Heins. Sed dona auctumni dici poma, ut Bacchi et Cereris dona vinum et frumentum, jam monuit Drak. —590. crassæ caliginis emend. Gron. Obss. III, 7, prob. N. Heins. Conf. sup. v. 313.

598. Ardebat lingua præstiterit, ut lingua aspera inflammatione et intumescens designetur, vid. Heyne ad Virgil. Ge. III, 508. —599. descendere fauci, vel fauce sicca reponendum putabat N. Heins. coll. XIII, 708, 759. Rectius forte descendere fauces Abnuerant siccas... alimenta Drak. justorum, vel missorum ciborum quidam ap. Dausq. Pro siccæ malim septæ, ut ap. Lucan. VI, 1146, ulceribus vocis via septa coibat. Conf. Heyne ad Virg. 204 Ge. III, 508.

609. acervi conj. N. Heins. et Scalig. Poet. V, 11. Sed vulgatam lect. e verbis sq. magno sese aggere tollunt firmat Lefeb.

205

618. Latio Put. Deinde vis dira maluerit N. Heins. ut dira lues ap. Ovid. Met. VII, 523. —619. clademque, non cladesque, scripti. —620. ægre pro ergo malebat N. Heins. —622. minuere Col. quod etiam conj. Gron. Obss. III, 7; timuere Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. posuere R. 2, Ben. Marsi ed. et inde aliæ, quod placet Lefeb. sed displicebat Gronov. et N. Heins. quia reponunt proxime subsequitur.

627. Ita scripti omnes et R. 2, nisi quod per compend. scripturæ audisque in Tell. et hinc vitiose avidisque in Oxon. Put. et priscis edd. Vulgo Signaque circumstant alacres, avidisque tubarum, etc. —628. ad pro in Parm. ire et in hostem, vel ire per hostem conj. N. Heins. —630. forte Tell. sorte in reliquis scriptis et edd. vetustis. Vulgo morte. 206 —636. Et macie, pro vulg. Et maciem ex vet. ed. Marsi recepit Drakenb. ut et conj. Dausq. et vir doctus ad marg. R. 1; Marcidaque in galeis emend. N. Heins. quem vide ad Claudian. in Eutrop. I, 111; Et macie in galeis Barth. Adv. IX, 3. Mox malisque Put. non inprob. N. Heins. ut sensus sit: ne spes et fiducia hosti subnascatur ex malis suis. —637. vallatur Put. celatur conj. N. Heins. vulgare verbum substituens poetico. —640. una forte judice N. Heins.

207

648. Forsan scribendum sacros, juvenum certamina, lucos, h.e. lucos sacros, (quod perpetuum est epith. lucorum, qui sacri sunt diis) in quibus loca sunt certaminum juvenilium, i. e. gymnasia. —649. fulgentia limina Put. 208 —652. ædes pro sedes conj. N. Heins. quoniam in templis spolia ab Agathocle fuere suspensa. Non male: sed sedem etiam regiam dici posse, in qua antea Agathocles et tum Hiero habitaverit, jam monuit Burmann. —653. mites Hieronis opes Col. Ox. Tell. et R. 2. Vulgo mitis, ut sup. v. 79, ubi vid. not. Sed illud hoc loco aptius. Deinde hinc scripti. Majorem vero distinct. post manibus delendam, et post vetustas ponendam putabat Burm. Denique vetustis emend. Barth. Adv. IX, 3, quod artificium manibus, opere et vetustate consecrari velut et venerabiliora fieri censeantur torenmata, picturæ et talia. Sed durum esse τὸ sancta conjungi cum gloria, neque manus artificum recte ab eo explicari, jam observavit Gron. Obss. III, 7. —654. illo Col. probb. Gron. l.c. et N. Heins. Vulgo ullo, quod servavit Lefeb. Sed pictura maxime in Græcia floruit, et, ut sculptura, quatuor ibi potissimum 209 scholas habuit, Rhodiensem, Corinthiam, Sicyoniam et Atheniensem, quod doctus poeta non ignorasse censendus est. —655, 656. Locus perplexissimus, juvabat Col. juvabant reliqui scripti et vetustæ edd. Deinde Quem scire Ephyren constanter scripti et edd. priscæ, nisi quod ex Ephyre in duobus veteribus, nescio quibus, reperit Lefeb. Denique certaret in auro Put. et Parm. Vulgo non æra vacabant, Quæ scirent Ephyren fulvo certaret ut auro. Hæc variis conjecturis emendare conati sunt viri docti, Barthius Adv. IX, 3, non male conj. non æra vacabant, deerant, Quîs scires Ephyren, quibus visis illico Corinthium opus adnosceres; fulvo certaverit auro Vestis, textura seu artificium metallo erat pretiosius, vel illi certaverit. Gronovius in prima edit. Obss. III, 7, non æra juvabant, Qui scirent Ephyren, non æra Corinthia, quamvis auro contra cara, juvabant intelligentes præ Syracosiis hisce tam fabre factis, fulvo certaret ut (h.e. quamvis) auro. Vestis, etc. Sed in altera edit. ex illo loco Stat. Silv. II, ii, 68 (Æraque ab Isthmiacis auro potiora favillis) non æra vacabant, ne æra quidem vacua artificii, non omissa, arti neglecta et inelaborata, inculta, vacantia, erant, Queis scires Ephyren fulvo certasse vel auro. (Etsi enim plures calamitate Corinthi mirabilem illam æris extitisse temperaturam, non defuerunt tamen, qui aliter, et quidem salva urbe atque arce, tradiderint) Vestis spirantes referens subtemine, vultus. Quæ radio, etc. N. Heinsius coll. supra lib. II, vers. 600... 604, corrigebat, non usquam clarior illo Gloria picturæ seclo, non æris, avitam Qua scires Ephyren, fulvo certaret ut auro. Vestis, etc. vel fulvo consertaque ab auro Vestis, etc., ut sensus sit, non defuisse signa ærea maximi pretii, ex quibus liqueret, Syracusas a Corinthiis conditas, seu eorum coloniam esse, vel quæ facile artis Corinthiacæ esse, adpareret. Cellarius edidit non æra juvabant, Quæ scirent Ephyren: fulvo certaret ut auro Vestis... vultus. Quæ, etc. ut sententia h.l. sit, non adfecisse admodum 210 æra Corinthia Syracusanos præ puro auro, quo res suas, vestes maxime ornaverint. Burmannus malebat non ære vacabat Quæsito ex Ephyre, h.e. regia illa non carebat ære Corinthiaco, fulvo certaret ut auro. Vestis, etc. quæ omnia referebat ad regiæ supellectilis magnificentiam. Lefeb. reposuit, non æra juvabat Quæsisse ex Ephyre: (Syracusani non ibant quæsitum æra Corinthum, quia apud se tam pretiosa habebant) fulvo haud certaverit auro Vestis, spirantes r. s. vultus Quos radio, etc. ut τὸ certaverit in seqq. subpleatur: non certaverit vestis referens... Babylon; non certaverit Tyros læta murice picto; non certaverint, quæ variata per artem, etc. Quæ clarissima licet sint, neminem tamen intellexisse miratur. Omnino nexum verborum perturbant, qui post auro, vel vultus distinguunt: nam τὸ certaverit ad ea spectat, quæ sequuntur; nec tamen in emendatione Lefeb. ejusque interpretatione adquiescendum crediderim. Drak. scripsit, non æra juvabant, Quæ scirent Ephyren, fulvo certaret ut auro Vestis,... vultus, Quæ, etc. sed quo sensu hæc verba adceperit, non docuit nos. Hanc lectionem retinuit Ernesti V. C. nisi quod certaverit auro ex vestigiis cod. Put. et ed. Parm. dedit; verba autem, non æra juvabunt, quæ scirent Ephyren, ita explicat: non valde delectabant et desiderabantur a Syracusanis opera artis Corinthiacæ; nam suis superbire satis superque poterant. Enimvero verba quæ scirent E. huic sententiæ parum apta sunt. Ego ex Col. recepi juvabat, e scriptis Quem, et ex duobus veteribus, a Lefeb. inspectis, ex Ephyre: pro scire autem, quod scripti exhibent, levi mutatione adcire reposui. Antiqua scriptura fuit, q̅m̅ accire ex, quam librarii mutarunt in quæ scirent et quem scire. Pro Ephyren scripsi Ephyre, nisi quis malit ex Ephyre: en fulvo certaverit auro V. Ex certaverit autem facile enasci poterant lectiones depravatæ certaret ut, et certaret in. Olim suspicabar non æra juvabant Quæsita ex Ephyre. Quod etsi eumdem efficit sensum, a scriptura tamen vetustorum codd. longius recedit; confer not. Withof. emend. Non æra superbam Tam fecere Ephyren (idest, non æra ibi Corinthia, quæ ipsi auro palmani faciebant dubiam, non vestes ibi Babyloniæ, Tyriæ, etc. aberant; non usquam æra clariora, quam ibi, quæ olim Ephyren superbam fecere), fulvo certaret ut auro, hoc est, quamvis Ephyre ipsi auro fulvo certaret hoc æra conficiendi artificio.

211

661. simili argento, inscripto, picto, conj. N. Heins. qui tamen recte monebat, nihil posse planius apertiusque esse vulgata lect., quæ suspecta videbatur Barthio Adv. IX, 3. Mox mistu Quîs gemino quæsitus honor male legebat Scalig. ad Manil. V, 535. —665. pudor pro labor Col. et Ox. unde Femineus sudor; tectis opibusque 212 emend. N. Heins. Omnino labor glossema et interpretamentum vocis sudor videri potest. Nihil tamen mutandum censebant Drak. et Burm. quem vide ad Ovid. Amor. I, xiii, 23. —667. plangoribus, et mox stent mœnia, rerum An nullos opinabatur N. Heins. —670. nimium juris R. 1, Parm. Med. Ben. nimiumque viris, scripti, R. 2; Cell. Vulgo nimium viris metro repugnante; nimium victis conj. Barth. Adv. IX, 3, nimirum, iris tantumque l. vel tantumque viris nimiumque l. Dausq. nimias vires, vel nimius juris N. Heins. cui tamen verius videbatur nimium juris, h.e. nimium jus, nimium sibi potestatis esse, ut nimium regni ap. Ovid. Amor. II, xvii, 11; conf. sup. VI, 81. —675. planxit Put. R. 2, et Marsus 213 in comment. —678. Post hunc versum in vulg. edd. legitur hic: Ignarus miles vulgi tum forte peremit, vel in ed. Cell. ex emendat. Gron. Obss. III, 7, extr. vulgi quem sorte, h.e. tanquam vulgarem hominem, non artificem tanti ingenii. Hic versus, exceptis forte duobus antt. libris, nescio quibus, qui eum exhibent, si Lefeb. fides habenda, comparet neque in scriptis, neque in vetustis edd. ante Marsum, qui primus eum, ex ignoto nobis fonte haustum, vulgavit. Ego totum ejeci, quum non modo librorum auctoritate destituatur, sed etiam, quod recte jam monuit N. Heinsius, nihil sane elegantiæ et commodi sensus præ se ferat. Profectus est haud dubie ex ingenio inepti versificatoris, cui manca et inperfecta videbatur h.l. sententia, quæ tamen, his laciniis recisis, bene procedit, modo major distinctio post voc. patriæ v. 677, tollatur. Vid. not. Heinsius quidem versus adeo complures et totam fortasse paginam, quæ meritissimas Archimedis laudes vitæque exitum complexa sit, hic nobis periisse suspicabatur: quod persuasisse videtur Drak. qui versum, a nobis extrusum, inclusit uncinis et ante illum lacunam asteriscis designandam curavit. Enimvero laudes Archimedis Silius jam sup. v. 341 seqq. copiose celebraverat, et h.l. mortem ejus, breviter quidem, quum pleniore illum ore jam laudasset, at gravibus verbis memorat. Withof. legendum censebat: Defensor patriæ: meditantem in pul. for. Nec tur. an. t. fer. rui. Ignarus miles vulgi cum sorte peremit. Idem hæc notavit: «Nihil abesse affirmo contra Heinsium. Inominata cædes Archimedis nullam Silio gloriandi materiem suppeditabat, nec de exitu vitæ, qui adeo subitus ac repentinus fuit, multa poterat proferre; satis erat dixisse, ipsum Marcellum Archimedis neci etiam illacrymatum 214 fuisse.»

682. sedis pro seclis Oxon. et priscæ edd. facili et solenni errore; cf. ad II, 52. —686. Ac Col.

Præfatio
Liber I Liber II Liber III Liber IV Liber V	Liber VI Liber VII Liber VIII Liber IX Liber X Liber XI	Liber XII Liber XIII Liber XIV Liber XV Liber XVI Liber XVII
Appendices Index Diatribe de Stylo Poetico

Præfatio
Liber I Liber II Liber III Liber IV Liber V	Liber VI Liber VII Liber VIII Liber IX Liber X Liber XI	Liber XII Liber XIII Liber XIV Liber XV Liber XVI Liber XVII
Appendices Index Diatribe de Stylo Poetico

C. SILII ITALICI

PUNICORUM

LIBER DECIMUS QUARTUS.

ARGUMENTUM.

Liber XIV: Variæ Lectiones