12 files changed, 7237 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/38919-0.txt b/38919-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..ab4941b
--- /dev/null
+++ b/38919-0.txt
@@ -0,0 +1,2350 @@
+The Project Gutenberg EBook of Een vriendelijke morgenstond, by 
+F. Lohr and Karl Gustav Nieritz
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Een vriendelijke morgenstond
+       De ganzenkoopman van Neurenberg
+
+Author: F. Lohr
+        Karl Gustav Nieritz
+
+Translator: J.H. Bok
+
+Release Date: February 18, 2012 [EBook #38919]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN VRIENDELIJKE MORGENSTOND ***
+
+
+
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+  +----------------------------------------------------------------+
+  |                                                                |
+  |                 OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:                   |
+  |                                                                |
+  | De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele,     |
+  | verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te      |
+  | moderniseren.                                                  |
+  |                                                                |
+  | Bladzijde-nummering is verwijderd. Afgebroken woorden aan het  |
+  | einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld.                 |
+  |                                                                |
+  | De in het origineel als cursieve tekst is weergegeven als      |
+  | _cursief_.                                                     |
+  |                                                                |
+  | Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn       |
+  | gecorrigeerd. Variaties in spelling (e/ê) zijn behouden.       |
+  |                                                                |
+  | Aan het eind van het boek volgt een overzicht van de           |
+  | aangebrachte correcties.                                       |
+  |                                                                |
+  +----------------------------------------------------------------+
+
+
+EEN VRIENDELIJKE MORGENSTOND.
+
+
+
+
+                            EEN VRIENDELIJKE
+                              MORGENSTOND.
+
+                             NAAR F. LOHR.
+
+
+                    DE GANZENKOOPMAN VAN NEURENBERG.
+
+                          NAAR GUSTAV NIERITZ.
+
+
+               _Door den Schrijver der „Lentejaren” enz._
+
+
+                                HAARLEM,
+                              I. DE HAAN.
+
+
+
+
+EEN VRIENDELIJKE MORGENSTOND.
+
+
+Meester Liebel stond aan het venster van zijn bovenkamertje, en was
+bezig zich voor een klein spiegeltje, dat tegen het venster hing, te
+scheren. Hiermede bezig zijnde, hield hij de volgende alleenspraak: „Als
+ik de laatste mode volgde, dan liet ik mijn baard ongehinderd groeien,
+totdat hij op mijn borst hing. Brrr! ik herinner mij nog zeer goed hoe
+bang ik in mijn jeugd voor de Poolsche Joden was, als zij, op weg naar
+de Leipziger mis, onze stad doortrokken. Er waren moeders, die, als haar
+kinderen niet gehoorzaam wilden wezen, dreigden: „als je niet zoet zijt,
+geef ik je aan een Poolsche Jood!” Nu is het reeds zoover gekomen, dat
+zelfs schoolmeesters knevels en lange baarden dragen, en het zal niet
+lang meer duren, of zelfs de geestelijken laten hun baarden groeien.
+Dat had de intendant Zittman eens moeten beleven! Bij hem durfde men
+niet anders verschijnen, dan gekleed in zwarten rok, korte broek met
+kuitgespen en zwarte zijden kousen, een driekanten steek op het hoofd,
+met een witgepoederde staartpruik en natuurlijk eerbiedig binnenkomende
+met den steek in de hand. Nu verschijnt men zelfs bij de hoogst
+geplaatste personen in rijgewaad, met hooge laarzen en sporen, en
+tooit zich zoo op, dat men geen deftig man van een hansworst kan
+onderscheiden..... Wie klopt daar?”
+
+De kamerdeur werd geopend en een paar kinderen traden binnen; een jongen
+van acht en een meisje van zeven jaren. De eerste had een blad in de
+handen, waarop een koffiekannetje, suikerpot en kopje stonden. Het
+schenkblad was met bloemen versierd. Het meisje torschte twee potten
+met bloemen: een Basilicum en een roode Balsemine.
+
+„Goeden morgen, meester!” riepen de kinderen tegelijk op vriendelijken
+toon, „wij wenschen u geluk.”
+
+„Wat beteekent dat?” vroeg de meester verrast, „wat bedoelt gij?”
+
+„Het is immers heden uw geboortedag,” antwoordde de knaap.
+
+„De zestigste,” viel het meisje in de reden.
+
+„Wij wenschen u geluk,” riep de knaap, „en hopen dat gij dezen dag nog
+veel gezond en opgeruimd beleven mag.”
+
+„Nog veel?” antwoordde Liebel lachende, „men kan zijn geboortedag toch
+slechts éénmaal in 't jaar vieren.”
+
+„Ik heb dat wel meer in het dagblad gelezen,” verontschuldigde zich de
+knaap.
+
+„Het is toch niet goed uitgedrukt, het is niet taalkundig,” vervolgde
+Liebel. „Het is beter als men zegt: dikwerf. Maar dat doet er niet toe!
+Kinderen, ik dank u en uwe lieve ouders hartelijk voor de betoonde
+liefde en belangstelling. Ik had wezenlijk nog niet om mijn verjaardag
+gedacht, die toch belangrijk genoeg is, omdat er weder een tiental jaren
+voorbij zijn. Wat ruiken die Basilicums lekker! Hoe is het mogelijk dat
+die groene blaadjes zoo'n aangename geur verspreiden kunnen? Er zijn
+juist nog twee ledige plaatsjes in mijn bloementuin, die nu door deze
+potten kunnen ingenomen worden.”
+
+„Wij hebben de planten zelf opgekweekt,” sprak de knaap op trotschen
+toon.
+
+„Dan hebt gij er goed slag van,” antwoordde Liebel, „en nu vind ik het
+geschenk nog veel aardiger. Nogmaals hartelijk dank en de groete aan uw
+brave ouders.”
+
+De kinderen vertrokken.
+
+De meester ging aan tafel zitten en gebruikte zijn eenvoudig ontbijt.
+„Die arme menschen,” prevelde hij, „zijn gewoonlijk dankbaarder dan de
+rijken en voornamen, die zich verbeelden hun plicht gedaan te hebben,
+als zij voor het onderwijs, dat hun kinderen genieten, den meester
+betaald hebben. Omdat ik de kinderen van mijn huisbaas kosteloos
+voorthelp met lezen en schrijven, geven zij mij dagelijks, zonder er
+iets voor te rekenen, mijn ontbijt en bewijzen mij allerlei lieve
+oplettendheden. Maar komaan, laat ik nu mijn geschenken een plaats
+geven.” Hij opende het venster, waarvoor reeds op een smal plankje,
+drie bloeiende planten stonden. „Welk een heerlijke morgenlucht,” riep
+Liebel, „wat schijnt die zon heerlijk aan den blauwen hemel; alles
+groeit en bloeit, de natuur is prachtig. O, de mensch, die opmerkzaam
+is, kan gelukkig zijn. Gevoel ik mij niet even gelukkig als wanneer de
+grootste tuin met lanen, bloembedden, rustbanken en tuinbeelden mijn
+eigendom waren? Ik heb nergens een cent voor uit te geven, en mij niet
+te beklagen over onwillige of luie daglooners. Er wordt alweder geklopt.
+Zou er weder iemand zijn om mij geluk te wenschen?—Binnen!”
+
+Het was een agent van politie, die op ruwen toon den meester aansprak:
+„Mijnheer, gij hebt daar voor uw venster bloempotten staan, die niet
+door een ijzeren hek beschut zijn. Dit is overtreding van de
+politieverordening en ze moeten dus verwijderd worden.”
+
+„Ziet eens hier, beste vriend,” antwoordde Liebel, „ik heb iederen pot
+met een sterk touw vastgebonden, waardoor het onmogelijk is dat er een
+vallen kan.”
+
+„IJzeren stangen, luidt de politiewet,” antwoordde de agent, „touw is
+breekbaar, en als gij niet zorgt dat de potten met een ijzeren stang
+omgeven worden, zijt gij strafbaar en het kost u vijf thaler boete; ik
+verleen geen gratie.”
+
+„Wat ziet die politie toch scherp,” antwoordde Liebel eenigzins
+toornig. „Zij bemoeien zich zelfs met mijn dakkamertje, dat vijf
+verdiepingen hoog is, maar daarentegen zien zij somwijlen niets van
+wat er op de straat voorvalt. Bij voorbeeld, gisteren avond, toen het
+duister was, ben ik over een steenen paal gevallen, die voor het huis
+van den geheimraad Hänel geplaatst is, en dat is toch ook iets dat door
+de politieverordening verboden is.”
+
+„Hoort eens,” viel de agent hem in de rede, „ik stoor mij niet aan
+praatjes; gij hebt recht om een aanklacht in te dienen tegen den steenen
+paal van den geheimraad, mogelijk wordt hij dan verwijderd. Als er niet
+geklaagd wordt, wordt er ook niet gehandeld.”
+
+„Dus, men heeft mijn bloempotten aangeklaagd?” vroeg Liebel, „wie heeft
+dat gedaan, vertel mij dat als het u belieft.”
+
+„Dat mag ik niet,” antwoordde de agent, „gij weet nu waar het op staat;
+goeden morgen.”
+
+„Arme kinderen van Flora,” sprak Liebel, terwijl hij de touwen lossneed
+en de planten in de kamer bracht. „Het is nog niet genoeg dat gij in
+nauwe potten gesloten zijt, maar nu ontneemt men u ook nog lucht, licht
+en zonneschijn. Waar moet ik nu met u henen? Het spijt mij dat ik geen
+bloementafel bezit. Mijn vreugde over mijn geboortedag is van korten
+duur geweest. Maar laat ik mij niet door wereldsche zaken uit mijn
+humeur laten brengen; alle lief heeft zijn leed, zegt de groote dichter.
+Ik ben toch nog rijker dan Diogenes.”
+
+Dit zeggende liep hij naar het geopende venster en zong:
+
+    Reeds zestig jaren zijt gij oud,
+    En hebt veel storm beleefd;
+
+en, zich zelven moed insprekende, liet hij er op volgen: „De boodschap
+van den agent is nog niet eens een storm, het is slechts een rukwindje.”
+
+Liebel gaf op twee scholen onderwijs in de latijnsche taal. Toen hij
+des middags te twaalf uur uit de scholen huiswaarts keerde, stond de
+huisknecht van den rijken bankier hem op te wachten.
+
+„Meester,” zeide hij, „mijnheer wenscht u te spreken.”
+
+Liebel begaf zich terstond naar den bankier, die in hetzelfde huis
+de benedenverdiepingen bewoonde. Het verschil tusschen de rijk
+gemeubeleerde vertrekken hier en het dakkamertje boven was groot.
+
+De bankier zat voor een prachtigen mahoniehouten schrijftafel, en stond
+niet op toen Liebel binnentrad, maar keerde het hoofd slechts even om,
+terwijl hij op onaangenamen toon hem aldus aansprak:
+
+„Mijnheer, ik ben over u zeer ontevreden, gij hebt mij beleedigd; ik zeg
+u de huur van uw woning op.”
+
+„Lieve hemel!” antwoordde de schoolmeester, „wat heb ik misdaan; ik
+heb u in geruimen tijd niet gezien of gesproken; waarmede heb ik u
+beleedigd?”
+
+„Toen ik heden morgen in den tuin liep,” vervolgde de bankier op
+brommenden toon, „hebt gij op spottenden toon mij toegezongen:
+
+    „Reeds dertig jaren zijt gij oud,
+    En hebt nog niets beleefd.””
+
+„Mijnheer!” antwoordde de meester, „ik verzeker u als eerlijk man,”
+dit zeggende sloeg hij met de hand op de borst, „dat ik niet dertig,
+maar zestig jaren gezongen heb, en daarmede mij zelven bedoelde, omdat
+ik heden zestig jaar oud geworden ben, en, zooals ik gezongen heb,
+menigen storm beleefd heb. Nu heb ik heden wel geen storm, maar toch
+een rukwindje doorleefd, omdat ik een ontmoeting met een politieagent
+gehad heb, die mij bedreigd heeft met vijf thaler boete, omdat mijn
+bloempotten met touwtjes zijn vastgebonden, terwijl zij door een ijzeren
+hek moeten afgesloten worden.”
+
+„Welnu, als dat het geval is,” zeide de bankier, die nu tevreden gesteld
+was, „dan neem ik mijn woord terug, maar raad u aan in het vervolg niet
+weer zoo luid voor het open raam te staan zingen. Ik zal onder mijn
+rommel nog wel een ijzeren hekje hebben; mijn smid zal dat voor het
+venster vastmaken.”
+
+„Gij maakt mij gelukkig, mijnheer Meier,” sprak de meester, „zoo wordt
+op mijn geboortedag mijn liefste wensch vervuld.”
+
+„Het is goed,” antwoordde de bankier. „Apropos! Ik heb gehoord dat gij
+de beide kinderen van den huisbewaarder les geeft in lezen en schrijven;
+zoudt gij lust en gelegenheid hebben om nog een kleine scholier onder
+uwe bescherming te nemen? Uit medelijden heb ik een ouderloos kind van
+een mijner bloedverwanten in huis genomen; het is zoo mismaakt, dat het
+de openbare school niet kan bezoeken. Ik verzwijg u niet, dat het kind
+zoo eigenzinnig en onhandelbaar is, dat het met de grootste strengheid
+behandeld moet worden. Als gij den moed hebt om dat karakter te buigen,
+wees dan zoo goed er dagelijks een uur aan te besteden.”
+
+„Ik zal trachten aan uw verlangen te voldoen,” antwoordde Liebel.
+
+De bankier schelde en gebood den binnentredenden bediende mijnheer de
+meester bij de kleine Theodoor te brengen.
+
+Liebel volgde den bediende, die eenige kamers voorbij liep, totdat zij
+eindelijk aan een klein vertrek kwamen, dat zeer eenvoudig gemeubeleerd
+was, en geen ander uitzicht had dan tegen een kalen muur.
+
+Er was hier geen toegang voor een enkelen zonnestraal, een benauwde
+lucht kwam de meester tegen.
+
+Voor een der twee vensters zat een bejaarde vrouw, de oppasseres en
+gezelschapsjuffrouw van het kind 't welk aan een tafel zat, die midden
+op den vloer stond, met looden soldaatjes te spelen. Het kind kon zes
+of zeven jaar oud zijn, zag er bleek en mager uit, had dunne armpjes en
+beentjes, daarentegen dikke knokkels en een opgezet lijf.
+
+„Dat is Theodoor,” zeide de bediende tot Liebel, „ziet dat gij iets
+van hem maken kan, maar gij zult er niet veel eer mede inleggen.” Dit
+zeggende verliet hij het vertrek.
+
+„Lieve jongen,” zoo sprak Liebel den knaap aan, „gij schijnt u te
+vervelen, mag ik met u spelen?” Theodoor gaf geen antwoord, maar keek
+onverschillig voor zich.
+
+„Kijk mij eens goed aan,” vervolgde Liebel, „en geef mij eens een hand,
+ik meen het goed met u.” Hij boog het hoofd nog lager, verborg de linker
+hand onder tafel en wierp met de rechter de soldaten om.
+
+„Mijnheer,” zeide de vrouw, die aan het venster zat, „vermoei u toch
+niet met dat onhandelbare stijfhoofd. Als hij niet goed wil, zijn geen
+tien menschen in staat hem tot reden te brengen.”
+
+Liebel wierp een medelijdenden blik op het geestige maar innig kranke
+kind. Hij zette een stoel bij de tafel, ging tegenover den knaap
+zitten, en begon van eenige speelkaarten, die op tafel lagen, een huis
+te bouwen. Hij deed alsof er niemand in de kamer was en sprak tegen zich
+zelven.
+
+„Dat is mijn huis,” zei Liebel, „nu nog een benedenverdieping,—nu maak
+ik er een hek om heen,—nu nog een verdieping er boven op,—nog een.....
+o jé!”
+
+Met opzet liet de meester het geheele gebouw instorten, waarbij hij
+opmerkte, dat Theodoor eerst nieuwsgierig het spel had gade geslagen en
+bij het omvallen zelfs gelachen had.
+
+„Nu zal ik voor den koning een prachtig slot bouwen,” vervolgde de
+meester. „Zie zoo, daar staat het,—daar moeten nu schildwachten voor
+staan.”
+
+Theodoor verzette er zich niet tegen, dat Liebel eenige soldaten voor
+hem weg nam en die voor het koninklijk slot plaatste.
+
+„De koning komt uit het slot,” vervolgde de meester, terwijl hij een
+looden generaal voor het kaartenhuis plaatste, „nu moet de wacht voor
+hem difileeren.” Hij plaatste eenige soldaten in gelederen, de muziek en
+de tamboers voorop; met den mond bootste hij het geluid van muziek en
+trom na, terwijl hij tegelijk kommandeerde.
+
+Theodoor was oplettender geworden en nu en dan zweefde er een lachje om
+zijn lippen. Van tijd tot tijd staakte de meester het spel, en eindelijk
+stond hij op, reikte het kind een hand en vroeg: „mag ik nog eens terug
+komen?”
+
+Theodoor zweeg, keek den meester aan, greep zijn rechter hand en drukte
+die vast in de zijne en bleef zoo eenigen tijd zitten. Liebel bleef een
+poosje sprakeloos voor hem staan; eindelijk herhaalde hij zijne vraag,
+terwijl zijn hand nog in die van den knaap rustte, „mag ik nog eens
+terug komen?”
+
+Theodoor knikte eenigzins met het hoofd, terwijl hij zijn hand uit die
+van den meester verwijderde. Liebel vertrok en werd door de vrouw
+uitgeleid.
+
+„Gij zijt een duivelskunstenaar,” zeide zij, „gij kunt meer dan eten;
+als gij den jongen tot spreken krijgt, verricht gij een wonder.”
+
+Liebel verliet de woning van den bankier. De goede man liep in gepeins
+verzonken over de straat. „Arme jongen,” prevelde hij, „men heeft u
+altijd verkeerd begrepen; ach, wat hebt gij veel verzorging noodig, en
+wat wordt er weinig gedaan tot heil van uw ziel en lichaam. De bankier
+is een onhandelbaar man, hij wil altijd zijn eigen zin volgen, met
+hem kan ik dus niet over de opvoeding van Theodoor spreken. Ik zal
+zelfstandig handelen en zijn toestemming niet vragen. Tot levensdoel
+stel ik mij voor, den knaap uit zijn ziekelijken toestand en uit zijn
+staat van verdooving te redden; met Gods hulp zal ik mijn doel
+bereiken.”
+
+Den volgenden dag herhaalde Liebel zijn bezoek en het spel. Ook had
+hij drie groote witte dobbelsteenen medegebracht; deze liet hij over de
+tafel rollen en telde overluid de oogen. Hij deed dit alles zonder zich
+met den knaap te bemoeien. Eindelijk deed Theodoor uit eigen beweging
+hetzelfde wat Liebel deed; zijn ijver ontwaakte, hij speelde lustig mede
+en lachte somwijlen hartelijk. Eindelijk leerde hij de achttien oogen
+van de dobbelsteenen tellen, kreeg lust om nu te tellen hoeveel soldaten
+hij bezat, wilde weten hoe de kleedingstukken en de wapenen der soldaten
+genoemd werden, enz. Later werden de dobbelsteenen en soldaten vervangen
+door een groote verscheidenheid van bont gekleurde boonen, waardoor hij
+al spelende de beginselen der rekenkunde leerde. Toen kwam het lezen aan
+de beurt. Hiertoe bezigde Liebel eenige groote letters, die op strookjes
+bordpapier geplakt waren, en vertelde hem bij iedere letter een klein
+sprookje, waardoor hij Theodoor onderhoudend wist bezig te houden. Nadat
+de eerste moeielijkheden overwonnen waren, werd Theodoor hoe langer hoe
+bevattelijker en Liebel zag zijn moeite rijkelijk beloond.
+
+De bankier bemoeide zich volstrekt niet met hem, en vroeg nooit aan den
+meester of Theodoor al of niet leerde.
+
+Op zekeren dag ontmoette Liebel, toen hij het huis van den bankier wilde
+verlaten, mevrouw Meier in den gang. Na haar vriendelijk goeden dag
+gezegd te hebben, vroeg hij haar wat de reden was dat Theodoor nimmer
+van de buitenlucht mocht genieten, daar dit zoo wenschelijk zou zijn
+voor het herstel van zijn gezondheid.
+
+Mevrouw scheen met deze vraag verlegen te zijn. Eindelijk antwoordde
+zij: „Mijnheer Liebel, ik weet niet of gij met het karakter van mijn
+man bekend zijt; zoo niet, dan zal ik beginnen met u te zeggen, dat
+hij over eenige zaken vreemde denkbeelden heeft; gij weet, wij zijn
+kinderloos, en het blijkt uit deze zaak, dat de bankier volstrekt geen
+slag heeft van kinderen op te voeden. Toen wij Theodoor in huis namen,
+was hij ziekelijk en nog is hij gebrekkig; hij kon bijna niet loopen, en
+daarom heeft mijn man een gezelschapsjuffrouw genomen om Theodoor bezig
+te houden, maar heeft haar bepaald verboden het kind buiten de kamer te
+laten. Het zou verkeerd zijn, hem het vreemde van deze opvoeding aan het
+verstand te brengen; heeft hij eenmaal een plan gevormd, dan moet het
+uitgevoerd worden; ik zou u daarom bepaald ontraden ooit over deze zaak
+met mijn man te spreken.”
+
+Liebel was een te verstandig man, om niet de gegrondheid van deze
+bewering in te zien. Nu hij op de hoogte der zaak stond, groette hij
+mevrouw en verliet de woning van den dommen rijken bankier.
+
+„Dat arme kind,” prevelde Liebel, toen hij op straat was. „Gelukkig dat
+ik nimmer over hem tegen den bankier gesproken heb; nu is mij niets
+verboden en ik kan dus doen wat ik wil. Ik weet een plekje, waar hij
+ongestoord in het groen, in de vrije lucht en in de heldere zonneschijn
+zich vrij en onbedwongen kan bewegen. Ik bedoel den hoek grond
+achter den moestuin bij de tuinmanswoning, waar nooit iemand van de
+huisgenooten komt; niemand bemoeit zich met het kind, maar ik zal wel
+zorgen dat hij dagelijks ongemerkt komt waar hij zijn gezondheid kan
+herkrijgen. Ik houd mij overtuigd, dat geen der knechts of der meiden
+mij verraden zullen.”
+
+De bankier zat dagelijks op zijn kantoor, mevrouw had hare huiselijke
+bezigheden en dacht niet meer om het onderhoud, dat zij met Liebel had
+gehad. Deze ontvouwde zijn plan aan de gezelschapsjuffrouw. „Als gij het
+op u durft nemen,” zeide zij, „mij is het wel, ik heb er niet op tegen;
+ook zie ik zeer goed in, dat, nu gij hem zoover ontwikkeld hebt, de
+vrije lucht noodig voor hem is.”
+
+Theodoor herleefde, toen hij dagelijks een groot uur in den tuin
+doorbracht en naar hartelust in het zand speelde. Het maken van
+zandhoopen, het zandkruien en dergelijke bezigheden meer, oefenden een
+wonderdadigen invloed op zijn gestel en humeur uit.
+
+Het duurde niet lang of de kinderen van den huisbewaarder voegden zich
+bij hem, en gaarne hield hij zich met hen bezig. Terwijl het kind zich
+alzoo vermaakte, studeerde Liebel in een boek, waarin vele platen waren.
+„Men is nooit te oud om te leeren,” zeide hij tot zich zelven, „tot
+nu toe heb ik het steekspel als een schadelijke nieuwigheid, als een
+halsbrekende kunst beschouwd, ja, het voor een schadelijke zaak gehouden
+voor ondeugende jongens, en nu zit ik vlijtig in deze handleiding voor
+het steekspel te studeeren, omdat ik het op Theodoor wil toepassen.”
+
+Liebel begon natuurlijk zijn oefeningen met de lichtste en eenvoudigste
+bewegingen, waaraan Liesbet en Gotthelff, de kinderen van den
+huisbewaarder, insgelijks deelnamen.
+
+Het is een algemeene waarheid, dat men die kinderen, welke veel te
+kort komen, de meeste liefde en zorg toedraagt. Zoo'n kind gelijkt
+veel op het verloren schaap, waarover de herder zoo innig gelukkig was,
+en waarover hij meer vreugde betoonde, dan over de negen en negentig
+schapen, die hij altijd bij zich had. Zoo'n vreugde beleefde Liebel aan
+Theodoor, toen deze dagelijks naar lichaam en ziel krachtiger werd.
+Zelfs zijn kromme beenen stonden veel beter dan vroeger.
+
+Er verliepen achttien maanden, waarin de trouwe meester alle zorg aan
+zijn leerling besteedde, en met opzet het bijzijn van den bankier
+vermeed.
+
+De tweede winter liep reeds ten einde, toen op zekeren avond, in de
+maand Februari, meester Liebel in een draagkorf te huis werd gebracht:
+hij had een been gebroken.
+
+„Lieve hemel,” riep de huisbewaarder Golberg, toen hij zijn vriend zag,
+„hoe is u dat overkomen?”
+
+„Het is eensdeels mijn eigen schuld,” antwoordde Liebel met zwakke stem,
+„en voor het overige de schuld van den steenen paal die voor het huis
+van den geheimraad Hänel staat. Ik had oplettender moeten zijn, omdat ik
+reeds vroeger over dien paal gestruikeld ben, en had het trottoir moeten
+houden. Maar ik liep in gedachten verzonken, en dacht aan onze kleine
+Theodoor, voor wie ik een gekleurden bal in den zak heb. Eensklaps
+struikel ik over den bewusten paal en val op den grond. Terstond
+bemerkte ik dat ik mijn been gebroken had, want ik kon niet opstaan.
+Beste Golberg, doe mij het genoegen en roep een heelmeester; in dien
+tijd zullen de dragers mij wel naar mijn kamertje willen brengen.”
+
+Golberg voldeed aan dit verlangen en zijn vrouw bleef bij den meester.
+
+„Verschrikkelijk,” riep zij, „arme man, waarom moest nu juist u zoo'n
+ongeluk overkomen!”
+
+„Waarom? Dat weet onze lieve Heer,” antwoordde Liebel. „Maar, in ieder
+geval, een beenbreuk is een ongeluk. Het zal mij veel pijn veroorzaken;
+bijna zes weken het bed moeten houden; in al dien tijd kan ik geen
+lessen geven en dientengevolge geen geld verdienen en mogelijk nog met
+een stijf been mijn verdere dagen moeten voortleven. Maar ik vertrouw
+op God, die meermalen uit het kwade nog iets goeds geboren doet worden;
+dat is mijn grootste troost. Als alle menschen bij de ongelukken die
+hen treffen maar het vertrouwen op God behielden, dan zouden zij minder
+troosteloos zijn. Herinnert gij u nog, vrouw Golberg, den tijd toen de
+politieagent mij met boete bedreigde als ik mijn bloempotten niet met
+een ijzeren hek afsloot? Ik maakte mij daarover volstrekt niet boos,
+maar zong lustig mijn liedje; daarover werd ik bij den bankier geroepen
+en gedreigd mijn woning te moeten verlaten. En wat was van dit alles het
+gevolg? Ik kreeg voor het raam het vereischte ijzeren hek, bovendien
+het misdeelde kind Theodoor tot leerling, die nu mijn grootste geluk
+uitmaakt. Welnu, uit deze beenbreuk zal ook wel weêr iets goeds geboren
+worden; ik zal mijn lot geduldig dragen, en op mijn ziekbed heb ik tijd
+om over gewichtige zaken na te denken.”
+
+Blijmoedig en zonder klagen verdroeg Liebel de hevigste pijn bij het
+zetten van het been en de daaropvolgende koortsen. Golberg en zijn vrouw
+waakten om beurt bij het ziekbed, terwijl hunne kinderen steeds bereid
+waren om voor het noodige te zorgen. Het was voor den werkzamen man een
+vreeselijke zaak zoo langen tijd, zonder iets uit te voeren op bed te
+liggen; zelfs het lezen werd hem in de eerste dagen door den arts
+verboden.
+
+Toen Theodoor voor het eerst, zonder dat de bankier er iets van wist,
+zijn goede leermeester bezocht, vloden de tranen hem langs de wangen.
+Deze deelneming van den wees troffen den meester zeer, zoodat hij, om
+den goeden jongen te troosten, begon te schertsen. „Welnu,” zeide hij
+lachend, „nu zijn wij elkander gelijk. Voortaan zal ik hinken even als
+gij, alleen met dat onderscheid, dat uw hinken hoe langer hoe minder en
+het mijne met den tijd erger worden zal; het is toch altijd beter dat ik
+mijn been gebroken heb, dan dat ik mijn hersens verloren had.”
+
+„De geheimraad Hänel laat dikwerf naar uw toestand vragen,” zeide op
+zekeren dag Gotthelff.
+
+„Hij zal den geneesheer betalen,” vervolgde Liesbet.
+
+„De vrouw van den geheimraad,” liet Gotthelff er op volgen, „zal, zoodra
+de geneesheer het toestaat, voor u versterkende middelen gereed maken.”
+
+„De geheimraad heeft het goed met u voor,” zeide Liesbet lachende.
+
+„De lastige steenen paal is nu voor de deur weggenomen,” hernam
+Gotthelff.
+
+„Waarlijk?” riep Liebel op opgeruimden toon. „Daarin ziet gij al weêr,
+dat uit het kwade iets goeds geboren wordt. Nu kan er niemand meer op
+die plaats struikelen of het moet glad op straat zijn.”
+
+Drie weken later was Liebel zoover hersteld, dat hij, ofschoon te bed
+liggende, de drie kinderen kon onderwijzen, kleine geschiedenissen
+vertellen of met hen spelen. Weder drie weken later kon hij het bed
+verlaten en, met behulp van een stok, zijn kamertje op en neder loopen.
+Tot zijn groote vreugde kwam hij tot de ontdekking, dat zijn been niet
+verzwakt of te kort geworden was, zoodat hij volstrekt niet mank liep.
+
+Met ongeduld verwachtte hij de dagelijksche komst der drie kinderen,
+om hen voor den eersten keer loopende tegemoet te komen en hen
+deelgenoot te zien van zijn vreugde. Er kwam echter niemand. Er was iets
+voorgevallen dat, zoo het zich eerst liet aanzien, noodlottig voor vele
+menschen zou afloopen. De bankier Meier had zich naar de tuinmanswoning
+begeven, omdat daar in de nabijheid een voorraad brandhout lag, die door
+den aanhoudenden winter zeer verminderd was; nu wilde hij zijn voorraad
+eens overzien. Terwijl hij hiermede bezig was, vernam hij in zijn
+onmiddelijke nabijheid het lachen en tieren van eenige kinderstemmen,
+die achter het gebouw speelden. Op het geluid af loopende, zag Meier
+twee jongens en een meisje, die zich bezig hielden met sneeuwballen
+gooien, en in het vuur van hun spel de komst van den gevreesden huisheer
+niet bemerkten. Hij zag spoedig, dat een der knapen en het meisje
+kinderen waren van den huisbewaarder; de tweede knaap met roode wangen,
+die lustig bezig was zich tegen de twee andere kinderen te verdedigen,
+herkende hij niet.
+
+Meier had zijn pleegkind slechts zelden en dan nog altijd in de benauwde
+kamer gezien, waar hij wezenloos en stil op een stoel zat; daarom dacht
+hij in den beginne een vreemd kind voor zich te zien.
+
+Toen de kinderen eindelijk de tegenwoordigheid van den gevreesden
+huisheer bemerkten, staakten zij eensklaps hun spel.
+
+Verschrikt lieten zij de sneeuwballen uit de handen vallen en stonden
+onbewegelijk als zoutpilaren. Theodoor liet het hoofd op de borst
+zinken; het rood van zijn wangen verdween en werd vervangen door
+doodelijk wit, angstig keek hij naar den grond.
+
+„Is het mogelijk!” riep Meier verrast uit, „gij, Theodoor, hier?”
+
+Men kon het den bankier aanzien, dat hij verrast was over de
+verandering, die er met den knaap had plaats gehad. Eerst straalde hem
+de vreugde uit de oogen, doch op hetzelfde oogenblik beheerschte hem
+zijn kwade luim. Hij herinnerde zich de bevelen die hij vroeger gegeven
+had, en op den hem eigen onaangenamen toon vervolgde hij: „Gij hier op
+dezen natten grond, met kleeren die nat van de sneeuw zijn; wie heeft u
+toestemming gegeven om de kamer te verlaten, en zonder mijne toestemming
+hier te spelen? Spreek, jongen.”
+
+„Ik ben uit eigen beweging hier heen gegaan,” sprak Theodoor op
+vrijmoedigen toon.
+
+„En waar is vrouw Wimner?” vervolgde Meier.
+
+„Toen zij even de kamer verlaten had, ben ik haar gevolgd.”
+
+„Het is niet waar,” viel Gotthelff in de rede; „wij hebben Theodoor
+afgehaald om hier te turnen, en daarop is dit spelletje gevolgd.”
+
+„Te turnen,” riep Meier op spottenden toon. „Allerliefst! wat weten
+zulke domme kinderen van turnen!”
+
+„Heel veel,” antwoordde Liesbet op beslisten toon, „meester Liebel
+heeft...”
+
+„Stil!” riep Gotthelff gebiedend.
+
+„Wat is er met den ouden schoolmeester?” vroeg Meier.
+
+„Hij kan ons geen les geven, omdat hij met een gebroken been te bed
+ligt,” zeide Liesbet, „en daarom...”
+
+„Hebben wij vrije tijd,” vervolgde Gotthelff, „en daarom hebben wij met
+elkander geturnd.”
+
+„Ik zal die zaak ernstig onderzoeken,” sprak Meier, „maar wee degeen,
+die van dit alles de schuld heeft.”
+
+„Wij alleen hebben schuld,” riep Gotthelff.
+
+„Dat zullen wij zien,”—hernam Meier. „Marsch, jongen, vooruit naar je
+kamer, en wee u, als gij buiten mijn toestemming er weêr uitkomt.”
+
+Theodoor gehoorzaamde zonder een woord tegen te spreken. Gotthelff en
+Liesbet daarentegen vertelden alles wat er voorgevallen was aan hunne
+ouders.
+
+Liebel wachtte nog altijd op de kinderen. Eindelijk ging hij weder
+liggen en verdiepte zich in gissingen over het onverwachte wegblijven.
+Eindelijk kwam Golberg, die er buitengewoon ernstig uitzag.
+
+„Waarom zijn de kinderen niet gekomen?” vroeg Liebel.
+
+„Ik weet niet of ik u de oorzaak zeggen wil,” antwoordde Golberg, „er is
+iets onaangenaams voorgevallen, en ik vrees, dat als ik u het vertel,
+deze geschiedenis nadeelig op uw herstel zal werken.”
+
+„Vooruit er mede,” zeide Liebel, „de onzekerheid pijnigt meer dan de
+wetenschap.”
+
+Golberg vertelde alles wat er voorgevallen was. „De bankier heeft alle
+knechts en meiden streng ondervraagd, en de uitslag hiervan is geweest,
+dat wij drieën, gij, vrouw Wimner en ik, de hoofdoorzaak van alles zijn.
+Vrouw Wimner moet terstond het huis uit; ik met het einde der maand, en
+wat mijnheer Meier met u doen zal weet ik niet.”
+
+Liebel schrikte geweldig. „Wij hebben,” zeide hij, „eerder een belooning
+dan straf verdiend, maar we hebben niet gedacht aan het booze humeur
+van een tiran. Ik ben de oorzaak van het leed, dat vrouw Wimner en u
+aangedaan wordt. Wat nu te doen, om dat kwaad goed te maken?”
+
+„Heb voor mij en de mijnen geen zorg, meester,” vervolgde Golberg.
+„Reeds lang heb ik plan gehad om iets anders te zoeken en dan voor
+de betrekking van huisbewaarder te bedanken. Mijn vrouw en ik zijn
+voornemens een kruidenierswinkel op te richten; het noodige geld
+daarvoor ontbreekt ons echter. Ik heb al eenige keeren moeite gedaan
+om geld te krijgen, maar er is niemand te vinden, die zonder een goed
+onderpand geld geven wil. Maar nu de zaken zoo staan, zal er mogelijk
+wel een menschenvriend zijn die ons helpen wil. Vrouw Wimner beklaag ik
+volstrekt niet; zij mag blijde zijn uit een dienst ontslagen te worden,
+die waarlijk niet veel beter dan een gevangenis is. Alleen beklaag ik
+Theodoor; op dien kan de wreede bankier zich wreken.”
+
+Toen Golberg vertrokken was, raadpleegde Liebel met zichzelven.
+„Golberg,” zeide hij, „heeft zich als een echte Samaritaan voor mij
+gedragen, bij mijn ziekbed gewaakt en mij trouw verpleegd. Het is door
+mijn toedoen dat zij hunne betrekking verliezen. Evenzoo vrouw Wimner.
+Het is dus niet meer dan plicht dat ik zooveel mogelijk hulp verleen.
+Ach, als ik nu maar kon of durfde uit gaan!”
+
+Zes dagen later gaf de heelmeester hiertoe zijn toestemming. Liebel
+strompelde het huis uit, nadat hij uit een gesloten lade een klein
+voorwerp, dat in papier gewikkeld was, had gehaald en in zijn jaszak
+gestoken.
+
+Het werd avond, maar de meester kwam niet te huis. Daarentegen liep
+door de stad het praatje, dat de oude meester Liebel door de politie
+gearresteerd was, omdat hij bij een der juweliers een gouden snuifdoos,
+met brillanten omzet, had te koop aangeboden, en dat dit voorwerp
+reeds lang als gestolen bij de politie was aangegeven. Het gerucht was
+waarheid. Liebel zat tusschen vier muren, in een somber hok, dat slechts
+enkele stralen daglicht toeliet en waarin zich niets dan een stroozak,
+om op te leggen, bevond. Hij trok zich zijn lot echter niet aan;
+integendeel, hij was vroolijk en tevreden. „Er hebben,” prevelde hij,
+„vóór mij meer menschen onschuldig gezeten.” Hij ging in gedachten na,
+hoeveel personen uit de geschiedenis onschuldig gevangen waren geweest,
+en eindigde zijn overdenking met het bekende lied:
+
+    Wees trouw en eerelijk tot aan uw laatsten dag,
+
+en toen hij aan den volzin kwam:
+
+    Dat zingt gij bij de waterkruik, alsof het nektar was,
+
+staakte hij zijn gezang, terwijl hij lachend uitriep: „Daar staat
+werkelijk een waterkruik. Kom, ik wil eens proeven of de inhoud naar
+wijn smaakt. Ik hoop maar dat men mij tegen den avond wat eten brengt.”
+
+Toen Golberg het vreeselijke nieuws vernomen had, vloog hij naar den
+geheimraad Hänel, en vroeg of deze de voorspraak zijn wilde voor den
+meester. De heer Hänel was hiertoe terstond bereid.
+
+Toen Liebel den volgenden morgen in 't verhoor genomen werd, verklaarde
+hij, dat hij, nu ruim vijf-en-twintig jaar geleden, den tegenwoordigen
+vorst les gegeven had in de latijnsche en de grieksche taal, en dat
+hij toen, tot belooning daarvoor, de gouden doos met brillanten omzet,
+waarop het jaartal gegraveerd was, van den vorst ontvangen had. Hij had
+de doos nooit gebruikt, omdat hij niet snoof, en haar bewaard, totdat
+hij de geldswaarde noodig had, en daar zich dit geval nu voordeed, had
+hij besloten de doos te verkoopen.
+
+Toen Liebel dat verhaal gedaan had, werd het verslag daarover den
+geheimraad Hänel ter hand gesteld. Deze was een vertrouwde van den
+vorst, en deelde hem het gebeurde mede.
+
+„O ja,” zeide de vorst, „ik herinner mij nog zeer goed mijn leermeester
+in de doode talen. Ik was zeventien jaren oud, toen ik de lessen van
+hem kreeg, die mij toegang tot de universiteit gaven. Het was een best
+mensch, die meester Liebel; en dat ik hem, bij de vele staatszorgen,
+geheel vergeten heb, is zijn eigen schuld, daar hij nooit weder iets
+van zich heeft laten hooren. Ik herinner mij ook zeer goed, dat mijn
+overleden vader hem een gouden doos ten geschenke gegeven heeft. De
+hofjuwelier Schrödel zal daarover wel nadere inlichtingen kunnen geven,
+want bij hem werden alle dergelijke geschenken gekocht.”
+
+Toen de doos den juwelier werd voorgelegd, bekeek hij haar nauwkeurig,
+want hij had de gewoonte om ieder stuk, dat bij hem vervaardigd was, een
+geheim teeken te geven—dit vond hij ook op deze doos. Daarna sloeg hij
+zijn boek op, waarin vermeld stond den tijd van aflevering, den naam aan
+wien zij gezonden was, als ook den prijs wat zij gekost had. Alles sloot
+met hetgeen door den meester gezegd was.
+
+„Ik heb,” zeide de juwelier, „veel dusdanige doozen aan ons hof
+geleverd; dus, als al de eigenaars als dieven worden opgepakt, dan kan
+de gevangenis spoedig goed bevolkt zijn.”
+
+Liebel was weder naar zijn cel gebracht, doch spoedig vernam hij eenige
+naderende voetstappen. De grendels werden van de deur weggeschoven, en,
+gelijk met den gevangenbewaarder, stormde de huisbewaarder Golberg met
+vrouw en kinderen binnen. Allen drukten en kusten de handen van den
+meester.
+
+Golberg riep: „beste mijnheer Liebel, uw onschuld is erkend, de
+geheimraad, die mij deze heuchelijke tijding heeft medegedeeld, zal op
+het oogenblik hier zijn, om u met eer uit dit ellendige hol te voeren.”
+
+„Hoe is het mogelijk,” vroeg vrouw Golberg, „dat men u voor een dief
+heeft kunnen houden? Het is verschrikkelijk!”
+
+„Och,” antwoordde Liebel op zachten toon, „deze nieuwe beproeving zal
+ook alweer noodig geweest zijn. Van heden af zal ik ten minste de
+vrijheid nog meer waardeeren dan vroeger. Drie zaken heb ik zeer
+ontbeerd: de vriendelijke zonnestralen, mijn boeken en uw lekkere
+koffie, vrouw Golberg. Dezen morgen werd ik onthaald op een watersoepje.
+Die wilde er niet best in; wel zong ik met heldere stem: „Dan zingt gij
+bij de waterkruik alsof het nektar was,”—maar ik meende het toch niet.
+Dat water heeft mijn maag bedorven.”
+
+„Als gij bij ons komt,” zeide vrouw Golberg, „dan zal ik u een kop
+koffie gereed maken, zooals gij nog nooit gedronken hebt. Een lood
+koffie voor twee kopjes en daarbij een lekker broodje uit de koninklijke
+bakkerij. Wat zou Theodoor gaarne met ons hier heen gegaan zijn, maar de
+arme jongen zit insgelijks gevangen.”
+
+„Dat arme kind,” zuchtte Liebel, „God zegene hem.”
+
+Het binnenkomen van den geheimraad brak het gesprek af.
+
+„Zwaar beproefde man,” zoo ving deze aan, „verlaat met mij deze
+verschrikkelijke plaats. De vorst wacht u; hij is bereid u een
+schitterende voldoening te geven.”
+
+„Wie?... ik? ik zou met deze slechte kleêren, die nog naar de gevangenis
+ruiken, voor den vorst verschijnen? Neen, dat gaat niet.”
+
+„Kom, volg mij,” riep de geheimraad, terwijl hij den tegenstrevenden
+meester met zich trok, „het rijtuig staat op u te wachten.”
+
+Het was een rijk vergulde hof koets, waaromheen zich een nieuwsgierige
+volksmenigte geschaard had. Toen de meester, door twee hoflakeien
+gevolgd, het rijtuig instapte, zag hij niets dan vroolijke en opgeruimde
+gezichten. Toen de vurige paarden het rijtuig in beweging brachten,
+hoorde hij achter zich het volk aanheffen: „hoera, hoera! leve meester
+Liebel—hoera!”
+
+„Droom of waak ik?” vroeg Liebel, terwijl hij zich op het zachte kussen
+heen en weder liet schommelen, „ben ik eensklaps zoo'n belangrijk
+persoon geworden?”
+
+De vorst ontving lachende zijn vroegeren leermeester. „Beste Liebel,”
+zoo sprak deze hem aan, „ik moet beginnen met u te beknorren, omdat gij
+nooit weer zijt komen omkijken naar uw ouden leerling. Waarom zijt gij
+nooit bij mij geweest? Waarom hebt gij niet gedongen naar den titel van
+professor? Mijn invloed zou u ten dienste gestaan hebben.”
+
+„Genadige vorst,” antwoordde Liebel, „ik weet dat uwe doorluchtigheid
+dagelijks met verzoekschriften overstelpt wordt, en aangezien ik door
+het geven van lessen in mijn onderhoud heb kunnen voorzien, zoo vond ik
+geen vrijheid het aantal verzoekschriften met nog een te vermeerderen.”
+
+„Als alle menschen zoo bescheiden waren,” antwoordde de vorst. „Maar
+nu, wat wilt gij? Een hoogere betrekking bij het onderwijs, of de
+betrekking van bibliothecaris aan de hoogeschool? Of wilt gij liever in
+de residentie blijven? In dat geval heb ik ook nog wel een betrekking
+voor u. De custos van onze bibliotheek heeft zijn ontslag aangevraagd
+en deze post is nog niet begeven. Er is aan verbonden een jaarwedde van
+500 thaler en geeft u bovendien nog veel vrije tijd. Wat wilt gij?”
+
+„Ach, uwe doorluchtigheid, welk onverwacht geluk! Ja, de boeken, de
+boeken, dat is mijn element. Hoe gelukkig zal ik mij gevoelen als...”
+
+„Goed,” zeide de vorst, „bij deze benoem ik u tot mijn
+hofbibliothecaris, en tevens ontvangt gij hier ten tweede maal uit mijn
+hand de snuifdoos. Gebruik haar minstens nog een vijfentwintigtal
+jaren.”
+
+De vorst vermaakte zich met den hoogst gelukkigen Liebel. Eindelijk trad
+de geheimraad naar hem toe, en voerde hem weder naar het rijtuig, dat
+hem naar zijn woning bracht.
+
+„Wat heb ik gehoord,” zeide de geheimraad, „snuift gij niet? Ik
+daarentegen ben een hartstochtelijk snuiver, wees zoo goed en laat mij
+het eerste snuifje uit de koninklijke doos hebben.”
+
+Liebel haalde de doos uit den zak, die veel zwaarder was dan vroeger.
+Toen hij het deksel oplichtte, glinsterden hem, tot den rand der doos
+toe, nieuwe dukaten tegen.
+
+„Dat is sterke snuif,” riep de geheimraad op lachenden toon. „Zult gij
+die ook zonder te gebruiken laten beschimmelen, zooals gij vroeger de
+doos gedaan hebt?”
+
+„Neen,” antwoordde Liebel, terwijl tranen van aandoening over zijn
+wangen biggelden, „met dat geld zal ik een goede zaak tot stand brengen
+en veel nut stichten. Dat geld zal het geluk bevorderen van mijn
+vrienden, die mij in den nood trouw ter zijde gestaan hebben. Om hen
+te redden had ik deze doos willen verkoopen, die ik van nu af als een
+kostbaar kleinood in eere houden zal. Hoe wonderbaar zijn de wegen des
+Heeren, die dikwerf uit het slechte het goede doet geboren worden.”
+
+Het gebeurde zooals Liebel gezegd had. De kruidenierswinkel van Golberg
+was spoedig gereed. Dat Liebel vrouw Wimner tot zijn huishoudster
+benoemde, zoodra hij zijn dakkamertje verwisseld had voor eene nette
+woning, was een zaak, die, zoo hij zeide, van zelve sprak.
+
+Door deze handelwijze waren alle verdrukte en slecht behandelde personen
+gered. Eén echter verkeerde nog in een ongelukkigen toestand. De arme
+Theodoor zat nog eenzaam in zijn sombere achterkamer. Dit hinderde den
+hofbibliothecaris, en hij rustte niet vóór hij een middel gevonden had,
+waardoor ook deze ongelukkige een beter lot deelachtig werd.
+
+Op zekeren dag kwam het Liebel ter ooren, dat de zaken van den bankier
+niet in orde waren. De onaangename man had zich in speculatiën gestoken
+die verkeerd afgeloopen waren, en het was vrij algemeen bekend, dat hij
+daarmede zijn vermogen verspeeld had. Nauwelijks was Liebel met deze
+zaak bekend of hij vervoegde zich bij den bankier.
+
+De ontvangst was niet vriendelijk; trouwens, Liebel had zich daarop
+voorbereid; hij had nog nooit een vriendelijk woord van mijnheer Meier
+ontvangen.
+
+Eerlijk en openhartig kwam Liebel voor zijn zaak uit. Hij verbloemde
+niets wat hij van den toestand van den bankier vernomen had en eindigde
+met de vraag: „En nu, mijnheer Meier, kom ik met een vriendelijk verzoek
+tot u: sta mij den verlaten wees af, ik zal, zoo lang ik leef, voor hem
+zorgen, en tevens maken dat hij, indien ik kom te sterven, niet zonder
+hulp achterblijft.”
+
+Men kon zien, dat de trotsche bankier een inwendigen strijd voerde. Het
+aanbod was echter te verleidelijk, en hij wilde ook wel van Theodoor
+ontslagen zijn. Op den hem eigen stroeven toon gaf hij zijn toestemming
+en deed afstand van den knaap.
+
+Liebel was overgelukkig. Geen minuut wilde hij zijn leerling meer in de
+achterkamer laten. Hij verzocht en kreeg toestemming om den knaap
+terstond uit zijn gevangenis te bevrijden en met zich te nemen.
+
+Nog nooit had Liebel zoo gelukkig langs de straat geloopen, dan deze
+keer, nu hij Theodoor naar zijn woning bracht. Met medelijden zag hij
+den knaap aan. „Ach,” dacht hij, „wat heeft dat kind veel ontbeerd. Het
+zal voortaan mijn levensdoel zijn hem te vergoeden al wat hij tot nu toe
+te kort gekomen is.”
+
+Veertien jaren waren vervlogen. De bankier was overleden zonder
+eenig fortuin na te laten. Theodoor was een jonge krachtige man van
+drie-en-twintig jaren geworden. Na den dood van zijn oom werd het huis,
+waarin hij eenige jaren in ellendigen toestand geleefd had, door aankoop
+zijn eigendom.
+
+Op een schoonen zomermiddag zat in de schaduw der tuinmanswoning, de
+plek, waar het spel met de sneeuwballen had plaats gehad, de eerwaarde
+leermeester Liebel op de eereplaats aan den maaltijd. Zijn hoofd was
+bedekt met een zwart fluweelen mutsje, waaronder zilverwitte haren te
+voorschijn kwamen; diepe rimpels lagen hem op het voorhoofd. Vóór hem
+op de tafel stonden twee potten met bloemen, de eene was een donkere
+Basilicum, de andere een vuurroode Balsamine, geschenken van Gotthelff
+en Liesbet. Liebel vierde heden zijn vier-en-zeventigste verjaardag. De
+kinderen zaten naast hunne ouders, daarnevens Theodoor Meier en vrouw
+Wimner, die af en aan liep om de verschillende gerechten op te brengen.
+
+Bovendien zat er nog aan tafel de echtgenoot van Liesbet, een welvarend
+drogist, die, als deelgenoot, met Gotthelff flinke zaken deed. De
+welbereide spijzen en de edele wijn werden met gretigheid genuttigd,
+terwijl er menige heildronk op het welzijn van den grijsaard, aller
+vriend, werd uitgebracht.
+
+Deze wierp een blik op zijn dakvenstertje en zeide met bevende stem:
+„Het is heden juist veertien jaren geleden, dat ik daar voor dat
+geopende dakvenster stond en zong:
+
+    Reeds zestig jaren zijt gij oud, en hebt veel storm beleefd.
+
+Er hebben na dien tijd nog heel wat stormen over mijn hoofd gewaaid,
+doch allen zijn door Gods goedheid opgevolgd geworden door zonneschijn
+en kalm weder. Hem daarvoor de dank, Hem alleen de eer!”
+
+
+
+
+DE GANZENKOOPMAN VAN NEURENBERG.
+
+
+„O, ganzendief! ganzendief!” werd in het dorp geroepen. „Ganzendief!
+ganzendief!” weerklonk het in de verte. Waar men liep of stond, ieder
+oogenblik hoorde men de jeugd die leelijke woorden herhalen. Het gold
+een kleinen, armen knaap, die er niet ouder uitzag dan tien of elf
+jaren, maar die reeds dertien jaren achter den rug had.
+
+Het is een bizondere liefhebberij, hoofdzakelijk voor de jeugd op het
+platte land, om haar gelijken, en voornamelijk het arme deel der
+gemeente, te bespotten en bijnamen te geven, te meer, wanneer eenig
+lichaamsgebrek hiertoe aanleiding geeft.
+
+Men deed echter een groot onrecht met Balthasar Teppel, want dien gold
+het scheldwoord, „ganzendief” te noemen. Men had hem liever den naam
+van ganzenvriend moeten geven.
+
+Ieder mensch moet op aarde iets hebben waarmede hij ingenomen is, en
+Balthasar bezat op aarde niets dan twee kleine jonge ganzen, die nog
+niet eens vederen, maar goudgeele haren bezaten. Hij had noch vader noch
+moeder, noch broeders, noch zusters, zelfs geen naaste bloedverwant—hij
+was een verlaten wees. Hij bezat niets dan het vertrouwen op God en de
+twee jonge ganzen, die hij van den watermolenaar gekregen had. Balthasar
+wist niet dat ganzen eenmaal het Kapitool van Rome gered hadden, evenmin
+wist hij hoe lekker een boterham, met ganzenlever besmeerd, smaakte.
+Niettegenstaande dat, hield hij veel van de ganzen en benijdde hen
+dikwerf, omdat zij volstrekt geen last van de bittere kou hadden, en
+zelfs, al liepen zij in den regen, niet nat werden, daar zij het water
+van hun vederen afschudden. Ook van koud noch van warm weder hadden zij
+eenige last. Hij hoorde veel liever het geschater van een gans dan het
+kakelen van een haan of het koeren van een duif, of het blaffen van een
+hond. Zoo heeft ieder zijn smaak.
+
+Op zekeren dag had een dozijn jonge ganzen, die eenige dagen
+geleden uit den dop gekropen waren, zich van de moederlijke zorg
+onttrokken en in de nabij zijnde molenvliet begeven, waar zij, door den
+stroom voortgedreven, hunne zwakke zwemvliezen nauwelijks behoefden
+te gebruiken. Zoo naderden zij, dicht aaneengesloten, het snel
+ronddraaiende rad van den watermolen, dat, als het hun in zijn vaart
+medesleurde, allen in één oogwenk uit het water zoude opbeuren en
+tusschen de kamraderen vermorselen. Nog één oogenblik en het zou met het
+leven der jeugdige waaghalzen gedaan zijn, doch juist op dit oogenblik
+naderde hun redder de plaats des onheils. Balthasar, die het ongeluk zag
+aankomen, snelde, zonder aan eigen levensgevaar te denken, te hulp. De
+moedige knaap sprong op een balk, die dwars in het water over een beek
+lag, plaatste zich daarop in liggende houding en zwaaide met handen en
+voeten. De ganzen, hierdoor verschrikt, vlogen links en rechts en
+trachtten hun verschrikker te ontvlieden.
+
+De molenaar en zijn vrouw kwamen op het geschreeuw van Balthasar buiten,
+en, het gevaar ziende, brachten zij eerst hunne ganzen in veiligheid,
+en hielpen daarna Balthasar uit zijn benauwden toestand, aan wie twee
+der geredde gansjes als loon voor zijn edelmoedigheid ten geschenke
+gegeven werd.
+
+Er is voor hem, die niet veel gewoon is, weinig noodig om zich gelukkig
+te gevoelen. Menig vorst is niet zoo gelukkig met het overwinnen van
+twee koningrijken als onze Balthasar was met zijn twee ganzen. Hij
+vergat zijn toestand en voelde niet eens dat zijn armen en beenen nat
+waren, veel minder hinderde hem de koude, ofschoon hij liep te sidderen.
+Hij hield de ganzen in beide handen en drukte ze tegen zijn borst.
+Opgeruimd van vreugde vervolgde hij zijn weg en zocht de eenzaamheid op,
+om daar zijn schatten goed te kunnen bekijken en de jeugdige vogeltjes
+in het gras te laten loopen. Even als een goede huismoeder, die alle
+zorgen aan haar lievelingen besteed, zoo ook was Balthasar, of liever
+Balzer, want zoo werd hij algemeen genoemd, vol zorg voor zijn
+lievelingen, en voorzag ze van goed voedsel en drinken.
+
+Balzer woonde, even als andere arme weezen, in het dorpsarmhuis; hij had
+op den zolder een klein kamertje, dat hij zijn eigendom kon noemen; dat
+vertrek had de eigenschap van in den winter verschrikkelijk koud en in
+den zomer brandend heet te zijn; dit hinderde hem echter volstrekt niet.
+Van jongs af aan ontbeeringen gewend, was hij niet beter gewoon. Balzer
+maakte in een hoek van het dakkamertje een stal voor zijn lievelingen.
+
+Des morgens werd hij door hun gesnater gewekt, en dan was zijn eerste
+bezigheid hen te voederen. Hij deelde met hen zijn grof roggebrood,
+ofschoon de portie, die hij dagelijks van het armenhuis kreeg, niet
+groot was.
+
+Het ging echter in het armenhuis, waar Balzer verpleegd werd, juist
+zooals het overal gaat: men duldde niet dat iemand, die door de gemeente
+onderhouden werd, iets voor zijn liefhebberij er op nahield, en zoo werd
+het Balzer ook verboden twee ganzen te onderhouden. De goede jongen kon
+echter niet scheiden van de beesten, die hij innig lief gekregen had.
+
+Door het dorp, waar onze Balzer woonde, stroomde een tamelijk breed
+water, dat in de naaste rivier uitliep. Het was dus natuurlijk, dat de
+bewoners van Dortingen, zoo heette het dorp, daarin hunne ganzen lieten
+zwemmen; het kweeken van deze vogels verschafte aan menigeen een groot
+deel van hun bestaan.
+
+Nu wilde het toeval dat de persoon, die door het dorpsbestuur aangesteld
+was om toezicht over de ganzen te houden, een betere betrekking kon
+krijgen, en alzoo voor den post van ganzenbewaker bedankte.
+
+De molenaarsvrouw, die de edelmoedige daad van Balzer nog niet vergeten
+was, sprak met de invloedrijke personen van het dorp en maakte dat
+Balzer benoemd werd tot waker over de ganzen.
+
+Hierdoor raakte het gemeentebestuur uit het armenhuis een wees kwijt,
+want nu kon Balzer zijn eigen brood verdienen. Het gemeentebestuur
+ondersteunde gaarne deze zaak, daar het in zijn voordeel was, en tevens
+maakte het Balzer meer dan gelukkig.
+
+Nu was er niemand die hem beletten kon, om zijn twee ganzen tegelijk met
+de anderen, zoowel in het water als op de weide te verzorgen.
+
+Hij bond, om alle verwarring te voorkomen, om de nekken en linker
+pooten van zijn ganzen een rood bandje. Deze voorzorgsmaatregel, door
+Balzer genomen, was zeer verstandig en bleek spoedig niet overbodig te
+zijn geweest.
+
+Nu had de knaap gelegenheid en tijd om de natuur, de levenswijs, den
+aard, de ziekten en kwalen der ganzen te leeren kennen, alsook om te
+bestudeeren welk voedsel goed of schadelijk voor hen was. Hij was geen
+luie, gedachtelooze ganzenhoeder; den geheelen dag hield hij zich met de
+vogels, die aan zijn zorg toevertrouwd waren, bezig, en zeer terecht
+verwierf hij spoedig algemeen den bijnaam van Ganzenvriend. De vogels
+betoonden zich dankbaar voor de liefderijke zorg en verpleging, die
+dagelijks aan hen besteed werd; zij volgden Balzer waar hij ging en
+bleven altijd in zijn onmiddelijke nabijheid.
+
+Toen de ganzen van Balzer volwassen waren en er gezond en prachtig
+uitzagen, trachtte een boosaardige dorpsjongen hem zijn eigendom
+afhandig te maken. Met dit doel had hij de roode bandjes van de halzen
+losgemaakt en deze om de halzen gebonden van twee magere ganzen, die hem
+toebehoorden en die hij aldus wilde laten doorgaan voor ganzen van
+Balzer.
+
+Deze, die door zijn dagelijkschen omgang met de vogels, allen aan hun
+vederen kende, bemerkte spoedig het bedrog; hij riep de ganzen die hem
+toebehoorden; deze naderden hem en hadden de lintjes nog om de pooten;
+hierop had de dief niet gelet en daardoor kwam het bedrog spoedig uit.
+
+Een wreed gevaar bedreigde op nieuw de ganzen van Balzer, en ditmaal was
+het veel erger.
+
+Onzen ganzenhoeder had dit gemeen met alle jongens van zijn jaren, dat
+hij des nachts zeer vast sliep, en dat zelfs het gebulder van een
+kanonschot niet in staat was hem wakker te maken.
+
+Maar, even als een zorgvuldige moeder terstond ontwaakt als haar
+jeugdige lieveling schreeuwt of als het iets overkomt, zoo ook was het
+met Balzer; er kon des nachts niets met de ganzen gebeuren of hij
+ontwaakte; het minste vreemde geluid of de minste onrust onder hen deden
+hem terstond ontwaken en in de duisternis van zijn legerstede opstaan.
+Spoedig begaf hij zich dan bij de vogels, verzorgde hen en wist
+menigmaal door spoedige hulp groote ongelukken te voorkomen.
+
+Op zekeren nacht vernam hij, nadat hij eenigen tijd geslapen had, een
+onrustige beweging onder zijn kudde; het bed uit te springen was voor
+hem het werk van een seconde; hij greep in het duister rond, en kwam
+spoedig tot de ervaring dat er een dief in den stal was; het gelukte
+hem een vrouw bij de kleeren te pakken, en, wat hij eenmaal vast had,
+liet hij niet gemakkelijk los. Er ontstond tusschen hem en de diefegge
+een vreeselijke worsteling; de vrouw sprak geen woord, maar deed alle
+mogelijke moeite om zich uit de handen van Balzer te bevrijden.
+Eindelijk gelukte het haar; de rok, waaraan Balzer haar vast hield,
+scheurde; zij ontvluchtte en de ganzenhoeder bleef met een lap in de
+handen staan.
+
+Balzer, die gedurende de worsteling om hulp geroepen had, werd spoedig
+door de buren bijgestaan; zelfs de nachtwacht kwam op het hulpgeschreeuw
+toeloopen, en had het geluk de diefegge te grijpen, juist op het
+oogenblik dat zij den stal wilde ontvluchten; de vrouw werd in arrest
+gebracht en met veertien dagen gevangenis gestraft.
+
+Het werd herfst, de lucht werd dagelijks bewolkt, het gras op de weide
+groeide niet meer, en alzoo moest er een einde gemaakt worden aan het
+ganzenhoeden.
+
+De volwassen en vette ganzen gingen den weg op van het vleesch, dat wil
+zeggen: zij werden gedeeltelijk levend, gedeeltelijk dood verkocht,
+terwijl slechts een klein gedeelte voor de fokkerij behouden bleef.
+Balzer moest ook van het geliefd tweetal scheiden; vooreerst omdat hij
+in de eerste maanden buiten betrekking gesteld werd, en ten tweede omdat
+er nu geen groen voedsel meer te vinden was.
+
+Op een guren dag in de maand November toog Balzer met zijn twee ganzen
+naar de stad Neurenberg, die twee uren van het dorp verwijderd lag. In
+zijn zakken had hij een paar stukken roggebrood en de ganzen droeg hij
+onder zijn armen. Al wat hij bezat droeg hij bij zich.
+
+Terwijl de ganzen, die volstrekt geen begrip hadden van het treurige lot
+dat hen te wachten stond, vroolijk heen en weder keken, was het hart
+van hem die hen droeg, o zoo gedrukt. Hij moest van datgene wat hem het
+liefst was voor altijd scheiden, en eenzaam den langen somberen winter
+doorleven. Eerst liep hij langs den weg te weenen, doch eindelijk
+bemoeide hij zich meer met zijn vogels en sprak hen op troostenden toon
+toe; hij scheen behoefte te gevoelen hen nogmaals vriendelijk toe te
+spreken, ofschoon hij zeer goed wist dat zij hem toch niet begrepen.
+
+„Och,” zuchtte hij eindelijk, „sterven moeten wij allen—allen zonder
+onderscheid. Eerst heb ik mijn beste vader en vier weken daarna mijn
+onvergetelijke moeder zien sterven! Oude menschen _moeten_ sterven, doch
+somwijlen sterven jonge menschen ook. Niemand wil een oude gans koopen,
+dus het lot van die arme beesten is, om jong te sterven, daarom moet ik
+van u scheiden, want nu is uw vleesch nog jong en zacht. Het verdriet om
+u te zien sterven, zal mij bespaard worden, en als ik veel geld voor u
+weet te krijgen, dan zal ik in 't voorjaar in staat zijn weder eenige
+jonge ganzen te koopen.”
+
+Zoo denkende en pratende, naderde Balzer eindelijk den Vrouwentoren te
+Neurenberg. Hij liep de brug, die over de stadsgracht voerde, over, en
+naderde de hoog gewelfde poort, die hij spoedig achter den rug had.
+Eensklaps hoorde hij achter zich geweldig luid roepen: „Hé, knaap! Wilt
+gij eensklaps uw ganzen zien verbeurd verklaard, of wilt gij eerst
+marktgeld betalen?”
+
+„Marktgeld!” antwoordde Balzer, die niets van deze woorden begreep en
+den stadsportier, die tevens het ambt van commies vervulde,
+verwonderlijk aanstaarde.
+
+„Ja, marktgeld,” antwoordde de commies, terwijl hij de open hand naar
+hem uitstrekte. „Een kreutzer voor iedere gans.”
+
+„Ik heb geen geld,” antwoordde Balzer met bevende stem.
+
+„Maak dan maar spoedig dat gij weêr buiten de stad komt,” hernam de
+commies, „en gaat van waar gij gekomen zijt.”
+
+„Niet zoo driftig, mijnheer,” antwoordde Balzer op smeekenden toon. „Ik
+ben een arme wees, en bezit niets dan deze twee ganzen, die ik gaarne in
+de stad zou willen verkoopen.”
+
+„Dat gaat mij allemaal niet aan,” grauwde de man hem toe. „Al waart
+gij de eigen zoon van den keizer, dan zoudt gij toch moeten betalen.
+Daarvoor is Neurenberg een vrije rijksstad en stelt zich tevreden met
+een onnoozelen kreutzer van iederen gulden die het landvolk hier in de
+stad draagt.”
+
+„Ik wil u die twee kreutzers gaarne betalen,” antwoordde Balzer, „als ik
+weder de stad verlaat en mijn ganzen verkocht heb.”
+
+„Ja, dan moest ik wel een ezel zijn,” hernam de commies op lachenden
+toon, „als ik mij met zulke praatjes liet afschepen. Dus komaan, betaal
+wat gij schuldig zijt, of...”
+
+„Ik heb ze niet,” antwoordde Balzer, „maar zijt gij tevreden als ik u
+mijn buis als pand achterlaat?”
+
+„Dat buis?” antwoordde de man, terwijl hij het kleedingstuk met een
+verachtelijken blik aanzag. „Wel, het ziet er kakelbont genoeg uit;
+allerlei lappen, het heeft wel iets van de landkaart van het Duitsche
+rijk. Ik zal het wel laten om dat oude ding in mijn handen te nemen.
+Voort, jongen, maak dat je weg komt.”
+
+Balzer stond bitter te weenen. Een fruithandelaar, die oor- en
+ooggetuige geweest was van hetgeen er tusschen Balzer en den commies
+had plaats gehad, riep den knaap bij zich in den winkel. „Hier hebt gij
+twee kreutzer,” zeide hij op deelnemenden toon tot den knaap. „Maar gij
+moet mij uw buis tot pand achterlaten; er wordt tegenwoordig zooveel
+bedrog gepleegd, dat men niemand meer kan vertrouwen, en ik kan de twee
+kreutzer ook niet missen.”
+
+Balzer zette de twee ganzen op den grond, trok zijn buis uit en
+overhandigde het onder dankbetuiging aan den fruithandelaar. Hij
+betaalde de twee kreutzer aan den commies, die, zonder verder een woord
+te spreken, weder op zijn stoeltje in de poort ging zitten. Daarna nam
+Balzer de ganzen onder den arm en ging met een beklemd hart naar de
+markt.
+
+Veel nieuws was hier voor onzen jeugdigen koopman te zien. Niet ver van
+een prachtige kerk verwijderd, zag hij een sierlijk bewerkte pomp, die
+haar heldere waterstralen uit gebeeldhouwde koppen te voorschijn bracht.
+
+Onze voorvaderen rekenden onder de heerlijkste voortbrengselen der
+natuur het water als een reine stof, en bouwden daarom rijk versierde
+gedenkzuilen, waaruit zij het volk van water voorzagen. Dit is de reden
+dat men nog in vele oude steden zulke prachtige fonteinen en pompen op
+de markten ziet.
+
+Ofschoon Balzer geen kunstkenner was, voelde hij zich toch bizonder
+aangetrokken tot dat gedenkstuk. Eerst liet hij zijn ganzen drinken,
+laafde toen zich zelf en deelde daarna zijn brood met zijn twee
+lievelingen. Toen zocht hij een plaats dicht bij de pomp op en bleef
+daar staan met onder iederen arm een gans; zijn aandacht was onverdeeld
+gevestigd op de heldere waterstralen der pomp en op de steeds
+aangroeiende menigte op de markt.
+
+Geruimen tijd stond Balzer op zijn plaats, steeds te wachten of er een
+kooper voor zijn ganzen zou komen opdagen. Het scheen alsof niemand
+eenige attentie had voor den ongeoefenden koopman, die zijn ganzen al
+vaster en vaster tegen zich aandrukte om ze te verwarmen. Eindelijk liep
+een welgekleede burgervrouw met een mand aan den arm op hem toe.
+
+„Wat kost zoo'n gans?” vroeg zij, terwijl zij de vogels bevoelde.
+
+„Vijf en twintig kreutzer!” antwoordde Balzer, terwijl hij alle moeite
+deed om zijn waar aan te prijzen. De vrouw antwoordde niet, nam dan de
+eene en dan de andere gans in de hand, woog en bevoelde ze, en zeide
+eindelijk: „Ik houd niet van loven, dus kort en goed, ik geef u een
+blanken gulden.”
+
+Zij haalde het groote geldstuk uit haar beugeltas en hield dat den knaap
+voor de oogen.
+
+„Doe er nog twee kreutzer bij,” antwoordde hij met bevende stem, „die
+zijn voor het marktgeld dat ik heb moeten betalen.”
+
+De vrouw keek met doordringende blikken den knaap aan en haalde nog twee
+kreutzer uit haar tas. „Ziedaar,” antwoordde zij, „maar dan moet gij de
+ganzen te huis brengen, ik woon hier niet ver van daan.”
+
+„Dat wil ik gaarne doen,” antwoordde Balzer.
+
+Onder het loopen vroeg de vrouw, waarom hij in November zoo ligt gekleed
+was. De knaap vertelde haar zijn wedervaren en tevens eenige van zijn
+verdere lotgevallen. De vrouw had medelijden met den armen knaap en gaf
+hem, toen zij te huis gekomen was, een buis, dat er veel beter uitzag
+dan dat hetwelk hij verpand had. Daarna zette zij hem een kom warme
+soep voor, die hem zoo lekker smaakte als hij ooit iets geproefd had.
+Eindelijk kwam de heer des huizes uit zijn winkel, waar hij
+verschillende koopwaren verkocht, in de kamer.
+
+„Gij hebt ganzen gekocht, Barbaratje,” zeide hij, „gij weet toch, dat er
+zijn die slechte schachten in de vleugelen hebben.” Dit zeggende, trok
+hij een paar veeren uit de vleugelen en vergeleek deze met de veeren
+pen, welke hij achter het oor had. „Ziet gij,” vervolgde hij, terwijl
+hij minachtend de schachten op den grond wierp, „zij zijn veel te zwak
+en te week, ik heb veel liever bereide Hamburger pennen.”
+
+„Bereide?” vroeg Balzer verwonderd, „kan men ganzenpennen bereiden? Hoe
+gaat dat?”
+
+„Alles wordt bereid wil het goed bruikbaar worden,” antwoordde de
+koopman, „leder, hout, ja, mensch en dier, tot zelfs de geweren voor
+de soldaten.” Daarna vertelde hij den knaap, op welke wijze versche
+ganzenvederen tot bruikbare schrijfpennen gemaakt worden. Toen hij van
+Balzer vernam, dat deze het geld, dat hij voor de ganzen ontvangen had,
+tot het voorjaar wilde bewaren om er dan weder jonge voor te koopen,
+vond hij dit voornemen zeer goed. „Maar,” zeide hij, „als ik in uw
+plaats was, zou ik dat geld niet zoolang doelloos laten liggen, maar ik
+kocht daarvoor eenige kleine koopwaren, voorwerpen, die het boerenvolk
+altijd gebruiken kunnen en die zij altijd uit de stad moeten halen;
+bijvoorbeeld: garen, band, naai- en breinaalden, leien en griffels,
+vragenboeken en dergelijke zaken. Ik handel in die artikelen en wil ze u
+voor billijken prijs verkoopen. Gij moet met een kleine winst tevreden
+zijn, dan hebt gij kans, dat gij uw gulden, vóór den winter verstreken
+is, tot drie of vier gulden vermeerderd ziet.”
+
+Dit voorstel stond Balzer Tippel bijzonder goed aan en hij nam het
+voorstel gretig aan. Beladen met zijn nieuwe koopwaren, nam hij den
+terugtocht aan; eerst loste hij zijn buis, dat hij verpand had, weder
+in, en had de zelfvoldoening door den koopman een eerlijken jongen
+genoemd te worden. In plaats van nu den geheelen dag in ledigheid
+door te brengen, (scholen bestonden er toen op de dorpen nog niet,
+ons voorval heeft plaats gehad in het jaar 1548) liep Balzer met
+zijn koopwaar van het eene dorp naar het andere. Daar zijn waar
+uit benoodigdheden bestond en niet te hoog in prijs waren, was hij
+spoedig uitverkocht en moest hij op nieuw naar den koopman Wormser,
+in Neurenberg, om nieuwe voorraad op te doen.
+
+Balzer leefde zoo zuinig mogelijk, en daar hij in de wintermaanden nog
+eenige ondersteuning uit de gemeentekas ontving, had hij bijna niets
+van zijn verdiensten uit te geven. In dien tijd bestond er nog wat meer
+gastvrijheid dan tegenwoordig, zoodat het menigmaal gebeurde, dat Balzer
+bij een boer ten eten gevraagd werd of een nachtverblijf bekwam, zonder
+dat hij er iets voor behoefde te betalen. Toen het voorjaar aangebroken
+was, nam hij weder het ambt van ganzenhoeder bij de hand, en toen het
+weder herfst was voerde Balzer vier paar vette ganzen, die onbezwaard
+en zijn eigendom waren, naar de markt te Neurenberg. Zoo verliepen er
+eenige jaren, waarin Balzer door vlijt, spaarzaamheid en overleg, zijn
+inkomen zag vergrooten.
+
+Eindelijk had hij zijn post van ganzenhoeder neergelegd en een
+onbewoonde hut met den daaraan grenzenden tuin gehuurd, waarin hij
+woonde en zijn koopwaar borg. Hij was nu niet meer de arme ganzenhoeder,
+die bij de vogels in den stal sliep, maar een knappe, flinke jongeling,
+die door rijken en armen gaarne werd ontmoet.
+
+Op zekeren dag in de maand Augustus dreef Balzer Tippel een kudde vette
+ganzen voor zich op den landweg, die naar Neurenberg leidde, uit. Onder
+luid gesnater dreef hij een honderdtal vogels voort, terwijl zij, die
+aan den buitenkant liepen, zich te goed deden aan het gras dat langs den
+weg groeide.
+
+Vier jonge heeren uit den deftigen stand reden op prachtige paarden de
+poort van Neurenberg uit den troep tegemoet. Toen de voorste den troep
+ganzen gewaar werd, gaf hij zijn paard de sporen, zoodat dit begon te
+steigeren, waarna het in wilden draf door de ganzen heen reed.
+
+Dit heldenstuk kostte aan drie ganzen het leven en aan eenige anderen
+gebroken pooten of vleugels, terwijl zij, die ongedeerd bleven, angstig
+heen en weder vlogen.
+
+Toornig over deze behandeling, liep Balzer naar hem toe, die aanleiding
+gegeven had tot dit ongeval, om hem zijn misdrijf onder het oog te
+brengen en schadevergoeding te vragen.
+
+In plaats van antwoord ontving hij een slag met de zweep over zijn
+aangezicht, terwijl de ruiter hem toeriep: „Uit den weg, ganzenlummel!”
+
+Terwijl Balzer bedremmeld en weenende van pijn daar stond, vervolgden de
+ruiters, voldaan over hunnen wreedaard, in vliegenden galop hun weg.
+
+Eindelijk verzamelde Balzer de doode en gewonde vogels, terwijl hij
+de verstrooide weder tot rust trachtte te brengen; gelukkig voor hem
+ondervond hij hierbij de hulp van een paar jongens, die ooggetuigen
+geweest waren van het wreede schouwspel. Daarna ging hij naar een
+fontein en verkoelde zijn aangezicht, dat brandend heet was van de
+bekomen slagen.
+
+Hierna begaf hij zich naar een stalhouder, waar hij zijn vogels in
+verzekerde bewaring gaf en liep toen de stad in, om te weten te komen
+waar de wreede ruiters te huis behoorden en hoe hunne namen waren. Om
+hierin te slagen liep hij naar den fruithandelaar, die hem de twee
+kreutzers geleend had en met wien hij na dien tijd altijd kennis
+gehouden had.
+
+„Vrouw Mertens,” vroeg Balzer, nadat hij de vrouw vriendelijk goeden
+morgen gewenscht had, „hebt gij hier ook vier ruiters voorbij zien
+rijden?”
+
+„Ja zeker,” antwoordde zij, „het waren allen vier zonen van
+groothandelaars uit de stad, jongens, die alles verzwelgen wat hunne
+vaders verdiend hebben. De ergste van allen is de jonge Siebold, die nu
+vier weken geleden zijn vader heeft helpen begraven. In plaats van de
+voetsporen van zijn vader te volgen, mishandelt hij zijn onderhoorigen
+en leidt een verkeerd leven; zijn moeder, die alle mogelijke zorg aan
+zijn opvoeding heeft besteed, heeft niets over hem te zeggen en moet
+zich naar zijn grillen schikken. Nu, het gevolg is dat hij niets doet
+dan geld verteeren en uitgaan.”
+
+Nadat Balzer uitgelegd had hoe de wreedaard er uitzag en gekleed was,
+moest dat Siebold geweest zijn. Balzer begaf zich naar diens woning.
+
+Hier moest hij over balen en kisten springen om aan den ingang te
+komen, die hem toegang tot een trap gaf, welke hem den weg naar de
+keuken deed vinden, waarin zich twee meiden en een net gekleede
+jongejuffrouw bevonden. Balzer was in bijna alle groote huizen bekend
+als de ganzenhoeder; het was dus niets vreemds, dat de jongejuffrouw,
+die een arme verre bloedverwant van het huis Siebold was, naar hem
+toeliep met de woorden: „wij hebben heden niets noodig, want, zooals gij
+ziet, wij zijn reeds voorzien.”
+
+Dit zeggende, wees de jongejuffrouw met haar vingers op een blank
+geschuurden schotel, waarop vier prachtige vette ganzen gereed lagen om
+te worden gebraden.
+
+Voor een oogenblik vergat Balzer zijn leed; als een echte liefhebber
+en met het oog van een kenner liep hij naar de ganzen; hij onderzocht
+den ouderdom, de hoeveelheid vet, de dikte der lever, en kwam tot het
+besluit, dat de laatste vogel het beste was. Nog zelden had hij zulke
+mooie en prachtig schoongemaakte ganzen gezien.
+
+„Hebt gij deze ganzen zelf gefokt en geslacht?” vroeg hij op
+vriendelijken toon aan de jongejuffrouw.
+
+„Wel zeker,” antwoordde zij.
+
+„Geslacht ook?” herhaalde Balzer.
+
+„Ja,” antwoordde het meisje, „het is geen prachtig werk om een gans den
+hals om te draaien, maar ik doe het liever zelf, dan het aan anderen
+over te laten, die de arme dieren somwijlen noodeloos martelen.”
+
+Eindelijk vertelde Balzer zijn wedervaren en toonde, als bewijs van
+de waarheid, de striemen op zijn gezicht. Het meisje had hem met
+belangstelling aangehoord; zuchtend antwoordde zij: „dat is een slechte
+streek.” Daarna keerde zij zich om en kwam spoedig terug met een potje
+zalf. „Daar,” zeide zij, „smeer uw wonden met deze zalf in, in dien tijd
+zal ik naar mijn tante gaan, haar het gebeurde vertellen en
+schadevergoeding voor u vragen.”
+
+Toen zij weg was, wilde Balzer weten wie deze jongejuffer was. De beide
+dienstmeiden prezen haar zeer en verafschuwden den jongenheer.
+
+„Mijn tante,” luidde het antwoord van de jongejuffer, toen deze weder in
+de keuken verscheen, „kan het verhaal, zooals gij het vertelt, nog niet
+geheel gelooven; zij wil er eerst met den jongenheer over spreken, en
+vraagt of gij na den middag zoudt willen terugkomen?”
+
+Toen Balzer eenige uren later weder in de keuken verscheen, zag hij het
+jonge meisje met de handen onder het hoofd aan een tafel zitten. Het
+meisje schrikte geweldig, toen zij eenige oogenblikken later het hoofd
+ophief en Balzer zag staan wachten. Met tranen in de oogen zag zij hem
+aan en zeide: „Ganzenvriend, (onder een anderen naam was Balzer in
+Neurenberg niet bekend) gij komt in vele huizen en bij vele familien,
+weet gij niet een dienst voor mij? Ik zie niet tegen werken op, maar
+nooit wil ik weer in een dienst zijn, waar een jongenheer in huis is.
+Loon heb ik niet noodig.”
+
+„Op het oogenblik weet ik geen betrekking voor u,” antwoordde Balzer,
+„maar ik wil wel eens voor u uitkijken, misschien weet ik binnen eenige
+dagen wel iets voor u.”
+
+„Hier is,” vervolgde Marianne, terwijl zij den ganzenkoopman een zakje
+met geld ter hand stelde, „het geld voor de ganzen, die gedood en
+beschadigd zijn.”
+
+Na zich eenigen tijd bedacht te hebben, nam Balzer het geld aan. „Het
+was mij,” zeide hij, „minder om het geld te doen, dan wel, dat ik wilde
+dat de jongeheer voor zijn baldadigheid gestraft werd. Mijn plan was,
+hem voor het gerecht te laten komen, maar om u geen verder verdriet te
+doen, zal ik het er nu bij laten.”
+
+Een week later verscheen Balzer weder in de keuken van mevrouw Siebold.
+„Ik heb,” zeide hij, na Marianne vriendelijk gegroet te hebben, „een
+dienst voor u, maar zij is op het platteland, twee uren van hier.”
+
+„Dat is mij onverschillig,” viel Marianne hem in de rede.
+
+„Men biedt u twintig gulden loon per jaar, benevens kost en inwoning,”
+vervolgde hij.
+
+„Te veel, dat is veel te veel,” riep het meisje. „Ik heb om geen loon
+gevraagd. Waar woont die milde heerschap?”
+
+„Het is geen heerschap,” antwoordde Balzer, „maar slechts een landman.
+En dat moet ik er u bijzeggen: er moet flink gewerkt worden; voor
+twintig gulden loon kan men ook iets vorderen.”
+
+„Ik werk gaarne,” antwoordde Marianne, „deze beide dienstmeiden en
+zelfs mijn tante Siebold zullen moeten erkennen dat ik nooit met de
+handen in mijn boezelaar gezeten heb.”
+
+„Dat hoor ik gaarne,” zeide Balzer, „want ik zou gaarne met mijn
+aanbeveling eer in leggen.”
+
+„Welnu, zeg mij dan,” vervolgde Marianne, „waar het is en hoe de naam
+van den boer is, opdat ik een en ander aan tante vertellen kan.”
+
+„Het dorp heet Dortingen,” antwoordde Balzer kalm, „en de naam van hem,
+die u huren wil, is Balthasar Tippel, hier in Neurenberg bekend onder
+den naam van Ganzenvriend.”
+
+„Lieve Hemel! Gij?” riep Marianne, door deze inlichting getroffen. „Spot
+gij nu met een arme wees?”
+
+„Volstrekt niet,” antwoordde Balzer op ernstigen toon, „het is zooals ik
+u gezegd heb.”
+
+„Maar gij zijt,” vervolgde het meisje, terwijl een roode kleur haar
+wangen verfden, „nog een jongmensch, en ik heb u toch vooruit mijne
+bedenkingen gemaakt.”
+
+„Ik ben dertig jaren oud,” vervolgde Balzer lachende, „daarbij ben
+ik geen jongenheer en ook weinig te huis. Bovendien, ik schenk u niet
+weinig vertrouwen, iets dat ik hoop dat door u gewaardeerd zal worden.
+Ik oefen in Dortingen een winkel uit in kramerijen, die door u gedreven
+moet worden. Zijt gij oneerlijk—iets dat ik niet geloof—dan kunt gij
+mij langen tijd benadeelen zonder dat ik er iets van bemerk. Denk over
+mijn voorstel na, totdat ik over drie dagen terugkom. In dien tijd kunt
+gij naar mij onderzoeken; verneemt gij iets in mijn nadeel, dan moet gij
+het mij openhartig zeggen, en kan ik het niet met grond tegenspreken,
+welnu, dan hebt gij verder niets met mij te maken.”
+
+„Houd mij niet voor ondankbaar,” antwoordde Marianne, „dat ik uw aanbod
+niet terstond aanneem, maar er eerst rijpelijk over wil nadenken. Het
+zou zeer lichtzinnig van mij zijn en gij zoudt mij terecht voor
+onbezonnen houden als ik uw voorstel terstond aannam.”
+
+„Dat antwoord had ik van u verwacht,” zeide Balzer, „uw besluit doet mij
+veel genoegen. Het blijft dus bij onze afspraak. Tot wederziens.”
+
+Marianne besteedde de drie dagen, die zij had om te bedenken, met
+overal naar den handel, wandel en huiselijken toestand van Balzer te
+onderzoeken. Overal zwaaide men Ganzenvriend de grootste lof toe; bij
+ieder stond hij bekend als een eerlijk en vlijtig koopman en als een
+rechtschapen jongmensch.
+
+Toen Balzer op den bestemden dag terugkwam, verklaarde Marianne zich
+bereid om de aangeboden betrekking te aanvaarden, en daar zij geen vaste
+verbindtenis met het huis Siebold aangegaan had, kon zij vertrekken zoo
+spoedig als zij wilde; iets, dat Balzer zeer aangenaam was.
+
+Eenige dagen later kwam Balzer met zijn wagen, bespannen met twee
+paarden, voor de deur, waarop de bezittingen van Marianne geladen
+werden.
+
+De jonge Siebold vond het allerprettigst dat Marianne dienstmeid werd
+bij Ganzenvriend. Hij kon het dan ook niet nalaten haar bij het vertrek
+hartelijk te bespotten.
+
+Hij ging in zijn pakhuis en keerde met een gevulden grof linnen zak
+terug, die hij bij den inboedel van Marianne wierp. „Daar,” riep hij,
+tot een van zijn pakhuisknechten, „daar, gooi dien zak bij den boedel
+van Marianne, dan kan zij haar pleegkinderen, de ganzen, daarmede
+voeden. Als zij die noten opeten, zullen zij dorst krijgen, en zich vet
+drinken. Marianne, als gij dezen zak ziet, denk dan aan mij; gij ziet,
+ik wil geen kwaad met kwaad vergelden.”
+
+Marianne antwoordde geen woord op deze reden. Zij liet het zonder
+iets te zeggen toe, dat de knecht den zak op den wagen wierp. Het zou
+werkelijk een aanzienlijke waarde vertegenwoordigen als het muskaatnoten
+waren; zij rekende daarop echter niet, want zij verbeelde zich, dat de
+zak, onder het op den wagen gooien, een zonderling geluid gaf.
+
+Marianne ging naar haar tante, nam hartelijk afscheid, dankte voor alles
+wat zij bij haar genoten had, waarna de beide vrouwen als vriendinnen
+van elkander gingen.
+
+„Zij schijnt niet nieuwsgierig te zijn,” dacht Balzer onder het
+huiswaarts rijden, „want zij onderzoekt niet eens wat er zich in den zak
+bevindt; als het muskaatnoten zijn, kan er wel vijf en twintig pond in
+zitten.”
+
+Toen zij Dortingen binnen gereden waren, hield de wagen voor een eenzaam
+huisje stil, dat er uitzag als een dorpshuisje, met stroodak overdekt,
+en slechts één verdieping hoog.
+
+Balzer en Marianne stegen af en begonnen de pakken en kisten in huis
+te dragen. Een vrouw, die uit den winkel te voorschijn kwam, liep de
+nieuwe juffrouw tegemoet, en, na haar van boven tot onder waargenomen te
+hebben, bood zij haar hulp bij het werk aan. Balzer wees deze dienst van
+de hand, waarna zij zich weder in den winkel begaf.
+
+Nadat de goederen op de slaapkamer van Marianne gebracht waren, leidde
+Balzer de nieuwe huishoudster het geheele huis door. Het gevolg hiervan
+was, dat Marianne een geheel ander en hooger denkbeeld van haar nieuwen
+heer en meester kreeg. Eerst kwam zij in een vertrek, dat rondom met
+kasten betimmerd was, waarin de bossen pennen, allen in verschillende
+soorten, geborgen waren. Daarna in een vertrek, waar de zakken veeren
+hemelhoog opgestapeld lagen; een derde vertrek werd gebruikt om alles,
+wat er verder van de gans bruikbaar gemaakt werd, te bewaren. In een
+vierde vertrek zag Marianne eenige vrouwen en meisjes, die zich bezig
+hielden met het zuiveren van dons en bereiden der pennen; overal
+heerschte bedrijvigheid, en men kon hieruit opmaken, dat in deze woning
+uitgebreide zaken gedreven werden. Het woonvertrek was eenvoudig, maar
+goed ingericht. Marianne merkte op, dat overal een onverbeterlijke orde
+heerschte, ofschoon men aan alles kon zien, dat er in de huishouding een
+goede vrouwenhand ontbrak, die, zonder zich weelde te veroorloven, alles
+tot een aangenaam geheel kon maken. Zij zag al spoedig, dat er met een
+weinig smaak veel, dat niet mooi was, opgeknapt kon worden; andere
+kleine snuisterijen opgepoetst of verwijderd moesten worden, in één
+woord, zij gevoelde dat zij in dat huis een dankbare rol spelen kon.
+
+Balzer liet de oudste huishoudster niet vertrekken, vóór zij Marianne
+geheel op de hoogte van alles gebracht had, iets dat met een week
+afgeloopen was. Het was voor Marianne alsof haar een zwaar pak van het
+hart genomen werd, toen haar voorgangster vertrokken was, want zij was
+gedurende deze dagen niet lief voor Marianne geweest, en had duidelijk
+laten blijken dat zij haar de betrekking niet gunde. Nu eerst begon
+Marianne haar nieuwe taak. Het allereerst nam zij den winkel tot taak;
+het koperwerk werd geschuurd, de laden en kasten schoon gemaakt, de
+toonbank gewreven, in één woord, de winkel was in een paar dagen zoo
+veranderd, dat ieder die er in kwam verbaasd stond te kijken, en nu nog
+veel meer dan vroeger kwamen om het een of ander te koopen.
+
+Nu was de keuken aan de beurt om opgeknapt te worden. Het hout-, koper-
+en ijzerwerk werd van de wanden afgenomen, en toen het er weder tegen
+aan gehangen werd, glom alles als een spiegel. Daarna de woon- en
+slaapkamer, en zoo eindelijk alle vertrekken. Balzer gevoelde zich nu in
+huis nog gelukkiger dan vroeger. Ongemerkt werd hij bij alles wat hij
+deed nog ordelijker en zindelijker, en zorgde wel dat er geen vlekje
+op het heldere witte tafelkleed kwam, en liep niet meer op klompen
+het woonvertrek in, en nooit zag men hem van nu af meer buiten zijn
+werkplaats met een broek vol vlekken en modderspatten. Het was alsof hem
+het eten lekkerder smaakte, nu het door Marianne in zindelijke schotels
+op tafel gebracht werd, en ook de messen, lepels en vorken glommen
+helderder dan vroeger. Hij genoot in stilte en sprak tegen Marianne
+nergens over; zij kon echter aan zijn gedrag zeer goed bemerken dat
+hetgeen zij deed niet onopgemerkt bleef.
+
+Hij was, zooals Balzer gezegd had toen hij Marianne gehuurd had,
+dikwijls van huis; zijn uitgebreide zaken vorderden, dat hij veel reizen
+moest. Al spoedig bekorte hij zijn tochten en kwam vroeger te huis dan
+gewoonlijk. Eindelijk scheen hij minder lust in reizen te krijgen, en
+dikwerf liet hij zich woorden ontglippen, waaruit men kon opmaken, dat
+hij liever te huis bleef.
+
+Balzer droeg Marianne de grootste achting toe, erkende het goede dat zij
+hem bewees, en ofschoon dit maakte, dat hij haar als zijn zuster
+behandelde, wist hij toch dien ernst te paren aan wat de afstand
+tusschen heer en dienstbode niet beletten.
+
+Balzer bezat, buiten zijn woonhuis, nog een schoone boerderij, die door
+een zetbaas met zijn vrouw onder zijn beheer gedreven werd. Toen Balzer
+Marianne deze bezitting liet zien, zeide hij met eenigzins bevende stem:
+„Toen ik nog een arme ganzenjongen was, en niets bezat dan twee jonge
+ganzen, die ik van de molenaarsvrouw present gekregen had, toen wilde de
+eigenaar van deze boerderij mij mijne bezitting ontstelen, iets, dat hem
+echter niet gelukt is. Later werd hij door eigen schuld arm, doordat hij
+zich in luiheid, dobbelen en drinken te buiten ging. Mijn pogingen om
+vooruit te komen, werden gezegend, zoodat ik, toen deze bezitting aan
+den meest biedende verkocht werd, eigenaar ben geworden van een
+landgoed, waaraan voor mij zulke merkwaardige herinneringen verbonden
+waren.”
+
+Toen de drie eerste maanden verstreken waren, waarin Marianne de post
+van huishoudster vervuld had, betaalde Balzer haar, in plaats van vijf,
+tien gulden loon. Toen het meisje hierover zeer verwonderd was, zeide
+hij: „Neem dit geld, Marianne, gij hebt in deze drie maanden door uw
+vlijt en zindelijkheid meer dan het dubbele uitgewonnen, en mij het
+leven aangenaam gemaakt.”
+
+Dit was de eerste keer dat Balzer zijn tevredenheid openlijk kenbaar
+maakte. Deze betuiging deed Marianne meer genoegen dan het verdubbelde
+loon. Toen het tweede kwartaal verstreken was en Balzer haar weder
+het loon gaf, zeide hij met bevende stem: „Marianne, ik moet u iets
+gewichtigs mededeelen, ik ben namelijk tot de overtuiging gekomen, dat
+ik een huisvrouw noodig heb.”
+
+Toen Marianne dit vernam, werd zij bleek van schrik en keek Balzer met
+verbaasde oogen aan. Toen Balzer verder geen woord sprak, antwoordde het
+meisje op vragenden toon:
+
+„Zijt gij dan niet meer met mijn werk tevreden?”
+
+„Dat zeg ik niet,” antwoordde Balzer, „integendeel, ik heb alle reden om
+over uw werk meer dan tevreden te zijn. Maar laat mij openhartig zijn.
+Zooals gij weet, Marianne, mijn inboedel, voorraadschuren en huisraad
+zijn goed voorzien, en toch ontbreekt mij iets. Voor wie werk ik? Ik heb
+op de wereld geen sterveling, die deel in mijn geluk of ongeluk neemt,
+die mij in mijn ziekte zou willen oppassen, of bij sterven de oogen zou
+willen sluiten. Tot nu toe hebben de aardsche zorgen mij geen tijd
+gelaten hierover na te denken. Maar nadat het huiselijke leven zooveel
+aangenamer geworden is, gevoel ik inniger behoefte een deelgenoote
+in mijn geluk te hebben. Marianne, gij hebt een half jaar mij kunnen
+gadeslaan, zeg mij openhartig: zou een vrouw met mij gelukkig kunnen
+zijn? Gij weet, ik heb, evenals alle menschen, mijn gebreken.”
+
+„Wel, baas,” antwoordde Marianne, „gij schat u zelve te gering, welke
+vrouw zou met u niet gelukkig kunnen zijn?”
+
+„O,” antwoordde Balzer, „het zou mijn levensgeluk volmaken als ik een
+degelijke, vlijtige, deugdzame levensgezellin bezat. Marianne, zoudt
+_gij_ met mij lief en leed willen deelen?”
+
+Deze laatste woorden maakten een diepen indruk op het meisje. Balzer,
+die nooit een overhaast besluit nam, wilde dit ook niet van Marianne;
+hij gaf haar daarom tijd om over zijn voorstel na te denken.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Marianne werd de vrouw van Balzer. Beiden deden wat in hun vermogen
+was om elkander het leven gelukkig te maken. Het huis Balthasar Tippel
+nam in welvaart toe, terwijl het huis Siebold in Hamburg jaarlijks
+achteruit ging. De jonge Siebold was door eigen schuld arm geworden;
+zijn moeder was van verdriet overleden; de zaak was te niet gegaan, en
+het huis stond ledig. Eerstdaags zouden de laatste goederen publiek
+verkocht worden.
+
+In dezen tijd—het was jaarmarkt te Neurenberg—reed Balzer met zijn
+vrouw en drie gezonde kinderen in een net wagentje, met twee flinke
+paarden bespannen, naar de stad. Juist in dezelfde straat, waarin hij
+eenmaal met zijn ganzen geloopen, en de striemen over het gezicht
+gekregen had van den jongen Siebold, kwam hem een man in gebogen houding
+met versleten kleederen en ingevallen oogen tegen. Het was Siebold, die
+vroeger door zijn baldadigheid en geschreeuw diezelfde straat zooveel
+keeren in beweging gebracht had. Marianne herkende hem terstond en
+Siebold dook in elkander, toen hij zijn vroegere dienstbode gewaar werd.
+Sluw als een dief ontweek hij haar aanblik; Marianne weende bij dit
+gezicht en deelde haar man deze ontmoeting mede.
+
+„Lieve hemel,” zeide zij, „wie had dat ooit gedacht, toen hij mij de
+baal galnoten, die hij voor muskaatnoten hield, toewierp. Nog maak ik
+van deze noten de prachtige zwarte schrijfinkt, waarmede gij schrijft,
+en die wij nu nog aan de eerste kantoren verkoopen.”
+
+„Die ongelukkige,” antwoordde Balzer op deelnemenden toon. „Zonder zijn
+toedoen is hij ons geluk bevorderlijk geweest, want had het voorval met
+de zweep niet plaats gehad, dan had ik u nimmer leeren kennen. Daarom
+zullen wij ons over hem ontfermen en zien of wij hem uit zijn ellendigen
+toestand redden kunnen. Willen wij het huis koopen en in de stad gaan
+wonen?” vroeg Balzer aan zijn vrouw, toen zij met het rijtuig voor het
+koopmanshuis stonden.
+
+„Neen, o neen,” viel Marianne hem in de reden. „Waar zouden wij ons
+gelukkiger kunnen gevoelen dan in ons lief Dortingen. Neen, neen, en
+bovendien, het huis van Siebold heeft voor mij geen aangename
+herinneringen.”
+
+„Ik meende het ook niet,” antwoordde Balzer op lachenden toon, „ofschoon
+Neurenberg voor mij altijd iets aantrekkelijks heeft.”
+
+Terwijl Marianne met haar kinderen de markt overliepen en verschillende
+inkoopen in de stad deden, vervoegde Balzer zich bij een beroemd
+steenhouwer, Pankras Labenwolf genaamd, een leerling van den
+alombekenden Peter Besiler. Hij vond hem in gepeins verzonken in een
+leunstoel zitten, terwijl er een voltooide grafzerk, met zinnebeelden
+van den koophandel versierd, voor hem stond.
+
+„Meester Labenwolf,” zoo begon Balzer, na eerst vriendelijk gegroet te
+hebben. „Ik kom bij u een monumentaal stuk bestellen.”
+
+„Hebt gij geld?” vroeg de kunstenaar op niet zeer vriendelijken toon.
+
+„Kent gij mij niet?” vroeg Balzer. „Ik ben Ganzenvriend.”
+
+„Al waart gij onze burgemeester in eigen persoon,” schreeuwde de
+kunstenaar, „dan deed ik nog niets voor u zonder eerst geld te zien.
+Hebt gij den rijken koopman Siebold gekend? Die bestelde mij, eenige
+jaren geleden, dit gedenkteeken; het moest dienen om op het graf van
+zijn vader te prijken. Toen het stuk gereed en goed uitgevoerd was, was
+de rijke Siebold bankroet, en daar staat nu de gedenkzuil renteloos. Als
+gij wilt kunt gij haar voor den halven prijs koopen.”
+
+„Ik dank u,” antwoordde Balzer hoofdschuddend. „Ik geloof gaarne, dat
+het een kunststuk is, maar ik moet geen gedenkstuk hebben voor een
+begraafplaats, ik wil iets hebben dat vrij en frank op de markt van
+Neurenberg prijken kan. Het moet tot nut zijn voor menschen en dieren.
+Maakt uw berekening en ik zal u vooruit betalen.”
+
+De beide mannen spraken geruimen tijd met elkander, en nadat zij het
+over den koop eens geworden waren, voegde Balzer zich weder bij de
+zijnen, dien hij echter niets van zijn plan mededeelde.
+
+Er verliepen twee jaren. In dien tijd had Balzer gezorgd, dat de jonge
+Siebold als klerk op een der eerste kantoren te Neurenberg geplaatst
+was.
+
+Het was weder jaarmarkt en Balzer ging met vrouw en kinderen naar
+Neurenberg. Hij stalde in de eerste herberg binnen de poort en ging met
+de zijnen te voet de stad in. Spoedig waren zij op de markt bij de Lieve
+Vrouwenkerk. Hier stonden een menigte menschen belangstellend te kijken
+en met elkander te praten. Wat was het, dat daar boven al die hoofden
+zoo prachtig blonk? Balzer en de zijnen naderden den volksdrom.
+
+„Dat heeft Ganzenvriend laten maken. Ja, het is Ganzenvriend,” hoorde
+men hier en daar roepen.
+
+Met moeite drong Balzer met de zijnen door de menigte. Toen men hem
+echter herkende, gingen eenige lieden ter zijde om hem vrijen doortocht
+te verleenen. Marianne en de kinderen begrepen niets van alles wat zij
+rondom zich zagen. Eindelijk stonden zij voor het meesterstuk.
+
+„Hoe vindt gij dit, Marianne?” vroeg Balzer, terwijl hij haar wees naar
+een prachtige fontein, die heldere waterstralen om zich heen wierp. Het
+was een meesterstuk van beeldhouwwerk; boven de fontein stond een jongen
+met twee ganzen onder de armen. Zoo kwam het, dat iedereen begreep dat
+Ganzenvriend de gever zijn moest van dit kunststuk.
+
+Diep geroerd sprak Ganzenvriend tot zijn, vrouw en kinderen: „Hier
+op deze plaats stond ik eens met twee ganzen onder de armen, het was
+alles wat ik bezat; hier op deze plaats leerde ik vrouw Wimner kennen,
+die met Gods hulp den grondsteen gelegd heeft, waarop mijn geluk werd
+voortgebouwd. Uit erkentelijkheid voor al het goede, dat mij in deze
+stad is te beurt gevallen, heb ik haar dit blijvend gedenkteeken willen
+stichten. God zij gedankt voor zijn rijke weldaden.”
+
+„Leve Ganzenvriend!” klonk het uit duizend monden.
+
+Sedert zijn er driehonderd jaren verloopen. De tijd heeft alle daar
+aanwezenden naar het graf gevoerd. Hunne graven zijn reeds vervallen,
+met slijk en modder overdekt en onkenbaar geworden. Maar nog staat de
+fontein met den ganzenjongen op haar oude plaats; onvermoeid draagt hij
+zijne ganzen onder de armen, en stralen de heldere waterstroomen, die
+menschen en dieren verkwikken, over de markt. Er zijn op het gedenkstuk
+geen lofspreuken of zelfverheffende woorden gebeiteld; dat heeft
+Balthasar nimmer willen hebben.
+
+De levensgeschiedenis van Ganzenvriend gaat over van geslacht tot
+geslacht, en nog wordt hij door de ouders den kinderen voorgespiegeld
+als een toonbeeld van vlijt en spaarzaamheid.
+
+
+
+
+DE HERSTELDE ZIEKE.
+
+
+Rijke menschen hebben dikwerf, niettegenstaande zij veel geld bezitten,
+met vele kwalen te doen, waarvan de arme menschen geen begrip hebben.
+Want het zijn kwalen, die niet in de lucht zitten, maar in de vette
+schotels en gevulde glazen, in de zachte bedden en in de gemakkelijke
+stoelen. Zeker Amsterdammer wist daar alles van; den ganschen voormiddag
+zat hij gemakkelijk in zijn leuningstoel en rookte zijn pijp, als hij er
+niet te lui toe was, of zat door de glazen naar buiten te staren; des
+middags at hij zooveel als twee gewone menschen. Den geheelen namiddag
+besteedde hij met eten; nu koude, dan warme spijzen, niet omdat hij
+honger had, maar alleen uit tijdverdrijf. Dit hield hij vol tot des
+avonds, zoodat men eigenlijk niet bepalen kon wanneer zijn middagmaal
+afgeloopen of zijn avondmaal begonnen was. Als het laatste eindelijk
+afgeloopen was, vleidde hij zich ter ruste en was zoo vermoeid, alsof
+hij geheele dagen steenen gestapeld of hout gedragen had. Door deze
+levenswijze kreeg hij zoo'n dik lichaam, dat hij zich niet bewegen
+kon. Eindelijk had hij geen lust meer in eten en kon niet slapen; hij
+gevoelde zich niet goed en was wel niet ziek, maar ook niet gezond. Als
+men hem sprak, dan had hij 365 kwalen; iederen dag had hij iets anders
+dat hem kwelde. Hij riep den raad in van alle doktoren, die in Amsterdam
+waren. Hij slikte alle drankjes, poeders en pillen, waardoor hij den
+bijnaam kreeg van de wandelende apotheek. Het baatte hem echter niets,
+want hij volgde den raad niet op, die de geneesheeren hem gaven.
+
+„Wat baat mij al mijn rijkdom,” klaagde hij, „als ik een leven slijten
+moet als een hond; de geneesheeren willen mij voor geld niet beter
+maken.”
+
+Eindelijk hoorde hij, dat er, honderd uren van Amsterdam verwijderd,
+een geneesheer woonde, die dusdanige kranken volmaakt genezen kon.
+In dezen man stelde hij vertrouwen en beschreef hem zijn toestand.
+De geneesheer begreep terstond aan welke kwaal hij lijdende was, en
+dat geen geneesmiddelen, maar matigheid en beweging hem herstellen
+moesten. Hij schreef hem daarom een brief van den volgenden inhoud:
+
+           _Beste vriend!_
+
+     Gij verkeert in een gevaarlijken toestand, maar als gij mijn raad
+     wilt opvolgen, zult gij herstellen. Gij hebt in uw ingewanden een
+     gevaarlijk dier, een lintworm met zeven bekken; dit beest moet ik
+     zelf in bedwang brengen en daarom moet gij bij mij komen.
+
+     Maar in de eerste plaats moet ik uw melden: gij moogt niet rijden
+     of varen, maar moet loopende hier heen komen, want anders zou het
+     dier met zijn zeven bekken, even zoo vele darmen beschadigen.
+
+     Ten tweede moet gij niet meer eten dan tweemaal daags een bordje
+     groenten, des middags met een stukje vleesch en des avonds met
+     een ei; verder, als gij opstaat, moogt ge een kop bouillon
+     drinken. Eet gij meer, dan wordt de lintworm dagelijks grooter en
+     drukt u de lever in.
+
+     Ziehier mijn raad, en als gij dien niet opvolgt, zult gij het
+     volgende jaar de koekoek niet meer hooren. Doet nu wat gij wilt.
+
+Toen de zieke dit vonnis gelezen had, liet hij den volgenden morgen zijn
+schoenen poetsen en begaf zich volgens het voorschrift van den dokter op
+weg.
+
+Den eersten dag kroop hij zoo langzaam over den weg, dat een slak hem
+wel had kunnen bijhouden. Hij was niet in staat de voorbijgangers te
+groeten of voor een worm te wijken.
+
+Den tweeden en derden dag kwam het hem voor dat de vogels liefelijker
+zongen dan vroeger, de dauw vond hij zoo aangenaam, de koornbloemen zoo
+prachtig rood, de menschen, die hem tegen kwamen, waren vroolijker en
+zelf gevoelde hij zich opgewekter.
+
+Iederen morgen, als hij zijn logement verliet, vond hij de natuur
+schooner, en ging het wandelen gemakkelijker. En toen hij den
+achttienden dag ontwaakte in de stad waar de geneesheer woonde, was hij
+zoo volmaakt gezond, dat hij tegen zich zelve zeide: „Nu had ik toch
+nooit op ongelegener tijd zoo gezond kunnen zijn, als op het oogenblik
+dat ik bij den geneesheer zal komen. Als er nu maar iets was dat niet
+goed was; had ik nu maar pijn in het lijf of in het hoofd, maar ik ben
+volmaakt gezond.”
+
+Toen hij bij den geneesheer kwam, nam deze hem bij de hand en zeide:
+„Vertel mij nu eens breedvoerig wat u scheelt.”
+
+De zieke antwoordde: „Mijnheer de dokter, mij mankeert niets; als gij
+zoo gezond zijt als ik dan hebt gij redenen om tevreden te zijn.”
+
+De geneesheer antwoordde: „Gij hebt wijs gehandeld met mijn raad op
+te volgen. De lintworm bestaat niet meer, maar zij heeft haar eieren
+nog achtergelaten; daarom moet gij weder te voet naar huis gaan, en
+dagelijks een uur lang hout zagen, zonder dat iemand het ziet en niet
+meer eten dan hoog noodig is, want anders ontwikkelen de eieren zich.
+Als gij op die manier leeft, kunt gij oud worden.”
+
+De rijke vreemdeling antwoordde: „Ik begrijp u, dokter, gij hebt mij een
+goede les gegeven.”
+
+Hij volgde den raad en stierf op 87jarigen leeftijd.
+
+
+
+
+LEVE DE KONINGIN.
+
+
+Een Engelschman zat reeds een half uur in een hoek van een koffiehuis
+in een Duitsch dorpje op een tandmeester te wachten; hij beet zich
+de tanden op elkander van ongeduld, want een dezer veroorzaakte hem
+geweldige pijn. Eensklaps trad er een pruikenmaker binnen en zette
+zich bij hem aan tafel neder. Het duurde niet lang of deze wilde een
+aardigheid hebben. Hij verbeeldde zich, dat de Engelschman niet heel
+vernuftig en daarbij een vreemdeling in het land was. Hij begon met
+hem een lang gesprek, waarop de Engelschman niet veel antwoord gaf.
+Hij hemelde Frankrijk hoog op, vertelde, dat het een buitengewoon rijk
+land was, en dat men een best paard hebben moest, wilde men het in drie
+en een half jaar doorrijden. Hij prees den koning en de koningin en
+riep: „Op hun gezondheid wil ik met u drinken!” Toen zij met elkander
+geklonken hadden, verscheurde de pruikenmaker de manchetten van zijn
+overhemd en zeide: „Leve de koningin! Gentleman, gij moet ook uw
+manchetten verscheuren op het welzijn van de koningin; ik heb ze ook
+verscheurd.”
+
+„Loop heen,” riep de Engelschman, „gij hebt zeker een papieren overhemd.
+Het mijne is nieuw en komt pas van de naaister.”
+
+De pruikenmaker herhaalde: „Mijnheer, ik versta geen tegenspraak,
+nogmaals verzoek ik u: verscheur uwe manchetten, of wij zullen vechten
+op leven of dood!” Wilde de Engelschman onaangenaamheden voorkomen,
+dan was hij genoodzaakt zijn manchetten te verscheuren. Hij voldeed
+aan het verlangen van den pruikenmaker en werd daarna zeer spraakzaam.
+Hij vertelde veel over Engeland en Londen, over den grooten kerktoren,
+en dat men buitengewoon goede oogen hebben moest, wilde men op de klok
+van den toren zien hoe laat het was. Hij vertelde altijd door, totdat
+eindelijk de tandmeester kwam. Toen de tandmeester binnen trad, en
+vroeg wat de vreemdeling van hem wilde, zeide de Engelschman: „Haal mij
+dien tand uit den mond, de derde, op het welzijn van de koningin van
+Engeland! Mijnheer,” zeide hij tot den pruikenmaker, „gij blijft daar
+zitten en verroer u niet.”—Toen de tand getrokken was, zeide hij tegen
+den tandmeester: „Wees nu zoo goed en trek dezen heer ook den derden
+tand uit, op het welzijn van de koningin. Goede vriend,” vervolgde hij
+tot den pruikenmaker, „ik heb er mij een laten uittrekken, dus, gij moet
+dit insgelijks laten doen.”—Nu maakte de pruikenmaker geen gekheid,
+hij kreeg een kleur tot achter de ooren en riep: „Die zaak staat niet
+gelijk. Ziedaar, uw tand is hol, er kan wel een konijn door; de mijne
+zijn alle gaaf en ik kan er wel een breinaald mede doorbijten, ja, als
+gij wilt, zult gij zien dat ik er een geldstuk mede doorbijt,” doch de
+Engelschman luisterde niet naar deze redeneering. „Mijnheer,” antwoordde
+hij, „ik versta geen tegenspraak. Nogmaals: gij laat u de derde tand
+uittrekken, of wij vechten op leven of dood en ik doorboor u met dezen
+degen, totdat de punt in de deur steekt!” Toen dacht de pruikenmaker:
+„een tand—een leven—ik heb te huis negen kinderen, dus liever een tand
+missen.” Hij ging hierop bedaard zitten en liet zich een tand trekken.
+
+De pruikenmaker en de Engelschman verlieten als goede vrienden het
+koffiehuis.
+
+
+
+
+  +--------------------------------------------------------+
+  |                                                        |
+  |              OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:              |
+  |                                                        |
+  |  De volgende correcties zijn in de tekst aangebracht:  |
+  |                                                        |
+  |  Bron (B:) -- Correctie (C:)                           |
+  |                                                        |
+  |  B: „Nog veel?” antwoorde Liebel                       |
+  |  C: „Nog veel?” antwoordde Liebel                      |
+  |  B: schoolmeester, wat heb ik misdaan;                 |
+  |  C: schoolmeester, „wat heb ik misdaan;                |
+  |  B: hebt nog niets beleefd.”                           |
+  |  C: hebt nog niets beleefd.””                          |
+  |  B: uit, „gij, Theodoor, hier?                         |
+  |  C: uit, „gij, Theodoor, hier?”                        |
+  |  B: daarop is dit spelletje gevolgd.                   |
+  |  C: daarop is dit spelletje gevolgd.”                  |
+  |  B: „Stil!” riep Gottholff gebiedend.                  |
+  |  C: „Stil!” riep Gotthelff gebiedend.                  |
+  |  B: over het onverwachtte wegblijven                   |
+  |  C: over het onverwachte wegblijven                    |
+  |  B: er buitengewoon ernstig uitzag.”                   |
+  |  C: er buitengewoon ernstig uitzag.                    |
+  |  B: maar kon of durfde uit gaan!                       |
+  |  C: maar kon of durfde uit gaan!”                      |
+  |  B: „Wees trouw en eerelijk tot aan uw                 |
+  |  C: Wees trouw en eerelijk tot aan uw                  |
+  |  B: nooit gebruikt, omdat, hij niet                    |
+  |  C: nooit gebruikt, omdat hij niet                     |
+  |  B: alle dergelijke geschenken gekocht.                |
+  |  C: alle dergelijke geschenken gekocht.”               |
+  |  B: jaren.                                             |
+  |  C: jaren.”                                            |
+  |  B: doos gedaan hebt?                                  |
+  |  C: doos gedaan hebt?”                                 |
+  |  B: veel nut stichten? Dat geld zal het                |
+  |  C: veel nut stichten. Dat geld zal het                |
+  |  B: zijn vier-en-zevenstigste verjaardag.              |
+  |  C: zijn vier-en-zeventigste verjaardag.               |
+  |  B: en, het vaar ziende, brachten                      |
+  |  C: en, het gevaar ziende, brachten                    |
+  |  B: overal gaat: men dulde niet dat                    |
+  |  C: overal gaat: men duldde niet dat                   |
+  |  B: „Och, zuchtte hij eindelijk,                       |
+  |  C: „Och,” zuchtte hij eindelijk,                      |
+  |  B: ooggetuigge geweest was van hetgeen                |
+  |  C: ooggetuige geweest was van hetgeen                 |
+  |  B: aan; eerst lostte hij zijn buis,                   |
+  |  C: aan; eerst loste hij zijn buis,                    |
+  |  B: rijden?                                            |
+  |  C: rijden?”                                           |
+  |  B: mij onverschillig, viel Marianne                   |
+  |  C: mij onverschillig,” viel Marianne                  |
+  |  B: dorp heet Dortingen, antwoordde Balzer             |
+  |  C: dorp heet Dortingen,” antwoordde Balzer            |
+  |  B: schijnt niet nieuwgierig te zijn,”                 |
+  |  C: schijnt niet nieuwsgierig te zijn,”                |
+  |  B: leeft, kunt gij oud worden.                        |
+  |  C: leeft, kunt gij oud worden.”                       |
+  |  B: de koningin!” Gentleman, gij                       |
+  |  C: de koningin! Gentleman, gij                        |
+  |                                                        |
+  +--------------------------------------------------------+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Een vriendelijke morgenstond, by 
+F. Lohr and Karl Gustav Nieritz
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN VRIENDELIJKE MORGENSTOND ***
+
+***** This file should be named 38919-0.txt or 38919-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/3/8/9/1/38919/
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/38919-0.zip b/38919-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..07854f6
--- /dev/null
+++ b/38919-0.zip
diff --git a/38919-8.txt b/38919-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..098c2d3
--- /dev/null
+++ b/38919-8.txt
@@ -0,0 +1,2350 @@
+The Project Gutenberg EBook of Een vriendelijke morgenstond, by 
+F. Lohr and Karl Gustav Nieritz
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Een vriendelijke morgenstond
+       De ganzenkoopman van Neurenberg
+
+Author: F. Lohr
+        Karl Gustav Nieritz
+
+Translator: J.H. Bok
+
+Release Date: February 18, 2012 [EBook #38919]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN VRIENDELIJKE MORGENSTOND ***
+
+
+
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+  +----------------------------------------------------------------+
+  |                                                                |
+  |                 OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:                   |
+  |                                                                |
+  | De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele,     |
+  | verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te      |
+  | moderniseren.                                                  |
+  |                                                                |
+  | Bladzijde-nummering is verwijderd. Afgebroken woorden aan het  |
+  | einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld.                 |
+  |                                                                |
+  | De in het origineel als cursieve tekst is weergegeven als      |
+  | _cursief_.                                                     |
+  |                                                                |
+  | Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn       |
+  | gecorrigeerd. Variaties in spelling (e/�) zijn behouden.       |
+  |                                                                |
+  | Aan het eind van het boek volgt een overzicht van de           |
+  | aangebrachte correcties.                                       |
+  |                                                                |
+  +----------------------------------------------------------------+
+
+
+EEN VRIENDELIJKE MORGENSTOND.
+
+
+
+
+                            EEN VRIENDELIJKE
+                              MORGENSTOND.
+
+                             NAAR F. LOHR.
+
+
+                    DE GANZENKOOPMAN VAN NEURENBERG.
+
+                          NAAR GUSTAV NIERITZ.
+
+
+               _Door den Schrijver der "Lentejaren" enz._
+
+
+                                HAARLEM,
+                              I. DE HAAN.
+
+
+
+
+EEN VRIENDELIJKE MORGENSTOND.
+
+
+Meester Liebel stond aan het venster van zijn bovenkamertje, en was
+bezig zich voor een klein spiegeltje, dat tegen het venster hing, te
+scheren. Hiermede bezig zijnde, hield hij de volgende alleenspraak: "Als
+ik de laatste mode volgde, dan liet ik mijn baard ongehinderd groeien,
+totdat hij op mijn borst hing. Brrr! ik herinner mij nog zeer goed hoe
+bang ik in mijn jeugd voor de Poolsche Joden was, als zij, op weg naar
+de Leipziger mis, onze stad doortrokken. Er waren moeders, die, als haar
+kinderen niet gehoorzaam wilden wezen, dreigden: "als je niet zoet zijt,
+geef ik je aan een Poolsche Jood!" Nu is het reeds zoover gekomen, dat
+zelfs schoolmeesters knevels en lange baarden dragen, en het zal niet
+lang meer duren, of zelfs de geestelijken laten hun baarden groeien.
+Dat had de intendant Zittman eens moeten beleven! Bij hem durfde men
+niet anders verschijnen, dan gekleed in zwarten rok, korte broek met
+kuitgespen en zwarte zijden kousen, een driekanten steek op het hoofd,
+met een witgepoederde staartpruik en natuurlijk eerbiedig binnenkomende
+met den steek in de hand. Nu verschijnt men zelfs bij de hoogst
+geplaatste personen in rijgewaad, met hooge laarzen en sporen, en
+tooit zich zoo op, dat men geen deftig man van een hansworst kan
+onderscheiden..... Wie klopt daar?"
+
+De kamerdeur werd geopend en een paar kinderen traden binnen; een jongen
+van acht en een meisje van zeven jaren. De eerste had een blad in de
+handen, waarop een koffiekannetje, suikerpot en kopje stonden. Het
+schenkblad was met bloemen versierd. Het meisje torschte twee potten
+met bloemen: een Basilicum en een roode Balsemine.
+
+"Goeden morgen, meester!" riepen de kinderen tegelijk op vriendelijken
+toon, "wij wenschen u geluk."
+
+"Wat beteekent dat?" vroeg de meester verrast, "wat bedoelt gij?"
+
+"Het is immers heden uw geboortedag," antwoordde de knaap.
+
+"De zestigste," viel het meisje in de reden.
+
+"Wij wenschen u geluk," riep de knaap, "en hopen dat gij dezen dag nog
+veel gezond en opgeruimd beleven mag."
+
+"Nog veel?" antwoordde Liebel lachende, "men kan zijn geboortedag toch
+slechts ��nmaal in 't jaar vieren."
+
+"Ik heb dat wel meer in het dagblad gelezen," verontschuldigde zich de
+knaap.
+
+"Het is toch niet goed uitgedrukt, het is niet taalkundig," vervolgde
+Liebel. "Het is beter als men zegt: dikwerf. Maar dat doet er niet toe!
+Kinderen, ik dank u en uwe lieve ouders hartelijk voor de betoonde
+liefde en belangstelling. Ik had wezenlijk nog niet om mijn verjaardag
+gedacht, die toch belangrijk genoeg is, omdat er weder een tiental jaren
+voorbij zijn. Wat ruiken die Basilicums lekker! Hoe is het mogelijk dat
+die groene blaadjes zoo'n aangename geur verspreiden kunnen? Er zijn
+juist nog twee ledige plaatsjes in mijn bloementuin, die nu door deze
+potten kunnen ingenomen worden."
+
+"Wij hebben de planten zelf opgekweekt," sprak de knaap op trotschen
+toon.
+
+"Dan hebt gij er goed slag van," antwoordde Liebel, "en nu vind ik het
+geschenk nog veel aardiger. Nogmaals hartelijk dank en de groete aan uw
+brave ouders."
+
+De kinderen vertrokken.
+
+De meester ging aan tafel zitten en gebruikte zijn eenvoudig ontbijt.
+"Die arme menschen," prevelde hij, "zijn gewoonlijk dankbaarder dan de
+rijken en voornamen, die zich verbeelden hun plicht gedaan te hebben,
+als zij voor het onderwijs, dat hun kinderen genieten, den meester
+betaald hebben. Omdat ik de kinderen van mijn huisbaas kosteloos
+voorthelp met lezen en schrijven, geven zij mij dagelijks, zonder er
+iets voor te rekenen, mijn ontbijt en bewijzen mij allerlei lieve
+oplettendheden. Maar komaan, laat ik nu mijn geschenken een plaats
+geven." Hij opende het venster, waarvoor reeds op een smal plankje,
+drie bloeiende planten stonden. "Welk een heerlijke morgenlucht," riep
+Liebel, "wat schijnt die zon heerlijk aan den blauwen hemel; alles
+groeit en bloeit, de natuur is prachtig. O, de mensch, die opmerkzaam
+is, kan gelukkig zijn. Gevoel ik mij niet even gelukkig als wanneer de
+grootste tuin met lanen, bloembedden, rustbanken en tuinbeelden mijn
+eigendom waren? Ik heb nergens een cent voor uit te geven, en mij niet
+te beklagen over onwillige of luie daglooners. Er wordt alweder geklopt.
+Zou er weder iemand zijn om mij geluk te wenschen?--Binnen!"
+
+Het was een agent van politie, die op ruwen toon den meester aansprak:
+"Mijnheer, gij hebt daar voor uw venster bloempotten staan, die niet
+door een ijzeren hek beschut zijn. Dit is overtreding van de
+politieverordening en ze moeten dus verwijderd worden."
+
+"Ziet eens hier, beste vriend," antwoordde Liebel, "ik heb iederen pot
+met een sterk touw vastgebonden, waardoor het onmogelijk is dat er een
+vallen kan."
+
+"IJzeren stangen, luidt de politiewet," antwoordde de agent, "touw is
+breekbaar, en als gij niet zorgt dat de potten met een ijzeren stang
+omgeven worden, zijt gij strafbaar en het kost u vijf thaler boete; ik
+verleen geen gratie."
+
+"Wat ziet die politie toch scherp," antwoordde Liebel eenigzins
+toornig. "Zij bemoeien zich zelfs met mijn dakkamertje, dat vijf
+verdiepingen hoog is, maar daarentegen zien zij somwijlen niets van
+wat er op de straat voorvalt. Bij voorbeeld, gisteren avond, toen het
+duister was, ben ik over een steenen paal gevallen, die voor het huis
+van den geheimraad H�nel geplaatst is, en dat is toch ook iets dat door
+de politieverordening verboden is."
+
+"Hoort eens," viel de agent hem in de rede, "ik stoor mij niet aan
+praatjes; gij hebt recht om een aanklacht in te dienen tegen den steenen
+paal van den geheimraad, mogelijk wordt hij dan verwijderd. Als er niet
+geklaagd wordt, wordt er ook niet gehandeld."
+
+"Dus, men heeft mijn bloempotten aangeklaagd?" vroeg Liebel, "wie heeft
+dat gedaan, vertel mij dat als het u belieft."
+
+"Dat mag ik niet," antwoordde de agent, "gij weet nu waar het op staat;
+goeden morgen."
+
+"Arme kinderen van Flora," sprak Liebel, terwijl hij de touwen lossneed
+en de planten in de kamer bracht. "Het is nog niet genoeg dat gij in
+nauwe potten gesloten zijt, maar nu ontneemt men u ook nog lucht, licht
+en zonneschijn. Waar moet ik nu met u henen? Het spijt mij dat ik geen
+bloementafel bezit. Mijn vreugde over mijn geboortedag is van korten
+duur geweest. Maar laat ik mij niet door wereldsche zaken uit mijn
+humeur laten brengen; alle lief heeft zijn leed, zegt de groote dichter.
+Ik ben toch nog rijker dan Diogenes."
+
+Dit zeggende liep hij naar het geopende venster en zong:
+
+    Reeds zestig jaren zijt gij oud,
+    En hebt veel storm beleefd;
+
+en, zich zelven moed insprekende, liet hij er op volgen: "De boodschap
+van den agent is nog niet eens een storm, het is slechts een rukwindje."
+
+Liebel gaf op twee scholen onderwijs in de latijnsche taal. Toen hij
+des middags te twaalf uur uit de scholen huiswaarts keerde, stond de
+huisknecht van den rijken bankier hem op te wachten.
+
+"Meester," zeide hij, "mijnheer wenscht u te spreken."
+
+Liebel begaf zich terstond naar den bankier, die in hetzelfde huis
+de benedenverdiepingen bewoonde. Het verschil tusschen de rijk
+gemeubeleerde vertrekken hier en het dakkamertje boven was groot.
+
+De bankier zat voor een prachtigen mahoniehouten schrijftafel, en stond
+niet op toen Liebel binnentrad, maar keerde het hoofd slechts even om,
+terwijl hij op onaangenamen toon hem aldus aansprak:
+
+"Mijnheer, ik ben over u zeer ontevreden, gij hebt mij beleedigd; ik zeg
+u de huur van uw woning op."
+
+"Lieve hemel!" antwoordde de schoolmeester, "wat heb ik misdaan; ik
+heb u in geruimen tijd niet gezien of gesproken; waarmede heb ik u
+beleedigd?"
+
+"Toen ik heden morgen in den tuin liep," vervolgde de bankier op
+brommenden toon, "hebt gij op spottenden toon mij toegezongen:
+
+    "Reeds dertig jaren zijt gij oud,
+    En hebt nog niets beleefd.""
+
+"Mijnheer!" antwoordde de meester, "ik verzeker u als eerlijk man,"
+dit zeggende sloeg hij met de hand op de borst, "dat ik niet dertig,
+maar zestig jaren gezongen heb, en daarmede mij zelven bedoelde, omdat
+ik heden zestig jaar oud geworden ben, en, zooals ik gezongen heb,
+menigen storm beleefd heb. Nu heb ik heden wel geen storm, maar toch
+een rukwindje doorleefd, omdat ik een ontmoeting met een politieagent
+gehad heb, die mij bedreigd heeft met vijf thaler boete, omdat mijn
+bloempotten met touwtjes zijn vastgebonden, terwijl zij door een ijzeren
+hek moeten afgesloten worden."
+
+"Welnu, als dat het geval is," zeide de bankier, die nu tevreden gesteld
+was, "dan neem ik mijn woord terug, maar raad u aan in het vervolg niet
+weer zoo luid voor het open raam te staan zingen. Ik zal onder mijn
+rommel nog wel een ijzeren hekje hebben; mijn smid zal dat voor het
+venster vastmaken."
+
+"Gij maakt mij gelukkig, mijnheer Meier," sprak de meester, "zoo wordt
+op mijn geboortedag mijn liefste wensch vervuld."
+
+"Het is goed," antwoordde de bankier. "Apropos! Ik heb gehoord dat gij
+de beide kinderen van den huisbewaarder les geeft in lezen en schrijven;
+zoudt gij lust en gelegenheid hebben om nog een kleine scholier onder
+uwe bescherming te nemen? Uit medelijden heb ik een ouderloos kind van
+een mijner bloedverwanten in huis genomen; het is zoo mismaakt, dat het
+de openbare school niet kan bezoeken. Ik verzwijg u niet, dat het kind
+zoo eigenzinnig en onhandelbaar is, dat het met de grootste strengheid
+behandeld moet worden. Als gij den moed hebt om dat karakter te buigen,
+wees dan zoo goed er dagelijks een uur aan te besteden."
+
+"Ik zal trachten aan uw verlangen te voldoen," antwoordde Liebel.
+
+De bankier schelde en gebood den binnentredenden bediende mijnheer de
+meester bij de kleine Theodoor te brengen.
+
+Liebel volgde den bediende, die eenige kamers voorbij liep, totdat zij
+eindelijk aan een klein vertrek kwamen, dat zeer eenvoudig gemeubeleerd
+was, en geen ander uitzicht had dan tegen een kalen muur.
+
+Er was hier geen toegang voor een enkelen zonnestraal, een benauwde
+lucht kwam de meester tegen.
+
+Voor een der twee vensters zat een bejaarde vrouw, de oppasseres en
+gezelschapsjuffrouw van het kind 't welk aan een tafel zat, die midden
+op den vloer stond, met looden soldaatjes te spelen. Het kind kon zes
+of zeven jaar oud zijn, zag er bleek en mager uit, had dunne armpjes en
+beentjes, daarentegen dikke knokkels en een opgezet lijf.
+
+"Dat is Theodoor," zeide de bediende tot Liebel, "ziet dat gij iets
+van hem maken kan, maar gij zult er niet veel eer mede inleggen." Dit
+zeggende verliet hij het vertrek.
+
+"Lieve jongen," zoo sprak Liebel den knaap aan, "gij schijnt u te
+vervelen, mag ik met u spelen?" Theodoor gaf geen antwoord, maar keek
+onverschillig voor zich.
+
+"Kijk mij eens goed aan," vervolgde Liebel, "en geef mij eens een hand,
+ik meen het goed met u." Hij boog het hoofd nog lager, verborg de linker
+hand onder tafel en wierp met de rechter de soldaten om.
+
+"Mijnheer," zeide de vrouw, die aan het venster zat, "vermoei u toch
+niet met dat onhandelbare stijfhoofd. Als hij niet goed wil, zijn geen
+tien menschen in staat hem tot reden te brengen."
+
+Liebel wierp een medelijdenden blik op het geestige maar innig kranke
+kind. Hij zette een stoel bij de tafel, ging tegenover den knaap
+zitten, en begon van eenige speelkaarten, die op tafel lagen, een huis
+te bouwen. Hij deed alsof er niemand in de kamer was en sprak tegen zich
+zelven.
+
+"Dat is mijn huis," zei Liebel, "nu nog een benedenverdieping,--nu maak
+ik er een hek om heen,--nu nog een verdieping er boven op,--nog een.....
+o j�!"
+
+Met opzet liet de meester het geheele gebouw instorten, waarbij hij
+opmerkte, dat Theodoor eerst nieuwsgierig het spel had gade geslagen en
+bij het omvallen zelfs gelachen had.
+
+"Nu zal ik voor den koning een prachtig slot bouwen," vervolgde de
+meester. "Zie zoo, daar staat het,--daar moeten nu schildwachten voor
+staan."
+
+Theodoor verzette er zich niet tegen, dat Liebel eenige soldaten voor
+hem weg nam en die voor het koninklijk slot plaatste.
+
+"De koning komt uit het slot," vervolgde de meester, terwijl hij een
+looden generaal voor het kaartenhuis plaatste, "nu moet de wacht voor
+hem difileeren." Hij plaatste eenige soldaten in gelederen, de muziek en
+de tamboers voorop; met den mond bootste hij het geluid van muziek en
+trom na, terwijl hij tegelijk kommandeerde.
+
+Theodoor was oplettender geworden en nu en dan zweefde er een lachje om
+zijn lippen. Van tijd tot tijd staakte de meester het spel, en eindelijk
+stond hij op, reikte het kind een hand en vroeg: "mag ik nog eens terug
+komen?"
+
+Theodoor zweeg, keek den meester aan, greep zijn rechter hand en drukte
+die vast in de zijne en bleef zoo eenigen tijd zitten. Liebel bleef een
+poosje sprakeloos voor hem staan; eindelijk herhaalde hij zijne vraag,
+terwijl zijn hand nog in die van den knaap rustte, "mag ik nog eens
+terug komen?"
+
+Theodoor knikte eenigzins met het hoofd, terwijl hij zijn hand uit die
+van den meester verwijderde. Liebel vertrok en werd door de vrouw
+uitgeleid.
+
+"Gij zijt een duivelskunstenaar," zeide zij, "gij kunt meer dan eten;
+als gij den jongen tot spreken krijgt, verricht gij een wonder."
+
+Liebel verliet de woning van den bankier. De goede man liep in gepeins
+verzonken over de straat. "Arme jongen," prevelde hij, "men heeft u
+altijd verkeerd begrepen; ach, wat hebt gij veel verzorging noodig, en
+wat wordt er weinig gedaan tot heil van uw ziel en lichaam. De bankier
+is een onhandelbaar man, hij wil altijd zijn eigen zin volgen, met
+hem kan ik dus niet over de opvoeding van Theodoor spreken. Ik zal
+zelfstandig handelen en zijn toestemming niet vragen. Tot levensdoel
+stel ik mij voor, den knaap uit zijn ziekelijken toestand en uit zijn
+staat van verdooving te redden; met Gods hulp zal ik mijn doel
+bereiken."
+
+Den volgenden dag herhaalde Liebel zijn bezoek en het spel. Ook had
+hij drie groote witte dobbelsteenen medegebracht; deze liet hij over de
+tafel rollen en telde overluid de oogen. Hij deed dit alles zonder zich
+met den knaap te bemoeien. Eindelijk deed Theodoor uit eigen beweging
+hetzelfde wat Liebel deed; zijn ijver ontwaakte, hij speelde lustig mede
+en lachte somwijlen hartelijk. Eindelijk leerde hij de achttien oogen
+van de dobbelsteenen tellen, kreeg lust om nu te tellen hoeveel soldaten
+hij bezat, wilde weten hoe de kleedingstukken en de wapenen der soldaten
+genoemd werden, enz. Later werden de dobbelsteenen en soldaten vervangen
+door een groote verscheidenheid van bont gekleurde boonen, waardoor hij
+al spelende de beginselen der rekenkunde leerde. Toen kwam het lezen aan
+de beurt. Hiertoe bezigde Liebel eenige groote letters, die op strookjes
+bordpapier geplakt waren, en vertelde hem bij iedere letter een klein
+sprookje, waardoor hij Theodoor onderhoudend wist bezig te houden. Nadat
+de eerste moeielijkheden overwonnen waren, werd Theodoor hoe langer hoe
+bevattelijker en Liebel zag zijn moeite rijkelijk beloond.
+
+De bankier bemoeide zich volstrekt niet met hem, en vroeg nooit aan den
+meester of Theodoor al of niet leerde.
+
+Op zekeren dag ontmoette Liebel, toen hij het huis van den bankier wilde
+verlaten, mevrouw Meier in den gang. Na haar vriendelijk goeden dag
+gezegd te hebben, vroeg hij haar wat de reden was dat Theodoor nimmer
+van de buitenlucht mocht genieten, daar dit zoo wenschelijk zou zijn
+voor het herstel van zijn gezondheid.
+
+Mevrouw scheen met deze vraag verlegen te zijn. Eindelijk antwoordde
+zij: "Mijnheer Liebel, ik weet niet of gij met het karakter van mijn
+man bekend zijt; zoo niet, dan zal ik beginnen met u te zeggen, dat
+hij over eenige zaken vreemde denkbeelden heeft; gij weet, wij zijn
+kinderloos, en het blijkt uit deze zaak, dat de bankier volstrekt geen
+slag heeft van kinderen op te voeden. Toen wij Theodoor in huis namen,
+was hij ziekelijk en nog is hij gebrekkig; hij kon bijna niet loopen, en
+daarom heeft mijn man een gezelschapsjuffrouw genomen om Theodoor bezig
+te houden, maar heeft haar bepaald verboden het kind buiten de kamer te
+laten. Het zou verkeerd zijn, hem het vreemde van deze opvoeding aan het
+verstand te brengen; heeft hij eenmaal een plan gevormd, dan moet het
+uitgevoerd worden; ik zou u daarom bepaald ontraden ooit over deze zaak
+met mijn man te spreken."
+
+Liebel was een te verstandig man, om niet de gegrondheid van deze
+bewering in te zien. Nu hij op de hoogte der zaak stond, groette hij
+mevrouw en verliet de woning van den dommen rijken bankier.
+
+"Dat arme kind," prevelde Liebel, toen hij op straat was. "Gelukkig dat
+ik nimmer over hem tegen den bankier gesproken heb; nu is mij niets
+verboden en ik kan dus doen wat ik wil. Ik weet een plekje, waar hij
+ongestoord in het groen, in de vrije lucht en in de heldere zonneschijn
+zich vrij en onbedwongen kan bewegen. Ik bedoel den hoek grond
+achter den moestuin bij de tuinmanswoning, waar nooit iemand van de
+huisgenooten komt; niemand bemoeit zich met het kind, maar ik zal wel
+zorgen dat hij dagelijks ongemerkt komt waar hij zijn gezondheid kan
+herkrijgen. Ik houd mij overtuigd, dat geen der knechts of der meiden
+mij verraden zullen."
+
+De bankier zat dagelijks op zijn kantoor, mevrouw had hare huiselijke
+bezigheden en dacht niet meer om het onderhoud, dat zij met Liebel had
+gehad. Deze ontvouwde zijn plan aan de gezelschapsjuffrouw. "Als gij het
+op u durft nemen," zeide zij, "mij is het wel, ik heb er niet op tegen;
+ook zie ik zeer goed in, dat, nu gij hem zoover ontwikkeld hebt, de
+vrije lucht noodig voor hem is."
+
+Theodoor herleefde, toen hij dagelijks een groot uur in den tuin
+doorbracht en naar hartelust in het zand speelde. Het maken van
+zandhoopen, het zandkruien en dergelijke bezigheden meer, oefenden een
+wonderdadigen invloed op zijn gestel en humeur uit.
+
+Het duurde niet lang of de kinderen van den huisbewaarder voegden zich
+bij hem, en gaarne hield hij zich met hen bezig. Terwijl het kind zich
+alzoo vermaakte, studeerde Liebel in een boek, waarin vele platen waren.
+"Men is nooit te oud om te leeren," zeide hij tot zich zelven, "tot
+nu toe heb ik het steekspel als een schadelijke nieuwigheid, als een
+halsbrekende kunst beschouwd, ja, het voor een schadelijke zaak gehouden
+voor ondeugende jongens, en nu zit ik vlijtig in deze handleiding voor
+het steekspel te studeeren, omdat ik het op Theodoor wil toepassen."
+
+Liebel begon natuurlijk zijn oefeningen met de lichtste en eenvoudigste
+bewegingen, waaraan Liesbet en Gotthelff, de kinderen van den
+huisbewaarder, insgelijks deelnamen.
+
+Het is een algemeene waarheid, dat men die kinderen, welke veel te
+kort komen, de meeste liefde en zorg toedraagt. Zoo'n kind gelijkt
+veel op het verloren schaap, waarover de herder zoo innig gelukkig was,
+en waarover hij meer vreugde betoonde, dan over de negen en negentig
+schapen, die hij altijd bij zich had. Zoo'n vreugde beleefde Liebel aan
+Theodoor, toen deze dagelijks naar lichaam en ziel krachtiger werd.
+Zelfs zijn kromme beenen stonden veel beter dan vroeger.
+
+Er verliepen achttien maanden, waarin de trouwe meester alle zorg aan
+zijn leerling besteedde, en met opzet het bijzijn van den bankier
+vermeed.
+
+De tweede winter liep reeds ten einde, toen op zekeren avond, in de
+maand Februari, meester Liebel in een draagkorf te huis werd gebracht:
+hij had een been gebroken.
+
+"Lieve hemel," riep de huisbewaarder Golberg, toen hij zijn vriend zag,
+"hoe is u dat overkomen?"
+
+"Het is eensdeels mijn eigen schuld," antwoordde Liebel met zwakke stem,
+"en voor het overige de schuld van den steenen paal die voor het huis
+van den geheimraad H�nel staat. Ik had oplettender moeten zijn, omdat ik
+reeds vroeger over dien paal gestruikeld ben, en had het trottoir moeten
+houden. Maar ik liep in gedachten verzonken, en dacht aan onze kleine
+Theodoor, voor wie ik een gekleurden bal in den zak heb. Eensklaps
+struikel ik over den bewusten paal en val op den grond. Terstond
+bemerkte ik dat ik mijn been gebroken had, want ik kon niet opstaan.
+Beste Golberg, doe mij het genoegen en roep een heelmeester; in dien
+tijd zullen de dragers mij wel naar mijn kamertje willen brengen."
+
+Golberg voldeed aan dit verlangen en zijn vrouw bleef bij den meester.
+
+"Verschrikkelijk," riep zij, "arme man, waarom moest nu juist u zoo'n
+ongeluk overkomen!"
+
+"Waarom? Dat weet onze lieve Heer," antwoordde Liebel. "Maar, in ieder
+geval, een beenbreuk is een ongeluk. Het zal mij veel pijn veroorzaken;
+bijna zes weken het bed moeten houden; in al dien tijd kan ik geen
+lessen geven en dientengevolge geen geld verdienen en mogelijk nog met
+een stijf been mijn verdere dagen moeten voortleven. Maar ik vertrouw
+op God, die meermalen uit het kwade nog iets goeds geboren doet worden;
+dat is mijn grootste troost. Als alle menschen bij de ongelukken die
+hen treffen maar het vertrouwen op God behielden, dan zouden zij minder
+troosteloos zijn. Herinnert gij u nog, vrouw Golberg, den tijd toen de
+politieagent mij met boete bedreigde als ik mijn bloempotten niet met
+een ijzeren hek afsloot? Ik maakte mij daarover volstrekt niet boos,
+maar zong lustig mijn liedje; daarover werd ik bij den bankier geroepen
+en gedreigd mijn woning te moeten verlaten. En wat was van dit alles het
+gevolg? Ik kreeg voor het raam het vereischte ijzeren hek, bovendien
+het misdeelde kind Theodoor tot leerling, die nu mijn grootste geluk
+uitmaakt. Welnu, uit deze beenbreuk zal ook wel we�r iets goeds geboren
+worden; ik zal mijn lot geduldig dragen, en op mijn ziekbed heb ik tijd
+om over gewichtige zaken na te denken."
+
+Blijmoedig en zonder klagen verdroeg Liebel de hevigste pijn bij het
+zetten van het been en de daaropvolgende koortsen. Golberg en zijn vrouw
+waakten om beurt bij het ziekbed, terwijl hunne kinderen steeds bereid
+waren om voor het noodige te zorgen. Het was voor den werkzamen man een
+vreeselijke zaak zoo langen tijd, zonder iets uit te voeren op bed te
+liggen; zelfs het lezen werd hem in de eerste dagen door den arts
+verboden.
+
+Toen Theodoor voor het eerst, zonder dat de bankier er iets van wist,
+zijn goede leermeester bezocht, vloden de tranen hem langs de wangen.
+Deze deelneming van den wees troffen den meester zeer, zoodat hij, om
+den goeden jongen te troosten, begon te schertsen. "Welnu," zeide hij
+lachend, "nu zijn wij elkander gelijk. Voortaan zal ik hinken even als
+gij, alleen met dat onderscheid, dat uw hinken hoe langer hoe minder en
+het mijne met den tijd erger worden zal; het is toch altijd beter dat ik
+mijn been gebroken heb, dan dat ik mijn hersens verloren had."
+
+"De geheimraad H�nel laat dikwerf naar uw toestand vragen," zeide op
+zekeren dag Gotthelff.
+
+"Hij zal den geneesheer betalen," vervolgde Liesbet.
+
+"De vrouw van den geheimraad," liet Gotthelff er op volgen, "zal, zoodra
+de geneesheer het toestaat, voor u versterkende middelen gereed maken."
+
+"De geheimraad heeft het goed met u voor," zeide Liesbet lachende.
+
+"De lastige steenen paal is nu voor de deur weggenomen," hernam
+Gotthelff.
+
+"Waarlijk?" riep Liebel op opgeruimden toon. "Daarin ziet gij al we�r,
+dat uit het kwade iets goeds geboren wordt. Nu kan er niemand meer op
+die plaats struikelen of het moet glad op straat zijn."
+
+Drie weken later was Liebel zoover hersteld, dat hij, ofschoon te bed
+liggende, de drie kinderen kon onderwijzen, kleine geschiedenissen
+vertellen of met hen spelen. Weder drie weken later kon hij het bed
+verlaten en, met behulp van een stok, zijn kamertje op en neder loopen.
+Tot zijn groote vreugde kwam hij tot de ontdekking, dat zijn been niet
+verzwakt of te kort geworden was, zoodat hij volstrekt niet mank liep.
+
+Met ongeduld verwachtte hij de dagelijksche komst der drie kinderen,
+om hen voor den eersten keer loopende tegemoet te komen en hen
+deelgenoot te zien van zijn vreugde. Er kwam echter niemand. Er was iets
+voorgevallen dat, zoo het zich eerst liet aanzien, noodlottig voor vele
+menschen zou afloopen. De bankier Meier had zich naar de tuinmanswoning
+begeven, omdat daar in de nabijheid een voorraad brandhout lag, die door
+den aanhoudenden winter zeer verminderd was; nu wilde hij zijn voorraad
+eens overzien. Terwijl hij hiermede bezig was, vernam hij in zijn
+onmiddelijke nabijheid het lachen en tieren van eenige kinderstemmen,
+die achter het gebouw speelden. Op het geluid af loopende, zag Meier
+twee jongens en een meisje, die zich bezig hielden met sneeuwballen
+gooien, en in het vuur van hun spel de komst van den gevreesden huisheer
+niet bemerkten. Hij zag spoedig, dat een der knapen en het meisje
+kinderen waren van den huisbewaarder; de tweede knaap met roode wangen,
+die lustig bezig was zich tegen de twee andere kinderen te verdedigen,
+herkende hij niet.
+
+Meier had zijn pleegkind slechts zelden en dan nog altijd in de benauwde
+kamer gezien, waar hij wezenloos en stil op een stoel zat; daarom dacht
+hij in den beginne een vreemd kind voor zich te zien.
+
+Toen de kinderen eindelijk de tegenwoordigheid van den gevreesden
+huisheer bemerkten, staakten zij eensklaps hun spel.
+
+Verschrikt lieten zij de sneeuwballen uit de handen vallen en stonden
+onbewegelijk als zoutpilaren. Theodoor liet het hoofd op de borst
+zinken; het rood van zijn wangen verdween en werd vervangen door
+doodelijk wit, angstig keek hij naar den grond.
+
+"Is het mogelijk!" riep Meier verrast uit, "gij, Theodoor, hier?"
+
+Men kon het den bankier aanzien, dat hij verrast was over de
+verandering, die er met den knaap had plaats gehad. Eerst straalde hem
+de vreugde uit de oogen, doch op hetzelfde oogenblik beheerschte hem
+zijn kwade luim. Hij herinnerde zich de bevelen die hij vroeger gegeven
+had, en op den hem eigen onaangenamen toon vervolgde hij: "Gij hier op
+dezen natten grond, met kleeren die nat van de sneeuw zijn; wie heeft u
+toestemming gegeven om de kamer te verlaten, en zonder mijne toestemming
+hier te spelen? Spreek, jongen."
+
+"Ik ben uit eigen beweging hier heen gegaan," sprak Theodoor op
+vrijmoedigen toon.
+
+"En waar is vrouw Wimner?" vervolgde Meier.
+
+"Toen zij even de kamer verlaten had, ben ik haar gevolgd."
+
+"Het is niet waar," viel Gotthelff in de rede; "wij hebben Theodoor
+afgehaald om hier te turnen, en daarop is dit spelletje gevolgd."
+
+"Te turnen," riep Meier op spottenden toon. "Allerliefst! wat weten
+zulke domme kinderen van turnen!"
+
+"Heel veel," antwoordde Liesbet op beslisten toon, "meester Liebel
+heeft..."
+
+"Stil!" riep Gotthelff gebiedend.
+
+"Wat is er met den ouden schoolmeester?" vroeg Meier.
+
+"Hij kan ons geen les geven, omdat hij met een gebroken been te bed
+ligt," zeide Liesbet, "en daarom..."
+
+"Hebben wij vrije tijd," vervolgde Gotthelff, "en daarom hebben wij met
+elkander geturnd."
+
+"Ik zal die zaak ernstig onderzoeken," sprak Meier, "maar wee degeen,
+die van dit alles de schuld heeft."
+
+"Wij alleen hebben schuld," riep Gotthelff.
+
+"Dat zullen wij zien,"--hernam Meier. "Marsch, jongen, vooruit naar je
+kamer, en wee u, als gij buiten mijn toestemming er we�r uitkomt."
+
+Theodoor gehoorzaamde zonder een woord tegen te spreken. Gotthelff en
+Liesbet daarentegen vertelden alles wat er voorgevallen was aan hunne
+ouders.
+
+Liebel wachtte nog altijd op de kinderen. Eindelijk ging hij weder
+liggen en verdiepte zich in gissingen over het onverwachte wegblijven.
+Eindelijk kwam Golberg, die er buitengewoon ernstig uitzag.
+
+"Waarom zijn de kinderen niet gekomen?" vroeg Liebel.
+
+"Ik weet niet of ik u de oorzaak zeggen wil," antwoordde Golberg, "er is
+iets onaangenaams voorgevallen, en ik vrees, dat als ik u het vertel,
+deze geschiedenis nadeelig op uw herstel zal werken."
+
+"Vooruit er mede," zeide Liebel, "de onzekerheid pijnigt meer dan de
+wetenschap."
+
+Golberg vertelde alles wat er voorgevallen was. "De bankier heeft alle
+knechts en meiden streng ondervraagd, en de uitslag hiervan is geweest,
+dat wij drie�n, gij, vrouw Wimner en ik, de hoofdoorzaak van alles zijn.
+Vrouw Wimner moet terstond het huis uit; ik met het einde der maand, en
+wat mijnheer Meier met u doen zal weet ik niet."
+
+Liebel schrikte geweldig. "Wij hebben," zeide hij, "eerder een belooning
+dan straf verdiend, maar we hebben niet gedacht aan het booze humeur
+van een tiran. Ik ben de oorzaak van het leed, dat vrouw Wimner en u
+aangedaan wordt. Wat nu te doen, om dat kwaad goed te maken?"
+
+"Heb voor mij en de mijnen geen zorg, meester," vervolgde Golberg.
+"Reeds lang heb ik plan gehad om iets anders te zoeken en dan voor
+de betrekking van huisbewaarder te bedanken. Mijn vrouw en ik zijn
+voornemens een kruidenierswinkel op te richten; het noodige geld
+daarvoor ontbreekt ons echter. Ik heb al eenige keeren moeite gedaan
+om geld te krijgen, maar er is niemand te vinden, die zonder een goed
+onderpand geld geven wil. Maar nu de zaken zoo staan, zal er mogelijk
+wel een menschenvriend zijn die ons helpen wil. Vrouw Wimner beklaag ik
+volstrekt niet; zij mag blijde zijn uit een dienst ontslagen te worden,
+die waarlijk niet veel beter dan een gevangenis is. Alleen beklaag ik
+Theodoor; op dien kan de wreede bankier zich wreken."
+
+Toen Golberg vertrokken was, raadpleegde Liebel met zichzelven.
+"Golberg," zeide hij, "heeft zich als een echte Samaritaan voor mij
+gedragen, bij mijn ziekbed gewaakt en mij trouw verpleegd. Het is door
+mijn toedoen dat zij hunne betrekking verliezen. Evenzoo vrouw Wimner.
+Het is dus niet meer dan plicht dat ik zooveel mogelijk hulp verleen.
+Ach, als ik nu maar kon of durfde uit gaan!"
+
+Zes dagen later gaf de heelmeester hiertoe zijn toestemming. Liebel
+strompelde het huis uit, nadat hij uit een gesloten lade een klein
+voorwerp, dat in papier gewikkeld was, had gehaald en in zijn jaszak
+gestoken.
+
+Het werd avond, maar de meester kwam niet te huis. Daarentegen liep
+door de stad het praatje, dat de oude meester Liebel door de politie
+gearresteerd was, omdat hij bij een der juweliers een gouden snuifdoos,
+met brillanten omzet, had te koop aangeboden, en dat dit voorwerp
+reeds lang als gestolen bij de politie was aangegeven. Het gerucht was
+waarheid. Liebel zat tusschen vier muren, in een somber hok, dat slechts
+enkele stralen daglicht toeliet en waarin zich niets dan een stroozak,
+om op te leggen, bevond. Hij trok zich zijn lot echter niet aan;
+integendeel, hij was vroolijk en tevreden. "Er hebben," prevelde hij,
+"v��r mij meer menschen onschuldig gezeten." Hij ging in gedachten na,
+hoeveel personen uit de geschiedenis onschuldig gevangen waren geweest,
+en eindigde zijn overdenking met het bekende lied:
+
+    Wees trouw en eerelijk tot aan uw laatsten dag,
+
+en toen hij aan den volzin kwam:
+
+    Dat zingt gij bij de waterkruik, alsof het nektar was,
+
+staakte hij zijn gezang, terwijl hij lachend uitriep: "Daar staat
+werkelijk een waterkruik. Kom, ik wil eens proeven of de inhoud naar
+wijn smaakt. Ik hoop maar dat men mij tegen den avond wat eten brengt."
+
+Toen Golberg het vreeselijke nieuws vernomen had, vloog hij naar den
+geheimraad H�nel, en vroeg of deze de voorspraak zijn wilde voor den
+meester. De heer H�nel was hiertoe terstond bereid.
+
+Toen Liebel den volgenden morgen in 't verhoor genomen werd, verklaarde
+hij, dat hij, nu ruim vijf-en-twintig jaar geleden, den tegenwoordigen
+vorst les gegeven had in de latijnsche en de grieksche taal, en dat
+hij toen, tot belooning daarvoor, de gouden doos met brillanten omzet,
+waarop het jaartal gegraveerd was, van den vorst ontvangen had. Hij had
+de doos nooit gebruikt, omdat hij niet snoof, en haar bewaard, totdat
+hij de geldswaarde noodig had, en daar zich dit geval nu voordeed, had
+hij besloten de doos te verkoopen.
+
+Toen Liebel dat verhaal gedaan had, werd het verslag daarover den
+geheimraad H�nel ter hand gesteld. Deze was een vertrouwde van den
+vorst, en deelde hem het gebeurde mede.
+
+"O ja," zeide de vorst, "ik herinner mij nog zeer goed mijn leermeester
+in de doode talen. Ik was zeventien jaren oud, toen ik de lessen van
+hem kreeg, die mij toegang tot de universiteit gaven. Het was een best
+mensch, die meester Liebel; en dat ik hem, bij de vele staatszorgen,
+geheel vergeten heb, is zijn eigen schuld, daar hij nooit weder iets
+van zich heeft laten hooren. Ik herinner mij ook zeer goed, dat mijn
+overleden vader hem een gouden doos ten geschenke gegeven heeft. De
+hofjuwelier Schr�del zal daarover wel nadere inlichtingen kunnen geven,
+want bij hem werden alle dergelijke geschenken gekocht."
+
+Toen de doos den juwelier werd voorgelegd, bekeek hij haar nauwkeurig,
+want hij had de gewoonte om ieder stuk, dat bij hem vervaardigd was, een
+geheim teeken te geven--dit vond hij ook op deze doos. Daarna sloeg hij
+zijn boek op, waarin vermeld stond den tijd van aflevering, den naam aan
+wien zij gezonden was, als ook den prijs wat zij gekost had. Alles sloot
+met hetgeen door den meester gezegd was.
+
+"Ik heb," zeide de juwelier, "veel dusdanige doozen aan ons hof
+geleverd; dus, als al de eigenaars als dieven worden opgepakt, dan kan
+de gevangenis spoedig goed bevolkt zijn."
+
+Liebel was weder naar zijn cel gebracht, doch spoedig vernam hij eenige
+naderende voetstappen. De grendels werden van de deur weggeschoven, en,
+gelijk met den gevangenbewaarder, stormde de huisbewaarder Golberg met
+vrouw en kinderen binnen. Allen drukten en kusten de handen van den
+meester.
+
+Golberg riep: "beste mijnheer Liebel, uw onschuld is erkend, de
+geheimraad, die mij deze heuchelijke tijding heeft medegedeeld, zal op
+het oogenblik hier zijn, om u met eer uit dit ellendige hol te voeren."
+
+"Hoe is het mogelijk," vroeg vrouw Golberg, "dat men u voor een dief
+heeft kunnen houden? Het is verschrikkelijk!"
+
+"Och," antwoordde Liebel op zachten toon, "deze nieuwe beproeving zal
+ook alweer noodig geweest zijn. Van heden af zal ik ten minste de
+vrijheid nog meer waardeeren dan vroeger. Drie zaken heb ik zeer
+ontbeerd: de vriendelijke zonnestralen, mijn boeken en uw lekkere
+koffie, vrouw Golberg. Dezen morgen werd ik onthaald op een watersoepje.
+Die wilde er niet best in; wel zong ik met heldere stem: "Dan zingt gij
+bij de waterkruik alsof het nektar was,"--maar ik meende het toch niet.
+Dat water heeft mijn maag bedorven."
+
+"Als gij bij ons komt," zeide vrouw Golberg, "dan zal ik u een kop
+koffie gereed maken, zooals gij nog nooit gedronken hebt. Een lood
+koffie voor twee kopjes en daarbij een lekker broodje uit de koninklijke
+bakkerij. Wat zou Theodoor gaarne met ons hier heen gegaan zijn, maar de
+arme jongen zit insgelijks gevangen."
+
+"Dat arme kind," zuchtte Liebel, "God zegene hem."
+
+Het binnenkomen van den geheimraad brak het gesprek af.
+
+"Zwaar beproefde man," zoo ving deze aan, "verlaat met mij deze
+verschrikkelijke plaats. De vorst wacht u; hij is bereid u een
+schitterende voldoening te geven."
+
+"Wie?... ik? ik zou met deze slechte kle�ren, die nog naar de gevangenis
+ruiken, voor den vorst verschijnen? Neen, dat gaat niet."
+
+"Kom, volg mij," riep de geheimraad, terwijl hij den tegenstrevenden
+meester met zich trok, "het rijtuig staat op u te wachten."
+
+Het was een rijk vergulde hof koets, waaromheen zich een nieuwsgierige
+volksmenigte geschaard had. Toen de meester, door twee hoflakeien
+gevolgd, het rijtuig instapte, zag hij niets dan vroolijke en opgeruimde
+gezichten. Toen de vurige paarden het rijtuig in beweging brachten,
+hoorde hij achter zich het volk aanheffen: "hoera, hoera! leve meester
+Liebel--hoera!"
+
+"Droom of waak ik?" vroeg Liebel, terwijl hij zich op het zachte kussen
+heen en weder liet schommelen, "ben ik eensklaps zoo'n belangrijk
+persoon geworden?"
+
+De vorst ontving lachende zijn vroegeren leermeester. "Beste Liebel,"
+zoo sprak deze hem aan, "ik moet beginnen met u te beknorren, omdat gij
+nooit weer zijt komen omkijken naar uw ouden leerling. Waarom zijt gij
+nooit bij mij geweest? Waarom hebt gij niet gedongen naar den titel van
+professor? Mijn invloed zou u ten dienste gestaan hebben."
+
+"Genadige vorst," antwoordde Liebel, "ik weet dat uwe doorluchtigheid
+dagelijks met verzoekschriften overstelpt wordt, en aangezien ik door
+het geven van lessen in mijn onderhoud heb kunnen voorzien, zoo vond ik
+geen vrijheid het aantal verzoekschriften met nog een te vermeerderen."
+
+"Als alle menschen zoo bescheiden waren," antwoordde de vorst. "Maar
+nu, wat wilt gij? Een hoogere betrekking bij het onderwijs, of de
+betrekking van bibliothecaris aan de hoogeschool? Of wilt gij liever in
+de residentie blijven? In dat geval heb ik ook nog wel een betrekking
+voor u. De custos van onze bibliotheek heeft zijn ontslag aangevraagd
+en deze post is nog niet begeven. Er is aan verbonden een jaarwedde van
+500 thaler en geeft u bovendien nog veel vrije tijd. Wat wilt gij?"
+
+"Ach, uwe doorluchtigheid, welk onverwacht geluk! Ja, de boeken, de
+boeken, dat is mijn element. Hoe gelukkig zal ik mij gevoelen als..."
+
+"Goed," zeide de vorst, "bij deze benoem ik u tot mijn
+hofbibliothecaris, en tevens ontvangt gij hier ten tweede maal uit mijn
+hand de snuifdoos. Gebruik haar minstens nog een vijfentwintigtal
+jaren."
+
+De vorst vermaakte zich met den hoogst gelukkigen Liebel. Eindelijk trad
+de geheimraad naar hem toe, en voerde hem weder naar het rijtuig, dat
+hem naar zijn woning bracht.
+
+"Wat heb ik gehoord," zeide de geheimraad, "snuift gij niet? Ik
+daarentegen ben een hartstochtelijk snuiver, wees zoo goed en laat mij
+het eerste snuifje uit de koninklijke doos hebben."
+
+Liebel haalde de doos uit den zak, die veel zwaarder was dan vroeger.
+Toen hij het deksel oplichtte, glinsterden hem, tot den rand der doos
+toe, nieuwe dukaten tegen.
+
+"Dat is sterke snuif," riep de geheimraad op lachenden toon. "Zult gij
+die ook zonder te gebruiken laten beschimmelen, zooals gij vroeger de
+doos gedaan hebt?"
+
+"Neen," antwoordde Liebel, terwijl tranen van aandoening over zijn
+wangen biggelden, "met dat geld zal ik een goede zaak tot stand brengen
+en veel nut stichten. Dat geld zal het geluk bevorderen van mijn
+vrienden, die mij in den nood trouw ter zijde gestaan hebben. Om hen
+te redden had ik deze doos willen verkoopen, die ik van nu af als een
+kostbaar kleinood in eere houden zal. Hoe wonderbaar zijn de wegen des
+Heeren, die dikwerf uit het slechte het goede doet geboren worden."
+
+Het gebeurde zooals Liebel gezegd had. De kruidenierswinkel van Golberg
+was spoedig gereed. Dat Liebel vrouw Wimner tot zijn huishoudster
+benoemde, zoodra hij zijn dakkamertje verwisseld had voor eene nette
+woning, was een zaak, die, zoo hij zeide, van zelve sprak.
+
+Door deze handelwijze waren alle verdrukte en slecht behandelde personen
+gered. E�n echter verkeerde nog in een ongelukkigen toestand. De arme
+Theodoor zat nog eenzaam in zijn sombere achterkamer. Dit hinderde den
+hofbibliothecaris, en hij rustte niet v��r hij een middel gevonden had,
+waardoor ook deze ongelukkige een beter lot deelachtig werd.
+
+Op zekeren dag kwam het Liebel ter ooren, dat de zaken van den bankier
+niet in orde waren. De onaangename man had zich in speculati�n gestoken
+die verkeerd afgeloopen waren, en het was vrij algemeen bekend, dat hij
+daarmede zijn vermogen verspeeld had. Nauwelijks was Liebel met deze
+zaak bekend of hij vervoegde zich bij den bankier.
+
+De ontvangst was niet vriendelijk; trouwens, Liebel had zich daarop
+voorbereid; hij had nog nooit een vriendelijk woord van mijnheer Meier
+ontvangen.
+
+Eerlijk en openhartig kwam Liebel voor zijn zaak uit. Hij verbloemde
+niets wat hij van den toestand van den bankier vernomen had en eindigde
+met de vraag: "En nu, mijnheer Meier, kom ik met een vriendelijk verzoek
+tot u: sta mij den verlaten wees af, ik zal, zoo lang ik leef, voor hem
+zorgen, en tevens maken dat hij, indien ik kom te sterven, niet zonder
+hulp achterblijft."
+
+Men kon zien, dat de trotsche bankier een inwendigen strijd voerde. Het
+aanbod was echter te verleidelijk, en hij wilde ook wel van Theodoor
+ontslagen zijn. Op den hem eigen stroeven toon gaf hij zijn toestemming
+en deed afstand van den knaap.
+
+Liebel was overgelukkig. Geen minuut wilde hij zijn leerling meer in de
+achterkamer laten. Hij verzocht en kreeg toestemming om den knaap
+terstond uit zijn gevangenis te bevrijden en met zich te nemen.
+
+Nog nooit had Liebel zoo gelukkig langs de straat geloopen, dan deze
+keer, nu hij Theodoor naar zijn woning bracht. Met medelijden zag hij
+den knaap aan. "Ach," dacht hij, "wat heeft dat kind veel ontbeerd. Het
+zal voortaan mijn levensdoel zijn hem te vergoeden al wat hij tot nu toe
+te kort gekomen is."
+
+Veertien jaren waren vervlogen. De bankier was overleden zonder
+eenig fortuin na te laten. Theodoor was een jonge krachtige man van
+drie-en-twintig jaren geworden. Na den dood van zijn oom werd het huis,
+waarin hij eenige jaren in ellendigen toestand geleefd had, door aankoop
+zijn eigendom.
+
+Op een schoonen zomermiddag zat in de schaduw der tuinmanswoning, de
+plek, waar het spel met de sneeuwballen had plaats gehad, de eerwaarde
+leermeester Liebel op de eereplaats aan den maaltijd. Zijn hoofd was
+bedekt met een zwart fluweelen mutsje, waaronder zilverwitte haren te
+voorschijn kwamen; diepe rimpels lagen hem op het voorhoofd. V��r hem
+op de tafel stonden twee potten met bloemen, de eene was een donkere
+Basilicum, de andere een vuurroode Balsamine, geschenken van Gotthelff
+en Liesbet. Liebel vierde heden zijn vier-en-zeventigste verjaardag. De
+kinderen zaten naast hunne ouders, daarnevens Theodoor Meier en vrouw
+Wimner, die af en aan liep om de verschillende gerechten op te brengen.
+
+Bovendien zat er nog aan tafel de echtgenoot van Liesbet, een welvarend
+drogist, die, als deelgenoot, met Gotthelff flinke zaken deed. De
+welbereide spijzen en de edele wijn werden met gretigheid genuttigd,
+terwijl er menige heildronk op het welzijn van den grijsaard, aller
+vriend, werd uitgebracht.
+
+Deze wierp een blik op zijn dakvenstertje en zeide met bevende stem:
+"Het is heden juist veertien jaren geleden, dat ik daar voor dat
+geopende dakvenster stond en zong:
+
+    Reeds zestig jaren zijt gij oud, en hebt veel storm beleefd.
+
+Er hebben na dien tijd nog heel wat stormen over mijn hoofd gewaaid,
+doch allen zijn door Gods goedheid opgevolgd geworden door zonneschijn
+en kalm weder. Hem daarvoor de dank, Hem alleen de eer!"
+
+
+
+
+DE GANZENKOOPMAN VAN NEURENBERG.
+
+
+"O, ganzendief! ganzendief!" werd in het dorp geroepen. "Ganzendief!
+ganzendief!" weerklonk het in de verte. Waar men liep of stond, ieder
+oogenblik hoorde men de jeugd die leelijke woorden herhalen. Het gold
+een kleinen, armen knaap, die er niet ouder uitzag dan tien of elf
+jaren, maar die reeds dertien jaren achter den rug had.
+
+Het is een bizondere liefhebberij, hoofdzakelijk voor de jeugd op het
+platte land, om haar gelijken, en voornamelijk het arme deel der
+gemeente, te bespotten en bijnamen te geven, te meer, wanneer eenig
+lichaamsgebrek hiertoe aanleiding geeft.
+
+Men deed echter een groot onrecht met Balthasar Teppel, want dien gold
+het scheldwoord, "ganzendief" te noemen. Men had hem liever den naam
+van ganzenvriend moeten geven.
+
+Ieder mensch moet op aarde iets hebben waarmede hij ingenomen is, en
+Balthasar bezat op aarde niets dan twee kleine jonge ganzen, die nog
+niet eens vederen, maar goudgeele haren bezaten. Hij had noch vader noch
+moeder, noch broeders, noch zusters, zelfs geen naaste bloedverwant--hij
+was een verlaten wees. Hij bezat niets dan het vertrouwen op God en de
+twee jonge ganzen, die hij van den watermolenaar gekregen had. Balthasar
+wist niet dat ganzen eenmaal het Kapitool van Rome gered hadden, evenmin
+wist hij hoe lekker een boterham, met ganzenlever besmeerd, smaakte.
+Niettegenstaande dat, hield hij veel van de ganzen en benijdde hen
+dikwerf, omdat zij volstrekt geen last van de bittere kou hadden, en
+zelfs, al liepen zij in den regen, niet nat werden, daar zij het water
+van hun vederen afschudden. Ook van koud noch van warm weder hadden zij
+eenige last. Hij hoorde veel liever het geschater van een gans dan het
+kakelen van een haan of het koeren van een duif, of het blaffen van een
+hond. Zoo heeft ieder zijn smaak.
+
+Op zekeren dag had een dozijn jonge ganzen, die eenige dagen
+geleden uit den dop gekropen waren, zich van de moederlijke zorg
+onttrokken en in de nabij zijnde molenvliet begeven, waar zij, door den
+stroom voortgedreven, hunne zwakke zwemvliezen nauwelijks behoefden
+te gebruiken. Zoo naderden zij, dicht aaneengesloten, het snel
+ronddraaiende rad van den watermolen, dat, als het hun in zijn vaart
+medesleurde, allen in ��n oogwenk uit het water zoude opbeuren en
+tusschen de kamraderen vermorselen. Nog ��n oogenblik en het zou met het
+leven der jeugdige waaghalzen gedaan zijn, doch juist op dit oogenblik
+naderde hun redder de plaats des onheils. Balthasar, die het ongeluk zag
+aankomen, snelde, zonder aan eigen levensgevaar te denken, te hulp. De
+moedige knaap sprong op een balk, die dwars in het water over een beek
+lag, plaatste zich daarop in liggende houding en zwaaide met handen en
+voeten. De ganzen, hierdoor verschrikt, vlogen links en rechts en
+trachtten hun verschrikker te ontvlieden.
+
+De molenaar en zijn vrouw kwamen op het geschreeuw van Balthasar buiten,
+en, het gevaar ziende, brachten zij eerst hunne ganzen in veiligheid,
+en hielpen daarna Balthasar uit zijn benauwden toestand, aan wie twee
+der geredde gansjes als loon voor zijn edelmoedigheid ten geschenke
+gegeven werd.
+
+Er is voor hem, die niet veel gewoon is, weinig noodig om zich gelukkig
+te gevoelen. Menig vorst is niet zoo gelukkig met het overwinnen van
+twee koningrijken als onze Balthasar was met zijn twee ganzen. Hij
+vergat zijn toestand en voelde niet eens dat zijn armen en beenen nat
+waren, veel minder hinderde hem de koude, ofschoon hij liep te sidderen.
+Hij hield de ganzen in beide handen en drukte ze tegen zijn borst.
+Opgeruimd van vreugde vervolgde hij zijn weg en zocht de eenzaamheid op,
+om daar zijn schatten goed te kunnen bekijken en de jeugdige vogeltjes
+in het gras te laten loopen. Even als een goede huismoeder, die alle
+zorgen aan haar lievelingen besteed, zoo ook was Balthasar, of liever
+Balzer, want zoo werd hij algemeen genoemd, vol zorg voor zijn
+lievelingen, en voorzag ze van goed voedsel en drinken.
+
+Balzer woonde, even als andere arme weezen, in het dorpsarmhuis; hij had
+op den zolder een klein kamertje, dat hij zijn eigendom kon noemen; dat
+vertrek had de eigenschap van in den winter verschrikkelijk koud en in
+den zomer brandend heet te zijn; dit hinderde hem echter volstrekt niet.
+Van jongs af aan ontbeeringen gewend, was hij niet beter gewoon. Balzer
+maakte in een hoek van het dakkamertje een stal voor zijn lievelingen.
+
+Des morgens werd hij door hun gesnater gewekt, en dan was zijn eerste
+bezigheid hen te voederen. Hij deelde met hen zijn grof roggebrood,
+ofschoon de portie, die hij dagelijks van het armenhuis kreeg, niet
+groot was.
+
+Het ging echter in het armenhuis, waar Balzer verpleegd werd, juist
+zooals het overal gaat: men duldde niet dat iemand, die door de gemeente
+onderhouden werd, iets voor zijn liefhebberij er op nahield, en zoo werd
+het Balzer ook verboden twee ganzen te onderhouden. De goede jongen kon
+echter niet scheiden van de beesten, die hij innig lief gekregen had.
+
+Door het dorp, waar onze Balzer woonde, stroomde een tamelijk breed
+water, dat in de naaste rivier uitliep. Het was dus natuurlijk, dat de
+bewoners van Dortingen, zoo heette het dorp, daarin hunne ganzen lieten
+zwemmen; het kweeken van deze vogels verschafte aan menigeen een groot
+deel van hun bestaan.
+
+Nu wilde het toeval dat de persoon, die door het dorpsbestuur aangesteld
+was om toezicht over de ganzen te houden, een betere betrekking kon
+krijgen, en alzoo voor den post van ganzenbewaker bedankte.
+
+De molenaarsvrouw, die de edelmoedige daad van Balzer nog niet vergeten
+was, sprak met de invloedrijke personen van het dorp en maakte dat
+Balzer benoemd werd tot waker over de ganzen.
+
+Hierdoor raakte het gemeentebestuur uit het armenhuis een wees kwijt,
+want nu kon Balzer zijn eigen brood verdienen. Het gemeentebestuur
+ondersteunde gaarne deze zaak, daar het in zijn voordeel was, en tevens
+maakte het Balzer meer dan gelukkig.
+
+Nu was er niemand die hem beletten kon, om zijn twee ganzen tegelijk met
+de anderen, zoowel in het water als op de weide te verzorgen.
+
+Hij bond, om alle verwarring te voorkomen, om de nekken en linker
+pooten van zijn ganzen een rood bandje. Deze voorzorgsmaatregel, door
+Balzer genomen, was zeer verstandig en bleek spoedig niet overbodig te
+zijn geweest.
+
+Nu had de knaap gelegenheid en tijd om de natuur, de levenswijs, den
+aard, de ziekten en kwalen der ganzen te leeren kennen, alsook om te
+bestudeeren welk voedsel goed of schadelijk voor hen was. Hij was geen
+luie, gedachtelooze ganzenhoeder; den geheelen dag hield hij zich met de
+vogels, die aan zijn zorg toevertrouwd waren, bezig, en zeer terecht
+verwierf hij spoedig algemeen den bijnaam van Ganzenvriend. De vogels
+betoonden zich dankbaar voor de liefderijke zorg en verpleging, die
+dagelijks aan hen besteed werd; zij volgden Balzer waar hij ging en
+bleven altijd in zijn onmiddelijke nabijheid.
+
+Toen de ganzen van Balzer volwassen waren en er gezond en prachtig
+uitzagen, trachtte een boosaardige dorpsjongen hem zijn eigendom
+afhandig te maken. Met dit doel had hij de roode bandjes van de halzen
+losgemaakt en deze om de halzen gebonden van twee magere ganzen, die hem
+toebehoorden en die hij aldus wilde laten doorgaan voor ganzen van
+Balzer.
+
+Deze, die door zijn dagelijkschen omgang met de vogels, allen aan hun
+vederen kende, bemerkte spoedig het bedrog; hij riep de ganzen die hem
+toebehoorden; deze naderden hem en hadden de lintjes nog om de pooten;
+hierop had de dief niet gelet en daardoor kwam het bedrog spoedig uit.
+
+Een wreed gevaar bedreigde op nieuw de ganzen van Balzer, en ditmaal was
+het veel erger.
+
+Onzen ganzenhoeder had dit gemeen met alle jongens van zijn jaren, dat
+hij des nachts zeer vast sliep, en dat zelfs het gebulder van een
+kanonschot niet in staat was hem wakker te maken.
+
+Maar, even als een zorgvuldige moeder terstond ontwaakt als haar
+jeugdige lieveling schreeuwt of als het iets overkomt, zoo ook was het
+met Balzer; er kon des nachts niets met de ganzen gebeuren of hij
+ontwaakte; het minste vreemde geluid of de minste onrust onder hen deden
+hem terstond ontwaken en in de duisternis van zijn legerstede opstaan.
+Spoedig begaf hij zich dan bij de vogels, verzorgde hen en wist
+menigmaal door spoedige hulp groote ongelukken te voorkomen.
+
+Op zekeren nacht vernam hij, nadat hij eenigen tijd geslapen had, een
+onrustige beweging onder zijn kudde; het bed uit te springen was voor
+hem het werk van een seconde; hij greep in het duister rond, en kwam
+spoedig tot de ervaring dat er een dief in den stal was; het gelukte
+hem een vrouw bij de kleeren te pakken, en, wat hij eenmaal vast had,
+liet hij niet gemakkelijk los. Er ontstond tusschen hem en de diefegge
+een vreeselijke worsteling; de vrouw sprak geen woord, maar deed alle
+mogelijke moeite om zich uit de handen van Balzer te bevrijden.
+Eindelijk gelukte het haar; de rok, waaraan Balzer haar vast hield,
+scheurde; zij ontvluchtte en de ganzenhoeder bleef met een lap in de
+handen staan.
+
+Balzer, die gedurende de worsteling om hulp geroepen had, werd spoedig
+door de buren bijgestaan; zelfs de nachtwacht kwam op het hulpgeschreeuw
+toeloopen, en had het geluk de diefegge te grijpen, juist op het
+oogenblik dat zij den stal wilde ontvluchten; de vrouw werd in arrest
+gebracht en met veertien dagen gevangenis gestraft.
+
+Het werd herfst, de lucht werd dagelijks bewolkt, het gras op de weide
+groeide niet meer, en alzoo moest er een einde gemaakt worden aan het
+ganzenhoeden.
+
+De volwassen en vette ganzen gingen den weg op van het vleesch, dat wil
+zeggen: zij werden gedeeltelijk levend, gedeeltelijk dood verkocht,
+terwijl slechts een klein gedeelte voor de fokkerij behouden bleef.
+Balzer moest ook van het geliefd tweetal scheiden; vooreerst omdat hij
+in de eerste maanden buiten betrekking gesteld werd, en ten tweede omdat
+er nu geen groen voedsel meer te vinden was.
+
+Op een guren dag in de maand November toog Balzer met zijn twee ganzen
+naar de stad Neurenberg, die twee uren van het dorp verwijderd lag. In
+zijn zakken had hij een paar stukken roggebrood en de ganzen droeg hij
+onder zijn armen. Al wat hij bezat droeg hij bij zich.
+
+Terwijl de ganzen, die volstrekt geen begrip hadden van het treurige lot
+dat hen te wachten stond, vroolijk heen en weder keken, was het hart
+van hem die hen droeg, o zoo gedrukt. Hij moest van datgene wat hem het
+liefst was voor altijd scheiden, en eenzaam den langen somberen winter
+doorleven. Eerst liep hij langs den weg te weenen, doch eindelijk
+bemoeide hij zich meer met zijn vogels en sprak hen op troostenden toon
+toe; hij scheen behoefte te gevoelen hen nogmaals vriendelijk toe te
+spreken, ofschoon hij zeer goed wist dat zij hem toch niet begrepen.
+
+"Och," zuchtte hij eindelijk, "sterven moeten wij allen--allen zonder
+onderscheid. Eerst heb ik mijn beste vader en vier weken daarna mijn
+onvergetelijke moeder zien sterven! Oude menschen _moeten_ sterven, doch
+somwijlen sterven jonge menschen ook. Niemand wil een oude gans koopen,
+dus het lot van die arme beesten is, om jong te sterven, daarom moet ik
+van u scheiden, want nu is uw vleesch nog jong en zacht. Het verdriet om
+u te zien sterven, zal mij bespaard worden, en als ik veel geld voor u
+weet te krijgen, dan zal ik in 't voorjaar in staat zijn weder eenige
+jonge ganzen te koopen."
+
+Zoo denkende en pratende, naderde Balzer eindelijk den Vrouwentoren te
+Neurenberg. Hij liep de brug, die over de stadsgracht voerde, over, en
+naderde de hoog gewelfde poort, die hij spoedig achter den rug had.
+Eensklaps hoorde hij achter zich geweldig luid roepen: "H�, knaap! Wilt
+gij eensklaps uw ganzen zien verbeurd verklaard, of wilt gij eerst
+marktgeld betalen?"
+
+"Marktgeld!" antwoordde Balzer, die niets van deze woorden begreep en
+den stadsportier, die tevens het ambt van commies vervulde,
+verwonderlijk aanstaarde.
+
+"Ja, marktgeld," antwoordde de commies, terwijl hij de open hand naar
+hem uitstrekte. "Een kreutzer voor iedere gans."
+
+"Ik heb geen geld," antwoordde Balzer met bevende stem.
+
+"Maak dan maar spoedig dat gij we�r buiten de stad komt," hernam de
+commies, "en gaat van waar gij gekomen zijt."
+
+"Niet zoo driftig, mijnheer," antwoordde Balzer op smeekenden toon. "Ik
+ben een arme wees, en bezit niets dan deze twee ganzen, die ik gaarne in
+de stad zou willen verkoopen."
+
+"Dat gaat mij allemaal niet aan," grauwde de man hem toe. "Al waart
+gij de eigen zoon van den keizer, dan zoudt gij toch moeten betalen.
+Daarvoor is Neurenberg een vrije rijksstad en stelt zich tevreden met
+een onnoozelen kreutzer van iederen gulden die het landvolk hier in de
+stad draagt."
+
+"Ik wil u die twee kreutzers gaarne betalen," antwoordde Balzer, "als ik
+weder de stad verlaat en mijn ganzen verkocht heb."
+
+"Ja, dan moest ik wel een ezel zijn," hernam de commies op lachenden
+toon, "als ik mij met zulke praatjes liet afschepen. Dus komaan, betaal
+wat gij schuldig zijt, of..."
+
+"Ik heb ze niet," antwoordde Balzer, "maar zijt gij tevreden als ik u
+mijn buis als pand achterlaat?"
+
+"Dat buis?" antwoordde de man, terwijl hij het kleedingstuk met een
+verachtelijken blik aanzag. "Wel, het ziet er kakelbont genoeg uit;
+allerlei lappen, het heeft wel iets van de landkaart van het Duitsche
+rijk. Ik zal het wel laten om dat oude ding in mijn handen te nemen.
+Voort, jongen, maak dat je weg komt."
+
+Balzer stond bitter te weenen. Een fruithandelaar, die oor- en
+ooggetuige geweest was van hetgeen er tusschen Balzer en den commies
+had plaats gehad, riep den knaap bij zich in den winkel. "Hier hebt gij
+twee kreutzer," zeide hij op deelnemenden toon tot den knaap. "Maar gij
+moet mij uw buis tot pand achterlaten; er wordt tegenwoordig zooveel
+bedrog gepleegd, dat men niemand meer kan vertrouwen, en ik kan de twee
+kreutzer ook niet missen."
+
+Balzer zette de twee ganzen op den grond, trok zijn buis uit en
+overhandigde het onder dankbetuiging aan den fruithandelaar. Hij
+betaalde de twee kreutzer aan den commies, die, zonder verder een woord
+te spreken, weder op zijn stoeltje in de poort ging zitten. Daarna nam
+Balzer de ganzen onder den arm en ging met een beklemd hart naar de
+markt.
+
+Veel nieuws was hier voor onzen jeugdigen koopman te zien. Niet ver van
+een prachtige kerk verwijderd, zag hij een sierlijk bewerkte pomp, die
+haar heldere waterstralen uit gebeeldhouwde koppen te voorschijn bracht.
+
+Onze voorvaderen rekenden onder de heerlijkste voortbrengselen der
+natuur het water als een reine stof, en bouwden daarom rijk versierde
+gedenkzuilen, waaruit zij het volk van water voorzagen. Dit is de reden
+dat men nog in vele oude steden zulke prachtige fonteinen en pompen op
+de markten ziet.
+
+Ofschoon Balzer geen kunstkenner was, voelde hij zich toch bizonder
+aangetrokken tot dat gedenkstuk. Eerst liet hij zijn ganzen drinken,
+laafde toen zich zelf en deelde daarna zijn brood met zijn twee
+lievelingen. Toen zocht hij een plaats dicht bij de pomp op en bleef
+daar staan met onder iederen arm een gans; zijn aandacht was onverdeeld
+gevestigd op de heldere waterstralen der pomp en op de steeds
+aangroeiende menigte op de markt.
+
+Geruimen tijd stond Balzer op zijn plaats, steeds te wachten of er een
+kooper voor zijn ganzen zou komen opdagen. Het scheen alsof niemand
+eenige attentie had voor den ongeoefenden koopman, die zijn ganzen al
+vaster en vaster tegen zich aandrukte om ze te verwarmen. Eindelijk liep
+een welgekleede burgervrouw met een mand aan den arm op hem toe.
+
+"Wat kost zoo'n gans?" vroeg zij, terwijl zij de vogels bevoelde.
+
+"Vijf en twintig kreutzer!" antwoordde Balzer, terwijl hij alle moeite
+deed om zijn waar aan te prijzen. De vrouw antwoordde niet, nam dan de
+eene en dan de andere gans in de hand, woog en bevoelde ze, en zeide
+eindelijk: "Ik houd niet van loven, dus kort en goed, ik geef u een
+blanken gulden."
+
+Zij haalde het groote geldstuk uit haar beugeltas en hield dat den knaap
+voor de oogen.
+
+"Doe er nog twee kreutzer bij," antwoordde hij met bevende stem, "die
+zijn voor het marktgeld dat ik heb moeten betalen."
+
+De vrouw keek met doordringende blikken den knaap aan en haalde nog twee
+kreutzer uit haar tas. "Ziedaar," antwoordde zij, "maar dan moet gij de
+ganzen te huis brengen, ik woon hier niet ver van daan."
+
+"Dat wil ik gaarne doen," antwoordde Balzer.
+
+Onder het loopen vroeg de vrouw, waarom hij in November zoo ligt gekleed
+was. De knaap vertelde haar zijn wedervaren en tevens eenige van zijn
+verdere lotgevallen. De vrouw had medelijden met den armen knaap en gaf
+hem, toen zij te huis gekomen was, een buis, dat er veel beter uitzag
+dan dat hetwelk hij verpand had. Daarna zette zij hem een kom warme
+soep voor, die hem zoo lekker smaakte als hij ooit iets geproefd had.
+Eindelijk kwam de heer des huizes uit zijn winkel, waar hij
+verschillende koopwaren verkocht, in de kamer.
+
+"Gij hebt ganzen gekocht, Barbaratje," zeide hij, "gij weet toch, dat er
+zijn die slechte schachten in de vleugelen hebben." Dit zeggende, trok
+hij een paar veeren uit de vleugelen en vergeleek deze met de veeren
+pen, welke hij achter het oor had. "Ziet gij," vervolgde hij, terwijl
+hij minachtend de schachten op den grond wierp, "zij zijn veel te zwak
+en te week, ik heb veel liever bereide Hamburger pennen."
+
+"Bereide?" vroeg Balzer verwonderd, "kan men ganzenpennen bereiden? Hoe
+gaat dat?"
+
+"Alles wordt bereid wil het goed bruikbaar worden," antwoordde de
+koopman, "leder, hout, ja, mensch en dier, tot zelfs de geweren voor
+de soldaten." Daarna vertelde hij den knaap, op welke wijze versche
+ganzenvederen tot bruikbare schrijfpennen gemaakt worden. Toen hij van
+Balzer vernam, dat deze het geld, dat hij voor de ganzen ontvangen had,
+tot het voorjaar wilde bewaren om er dan weder jonge voor te koopen,
+vond hij dit voornemen zeer goed. "Maar," zeide hij, "als ik in uw
+plaats was, zou ik dat geld niet zoolang doelloos laten liggen, maar ik
+kocht daarvoor eenige kleine koopwaren, voorwerpen, die het boerenvolk
+altijd gebruiken kunnen en die zij altijd uit de stad moeten halen;
+bijvoorbeeld: garen, band, naai- en breinaalden, leien en griffels,
+vragenboeken en dergelijke zaken. Ik handel in die artikelen en wil ze u
+voor billijken prijs verkoopen. Gij moet met een kleine winst tevreden
+zijn, dan hebt gij kans, dat gij uw gulden, v��r den winter verstreken
+is, tot drie of vier gulden vermeerderd ziet."
+
+Dit voorstel stond Balzer Tippel bijzonder goed aan en hij nam het
+voorstel gretig aan. Beladen met zijn nieuwe koopwaren, nam hij den
+terugtocht aan; eerst loste hij zijn buis, dat hij verpand had, weder
+in, en had de zelfvoldoening door den koopman een eerlijken jongen
+genoemd te worden. In plaats van nu den geheelen dag in ledigheid
+door te brengen, (scholen bestonden er toen op de dorpen nog niet,
+ons voorval heeft plaats gehad in het jaar 1548) liep Balzer met
+zijn koopwaar van het eene dorp naar het andere. Daar zijn waar
+uit benoodigdheden bestond en niet te hoog in prijs waren, was hij
+spoedig uitverkocht en moest hij op nieuw naar den koopman Wormser,
+in Neurenberg, om nieuwe voorraad op te doen.
+
+Balzer leefde zoo zuinig mogelijk, en daar hij in de wintermaanden nog
+eenige ondersteuning uit de gemeentekas ontving, had hij bijna niets
+van zijn verdiensten uit te geven. In dien tijd bestond er nog wat meer
+gastvrijheid dan tegenwoordig, zoodat het menigmaal gebeurde, dat Balzer
+bij een boer ten eten gevraagd werd of een nachtverblijf bekwam, zonder
+dat hij er iets voor behoefde te betalen. Toen het voorjaar aangebroken
+was, nam hij weder het ambt van ganzenhoeder bij de hand, en toen het
+weder herfst was voerde Balzer vier paar vette ganzen, die onbezwaard
+en zijn eigendom waren, naar de markt te Neurenberg. Zoo verliepen er
+eenige jaren, waarin Balzer door vlijt, spaarzaamheid en overleg, zijn
+inkomen zag vergrooten.
+
+Eindelijk had hij zijn post van ganzenhoeder neergelegd en een
+onbewoonde hut met den daaraan grenzenden tuin gehuurd, waarin hij
+woonde en zijn koopwaar borg. Hij was nu niet meer de arme ganzenhoeder,
+die bij de vogels in den stal sliep, maar een knappe, flinke jongeling,
+die door rijken en armen gaarne werd ontmoet.
+
+Op zekeren dag in de maand Augustus dreef Balzer Tippel een kudde vette
+ganzen voor zich op den landweg, die naar Neurenberg leidde, uit. Onder
+luid gesnater dreef hij een honderdtal vogels voort, terwijl zij, die
+aan den buitenkant liepen, zich te goed deden aan het gras dat langs den
+weg groeide.
+
+Vier jonge heeren uit den deftigen stand reden op prachtige paarden de
+poort van Neurenberg uit den troep tegemoet. Toen de voorste den troep
+ganzen gewaar werd, gaf hij zijn paard de sporen, zoodat dit begon te
+steigeren, waarna het in wilden draf door de ganzen heen reed.
+
+Dit heldenstuk kostte aan drie ganzen het leven en aan eenige anderen
+gebroken pooten of vleugels, terwijl zij, die ongedeerd bleven, angstig
+heen en weder vlogen.
+
+Toornig over deze behandeling, liep Balzer naar hem toe, die aanleiding
+gegeven had tot dit ongeval, om hem zijn misdrijf onder het oog te
+brengen en schadevergoeding te vragen.
+
+In plaats van antwoord ontving hij een slag met de zweep over zijn
+aangezicht, terwijl de ruiter hem toeriep: "Uit den weg, ganzenlummel!"
+
+Terwijl Balzer bedremmeld en weenende van pijn daar stond, vervolgden de
+ruiters, voldaan over hunnen wreedaard, in vliegenden galop hun weg.
+
+Eindelijk verzamelde Balzer de doode en gewonde vogels, terwijl hij
+de verstrooide weder tot rust trachtte te brengen; gelukkig voor hem
+ondervond hij hierbij de hulp van een paar jongens, die ooggetuigen
+geweest waren van het wreede schouwspel. Daarna ging hij naar een
+fontein en verkoelde zijn aangezicht, dat brandend heet was van de
+bekomen slagen.
+
+Hierna begaf hij zich naar een stalhouder, waar hij zijn vogels in
+verzekerde bewaring gaf en liep toen de stad in, om te weten te komen
+waar de wreede ruiters te huis behoorden en hoe hunne namen waren. Om
+hierin te slagen liep hij naar den fruithandelaar, die hem de twee
+kreutzers geleend had en met wien hij na dien tijd altijd kennis
+gehouden had.
+
+"Vrouw Mertens," vroeg Balzer, nadat hij de vrouw vriendelijk goeden
+morgen gewenscht had, "hebt gij hier ook vier ruiters voorbij zien
+rijden?"
+
+"Ja zeker," antwoordde zij, "het waren allen vier zonen van
+groothandelaars uit de stad, jongens, die alles verzwelgen wat hunne
+vaders verdiend hebben. De ergste van allen is de jonge Siebold, die nu
+vier weken geleden zijn vader heeft helpen begraven. In plaats van de
+voetsporen van zijn vader te volgen, mishandelt hij zijn onderhoorigen
+en leidt een verkeerd leven; zijn moeder, die alle mogelijke zorg aan
+zijn opvoeding heeft besteed, heeft niets over hem te zeggen en moet
+zich naar zijn grillen schikken. Nu, het gevolg is dat hij niets doet
+dan geld verteeren en uitgaan."
+
+Nadat Balzer uitgelegd had hoe de wreedaard er uitzag en gekleed was,
+moest dat Siebold geweest zijn. Balzer begaf zich naar diens woning.
+
+Hier moest hij over balen en kisten springen om aan den ingang te
+komen, die hem toegang tot een trap gaf, welke hem den weg naar de
+keuken deed vinden, waarin zich twee meiden en een net gekleede
+jongejuffrouw bevonden. Balzer was in bijna alle groote huizen bekend
+als de ganzenhoeder; het was dus niets vreemds, dat de jongejuffrouw,
+die een arme verre bloedverwant van het huis Siebold was, naar hem
+toeliep met de woorden: "wij hebben heden niets noodig, want, zooals gij
+ziet, wij zijn reeds voorzien."
+
+Dit zeggende, wees de jongejuffrouw met haar vingers op een blank
+geschuurden schotel, waarop vier prachtige vette ganzen gereed lagen om
+te worden gebraden.
+
+Voor een oogenblik vergat Balzer zijn leed; als een echte liefhebber
+en met het oog van een kenner liep hij naar de ganzen; hij onderzocht
+den ouderdom, de hoeveelheid vet, de dikte der lever, en kwam tot het
+besluit, dat de laatste vogel het beste was. Nog zelden had hij zulke
+mooie en prachtig schoongemaakte ganzen gezien.
+
+"Hebt gij deze ganzen zelf gefokt en geslacht?" vroeg hij op
+vriendelijken toon aan de jongejuffrouw.
+
+"Wel zeker," antwoordde zij.
+
+"Geslacht ook?" herhaalde Balzer.
+
+"Ja," antwoordde het meisje, "het is geen prachtig werk om een gans den
+hals om te draaien, maar ik doe het liever zelf, dan het aan anderen
+over te laten, die de arme dieren somwijlen noodeloos martelen."
+
+Eindelijk vertelde Balzer zijn wedervaren en toonde, als bewijs van
+de waarheid, de striemen op zijn gezicht. Het meisje had hem met
+belangstelling aangehoord; zuchtend antwoordde zij: "dat is een slechte
+streek." Daarna keerde zij zich om en kwam spoedig terug met een potje
+zalf. "Daar," zeide zij, "smeer uw wonden met deze zalf in, in dien tijd
+zal ik naar mijn tante gaan, haar het gebeurde vertellen en
+schadevergoeding voor u vragen."
+
+Toen zij weg was, wilde Balzer weten wie deze jongejuffer was. De beide
+dienstmeiden prezen haar zeer en verafschuwden den jongenheer.
+
+"Mijn tante," luidde het antwoord van de jongejuffer, toen deze weder in
+de keuken verscheen, "kan het verhaal, zooals gij het vertelt, nog niet
+geheel gelooven; zij wil er eerst met den jongenheer over spreken, en
+vraagt of gij na den middag zoudt willen terugkomen?"
+
+Toen Balzer eenige uren later weder in de keuken verscheen, zag hij het
+jonge meisje met de handen onder het hoofd aan een tafel zitten. Het
+meisje schrikte geweldig, toen zij eenige oogenblikken later het hoofd
+ophief en Balzer zag staan wachten. Met tranen in de oogen zag zij hem
+aan en zeide: "Ganzenvriend, (onder een anderen naam was Balzer in
+Neurenberg niet bekend) gij komt in vele huizen en bij vele familien,
+weet gij niet een dienst voor mij? Ik zie niet tegen werken op, maar
+nooit wil ik weer in een dienst zijn, waar een jongenheer in huis is.
+Loon heb ik niet noodig."
+
+"Op het oogenblik weet ik geen betrekking voor u," antwoordde Balzer,
+"maar ik wil wel eens voor u uitkijken, misschien weet ik binnen eenige
+dagen wel iets voor u."
+
+"Hier is," vervolgde Marianne, terwijl zij den ganzenkoopman een zakje
+met geld ter hand stelde, "het geld voor de ganzen, die gedood en
+beschadigd zijn."
+
+Na zich eenigen tijd bedacht te hebben, nam Balzer het geld aan. "Het
+was mij," zeide hij, "minder om het geld te doen, dan wel, dat ik wilde
+dat de jongeheer voor zijn baldadigheid gestraft werd. Mijn plan was,
+hem voor het gerecht te laten komen, maar om u geen verder verdriet te
+doen, zal ik het er nu bij laten."
+
+Een week later verscheen Balzer weder in de keuken van mevrouw Siebold.
+"Ik heb," zeide hij, na Marianne vriendelijk gegroet te hebben, "een
+dienst voor u, maar zij is op het platteland, twee uren van hier."
+
+"Dat is mij onverschillig," viel Marianne hem in de rede.
+
+"Men biedt u twintig gulden loon per jaar, benevens kost en inwoning,"
+vervolgde hij.
+
+"Te veel, dat is veel te veel," riep het meisje. "Ik heb om geen loon
+gevraagd. Waar woont die milde heerschap?"
+
+"Het is geen heerschap," antwoordde Balzer, "maar slechts een landman.
+En dat moet ik er u bijzeggen: er moet flink gewerkt worden; voor
+twintig gulden loon kan men ook iets vorderen."
+
+"Ik werk gaarne," antwoordde Marianne, "deze beide dienstmeiden en
+zelfs mijn tante Siebold zullen moeten erkennen dat ik nooit met de
+handen in mijn boezelaar gezeten heb."
+
+"Dat hoor ik gaarne," zeide Balzer, "want ik zou gaarne met mijn
+aanbeveling eer in leggen."
+
+"Welnu, zeg mij dan," vervolgde Marianne, "waar het is en hoe de naam
+van den boer is, opdat ik een en ander aan tante vertellen kan."
+
+"Het dorp heet Dortingen," antwoordde Balzer kalm, "en de naam van hem,
+die u huren wil, is Balthasar Tippel, hier in Neurenberg bekend onder
+den naam van Ganzenvriend."
+
+"Lieve Hemel! Gij?" riep Marianne, door deze inlichting getroffen. "Spot
+gij nu met een arme wees?"
+
+"Volstrekt niet," antwoordde Balzer op ernstigen toon, "het is zooals ik
+u gezegd heb."
+
+"Maar gij zijt," vervolgde het meisje, terwijl een roode kleur haar
+wangen verfden, "nog een jongmensch, en ik heb u toch vooruit mijne
+bedenkingen gemaakt."
+
+"Ik ben dertig jaren oud," vervolgde Balzer lachende, "daarbij ben
+ik geen jongenheer en ook weinig te huis. Bovendien, ik schenk u niet
+weinig vertrouwen, iets dat ik hoop dat door u gewaardeerd zal worden.
+Ik oefen in Dortingen een winkel uit in kramerijen, die door u gedreven
+moet worden. Zijt gij oneerlijk--iets dat ik niet geloof--dan kunt gij
+mij langen tijd benadeelen zonder dat ik er iets van bemerk. Denk over
+mijn voorstel na, totdat ik over drie dagen terugkom. In dien tijd kunt
+gij naar mij onderzoeken; verneemt gij iets in mijn nadeel, dan moet gij
+het mij openhartig zeggen, en kan ik het niet met grond tegenspreken,
+welnu, dan hebt gij verder niets met mij te maken."
+
+"Houd mij niet voor ondankbaar," antwoordde Marianne, "dat ik uw aanbod
+niet terstond aanneem, maar er eerst rijpelijk over wil nadenken. Het
+zou zeer lichtzinnig van mij zijn en gij zoudt mij terecht voor
+onbezonnen houden als ik uw voorstel terstond aannam."
+
+"Dat antwoord had ik van u verwacht," zeide Balzer, "uw besluit doet mij
+veel genoegen. Het blijft dus bij onze afspraak. Tot wederziens."
+
+Marianne besteedde de drie dagen, die zij had om te bedenken, met
+overal naar den handel, wandel en huiselijken toestand van Balzer te
+onderzoeken. Overal zwaaide men Ganzenvriend de grootste lof toe; bij
+ieder stond hij bekend als een eerlijk en vlijtig koopman en als een
+rechtschapen jongmensch.
+
+Toen Balzer op den bestemden dag terugkwam, verklaarde Marianne zich
+bereid om de aangeboden betrekking te aanvaarden, en daar zij geen vaste
+verbindtenis met het huis Siebold aangegaan had, kon zij vertrekken zoo
+spoedig als zij wilde; iets, dat Balzer zeer aangenaam was.
+
+Eenige dagen later kwam Balzer met zijn wagen, bespannen met twee
+paarden, voor de deur, waarop de bezittingen van Marianne geladen
+werden.
+
+De jonge Siebold vond het allerprettigst dat Marianne dienstmeid werd
+bij Ganzenvriend. Hij kon het dan ook niet nalaten haar bij het vertrek
+hartelijk te bespotten.
+
+Hij ging in zijn pakhuis en keerde met een gevulden grof linnen zak
+terug, die hij bij den inboedel van Marianne wierp. "Daar," riep hij,
+tot een van zijn pakhuisknechten, "daar, gooi dien zak bij den boedel
+van Marianne, dan kan zij haar pleegkinderen, de ganzen, daarmede
+voeden. Als zij die noten opeten, zullen zij dorst krijgen, en zich vet
+drinken. Marianne, als gij dezen zak ziet, denk dan aan mij; gij ziet,
+ik wil geen kwaad met kwaad vergelden."
+
+Marianne antwoordde geen woord op deze reden. Zij liet het zonder
+iets te zeggen toe, dat de knecht den zak op den wagen wierp. Het zou
+werkelijk een aanzienlijke waarde vertegenwoordigen als het muskaatnoten
+waren; zij rekende daarop echter niet, want zij verbeelde zich, dat de
+zak, onder het op den wagen gooien, een zonderling geluid gaf.
+
+Marianne ging naar haar tante, nam hartelijk afscheid, dankte voor alles
+wat zij bij haar genoten had, waarna de beide vrouwen als vriendinnen
+van elkander gingen.
+
+"Zij schijnt niet nieuwsgierig te zijn," dacht Balzer onder het
+huiswaarts rijden, "want zij onderzoekt niet eens wat er zich in den zak
+bevindt; als het muskaatnoten zijn, kan er wel vijf en twintig pond in
+zitten."
+
+Toen zij Dortingen binnen gereden waren, hield de wagen voor een eenzaam
+huisje stil, dat er uitzag als een dorpshuisje, met stroodak overdekt,
+en slechts ��n verdieping hoog.
+
+Balzer en Marianne stegen af en begonnen de pakken en kisten in huis
+te dragen. Een vrouw, die uit den winkel te voorschijn kwam, liep de
+nieuwe juffrouw tegemoet, en, na haar van boven tot onder waargenomen te
+hebben, bood zij haar hulp bij het werk aan. Balzer wees deze dienst van
+de hand, waarna zij zich weder in den winkel begaf.
+
+Nadat de goederen op de slaapkamer van Marianne gebracht waren, leidde
+Balzer de nieuwe huishoudster het geheele huis door. Het gevolg hiervan
+was, dat Marianne een geheel ander en hooger denkbeeld van haar nieuwen
+heer en meester kreeg. Eerst kwam zij in een vertrek, dat rondom met
+kasten betimmerd was, waarin de bossen pennen, allen in verschillende
+soorten, geborgen waren. Daarna in een vertrek, waar de zakken veeren
+hemelhoog opgestapeld lagen; een derde vertrek werd gebruikt om alles,
+wat er verder van de gans bruikbaar gemaakt werd, te bewaren. In een
+vierde vertrek zag Marianne eenige vrouwen en meisjes, die zich bezig
+hielden met het zuiveren van dons en bereiden der pennen; overal
+heerschte bedrijvigheid, en men kon hieruit opmaken, dat in deze woning
+uitgebreide zaken gedreven werden. Het woonvertrek was eenvoudig, maar
+goed ingericht. Marianne merkte op, dat overal een onverbeterlijke orde
+heerschte, ofschoon men aan alles kon zien, dat er in de huishouding een
+goede vrouwenhand ontbrak, die, zonder zich weelde te veroorloven, alles
+tot een aangenaam geheel kon maken. Zij zag al spoedig, dat er met een
+weinig smaak veel, dat niet mooi was, opgeknapt kon worden; andere
+kleine snuisterijen opgepoetst of verwijderd moesten worden, in ��n
+woord, zij gevoelde dat zij in dat huis een dankbare rol spelen kon.
+
+Balzer liet de oudste huishoudster niet vertrekken, v��r zij Marianne
+geheel op de hoogte van alles gebracht had, iets dat met een week
+afgeloopen was. Het was voor Marianne alsof haar een zwaar pak van het
+hart genomen werd, toen haar voorgangster vertrokken was, want zij was
+gedurende deze dagen niet lief voor Marianne geweest, en had duidelijk
+laten blijken dat zij haar de betrekking niet gunde. Nu eerst begon
+Marianne haar nieuwe taak. Het allereerst nam zij den winkel tot taak;
+het koperwerk werd geschuurd, de laden en kasten schoon gemaakt, de
+toonbank gewreven, in ��n woord, de winkel was in een paar dagen zoo
+veranderd, dat ieder die er in kwam verbaasd stond te kijken, en nu nog
+veel meer dan vroeger kwamen om het een of ander te koopen.
+
+Nu was de keuken aan de beurt om opgeknapt te worden. Het hout-, koper-
+en ijzerwerk werd van de wanden afgenomen, en toen het er weder tegen
+aan gehangen werd, glom alles als een spiegel. Daarna de woon- en
+slaapkamer, en zoo eindelijk alle vertrekken. Balzer gevoelde zich nu in
+huis nog gelukkiger dan vroeger. Ongemerkt werd hij bij alles wat hij
+deed nog ordelijker en zindelijker, en zorgde wel dat er geen vlekje
+op het heldere witte tafelkleed kwam, en liep niet meer op klompen
+het woonvertrek in, en nooit zag men hem van nu af meer buiten zijn
+werkplaats met een broek vol vlekken en modderspatten. Het was alsof hem
+het eten lekkerder smaakte, nu het door Marianne in zindelijke schotels
+op tafel gebracht werd, en ook de messen, lepels en vorken glommen
+helderder dan vroeger. Hij genoot in stilte en sprak tegen Marianne
+nergens over; zij kon echter aan zijn gedrag zeer goed bemerken dat
+hetgeen zij deed niet onopgemerkt bleef.
+
+Hij was, zooals Balzer gezegd had toen hij Marianne gehuurd had,
+dikwijls van huis; zijn uitgebreide zaken vorderden, dat hij veel reizen
+moest. Al spoedig bekorte hij zijn tochten en kwam vroeger te huis dan
+gewoonlijk. Eindelijk scheen hij minder lust in reizen te krijgen, en
+dikwerf liet hij zich woorden ontglippen, waaruit men kon opmaken, dat
+hij liever te huis bleef.
+
+Balzer droeg Marianne de grootste achting toe, erkende het goede dat zij
+hem bewees, en ofschoon dit maakte, dat hij haar als zijn zuster
+behandelde, wist hij toch dien ernst te paren aan wat de afstand
+tusschen heer en dienstbode niet beletten.
+
+Balzer bezat, buiten zijn woonhuis, nog een schoone boerderij, die door
+een zetbaas met zijn vrouw onder zijn beheer gedreven werd. Toen Balzer
+Marianne deze bezitting liet zien, zeide hij met eenigzins bevende stem:
+"Toen ik nog een arme ganzenjongen was, en niets bezat dan twee jonge
+ganzen, die ik van de molenaarsvrouw present gekregen had, toen wilde de
+eigenaar van deze boerderij mij mijne bezitting ontstelen, iets, dat hem
+echter niet gelukt is. Later werd hij door eigen schuld arm, doordat hij
+zich in luiheid, dobbelen en drinken te buiten ging. Mijn pogingen om
+vooruit te komen, werden gezegend, zoodat ik, toen deze bezitting aan
+den meest biedende verkocht werd, eigenaar ben geworden van een
+landgoed, waaraan voor mij zulke merkwaardige herinneringen verbonden
+waren."
+
+Toen de drie eerste maanden verstreken waren, waarin Marianne de post
+van huishoudster vervuld had, betaalde Balzer haar, in plaats van vijf,
+tien gulden loon. Toen het meisje hierover zeer verwonderd was, zeide
+hij: "Neem dit geld, Marianne, gij hebt in deze drie maanden door uw
+vlijt en zindelijkheid meer dan het dubbele uitgewonnen, en mij het
+leven aangenaam gemaakt."
+
+Dit was de eerste keer dat Balzer zijn tevredenheid openlijk kenbaar
+maakte. Deze betuiging deed Marianne meer genoegen dan het verdubbelde
+loon. Toen het tweede kwartaal verstreken was en Balzer haar weder
+het loon gaf, zeide hij met bevende stem: "Marianne, ik moet u iets
+gewichtigs mededeelen, ik ben namelijk tot de overtuiging gekomen, dat
+ik een huisvrouw noodig heb."
+
+Toen Marianne dit vernam, werd zij bleek van schrik en keek Balzer met
+verbaasde oogen aan. Toen Balzer verder geen woord sprak, antwoordde het
+meisje op vragenden toon:
+
+"Zijt gij dan niet meer met mijn werk tevreden?"
+
+"Dat zeg ik niet," antwoordde Balzer, "integendeel, ik heb alle reden om
+over uw werk meer dan tevreden te zijn. Maar laat mij openhartig zijn.
+Zooals gij weet, Marianne, mijn inboedel, voorraadschuren en huisraad
+zijn goed voorzien, en toch ontbreekt mij iets. Voor wie werk ik? Ik heb
+op de wereld geen sterveling, die deel in mijn geluk of ongeluk neemt,
+die mij in mijn ziekte zou willen oppassen, of bij sterven de oogen zou
+willen sluiten. Tot nu toe hebben de aardsche zorgen mij geen tijd
+gelaten hierover na te denken. Maar nadat het huiselijke leven zooveel
+aangenamer geworden is, gevoel ik inniger behoefte een deelgenoote
+in mijn geluk te hebben. Marianne, gij hebt een half jaar mij kunnen
+gadeslaan, zeg mij openhartig: zou een vrouw met mij gelukkig kunnen
+zijn? Gij weet, ik heb, evenals alle menschen, mijn gebreken."
+
+"Wel, baas," antwoordde Marianne, "gij schat u zelve te gering, welke
+vrouw zou met u niet gelukkig kunnen zijn?"
+
+"O," antwoordde Balzer, "het zou mijn levensgeluk volmaken als ik een
+degelijke, vlijtige, deugdzame levensgezellin bezat. Marianne, zoudt
+_gij_ met mij lief en leed willen deelen?"
+
+Deze laatste woorden maakten een diepen indruk op het meisje. Balzer,
+die nooit een overhaast besluit nam, wilde dit ook niet van Marianne;
+hij gaf haar daarom tijd om over zijn voorstel na te denken.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Marianne werd de vrouw van Balzer. Beiden deden wat in hun vermogen
+was om elkander het leven gelukkig te maken. Het huis Balthasar Tippel
+nam in welvaart toe, terwijl het huis Siebold in Hamburg jaarlijks
+achteruit ging. De jonge Siebold was door eigen schuld arm geworden;
+zijn moeder was van verdriet overleden; de zaak was te niet gegaan, en
+het huis stond ledig. Eerstdaags zouden de laatste goederen publiek
+verkocht worden.
+
+In dezen tijd--het was jaarmarkt te Neurenberg--reed Balzer met zijn
+vrouw en drie gezonde kinderen in een net wagentje, met twee flinke
+paarden bespannen, naar de stad. Juist in dezelfde straat, waarin hij
+eenmaal met zijn ganzen geloopen, en de striemen over het gezicht
+gekregen had van den jongen Siebold, kwam hem een man in gebogen houding
+met versleten kleederen en ingevallen oogen tegen. Het was Siebold, die
+vroeger door zijn baldadigheid en geschreeuw diezelfde straat zooveel
+keeren in beweging gebracht had. Marianne herkende hem terstond en
+Siebold dook in elkander, toen hij zijn vroegere dienstbode gewaar werd.
+Sluw als een dief ontweek hij haar aanblik; Marianne weende bij dit
+gezicht en deelde haar man deze ontmoeting mede.
+
+"Lieve hemel," zeide zij, "wie had dat ooit gedacht, toen hij mij de
+baal galnoten, die hij voor muskaatnoten hield, toewierp. Nog maak ik
+van deze noten de prachtige zwarte schrijfinkt, waarmede gij schrijft,
+en die wij nu nog aan de eerste kantoren verkoopen."
+
+"Die ongelukkige," antwoordde Balzer op deelnemenden toon. "Zonder zijn
+toedoen is hij ons geluk bevorderlijk geweest, want had het voorval met
+de zweep niet plaats gehad, dan had ik u nimmer leeren kennen. Daarom
+zullen wij ons over hem ontfermen en zien of wij hem uit zijn ellendigen
+toestand redden kunnen. Willen wij het huis koopen en in de stad gaan
+wonen?" vroeg Balzer aan zijn vrouw, toen zij met het rijtuig voor het
+koopmanshuis stonden.
+
+"Neen, o neen," viel Marianne hem in de reden. "Waar zouden wij ons
+gelukkiger kunnen gevoelen dan in ons lief Dortingen. Neen, neen, en
+bovendien, het huis van Siebold heeft voor mij geen aangename
+herinneringen."
+
+"Ik meende het ook niet," antwoordde Balzer op lachenden toon, "ofschoon
+Neurenberg voor mij altijd iets aantrekkelijks heeft."
+
+Terwijl Marianne met haar kinderen de markt overliepen en verschillende
+inkoopen in de stad deden, vervoegde Balzer zich bij een beroemd
+steenhouwer, Pankras Labenwolf genaamd, een leerling van den
+alombekenden Peter Besiler. Hij vond hem in gepeins verzonken in een
+leunstoel zitten, terwijl er een voltooide grafzerk, met zinnebeelden
+van den koophandel versierd, voor hem stond.
+
+"Meester Labenwolf," zoo begon Balzer, na eerst vriendelijk gegroet te
+hebben. "Ik kom bij u een monumentaal stuk bestellen."
+
+"Hebt gij geld?" vroeg de kunstenaar op niet zeer vriendelijken toon.
+
+"Kent gij mij niet?" vroeg Balzer. "Ik ben Ganzenvriend."
+
+"Al waart gij onze burgemeester in eigen persoon," schreeuwde de
+kunstenaar, "dan deed ik nog niets voor u zonder eerst geld te zien.
+Hebt gij den rijken koopman Siebold gekend? Die bestelde mij, eenige
+jaren geleden, dit gedenkteeken; het moest dienen om op het graf van
+zijn vader te prijken. Toen het stuk gereed en goed uitgevoerd was, was
+de rijke Siebold bankroet, en daar staat nu de gedenkzuil renteloos. Als
+gij wilt kunt gij haar voor den halven prijs koopen."
+
+"Ik dank u," antwoordde Balzer hoofdschuddend. "Ik geloof gaarne, dat
+het een kunststuk is, maar ik moet geen gedenkstuk hebben voor een
+begraafplaats, ik wil iets hebben dat vrij en frank op de markt van
+Neurenberg prijken kan. Het moet tot nut zijn voor menschen en dieren.
+Maakt uw berekening en ik zal u vooruit betalen."
+
+De beide mannen spraken geruimen tijd met elkander, en nadat zij het
+over den koop eens geworden waren, voegde Balzer zich weder bij de
+zijnen, dien hij echter niets van zijn plan mededeelde.
+
+Er verliepen twee jaren. In dien tijd had Balzer gezorgd, dat de jonge
+Siebold als klerk op een der eerste kantoren te Neurenberg geplaatst
+was.
+
+Het was weder jaarmarkt en Balzer ging met vrouw en kinderen naar
+Neurenberg. Hij stalde in de eerste herberg binnen de poort en ging met
+de zijnen te voet de stad in. Spoedig waren zij op de markt bij de Lieve
+Vrouwenkerk. Hier stonden een menigte menschen belangstellend te kijken
+en met elkander te praten. Wat was het, dat daar boven al die hoofden
+zoo prachtig blonk? Balzer en de zijnen naderden den volksdrom.
+
+"Dat heeft Ganzenvriend laten maken. Ja, het is Ganzenvriend," hoorde
+men hier en daar roepen.
+
+Met moeite drong Balzer met de zijnen door de menigte. Toen men hem
+echter herkende, gingen eenige lieden ter zijde om hem vrijen doortocht
+te verleenen. Marianne en de kinderen begrepen niets van alles wat zij
+rondom zich zagen. Eindelijk stonden zij voor het meesterstuk.
+
+"Hoe vindt gij dit, Marianne?" vroeg Balzer, terwijl hij haar wees naar
+een prachtige fontein, die heldere waterstralen om zich heen wierp. Het
+was een meesterstuk van beeldhouwwerk; boven de fontein stond een jongen
+met twee ganzen onder de armen. Zoo kwam het, dat iedereen begreep dat
+Ganzenvriend de gever zijn moest van dit kunststuk.
+
+Diep geroerd sprak Ganzenvriend tot zijn, vrouw en kinderen: "Hier
+op deze plaats stond ik eens met twee ganzen onder de armen, het was
+alles wat ik bezat; hier op deze plaats leerde ik vrouw Wimner kennen,
+die met Gods hulp den grondsteen gelegd heeft, waarop mijn geluk werd
+voortgebouwd. Uit erkentelijkheid voor al het goede, dat mij in deze
+stad is te beurt gevallen, heb ik haar dit blijvend gedenkteeken willen
+stichten. God zij gedankt voor zijn rijke weldaden."
+
+"Leve Ganzenvriend!" klonk het uit duizend monden.
+
+Sedert zijn er driehonderd jaren verloopen. De tijd heeft alle daar
+aanwezenden naar het graf gevoerd. Hunne graven zijn reeds vervallen,
+met slijk en modder overdekt en onkenbaar geworden. Maar nog staat de
+fontein met den ganzenjongen op haar oude plaats; onvermoeid draagt hij
+zijne ganzen onder de armen, en stralen de heldere waterstroomen, die
+menschen en dieren verkwikken, over de markt. Er zijn op het gedenkstuk
+geen lofspreuken of zelfverheffende woorden gebeiteld; dat heeft
+Balthasar nimmer willen hebben.
+
+De levensgeschiedenis van Ganzenvriend gaat over van geslacht tot
+geslacht, en nog wordt hij door de ouders den kinderen voorgespiegeld
+als een toonbeeld van vlijt en spaarzaamheid.
+
+
+
+
+DE HERSTELDE ZIEKE.
+
+
+Rijke menschen hebben dikwerf, niettegenstaande zij veel geld bezitten,
+met vele kwalen te doen, waarvan de arme menschen geen begrip hebben.
+Want het zijn kwalen, die niet in de lucht zitten, maar in de vette
+schotels en gevulde glazen, in de zachte bedden en in de gemakkelijke
+stoelen. Zeker Amsterdammer wist daar alles van; den ganschen voormiddag
+zat hij gemakkelijk in zijn leuningstoel en rookte zijn pijp, als hij er
+niet te lui toe was, of zat door de glazen naar buiten te staren; des
+middags at hij zooveel als twee gewone menschen. Den geheelen namiddag
+besteedde hij met eten; nu koude, dan warme spijzen, niet omdat hij
+honger had, maar alleen uit tijdverdrijf. Dit hield hij vol tot des
+avonds, zoodat men eigenlijk niet bepalen kon wanneer zijn middagmaal
+afgeloopen of zijn avondmaal begonnen was. Als het laatste eindelijk
+afgeloopen was, vleidde hij zich ter ruste en was zoo vermoeid, alsof
+hij geheele dagen steenen gestapeld of hout gedragen had. Door deze
+levenswijze kreeg hij zoo'n dik lichaam, dat hij zich niet bewegen
+kon. Eindelijk had hij geen lust meer in eten en kon niet slapen; hij
+gevoelde zich niet goed en was wel niet ziek, maar ook niet gezond. Als
+men hem sprak, dan had hij 365 kwalen; iederen dag had hij iets anders
+dat hem kwelde. Hij riep den raad in van alle doktoren, die in Amsterdam
+waren. Hij slikte alle drankjes, poeders en pillen, waardoor hij den
+bijnaam kreeg van de wandelende apotheek. Het baatte hem echter niets,
+want hij volgde den raad niet op, die de geneesheeren hem gaven.
+
+"Wat baat mij al mijn rijkdom," klaagde hij, "als ik een leven slijten
+moet als een hond; de geneesheeren willen mij voor geld niet beter
+maken."
+
+Eindelijk hoorde hij, dat er, honderd uren van Amsterdam verwijderd,
+een geneesheer woonde, die dusdanige kranken volmaakt genezen kon.
+In dezen man stelde hij vertrouwen en beschreef hem zijn toestand.
+De geneesheer begreep terstond aan welke kwaal hij lijdende was, en
+dat geen geneesmiddelen, maar matigheid en beweging hem herstellen
+moesten. Hij schreef hem daarom een brief van den volgenden inhoud:
+
+           _Beste vriend!_
+
+     Gij verkeert in een gevaarlijken toestand, maar als gij mijn raad
+     wilt opvolgen, zult gij herstellen. Gij hebt in uw ingewanden een
+     gevaarlijk dier, een lintworm met zeven bekken; dit beest moet ik
+     zelf in bedwang brengen en daarom moet gij bij mij komen.
+
+     Maar in de eerste plaats moet ik uw melden: gij moogt niet rijden
+     of varen, maar moet loopende hier heen komen, want anders zou het
+     dier met zijn zeven bekken, even zoo vele darmen beschadigen.
+
+     Ten tweede moet gij niet meer eten dan tweemaal daags een bordje
+     groenten, des middags met een stukje vleesch en des avonds met
+     een ei; verder, als gij opstaat, moogt ge een kop bouillon
+     drinken. Eet gij meer, dan wordt de lintworm dagelijks grooter en
+     drukt u de lever in.
+
+     Ziehier mijn raad, en als gij dien niet opvolgt, zult gij het
+     volgende jaar de koekoek niet meer hooren. Doet nu wat gij wilt.
+
+Toen de zieke dit vonnis gelezen had, liet hij den volgenden morgen zijn
+schoenen poetsen en begaf zich volgens het voorschrift van den dokter op
+weg.
+
+Den eersten dag kroop hij zoo langzaam over den weg, dat een slak hem
+wel had kunnen bijhouden. Hij was niet in staat de voorbijgangers te
+groeten of voor een worm te wijken.
+
+Den tweeden en derden dag kwam het hem voor dat de vogels liefelijker
+zongen dan vroeger, de dauw vond hij zoo aangenaam, de koornbloemen zoo
+prachtig rood, de menschen, die hem tegen kwamen, waren vroolijker en
+zelf gevoelde hij zich opgewekter.
+
+Iederen morgen, als hij zijn logement verliet, vond hij de natuur
+schooner, en ging het wandelen gemakkelijker. En toen hij den
+achttienden dag ontwaakte in de stad waar de geneesheer woonde, was hij
+zoo volmaakt gezond, dat hij tegen zich zelve zeide: "Nu had ik toch
+nooit op ongelegener tijd zoo gezond kunnen zijn, als op het oogenblik
+dat ik bij den geneesheer zal komen. Als er nu maar iets was dat niet
+goed was; had ik nu maar pijn in het lijf of in het hoofd, maar ik ben
+volmaakt gezond."
+
+Toen hij bij den geneesheer kwam, nam deze hem bij de hand en zeide:
+"Vertel mij nu eens breedvoerig wat u scheelt."
+
+De zieke antwoordde: "Mijnheer de dokter, mij mankeert niets; als gij
+zoo gezond zijt als ik dan hebt gij redenen om tevreden te zijn."
+
+De geneesheer antwoordde: "Gij hebt wijs gehandeld met mijn raad op
+te volgen. De lintworm bestaat niet meer, maar zij heeft haar eieren
+nog achtergelaten; daarom moet gij weder te voet naar huis gaan, en
+dagelijks een uur lang hout zagen, zonder dat iemand het ziet en niet
+meer eten dan hoog noodig is, want anders ontwikkelen de eieren zich.
+Als gij op die manier leeft, kunt gij oud worden."
+
+De rijke vreemdeling antwoordde: "Ik begrijp u, dokter, gij hebt mij een
+goede les gegeven."
+
+Hij volgde den raad en stierf op 87jarigen leeftijd.
+
+
+
+
+LEVE DE KONINGIN.
+
+
+Een Engelschman zat reeds een half uur in een hoek van een koffiehuis
+in een Duitsch dorpje op een tandmeester te wachten; hij beet zich
+de tanden op elkander van ongeduld, want een dezer veroorzaakte hem
+geweldige pijn. Eensklaps trad er een pruikenmaker binnen en zette
+zich bij hem aan tafel neder. Het duurde niet lang of deze wilde een
+aardigheid hebben. Hij verbeeldde zich, dat de Engelschman niet heel
+vernuftig en daarbij een vreemdeling in het land was. Hij begon met
+hem een lang gesprek, waarop de Engelschman niet veel antwoord gaf.
+Hij hemelde Frankrijk hoog op, vertelde, dat het een buitengewoon rijk
+land was, en dat men een best paard hebben moest, wilde men het in drie
+en een half jaar doorrijden. Hij prees den koning en de koningin en
+riep: "Op hun gezondheid wil ik met u drinken!" Toen zij met elkander
+geklonken hadden, verscheurde de pruikenmaker de manchetten van zijn
+overhemd en zeide: "Leve de koningin! Gentleman, gij moet ook uw
+manchetten verscheuren op het welzijn van de koningin; ik heb ze ook
+verscheurd."
+
+"Loop heen," riep de Engelschman, "gij hebt zeker een papieren overhemd.
+Het mijne is nieuw en komt pas van de naaister."
+
+De pruikenmaker herhaalde: "Mijnheer, ik versta geen tegenspraak,
+nogmaals verzoek ik u: verscheur uwe manchetten, of wij zullen vechten
+op leven of dood!" Wilde de Engelschman onaangenaamheden voorkomen,
+dan was hij genoodzaakt zijn manchetten te verscheuren. Hij voldeed
+aan het verlangen van den pruikenmaker en werd daarna zeer spraakzaam.
+Hij vertelde veel over Engeland en Londen, over den grooten kerktoren,
+en dat men buitengewoon goede oogen hebben moest, wilde men op de klok
+van den toren zien hoe laat het was. Hij vertelde altijd door, totdat
+eindelijk de tandmeester kwam. Toen de tandmeester binnen trad, en
+vroeg wat de vreemdeling van hem wilde, zeide de Engelschman: "Haal mij
+dien tand uit den mond, de derde, op het welzijn van de koningin van
+Engeland! Mijnheer," zeide hij tot den pruikenmaker, "gij blijft daar
+zitten en verroer u niet."--Toen de tand getrokken was, zeide hij tegen
+den tandmeester: "Wees nu zoo goed en trek dezen heer ook den derden
+tand uit, op het welzijn van de koningin. Goede vriend," vervolgde hij
+tot den pruikenmaker, "ik heb er mij een laten uittrekken, dus, gij moet
+dit insgelijks laten doen."--Nu maakte de pruikenmaker geen gekheid,
+hij kreeg een kleur tot achter de ooren en riep: "Die zaak staat niet
+gelijk. Ziedaar, uw tand is hol, er kan wel een konijn door; de mijne
+zijn alle gaaf en ik kan er wel een breinaald mede doorbijten, ja, als
+gij wilt, zult gij zien dat ik er een geldstuk mede doorbijt," doch de
+Engelschman luisterde niet naar deze redeneering. "Mijnheer," antwoordde
+hij, "ik versta geen tegenspraak. Nogmaals: gij laat u de derde tand
+uittrekken, of wij vechten op leven of dood en ik doorboor u met dezen
+degen, totdat de punt in de deur steekt!" Toen dacht de pruikenmaker:
+"een tand--een leven--ik heb te huis negen kinderen, dus liever een tand
+missen." Hij ging hierop bedaard zitten en liet zich een tand trekken.
+
+De pruikenmaker en de Engelschman verlieten als goede vrienden het
+koffiehuis.
+
+
+
+
+  +--------------------------------------------------------+
+  |                                                        |
+  |              OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:              |
+  |                                                        |
+  |  De volgende correcties zijn in de tekst aangebracht:  |
+  |                                                        |
+  |  Bron (B:) -- Correctie (C:)                           |
+  |                                                        |
+  |  B: "Nog veel?" antwoorde Liebel                       |
+  |  C: "Nog veel?" antwoordde Liebel                      |
+  |  B: schoolmeester, wat heb ik misdaan;                 |
+  |  C: schoolmeester, "wat heb ik misdaan;                |
+  |  B: hebt nog niets beleefd."                           |
+  |  C: hebt nog niets beleefd.""                          |
+  |  B: uit, "gij, Theodoor, hier?                         |
+  |  C: uit, "gij, Theodoor, hier?"                        |
+  |  B: daarop is dit spelletje gevolgd.                   |
+  |  C: daarop is dit spelletje gevolgd."                  |
+  |  B: "Stil!" riep Gottholff gebiedend.                  |
+  |  C: "Stil!" riep Gotthelff gebiedend.                  |
+  |  B: over het onverwachtte wegblijven                   |
+  |  C: over het onverwachte wegblijven                    |
+  |  B: er buitengewoon ernstig uitzag."                   |
+  |  C: er buitengewoon ernstig uitzag.                    |
+  |  B: maar kon of durfde uit gaan!                       |
+  |  C: maar kon of durfde uit gaan!"                      |
+  |  B: "Wees trouw en eerelijk tot aan uw                 |
+  |  C: Wees trouw en eerelijk tot aan uw                  |
+  |  B: nooit gebruikt, omdat, hij niet                    |
+  |  C: nooit gebruikt, omdat hij niet                     |
+  |  B: alle dergelijke geschenken gekocht.                |
+  |  C: alle dergelijke geschenken gekocht."               |
+  |  B: jaren.                                             |
+  |  C: jaren."                                            |
+  |  B: doos gedaan hebt?                                  |
+  |  C: doos gedaan hebt?"                                 |
+  |  B: veel nut stichten? Dat geld zal het                |
+  |  C: veel nut stichten. Dat geld zal het                |
+  |  B: zijn vier-en-zevenstigste verjaardag.              |
+  |  C: zijn vier-en-zeventigste verjaardag.               |
+  |  B: en, het vaar ziende, brachten                      |
+  |  C: en, het gevaar ziende, brachten                    |
+  |  B: overal gaat: men dulde niet dat                    |
+  |  C: overal gaat: men duldde niet dat                   |
+  |  B: "Och, zuchtte hij eindelijk,                       |
+  |  C: "Och," zuchtte hij eindelijk,                      |
+  |  B: ooggetuigge geweest was van hetgeen                |
+  |  C: ooggetuige geweest was van hetgeen                 |
+  |  B: aan; eerst lostte hij zijn buis,                   |
+  |  C: aan; eerst loste hij zijn buis,                    |
+  |  B: rijden?                                            |
+  |  C: rijden?"                                           |
+  |  B: mij onverschillig, viel Marianne                   |
+  |  C: mij onverschillig," viel Marianne                  |
+  |  B: dorp heet Dortingen, antwoordde Balzer             |
+  |  C: dorp heet Dortingen," antwoordde Balzer            |
+  |  B: schijnt niet nieuwgierig te zijn,"                 |
+  |  C: schijnt niet nieuwsgierig te zijn,"                |
+  |  B: leeft, kunt gij oud worden.                        |
+  |  C: leeft, kunt gij oud worden."                       |
+  |  B: de koningin!" Gentleman, gij                       |
+  |  C: de koningin! Gentleman, gij                        |
+  |                                                        |
+  +--------------------------------------------------------+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Een vriendelijke morgenstond, by 
+F. Lohr and Karl Gustav Nieritz
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN VRIENDELIJKE MORGENSTOND ***
+
+***** This file should be named 38919-8.txt or 38919-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/3/8/9/1/38919/
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/38919-8.zip b/38919-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..98df3f2
--- /dev/null
+++ b/38919-8.zip
diff --git a/38919-h.zip b/38919-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..70d5065
--- /dev/null
+++ b/38919-h.zip
diff --git a/38919-h/38919-h.htm b/38919-h/38919-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..3f48085
--- /dev/null
+++ b/38919-h/38919-h.htm
@@ -0,0 +1,2521 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.1//EN"
+    "http://www.w3.org/TR/xhtml11/DTD/xhtml11.dtd">
+
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl">
+
+<head>
+  <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" />
+  <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
+
+  <title>
+    Een vriendelijke morgenstond&mdash;De ganzenkoopman van Neurenberg, by F. Lohr &amp; Gustav Nieritz
+  </title>
+  <style type="text/css">
+
+h1           {text-align: center; clear: both; margin-top: 2em; margin-bottom: 1em; font-size: 100%;}
+h2           {text-align: center; clear: both; margin-top: 5em; margin-bottom: 1em; font-size: 90%;}
+
+p            {text-align: justify; text-indent: 1em;}
+p.tp         {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; text-align: center; text-indent: 0em;}
+p.aanhef     {margin-top: 2em; margin-bottom: 2em; text-indent: 4em;}
+p.noi        {text-indent: 0em;}
+
+div.title    {margin-top: 3em; margin-bottom: 1em; text-align: center;}
+div.brief    {margin-top: 2em; margin-bottom: 2em; font-size: 80%;}
+
+/* TB */
+hr.tb        {width: 11%; clear: both; border: 1px solid black;
+              margin-top: 2em; margin-bottom: 2em; margin-left: auto; margin-right: auto;}
+hr.hrtp      {width: 11%; clear: both; border: 1px solid black;
+              margin-top: 2em; margin-bottom: 2em; margin-left: auto; margin-right: auto;}
+hr.chend     {width: 11%; margin-top: 2em; margin-bottom: 2em;}
+hr.chbegin   {width: 11%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;}
+
+.pagenum     {/* uncomment the next line for invisible page numbers */
+              /* visibility: hidden;  */
+              position: absolute; left: 93%; text-indent: 0em; text-align: right;
+              font-size: small; font-weight: normal; font-variant: normal; font-style: normal;
+              letter-spacing: normal; color: #888888;}
+span[title].pagenum:after {content: "[" attr(title) "] ";}
+
+/* TABLES */
+table        {margin-left: auto; margin-right: auto;
+              padding: 0; border: 0; border-collapse: collapse;}
+
+/* ALIGN */
+.ls1         {letter-spacing: 0.1em; margin-right: -0.1em;}
+.ls3         {letter-spacing: 0.3em; margin-right: -0.3em;}
+.smalled     {letter-spacing: -0.1em;}
+ins.corr     {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;}
+
+/* IMAGES */
+img          {border: 0;}
+.figcenter   {margin-top: 3em; margin-bottom: 3em; margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;}
+
+/* POETRY */
+.poem            {margin-left: 10%; margin-right: 10%; text-align: left;}
+.poem br         {display: none;}
+.poem .stanza    {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+.poem div.i0     {display: block; margin-left: 0em; padding-left: 8em; text-indent: -8em;}
+
+.size80      {font-size: 80%;}
+.size175     {font-size: 175%;}
+
+/* Transcriber Note */
+.TNbox       {border: 1px solid; padding: 1em; font-family: sans-serif; font-size: 90%;}
+.TNbox h2    {font-variant: small-caps; font-size: 130%; letter-spacing: 0;
+              margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; line-height: 2em;}
+.TNbox p     {text-indent: 0em; margin-top: 0.7em; margin-bottom: 0.7em;}
+.TNbox table {width: 100%; font-size: 90%;}
+.TNbox th    {text-align: left;}
+.TNbox td    {text-align: left; vertical-align: top;}
+td.td2       {width: 20%;}
+td.td4       {width: 40%;}
+
+@media screen
+{   body              {margin-left: 8%; margin-right: 8%;}
+    p                 {margin-top: .4em; margin-bottom: .4em;}
+    .TNbox            {margin: 10% 10% 5% 10%; background-color: #dddddd;}
+    ins.corr2         {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;}
+}
+
+@media print
+{   p                 {margin: 0;}
+    .pagenum          {display: none;}
+    ins               {border: none;}
+}
+
+@media handheld
+{   body              {margin-left: 2%; margin-right: 2%;}
+    p                 {margin-top: .2em; margin-bottom: .2em;}
+    .pagenum          {display: none;}
+    ins.corr2         {border: none; text-decoration: none;}
+}
+
+  </style>
+</head>
+
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Een vriendelijke morgenstond, by 
+F. Lohr and Karl Gustav Nieritz
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Een vriendelijke morgenstond
+       De ganzenkoopman van Neurenberg
+
+Author: F. Lohr
+        Karl Gustav Nieritz
+
+Translator: J.H. Bok
+
+Release Date: February 18, 2012 [EBook #38919]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN VRIENDELIJKE MORGENSTOND ***
+
+
+
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="TNbox">
+
+  <h2>Opmerkingen van de bewerker</h2>
+
+  <p>De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele, verouderde spelling.
+  Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren.</p>
+
+  <p>Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld.</p>
+
+  <p>Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn gecorrigeerd; deze zijn voorzien van een
+  <ins class="corr" title="Bron: dnnne roed stipppellijn">dunne rode stippellijn</ins>,
+  waarbij de Brontekst via een zwevende pop-up beschikbaar is.
+  Variaties in spelling (e/�) zijn behouden.</p>
+
+  <p>Een overzicht van de aangebrachte correcties is te vinden aan
+  <a href="#correctie">het eind van dit bestand</a>.</p>
+
+</div>
+
+<div class="figcenter" style="width: 345px;">
+<a href="images/cover.jpg"><img src="images/cover-th.jpg" width="345" height="506" alt="voorkant" title="Klik voor vergroting (948�1393px, 267kB)" /></a>
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="1">&nbsp;</span><a id="p_1"></a></p>
+
+<h1>EEN VRIENDELIJKE MORGENSTOND.</h1>
+
+<p><span class="pagenum" title="2">&nbsp;</span><a id="p_2"></a></p>
+
+<p><span class="pagenum" title="3"><br />&nbsp;</span><a id="p_3"></a></p>
+
+<div class="title">
+
+  <p class="tp"><a href="#MORGENSTOND">EEN VRIENDELIJKE<br />
+  <span class="ls3 size175">MORGENSTOND.</span></a></p>
+
+  <p class="tp size80">NAAR F. LOHR.</p>
+
+  <hr class="hrtp" />
+
+  <p class="tp smalled size175"><a href="#GANZENKOOPMAN">DE GANZENKOOPMAN VAN NEURENBERG.</a></p>
+
+  <p class="tp size80">NAAR GUSTAV NIERITZ.</p>
+
+  <hr class="hrtp" />
+
+  <p class="tp size80"><i>Door den Schrijver der &bdquo;Lentejaren&rdquo; enz.</i></p>
+
+  <div class="figcenter" style="width: 103px;">
+  <img src="images/ill_tp.png" width="103" height="10" alt="" />
+  </div>
+
+  <p class="tp size80"><span class="ls1">HAARLEM</span>,<br />
+  <span class="ls3">I. DE HAAN</span>.</p>
+
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="4">&nbsp;</span><a id="p_4"></a></p>
+
+<p><span class="pagenum" title="5"><br />&nbsp;</span><a id="p_5"></a></p>
+
+<h2><a id="MORGENSTOND"></a>EEN VRIENDELIJKE MORGENSTOND.</h2>
+
+<hr class="chbegin" />
+
+<p>Meester Liebel stond aan het venster van zijn bovenkamertje, en was
+bezig zich voor een klein spiegeltje, dat tegen het venster hing, te
+scheren. Hiermede bezig zijnde, hield hij de volgende alleenspraak: &bdquo;Als
+ik de laatste mode volgde, dan liet ik mijn baard ongehinderd groeien,
+totdat hij op mijn borst hing. Brrr! ik herinner mij nog zeer goed hoe
+bang ik in mijn jeugd voor de Poolsche Joden was, als zij, op weg naar
+de Leipziger mis, onze stad doortrokken. Er waren moeders, die, als haar
+kinderen niet gehoorzaam wilden wezen, dreigden: &bdquo;als je niet zoet zijt,
+geef ik je aan een Poolsche Jood!&rdquo; Nu is het reeds zoover gekomen, dat
+zelfs schoolmeesters knevels en lange baarden dragen, en het zal niet
+lang meer duren, of zelfs de geestelijken laten <span class="pagenum" title="6">&nbsp;</span><a id="p_6"></a>hun baarden groeien.
+Dat had de intendant Zittman eens moeten beleven! Bij hem durfde men
+niet anders verschijnen, dan gekleed in zwarten rok, korte broek met
+kuitgespen en zwarte zijden kousen, een driekanten steek op het hoofd,
+met een witgepoederde staartpruik en natuurlijk eerbiedig binnenkomende
+met den steek in de hand. Nu verschijnt men zelfs bij de hoogst
+geplaatste personen in rijgewaad, met hooge laarzen en sporen, en
+tooit zich zoo op, dat men geen deftig man van een hansworst kan
+onderscheiden..... Wie klopt daar?&rdquo;</p>
+
+<p>De kamerdeur werd geopend en een paar kinderen traden binnen; een jongen
+van acht en een meisje van zeven jaren. De eerste had een blad in de
+handen, waarop een koffiekannetje, suikerpot en kopje stonden. Het
+schenkblad was met bloemen versierd. Het meisje torschte twee potten
+met bloemen: een Basilicum en een roode Balsemine.</p>
+
+<p>&bdquo;Goeden morgen, meester!&rdquo; riepen de kinderen tegelijk op vriendelijken
+toon, &bdquo;wij wenschen u geluk.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Wat beteekent dat?&rdquo; vroeg de meester verrast, &bdquo;wat bedoelt gij?&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="7">&nbsp;</span><a id="p_7"></a></p>
+
+<p>&bdquo;Het is immers heden uw geboortedag,&rdquo; antwoordde de knaap.</p>
+
+<p>&bdquo;De zestigste,&rdquo; viel het meisje in de reden.</p>
+
+<p>&bdquo;Wij wenschen u geluk,&rdquo; riep de knaap, &bdquo;en hopen dat gij dezen dag nog
+veel gezond en opgeruimd beleven mag.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Nog veel?&rdquo; <ins class="corr" id="corr1" title="Bron: antwoorde">antwoordde</ins> Liebel lachende, &bdquo;men kan zijn geboortedag
+toch slechts ��nmaal in 't jaar vieren.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ik heb dat wel meer in het dagblad gelezen,&rdquo; verontschuldigde zich de
+knaap.</p>
+
+<p>&bdquo;Het is toch niet goed uitgedrukt, het is niet taalkundig,&rdquo; vervolgde
+Liebel. &bdquo;Het is beter als men zegt: dikwerf. Maar dat doet er niet toe!
+Kinderen, ik dank u en uwe lieve ouders hartelijk voor de betoonde
+liefde en belangstelling. Ik had wezenlijk nog niet om mijn verjaardag
+gedacht, die toch belangrijk genoeg is, omdat er weder een tiental jaren
+voorbij zijn. Wat ruiken die Basilicums lekker! Hoe is het mogelijk dat
+die groene blaadjes zoo'n aangename geur verspreiden kunnen? Er zijn
+juist nog twee ledige plaatsjes in mijn bloementuin, die nu door deze
+potten kunnen ingenomen worden.&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="8">&nbsp;</span><a id="p_8"></a></p>
+
+<p>&bdquo;Wij hebben de planten zelf opgekweekt,&rdquo; sprak de knaap op trotschen
+toon.</p>
+
+<p>&bdquo;Dan hebt gij er goed slag van,&rdquo; antwoordde Liebel, &bdquo;en nu vind ik het
+geschenk nog veel aardiger. Nogmaals hartelijk dank en de groete aan uw
+brave ouders.&rdquo;</p>
+
+<p>De kinderen vertrokken.</p>
+
+<p>De meester ging aan tafel zitten en gebruikte zijn eenvoudig ontbijt.
+&bdquo;Die arme menschen,&rdquo; prevelde hij, &bdquo;zijn gewoonlijk dankbaarder dan de
+rijken en voornamen, die zich verbeelden hun plicht gedaan te hebben,
+als zij voor het onderwijs, dat hun kinderen genieten, den meester
+betaald hebben. Omdat ik de kinderen van mijn huisbaas kosteloos
+voorthelp met lezen en schrijven, geven zij mij dagelijks, zonder er
+iets voor te rekenen, mijn ontbijt en bewijzen mij allerlei lieve
+oplettendheden. Maar komaan, laat ik nu mijn geschenken een plaats
+geven.&rdquo; Hij opende het venster, waarvoor reeds op een smal plankje,
+drie bloeiende planten stonden. &bdquo;Welk een heerlijke morgenlucht,&rdquo; riep
+Liebel, &bdquo;wat schijnt die zon heerlijk aan den blauwen hemel; alles
+groeit en bloeit, de natuur is prachtig. O, de mensch, die <span class="pagenum" title="9">&nbsp;</span><a id="p_9"></a>opmerkzaam
+is, kan gelukkig zijn. Gevoel ik mij niet even gelukkig als wanneer de
+grootste tuin met lanen, bloembedden, rustbanken en tuinbeelden mijn
+eigendom waren? Ik heb nergens een cent voor uit te geven, en mij niet
+te beklagen over onwillige of luie daglooners. Er wordt alweder geklopt.
+Zou er weder iemand zijn om mij geluk te wenschen?&mdash;Binnen!&rdquo;</p>
+
+<p>Het was een agent van politie, die op ruwen toon den meester aansprak:
+&bdquo;Mijnheer, gij hebt daar voor uw venster bloempotten staan, die niet
+door een ijzeren hek beschut zijn. Dit is overtreding van de
+politieverordening en ze moeten dus verwijderd worden.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ziet eens hier, beste vriend,&rdquo; antwoordde Liebel, &bdquo;ik heb iederen pot
+met een sterk touw vastgebonden, waardoor het onmogelijk is dat er een
+vallen kan.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;IJzeren stangen, luidt de politiewet,&rdquo; antwoordde de agent, &bdquo;touw is
+breekbaar, en als gij niet zorgt dat de potten met een ijzeren stang
+omgeven worden, zijt gij strafbaar en het kost u vijf thaler boete; ik
+verleen geen gratie.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Wat ziet die politie toch scherp,&rdquo; antwoordde <span class="pagenum" title="10">&nbsp;</span><a id="p_10"></a>Liebel eenigzins
+toornig. &bdquo;Zij bemoeien zich zelfs met mijn dakkamertje, dat vijf
+verdiepingen hoog is, maar daarentegen zien zij somwijlen niets van
+wat er op de straat voorvalt. Bij voorbeeld, gisteren avond, toen het
+duister was, ben ik over een steenen paal gevallen, die voor het huis
+van den geheimraad H�nel geplaatst is, en dat is toch ook iets dat door
+de politieverordening verboden is.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Hoort eens,&rdquo; viel de agent hem in de rede, &bdquo;ik stoor mij niet aan
+praatjes; gij hebt recht om een aanklacht in te dienen tegen den steenen
+paal van den geheimraad, mogelijk wordt hij dan verwijderd. Als er niet
+geklaagd wordt, wordt er ook niet gehandeld.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Dus, men heeft mijn bloempotten aangeklaagd?&rdquo; vroeg Liebel, &bdquo;wie heeft
+dat gedaan, vertel mij dat als het u belieft.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Dat mag ik niet,&rdquo; antwoordde de agent, &bdquo;gij weet nu waar het op staat;
+goeden morgen.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Arme kinderen van Flora,&rdquo; sprak Liebel, terwijl hij de touwen lossneed
+en de planten in de kamer bracht. &bdquo;Het is nog niet genoeg dat gij in
+nauwe potten gesloten zijt, <span class="pagenum" title="11">&nbsp;</span><a id="p_11"></a>maar nu ontneemt men u ook nog lucht, licht
+en zonneschijn. Waar moet ik nu met u henen? Het spijt mij dat ik geen
+bloementafel bezit. Mijn vreugde over mijn geboortedag is van korten
+duur geweest. Maar laat ik mij niet door wereldsche zaken uit mijn
+humeur laten brengen; alle lief heeft zijn leed, zegt de groote dichter.
+Ik ben toch nog rijker dan Diogenes.&rdquo;</p>
+
+<p>Dit zeggende liep hij naar het geopende venster en zong:</p>
+
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+  <div class="i0">Reeds zestig jaren zijt gij oud,<br /></div>
+  <div class="i0">En hebt veel storm beleefd;<br /></div>
+</div>
+</div>
+
+<p class="noi">en, zich zelven moed insprekende, liet hij er op volgen: &bdquo;De boodschap
+van den agent is nog niet eens een storm, het is slechts een rukwindje.&rdquo;</p>
+
+<p>Liebel gaf op twee scholen onderwijs in de latijnsche taal. Toen hij des
+middags te twaalf uur uit de scholen huiswaarts keerde, stond de
+huisknecht van den rijken bankier hem op te wachten.</p>
+
+<p>&bdquo;Meester,&rdquo; zeide hij, &bdquo;mijnheer wenscht u te spreken.&rdquo;</p>
+
+<p>Liebel begaf zich terstond naar den bankier, <span class="pagenum" title="12">&nbsp;</span><a id="p_12"></a>die in hetzelfde huis de
+benedenverdiepingen bewoonde. Het verschil tusschen de rijk
+gemeubeleerde vertrekken hier en het dakkamertje boven was groot.</p>
+
+<p>De bankier zat voor een prachtigen mahoniehouten schrijftafel, en stond
+niet op toen Liebel binnentrad, maar keerde het hoofd slechts even om,
+terwijl hij op onaangenamen toon hem aldus aansprak:</p>
+
+<p>&bdquo;Mijnheer, ik ben over u zeer ontevreden, gij hebt mij beleedigd; ik zeg
+u de huur van uw woning op.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Lieve hemel!&rdquo; antwoordde de schoolmeester, <ins class="corr" id="corr2" title="Niet in Bron.">&bdquo;</ins>wat heb ik misdaan; ik
+heb u in geruimen tijd niet gezien of gesproken; waarmede heb ik u
+beleedigd?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Toen ik heden morgen in den tuin liep,&rdquo; vervolgde de bankier op
+brommenden toon, &bdquo;hebt gij op spottenden toon mij toegezongen:</p>
+
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+  <div class="i0">&bdquo;Reeds dertig jaren zijt gij oud,<br /></div>
+  <div class="i0">En hebt nog niets beleefd.&rdquo;<ins class="corr" id="corr3" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins><br /></div>
+</div>
+</div>
+
+<p>&bdquo;Mijnheer!&rdquo; antwoordde de meester, &bdquo;ik verzeker u als eerlijk man,&rdquo;
+dit zeggende sloeg hij met de hand op de borst, &bdquo;dat ik niet dertig,
+maar zestig jaren gezongen heb, <span class="pagenum" title="13">&nbsp;</span><a id="p_13"></a>en daarmede mij zelven bedoelde, omdat
+ik heden zestig jaar oud geworden ben, en, zooals ik gezongen heb,
+menigen storm beleefd heb. Nu heb ik heden wel geen storm, maar toch
+een rukwindje doorleefd, omdat ik een ontmoeting met een politieagent
+gehad heb, die mij bedreigd heeft met vijf thaler boete, omdat mijn
+bloempotten met touwtjes zijn vastgebonden, terwijl zij door een ijzeren
+hek moeten afgesloten worden.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Welnu, als dat het geval is,&rdquo; zeide de bankier, die nu tevreden gesteld
+was, &bdquo;dan neem ik mijn woord terug, maar raad u aan in het vervolg niet
+weer zoo luid voor het open raam te staan zingen. Ik zal onder mijn
+rommel nog wel een ijzeren hekje hebben; mijn smid zal dat voor het
+venster vastmaken.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Gij maakt mij gelukkig, mijnheer Meier,&rdquo; sprak de meester, &bdquo;zoo wordt
+op mijn geboortedag mijn liefste wensch vervuld.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Het is goed,&rdquo; antwoordde de bankier. &bdquo;Apropos! Ik heb gehoord dat gij
+de beide kinderen van den huisbewaarder les geeft in lezen en schrijven;
+zoudt gij lust en gelegenheid hebben om nog een kleine scholier <span class="pagenum" title="14">&nbsp;</span><a id="p_14"></a>onder
+uwe bescherming te nemen? Uit medelijden heb ik een ouderloos kind van
+een mijner bloedverwanten in huis genomen; het is zoo mismaakt, dat het
+de openbare school niet kan bezoeken. Ik verzwijg u niet, dat het kind
+zoo eigenzinnig en onhandelbaar is, dat het met de grootste strengheid
+behandeld moet worden. Als gij den moed hebt om dat karakter te buigen,
+wees dan zoo goed er dagelijks een uur aan te besteden.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ik zal trachten aan uw verlangen te voldoen,&rdquo; antwoordde Liebel.</p>
+
+<p>De bankier schelde en gebood den binnentredenden bediende mijnheer de
+meester bij de kleine Theodoor te brengen.</p>
+
+<p>Liebel volgde den bediende, die eenige kamers voorbij liep, totdat zij
+eindelijk aan een klein vertrek kwamen, dat zeer eenvoudig gemeubeleerd
+was, en geen ander uitzicht had dan tegen een kalen muur.</p>
+
+<p>Er was hier geen toegang voor een enkelen zonnestraal, een benauwde
+lucht kwam de meester tegen.</p>
+
+<p>Voor een der twee vensters zat een bejaarde vrouw, de oppasseres en
+gezelschapsjuffrouw van het kind 't welk aan een tafel <span class="pagenum" title="15">&nbsp;</span><a id="p_15"></a>zat, die midden
+op den vloer stond, met looden soldaatjes te spelen. Het kind kon zes
+of zeven jaar oud zijn, zag er bleek en mager uit, had dunne armpjes en
+beentjes, daarentegen dikke knokkels en een opgezet lijf.</p>
+
+<p>&bdquo;Dat is Theodoor,&rdquo; zeide de bediende tot Liebel, &bdquo;ziet dat gij iets
+van hem maken kan, maar gij zult er niet veel eer mede inleggen.&rdquo; Dit
+zeggende verliet hij het vertrek.</p>
+
+<p>&bdquo;Lieve jongen,&rdquo; zoo sprak Liebel den knaap aan, &bdquo;gij schijnt u te
+vervelen, mag ik met u spelen?&rdquo; Theodoor gaf geen antwoord, maar keek
+onverschillig voor zich.</p>
+
+<p>&bdquo;Kijk mij eens goed aan,&rdquo; vervolgde Liebel, &bdquo;en geef mij eens een hand,
+ik meen het goed met u.&rdquo; Hij boog het hoofd nog lager, verborg de linker
+hand onder tafel en wierp met de rechter de soldaten om.</p>
+
+<p>&bdquo;Mijnheer,&rdquo; zeide de vrouw, die aan het venster zat, &bdquo;vermoei u toch
+niet met dat onhandelbare stijfhoofd. Als hij niet goed wil, zijn geen
+tien menschen in staat hem tot reden te brengen.&rdquo;</p>
+
+<p>Liebel wierp een medelijdenden blik op het geestige maar innig kranke
+kind. Hij zette een stoel bij de tafel, ging tegenover den knaap
+<span class="pagenum" title="16">&nbsp;</span><a id="p_16"></a>zitten, en begon van eenige speelkaarten, die op tafel lagen, een huis
+te bouwen. Hij deed alsof er niemand in de kamer was en sprak tegen zich
+zelven.</p>
+
+<p>&bdquo;Dat is mijn huis,&rdquo; zei Liebel, &bdquo;nu nog een benedenverdieping,&mdash;nu maak
+ik er een hek om heen,&mdash;nu nog een verdieping er boven op,&mdash;nog een.....
+o j�!&rdquo;</p>
+
+<p>Met opzet liet de meester het geheele gebouw instorten, waarbij hij
+opmerkte, dat Theodoor eerst nieuwsgierig het spel had gade geslagen en
+bij het omvallen zelfs gelachen had.</p>
+
+<p>&bdquo;Nu zal ik voor den koning een prachtig slot bouwen,&rdquo; vervolgde de
+meester. &bdquo;Zie zoo, daar staat het,&mdash;daar moeten nu schildwachten voor
+staan.&rdquo;</p>
+
+<p>Theodoor verzette er zich niet tegen, dat Liebel eenige soldaten voor
+hem weg nam en die voor het koninklijk slot plaatste.</p>
+
+<p>&bdquo;De koning komt uit het slot,&rdquo; vervolgde de meester, terwijl hij een
+looden generaal voor het kaartenhuis plaatste, &bdquo;nu moet de wacht voor
+hem difileeren.&rdquo; Hij plaatste eenige soldaten in gelederen, de muziek en
+de tamboers voorop; met den mond bootste hij het <span class="pagenum" title="17">&nbsp;</span><a id="p_17"></a>geluid van muziek en
+trom na, terwijl hij tegelijk kommandeerde.</p>
+
+<p>Theodoor was oplettender geworden en nu en dan zweefde er een lachje om
+zijn lippen. Van tijd tot tijd staakte de meester het spel, en eindelijk
+stond hij op, reikte het kind een hand en vroeg: &bdquo;mag ik nog eens terug
+komen?&rdquo;</p>
+
+<p>Theodoor zweeg, keek den meester aan, greep zijn rechter hand en drukte
+die vast in de zijne en bleef zoo eenigen tijd zitten. Liebel bleef een
+poosje sprakeloos voor hem staan; eindelijk herhaalde hij zijne vraag,
+terwijl zijn hand nog in die van den knaap rustte, &bdquo;mag ik nog eens
+terug komen?&rdquo;</p>
+
+<p>Theodoor knikte eenigzins met het hoofd, terwijl hij zijn hand uit die
+van den meester verwijderde. Liebel vertrok en werd door de vrouw
+uitgeleid.</p>
+
+<p>&bdquo;Gij zijt een duivelskunstenaar,&rdquo; zeide zij, &bdquo;gij kunt meer dan eten;
+als gij den jongen tot spreken krijgt, verricht gij een wonder.&rdquo;</p>
+
+<p>Liebel verliet de woning van den bankier. De goede man liep in gepeins
+verzonken over de straat. &bdquo;Arme jongen,&rdquo; prevelde hij, &bdquo;men heeft u
+altijd verkeerd begrepen; ach, wat <span class="pagenum" title="18">&nbsp;</span><a id="p_18"></a>hebt gij veel verzorging noodig, en
+wat wordt er weinig gedaan tot heil van uw ziel en lichaam. De bankier
+is een onhandelbaar man, hij wil altijd zijn eigen zin volgen, met
+hem kan ik dus niet over de opvoeding van Theodoor spreken. Ik zal
+zelfstandig handelen en zijn toestemming niet vragen. Tot levensdoel
+stel ik mij voor, den knaap uit zijn ziekelijken toestand en uit zijn
+staat van verdooving te redden; met Gods hulp zal ik mijn doel
+bereiken.&rdquo;</p>
+
+<p>Den volgenden dag herhaalde Liebel zijn bezoek en het spel. Ook had
+hij drie groote witte dobbelsteenen medegebracht; deze liet hij over de
+tafel rollen en telde overluid de oogen. Hij deed dit alles zonder zich
+met den knaap te bemoeien. Eindelijk deed Theodoor uit eigen beweging
+hetzelfde wat Liebel deed; zijn ijver ontwaakte, hij speelde lustig mede
+en lachte somwijlen hartelijk. Eindelijk leerde hij de achttien oogen
+van de dobbelsteenen tellen, kreeg lust om nu te tellen hoeveel soldaten
+hij bezat, wilde weten hoe de kleedingstukken en de wapenen der soldaten
+genoemd werden, enz. Later werden de dobbelsteenen en soldaten vervangen
+door een <span class="pagenum" title="19">&nbsp;</span><a id="p_19"></a>groote verscheidenheid van bont gekleurde boonen, waardoor hij
+al spelende de beginselen der rekenkunde leerde. Toen kwam het lezen aan
+de beurt. Hiertoe bezigde Liebel eenige groote letters, die op strookjes
+bordpapier geplakt waren, en vertelde hem bij iedere letter een klein
+sprookje, waardoor hij Theodoor onderhoudend wist bezig te houden. Nadat
+de eerste moeielijkheden overwonnen waren, werd Theodoor hoe langer hoe
+bevattelijker en Liebel zag zijn moeite rijkelijk beloond.</p>
+
+<p>De bankier bemoeide zich volstrekt niet met hem, en vroeg nooit aan den
+meester of Theodoor al of niet leerde.</p>
+
+<p>Op zekeren dag ontmoette Liebel, toen hij het huis van den bankier wilde
+verlaten, mevrouw Meier in den gang. Na haar vriendelijk goeden dag
+gezegd te hebben, vroeg hij haar wat de reden was dat Theodoor nimmer
+van de buitenlucht mocht genieten, daar dit zoo wenschelijk zou zijn
+voor het herstel van zijn gezondheid.</p>
+
+<p>Mevrouw scheen met deze vraag verlegen te zijn. Eindelijk antwoordde
+zij: &bdquo;Mijnheer Liebel, ik weet niet of gij met het karakter <span class="pagenum" title="20">&nbsp;</span><a id="p_20"></a>van mijn
+man bekend zijt; zoo niet, dan zal ik beginnen met u te zeggen, dat
+hij over eenige zaken vreemde denkbeelden heeft; gij weet, wij zijn
+kinderloos, en het blijkt uit deze zaak, dat de bankier volstrekt geen
+slag heeft van kinderen op te voeden. Toen wij Theodoor in huis namen,
+was hij ziekelijk en nog is hij gebrekkig; hij kon bijna niet loopen, en
+daarom heeft mijn man een gezelschapsjuffrouw genomen om Theodoor bezig
+te houden, maar heeft haar bepaald verboden het kind buiten de kamer te
+laten. Het zou verkeerd zijn, hem het vreemde van deze opvoeding aan het
+verstand te brengen; heeft hij eenmaal een plan gevormd, dan moet het
+uitgevoerd worden; ik zou u daarom bepaald ontraden ooit over deze zaak
+met mijn man te spreken.&rdquo;</p>
+
+<p>Liebel was een te verstandig man, om niet de gegrondheid van deze
+bewering in te zien. Nu hij op de hoogte der zaak stond, groette hij
+mevrouw en verliet de woning van den dommen rijken bankier.</p>
+
+<p>&bdquo;Dat arme kind,&rdquo; prevelde Liebel, toen hij op straat was. &bdquo;Gelukkig dat
+ik nimmer over hem tegen den bankier gesproken heb; <span class="pagenum" title="21">&nbsp;</span><a id="p_21"></a>nu is mij niets
+verboden en ik kan dus doen wat ik wil. Ik weet een plekje, waar hij
+ongestoord in het groen, in de vrije lucht en in de heldere zonneschijn
+zich vrij en onbedwongen kan bewegen. Ik bedoel den hoek grond
+achter den moestuin bij de tuinmanswoning, waar nooit iemand van de
+huisgenooten komt; niemand bemoeit zich met het kind, maar ik zal wel
+zorgen dat hij dagelijks ongemerkt komt waar hij zijn gezondheid kan
+herkrijgen. Ik houd mij overtuigd, dat geen der knechts of der meiden
+mij verraden zullen.&rdquo;</p>
+
+<p>De bankier zat dagelijks op zijn kantoor, mevrouw had hare huiselijke
+bezigheden en dacht niet meer om het onderhoud, dat zij met Liebel had
+gehad. Deze ontvouwde zijn plan aan de gezelschapsjuffrouw. &bdquo;Als gij het
+op u durft nemen,&rdquo; zeide zij, &bdquo;mij is het wel, ik heb er niet op tegen;
+ook zie ik zeer goed in, dat, nu gij hem zoover ontwikkeld hebt, de
+vrije lucht noodig voor hem is.&rdquo;</p>
+
+<p>Theodoor herleefde, toen hij dagelijks een groot uur in den tuin
+doorbracht en naar hartelust in het zand speelde. Het maken van
+zandhoopen, het zandkruien en dergelijke <span class="pagenum" title="22">&nbsp;</span><a id="p_22"></a>bezigheden meer, oefenden een
+wonderdadigen invloed op zijn gestel en humeur uit.</p>
+
+<p>Het duurde niet lang of de kinderen van den huisbewaarder voegden zich
+bij hem, en gaarne hield hij zich met hen bezig. Terwijl het kind zich
+alzoo vermaakte, studeerde Liebel in een boek, waarin vele platen waren.
+&bdquo;Men is nooit te oud om te leeren,&rdquo; zeide hij tot zich zelven, &bdquo;tot
+nu toe heb ik het steekspel als een schadelijke nieuwigheid, als een
+halsbrekende kunst beschouwd, ja, het voor een schadelijke zaak gehouden
+voor ondeugende jongens, en nu zit ik vlijtig in deze handleiding voor
+het steekspel te studeeren, omdat ik het op Theodoor wil toepassen.&rdquo;</p>
+
+<p>Liebel begon natuurlijk zijn oefeningen met de lichtste en eenvoudigste
+bewegingen, waaraan Liesbet en Gotthelff, de kinderen van den
+huisbewaarder, insgelijks deelnamen.</p>
+
+<p>Het is een algemeene waarheid, dat men die kinderen, welke veel te
+kort komen, de meeste liefde en zorg toedraagt. Zoo'n kind gelijkt
+veel op het verloren schaap, waarover de herder zoo innig gelukkig was,
+en waarover hij meer vreugde betoonde, dan <span class="pagenum" title="23">&nbsp;</span><a id="p_23"></a>over de negen en negentig
+schapen, die hij altijd bij zich had. Zoo'n vreugde beleefde Liebel aan
+Theodoor, toen deze dagelijks naar lichaam en ziel krachtiger werd.
+Zelfs zijn kromme beenen stonden veel beter dan vroeger.</p>
+
+<p>Er verliepen achttien maanden, waarin de trouwe meester alle zorg aan
+zijn leerling besteedde, en met opzet het bijzijn van den bankier
+vermeed.</p>
+
+<p>De tweede winter liep reeds ten einde, toen op zekeren avond, in de
+maand Februari, meester Liebel in een draagkorf te huis werd gebracht:
+hij had een been gebroken.</p>
+
+<p>&bdquo;Lieve hemel,&rdquo; riep de huisbewaarder Golberg, toen hij zijn vriend zag,
+&bdquo;hoe is u dat overkomen?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Het is eensdeels mijn eigen schuld,&rdquo; antwoordde Liebel met zwakke stem,
+&bdquo;en voor het overige de schuld van den steenen paal die voor het huis
+van den geheimraad H�nel staat. Ik had oplettender moeten zijn, omdat ik
+reeds vroeger over dien paal gestruikeld ben, en had het trottoir moeten
+houden. Maar ik liep in gedachten verzonken, en dacht aan onze kleine
+Theodoor, voor wie <span class="pagenum" title="24">&nbsp;</span><a id="p_24"></a>ik een gekleurden bal in den zak heb. Eensklaps
+struikel ik over den bewusten paal en val op den grond. Terstond
+bemerkte ik dat ik mijn been gebroken had, want ik kon niet opstaan.
+Beste Golberg, doe mij het genoegen en roep een heelmeester; in dien
+tijd zullen de dragers mij wel naar mijn kamertje willen brengen.&rdquo;</p>
+
+<p>Golberg voldeed aan dit verlangen en zijn vrouw bleef bij den meester.</p>
+
+<p>&bdquo;Verschrikkelijk,&rdquo; riep zij, &bdquo;arme man, waarom moest nu juist u zoo'n
+ongeluk overkomen!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Waarom? Dat weet onze lieve Heer,&rdquo; antwoordde Liebel. &bdquo;Maar, in ieder
+geval, een beenbreuk is een ongeluk. Het zal mij veel pijn veroorzaken;
+bijna zes weken het bed moeten houden; in al dien tijd kan ik geen
+lessen geven en dientengevolge geen geld verdienen en mogelijk nog met
+een stijf been mijn verdere dagen moeten voortleven. Maar ik vertrouw
+op God, die meermalen uit het kwade nog iets goeds geboren doet worden;
+dat is mijn grootste troost. Als alle menschen bij de ongelukken die
+hen treffen maar het vertrouwen op God behielden, dan zouden <span class="pagenum" title="25">&nbsp;</span><a id="p_25"></a>zij minder
+troosteloos zijn. Herinnert gij u nog, vrouw Golberg, den tijd toen de
+politieagent mij met boete bedreigde als ik mijn bloempotten niet met
+een ijzeren hek afsloot? Ik maakte mij daarover volstrekt niet boos,
+maar zong lustig mijn liedje; daarover werd ik bij den bankier geroepen
+en gedreigd mijn woning te moeten verlaten. En wat was van dit alles het
+gevolg? Ik kreeg voor het raam het vereischte ijzeren hek, bovendien
+het misdeelde kind Theodoor tot leerling, die nu mijn grootste geluk
+uitmaakt. Welnu, uit deze beenbreuk zal ook wel we�r iets goeds geboren
+worden; ik zal mijn lot geduldig dragen, en op mijn ziekbed heb ik tijd
+om over gewichtige zaken na te denken.&rdquo;</p>
+
+<p>Blijmoedig en zonder klagen verdroeg Liebel de hevigste pijn bij het
+zetten van het been en de daaropvolgende koortsen. Golberg en zijn vrouw
+waakten om beurt bij het ziekbed, terwijl hunne kinderen steeds bereid
+waren om voor het noodige te zorgen. Het was voor den werkzamen man een
+vreeselijke zaak zoo langen tijd, zonder iets uit te voeren op bed te
+liggen; zelfs het lezen werd hem in de eerste dagen door den arts
+verboden.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="26">&nbsp;</span><a id="p_26"></a></p><p>Toen Theodoor voor het eerst, zonder dat de bankier er iets van wist,
+zijn goede leermeester bezocht, vloden de tranen hem langs de wangen.
+Deze deelneming van den wees troffen den meester zeer, zoodat hij, om
+den goeden jongen te troosten, begon te schertsen. &bdquo;Welnu,&rdquo; zeide hij
+lachend, &bdquo;nu zijn wij elkander gelijk. Voortaan zal ik hinken even als
+gij, alleen met dat onderscheid, dat uw hinken hoe langer hoe minder en
+het mijne met den tijd erger worden zal; het is toch altijd beter dat ik
+mijn been gebroken heb, dan dat ik mijn hersens verloren had.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;De geheimraad H�nel laat dikwerf naar uw toestand vragen,&rdquo; zeide op
+zekeren dag Gotthelff.</p>
+
+<p>&bdquo;Hij zal den geneesheer betalen,&rdquo; vervolgde Liesbet.</p>
+
+<p>&bdquo;De vrouw van den geheimraad,&rdquo; liet Gotthelff er op volgen, &bdquo;zal, zoodra
+de geneesheer het toestaat, voor u versterkende middelen gereed maken.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;De geheimraad heeft het goed met u voor,&rdquo; zeide Liesbet lachende.</p>
+
+<p>&bdquo;De lastige steenen paal is nu voor de deur weggenomen,&rdquo; hernam
+Gotthelff.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="27">&nbsp;</span><a id="p_27"></a></p>
+
+<p>&bdquo;Waarlijk?&rdquo; riep Liebel op opgeruimden toon. &bdquo;Daarin ziet gij al we�r,
+dat uit het kwade iets goeds geboren wordt. Nu kan er niemand meer op
+die plaats struikelen of het moet glad op straat zijn.&rdquo;</p>
+
+<p>Drie weken later was Liebel zoover hersteld, dat hij, ofschoon te bed
+liggende, de drie kinderen kon onderwijzen, kleine geschiedenissen
+vertellen of met hen spelen. Weder drie weken later kon hij het bed
+verlaten en, met behulp van een stok, zijn kamertje op en neder loopen.
+Tot zijn groote vreugde kwam hij tot de ontdekking, dat zijn been niet
+verzwakt of te kort geworden was, zoodat hij volstrekt niet mank liep.</p>
+
+<p>Met ongeduld verwachtte hij de dagelijksche komst der drie kinderen,
+om hen voor den eersten keer loopende tegemoet te komen en hen
+deelgenoot te zien van zijn vreugde. Er kwam echter niemand. Er was iets
+voorgevallen dat, zoo het zich eerst liet aanzien, noodlottig voor vele
+menschen zou afloopen. De bankier Meier had zich naar de tuinmanswoning
+begeven, omdat daar in de nabijheid een voorraad brandhout lag, die door
+den aanhoudenden winter zeer verminderd <span class="pagenum" title="28">&nbsp;</span><a id="p_28"></a>was; nu wilde hij zijn voorraad
+eens overzien. Terwijl hij hiermede bezig was, vernam hij in zijn
+onmiddelijke nabijheid het lachen en tieren van eenige kinderstemmen,
+die achter het gebouw speelden. Op het geluid af loopende, zag Meier
+twee jongens en een meisje, die zich bezig hielden met sneeuwballen
+gooien, en in het vuur van hun spel de komst van den gevreesden huisheer
+niet bemerkten. Hij zag spoedig, dat een der knapen en het meisje
+kinderen waren van den huisbewaarder; de tweede knaap met roode wangen,
+die lustig bezig was zich tegen de twee andere kinderen te verdedigen,
+herkende hij niet.</p>
+
+<p>Meier had zijn pleegkind slechts zelden en dan nog altijd in de benauwde
+kamer gezien, waar hij wezenloos en stil op een stoel zat; daarom dacht
+hij in den beginne een vreemd kind voor zich te zien.</p>
+
+<p>Toen de kinderen eindelijk de tegenwoordigheid van den gevreesden
+huisheer bemerkten, staakten zij eensklaps hun spel.</p>
+
+<p>Verschrikt lieten zij de sneeuwballen uit de handen vallen en stonden
+onbewegelijk als zoutpilaren. Theodoor liet het hoofd op <span class="pagenum" title="29">&nbsp;</span><a id="p_29"></a>de borst
+zinken; het rood van zijn wangen verdween en werd vervangen door
+doodelijk wit, angstig keek hij naar den grond.</p>
+
+<p>&bdquo;Is het mogelijk!&rdquo; riep Meier verrast uit, &bdquo;gij, Theodoor, hier?<ins class="corr" id="corr4" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins></p>
+
+<p>Men kon het den bankier aanzien, dat hij verrast was over de
+verandering, die er met den knaap had plaats gehad. Eerst straalde hem
+de vreugde uit de oogen, doch op hetzelfde oogenblik beheerschte hem
+zijn kwade luim. Hij herinnerde zich de bevelen die hij vroeger gegeven
+had, en op den hem eigen onaangenamen toon vervolgde hij: &bdquo;Gij hier op
+dezen natten grond, met kleeren die nat van de sneeuw zijn; wie heeft u
+toestemming gegeven om de kamer te verlaten, en zonder mijne toestemming
+hier te spelen? Spreek, jongen.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ik ben uit eigen beweging hier heen gegaan,&rdquo; sprak Theodoor op
+vrijmoedigen toon.</p>
+
+<p>&bdquo;En waar is vrouw Wimner?&rdquo; vervolgde Meier.</p>
+
+<p>&bdquo;Toen zij even de kamer verlaten had, ben ik haar gevolgd.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Het is niet waar,&rdquo; viel Gotthelff in de rede; &bdquo;wij hebben Theodoor
+afgehaald om hier <span class="pagenum" title="30">&nbsp;</span><a id="p_30"></a>te turnen,
+en daarop is dit spelletje gevolgd.<ins class="corr" id="corr5" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins></p>
+
+<p>&bdquo;Te turnen,&rdquo; riep Meier op spottenden toon. &bdquo;Allerliefst! wat weten
+zulke domme kinderen van turnen!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Heel veel,&rdquo; antwoordde Liesbet op beslisten toon, &bdquo;meester Liebel
+heeft...&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Stil!&rdquo; riep <ins class="corr" id="corr6" title="Bron: Gottholff">Gotthelff</ins> gebiedend.</p>
+
+<p>&bdquo;Wat is er met den ouden schoolmeester?&rdquo; vroeg Meier.</p>
+
+<p>&bdquo;Hij kan ons geen les geven, omdat hij met een gebroken been te bed
+ligt,&rdquo; zeide Liesbet, &bdquo;en daarom...&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Hebben wij vrije tijd,&rdquo; vervolgde Gotthelff, &bdquo;en daarom hebben wij met
+elkander geturnd.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ik zal die zaak ernstig onderzoeken,&rdquo; sprak Meier, &bdquo;maar wee degeen,
+die van dit alles de schuld heeft.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Wij alleen hebben schuld,&rdquo; riep Gotthelff.</p>
+
+<p>&bdquo;Dat zullen wij zien,&rdquo;&mdash;hernam Meier. &bdquo;Marsch, jongen, vooruit naar je
+kamer, en wee u, als gij buiten mijn toestemming er we�r uitkomt.&rdquo;</p>
+
+<p>Theodoor gehoorzaamde zonder een woord tegen te spreken. Gotthelff en
+Liesbet daarentegen <span class="pagenum" title="31">&nbsp;</span><a id="p_31"></a>vertelden alles wat er voorgevallen was aan hunne
+ouders.</p>
+
+<p>Liebel wachtte nog altijd op de kinderen. Eindelijk ging hij weder
+liggen en verdiepte zich in gissingen over het
+<ins class="corr" id="corr7" title="Bron: onverwachtte">onverwachte</ins> wegblijven. Eindelijk kwam Golberg, die er
+buitengewoon ernstig uitzag.<ins class="corr2" id="corr8" title="Bron: &rdquo;"></ins></p>
+
+<p>&bdquo;Waarom zijn de kinderen niet gekomen?&rdquo; vroeg Liebel.</p>
+
+<p>&bdquo;Ik weet niet of ik u de oorzaak zeggen wil,&rdquo; antwoordde Golberg, &bdquo;er is
+iets onaangenaams voorgevallen, en ik vrees, dat als ik u het vertel,
+deze geschiedenis nadeelig op uw herstel zal werken.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Vooruit er mede,&rdquo; zeide Liebel, &bdquo;de onzekerheid pijnigt meer dan de
+wetenschap.&rdquo;</p>
+
+<p>Golberg vertelde alles wat er voorgevallen was. &bdquo;De bankier heeft alle
+knechts en meiden streng ondervraagd, en de uitslag hiervan is geweest,
+dat wij drie�n, gij, vrouw Wimner en ik, de hoofdoorzaak van alles zijn.
+Vrouw Wimner moet terstond het huis uit; ik met het einde der maand, en
+wat mijnheer Meier met u doen zal weet ik niet.&rdquo;</p>
+
+<p>Liebel schrikte geweldig. &bdquo;Wij hebben,&rdquo; zeide hij, &bdquo;eerder een belooning
+dan straf <span class="pagenum" title="32">&nbsp;</span><a id="p_32"></a>verdiend, maar we hebben niet gedacht aan het booze humeur
+van een tiran. Ik ben de oorzaak van het leed, dat vrouw Wimner en u
+aangedaan wordt. Wat nu te doen, om dat kwaad goed te maken?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Heb voor mij en de mijnen geen zorg, meester,&rdquo; vervolgde Golberg.
+&bdquo;Reeds lang heb ik plan gehad om iets anders te zoeken en dan voor
+de betrekking van huisbewaarder te bedanken. Mijn vrouw en ik zijn
+voornemens een kruidenierswinkel op te richten; het noodige geld
+daarvoor ontbreekt ons echter. Ik heb al eenige keeren moeite gedaan
+om geld te krijgen, maar er is niemand te vinden, die zonder een goed
+onderpand geld geven wil. Maar nu de zaken zoo staan, zal er mogelijk
+wel een menschenvriend zijn die ons helpen wil. Vrouw Wimner beklaag ik
+volstrekt niet; zij mag blijde zijn uit een dienst ontslagen te worden,
+die waarlijk niet veel beter dan een gevangenis is. Alleen beklaag ik
+Theodoor; op dien kan de wreede bankier zich wreken.&rdquo;</p>
+
+<p>Toen Golberg vertrokken was, raadpleegde Liebel met zichzelven.
+&bdquo;Golberg,&rdquo; zeide hij, &bdquo;heeft zich als een echte Samaritaan voor mij
+<span class="pagenum" title="33">&nbsp;</span><a id="p_33"></a>gedragen, bij mijn ziekbed gewaakt en mij trouw verpleegd. Het is door
+mijn toedoen dat zij hunne betrekking verliezen. Evenzoo vrouw Wimner.
+Het is dus niet meer dan plicht dat ik zooveel mogelijk hulp verleen.
+Ach, als ik nu maar kon of durfde uit gaan!<ins class="corr" id="corr9" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins></p>
+
+<p>Zes dagen later gaf de heelmeester hiertoe zijn toestemming. Liebel
+strompelde het huis uit, nadat hij uit een gesloten lade een klein
+voorwerp, dat in papier gewikkeld was, had gehaald en in zijn jaszak
+gestoken.</p>
+
+<p>Het werd avond, maar de meester kwam niet te huis. Daarentegen liep
+door de stad het praatje, dat de oude meester Liebel door de politie
+gearresteerd was, omdat hij bij een der juweliers een gouden snuifdoos,
+met brillanten omzet, had te koop aangeboden, en dat dit voorwerp
+reeds lang als gestolen bij de politie was aangegeven. Het gerucht was
+waarheid. Liebel zat tusschen vier muren, in een somber hok, dat slechts
+enkele stralen daglicht toeliet en waarin zich niets dan een stroozak,
+om op te leggen, bevond. Hij trok zich zijn lot echter niet aan;
+integendeel, hij was vroolijk en tevreden. &bdquo;Er hebben,&rdquo; prevelde <span class="pagenum" title="34">&nbsp;</span><a id="p_34"></a>hij,
+&bdquo;v��r mij meer menschen onschuldig gezeten.&rdquo; Hij ging in gedachten na,
+hoeveel personen uit de geschiedenis onschuldig gevangen waren geweest,
+en eindigde zijn overdenking met het bekende lied:</p>
+
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+  <div class="i0"><ins class="corr2" id="corr10" title="Bron: &bdquo;"></ins>Wees trouw en eerelijk tot aan uw laatsten dag,<br /></div>
+</div>
+</div>
+
+<p class="noi">en toen hij aan den volzin kwam:</p>
+
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+  <div class="i0">Dat zingt gij bij de waterkruik, alsof het nektar was,<br /></div>
+</div>
+</div>
+
+<p class="noi">staakte hij zijn gezang, terwijl hij lachend uitriep: &bdquo;Daar staat
+werkelijk een waterkruik. Kom, ik wil eens proeven of de inhoud naar
+wijn smaakt. Ik hoop maar dat men mij tegen den avond wat eten brengt.&rdquo;</p>
+
+<p>Toen Golberg het vreeselijke nieuws vernomen had, vloog hij naar den
+geheimraad H�nel, en vroeg of deze de voorspraak zijn wilde voor den
+meester. De heer H�nel was hiertoe terstond bereid.</p>
+
+<p>Toen Liebel den volgenden morgen in 't verhoor genomen werd, verklaarde
+hij, dat hij, nu ruim vijf-en-twintig jaar geleden, den tegenwoordigen
+vorst les gegeven had in de latijnsche en de grieksche taal, en dat
+hij toen, tot belooning daarvoor, de gouden doos met brillanten <span class="pagenum" title="35">&nbsp;</span><a id="p_35"></a>omzet,
+waarop het jaartal gegraveerd was, van den vorst ontvangen had. Hij had
+de doos nooit gebruikt, omdat<ins class="corr2" id="corr11" title="Bron: ,"></ins> hij niet snoof, en haar
+bewaard, totdat hij de geldswaarde noodig had, en daar zich dit geval nu
+voordeed, had hij besloten de doos te verkoopen.</p>
+
+<p>Toen Liebel dat verhaal gedaan had, werd het verslag daarover den
+geheimraad H�nel ter hand gesteld. Deze was een vertrouwde van den
+vorst, en deelde hem het gebeurde mede.</p>
+
+<p>&bdquo;O ja,&rdquo; zeide de vorst, &bdquo;ik herinner mij nog zeer goed mijn leermeester
+in de doode talen. Ik was zeventien jaren oud, toen ik de lessen van
+hem kreeg, die mij toegang tot de universiteit gaven. Het was een best
+mensch, die meester Liebel; en dat ik hem, bij de vele staatszorgen,
+geheel vergeten heb, is zijn eigen schuld, daar hij nooit weder iets
+van zich heeft laten hooren. Ik herinner mij ook zeer goed, dat mijn
+overleden vader hem een gouden doos ten geschenke gegeven heeft. De
+hofjuwelier Schr�del zal daarover wel nadere inlichtingen kunnen geven,
+want bij hem werden alle dergelijke geschenken gekocht.<ins class="corr" id="corr12" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins></p>
+
+<p>Toen de doos den juwelier werd voorgelegd, <span class="pagenum" title="36">&nbsp;</span><a id="p_36"></a>bekeek hij haar nauwkeurig,
+want hij had de gewoonte om ieder stuk, dat bij hem vervaardigd was, een
+geheim teeken te geven&mdash;dit vond hij ook op deze doos. Daarna sloeg hij
+zijn boek op, waarin vermeld stond den tijd van aflevering, den naam aan
+wien zij gezonden was, als ook den prijs wat zij gekost had. Alles sloot
+met hetgeen door den meester gezegd was.</p>
+
+<p>&bdquo;Ik heb,&rdquo; zeide de juwelier, &bdquo;veel dusdanige doozen aan ons hof
+geleverd; dus, als al de eigenaars als dieven worden opgepakt, dan kan
+de gevangenis spoedig goed bevolkt zijn.&rdquo;</p>
+
+<p>Liebel was weder naar zijn cel gebracht, doch spoedig vernam hij eenige
+naderende voetstappen. De grendels werden van de deur weggeschoven, en,
+gelijk met den gevangenbewaarder, stormde de huisbewaarder Golberg met
+vrouw en kinderen binnen. Allen drukten en kusten de handen van den
+meester.</p>
+
+<p>Golberg riep: &bdquo;beste mijnheer Liebel, uw onschuld is erkend, de
+geheimraad, die mij deze heuchelijke tijding heeft medegedeeld, zal op
+het oogenblik hier zijn, om u met eer uit dit ellendige hol te voeren.&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="37">&nbsp;</span><a id="p_37"></a></p>
+
+<p>&bdquo;Hoe is het mogelijk,&rdquo; vroeg vrouw Golberg, &bdquo;dat men u voor een dief
+heeft kunnen houden? Het is verschrikkelijk!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Och,&rdquo; antwoordde Liebel op zachten toon, &bdquo;deze nieuwe beproeving zal
+ook alweer noodig geweest zijn. Van heden af zal ik ten minste de
+vrijheid nog meer waardeeren dan vroeger. Drie zaken heb ik zeer
+ontbeerd: de vriendelijke zonnestralen, mijn boeken en uw lekkere
+koffie, vrouw Golberg. Dezen morgen werd ik onthaald op een watersoepje.
+Die wilde er niet best in; wel zong ik met heldere stem: &bdquo;Dan zingt gij
+bij de waterkruik alsof het nektar was,&rdquo;&mdash;maar ik meende het toch niet.
+Dat water heeft mijn maag bedorven.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Als gij bij ons komt,&rdquo; zeide vrouw Golberg, &bdquo;dan zal ik u een kop
+koffie gereed maken, zooals gij nog nooit gedronken hebt. Een lood
+koffie voor twee kopjes en daarbij een lekker broodje uit de koninklijke
+bakkerij. Wat zou Theodoor gaarne met ons hier heen gegaan zijn, maar de
+arme jongen zit insgelijks gevangen.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Dat arme kind,&rdquo; zuchtte Liebel, &bdquo;God zegene hem.&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="38">&nbsp;</span><a id="p_38"></a></p>
+
+<p>Het binnenkomen van den geheimraad brak het gesprek af.</p>
+
+<p>&bdquo;Zwaar beproefde man,&rdquo; zoo ving deze aan, &bdquo;verlaat met mij deze
+verschrikkelijke plaats. De vorst wacht u; hij is bereid u een
+schitterende voldoening te geven.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Wie?... ik? ik zou met deze slechte kle�ren, die nog naar de gevangenis
+ruiken, voor den vorst verschijnen? Neen, dat gaat niet.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Kom, volg mij,&rdquo; riep de geheimraad, terwijl hij den tegenstrevenden
+meester met zich trok, &bdquo;het rijtuig staat op u te wachten.&rdquo;</p>
+
+<p>Het was een rijk vergulde hof koets, waaromheen zich een nieuwsgierige
+volksmenigte geschaard had. Toen de meester, door twee hoflakeien
+gevolgd, het rijtuig instapte, zag hij niets dan vroolijke en opgeruimde
+gezichten. Toen de vurige paarden het rijtuig in beweging brachten,
+hoorde hij achter zich het volk aanheffen: &bdquo;hoera, hoera! leve meester
+Liebel&mdash;hoera!&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Droom of waak ik?&rdquo; vroeg Liebel, terwijl hij zich op het zachte kussen
+heen en weder liet schommelen, &bdquo;ben ik eensklaps zoo'n belangrijk
+persoon geworden?&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="39">&nbsp;</span><a id="p_39"></a></p>
+
+<p>De vorst ontving lachende zijn vroegeren leermeester. &bdquo;Beste Liebel,&rdquo;
+zoo sprak deze hem aan, &bdquo;ik moet beginnen met u te beknorren, omdat gij
+nooit weer zijt komen omkijken naar uw ouden leerling. Waarom zijt gij
+nooit bij mij geweest? Waarom hebt gij niet gedongen naar den titel van
+professor? Mijn invloed zou u ten dienste gestaan hebben.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Genadige vorst,&rdquo; antwoordde Liebel, &bdquo;ik weet dat uwe doorluchtigheid
+dagelijks met verzoekschriften overstelpt wordt, en aangezien ik door
+het geven van lessen in mijn onderhoud heb kunnen voorzien, zoo vond ik
+geen vrijheid het aantal verzoekschriften met nog een te vermeerderen.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Als alle menschen zoo bescheiden waren,&rdquo; antwoordde de vorst. &bdquo;Maar
+nu, wat wilt gij? Een hoogere betrekking bij het onderwijs, of de
+betrekking van bibliothecaris aan de hoogeschool? Of wilt gij liever in
+de residentie blijven? In dat geval heb ik ook nog wel een betrekking
+voor u. De custos van onze bibliotheek heeft zijn ontslag aangevraagd
+en deze post is nog niet begeven. Er is aan verbonden een jaarwedde van<span class="pagenum" title="40">&nbsp;</span><a id="p_40"></a>
+500 thaler en geeft u bovendien nog veel vrije tijd. Wat wilt gij?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ach, uwe doorluchtigheid, welk onverwacht geluk! Ja, de boeken, de
+boeken, dat is mijn element. Hoe gelukkig zal ik mij gevoelen als...&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Goed,&rdquo; zeide de vorst, &bdquo;bij deze benoem ik u tot mijn
+hofbibliothecaris, en tevens ontvangt gij hier ten tweede maal uit mijn
+hand de snuifdoos. Gebruik haar minstens nog een vijfentwintigtal
+jaren.<ins class="corr" id="corr13" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins></p>
+
+<p>De vorst vermaakte zich met den hoogst gelukkigen Liebel. Eindelijk trad
+de geheimraad naar hem toe, en voerde hem weder naar het rijtuig, dat
+hem naar zijn woning bracht.</p>
+
+<p>&bdquo;Wat heb ik gehoord,&rdquo; zeide de geheimraad, &bdquo;snuift gij niet? Ik
+daarentegen ben een hartstochtelijk snuiver, wees zoo goed en laat mij
+het eerste snuifje uit de koninklijke doos hebben.&rdquo;</p>
+
+<p>Liebel haalde de doos uit den zak, die veel zwaarder was dan vroeger.
+Toen hij het deksel oplichtte, glinsterden hem, tot den rand der doos
+toe, nieuwe dukaten tegen.</p>
+
+<p>&bdquo;Dat is sterke snuif,&rdquo; riep de geheimraad op lachenden toon. &bdquo;Zult gij
+die ook <span class="pagenum" title="41">&nbsp;</span><a id="p_41"></a>zonder te gebruiken laten beschimmelen, zooals gij vroeger de
+doos gedaan hebt?<ins class="corr" id="corr14" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins></p>
+
+<p>&bdquo;Neen,&rdquo; antwoordde Liebel, terwijl tranen van aandoening over zijn
+wangen biggelden, &bdquo;met dat geld zal ik een goede zaak tot stand brengen
+en veel nut stichten<ins class="corr" id="corr15" title="Bron: ?">.</ins> Dat geld zal het geluk bevorderen van mijn
+vrienden, die mij in den nood trouw ter zijde gestaan hebben. Om hen
+te redden had ik deze doos willen verkoopen, die ik van nu af als een
+kostbaar kleinood in eere houden zal. Hoe wonderbaar zijn de wegen des
+Heeren, die dikwerf uit het slechte het goede doet geboren worden.&rdquo;</p>
+
+<p>Het gebeurde zooals Liebel gezegd had. De kruidenierswinkel van Golberg
+was spoedig gereed. Dat Liebel vrouw Wimner tot zijn huishoudster
+benoemde, zoodra hij zijn dakkamertje verwisseld had voor eene nette
+woning, was een zaak, die, zoo hij zeide, van zelve sprak.</p>
+
+<p>Door deze handelwijze waren alle verdrukte en slecht behandelde personen
+gered. E�n echter verkeerde nog in een ongelukkigen toestand. De arme
+Theodoor zat nog eenzaam in zijn sombere achterkamer. Dit hinderde <span class="pagenum" title="42">&nbsp;</span><a id="p_42"></a>den
+hofbibliothecaris, en hij rustte niet v��r hij een middel gevonden had,
+waardoor ook deze ongelukkige een beter lot deelachtig werd.</p>
+
+<p>Op zekeren dag kwam het Liebel ter ooren, dat de zaken van den bankier
+niet in orde waren. De onaangename man had zich in speculati�n gestoken
+die verkeerd afgeloopen waren, en het was vrij algemeen bekend, dat hij
+daarmede zijn vermogen verspeeld had. Nauwelijks was Liebel met deze
+zaak bekend of hij vervoegde zich bij den bankier.</p>
+
+<p>De ontvangst was niet vriendelijk; trouwens, Liebel had zich daarop
+voorbereid; hij had nog nooit een vriendelijk woord van mijnheer Meier
+ontvangen.</p>
+
+<p>Eerlijk en openhartig kwam Liebel voor zijn zaak uit. Hij verbloemde
+niets wat hij van den toestand van den bankier vernomen had en eindigde
+met de vraag: &bdquo;En nu, mijnheer Meier, kom ik met een vriendelijk verzoek
+tot u: sta mij den verlaten wees af, ik zal, zoo lang ik leef, voor hem
+zorgen, en tevens maken dat hij, indien ik kom te sterven, niet zonder
+hulp achterblijft.&rdquo;</p>
+
+<p>Men kon zien, dat de trotsche bankier een <span class="pagenum" title="43">&nbsp;</span><a id="p_43"></a>inwendigen strijd voerde. Het
+aanbod was echter te verleidelijk, en hij wilde ook wel van Theodoor
+ontslagen zijn. Op den hem eigen stroeven toon gaf hij zijn toestemming
+en deed afstand van den knaap.</p>
+
+<p>Liebel was overgelukkig. Geen minuut wilde hij zijn leerling meer in de
+achterkamer laten. Hij verzocht en kreeg toestemming om den knaap
+terstond uit zijn gevangenis te bevrijden en met zich te nemen.</p>
+
+<p>Nog nooit had Liebel zoo gelukkig langs de straat geloopen, dan deze
+keer, nu hij Theodoor naar zijn woning bracht. Met medelijden zag hij
+den knaap aan. &bdquo;Ach,&rdquo; dacht hij, &bdquo;wat heeft dat kind veel ontbeerd. Het
+zal voortaan mijn levensdoel zijn hem te vergoeden al wat hij tot nu toe
+te kort gekomen is.&rdquo;</p>
+
+<p>Veertien jaren waren vervlogen. De bankier was overleden zonder
+eenig fortuin na te laten. Theodoor was een jonge krachtige man van
+drie-en-twintig jaren geworden. Na den dood van zijn oom werd het huis,
+waarin hij eenige jaren in ellendigen toestand geleefd had, door aankoop
+zijn eigendom.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="44">&nbsp;</span><a id="p_44"></a></p>
+
+<p>Op een schoonen zomermiddag zat in de schaduw der tuinmanswoning, de
+plek, waar het spel met de sneeuwballen had plaats gehad, de eerwaarde
+leermeester Liebel op de eereplaats aan den maaltijd. Zijn hoofd was
+bedekt met een zwart fluweelen mutsje, waaronder zilverwitte haren te
+voorschijn kwamen; diepe rimpels lagen hem op het voorhoofd. V��r hem
+op de tafel stonden twee potten met bloemen, de eene was een donkere
+Basilicum, de andere een vuurroode Balsamine, geschenken van Gotthelff
+en Liesbet. Liebel vierde heden zijn <ins class="corr" id="corr16" title="Bron: vier-en-zevenstigste">vier-en-zeventigste</ins> verjaardag. De
+kinderen zaten naast hunne ouders, daarnevens Theodoor Meier en vrouw
+Wimner, die af en aan liep om de verschillende gerechten op te brengen.</p>
+
+<p>Bovendien zat er nog aan tafel de echtgenoot van Liesbet, een welvarend
+drogist, die, als deelgenoot, met Gotthelff flinke zaken deed. De
+welbereide spijzen en de edele wijn werden met gretigheid genuttigd,
+terwijl er menige heildronk op het welzijn van den grijsaard, aller
+vriend, werd uitgebracht.</p>
+
+<p>Deze wierp een blik op zijn dakvenstertje en zeide met bevende stem:
+&bdquo;Het is heden <span class="pagenum" title="45">&nbsp;</span><a id="p_45"></a>juist veertien jaren geleden, dat ik daar voor dat
+geopende dakvenster stond en zong:</p>
+
+<div class="poem">
+<div class="stanza">
+  <div class="i0">Reeds zestig jaren zijt gij oud, en hebt veel storm beleefd.<br /></div>
+</div>
+</div>
+
+<p>Er hebben na dien tijd nog heel wat stormen over mijn hoofd gewaaid,
+doch allen zijn door Gods goedheid opgevolgd geworden door zonneschijn
+en kalm weder. Hem daarvoor de dank, Hem alleen de eer!&rdquo;</p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="46">&nbsp;</span><a id="p_46"></a></p>
+
+<h2><a id="GANZENKOOPMAN"></a>DE GANZENKOOPMAN VAN NEURENBERG.</h2>
+
+<hr class="chbegin" />
+
+<p>&bdquo;O, ganzendief! ganzendief!&rdquo; werd in het dorp geroepen. &bdquo;Ganzendief!
+ganzendief!&rdquo; weerklonk het in de verte. Waar men liep of stond, ieder
+oogenblik hoorde men de jeugd die leelijke woorden herhalen. Het gold
+een kleinen, armen knaap, die er niet ouder uitzag dan tien of elf
+jaren, maar die reeds dertien jaren achter den rug had.</p>
+
+<p>Het is een bizondere liefhebberij, hoofdzakelijk voor de jeugd op het
+platte land, om haar gelijken, en voornamelijk het arme deel der
+gemeente, te bespotten en bijnamen te geven, te meer, wanneer eenig
+lichaamsgebrek hiertoe aanleiding geeft.</p>
+
+<p>Men deed echter een groot onrecht met Balthasar Teppel, want dien gold
+het scheldwoord, &bdquo;ganzendief&rdquo; te noemen. Men had hem <span class="pagenum" title="47">&nbsp;</span><a id="p_47"></a>liever den naam
+van ganzenvriend moeten geven.</p>
+
+<p>Ieder mensch moet op aarde iets hebben waarmede hij ingenomen is, en
+Balthasar bezat op aarde niets dan twee kleine jonge ganzen, die nog
+niet eens vederen, maar goudgeele haren bezaten. Hij had noch vader noch
+moeder, noch broeders, noch zusters, zelfs geen naaste bloedverwant&mdash;hij
+was een verlaten wees. Hij bezat niets dan het vertrouwen op God en de
+twee jonge ganzen, die hij van den watermolenaar gekregen had. Balthasar
+wist niet dat ganzen eenmaal het Kapitool van Rome gered hadden, evenmin
+wist hij hoe lekker een boterham, met ganzenlever besmeerd, smaakte.
+Niettegenstaande dat, hield hij veel van de ganzen en benijdde hen
+dikwerf, omdat zij volstrekt geen last van de bittere kou hadden, en
+zelfs, al liepen zij in den regen, niet nat werden, daar zij het water
+van hun vederen afschudden. Ook van koud noch van warm weder hadden zij
+eenige last. Hij hoorde veel liever het geschater van een gans dan het
+kakelen van een haan of het koeren van een duif, of het blaffen van een
+hond. Zoo heeft ieder zijn smaak.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="48">&nbsp;</span><a id="p_48"></a></p>
+
+<p>Op zekeren dag had een dozijn jonge ganzen, die eenige dagen
+geleden uit den dop gekropen waren, zich van de moederlijke zorg
+onttrokken en in de nabij zijnde molenvliet begeven, waar zij, door den
+stroom voortgedreven, hunne zwakke zwemvliezen nauwelijks behoefden
+te gebruiken. Zoo naderden zij, dicht aaneengesloten, het snel
+ronddraaiende rad van den watermolen, dat, als het hun in zijn vaart
+medesleurde, allen in ��n oogwenk uit het water zoude opbeuren en
+tusschen de kamraderen vermorselen. Nog ��n oogenblik en het zou met het
+leven der jeugdige waaghalzen gedaan zijn, doch juist op dit oogenblik
+naderde hun redder de plaats des onheils. Balthasar, die het ongeluk zag
+aankomen, snelde, zonder aan eigen levensgevaar te denken, te hulp. De
+moedige knaap sprong op een balk, die dwars in het water over een beek
+lag, plaatste zich daarop in liggende houding en zwaaide met handen en
+voeten. De ganzen, hierdoor verschrikt, vlogen links en rechts en
+trachtten hun verschrikker te ontvlieden.</p>
+
+<p>De molenaar en zijn vrouw kwamen op het geschreeuw van Balthasar buiten,
+en, het <span class="pagenum" title="49">&nbsp;</span><a id="p_49"></a><ins class="corr" id="corr17" title="Bron: vaar">gevaar</ins>
+ziende, brachten zij eerst hunne ganzen in
+veiligheid, en hielpen daarna Balthasar uit zijn benauwden toestand, aan
+wie twee der geredde gansjes als loon voor zijn edelmoedigheid ten
+geschenke gegeven werd.</p>
+
+<p>Er is voor hem, die niet veel gewoon is, weinig noodig om zich gelukkig
+te gevoelen. Menig vorst is niet zoo gelukkig met het overwinnen van
+twee koningrijken als onze Balthasar was met zijn twee ganzen. Hij
+vergat zijn toestand en voelde niet eens dat zijn armen en beenen nat
+waren, veel minder hinderde hem de koude, ofschoon hij liep te sidderen.
+Hij hield de ganzen in beide handen en drukte ze tegen zijn borst.
+Opgeruimd van vreugde vervolgde hij zijn weg en zocht de eenzaamheid op,
+om daar zijn schatten goed te kunnen bekijken en de jeugdige vogeltjes
+in het gras te laten loopen. Even als een goede huismoeder, die alle
+zorgen aan haar lievelingen besteed, zoo ook was Balthasar, of liever
+Balzer, want zoo werd hij algemeen genoemd, vol zorg voor zijn
+lievelingen, en voorzag ze van goed voedsel en drinken.</p>
+
+<p>Balzer woonde, even als andere arme weezen, in het dorpsarmhuis; hij had
+op den <span class="pagenum" title="50">&nbsp;</span><a id="p_50"></a>zolder een klein kamertje, dat hij zijn eigendom kon noemen; dat
+vertrek had de eigenschap van in den winter verschrikkelijk koud en in
+den zomer brandend heet te zijn; dit hinderde hem echter volstrekt niet.
+Van jongs af aan ontbeeringen gewend, was hij niet beter gewoon. Balzer
+maakte in een hoek van het dakkamertje een stal voor zijn lievelingen.</p>
+
+<p>Des morgens werd hij door hun gesnater gewekt, en dan was zijn eerste
+bezigheid hen te voederen. Hij deelde met hen zijn grof roggebrood,
+ofschoon de portie, die hij dagelijks van het armenhuis kreeg, niet
+groot was.</p>
+
+<p>Het ging echter in het armenhuis, waar Balzer verpleegd werd, juist
+zooals het overal gaat: men <ins class="corr" id="corr18" title="Bron: dulde">duldde</ins> niet dat iemand, die door
+de gemeente onderhouden werd, iets voor zijn liefhebberij er op nahield,
+en zoo werd het Balzer ook verboden twee ganzen te onderhouden. De goede
+jongen kon echter niet scheiden van de beesten, die hij innig lief
+gekregen had.</p>
+
+<p>Door het dorp, waar onze Balzer woonde, stroomde een tamelijk breed
+water, dat in de naaste rivier uitliep. Het was dus natuurlijk, <span class="pagenum" title="51">&nbsp;</span><a id="p_51"></a>dat de
+bewoners van Dortingen, zoo heette het dorp, daarin hunne ganzen lieten
+zwemmen; het kweeken van deze vogels verschafte aan menigeen een groot
+deel van hun bestaan.</p>
+
+<p>Nu wilde het toeval dat de persoon, die door het dorpsbestuur aangesteld
+was om toezicht over de ganzen te houden, een betere betrekking kon
+krijgen, en alzoo voor den post van ganzenbewaker bedankte.</p>
+
+<p>De molenaarsvrouw, die de edelmoedige daad van Balzer nog niet vergeten
+was, sprak met de invloedrijke personen van het dorp en maakte dat
+Balzer benoemd werd tot waker over de ganzen.</p>
+
+<p>Hierdoor raakte het gemeentebestuur uit het armenhuis een wees kwijt,
+want nu kon Balzer zijn eigen brood verdienen. Het gemeentebestuur
+ondersteunde gaarne deze zaak, daar het in zijn voordeel was, en tevens
+maakte het Balzer meer dan gelukkig.</p>
+
+<p>Nu was er niemand die hem beletten kon, om zijn twee ganzen tegelijk met
+de anderen, zoowel in het water als op de weide te verzorgen.</p>
+
+<p>Hij bond, om alle verwarring te voorkomen,<span class="pagenum" title="52">&nbsp;</span><a id="p_52"></a> om de nekken en linker
+pooten van zijn ganzen een rood bandje. Deze voorzorgsmaatregel, door
+Balzer genomen, was zeer verstandig en bleek spoedig niet overbodig te
+zijn geweest.</p>
+
+<p>Nu had de knaap gelegenheid en tijd om de natuur, de levenswijs, den
+aard, de ziekten en kwalen der ganzen te leeren kennen, alsook om te
+bestudeeren welk voedsel goed of schadelijk voor hen was. Hij was geen
+luie, gedachtelooze ganzenhoeder; den geheelen dag hield hij zich met de
+vogels, die aan zijn zorg toevertrouwd waren, bezig, en zeer terecht
+verwierf hij spoedig algemeen den bijnaam van Ganzenvriend. De vogels
+betoonden zich dankbaar voor de liefderijke zorg en verpleging, die
+dagelijks aan hen besteed werd; zij volgden Balzer waar hij ging en
+bleven altijd in zijn onmiddelijke nabijheid.</p>
+
+<p>Toen de ganzen van Balzer volwassen waren en er gezond en prachtig
+uitzagen, trachtte een boosaardige dorpsjongen hem zijn eigendom
+afhandig te maken. Met dit doel had hij de roode bandjes van de halzen
+losgemaakt en deze om de halzen gebonden van twee magere ganzen, die hem
+toebehoorden<span class="pagenum" title="53">&nbsp;</span><a id="p_53"></a> en die hij aldus wilde laten doorgaan voor ganzen van
+Balzer.</p>
+
+<p>Deze, die door zijn dagelijkschen omgang met de vogels, allen aan hun
+vederen kende, bemerkte spoedig het bedrog; hij riep de ganzen die hem
+toebehoorden; deze naderden hem en hadden de lintjes nog om de pooten;
+hierop had de dief niet gelet en daardoor kwam het bedrog spoedig uit.</p>
+
+<p>Een wreed gevaar bedreigde op nieuw de ganzen van Balzer, en ditmaal was
+het veel erger.</p>
+
+<p>Onzen ganzenhoeder had dit gemeen met alle jongens van zijn jaren, dat
+hij des nachts zeer vast sliep, en dat zelfs het gebulder van een
+kanonschot niet in staat was hem wakker te maken.</p>
+
+<p>Maar, even als een zorgvuldige moeder terstond ontwaakt als haar
+jeugdige lieveling schreeuwt of als het iets overkomt, zoo ook was het
+met Balzer; er kon des nachts niets met de ganzen gebeuren of hij
+ontwaakte; het minste vreemde geluid of de minste onrust onder hen deden
+hem terstond ontwaken en in de duisternis van zijn legerstede opstaan.
+Spoedig begaf hij zich dan bij de<span class="pagenum" title="54">&nbsp;</span><a id="p_54"></a> vogels, verzorgde hen en wist
+menigmaal door spoedige hulp groote ongelukken te voorkomen.</p>
+
+<p>Op zekeren nacht vernam hij, nadat hij eenigen tijd geslapen had, een
+onrustige beweging onder zijn kudde; het bed uit te springen was voor
+hem het werk van een seconde; hij greep in het duister rond, en kwam
+spoedig tot de ervaring dat er een dief in den stal was; het gelukte
+hem een vrouw bij de kleeren te pakken, en, wat hij eenmaal vast had,
+liet hij niet gemakkelijk los. Er ontstond tusschen hem en de diefegge
+een vreeselijke worsteling; de vrouw sprak geen woord, maar deed alle
+mogelijke moeite om zich uit de handen van Balzer te bevrijden.
+Eindelijk gelukte het haar; de rok, waaraan Balzer haar vast hield,
+scheurde; zij ontvluchtte en de ganzenhoeder bleef met een lap in de
+handen staan.</p>
+
+<p>Balzer, die gedurende de worsteling om hulp geroepen had, werd spoedig
+door de buren bijgestaan; zelfs de nachtwacht kwam op het hulpgeschreeuw
+toeloopen, en had het geluk de diefegge te grijpen, juist op het
+oogenblik dat zij den stal wilde ontvluchten;<span class="pagenum" title="55">&nbsp;</span><a id="p_55"></a> de vrouw werd in arrest
+gebracht en met veertien dagen gevangenis gestraft.</p>
+
+<p>Het werd herfst, de lucht werd dagelijks bewolkt, het gras op de weide
+groeide niet meer, en alzoo moest er een einde gemaakt worden aan het
+ganzenhoeden.</p>
+
+<p>De volwassen en vette ganzen gingen den weg op van het vleesch, dat wil
+zeggen: zij werden gedeeltelijk levend, gedeeltelijk dood verkocht,
+terwijl slechts een klein gedeelte voor de fokkerij behouden bleef.
+Balzer moest ook van het geliefd tweetal scheiden; vooreerst omdat hij
+in de eerste maanden buiten betrekking gesteld werd, en ten tweede omdat
+er nu geen groen voedsel meer te vinden was.</p>
+
+<p>Op een guren dag in de maand November toog Balzer met zijn twee ganzen
+naar de stad Neurenberg, die twee uren van het dorp verwijderd lag. In
+zijn zakken had hij een paar stukken roggebrood en de ganzen droeg hij
+onder zijn armen. Al wat hij bezat droeg hij bij zich.</p>
+
+<p>Terwijl de ganzen, die volstrekt geen begrip hadden van het treurige lot
+dat hen te wachten stond, vroolijk heen en weder keken,<span class="pagenum" title="56">&nbsp;</span><a id="p_56"></a> was het hart
+van hem die hen droeg, o zoo gedrukt. Hij moest van datgene wat hem het
+liefst was voor altijd scheiden, en eenzaam den langen somberen winter
+doorleven. Eerst liep hij langs den weg te weenen, doch eindelijk
+bemoeide hij zich meer met zijn vogels en sprak hen op troostenden toon
+toe; hij scheen behoefte te gevoelen hen nogmaals vriendelijk toe te
+spreken, ofschoon hij zeer goed wist dat zij hem toch niet begrepen.</p>
+
+<p>&bdquo;Och,<ins class="corr" id="corr19" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins> zuchtte hij eindelijk, &bdquo;sterven moeten wij allen&mdash;allen
+zonder onderscheid. Eerst heb ik mijn beste vader en vier weken daarna
+mijn onvergetelijke moeder zien sterven! Oude menschen <i>moeten</i> sterven,
+doch somwijlen sterven jonge menschen ook. Niemand wil een oude gans
+koopen, dus het lot van die arme beesten is, om jong te sterven, daarom
+moet ik van u scheiden, want nu is uw vleesch nog jong en zacht. Het
+verdriet om u te zien sterven, zal mij bespaard worden, en als ik veel
+geld voor u weet te krijgen, dan zal ik in 't voorjaar in staat zijn
+weder eenige jonge ganzen te koopen.&rdquo;</p>
+
+<p>Zoo denkende en pratende, naderde Balzer<span class="pagenum" title="57">&nbsp;</span><a id="p_57"></a> eindelijk den Vrouwentoren te
+Neurenberg. Hij liep de brug, die over de stadsgracht voerde, over, en
+naderde de hoog gewelfde poort, die hij spoedig achter den rug had.
+Eensklaps hoorde hij achter zich geweldig luid roepen: &bdquo;H�, knaap! Wilt
+gij eensklaps uw ganzen zien verbeurd verklaard, of wilt gij eerst
+marktgeld betalen?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Marktgeld!&rdquo; antwoordde Balzer, die niets van deze woorden begreep en
+den stadsportier, die tevens het ambt van commies vervulde,
+verwonderlijk aanstaarde.</p>
+
+<p>&bdquo;Ja, marktgeld,&rdquo; antwoordde de commies, terwijl hij de open hand naar
+hem uitstrekte. &bdquo;Een kreutzer voor iedere gans.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ik heb geen geld,&rdquo; antwoordde Balzer met bevende stem.</p>
+
+<p>&bdquo;Maak dan maar spoedig dat gij we�r buiten de stad komt,&rdquo; hernam de
+commies, &bdquo;en gaat van waar gij gekomen zijt.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Niet zoo driftig, mijnheer,&rdquo; antwoordde Balzer op smeekenden toon. &bdquo;Ik
+ben een arme wees, en bezit niets dan deze twee ganzen, die ik gaarne in
+de stad zou willen verkoopen.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Dat gaat mij allemaal niet aan,&rdquo; grauwde<span class="pagenum" title="58">&nbsp;</span><a id="p_58"></a> de man hem toe. &bdquo;Al waart
+gij de eigen zoon van den keizer, dan zoudt gij toch moeten betalen.
+Daarvoor is Neurenberg een vrije rijksstad en stelt zich tevreden met
+een onnoozelen kreutzer van iederen gulden die het landvolk hier in de
+stad draagt.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ik wil u die twee kreutzers gaarne betalen,&rdquo; antwoordde Balzer, &bdquo;als ik
+weder de stad verlaat en mijn ganzen verkocht heb.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ja, dan moest ik wel een ezel zijn,&rdquo; hernam de commies op lachenden
+toon, &bdquo;als ik mij met zulke praatjes liet afschepen. Dus komaan, betaal
+wat gij schuldig zijt, of...&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ik heb ze niet,&rdquo; antwoordde Balzer, &bdquo;maar zijt gij tevreden als ik u
+mijn buis als pand achterlaat?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Dat buis?&rdquo; antwoordde de man, terwijl hij het kleedingstuk met een
+verachtelijken blik aanzag. &bdquo;Wel, het ziet er kakelbont genoeg uit;
+allerlei lappen, het heeft wel iets van de landkaart van het Duitsche
+rijk. Ik zal het wel laten om dat oude ding in mijn handen te nemen.
+Voort, jongen, maak dat je weg komt.&rdquo;</p>
+
+<p>Balzer stond bitter te weenen. Een fruithandelaar, die oor- en
+<ins class="corr" id="corr20" title="Bron: ooggetuigge">ooggetuige</ins>
+geweest<span class="pagenum" title="59">&nbsp;</span><a id="p_59"></a> was van hetgeen er tusschen Balzer
+en den commies had plaats gehad, riep den knaap bij zich in den winkel.
+&bdquo;Hier hebt gij twee kreutzer,&rdquo; zeide hij op deelnemenden toon tot den
+knaap. &bdquo;Maar gij moet mij uw buis tot pand achterlaten; er wordt
+tegenwoordig zooveel bedrog gepleegd, dat men niemand meer kan
+vertrouwen, en ik kan de twee kreutzer ook niet missen.&rdquo;</p>
+
+<p>Balzer zette de twee ganzen op den grond, trok zijn buis uit en
+overhandigde het onder dankbetuiging aan den fruithandelaar. Hij
+betaalde de twee kreutzer aan den commies, die, zonder verder een woord
+te spreken, weder op zijn stoeltje in de poort ging zitten. Daarna nam
+Balzer de ganzen onder den arm en ging met een beklemd hart naar de
+markt.</p>
+
+<p>Veel nieuws was hier voor onzen jeugdigen koopman te zien. Niet ver van
+een prachtige kerk verwijderd, zag hij een sierlijk bewerkte pomp, die
+haar heldere waterstralen uit gebeeldhouwde koppen te voorschijn bracht.</p>
+
+<p>Onze voorvaderen rekenden onder de heerlijkste voortbrengselen der
+natuur het water als een reine stof, en bouwden daarom rijk versierde
+gedenkzuilen, waaruit zij het volk<span class="pagenum" title="60">&nbsp;</span><a id="p_60"></a> van water voorzagen. Dit is de reden
+dat men nog in vele oude steden zulke prachtige fonteinen en pompen op
+de markten ziet.</p>
+
+<p>Ofschoon Balzer geen kunstkenner was, voelde hij zich toch bizonder
+aangetrokken tot dat gedenkstuk. Eerst liet hij zijn ganzen drinken,
+laafde toen zich zelf en deelde daarna zijn brood met zijn twee
+lievelingen. Toen zocht hij een plaats dicht bij de pomp op en bleef
+daar staan met onder iederen arm een gans; zijn aandacht was onverdeeld
+gevestigd op de heldere waterstralen der pomp en op de steeds
+aangroeiende menigte op de markt.</p>
+
+<p>Geruimen tijd stond Balzer op zijn plaats, steeds te wachten of er een
+kooper voor zijn ganzen zou komen opdagen. Het scheen alsof niemand
+eenige attentie had voor den ongeoefenden koopman, die zijn ganzen al
+vaster en vaster tegen zich aandrukte om ze te verwarmen. Eindelijk liep
+een welgekleede burgervrouw met een mand aan den arm op hem toe.</p>
+
+<p>&bdquo;Wat kost zoo'n gans?&rdquo; vroeg zij, terwijl zij de vogels bevoelde.</p>
+
+<p>&bdquo;Vijf en twintig kreutzer!&rdquo; antwoordde<span class="pagenum" title="61">&nbsp;</span><a id="p_61"></a> Balzer, terwijl hij alle moeite
+deed om zijn waar aan te prijzen. De vrouw antwoordde niet, nam dan de
+eene en dan de andere gans in de hand, woog en bevoelde ze, en zeide
+eindelijk: &bdquo;Ik houd niet van loven, dus kort en goed, ik geef u een
+blanken gulden.&rdquo;</p>
+
+<p>Zij haalde het groote geldstuk uit haar beugeltas en hield dat den knaap
+voor de oogen.</p>
+
+<p>&bdquo;Doe er nog twee kreutzer bij,&rdquo; antwoordde hij met bevende stem, &bdquo;die
+zijn voor het marktgeld dat ik heb moeten betalen.&rdquo;</p>
+
+<p>De vrouw keek met doordringende blikken den knaap aan en haalde nog twee
+kreutzer uit haar tas. &bdquo;Ziedaar,&rdquo; antwoordde zij, &bdquo;maar dan moet gij de
+ganzen te huis brengen, ik woon hier niet ver van daan.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Dat wil ik gaarne doen,&rdquo; antwoordde Balzer.</p>
+
+<p>Onder het loopen vroeg de vrouw, waarom hij in November zoo ligt gekleed
+was. De knaap vertelde haar zijn wedervaren en tevens eenige van zijn
+verdere lotgevallen. De vrouw had medelijden met den armen knaap en gaf
+hem, toen zij te huis gekomen was, een buis,<span class="pagenum" title="62">&nbsp;</span><a id="p_62"></a> dat er veel beter uitzag
+dan dat hetwelk hij verpand had. Daarna zette zij hem een kom warme
+soep voor, die hem zoo lekker smaakte als hij ooit iets geproefd had.
+Eindelijk kwam de heer des huizes uit zijn winkel, waar hij
+verschillende koopwaren verkocht, in de kamer.</p>
+
+<p>&bdquo;Gij hebt ganzen gekocht, Barbaratje,&rdquo; zeide hij, &bdquo;gij weet toch, dat er
+zijn die slechte schachten in de vleugelen hebben.&rdquo; Dit zeggende, trok
+hij een paar veeren uit de vleugelen en vergeleek deze met de veeren
+pen, welke hij achter het oor had. &bdquo;Ziet gij,&rdquo; vervolgde hij, terwijl
+hij minachtend de schachten op den grond wierp, &bdquo;zij zijn veel te zwak
+en te week, ik heb veel liever bereide Hamburger pennen.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Bereide?&rdquo; vroeg Balzer verwonderd, &bdquo;kan men ganzenpennen bereiden? Hoe
+gaat dat?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Alles wordt bereid wil het goed bruikbaar worden,&rdquo; antwoordde de
+koopman, &bdquo;leder, hout, ja, mensch en dier, tot zelfs de geweren voor
+de soldaten.&rdquo; Daarna vertelde hij den knaap, op welke wijze versche
+ganzenvederen tot bruikbare schrijfpennen gemaakt worden. Toen hij van
+Balzer vernam, dat deze<span class="pagenum" title="63">&nbsp;</span><a id="p_63"></a> het geld, dat hij voor de ganzen ontvangen had,
+tot het voorjaar wilde bewaren om er dan weder jonge voor te koopen,
+vond hij dit voornemen zeer goed. &bdquo;Maar,&rdquo; zeide hij, &bdquo;als ik in uw
+plaats was, zou ik dat geld niet zoolang doelloos laten liggen, maar ik
+kocht daarvoor eenige kleine koopwaren, voorwerpen, die het boerenvolk
+altijd gebruiken kunnen en die zij altijd uit de stad moeten halen;
+bijvoorbeeld: garen, band, naai- en breinaalden, leien en griffels,
+vragenboeken en dergelijke zaken. Ik handel in die artikelen en wil ze u
+voor billijken prijs verkoopen. Gij moet met een kleine winst tevreden
+zijn, dan hebt gij kans, dat gij uw gulden, v��r den winter verstreken
+is, tot drie of vier gulden vermeerderd ziet.&rdquo;</p>
+
+<p>Dit voorstel stond Balzer Tippel bijzonder goed aan en hij nam het
+voorstel gretig aan. Beladen met zijn nieuwe koopwaren, nam hij den
+terugtocht aan; eerst <ins class="corr" id="corr21" title="Bron: lostte">loste</ins> hij zijn buis, dat hij verpand
+had, weder in, en had de zelfvoldoening door den koopman een eerlijken
+jongen genoemd te worden. In plaats van nu den geheelen dag in ledigheid
+door te brengen, (scholen bestonden er toen op de<span class="pagenum" title="64">&nbsp;</span><a id="p_64"></a> dorpen nog niet,
+ons voorval heeft plaats gehad in het jaar 1548) liep Balzer met
+zijn koopwaar van het eene dorp naar het andere. Daar zijn waar uit
+benoodigdheden bestond en niet te hoog in prijs waren, was hij spoedig
+uitverkocht en moest hij op nieuw naar den koopman Wormser, in
+Neurenberg, om nieuwe voorraad op te doen.</p>
+
+<p>Balzer leefde zoo zuinig mogelijk, en daar hij in de wintermaanden nog
+eenige ondersteuning uit de gemeentekas ontving, had hij bijna niets
+van zijn verdiensten uit te geven. In dien tijd bestond er nog wat meer
+gastvrijheid dan tegenwoordig, zoodat het menigmaal gebeurde, dat Balzer
+bij een boer ten eten gevraagd werd of een nachtverblijf bekwam, zonder
+dat hij er iets voor behoefde te betalen. Toen het voorjaar aangebroken
+was, nam hij weder het ambt van ganzenhoeder bij de hand, en toen het
+weder herfst was voerde Balzer vier paar vette ganzen, die onbezwaard
+en zijn eigendom waren, naar de markt te Neurenberg. Zoo verliepen er
+eenige jaren, waarin Balzer door vlijt, spaarzaamheid en overleg, zijn
+inkomen zag vergrooten.</p>
+
+<p>Eindelijk had hij zijn post van ganzenhoeder<span class="pagenum" title="65">&nbsp;</span><a id="p_65"></a> neergelegd en een
+onbewoonde hut met den daaraan grenzenden tuin gehuurd, waarin hij
+woonde en zijn koopwaar borg. Hij was nu niet meer de arme ganzenhoeder,
+die bij de vogels in den stal sliep, maar een knappe, flinke jongeling,
+die door rijken en armen gaarne werd ontmoet.</p>
+
+<p>Op zekeren dag in de maand Augustus dreef Balzer Tippel een kudde vette
+ganzen voor zich op den landweg, die naar Neurenberg leidde, uit. Onder
+luid gesnater dreef hij een honderdtal vogels voort, terwijl zij, die
+aan den buitenkant liepen, zich te goed deden aan het gras dat langs den
+weg groeide.</p>
+
+<p>Vier jonge heeren uit den deftigen stand reden op prachtige paarden de
+poort van Neurenberg uit den troep tegemoet. Toen de voorste den troep
+ganzen gewaar werd, gaf hij zijn paard de sporen, zoodat dit begon te
+steigeren, waarna het in wilden draf door de ganzen heen reed.</p>
+
+<p>Dit heldenstuk kostte aan drie ganzen het leven en aan eenige anderen
+gebroken pooten of vleugels, terwijl zij, die ongedeerd bleven, angstig
+heen en weder vlogen.</p>
+
+<p>Toornig over deze behandeling, liep Balzer<span class="pagenum" title="66">&nbsp;</span><a id="p_66"></a> naar hem toe, die aanleiding
+gegeven had tot dit ongeval, om hem zijn misdrijf onder het oog te
+brengen en schadevergoeding te vragen.</p>
+
+<p>In plaats van antwoord ontving hij een slag met de zweep over zijn
+aangezicht, terwijl de ruiter hem toeriep: &bdquo;Uit den weg, ganzenlummel!&rdquo;</p>
+
+<p>Terwijl Balzer bedremmeld en weenende van pijn daar stond, vervolgden de
+ruiters, voldaan over hunnen wreedaard, in vliegenden galop hun weg.</p>
+
+<p>Eindelijk verzamelde Balzer de doode en gewonde vogels, terwijl hij
+de verstrooide weder tot rust trachtte te brengen; gelukkig voor hem
+ondervond hij hierbij de hulp van een paar jongens, die ooggetuigen
+geweest waren van het wreede schouwspel. Daarna ging hij naar een
+fontein en verkoelde zijn aangezicht, dat brandend heet was van de
+bekomen slagen.</p>
+
+<p>Hierna begaf hij zich naar een stalhouder, waar hij zijn vogels in
+verzekerde bewaring gaf en liep toen de stad in, om te weten te komen
+waar de wreede ruiters te huis behoorden en hoe hunne namen waren. Om<span class="pagenum" title="67">&nbsp;</span><a id="p_67"></a>
+hierin te slagen liep hij naar den fruithandelaar, die hem de twee
+kreutzers geleend had en met wien hij na dien tijd altijd kennis
+gehouden had.</p>
+
+<p>&bdquo;Vrouw Mertens,&rdquo; vroeg Balzer, nadat hij de vrouw vriendelijk goeden
+morgen gewenscht had, &bdquo;hebt gij hier ook vier ruiters voorbij zien
+rijden?<ins class="corr" id="corr22" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins></p>
+
+<p>&bdquo;Ja zeker,&rdquo; antwoordde zij, &bdquo;het waren allen vier zonen van
+groothandelaars uit de stad, jongens, die alles verzwelgen wat hunne
+vaders verdiend hebben. De ergste van allen is de jonge Siebold, die nu
+vier weken geleden zijn vader heeft helpen begraven. In plaats van de
+voetsporen van zijn vader te volgen, mishandelt hij zijn onderhoorigen
+en leidt een verkeerd leven; zijn moeder, die alle mogelijke zorg aan
+zijn opvoeding heeft besteed, heeft niets over hem te zeggen en moet
+zich naar zijn grillen schikken. Nu, het gevolg is dat hij niets doet
+dan geld verteeren en uitgaan.&rdquo;</p>
+
+<p>Nadat Balzer uitgelegd had hoe de wreedaard er uitzag en gekleed was,
+moest dat Siebold geweest zijn. Balzer begaf zich naar diens woning.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="68">&nbsp;</span><a id="p_68"></a></p>
+
+<p>Hier moest hij over balen en kisten springen om aan den ingang te
+komen, die hem toegang tot een trap gaf, welke hem den weg naar de
+keuken deed vinden, waarin zich twee meiden en een net gekleede
+jongejuffrouw bevonden. Balzer was in bijna alle groote huizen bekend
+als de ganzenhoeder; het was dus niets vreemds, dat de jongejuffrouw,
+die een arme verre bloedverwant van het huis Siebold was, naar hem
+toeliep met de woorden: &bdquo;wij hebben heden niets noodig, want, zooals gij
+ziet, wij zijn reeds voorzien.&rdquo;</p>
+
+<p>Dit zeggende, wees de jongejuffrouw met haar vingers op een blank
+geschuurden schotel, waarop vier prachtige vette ganzen gereed lagen om
+te worden gebraden.</p>
+
+<p>Voor een oogenblik vergat Balzer zijn leed; als een echte liefhebber
+en met het oog van een kenner liep hij naar de ganzen; hij onderzocht
+den ouderdom, de hoeveelheid vet, de dikte der lever, en kwam tot het
+besluit, dat de laatste vogel het beste was. Nog zelden had hij zulke
+mooie en prachtig schoongemaakte ganzen gezien.</p>
+
+<p>&bdquo;Hebt gij deze ganzen zelf gefokt en geslacht?&rdquo; <span class="pagenum" title="69">&nbsp;</span><a id="p_69"></a>vroeg hij op
+vriendelijken toon aan de jongejuffrouw.</p>
+
+<p>&bdquo;Wel zeker,&rdquo; antwoordde zij.</p>
+
+<p>&bdquo;Geslacht ook?&rdquo; herhaalde Balzer.</p>
+
+<p>&bdquo;Ja,&rdquo; antwoordde het meisje, &bdquo;het is geen prachtig werk om een gans den
+hals om te draaien, maar ik doe het liever zelf, dan het aan anderen
+over te laten, die de arme dieren somwijlen noodeloos martelen.&rdquo;</p>
+
+<p>Eindelijk vertelde Balzer zijn wedervaren en toonde, als bewijs van
+de waarheid, de striemen op zijn gezicht. Het meisje had hem met
+belangstelling aangehoord; zuchtend antwoordde zij: &bdquo;dat is een slechte
+streek.&rdquo; Daarna keerde zij zich om en kwam spoedig terug met een potje
+zalf. &bdquo;Daar,&rdquo; zeide zij, &bdquo;smeer uw wonden met deze zalf in, in dien tijd
+zal ik naar mijn tante gaan, haar het gebeurde vertellen en
+schadevergoeding voor u vragen.&rdquo;</p>
+
+<p>Toen zij weg was, wilde Balzer weten wie deze jongejuffer was. De beide
+dienstmeiden prezen haar zeer en verafschuwden den jongenheer.</p>
+
+<p>&bdquo;Mijn tante,&rdquo; luidde het antwoord van de jongejuffer, toen deze weder in
+de keuken<span class="pagenum" title="70">&nbsp;</span><a id="p_70"></a> verscheen, &bdquo;kan het verhaal, zooals gij het vertelt, nog niet
+geheel gelooven; zij wil er eerst met den jongenheer over spreken, en
+vraagt of gij na den middag zoudt willen terugkomen?&rdquo;</p>
+
+<p>Toen Balzer eenige uren later weder in de keuken verscheen, zag hij het
+jonge meisje met de handen onder het hoofd aan een tafel zitten. Het
+meisje schrikte geweldig, toen zij eenige oogenblikken later het hoofd
+ophief en Balzer zag staan wachten. Met tranen in de oogen zag zij hem
+aan en zeide: &bdquo;Ganzenvriend, (onder een anderen naam was Balzer in
+Neurenberg niet bekend) gij komt in vele huizen en bij vele familien,
+weet gij niet een dienst voor mij? Ik zie niet tegen werken op, maar
+nooit wil ik weer in een dienst zijn, waar een jongenheer in huis is.
+Loon heb ik niet noodig.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Op het oogenblik weet ik geen betrekking voor u,&rdquo; antwoordde Balzer,
+&bdquo;maar ik wil wel eens voor u uitkijken, misschien weet ik binnen eenige
+dagen wel iets voor u.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Hier is,&rdquo; vervolgde Marianne, terwijl zij den ganzenkoopman een zakje
+met geld ter hand stelde, &bdquo;het geld voor de ganzen, die gedood en
+beschadigd zijn.&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="71">&nbsp;</span><a id="p_71"></a></p>
+
+<p>Na zich eenigen tijd bedacht te hebben, nam Balzer het geld aan. &bdquo;Het
+was mij,&rdquo; zeide hij, &bdquo;minder om het geld te doen, dan wel, dat ik wilde
+dat de jongeheer voor zijn baldadigheid gestraft werd. Mijn plan was,
+hem voor het gerecht te laten komen, maar om u geen verder verdriet te
+doen, zal ik het er nu bij laten.&rdquo;</p>
+
+<p>Een week later verscheen Balzer weder in de keuken van mevrouw Siebold.
+&bdquo;Ik heb,&rdquo; zeide hij, na Marianne vriendelijk gegroet te hebben, &bdquo;een
+dienst voor u, maar zij is op het platteland, twee uren van hier.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Dat is mij onverschillig,<ins class="corr" id="corr23" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins> viel Marianne hem in de rede.</p>
+
+<p>&bdquo;Men biedt u twintig gulden loon per jaar, benevens kost en inwoning,&rdquo;
+vervolgde hij.</p>
+
+<p>&bdquo;Te veel, dat is veel te veel,&rdquo; riep het meisje. &bdquo;Ik heb om geen loon
+gevraagd. Waar woont die milde heerschap?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Het is geen heerschap,&rdquo; antwoordde Balzer, &bdquo;maar slechts een landman.
+En dat moet ik er u bijzeggen: er moet flink gewerkt worden; voor
+twintig gulden loon kan men ook iets vorderen.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ik werk gaarne,&rdquo; antwoordde Marianne,<span class="pagenum" title="72">&nbsp;</span><a id="p_72"></a> &bdquo;deze beide dienstmeiden en
+zelfs mijn tante Siebold zullen moeten erkennen dat ik nooit met de
+handen in mijn boezelaar gezeten heb.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Dat hoor ik gaarne,&rdquo; zeide Balzer, &bdquo;want ik zou gaarne met mijn
+aanbeveling eer in leggen.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Welnu, zeg mij dan,&rdquo; vervolgde Marianne, &bdquo;waar het is en hoe de naam
+van den boer is, opdat ik een en ander aan tante vertellen kan.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Het dorp heet Dortingen,<ins class="corr" id="corr24" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins> antwoordde Balzer kalm, &bdquo;en de naam van
+hem, die u huren wil, is Balthasar Tippel, hier in Neurenberg bekend
+onder den naam van Ganzenvriend.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Lieve Hemel! Gij?&rdquo; riep Marianne, door deze inlichting getroffen. &bdquo;Spot
+gij nu met een arme wees?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Volstrekt niet,&rdquo; antwoordde Balzer op ernstigen toon, &bdquo;het is zooals ik
+u gezegd heb.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Maar gij zijt,&rdquo; vervolgde het meisje, terwijl een roode kleur haar
+wangen verfden, &bdquo;nog een jongmensch, en ik heb u toch vooruit mijne
+bedenkingen gemaakt.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ik ben dertig jaren oud,&rdquo; vervolgde Balzer lachende, &bdquo;daarbij ben ik
+geen jongenheer<span class="pagenum" title="73">&nbsp;</span><a id="p_73"></a> en ook weinig te huis. Bovendien, ik schenk u niet
+weinig vertrouwen, iets dat ik hoop dat door u gewaardeerd zal worden.
+Ik oefen in Dortingen een winkel uit in kramerijen, die door u gedreven
+moet worden. Zijt gij oneerlijk&mdash;iets dat ik niet geloof&mdash;dan kunt gij
+mij langen tijd benadeelen zonder dat ik er iets van bemerk. Denk over
+mijn voorstel na, totdat ik over drie dagen terugkom. In dien tijd kunt
+gij naar mij onderzoeken; verneemt gij iets in mijn nadeel, dan moet gij
+het mij openhartig zeggen, en kan ik het niet met grond tegenspreken,
+welnu, dan hebt gij verder niets met mij te maken.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Houd mij niet voor ondankbaar,&rdquo; antwoordde Marianne, &bdquo;dat ik uw aanbod
+niet terstond aanneem, maar er eerst rijpelijk over wil nadenken. Het
+zou zeer lichtzinnig van mij zijn en gij zoudt mij terecht voor
+onbezonnen houden als ik uw voorstel terstond aannam.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Dat antwoord had ik van u verwacht,&rdquo; zeide Balzer, &bdquo;uw besluit doet mij
+veel genoegen. Het blijft dus bij onze afspraak. Tot wederziens.&rdquo;</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="74">&nbsp;</span><a id="p_74"></a></p>
+
+<p>Marianne besteedde de drie dagen, die zij had om te bedenken, met
+overal naar den handel, wandel en huiselijken toestand van Balzer te
+onderzoeken. Overal zwaaide men Ganzenvriend de grootste lof toe; bij
+ieder stond hij bekend als een eerlijk en vlijtig koopman en als een
+rechtschapen jongmensch.</p>
+
+<p>Toen Balzer op den bestemden dag terugkwam, verklaarde Marianne zich
+bereid om de aangeboden betrekking te aanvaarden, en daar zij geen vaste
+verbindtenis met het huis Siebold aangegaan had, kon zij vertrekken zoo
+spoedig als zij wilde; iets, dat Balzer zeer aangenaam was.</p>
+
+<p>Eenige dagen later kwam Balzer met zijn wagen, bespannen met twee
+paarden, voor de deur, waarop de bezittingen van Marianne geladen
+werden.</p>
+
+<p>De jonge Siebold vond het allerprettigst dat Marianne dienstmeid werd
+bij Ganzenvriend. Hij kon het dan ook niet nalaten haar bij het vertrek
+hartelijk te bespotten.</p>
+
+<p>Hij ging in zijn pakhuis en keerde met een gevulden grof linnen zak
+terug, die hij bij den inboedel van Marianne wierp. &bdquo;Daar,&rdquo; riep hij,
+tot een van zijn pakhuisknechten, &bdquo;daar, gooi<span class="pagenum" title="75">&nbsp;</span><a id="p_75"></a> dien zak bij den boedel
+van Marianne, dan kan zij haar pleegkinderen, de ganzen, daarmede
+voeden. Als zij die noten opeten, zullen zij dorst krijgen, en zich vet
+drinken. Marianne, als gij dezen zak ziet, denk dan aan mij; gij ziet,
+ik wil geen kwaad met kwaad vergelden.&rdquo;</p>
+
+<p>Marianne antwoordde geen woord op deze reden. Zij liet het zonder
+iets te zeggen toe, dat de knecht den zak op den wagen wierp. Het zou
+werkelijk een aanzienlijke waarde vertegenwoordigen als het muskaatnoten
+waren; zij rekende daarop echter niet, want zij verbeelde zich, dat de
+zak, onder het op den wagen gooien, een zonderling geluid gaf.</p>
+
+<p>Marianne ging naar haar tante, nam hartelijk afscheid, dankte voor alles
+wat zij bij haar genoten had, waarna de beide vrouwen als vriendinnen
+van elkander gingen.</p>
+
+<p>&bdquo;Zij schijnt niet <ins class="corr" id="corr25" title="Bron: nieuwgierig">nieuwsgierig</ins> te zijn,&rdquo; dacht Balzer
+onder het huiswaarts rijden, &bdquo;want zij onderzoekt niet eens wat er zich
+in den zak bevindt; als het muskaatnoten zijn, kan er wel vijf en
+twintig pond in zitten.&rdquo;</p>
+
+<p>Toen zij Dortingen binnen gereden waren, hield de wagen voor een eenzaam
+huisje stil, dat er uitzag als een dorpshuisje, met stroodak<span class="pagenum" title="76">&nbsp;</span><a id="p_76"></a> overdekt,
+en slechts ��n verdieping hoog.</p>
+
+<p>Balzer en Marianne stegen af en begonnen de pakken en kisten in huis
+te dragen. Een vrouw, die uit den winkel te voorschijn kwam, liep de
+nieuwe juffrouw tegemoet, en, na haar van boven tot onder waargenomen te
+hebben, bood zij haar hulp bij het werk aan. Balzer wees deze dienst van
+de hand, waarna zij zich weder in den winkel begaf.</p>
+
+<p>Nadat de goederen op de slaapkamer van Marianne gebracht waren, leidde
+Balzer de nieuwe huishoudster het geheele huis door. Het gevolg hiervan
+was, dat Marianne een geheel ander en hooger denkbeeld van haar nieuwen
+heer en meester kreeg. Eerst kwam zij in een vertrek, dat rondom met
+kasten betimmerd was, waarin de bossen pennen, allen in verschillende
+soorten, geborgen waren. Daarna in een vertrek, waar de zakken veeren
+hemelhoog opgestapeld lagen; een derde vertrek werd gebruikt om alles,
+wat er verder van de gans bruikbaar gemaakt werd, te bewaren. In een
+vierde vertrek zag Marianne eenige vrouwen en meisjes, die zich bezig
+hielden met het zuiveren van dons en bereiden der pennen; overal
+heerschte bedrijvigheid,<span class="pagenum" title="77">&nbsp;</span><a id="p_77"></a> en men kon hieruit opmaken, dat in deze woning
+uitgebreide zaken gedreven werden. Het woonvertrek was eenvoudig, maar
+goed ingericht. Marianne merkte op, dat overal een onverbeterlijke orde
+heerschte, ofschoon men aan alles kon zien, dat er in de huishouding een
+goede vrouwenhand ontbrak, die, zonder zich weelde te veroorloven, alles
+tot een aangenaam geheel kon maken. Zij zag al spoedig, dat er met een
+weinig smaak veel, dat niet mooi was, opgeknapt kon worden; andere
+kleine snuisterijen opgepoetst of verwijderd moesten worden, in ��n
+woord, zij gevoelde dat zij in dat huis een dankbare rol spelen kon.</p>
+
+<p>Balzer liet de oudste huishoudster niet vertrekken, v��r zij Marianne
+geheel op de hoogte van alles gebracht had, iets dat met een week
+afgeloopen was. Het was voor Marianne alsof haar een zwaar pak van het
+hart genomen werd, toen haar voorgangster vertrokken was, want zij was
+gedurende deze dagen niet lief voor Marianne geweest, en had duidelijk
+laten blijken dat zij haar de betrekking niet gunde. Nu eerst begon
+Marianne haar nieuwe taak. Het allereerst nam<span class="pagenum" title="78">&nbsp;</span><a id="p_78"></a> zij den winkel tot taak;
+het koperwerk werd geschuurd, de laden en kasten schoon gemaakt, de
+toonbank gewreven, in ��n woord, de winkel was in een paar dagen zoo
+veranderd, dat ieder die er in kwam verbaasd stond te kijken, en nu nog
+veel meer dan vroeger kwamen om het een of ander te koopen.</p>
+
+<p>Nu was de keuken aan de beurt om opgeknapt te worden. Het hout-, koper-
+en ijzerwerk werd van de wanden afgenomen, en toen het er weder tegen
+aan gehangen werd, glom alles als een spiegel. Daarna de woon- en
+slaapkamer, en zoo eindelijk alle vertrekken. Balzer gevoelde zich nu in
+huis nog gelukkiger dan vroeger. Ongemerkt werd hij bij alles wat hij
+deed nog ordelijker en zindelijker, en zorgde wel dat er geen vlekje
+op het heldere witte tafelkleed kwam, en liep niet meer op klompen
+het woonvertrek in, en nooit zag men hem van nu af meer buiten zijn
+werkplaats met een broek vol vlekken en modderspatten. Het was alsof hem
+het eten lekkerder smaakte, nu het door Marianne in zindelijke schotels
+op tafel gebracht werd, en ook de messen, lepels en<span class="pagenum" title="79">&nbsp;</span><a id="p_79"></a> vorken glommen
+helderder dan vroeger. Hij genoot in stilte en sprak tegen Marianne
+nergens over; zij kon echter aan zijn gedrag zeer goed bemerken dat
+hetgeen zij deed niet onopgemerkt bleef.</p>
+
+<p>Hij was, zooals Balzer gezegd had toen hij Marianne gehuurd had,
+dikwijls van huis; zijn uitgebreide zaken vorderden, dat hij veel reizen
+moest. Al spoedig bekorte hij zijn tochten en kwam vroeger te huis dan
+gewoonlijk. Eindelijk scheen hij minder lust in reizen te krijgen, en
+dikwerf liet hij zich woorden ontglippen, waaruit men kon opmaken, dat
+hij liever te huis bleef.</p>
+
+<p>Balzer droeg Marianne de grootste achting toe, erkende het goede dat zij
+hem bewees, en ofschoon dit maakte, dat hij haar als zijn zuster
+behandelde, wist hij toch dien ernst te paren aan wat de afstand
+tusschen heer en dienstbode niet beletten.</p>
+
+<p>Balzer bezat, buiten zijn woonhuis, nog een schoone boerderij, die door
+een zetbaas met zijn vrouw onder zijn beheer gedreven werd. Toen Balzer
+Marianne deze bezitting liet zien, zeide hij met eenigzins bevende stem:
+&bdquo;Toen ik nog een arme ganzenjongen was, en niets<span class="pagenum" title="80">&nbsp;</span><a id="p_80"></a> bezat dan twee jonge
+ganzen, die ik van de molenaarsvrouw present gekregen had, toen wilde de
+eigenaar van deze boerderij mij mijne bezitting ontstelen, iets, dat hem
+echter niet gelukt is. Later werd hij door eigen schuld arm, doordat hij
+zich in luiheid, dobbelen en drinken te buiten ging. Mijn pogingen om
+vooruit te komen, werden gezegend, zoodat ik, toen deze bezitting aan
+den meest biedende verkocht werd, eigenaar ben geworden van een
+landgoed, waaraan voor mij zulke merkwaardige herinneringen verbonden
+waren.&rdquo;</p>
+
+<p>Toen de drie eerste maanden verstreken waren, waarin Marianne de post
+van huishoudster vervuld had, betaalde Balzer haar, in plaats van vijf,
+tien gulden loon. Toen het meisje hierover zeer verwonderd was, zeide
+hij: &bdquo;Neem dit geld, Marianne, gij hebt in deze drie maanden door uw
+vlijt en zindelijkheid meer dan het dubbele uitgewonnen, en mij het
+leven aangenaam gemaakt.&rdquo;</p>
+
+<p>Dit was de eerste keer dat Balzer zijn tevredenheid openlijk kenbaar
+maakte. Deze betuiging deed Marianne meer genoegen dan het verdubbelde
+loon. Toen het tweede kwartaal<span class="pagenum" title="81">&nbsp;</span><a id="p_81"></a> verstreken was en Balzer haar weder
+het loon gaf, zeide hij met bevende stem: &bdquo;Marianne, ik moet u iets
+gewichtigs mededeelen, ik ben namelijk tot de overtuiging gekomen, dat
+ik een huisvrouw noodig heb.&rdquo;</p>
+
+<p>Toen Marianne dit vernam, werd zij bleek van schrik en keek Balzer met
+verbaasde oogen aan. Toen Balzer verder geen woord sprak, antwoordde het
+meisje op vragenden toon:</p>
+
+<p>&bdquo;Zijt gij dan niet meer met mijn werk tevreden?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Dat zeg ik niet,&rdquo; antwoordde Balzer, &bdquo;integendeel, ik heb alle reden om
+over uw werk meer dan tevreden te zijn. Maar laat mij openhartig zijn.
+Zooals gij weet, Marianne, mijn inboedel, voorraadschuren en huisraad
+zijn goed voorzien, en toch ontbreekt mij iets. Voor wie werk ik? Ik heb
+op de wereld geen sterveling, die deel in mijn geluk of ongeluk neemt,
+die mij in mijn ziekte zou willen oppassen, of bij sterven de oogen zou
+willen sluiten. Tot nu toe hebben de aardsche zorgen mij geen tijd
+gelaten hierover na te denken. Maar nadat het huiselijke leven zooveel
+aangenamer geworden is,<span class="pagenum" title="82">&nbsp;</span><a id="p_82"></a> gevoel ik inniger behoefte een deelgenoote
+in mijn geluk te hebben. Marianne, gij hebt een half jaar mij kunnen
+gadeslaan, zeg mij openhartig: zou een vrouw met mij gelukkig kunnen
+zijn? Gij weet, ik heb, evenals alle menschen, mijn gebreken.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Wel, baas,&rdquo; antwoordde Marianne, &bdquo;gij schat u zelve te gering, welke
+vrouw zou met u niet gelukkig kunnen zijn?&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;O,&rdquo; antwoordde Balzer, &bdquo;het zou mijn levensgeluk volmaken als ik een
+degelijke, vlijtige, deugdzame levensgezellin bezat. Marianne, zoudt
+<i>gij</i> met mij lief en leed willen deelen?&rdquo;</p>
+
+<p>Deze laatste woorden maakten een diepen indruk op het meisje. Balzer,
+die nooit een overhaast besluit nam, wilde dit ook niet van Marianne;
+hij gaf haar daarom tijd om over zijn voorstel na te denken.</p>
+
+<hr class="tb" />
+
+<p>Marianne werd de vrouw van Balzer. Beiden deden wat in hun vermogen
+was om elkander het leven gelukkig te maken. Het huis Balthasar Tippel
+nam in welvaart toe, terwijl het huis Siebold in Hamburg jaarlijks<span class="pagenum" title="83">&nbsp;</span><a id="p_83"></a>
+achteruit ging. De jonge Siebold was door eigen schuld arm geworden;
+zijn moeder was van verdriet overleden; de zaak was te niet gegaan, en
+het huis stond ledig. Eerstdaags zouden de laatste goederen publiek
+verkocht worden.</p>
+
+<p>In dezen tijd&mdash;het was jaarmarkt te Neurenberg&mdash;reed Balzer met zijn
+vrouw en drie gezonde kinderen in een net wagentje, met twee flinke
+paarden bespannen, naar de stad. Juist in dezelfde straat, waarin hij
+eenmaal met zijn ganzen geloopen, en de striemen over het gezicht
+gekregen had van den jongen Siebold, kwam hem een man in gebogen houding
+met versleten kleederen en ingevallen oogen tegen. Het was Siebold, die
+vroeger door zijn baldadigheid en geschreeuw diezelfde straat zooveel
+keeren in beweging gebracht had. Marianne herkende hem terstond en
+Siebold dook in elkander, toen hij zijn vroegere dienstbode gewaar werd.
+Sluw als een dief ontweek hij haar aanblik; Marianne weende bij dit
+gezicht en deelde haar man deze ontmoeting mede.</p>
+
+<p>&bdquo;Lieve hemel,&rdquo; zeide zij, &bdquo;wie had dat ooit gedacht, toen hij mij de
+baal galnoten, die hij<span class="pagenum" title="84">&nbsp;</span><a id="p_84"></a> voor muskaatnoten hield, toewierp. Nog maak ik
+van deze noten de prachtige zwarte schrijfinkt, waarmede gij schrijft,
+en die wij nu nog aan de eerste kantoren verkoopen.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Die ongelukkige,&rdquo; antwoordde Balzer op deelnemenden toon. &bdquo;Zonder zijn
+toedoen is hij ons geluk bevorderlijk geweest, want had het voorval met
+de zweep niet plaats gehad, dan had ik u nimmer leeren kennen. Daarom
+zullen wij ons over hem ontfermen en zien of wij hem uit zijn ellendigen
+toestand redden kunnen. Willen wij het huis koopen en in de stad gaan
+wonen?&rdquo; vroeg Balzer aan zijn vrouw, toen zij met het rijtuig voor het
+koopmanshuis stonden.</p>
+
+<p>&bdquo;Neen, o neen,&rdquo; viel Marianne hem in de reden. &bdquo;Waar zouden wij ons
+gelukkiger kunnen gevoelen dan in ons lief Dortingen. Neen, neen, en
+bovendien, het huis van Siebold heeft voor mij geen aangename
+herinneringen.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ik meende het ook niet,&rdquo; antwoordde Balzer op lachenden toon, &bdquo;ofschoon
+Neurenberg voor mij altijd iets aantrekkelijks heeft.&rdquo;</p>
+
+<p>Terwijl Marianne met haar kinderen de markt overliepen en verschillende
+inkoopen<span class="pagenum" title="85">&nbsp;</span><a id="p_85"></a> in de stad deden, vervoegde Balzer zich bij een beroemd
+steenhouwer, Pankras Labenwolf genaamd, een leerling van den
+alombekenden Peter Besiler. Hij vond hem in gepeins verzonken in een
+leunstoel zitten, terwijl er een voltooide grafzerk, met zinnebeelden
+van den koophandel versierd, voor hem stond.</p>
+
+<p>&bdquo;Meester Labenwolf,&rdquo; zoo begon Balzer, na eerst vriendelijk gegroet te
+hebben. &bdquo;Ik kom bij u een monumentaal stuk bestellen.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Hebt gij geld?&rdquo; vroeg de kunstenaar op niet zeer vriendelijken toon.</p>
+
+<p>&bdquo;Kent gij mij niet?&rdquo; vroeg Balzer. &bdquo;Ik ben Ganzenvriend.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Al waart gij onze burgemeester in eigen persoon,&rdquo; schreeuwde de
+kunstenaar, &bdquo;dan deed ik nog niets voor u zonder eerst geld te zien.
+Hebt gij den rijken koopman Siebold gekend? Die bestelde mij, eenige
+jaren geleden, dit gedenkteeken; het moest dienen om op het graf van
+zijn vader te prijken. Toen het stuk gereed en goed uitgevoerd was, was
+de rijke Siebold bankroet, en daar staat nu de gedenkzuil renteloos. Als
+gij wilt kunt gij haar voor den halven prijs koopen.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Ik dank u,&rdquo; antwoordde Balzer hoofdschuddend.<span class="pagenum" title="86">&nbsp;</span><a id="p_86"></a> &bdquo;Ik geloof gaarne, dat
+het een kunststuk is, maar ik moet geen gedenkstuk hebben voor een
+begraafplaats, ik wil iets hebben dat vrij en frank op de markt van
+Neurenberg prijken kan. Het moet tot nut zijn voor menschen en dieren.
+Maakt uw berekening en ik zal u vooruit betalen.&rdquo;</p>
+
+<p>De beide mannen spraken geruimen tijd met elkander, en nadat zij het
+over den koop eens geworden waren, voegde Balzer zich weder bij de
+zijnen, dien hij echter niets van zijn plan mededeelde.</p>
+
+<p>Er verliepen twee jaren. In dien tijd had Balzer gezorgd, dat de jonge
+Siebold als klerk op een der eerste kantoren te Neurenberg geplaatst
+was.</p>
+
+<p>Het was weder jaarmarkt en Balzer ging met vrouw en kinderen naar
+Neurenberg. Hij stalde in de eerste herberg binnen de poort en ging met
+de zijnen te voet de stad in. Spoedig waren zij op de markt bij de Lieve
+Vrouwenkerk. Hier stonden een menigte menschen belangstellend te kijken
+en met elkander te praten. Wat was het, dat daar boven al die hoofden
+zoo prachtig blonk? Balzer en de zijnen naderden den volksdrom.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="87">&nbsp;</span><a id="p_87"></a></p>
+
+<p>&bdquo;Dat heeft Ganzenvriend laten maken. Ja, het is Ganzenvriend,&rdquo; hoorde
+men hier en daar roepen.</p>
+
+<p>Met moeite drong Balzer met de zijnen door de menigte. Toen men hem
+echter herkende, gingen eenige lieden ter zijde om hem vrijen doortocht
+te verleenen. Marianne en de kinderen begrepen niets van alles wat zij
+rondom zich zagen. Eindelijk stonden zij voor het meesterstuk.</p>
+
+<p>&bdquo;Hoe vindt gij dit, Marianne?&rdquo; vroeg Balzer, terwijl hij haar wees naar
+een prachtige fontein, die heldere waterstralen om zich heen wierp. Het
+was een meesterstuk van beeldhouwwerk; boven de fontein stond een jongen
+met twee ganzen onder de armen. Zoo kwam het, dat iedereen begreep dat
+Ganzenvriend de gever zijn moest van dit kunststuk.</p>
+
+<p>Diep geroerd sprak Ganzenvriend tot zijn, vrouw en kinderen: &bdquo;Hier
+op deze plaats stond ik eens met twee ganzen onder de armen, het was
+alles wat ik bezat; hier op deze plaats leerde ik vrouw Wimner kennen,
+die met Gods hulp den grondsteen gelegd heeft, waarop mijn geluk werd
+voortgebouwd. Uit<span class="pagenum" title="88">&nbsp;</span><a id="p_88"></a> erkentelijkheid voor al het goede, dat mij in deze
+stad is te beurt gevallen, heb ik haar dit blijvend gedenkteeken willen
+stichten. God zij gedankt voor zijn rijke weldaden.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Leve Ganzenvriend!&rdquo; klonk het uit duizend monden.</p>
+
+<p>Sedert zijn er driehonderd jaren verloopen. De tijd heeft alle daar
+aanwezenden naar het graf gevoerd. Hunne graven zijn reeds vervallen,
+met slijk en modder overdekt en onkenbaar geworden. Maar nog staat de
+fontein met den ganzenjongen op haar oude plaats; onvermoeid draagt hij
+zijne ganzen onder de armen, en stralen de heldere waterstroomen, die
+menschen en dieren verkwikken, over de markt. Er zijn op het gedenkstuk
+geen lofspreuken of zelfverheffende woorden gebeiteld; dat heeft
+Balthasar nimmer willen hebben.</p>
+
+<p>De levensgeschiedenis van Ganzenvriend gaat over van geslacht tot
+geslacht, en nog wordt hij door de ouders den kinderen voorgespiegeld
+als een toonbeeld van vlijt en spaarzaamheid.</p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="89">&nbsp;</span><a id="p_89"></a></p>
+
+<h2><a id="ZIEKE"></a>DE HERSTELDE ZIEKE.</h2>
+
+<hr class="chbegin" />
+
+<p>Rijke menschen hebben dikwerf, niettegenstaande zij veel geld bezitten,
+met vele kwalen te doen, waarvan de arme menschen geen begrip hebben.
+Want het zijn kwalen, die niet in de lucht zitten, maar in de vette
+schotels en gevulde glazen, in de zachte bedden en in de gemakkelijke
+stoelen. Zeker Amsterdammer wist daar alles van; den ganschen voormiddag
+zat hij gemakkelijk in zijn leuningstoel en rookte zijn pijp, als hij er
+niet te lui toe was, of zat door de glazen naar buiten te staren; des
+middags at hij zooveel als twee gewone menschen. Den geheelen namiddag
+besteedde hij met eten; nu koude, dan warme spijzen, niet omdat hij
+honger had, maar alleen uit tijdverdrijf. Dit hield hij vol tot des
+avonds, zoodat men eigenlijk niet bepalen kon wanneer zijn middagmaal
+afgeloopen of zijn avondmaal begonnen was. Als het laatste eindelijk
+afgeloopen was, vleidde hij zich ter ruste en was zoo vermoeid, alsof
+hij geheele dagen steenen gestapeld<span class="pagenum" title="90">&nbsp;</span><a id="p_90"></a> of hout gedragen had. Door deze
+levenswijze kreeg hij zoo'n dik lichaam, dat hij zich niet bewegen
+kon. Eindelijk had hij geen lust meer in eten en kon niet slapen; hij
+gevoelde zich niet goed en was wel niet ziek, maar ook niet gezond. Als
+men hem sprak, dan had hij 365 kwalen; iederen dag had hij iets anders
+dat hem kwelde. Hij riep den raad in van alle doktoren, die in Amsterdam
+waren. Hij slikte alle drankjes, poeders en pillen, waardoor hij den
+bijnaam kreeg van de wandelende apotheek. Het baatte hem echter niets,
+want hij volgde den raad niet op, die de geneesheeren hem gaven.</p>
+
+<p>&bdquo;Wat baat mij al mijn rijkdom,&rdquo; klaagde hij, &bdquo;als ik een leven slijten
+moet als een hond; de geneesheeren willen mij voor geld niet beter
+maken.&rdquo;</p>
+
+<p>Eindelijk hoorde hij, dat er, honderd uren van Amsterdam verwijderd,
+een geneesheer woonde, die dusdanige kranken volmaakt genezen kon.
+In dezen man stelde hij vertrouwen en beschreef hem zijn toestand.
+De geneesheer begreep terstond aan welke kwaal hij lijdende was, en
+dat geen geneesmiddelen, maar matigheid en beweging hem herstellen<span class="pagenum" title="91">&nbsp;</span><a id="p_91"></a>
+moesten. Hij schreef hem daarom een brief van den volgenden inhoud:</p>
+
+<div class="brief">
+
+  <p class="aanhef"><i>Beste vriend!</i></p>
+
+  <p>Gij verkeert in een gevaarlijken toestand, maar als gij mijn raad
+  wilt opvolgen, zult gij herstellen. Gij hebt in uw ingewanden een
+  gevaarlijk dier, een lintworm met zeven bekken; dit beest moet ik
+  zelf in bedwang brengen en daarom moet gij bij mij komen.</p>
+
+  <p>Maar in de eerste plaats moet ik uw melden: gij moogt niet rijden
+  of varen, maar moet loopende hier heen komen, want anders zou het
+  dier met zijn zeven bekken, even zoo vele darmen beschadigen.</p>
+
+  <p>Ten tweede moet gij niet meer eten dan tweemaal daags een bordje
+  groenten, des middags met een stukje vleesch en des avonds met
+  een ei; verder, als gij opstaat, moogt ge een kop bouillon
+  drinken. Eet gij meer, dan wordt de lintworm dagelijks grooter en
+  drukt u de lever in.</p>
+
+  <p>Ziehier mijn raad, en als gij dien niet opvolgt, zult gij het
+  volgende jaar de koekoek niet meer hooren. Doet nu wat gij wilt.</p>
+
+</div>
+
+<p>Toen de zieke dit vonnis gelezen had, liet hij den volgenden morgen zijn
+schoenen poetsen en begaf zich volgens het voorschrift van den dokter op
+weg.</p>
+
+<p>Den eersten dag kroop hij zoo langzaam over den weg, dat een slak hem
+wel had<span class="pagenum" title="92">&nbsp;</span><a id="p_92"></a> kunnen bijhouden. Hij was niet in staat de voorbijgangers te
+groeten of voor een worm te wijken.</p>
+
+<p>Den tweeden en derden dag kwam het hem voor dat de vogels liefelijker
+zongen dan vroeger, de dauw vond hij zoo aangenaam, de koornbloemen zoo
+prachtig rood, de menschen, die hem tegen kwamen, waren vroolijker en
+zelf gevoelde hij zich opgewekter.</p>
+
+<p>Iederen morgen, als hij zijn logement verliet, vond hij de natuur
+schooner, en ging het wandelen gemakkelijker. En toen hij den
+achttienden dag ontwaakte in de stad waar de geneesheer woonde, was hij
+zoo volmaakt gezond, dat hij tegen zich zelve zeide: &bdquo;Nu had ik toch
+nooit op ongelegener tijd zoo gezond kunnen zijn, als op het oogenblik
+dat ik bij den geneesheer zal komen. Als er nu maar iets was dat niet
+goed was; had ik nu maar pijn in het lijf of in het hoofd, maar ik ben
+volmaakt gezond.&rdquo;</p>
+
+<p>Toen hij bij den geneesheer kwam, nam deze hem bij de hand en zeide:
+&bdquo;Vertel mij nu eens breedvoerig wat u scheelt.&rdquo;</p>
+
+<p>De zieke antwoordde: &bdquo;Mijnheer de dokter, mij mankeert niets; als gij
+zoo gezond<span class="pagenum" title="93">&nbsp;</span><a id="p_93"></a> zijt als ik dan hebt gij redenen om tevreden te zijn.&rdquo;</p>
+
+<p>De geneesheer antwoordde: &bdquo;Gij hebt wijs gehandeld met mijn raad op
+te volgen. De lintworm bestaat niet meer, maar zij heeft haar eieren
+nog achtergelaten; daarom moet gij weder te voet naar huis gaan, en
+dagelijks een uur lang hout zagen, zonder dat iemand het ziet en niet
+meer eten dan hoog noodig is, want anders ontwikkelen de eieren zich.
+Als gij op die manier leeft, kunt gij oud worden.<ins class="corr" id="corr26" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins></p>
+
+<p>De rijke vreemdeling antwoordde: &bdquo;Ik begrijp u, dokter, gij hebt mij een
+goede les gegeven.&rdquo;</p>
+
+<p>Hij volgde den raad en stierf op 87jarigen leeftijd.</p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<p><span class="pagenum" title="94">&nbsp;</span><a id="p_94"></a></p>
+
+<h2><a id="KONINGIN"></a>LEVE DE KONINGIN.</h2>
+
+<hr class="chbegin" />
+
+<p>Een Engelschman zat reeds een half uur in een hoek van een koffiehuis
+in een Duitsch dorpje op een tandmeester te wachten; hij beet zich
+de tanden op elkander van ongeduld, want een dezer veroorzaakte hem
+geweldige pijn. Eensklaps trad er een pruikenmaker binnen en zette
+zich bij hem aan tafel neder. Het duurde niet lang of deze wilde een
+aardigheid hebben. Hij verbeeldde zich, dat de Engelschman niet heel
+vernuftig en daarbij een vreemdeling in het land was. Hij begon met hem
+een lang gesprek, waarop de Engelschman niet veel antwoord gaf. Hij
+hemelde Frankrijk hoog op, vertelde, dat het een buitengewoon rijk land
+was, en dat men een best paard hebben moest, wilde men het in drie
+en een half jaar doorrijden. Hij prees den koning en de koningin en
+riep: &bdquo;Op hun gezondheid wil ik met u drinken!&rdquo; Toen zij met elkander
+geklonken hadden, verscheurde de pruikenmaker de manchetten van zijn
+overhemd en zeide: &bdquo;Leve de koningin!<ins class="corr2" id="corr27" title="Bron: &rdquo;"></ins><span class="pagenum" title="95">&nbsp;</span><a id="p_95"></a> Gentleman, gij moet ook
+uw manchetten verscheuren op het welzijn van de koningin; ik heb ze ook
+verscheurd.&rdquo;</p>
+
+<p>&bdquo;Loop heen,&rdquo; riep de Engelschman, &bdquo;gij hebt zeker een papieren overhemd.
+Het mijne is nieuw en komt pas van de naaister.&rdquo;</p>
+
+<p>De pruikenmaker herhaalde: &bdquo;Mijnheer, ik versta geen tegenspraak,
+nogmaals verzoek ik u: verscheur uwe manchetten, of wij zullen vechten
+op leven of dood!&rdquo; Wilde de Engelschman onaangenaamheden voorkomen,
+dan was hij genoodzaakt zijn manchetten te verscheuren. Hij voldeed aan
+het verlangen van den pruikenmaker en werd daarna zeer spraakzaam. Hij
+vertelde veel over Engeland en Londen, over den grooten kerktoren, en
+dat men buitengewoon goede oogen hebben moest, wilde men op de klok
+van den toren zien hoe laat het was. Hij vertelde altijd door, totdat
+eindelijk de tandmeester kwam. Toen de tandmeester binnen trad, en
+vroeg wat de vreemdeling van hem wilde, zeide de Engelschman: &bdquo;Haal mij
+dien tand uit den mond, de derde, op het welzijn van de koningin van
+Engeland! Mijnheer,&rdquo; zeide hij tot den pruikenmaker, &bdquo;gij blijft daar
+zitten en verroer u niet.&rdquo;&mdash;Toen<span class="pagenum" title="96">&nbsp;</span><a id="p_96"></a> de tand getrokken was, zeide hij tegen
+den tandmeester: &bdquo;Wees nu zoo goed en trek dezen heer ook den derden
+tand uit, op het welzijn van de koningin. Goede vriend,&rdquo; vervolgde hij
+tot den pruikenmaker, &bdquo;ik heb er mij een laten uittrekken, dus, gij moet
+dit insgelijks laten doen.&rdquo;&mdash;Nu maakte de pruikenmaker geen gekheid,
+hij kreeg een kleur tot achter de ooren en riep: &bdquo;Die zaak staat niet
+gelijk. Ziedaar, uw tand is hol, er kan wel een konijn door; de mijne
+zijn alle gaaf en ik kan er wel een breinaald mede doorbijten, ja, als
+gij wilt, zult gij zien dat ik er een geldstuk mede doorbijt,&rdquo; doch de
+Engelschman luisterde niet naar deze redeneering. &bdquo;Mijnheer,&rdquo; antwoordde
+hij, &bdquo;ik versta geen tegenspraak. Nogmaals: gij laat u de derde tand
+uittrekken, of wij vechten op leven of dood en ik doorboor u met dezen
+degen, totdat de punt in de deur steekt!&rdquo; Toen dacht de pruikenmaker:
+&bdquo;een tand&mdash;een leven&mdash;ik heb te huis negen kinderen, dus liever een tand
+missen.&rdquo; Hij ging hierop bedaard zitten en liet zich een tand trekken.</p>
+
+<p>De pruikenmaker en de Engelschman verlieten als goede vrienden het
+koffiehuis.</p>
+
+<hr class="chend" />
+
+<div class="TNbox">
+<a id="correctie"></a>
+
+<h2>Overzicht aangebrachte correcties</h2>
+
+<p>De volgende correcties zijn aangebracht in de tekst:</p>
+
+<table summary="correcties in tekst">
+  <thead>
+    <tr><th>Plaats</th><th>Bron</th><th>Correctie</th></tr>
+  </thead>
+  <tbody>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr1">Blz. 7</a></td><td class="td4">antwoorde</td><td class="td4">antwoordde</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr2">Blz. 12</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&bdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr3">Blz. 12</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr4">Blz. 29</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr5">Blz. 30</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr6">Blz. 30</a></td><td class="td4">Gottholff</td><td class="td4">Gotthelff</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr7">Blz. 31</a></td><td class="td4">onverwachtte</td><td class="td4">onverwachte</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr8">Blz. 31</a></td><td class="td4">&rdquo;</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr9">Blz. 33</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr10">Blz. 34</a></td><td class="td4">&bdquo;</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr11">Blz. 35</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr12">Blz. 35</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr13">Blz. 40</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr14">Blz. 41</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr15">Blz. 41</a></td><td class="td4">?</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr16">Blz. 44</a></td><td class="td4">vier-en-zevenstigste</td><td class="td4">vier-en-zeventigste</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr17">Blz. 49</a></td><td class="td4">vaar</td><td class="td4">gevaar</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr18">Blz. 50</a></td><td class="td4">dulde</td><td class="td4">duldde</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr19">Blz. 56</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr20">Blz. 58</a></td><td class="td4">ooggetuigge</td><td class="td4">ooggetuige</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr21">Blz. 63</a></td><td class="td4">lostte</td><td class="td4">loste</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr22">Blz. 67</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr23">Blz. 71</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr24">Blz. 72</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr25">Blz. 75</a></td><td class="td4">nieuwgierig</td><td class="td4">nieuwsgierig</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr26">Blz. 93</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr27">Blz. 94</a></td><td class="td4">&rdquo;</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr>
+  </tbody>
+</table>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Een vriendelijke morgenstond, by 
+F. Lohr and Karl Gustav Nieritz
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN VRIENDELIJKE MORGENSTOND ***
+
+***** This file should be named 38919-h.htm or 38919-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/3/8/9/1/38919/
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/38919-h/images/cover-th.jpg b/38919-h/images/cover-th.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d79fe61
--- /dev/null
+++ b/38919-h/images/cover-th.jpg
diff --git a/38919-h/images/cover.jpg b/38919-h/images/cover.jpg
new file mode 100644
index 0000000..954ca44
--- /dev/null
+++ b/38919-h/images/cover.jpg
diff --git a/38919-h/images/ill_tp.png b/38919-h/images/ill_tp.png
new file mode 100644
index 0000000..269b937
--- /dev/null
+++ b/38919-h/images/ill_tp.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..45e8173
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #38919 (https://www.gutenberg.org/ebooks/38919)