174 files changed, 13094 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/28029-8.txt b/28029-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..2fb55bf
--- /dev/null
+++ b/28029-8.txt
@@ -0,0 +1,5895 @@
+The Project Gutenberg EBook of Het Nieuwe Leven, by Dante Alighieri
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Het Nieuwe Leven
+       (La Vita Nuova)
+
+Author: Dante Alighieri
+
+Translator: Nico van Suchtelen
+
+Release Date: February 9, 2009 [EBook #28029]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET NIEUWE LEVEN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+                            Dante Alighieri
+
+                            Het Nieuwe Leven
+
+                            (La Vita Nuova)
+
+
+
+                   Uit het Italiaansch vertaald door
+
+                           Nico van Suchtelen
+
+          Met inleiding, aanteekeningen, aanhangsel en portret
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+INLEIDING
+
+
+                                Ik ben een die, zoo de Liefde hem
+                                iets inblaast, luister en op de wijze,
+                                waarop zij binnen in mij spreekt, het
+                                neerschrijf.  (Louteringsberg XXIV).
+
+
+"Het "Nieuwe Leven", het "boekske" waarin de ongeveer zeven-en-twintig
+jarige Dante zijn jeugdliefde verhaalt, is een der wonderlijkste en
+tevens wonderbaarste scheppingen der dichtkunst. Wonderlijk is het om
+die zekere eigenaardigheden, waarvan enkele reeds Dante's tijdgenooten
+hebben gehinderd en welke het meerendeel der modern-kritische
+lezers zeker geneigd zal zijn als "fouten", immers als uitingen van
+gekunsteldheid, valsch gevoel, ondichterlijk intellektualisme, te
+veroordeelen. En werkelijk, bij een eerste, vluchtige lezing doet het
+wel ietwat zonderling aan; een dertigtal van de sierlijkst bewerkte,
+zoetst-vloeiende minnedichten, lof- en klaagzangen, vereenigd in een
+onderling verband door een later geschreven verklarend proza, welks
+stijl het midden houdt tusschen plechtige bijbeltaal, deftig-pedant
+betoog en kinderlijk-naïef verhaal: een keten van fijnst-geslepen
+juweelen in stijf-eenvoudige vatting. En dan elk dier gedichten
+nog bovendien ontleed naar zijnen bouw en inhoud, "verdeeld"
+zooals Dante het noemt, in glossen zòò dor, schoolmeesterachtig en
+overbodig meestal, dat reeds Boccaccio, Dante's eerste officieele
+"uitlegger", deze "divisioni" verwierp als "troppo infantile", als
+een belachelijke kinderachtigheid! Moet de kritische verbazing van
+den hedendaagschen lezer met "literairen" smaak, niet toenemen als
+hij bemerkt dat de stof voor vele dier gedichten blijkbaar "verzonnen"
+is; dat ook de droomen en visioenen waarvan Dante gewaagt, blijkbaar
+"cerebrale bedenksels" zijn, althans zelden, zooals in het beroemde
+koortsvisioen (§ XXIII) en in de verschijning der zalige Beatrice
+als kind van negen jaar (§ XXXIX) onmiskenbaar echte droom-elementen
+vertoonen? Dreigt die verbazing niet om te slaan in een medelijdende
+afkeuring bij de ontdekking dat het Dante's duidelijke bedoeling is aan
+zijn schijnbaar zoo spontane lyriek een symbolische, en nog wel een
+theologisch-moreele duiding te geven? Kan verder deze hedendaagsche
+lezer wel anders dan schouderophalend glimlachen om de zonderlinge
+getallenmystiek, het kinderachtig gegoochel met de cijfers drie, negen
+en tien, vertegenwoordigende de Drie-eenheid, de negen hemelen en
+de volmaaktheid, welke Dante ten behoeve dier symboliseering in zijn
+proza invoert; of om zijn blijkbaar streven ook in de rangschikking
+en misschien zelfs in het aantal der opgenomen gedichten, de door hem
+gewilde allegorische strekking uit te drukken? Tenslotte, kan hij
+ooit een poëzie, een lyriek, een minnelyriek nog wel, als "echte",
+"spontane", uit het "hart", wat zeg ik, uit het "Onbewuste" gewelde
+"gevoelskunst" erkennen, wanneer na een gekibbel van meer dan zes
+eeuwen de geleerde commentatoren het er nog steeds niet geheel over
+eens zijn of de verheerlijkte geliefde nu werkelijk een levende
+Florentijnsche was, dan wel eigenlijk en goed-beschouwd alleen maar
+de godsdienst, of de wijsbegeerte, of de deugd, of het verstand,
+de katholieke kerk, de "abstracte" ideale vrouw of zelfs.... de
+keizerlijke monarchie?
+
+Ik weet niet wat voor den smaak van een modern aesthetiseerend
+lezer of kriticus mag of niet mag. Wel weet ik dat voor den dichter
+alles kàn. Ik noemde Dante's boekske nu behalve wonderlijk ook
+wonderbaar. Het wonderbare van het boekske is, dat, wanneer men
+het leest met zuiver menschelijk medegevoel inplaats van met
+kritische laatdunkendheid en philologische nieuwsgierigheid, men
+heel de wonderlijkheid ervan aanvaardt als een noodzakelijke en dus
+eerbiedwaardige, ja bij dieper doordringen juist zeer beminnenswaardige
+uiting van Dante's oervoorbeeldigen dichtersgeest. Al het zonderlinge
+en bevreemdende van het werk, en van Dante's werk in het algemeen,
+bevreemdend vooral wanneer men het niet beschouwt in het kader van
+zijn tijd, vindt zijn oplossing in de zielkunde van den "waren,
+grooten" dichter, van dien universeelen mensch, die in eigen ziel de
+synthese voltrekt van alle verscheidenheden en tegenstrijdigheden,
+van alle droomverlangen en dadendrang aller menschen en tijden.
+
+De dichter--ik bedoel hier den poëet in den oorspronkelijken zin
+des woords, den schepper op welk gebied ook--kan niet anders, en hij
+heeft ook geen andere behoefte, dan zichzelf te openbaren. Voor den
+gewonen mensch,--ik bedoel den weinig poëtischen; alle onderscheiding
+is tenslotte slechts eene naar den graad--die eigenlijk meer geleefd
+wòrdt dan dat hij zelf leeft, wiens geest is als een, bij den een
+wat beter, bij den ander wat slechter gepolijst spiegeltje dat niets
+dan het van buiten gegevene weerkaatst, maakt die drang naar zelf
+onthulling dikwijls den indruk eener lachwekkende ijdelheid; voor
+den dichter is hij een natuurlijke houding. Want het zelf van den
+dichter is heel het leven dat hij in zich opneemt, is het verleden
+dat hij herschouwt, is de toekomst die hij doordroomt; het is het
+gansche heelal dat zich in hem niet maar uiterlijk weerspiegelt,
+maar innerlijk ontplooit, ontwikkelt; het is God zelf die zich in
+hem bewust wordt, die hem zonder ruste drijft tot scheppen.
+
+Het toeval plaatst den een in een kalm, den ander in een onrustig
+maatschappelijk midden; laat den een stil voort droomen en
+dwingt den ander deel te nemen aan den strijd der aldagelijksche
+gebeurlijkheden. Wat voor des dichters kunstschepping het meest
+wenschelijk is hangt af van zijn kracht, geestelijk en dikwijls ook
+physiek. Velen zullen dien strijd als bij instinkt vermijden, maar
+de sterke en groote dichter begeert en zoekt hem in zijn mateloozen
+dadendrang en voor hèm is hij zeker goed, al vindt hij er ook even
+zeker nooit de bevrediging in waarnaar hij hunkert. Want welke rol hij
+in het maatschappelijke dadenleven ook spele; hoeveel beproevingen,
+worstelingen en overwinningen de werkelijkheid der verschijningen hem
+ook brenge; nooit vindt hij er een taak die zijn krachten waardig
+is. Of hij tooneel speelt op de echte planken, zooals Shakespeare;
+aan het hof van een kunstminnend vorst, zooals Goethe; of wel beide
+zooals Molière; of hij zijn droom wil verwerkelijken in 't romantisch
+avontuur van een vrijheidsoorlog, zooals Byron; of dat hij een rol
+wil vervullen in het ijdel gekrakeel van middeleeuwsche potentaatjes,
+stadsraden en pausen, zooals Dante; vroeger of later voelt hij dat
+het ware leven, de groote strijd waarnaar hij hunkerde, slechts werd
+gevoerd in zijn eigen eenzaam hart. Wat hij doorvoelt, doordenkt,
+doorlééft, dàt is de waarheid van zijn bestaan. De droom van den
+grooten dichter-daadmensch moet altijd een droom blijven. Maar
+later erkent de menschheid, of de enkelen die hem verstaan kunnen,
+dat zijn kunstschepping de groote daad zijns levens was, en een
+daad zòò werkelijk, dat wil zeggen zoo machtig in haar werking, dat
+daartegenover de geheele wereldgeschiedenis kan worden als een droom,
+als een onnoozel kinderdroompje.
+
+Naarmate de dichter zelf zich hiervan meer of minder bewust
+is zullen zijn scheppingen subjektiever of objektiever lijken,
+persoonlijker of algemeen-menschelijker; ofschoon zij in wezen noch
+het een noch het ander zijn, maar beide tegelijk en in één. Doch de
+dichter die deze synthese voltrekt, die zijn persoonlijk gevoel
+omzet tot begrip-voor-allen, of tot wat het best nog ware te
+noemen: Levensinzicht, Wijsheid; deze dichter moet een denker zijn
+voor wien ook nog een andere bij de menigte gangbare en geliefde
+schijntegenstelling, die van "gevoel" en "verstand", een inhoudlooze
+frase is geworden. Er woekert in onze hedendaagsche poëzie een
+verfijnde stemmings-exaltatie, een aesthetische aanbidding van
+kwasi-gevoeligheid--vooral wanneer zij zich weet te sluieren met
+de valsche zijde der moderne literaire onbewustheids-mystiek--welke
+het inzicht in deze zeer diepe maar zeer eenvoudige waarheden toch
+voor velen zeer moeilijk maakt. De geestelijk krachtlooze, maar
+"impressionabele", "sensitieve", sentiments-"artiest", gewend zich
+te bedwelmen aan den klinkklank eener liefst zoo vaag mogelijke
+taal-muziek, pleegt--in een haast pijnlijke onkunde omtrent de
+allereerste beginselen der psychologie--met een zekere laatdunkende
+minachting neer te zien op al wat in kunst "cerebraal", "bedacht" is of
+liever hem in zijn waanwijze kortzichtigheid en onvermogen om werkelijk
+te "denken" maar als zoodanig voorkomt. Voor deze "artiesten" en vele
+nog onwetender, want veelal uit de onmachtigsten hunner gerekruteerde
+kritici, en eindelijk voor het groote door hen misleide publiek, zou
+niets nuttiger zijn dan de aandachtige bestudeering van die enkele
+waarachtig groote, volmaakte, al-menschelijke geesten als Dante,
+Goethe en Hebbel, die, in hun schoonste en beste werken althans,
+geheel zichzelf en geheel God waren, omdat hun sterkste en trouwste
+streven, bewust en onbewust, steeds was het goddelijk leven dat in
+hen, als zoogenaamd gevoel of als zoogenaamde gedachte, bewust of
+onbewust, hoe dan ook lééfde, zoo volmaakt mogelijk tot uiting te
+brengen. Die in alle subjectieve gebeurlijkheden niets anders zagen
+dan symbolen eener objectieve waarheid en wier diepst-doorvoelde
+kunst daarom steeds tevens was hun diepst-doordachte. Wier "gevoel"
+niet is elk "spontaan" er uit geflapt aandoeninkje, nog minder
+de vage, onvoldragen, mystiekerig verdoezelde gedachten die een
+verward spraakgebruik eveneens "gevoel" noemt; maar de grondtoon,
+de onderstroom van geheel hun geestelijk wezen. Wier "gedachte"
+niet is een nuchtere frase, maar een levende werkelijkheid ja juist
+de hoogste, schoonste verwerkelijking in hen van den eenigen levenden
+Geest zelf. Die zich in hun diepste hart niet bekreunden om theorieën
+over realisme, idealisme, sensitivisme, impressionisme, romantisme of
+welke weinig-zeggende definitie van welke eenzijdig-dwalende richting
+ook; maar die eenvoudig weg, in hun goddelijke gehoorzaamheid, gaven
+wat zij in zich hadden, daarbij meestal een synthese scheppend van alle
+bestaande en denkbare richtingen tegelijk. Die door de wèlbewuste,
+evenwichtige ontwikkeling van al hun geestelijke vermogens God,
+of de Schoonheid, of de Wijsheid, wilden dienen; die bij al hun
+scheppen de vooropgezette bedoeling hadden een levens-aanschouwing
+te verbeelden, welke zij in zichzelf, dag aan dag, uur aan uur,
+strijdend veroverden, met "Gods hulp", zoo letterlijk mogelijk. En
+tenslotte, die wat de Geest hun ingaf, trachtten te beheerschen en te
+uiten virtuoselijk gedwongen in een vorm van evenwichtige schoonheid,
+van gave, zorgvuldigst bewerkte kunstigheid.
+
+Die schoone en wijze levensaanschouwing waarvan ik hier spreek is
+dezelfde voor alle menschen en alle tijden. Zij is geen bewering,
+zooals het schijnschoone gepraat der literaire fraseurs van
+het Onbewuste, maar zij is een daad: het bewuste, willende
+zoeken en verwerkelijken van God, van het Eeuwig-scheppende,
+in zichzelf; de verheffing van alle verschijning tot symbool der
+Liefde. Tijdsomstandigheden en taalontwikkeling hadden wel steeds
+min of meer invloed op de manier van uiting en nadere omschrijving
+dezer wijsheid; maar hij voor wien de taal niet is een stelsel van
+verstijfde en in hun vasten omvang algebraisch te bewerken begrippen,
+doch van levende symbolen zelf, ziet al spoedig in dat hij die ééne
+wereldwijsheid, welke haar aanvangs-, hoogte- en eindpunt vindt in het
+zich éénvoelen met God, eenig doel en inhoud der waarachtige mystiek,
+zoowel verbeeld ziet in de mystische filosofie van een Boeddha,
+Meester Eckhart of Hegel, als in de dichterlijke erotiek, in de
+"voortbrenging in het Schoone", van Plato of de aanbidding van het
+"eeuwig-vrouwelijke" van Dante of Goethe. Voor de groote geesten der
+menschheid bestaan geen tijdsverschillen, hunne scheppingen zijn de
+elkaar steeds gelijkende, in wezen steeds gelijke, aanvoelingen van
+het eeuwig wezen dat altijd is. Daarom spreken zij altijd, afgezien van
+zekere oppervlakkige eigenaardigheden van den vorm, allen op dezelfde
+wijze en even verstaanbaar of liever aanvoelbaar. Zij konden, ontdaan
+van alle nationale en tijdelijke uiterlijkheden, in droom rond ons
+vereenigd zijn en wij zouden den Indiër of Griek van vele eeuwen vòòr
+onze jaartelling niet onderscheiden van den Italiaan of Duitscher van
+nog meer eeuwen er na; wij zouden hen allen houden voor zeer geniale
+en zeer wijze.... tijdgenooten.
+
+
+
+Ik zal nu verder over Dante spreken. Ik ben begonnen met zijn
+"fouten" of--werd de lezer reeds welwillender?--eigenaardigheden op
+te sommen. Ik zal nu pogen te doen zien hoe deze eigenaardigheden
+slechts zijn de tijdelijk-bepaalde verschijningsvormen van de ééne,
+eeuwige dichterwijsheid. Ik hoop u Dante te kunnen doen zien als een
+kunstenaar wiens geest in zijn diepste wezen volstrekt niet "buiten
+dezen tijd" staat, maar integendeel als een dier dichters die de
+groote, drievoudige synthese: van subjektiviteit en objektiviteit,
+van droom en werkelijkheid, van gevoel en verstand, wist te voltrekken
+en daardoor kon worden tot onzen eeuwigen tijdgenoot, in wiens hart
+dezelfde Liefde sluimerde en ontwaakte die ook in het onze sluimert
+en ontwaken kan als de aanschouwing der Schoonheid haar slechts wekt
+
+Ook Dante uitte nooit iets anders dan zichzelf, schilderde nooit
+iets anders dan zijn eigen innerlijke leven. Het sterkst, en ook
+tevens het paradoxaalst komt dit uit in de Divina Commedia, welke
+de geheele menschelijke en goddelijke wereld verbeeldt. Het zijn
+Dante's eigen zonden, werkelijke of in-aanleg, die hij er verdoemt
+en straft, het is zijn eigen zieleloutering die hij er verhaalt,
+het is zijn zelfgewonnen wijsheid die zijn verzen doorlicht. Zijn
+sombere wrok, zijn verbitterde haat, zijn vurige wetensdrang, zijn
+hooge trots en zijn vrome, nederige liefde, al de eigenschappen van
+zijn hevig-levenden geest; maar ook al wat werking en weerslag was
+van zijn tijdsomstandigheden en opvoeding; zijn gekunsteldheid en
+schoolschheid, komt er tot uiting. Maar één ding toch mist men in
+de schepping van den verbitterden balling, en dat vindt men alleen
+in het "Nieuwe Leven": den glimlach en de tranen, heel de overzoete
+sentimentaliteit van den jongen, ridderlijken troubadour. Want Dante
+was, zooals Manzoni zegt, voor de Italiaansche taal niet alleen de
+meester van den toorn, maar ook die van den glimlach. Wie de Divina
+Commedia las, kent den toornenden profeet en den berouwenden zondaar;
+maar hij kent niet den zachtzinnigen minstreel, den weeken jongeling,
+die verbleekt en beeft bij den aanblik van een jong meisje en die,
+liggend in zijn eenzame kamer "als een geslagen knaapje" den "grond met
+tranen baadt" omdat zij hem heur groet onthield. Alleen daarom reeds is
+de bestudeering der Vita Nuova noodig voor wie Dante's karakter juist
+wil beoordeelen. Maar evenzeer is zij noodig om den zin van zijn werk
+dieper te leeren verstaan. Beide werken, de Commedia en de Vita Nuova,
+hebben in wezen hetzelfde onderwerp: de loutering van den geest door
+de Liefde. Het eerste, het wereld-epos, is in schijn objektiever;
+het tweede, de eerste moderne ik-roman, in schijn subjektiever; in
+werkelijkheid openbaart de Commedia evenveel van den persoonlijken
+Dante als de Vita Nuova van den onpersoonlijken wereldwijze. En beide
+hebben zij, in en door hun schijnbaar gekunstelde verstandelijkheid,
+die hoog- en strak beheerschte doorvoeldheid, die vormelijke gaafheid,
+die onomschrijfbare voornaamheid, die alleen de grootste kunstwerken
+kenmerkt.
+
+
+
+Het was in het voorjaar van 1283. Er heerschte vrede in Florence, een
+zeldzame toestand, waarvan ongekende voorspoed het gevolg was. Het
+was voor de rijke stad een tijd van blijde feesten, optochten en
+banketten, waarbij een schaar van edele, gansch in wit gekleede
+vrouwen en meisjes naar oudridderlijken trant een "hof" vormen van
+een schoonen "Heer" dien men Amor noemde. Bij gelegenheid van een
+dier optochten waarschijnlijk was het dat de achttienjarige Dante
+de enkele maanden jongere Bice Portinari, de "allerlieflijkste",
+de "jeugdige engel", die sinds zijn negende jaar de stil-aangebeden
+"Vrouwe zijner gedachte" was, voor de tweede maal ontmoette en voor
+'t eerst haar stem hoorde. "Voorbij schrijdend door eene straat wendde
+zij de oogen naar dien kant, waar ik, vol vreeze, stond: en in hare
+onuitsprekelijke hoofschheid groette zij mij met een blik zòò vol van
+deugden, dat het mij toescheen als zage ik de grenzen aller zaligheid"
+(§ III). Voor het eerst hoorde hij haar stem en zoozeer ontroerde hem
+het nieuw geluk dat hij zich "als dronken van de menigte afzonderde"
+en vlood naar de eenzaamheid van zijn kamer om daar te peinzen over
+"deze zeer hoofsche Vrouwe". En hier had de jonge dichter--want "reeds
+had hij uit zichzelf de kunst geleerd in rijmen te spreken"--in wiens
+hoofd de ridderlijke verzen van een Bertrand de Born, een Folquet de
+Marseille, een Arnaud Daniël en van zoovele andere troubadours klonken,
+door een "zoeten slaap" overvallen, dien eersten dichterdroom--ja,
+verzonnen, of liever nagebootst naar den vorm, maar doorleefd naar
+zijn gevoelsinhoud--welke het eenvoudig motief wordt voor bijkans zijn
+geheele verdere lyriek. In een vuurkleurigen nevel verscheen hem Amor:
+
+
+              Zòò dat herinnering nòg mij beven doet.
+
+        Vol vreugde leek hij me eerst, terwijl zijn handen
+          Droegen mijn hart, en in zijn armen had
+            Hij mijn Meestres, sluimrend in lichtrood kleed;
+
+        Toen riep hij haar: en van mijn hart dat brandde,
+          Zag 'k hoe zij schuchter, schoon gehoorzaam, at....
+            En klagend vlood hij als in bitter leed.
+                                                            (§ III)
+
+
+Dit sonnet zond hij, naar het gebruik der dichters van dien
+tijd, met verzoek om een verklaring ervan, aan eenige "vermaarde
+troubadours". Zij zijn niet allen bekend, maar veilig mag men aannemen
+dat de meesten behoorden tot de dichterschool van den zoogenaamden
+"nieuwen stijl", van welken Guido Guinizelli de baanbreker (1220-1276)
+was geweest en Guido Cavalcanti (1250-1300) ten tijde van Dante de
+belangrijkste vertegenwoordiger was. De jonge dichter beoogde met de
+rondzending van zijn sonnet blijkbaar niet anders dan in den kring
+dier vermaarde troubadours te worden opgenomen. Wat hem gelukte,
+want van toen af werd Cavalcanti zijn "grootste vriend", de man die
+hem steeds aanspoorde zijn liefde hoog en rein te houden en op wiens
+verzoek, en zeker voor wien, hij zijn Vita Nuova heeft geschreven.
+
+Onder de dichters van dien tijd, ook in Florence, was het mode
+dat elk van hen een eigen "donna", mits maar niet zijn eigen vrouw,
+aanbad en in zijn liederen verheerlijkte. Wanneer men hen mag gelooven
+waren al deze "donna's" even lieftallig, schoon en deugdzaam, even
+"hoofsch". Dichterlijke idealiseering, wensch-fantasieën; zeker, maar
+nogthans waren deze vrouwen volstrekt niet geheel en al hersenschimmig,
+maar verbeeld naar het levend model, evenals die vrouwen wier portret
+sommige schilders vereeuwigden in de engelengestalten hunner fresco's
+en schilderijen, en verscheidene van hen zijn met naam en toenaam
+bekend. Ware het voor "abstracte ideale vrouwen" wel noodig geweest hen
+toe te dichten in de volkstaal, omdat zij het Latijn niet behoorlijk
+konden verstaan? (§ XXV)
+
+Deze buitenechtelijke vrouwenvereering was een mode, overgenomen
+van de Provençaalsche troubadours. Ik laat hier buiten bespreking
+het moeilijke vraagstuk uit welke ideëel-maatschappelijke oorzaken
+de ridderlijke minnedienst ontstond; maar eenmaal mode onder de
+troubadours, kon hij gemakkelijk worden aanvaard door de dichters
+dier jonge Italiaansche stadstaten, waar aan het echtelijk leven
+gewoonlijk alle poëzie ontbrak, omdat de huwelijken er werden
+gesloten uit commercieele overwegingen der ouders of zelfs met
+politieke bedoelingen op aandrang der regeeringen. De troubadours,
+die, sinds hun land door de gruwelijke vervolging der Albigenzen
+en Waldenzen, elders hun fantastische romans voordroegen of van hun
+minne zongen en ook in Italië als welkome gasten werden ontvangen,
+vonden hier gretige navolging in hun hoofschen minnedienst en poëzie
+en gaven zoodoende den stoot tot de ontwikkeling van een eigen
+Italiaansche dichtkunst. Aanvankelijk schreven ook hun navolgers in
+het Provençaalsch, de langue d'oc; tot op Sicilië, aan het hof van
+keizer Frederik II, den grooten kunstvriend, de eerste Italiaansche
+poëzie ontstond. De keizer zelf, zijn zoon Enzo, koning van Sardinië,
+zijn kanselier Piero della Vigna, magistraten als de notaris Jacopo
+da Lentino en Guido delle Colonne, wedijverden er in het kunstig
+nabootsen der Provençaalsche voorbeelden. Maar ofschoon bij dezen
+of genen de echte volkspoëzie wel een frisscher toon gaf aan de
+geijkte uitingswijze, bleef de kunst dezer Sicilianen toch over
+het algemeen slechts nabootsing zonder meer, en met de heerschappij
+der Hohenstaufen in Italië ging ook zij te gronde. Bij een deel der
+dichters uit de Siciliaansche school kwam de naieve zinnelijkheid der
+oude ridderpoëzie, waarin de vereering der "Vrouwe" nagenoeg geheel en
+al op de bewonderende aanschouwing harer uiterlijke schoonheid berust,
+waarin de algemeen gebruikelijke weg dien de Liefde kiest om het hart
+binnen te dringen is "door de oogen", tot onverbloemde uiting.
+
+
+        Liefde is Begeerte, door het groot vermogen
+        Van welgevallen in het hart gewekt....
+
+        Maar schoonheid die we aanschouwen met onze oogen
+        Is 't toch die sterkste en hechtste liefde wekt [1].
+
+
+betoogt de bovengenoemde notaris Jacopo da Lentino; anderen maakten,
+evenals ook reeds de latere Provençaalsche zangers gedaan hadden,
+scheiding tusschen "edele" en "onedele" liefde, ofschoon zij dan toch
+ook de eerste nog min of meer zinnelijk opvatten.
+
+
+        e per amor es hom guays e cortes,
+        franc e gentils, humils et orgulhos
+
+        (de liefde maakt den man blij en hoofsch,
+        frank en edel, ootmoedig en fier)
+
+
+zeide Pons de Capdueil, en Adam de la Halle had gezongen:
+
+
+        car ma Dame est tant douche a resgarder
+        que mauvestés ne porroit demorer
+        en cuer d'ome qui la voie....
+
+        (want mijn Vrouwe is zoo zoet te aanschouwen
+        dat geen slechtheid zou kunnen wonen
+        in het hart van den man die haar ziet).
+
+
+en Guilhem de Montanhagol was zelfs zoo ver gegaan dat hij de liefde
+prees als sporende tot kuischheid en als bron van alle deugden:
+
+
+        quar amors non es peccatz,
+        anz es vertutz....
+        e met om' en via
+        de ben far tot dia;
+        e d'amor mou castitatz....
+
+        (want de liefde is geen zonde
+        maar een deugd....
+        en stelt den man in staat
+        wèl te doen den ganschen dag;
+        en uit de liefde ontspringt kuischheid....)
+
+
+Maar deze verfijning, welke de Siciliaansche dichters uitwerkten tot
+een filosofisch-getinte leer van zuivere ontzegging, een soort van
+esoterische, slechts voor de hoogere geesten bestemde theorie der
+liefde, maar welke vooral door Sordello van Mantua werd gepropageerd,
+was toch eigenlijk niet veel meer dan wat zij ook bij de Provençalen
+geweest was: een dekadente methode tot prikkeling der zinnelijkheid
+juist door haar zooveel mogelijk belemmeringen in den weg te
+leggen: jalouzie, verheimlijking, trots, schaamte enz., kortom zij
+was tenslotte slechts een kunstmatige ontlading van onbevredigde,
+onderdrukte sensualiteit. Zoo heeft ook de Siciliaansche school de
+kuischheid niet kunnen verheffen tot algemeen erkend beginsel der
+"edele" liefde.
+
+Inmiddels was ook in andere deelen van het land, vooral in Toscana,
+een volkspoëzie ontstaan, kennelijk nog onder sterken invloed
+der Siciliaansche school en dier Provençaalsche voorgangers, maar
+ook tevens op eigenaardige wijze doordrongen van den geest eener
+wetenschappelijke ontwaking, een hartstochtelijk uitslaand verlangen
+naar weten en begrijpen, naar doordenken eenerzijds en verterend
+mystiek smachten anderzijds. De gedachten van Thomas van Aquino, van
+Bonaventura, van Franciscus van Assisi vervulden de atmosfeer. En deze
+laatste, nationale invloeden waren het welke ook een nieuw element
+brachten in de overgeleverde poëzie; een element dat, onbeholpen en
+stroef nog geuit door een Guittone d'Arezzo, door diens leerling,
+den Bolognees Guido Guinizelli werd ontwikkeld tot dien "dolce stil
+nuovo" dien zoeten nieuwen stijl, welken Dante later tot schoonsten
+bloei zou brengen.
+
+Ook een toenemende demokratiseering van het geestelijk leven droeg
+hiertoe bij. Waren de Fransche troubadours, die, zelf veelal niet of
+slechts tot den lageren adel behoorend, nogthans de aanzienlijkste
+edelvrouwen tot de Dame huns harten verhieven en die bovendien op hun
+zwerftochten met alle maatschappelijke klassen in aanraking kwamen,
+meestal reeds min of meer demokratisch gezind, zoodat zij naast den
+adel der geboorte het goed recht van den adel des gemoeds bepleitten;
+in Italië, waar de dichters niet meer als rondzwervende zangers voor
+de leden van een ondergaanden adel zongen, moest de nieuwe moraal
+van den adel des gemoeds, wortelend in een "natuurlijken" aanleg tot
+het goede en zich openbarend door de genade Gods, nog veel gereeder
+ingang vinden.
+
+
+          Moog' heel den dag de zon het slijk bestralen:
+        't Blijft vuil; de zon haar zuivren glans behoudt.
+          "'k Ben edel van geboort!" wie dus kan pralen
+        Is als dit slijk; de Deugd is 't zonnegoud.
+          Geloove niemand ooit
+        Dat adel buiten 't edel hart kan leven;
+          Wien 's konings hoogheid tooit
+            Blijft laag zelfs zoo niet Deugd zijn hart doordringt,
+          Dat kaatse als water 't beven
+            Van sterrenglans die uit den hemel blinkt.
+
+
+Zoo zingt Guinizelli, de eerste meester van den nieuwen stijl in
+zijn beroemde canzone over het wezen der liefde. De liefde kweekt den
+adel des gemoeds, maakt het hart ontvankelijk voor deugd en omgekeerd
+kan de liefde alleen in het edel hart leven. De laat-Provençaalsche
+troubadour Lanfranco Cigala wist het ook wel:
+
+
+        ques amors pren en lejal cor naissenza,
+        (de liefde wordt geboren in het edel hart)
+
+
+maar voor Guinizelli en zijn school is het verband tusschen liefde
+en deugd wezenlijk; zij behooren onafscheidelijk bij elkaar:
+
+
+        Het edel hart is liefde's wijk en wapen,
+          Gelijk voor 't vogelken het dicht geblaart;
+        Niet heeft Natuur de liefde 't eerst geschapen,
+          Noch eer dan liefde 't hart van eedlen aard.
+            Want zooals met de zon
+          Van aanvang af het licht de ruimte kliefde,
+            Doch éér niet stralen kon,
+        Zoo woont in al wat edel is en puur
+          Vanzelf de zoete liefde,
+        Gelijk de gloed in 't glanzen van het vuur.
+
+
+Tusschen liefde en deugd was het verband gelegd, de nieuwe stijl,
+onder invloed van de opbloeiende christelijke scholastiek en de
+innig-hartstochtelijke Maria-vereering in de "lyrische lofzangen" der
+volgelingen van Frans van Assisi, vereenzelvigde haar nu bovendien met
+de vroomheid. En zoo kon het gebeuren dat de naieve, gedachtelooze
+gratie van het oude, zinnelijke troubadourslied en de hoofsche
+traditie van den wereldlijken minnedienst voorbeeld en grondslag
+werden voor de diepstzinnigst bespiegelende poëzie. De donna, de
+schoone, maar bovenal deugdzame vrouw, wordt verheven tot de beata
+beatrix, de engel in menschelijke gedaante, die de ware godsliefde
+doet ontwaken in het hart van den minnaar. Zeker, ook van deze,
+platonische en eeuwig-menschelijke gedachte, biedt de vroegere
+poëzie voorbeelden, maar men vindt ze er slechts sporadisch. De
+vergelijking der geliefde met een engel is bij de oudere troubadours
+zelden meer dan een nu eenmaal geijkte dichterlijke frase; geen werkt
+haar uit tot een navoelbare symboliek, want bij geen is zij uiting
+van een werkelijk ook diepgevoelde godsliefde. De nieuwe christelijke
+filosofie echter, met haar Maria-kultus en haar voorstelling van de
+engelen als bemiddelaars tusschen God en mensch, als "afgescheiden
+Intelligenties" die Gods gedachte moeten verwerkelijken door de in
+den mensch als "potentie", als vermogen sluimerende deugd te wekken
+tot "actie", tot daad, was als geroepen om aan den voormaligen en tot
+een geëxalteerden schijn ontaarden minnedienst een nieuwe beteekenis,
+een hoogere wijding te geven; hoe hoogst-bevreemdend en paradoxaal
+op het eerste gezicht ook een verbinding van dichterlijke erotiek
+met aristotelisch-middeleeuwsche wijsbegeerte, mystiek en asketisme
+ook moge schijnen. De hoofsche vorm, de traditie van het ridderschap,
+bleef behouden, de Liefde blijft de "Heer en Meester", dien de minnaar
+"dient" als "trouw vasal", maar die liefde is niet langer de naieve,
+overwegend sensueele begeerte der twaalfde-eeuwsche poëzie, noch hare
+asketisch-dekadente verfijning, maar haar volkomen vergeestelijking
+tot eene onzinnelijke vroomheid, waarin echter alle zoetheid en
+teederheid der schoone zinnelijkheid wordt overgedragen. Natuurlijk
+zijn de dichters dier geestelijke richting niet in al hun werk hun
+beginsel trouw gebleven--zij waren dichters!--en hebben zij naast
+hun hoogste, hemelsche liefde zeer goed den aardschen hartstocht
+gekend en gekoesterd. Den meester Guinizelli zelf ontwaart Dante
+op den Louteringsberg achter den vlammenboog waar zij die zich
+aan zingenot te buiten gingen worden gelouterd; Cavalcanti betoont
+zich zeer wispelturig in zijn aanbidding en het groote in Dante's
+eigen liefde is niet hare standvastigheid, maar Dante's worsteling
+ervoor. Maar dit neemt niet weg dat bij hen de vergoddelijking der
+vrouw bewust tot de hoogste bedoeling hunner kunst wordt gemaakt. De
+verfijnde aanstellerigheid van den traditioneelen minnedienst wordt
+weder door een echt en diep gevoel vervangen. En dit juist is het
+wat die kunst tot een nieuwen stijl verheft.
+
+God straalt Zijn licht onverzwakt uit over de engelen; daarom
+verrichten zij hun taak ook van aanvang af goed, zegt Guinizelli in
+zijn reeds aangehaalde canzone. En dan verzucht hij:
+
+
+        Dat zòò mijn Vrouwe ook gaf
+        De waarheid harer eedle deugd, die straalt
+        Uit hare zuivre blikken,
+        Aan mij, die nimmer haar te minnen faalt.
+
+
+En dat bij hèm de vergelijking met een engel niet maar een ondoordachte
+frase is, bewijst de slot-stanza, waarin hij in een, later ook voor
+Dante voorbeeldig hemelvisioen, haar voor het aangezicht van God-zelf
+verdedigt:
+
+
+        Mijn Vrouwe! "Wat vermat ge u?" zal God spreken
+          Wanneer mijn ziel ten laatste voor hem staat.
+        "Kwaamt ge alle heemlen door tot mij geweken,
+          Te plaatsen mij naast minne die vergaat?
+            Uw lof zij slechts gericht
+          Tot mij alleen en die genaderijke
+            Voor wie àl logen zwicht."
+        Maar 'k antwoord: "Met een engel die gij zond,
+          Moest ik haar wel gelijken,
+        Zoo laak het niet dat mij haar liefde bond."
+
+
+Hier is het zinnelijk realisme der ridderlyriek inderdaad tot
+diepzinnige symboliek gestegen. En dezen toon van nederige devotie
+voeren voortaan de beste dichters van den nieuwen stijl. Wanneer zij
+zich althans richten tot de "ware" Vrouwe hunner ziel.
+
+
+        Que'son del vero amore inamorati,
+        Ch'a Dio son servir dati
+
+        (Zij alleen zijn vervuld van ware liefde,
+        Die zich gewijd hebben aan den dienst van God).
+
+
+zegt Chiaro Davanzati. Het zijn nu niet langer de kleur van oogen
+en haren, de blankheid der huid, de roode lippen, de zachtgeronde
+leden; het zijn niet langer de uiterlijke bekoorlijkheden hunner
+Vrouwe alléén of in de eerste plaats die zij bezingen; maar het is
+hun zachtheid, hun nederigheid, hun vrome deugd bovenal welke zij
+prijzen en waarvan zij de louterende afstraling in hun eigen hart
+verwachten. Niet de begeerte om de geliefde, nu eerst waarlijk de
+"aangebedene", te bezitten beheerscht deze dichters, maar in haar
+glimlach of groet alleen bestaat hun gelukzaligheid en hun eenige
+vrees en droefenis is de gedachte haar niet waardig te zijn. In de
+beroemde canzone: "Gij vrouwen edel, die de liefde kent" laat Dante,
+na eerst de schoonheid van Beatrice's ziel bezongen te hebben, Amor
+zelf de grootste schoonheden van haar lichaam prijzen. Amor prijst
+haar oogen en mond, volgens de oude troubadours-overlevering "begin
+en einde der liefde":
+
+
+        En geen kan haren mond, teeder omtogen
+        Van liefde's lach, bewondren onbewogen.
+
+
+"Maar," zoo zegt Dante in de "verdeeling" dezer stanza, "opdat hier
+iedere lage gedachte worde opgeheven, herinnere zich wie dit leest
+dat hierboven geschreven werd hoe de groet mijner Vrouwe, welke eene
+werking van haren mond is, het doel mijner wenschen was."
+
+Tot een edel, geestelijk leven moesten deze dichters de vereering
+hunner Vrouwe opvoeren, tot liefde voor de wijsheid en vrome
+overpeinzing moest hun hartstocht worden omgesmolten in zijn eigen
+gloed. En zoo is voor hen de minnepoëzie tenslotte niet langer slechts
+een middel om te bekoren door schoone bevalligheid, maar bovenal om te
+stichten, te onderrichten: de kunst wordt opzettelijk didactisch. Een
+hoogste stijging, waardoor zij het dichtst nadert tot haar goddelijk
+oerwezen en tot.... zijn parodie. Want stichten en onderrichten willen
+allen die iets weten en die godsliefde en wijsheid in zich voelen. En
+"woorden spreken op rijm" kan ten slotte vrijwel iedereen even
+gemakkelijk leeren als de achttienjarige Dante. Maar weinigen zijn de
+uitverkorenen die ook kunnen dichten. Vandaar het koude, ongevoelige,
+bedachte in slèchten zin, dat men bij deze dichters aantreft, wìj
+vooral wien het op zichzelf reeds eenigszins moeilijk valt ons in den
+middeleeuwschen geestestoestand te verplaatsen en die maar al te zeer
+neiging hebben beelden of zinswendingen "koude, dorre scholastiek" te
+noemen die in dien tijd en voor die dichters toch een warme, innige
+gevoelswaarde bezaten. Evenwel, veel van deze poëzie zal terecht
+als het doode rijmwerk van echte of wouldbe geleerden, theologen
+en moralisten beschouwd mogen worden en het valt niet te loochenen
+dat zelfs bij een Cavalcanti vele van zijn luchtiger en wereldscher
+sonnetten en balladen in den volkstoon hooger dichterlijke waarde
+bezitten dan b.v. zijn vermaarde, doch door duistere gekunsteldheid
+ongenietbare metaphysische canzone over den aard der liefde.
+
+Toen kwam Dante. Hij ook had zijn "Vrouwe", wettige echtgenoote
+van een ander, naar de mode des tijds; hij bezong haar lieflijke en
+zaligmakende deugdzaamheid zooals zijn voorgangers en vrienden de
+"gentilezza" hunner eigen donna's bezongen, dikwijls zelfs in de
+gebruikelijke woorden en geijkte beelden. Hij aanvaardt en huldigt
+zonder voorbehoud de "theorie" van meester Guinizelli. "Liefde en
+een edel hart", zoo dicht hij dien Saggio, dien "wijzen dichter" na:
+
+
+        Liefde en een edel hart zijn ganschlijk een,
+          Gelijk de wijze dichter heeft geschreven....
+
+        Natuur bestemde ons hart tot Amor's leen
+          En heeft het hem tot vaste woon gegeven;
+        En sluimrend beidt hij daar, kort bij den een,
+          Bij d' ander lang, den dag van 't nieuwe leven,
+
+        Wen Schoonheid als een vrouw vol deugd verschijnt....
+                                                        (§ XX)
+
+Hij verheerlijkt zijn Beatrice als de engel, door God op aarde gezonden
+om alles door haren glans te heiligen:
+
+
+        De Hemel zond tot de aarde een engel zoet,
+          Dat ze op een vlekloos wonder konde bogen.... (§ XXVI)
+
+        Mijn Vrouwe straalt zoo zoete liefde uit de oogen
+          Dat zij verlieflijkt al wat zij aanschouwt....  (§ XXI)
+
+
+Dit alles zijn bekende klanken. Maar er is iets in Dante's gedichten,
+althans in die welke volgen na de canzone: "Gij vrouwen edel, die
+de liefde kent", dat hen toch wezenlijk van die zijner voorgangers
+onderscheidt. En dat is de volkomen synthese van doorleden gevoel
+en reflekteerende gedachte tot ééne ongescheiden doorlééfdheid. Na
+deze canzone maakt Dante met volle bewustheid zijn kunst dienstbaar
+aan zijn hoogste gedachteleven. Ik zeg gedachteléven en niet
+gedachte-napraterij, waartoe de niet-denkende rijmer zoo heel
+gemakkelijk kan vervallen. Wat bij anderen geworden was of dreigde
+te worden woord-abstractie zonder meer, bleef bij hèm een levende
+werkelijkheid. Voor hem, evengoed als voor Guinizelli en anderen,
+waren liefde en deugd begrippen, maar hij sprak ze niet uit wanneer ze
+niet gloeiend in hem leefden. Dante had lief zooals alleen een echt
+dichter liefheeft, met die zoete verdwazing die zoo wonderlieflijk
+vermengd is met hoogste wijsheid en daarom alleen straalt zijn geheele
+liefdessymboliek in zulk een warmen, innigen glans. En Dante had ook
+de werkelijkheid lief, de concrete, tastbare werkelijkheid der schoone
+dingen en menschen. Hij had die lief met de diepte van den dichter en
+de vurigheid van den Italiaan bovendien. Daarom geen abstractie, geen
+symbool bij Dante, dat niet op een doorleefde werkelijkheid berust,
+geen hemelsche zaligheid die niet uit aardsche wanhoop is opgestegen,
+geen goddelijk-stille liefde die niet in de hel der wilde hartstochten
+werd geboren.
+
+Dante vermocht de groote synthese te voltrekken. Hij was, of hij wilde
+tenminste zijn, een geleerde, dat wil zeggen--het was de dertiende
+Eeuw--een godgeleerde. En heel de intellektueele hartstocht van
+den jongen autodidakt trok zich samen in dit ééne verlangen tot
+ontleden, doorgronden, begrijpen. Zijn wetensdorst was hartstocht,
+levend gevoel. Hij was ook een hartstochtelijk minnaar van de natuur,
+wier zoete mystiek hij zeker even diep doorvoelde als een Frans
+van Assisi, de dichter van het Lied der Zon. Een minnaar van het
+echt-menschelijke was hij, even fel als zijn jongere tijdgenoot de
+schilder Giotto. En hij was een aanzienlijk Florentijn, ridderlijk,
+trotsch, onstuimig, zacht en zeer verliefd. Hij had alles in zich
+wat sterk en machtig-levend was in zijn tijd en dat alles doorleefde
+hij zèlf in een eigen innerlijke wereld die hij uit eigen kracht
+beheerschte. Is het dan wonder dat hij in de vereering zijner Vrouwe
+den gloed der aardsche liefde verbond met de zuiverheid der hemelsche
+en dat Beatrice, trots de voorzichtige twijfelingen van zeergeleerde
+commentatoren, voor den dichterlijken en minnenden geest nooit als een
+"alleen maar bedachte allegorie", als een kunstmatige "draagster" van
+"verstandelijke symboliek" verschijnt, maar steeds als een levende,
+diepgeliefde en zonder twijfel afwisselend even smartelijk-begeerde
+als platonisch-aanbeden jonge vrouw?
+
+Zonder twijfel heeft Dante zijn Vita Nuova bedoeld tot een allegorie
+te maken, althans achteraf aan de gestalte van Beatrice en aan
+alle gebeurlijkheden in zijn boekske een allegorische beteekenis
+te geven. Pasqualigo heeft in een zeer scherpzinnig en geleerd werk
+trachten te bewijzen dat Beatrice niets anders is dan de allegorie der
+christelijke liefde, welke door hare vereeniging met de wetenschap
+tenslotte tot goddelijke wijsheid wordt. Het is, zegt hij, niet aan
+te nemen dat Dante als knaapje van negen jaar reeds alle kenteekenen
+van een volwassen hartstocht vertoonde, laat staan zich daarvan
+bewust was op een zoo gedetailleerde wijze als uit het gedrag zijner
+"levensgeesten" bij Beatrice's eerste aanschouwen blijkt. Maar
+dat kinderen van dien leeftijd reeds op hun manier van een diepe,
+ernstige vroomheid, een dwepend godsverlangen vervuld zijn, is niet
+zoo heel zeldzaam. Welnu, die eerste verschijning van Beatrice op
+Dante's negende jaar beteekent Dante's.... eerste communie! En
+de tweede verschijning, negen jaar later, was de neerdaling der
+goddelijke genade in Dante's hart. Het "zuiver wit" waarin hij
+haar zag is de kleur des Vredes; de twee oudere matrones die haar
+vergezellen zijn "Geloof" en "Onschuld"; haar groet is "het Heil,
+de Heiland, Christus"; de menigte van welke Dante zich afzondert
+verbeeldt zijn eigen zinnelijke begeerten; de eenzame kamer waarin
+hij zich terugtrekt zijn eigen innerlijk; de zoete slaap welke hem
+daar overvalt den vrede des gemoeds die op hem neerdaalt, etc. etc.
+
+Men kan nu van andere zijde de "echte" liefde van den negenjarigen
+knaap op psychologische gronden verdedigen, of het er voor houden dat
+Dante terwille van zijn negen-symboliek een paar jaar smokkelde; men
+kan ook wijzen op de talrijke zoo levensechte trekjes in het verhaal;
+zonder dat dit nogthans de allegorische bedoeling uitsluit. Het
+komt mij zelfs vrij waarschijnlijk voor dat Dante in zijn verhaal
+inderdaad de boven aangeduide of andere dergelijke "beteekenissen"
+heeft willen verstoppen, maar het lijkt mij van weinig belang ze even
+zorgvuldig weer alle te ontdekken. Bovendien zal er, als bij iedere
+symboliek, zeker veel meer "uit te halen" zijn dan de schrijver zelf
+er in legde. Ik laat het dus gaarne aan den intelligenten lezer over
+zelf naar eigen smaak en willekeur de détails van Dante's symboliek na
+te pluizen en verwijs alleen hier en daar in de aanteekeningen naar
+hare algemeene hoofdlijnen. De meer naar theologische duisterheden
+dan naar psychologische werkelijkheid speurende lezer houde maar
+steeds in het oog dat Beatrice voor Dante inderdaad het symbool is
+of zijn kan van deugd, goedheid, nederigheid, waarheid, vroomheid,
+Liefde, Genade, Christus, Maria en zelfs God. Met dezen sleutel en
+bijgelicht door de kennis der Thomistische filosofie zal hij tot
+heel wat Danteske duisterheden den toegang vinden. Maar hij vergete
+bij zijn verklaringen ook niet, dat tenslotte ieder willekeurig
+verhaaltje, hoe eenvoudig ook, zooveel aanknoopingspunten biedt voor
+allerlei gedachten-associaties, dat het zeer weinig moeite kost
+er een diepzinnige allegorie achter te verbergen, afgezien van de
+misschien ontzagwekkende geleerdheid die er toe noodig is om zulk
+eene erin-verbeelde beteekenis ook te "bewijzen".
+
+Maar behalve als symbool heeft Beatrice ook in werkelijkheid
+bestaan. Veel is er niet van haar bekend. Het 15 Januari 1287
+gedagteekende testament van Folco dei Portinari noemt haar als diens
+dochter Bice, kinderlooze echtgenoote van den bankier Simone dei
+Bardi. Dit is het eenige wat men documenteel van haar weet. Maar meer
+dan waarschijnlijk is het dat deze Bice Portinari inderdaad Dante's
+Vrouwe was, de moderne kritiek is het hierover vrijwel eens.
+
+Wanneer niet reeds tal van plaatsen in de Vita Nuova en de Commedia
+dwongen de lichamelijke realiteit van Beatrice aan te nemen, zou
+ééne plaats in het eerste werk, waar Dante op ontroerende wijze de
+volkomen bewustwording van zijn jong dichterschap openbaart, ons het
+psychologisch bewijs ervan leveren (§ XVIII). Eenige "edele vrouwen",
+zonder twijfel zelf veelbezongen "dames" van den Florentijnschen
+dichterkring, hadden, wetende hoezeer de aanblik van Beatrice hem
+in verwarring placht te brengen, Dante gevraagd waarin dan toch wel
+zijn gelukzaligheid bestond. "In woorden welke mijne Vrouwe prijzen"
+had hij geantwoord. En peinzende over de diepe beteekenis van dit
+antwoord, waarin hij ook voor zichzelf voor het eerst de volkomen
+vergeestelijking zijner liefde uitsprak, nam hij zich voor: "tot
+stof voor zijn dichten (voortaan) nooit iets anders dan den lof dier
+Allerlieflijkste te kiezen". En dan volgt die in haar oprechten eenvoud
+zoo treffende beschrijving van den gemoedstoestand eens dichters: de
+twijfel of de gestelde taak niet boven zijn kracht zal gaan, de angst
+om het werk te beginnen, het dagenlange rondloopen in onrust en vaag
+verlangen, het voortdurend vervuld zijn van zijn stof; en dan opeens,
+onverwacht, de inspiratie, de influistering van dien regel waarop
+of waaromheen het geheele gedicht zal worden opgebouwd. Broedend
+wandelde Dante langs de heldere, snelstroomende Arno en.... "toen,
+zegge ik, sprak mijn tong als van zelf bewogen: Gij vrouwen edel,
+die de liefde kent". Het was de aanvangsregel der canzone welke
+voor het eerst volkomen de geliefde vergoddelijkt, en tevens het
+gedicht dat Dante later zelf het begin zijner nieuwe, geheel echte,
+levensware poëzie zal noemen.
+
+Op den Louteringsberg spreekt de oude Toskaansche dichter Buonagiunta
+aldus Dante aan:
+
+    "Maar zeg of ik hier zie dengene, die tevoren bracht de nieuwe
+    rijmen, beginnende: Vrouwen, die begrip hebt van liefde."
+
+    En ik tot hem: "Ik ben er één die, wanneer de Liefde iet mij
+    inblaast, het opmerk en op die wijze waarop zij het binnen in
+    mij dicteert, voortga het opteekenende."
+
+    "O broeder, nu zie ik" zeide hij, "de knoop die den notaris [2]
+    en Guittone [3] en mij weerhield aan deze zijde van den zoeten
+    nieuwen stijl, welken ik hoor" (L. B. XXIV. 49-57).
+
+Levende liefde dus is het die volgens Dante den dichters van den
+dolce stil nuovo inspireert, en zéker hemzelf. Moge de nog zoo jonge,
+schoolsche troubadour-geleerde vòòr die wandeling langs de Arno,
+in de eerste tien gedichten der Vita Nuova dus, al eens bewust of
+onbewust de geijkte frasen hebben nagepraat, in deze canzone en in de
+gedichten er nà, zingt alleen Dante zelf en zingt hij alleen "wat het
+hart hem vóórzeide met de stem der liefde" (§ XXIV), zelfs dààr nog,
+waar woorden en zinnen ons aandoen als herinneringen, ja plagiaten
+uit oudere dichters. Maar ieder dichter weet wel dat het geen dorre,
+doode abstracties zijn die de groote, in ons hart verborgen sluimerende
+liefde doen ontwaken en spreken, maar dat alleen levende schoonheid
+daartoe in staat is en vòòr alles "de Schoonheid die als een vrouw vol
+deugd verschijnt". Zulk eene reëel-symbolische vrouw was voor Dante
+Beatrice. Of zij ook voor anderen die schoone, edele lieftalligheid
+bezat die Dante verhemelt? Lieden, die haar niet kennen, raden,
+wanneer zij haar maar zien, dat zij "Beatrice" dat is "Zaligmaakster"
+moet heeten. (§ I). Wanneer zij zich op straat vertoont loopt de
+bevolking uit om haar te zien. (§ XXVI) "Deze is geene vrouw, maar
+eene der schoonste engelen uit den hemel", zeiden sommigen. En anderen:
+"Deze is een wonder; gezegend zij de Heer die iets zoo wonderbaarlijks
+weet te scheppen." Haar zachte nederigheid deelt zich mede aan elk wien
+zij een groet waardig acht; het is niet mogelijk in haar nabijheid iets
+slechts ook maar te denken. Wahrheit of Dichtung? Bij haren dood wijdt
+Cino da Pistoia eene troostcanzone aan haar nagedachtenis die alles
+te bevestigen schijnt wat Dante ter verheerlijking van zijn Beatrice
+zeide. Maar bevriende dichters komen elkaar gaarne in het gevlei,
+vooral in een dergelijke omstandigheid. Bovendien, wat Cino van haar
+zegt zijn grootendeels toespelingen op, ja aanhalingen van verzen
+van Dante zelf. En verheerlijken niet tenslotte ook andere dichters
+hunne geliefden op precies dezelfde wijze? Zingt niet Cavalcanti van
+zijne Vanna:
+
+
+        Onzeggelijk is harer schoonheid glans,
+          Wijl alle edele deugden voor haar knielen
+            En Schoonheid zelf haar eert als een godin.
+
+
+en in een ander sonnet:
+
+
+        Ze is zòòveel meer dan alles om haar heen
+          Als heel de hemel grooter is dan de aarde....
+
+
+Beweert niet de zoo even genoemde Cino da Pistoia van zijne Selvaggia:
+
+
+        De Vrouwe, om wie ge peinzend mij ziet schrijden,
+          Toont een gelaat zòò lieflijk dat zij doet
+          Ontwaken in een iegelijks gemoed
+        Dien eedlen geest die daar verborgen beidde....
+
+
+Getuigt niet Lapo di Gianni van zijne Lagia:
+
+
+        Een engel lijkt zij die op aard kwam dalen;
+          Ze is als der Liefde zuster in haar spreken,
+            Een wonder is van haar ieder gebaar....
+
+
+Deze drie dichters waren Dante's tijdgenooten en vrienden, zij
+kunnen hem hebben nagevolgd, ofschoon bij Cavalcanti, zijn ouderen
+vriend en raadsman en als lyrisch dichter geenszins zijn mindere,
+eer het omgekeerde mag worden aangenomen. Maar zegt niet Guinizelli
+van zijne Lucia:
+
+
+        Zij gaat getooid van zooveel lieflijkheden,
+          Dat ze ieders hoogmoed breekt door haren groet
+            En elken heiden 't waar geloof zou schenken.
+
+        Nooit kan een laag man voor haar aanschijn treden.
+          Maar grooter nog is 't wonder dat zij doet:
+            Wie haar aanschouwt kan niets wat slecht is denken.
+
+
+Een lof welke zin voor zin bedenkelijk gelijkt op wat Dante in
+verschillende gedichten schrijft over Beatrice, en hier is het toch
+kennelijk Dante die zijn vòòrganger naspreekt.
+
+Doch wat doet het er ten slotte toe dat wij van Beatrice's
+verschijning niet meer weten dan het vage beeld dat Dante zelf van
+haar geeft. Niet wat zij wàs, maar wat zij in Dante's geest wakker
+riep is het belangrijke van haar bestaan, dat toch tenslotte maar
+een van die kleine, onbeteekenende feitjes was waarvan dichters
+dikwijls hun meest grootsche concepties ontvangen. Misschien wàs
+zij inderdaad onvergelijkelijk schoon van lichaam en edel van ziel,
+maar zeker zag Dante haar, lichamelijk en geestelijk nòg schooner en
+edeler, doordat hij haar omhing met het weefsel zijner eigen hoogste
+verlangens. Want zoo immers doet ieder dichter, ja ieder mensch wien
+de liefde het "nieuwe leven" ontsluit. Omweeft niet elke minnaar
+de geliefde vrouw met een teederen, mystieken glans, die voor zijn
+verbeelding--al naar den vorm waarin hij leerde denken--straalt als de
+aureool eener heilige of als de diadeem eener droomkoningin, maar die,
+hoe dan ook, steeds de hoogste schoonheid kroont welke in zijn eigen
+hart leeft? Dante zag in Beatrice zijn hoogsten droom van schoonheid,
+reinheid en deugd verwerkelijkt, en zooals iedere werkelijkheid voor
+wie bewondert en liefheeft tot symbool wordt, werd ook zij voor
+hem symbool van zijn eigen innerlijkste, dichtst-bij-God levende
+verlangen. Zoo is zijn werk--als elk kunstwerk in liefde geschapen,
+als elke liefdedaad--zoowel uitvloeisel en weerslag van een doorleefde
+realiteit als min of meer bewuste symboliseering van innerlijken
+droom. Misschien is de religieus-mystieke vorm van Dante's exaltatie
+"uit den tijd" en althans voor niet-katholieken moeilijk juist te
+waardeeren; haar geest is begrijpelijk en navoelbaar, en zal dit
+eeuwig blijven, voor elken minnaar.
+
+Hoezeer allengs, na Beatrice's dood, deze symboliseering, die
+vergeestelijking overhand kreeg en de reëele, zinnelijke grondmotieven
+zijner liefde verdrong, blijkt het duidelijkst wel uit het feit
+dat Dante zijn herhaalde en diep-berouwde ontrouw aan de gestorven
+geliefde gevoelt als een vergrijp tegen.... de Rede. Ook de zalige
+Beatrice trouwens, die hem zijnen afval van haar verwijt, verstaat
+onder die ontrouw nog iets anders en meer dan amoureuse avonturen,
+al veroordeelt zij natuurlijk ook deze.
+
+In de Vita Nuova beschrijft Dante zelf hoe, kort reeds na Beatrice's
+dood, de aanblik eener "deernisvolle vrouwe" hem tot een tijdelijke
+ontrouw verlokte. Maar nà deze "Vrouwe aan het Venster" hebben hem,
+behalve de vrouw waarmede hij huwde, nog menige andere van den rechten
+weg doen afdwalen. Witte, de vermaarde Dante-kenner, somt er een
+zevental op, terwijl anderen ook een verhouding aannemen tusschen
+Dante en de vrouw van zijn broeder. En de ontzetting die den dichter
+op zijn helletocht aangrijpt over het lot van de echtbrekers Paolo
+en Francisca (Hel V. 139), een ontzetting zoo geweldig dat zij hem
+bewusteloos doet neerstorten, schijnt wel op eenig schuldbesef te
+wijzen. Ik houd het zelfs voor waarschijnlijk dat ook nog tijdens het
+leven van Beatrice Dante's gedachten niet voortdurend en zeker niet
+onverdeeld aan haar behoorden. Zou Dante de twee "edele dames" die hij
+tot "scherm der waarheid" gebruikte, dat wil zeggen die hij openlijk
+het hof maakte kwasi om zijn liefde voor Beatrice te verbergen, niet
+eene iets meer dan geveinsde liefde hebben toegedragen? Waarom schreef
+hij in dien tijd, toch een paar jaren, niets voor Beatrice en kan hij
+de enkele gedichten dier periode welke in de Vita Nuova zijn opgenomen
+(§ VII, VIII en IX) slechts op een zeer gedwongen wijze met Beatrice
+in verband brengen? Het zou mij niets verwonderen als Dante het oude
+troubadourstrucje slechts achteraf had toegepast om twee werkelijke,
+voorbijgaande en later berouwde liefden te verontschuldigen. Zegt hij
+niet zelf dat het vertrek van zijn eerste "schermo" hem "meer bedroefde
+dan hij tevoren voor mogelijk zou hebben gehouden"? (§ VII) En huldigt
+hij het tweede niet zoo ondubbelzinnig dat "maar al te vele lieden er
+over spraken op eene wijze welke de hoofschheid te buiten ging"? (§ X)
+Mij dunkt, zelfs de in zijn gevoel het meest verkunstelde troubadour
+zou zich niet zoo aanstellen zonder er althans iets van te meenen. Het
+waren "schoone en lieflijke" vrouwen en geen ongracelijke coquettes als
+b.v. de juffer achter wie Goethe zijn liefde voor Kätchen Schönkopf
+verborg! Doch hoe dit zij, zéker mag men aannemen dat Dante's latere
+liefden--voor een man van zijn temperament spreekt het vanzelf--niet
+alle even platonisch geweest zullen zijn. In het begin der Vita
+Nuova moge hij al verklaren: "dat de Liefde hem nooit beheerschte
+zonder den trouwen raad der Rede", deze verklaring slaat slechts op
+de levensperiode vòòr zijn achttiende jaar. Làter, in verschillende
+gedichten--en een dichter is in zijn Dichting altijd méér waar dan in
+zijn voor Waarheid gegeven proza--spreekt hij wel anders. Bijvoorbeeld
+in het sonnet: "Sinds 't negende van mijner jonkheid jaren":
+
+
+        ..En 'k weet hoe hij (Amor) ons ment en zweept en spoort....
+
+        Want altijd in den kring van Amor's krijt,
+          Is vrije wil dùs door zijn macht gebonden,
+        Dat gansch vergeefs der Rede raad er strijdt;
+
+          Steeds kan een nieuwe spoor de flank hem wonden:
+        Wat lust hem ook op 't oogenblik berijdt,
+          De nieuwe volgt hij wen hààr krachten zwonden.
+
+
+Zijn dit niet woorden van een man die "het klappen van de zweep
+kent"? En wie, die niet behalve den zegen ook den vloek der liefde
+gekend heeft bij ondervinding, zou een sonnet kunnen schrijven als dat,
+hetwelk Dante richtte aan Vrouwe Pietra degli Scrovigni, aan wie hij
+ook eenige groote canzonen gewijd had en die, als ook zij "symbool"
+is, toch zeker het best dit gansche ras van nietige, maar wreede en
+"steen"-harde wezentjes verbeeldt, wier ijdelheid het goed geloof en
+den gullen hartstocht des dichters pleegt te misbruiken.
+
+
+        Ik vloek den dag dat mij voor 't eerst verblijd
+          Het licht heeft dier verraderlijke oogen;
+        En 't uur dat ge in mijn hart gekomen zijt
+          En hebt mijn ziel er ganschlijk aan onttogen.... etc.
+
+
+Ik leg opzettelijk eenigszins den nadruk op Dante's "afdwalingen",
+omdat vele commentatoren en lezers in hunne teleurstelling over het
+feit dat het karakter van den door hen bewonderden dichter niet precies
+beantwoordt aan hun eigen moreele overtuigingen, die zoo gaarne zouden
+willen weg-"verklaren" met een gekunstelde geleerdheid, welke zonder
+twijfel zelfs Dante te kras zou zijn geweest. Deze lieden bedoelen
+het goed, maar zij bewijzen de nagedachtenis van den dichter zeker
+geen dienst met hun pogingen om ook Dante's "zondige" liefden te
+versymboliseeren. Want juist in het zoogenaamd zwak-menschelijke van
+zijn liefdeleven vond Dante toch tenslotte die aanleiding tot strijd
+tegen zichzelf, tot opvoeding door zelftucht, die de dichter--evenals
+trouwens elk werkelijk karakter--behoeft om waarlijk groot te kunnen
+worden.
+
+Ik zeide reeds dat overigens Dante, en ook Beatrice, deze afdwalingen
+op eene andere wijze veroordeelen dan de onthutste commentatoren.
+
+Vòòrdat Dante, aan het aardsche paradijs gekomen, het gelaat der
+zalige Beatrice mag aanschouwen, spreekt zij hem aldus toe:
+
+    "Dante, omdat Virgilius weggaat, ween niet meer, ween nog
+    niet, daar het om een ander zwaard (berouw) u voegt te
+    weenen. (L. B. XXX. 55-57).
+
+    Aanschouw mij wel, wel ben, wel ben ik Beatrice; hoe verwaardigdet
+    gij u tot den berg toe te komen? Wist ge niet dat hier de mensch
+    gelukkig is?" (73-75).
+
+En de dichter verhaalt:
+
+    Mijne oogen vielen omlaag in de heldere bron, maar mij daarin
+    ziende, trok ik ze terug tot het gras: zoo groote schaamte
+    bezwaarde mij het voorhoofd. (76-78).
+
+Later spreekt Beatrice tot de Engelen, die medelijden betoonen met
+den door hare verwijten geheel verslagen dichter:
+
+    "Eenigen tijd hield ik hem òp met mijn gelaat: de jeugdige oogen
+    hem vertoonende, leidde ik hem, zoodat hij was met mij op het
+    goede doel gericht.
+
+    Zoodra ik op den dorpel was van mijn tweeden leeftijd en van
+    leven verwisselde, pakte hij zich weg van mij en gaf hij zich
+    aan een ander.
+
+    Wanneer ik van vleesch tot geest was opgerezen, en schoonheid en
+    deugd mij waren gegroeid, was ik hem minder dierbaar en gevallig;
+
+    en hij lichtte de schreden langs den niet waren weg, valsche
+    schijnbeelden des goeds volgende, die niet gaaf wedergeven wat
+    zij beloofden". (121-132).
+
+In den volgenden zang bekent Dante:
+
+    Weenende zeide ik: "De tegenwoordige zaken met hun valsche behagen,
+    keerden mijne schreden, zoodra uw aanblik was schuilgegaan". (XXXI
+    34-36).
+
+Waarna Beatrice antwoordt:
+
+    "Toen u het eerst de schichten der begeerte der bedriegelijke
+    zaken troffen, had ge u moeten opheffen, om mij, die niet meer
+    zoodanig was, te volgen.
+
+    Gij moest niet meer uw vleugelen omlaag laten drukken om meer
+    slagen te verwachten, hetzij door een meisje, of eenige andere
+    ijdelheid met zoo korte bate." (55-60).
+
+Dit zijn Beatrice's verwijten, naar aanleiding waarvan Dante zegt:
+
+"Zulk een zelfkennis beet mij het hart, dat ik verwonnen viel
+(88)". Men ziet het, ook andere dingen dan het naloopen van een meisje
+gelden der hemelsche Beatrice voor afval van haar. Niet echter zijn
+huwelijk met Gemma Donati, de vrouw bij wie Dante vier, volgens
+anderen zelfs negen kinderen verwekte. En ook de toch zeer reëele
+ontrouw in den gewonen zin des woords aan deze zijne echtgenoote
+zelf wordt hem nergens verweten. Dante's ontrouw, wat althans door
+hemzelf als zoodanig gevoeld wordt, is inderdaad een andere dan de
+gewone en in zooverre hebben de redders zijner moraliteit gelijk,
+die meenen dat Beatrice's verwijten op geestelijke afdwalingen, op
+verslapping van Dante's geloofsijver of studie betrekking hebben. Het
+zware zelfberouw dat Dante kwelt is niet het gewone zondegevoel van een
+man die een gestorven geliefde--en bovendien in dubbel opzicht zijn
+eigen vrouw--ontrouw is; maar bovenal het besef dat telkens elkeen
+pijnigt die een levenstaak te vervullen heeft: tijd en geestkracht
+verspild, verknoeid te hebben aan iets anders dan zijn hoogsten droom,
+zich van zijn weg te hebben laten afleiden door "ijdelheden van korte
+bate", door nietige alledaagschheden en gebeurtenissen en onder andere
+òòk door een lichtzinnig leven, zooals Dante gedurende eenigen tijd
+in gezelschap van zijn zwager Forese Donati, den gulzigaard, geleid
+schijnt te hebben. Cavalcanti, die--schoon volgens zijn tijdgenooten
+zelf niet zeer standvastig in zijn minnedienst--in een merkwaardig
+sonnet de rol van "vriend die mij mijn feilen toont" op zich neemt,
+verwijt Dante diens "verwerpelijk" leven na den dood van Beatrice
+scherp genoeg en vooral smartelijk genoeg om aan een reëele reden voor
+zijn verwijt te mogen gelooven, al mag men anderzijds ook aannemen dat
+Dante, evenals de meeste zelf-aanklagers, zichzelf zwarter afschildert
+dan hij eigenlijk was. Wanneer Dante op den Louteringsberg in den tuin
+waar de gulzigaards hun Tantaluskwelling ondergaan, Forese ontmoet,
+voegt hij hem toe:
+
+    "Zoo ge u wederom in den geest haalt hoedanig gij met mij waart en
+    ik met u, dan zal nog de herinnering u bezwaren" (XXIII 115-117).
+
+En dat in dit "schandelijk" leven de pargoletta's, de meisjes waarvan
+Beatrice gewaagt, een rol gespeeld zullen hebben, lijdt ook voor Dante,
+die bovendien volstrekt geen gulzigaard was, geen twijfel. Ook het
+afschuwelijk-drastische droomgezicht der Wellust als Sirene wijst er
+op. (L. B. XIX. 7.) Maar ik herhaal: zoozeer was Beatrice voor Dante
+tot een symbool geworden dat hij zijn ontrouw slechts in zooverre
+als zondig voelde als zij hem werkelijk afhield van dien levensdroom
+dien Beatrice in zijnen geest verbeeldde. En men betreure niet,
+en verdoezele nog minder, de afdwalingen van een man, wiens deugd
+en grootheid juist daarin bestaan dat hij tròts den strijd zijner
+hartstochten telkens den stillen vrede zijner geestelijke hoogheid
+hervindt.
+
+De gedichten in het Nieuwe Leven opgenomen, werden geschreven tusschen
+1283 en 1292, den tijd waarin Dante's dichterschap nog in zijn
+eerste ontwikkeling was. Maar ofschoon er hierdoor een zeer merkbaar
+verschil bestaat tusschen de vroegere en latere, hebben zij toch alle
+onmiskenbaar dien zekeren gevoelstoon van innerlijke doorleefdheid,
+die hen tot zuivere lyriek maakt, trots sommige gekunsteldheden welke
+een oppervlakkig beoordeelaar zouden kunnen misleiden. Ook dat het,
+overigens zoo simpele verhaal, nog tal van niet eens oorspronkelijk
+verzonnen, maar direkt uit de provençaalsch-siciliaansch-toskaansche
+poëzie overgenomen elementen bevat, vooral in het eerste gedeelte:
+het epitheton "gentilissima" voor de geliefde Vrouwe, het beven bij
+haren aanblik, de geheimhouding van zijn liefde voor de onbescheiden
+nieuwsgierigen en het zich verstoppen achter een "schermo", de
+bespotting door de aangebedene, de voorstelling der Liefde als
+Leenheer en der minnaars als diens Getrouwen, het eten van het
+hart des minnaars, en tal van andere reminiscenzen, ja plagiaten,
+waarop in de aanteekeningen nog hier en daar zal worden gewezen of
+van welke men in de gedichten in het Aanhangsel parallelplaatsen
+zal kunnen vinden--dit alles, dat soms den indruk geeft alsof Dante
+opzettelijk in één werk alle kenmerken der oude minnepoëzie heeft
+willen bijeenbrengen; dit alles behoeft tòch den lezer in het minst
+niet te doen twijfelen aan de "echtheid" van het gevoel dat Dante
+bezielde toen hij het in dien half-traditioneelen vorm uitte. Evenmin
+het feit dat deze lyriek achteraf zoo gemakkelijk tot één allegorisch
+geheel te vereenigen bleek. Want--en hier raak ik aan het kenmerk van
+alle waarlijk groote lyriek--Dante's poëzie was geen stemmingskunst,
+wisselend als spelende golfjes, maar al zijn poëzie werd gedragen
+door éénzelfden, standvastigen onderstroom van innerlijkst gevoel,
+dat wil zeggen door éénen levensdrang, éénzelfde stuwing naar het
+innerlijk aanschouwde ideaal van hun schepper. Hierdoor komt het
+dat het meerendeel van deze lyrische gedichten van aanvang af en
+niettegenstaande de toevalligheid van hun ontstaan, voorbeschikt was
+later deel uit te maken van een grooter werk, dat in zijn geheel dien
+innerlijksten levensdrang zou versymboliseeren.
+
+Er zijn duidelijk drie fasen in Dante's liefde tot Beatrice te
+onderscheiden; fasen waarin zich in het kort de geheele ontwikkeling
+der minnepoëzie zooals die in het voorgaande werd geschetst,
+herhaalt. Ten eerste de nog bijkans geheel traditioneel-chevalereske
+vereering van het lieflijke meisje, waarbij men eigenlijk niet
+goed weet of haar uiterlijke schoonheid dan wel haar innerlijke
+deugd er het werkelijke motief van is, of begeerte dan wel zuivere
+bewondering den grondtoon er van vormt. Verwarring, verbijstering is
+het overheerschende gevoel dat Beatrice in Dante teweeg brengt. Wanhoop
+om de onthouding van haar groet en om haar bespotting van zijn
+hulpelooze onthutstheid bij haar aanblik, vervult hem veel sterker
+dan elke andere aandoening. Die aanblik vermoordt hem en toch is de
+gedachte alléén aan haar hem niet voldoende, hij moet haar zien,
+hij begeert haar schoonheid. Als "Amor hem bespringt" vergeet hij
+hoe haar nabijheid hem eigenlijk martelt,
+
+
+        En dan, wijl ik voor eigen zwakheid zwicht,
+          Kom 'k bleek, ontdaan, van alle kracht begeven,
+            Tot u, of me ook ùw blik genezing biedt.
+
+        Haar zoo ik opzie tot uw zoet gezicht,
+          Begint nog smartlijker mijn hart te beven,
+            En 'k voel hoe 't leven uit mijn adren vliedt. (§ XVI)
+
+
+Maar nu volgt, na een psychischen schok, welken ik, met Rossetti,
+alleen kan toeschrijven aan Beatrice's huwelijk, een tijdperk van
+verpuring, van een volkomen kuische vereering, waarin "woorden die
+zijn Vrouwe prijzen" Dante's eenige gelukzaligheid uitmaken. Het
+is de periode die opent met de reeds genoemde groote canzone "Gij
+Vrouwen edel, die de liefde kent" en het sonnet waarin hij spreekt
+van de ontwaking der liefde in het "edel hart". Dante's taal is nu
+oorspronkelijker en machtiger, zijn hart rustiger; hij begeert niet
+meer haar schoonheid, maar prijst alleen haar deugd en als Amor thans
+weer al zijn zinnen uitdrijft en hem geheel met de gedachte aan haar
+vervult, is hij niet langer verbijsterd, maar gelukkig.
+
+
+        Zoolang nu heeft mij Amor in zijn macht
+          En mij gewend aan zijne heerschappij,
+          Dat even hard als eerst mijn slavernij
+        Mij scheen, zij thans mij lieflijk lijkt en zacht. (§ XXVII).
+
+
+In de derde fase, wanneer door Beatrice's dood het toch altijd min
+of meer onnatuurlijk geëxalteerde van zijn onzinnelijk verlangen
+is opgeheven, stijgt Dante's vereering tot een zuiver geestelijke
+aanbidding, welke hij wel, misleid door het medelijden der "Vrouwe
+aan het Venster" voorbijgaand zal kunnen verzaken, maar welke hij ten
+laatste "door het leed gelouterd" toch weer terugvindt in een volkomen,
+maar woordelooze, innerlijke aanschouwing der "uit zichzelf stralende"
+zalige Beatrice.
+
+
+        Boven die sfeer die 't allerwijdste kringt
+          Vermag mijn geest als stille zucht te stijgen;
+          Een nieuw begrip, dat Liefde in leed verkrijgen
+        Mij deed, heeft hem tot zulk een vlucht bezwingt.
+
+        En daar, waarheen heel zijn verlangen dringt,
+          Ziet hij een Vrouwe voor wie de englen neigen;
+          Zòò stralend dat mijn pelgrim-geest in d' eigen
+        Lichtgloed haar schouwt, die uit haar wezen blinkt.  (§ XLI).
+
+
+De gedichten geven dus een doorloopende ontwikkeling weer en het
+verklarend proza behoeft slechts weinig uit te weiden om deze
+ontwikkeling duidelijk in het licht te stellen. Toch geeft het
+op enkele plaatsen méér dan een noodzakelijke uiteenzetting van
+omstandigheden. En op deze plaatsen blijkt het sterkst Dante's bewuste
+opzet om met behulp van zijn later-geschreven, rustig, min of meer
+stijf en doctrinair proza, zijne van leven sidderende liefdeslyriek
+voor te stellen als de theologisch-moreele allegorie der ziel die God
+zoekt. Zoo is bijvoorbeeld alléén in het proza sprake van het mystieke
+getal negen en zijn klaarblijkelijk verband met de Drie-eenheid en
+Beatrice; zoo wordt alléén in het proza het woord "salute" opzettelijk
+gebezigd op een wijze waarop het zoowel Beatrice's "groet" als "Genade,
+Heil, Verlossing" beteekent. Ook uit het schiften van zijn gedichten
+blijkt dat Dante slechts die opnam die zich voor een symbolische
+uitlegging het best leenden. Van sommige weggelaten gedichten kan
+misschien gezegd worden dat zij òf te veel herhalingen bevatten van
+wat in de wel-opgenomene beter en schooner gezegd is, òf zelfs dat deze
+latere omwerkingen ervan zijn. Maar waarom het geheel oorspronkelijke
+"Sinds 't negende van mijner jonkheid jaren", waarvan hierboven reeds
+iets werd aangehaald, weggelaten? Niet toch wijl het geen volkomen
+zuivere uiting van Dante's gevoel zou zijn. Integendeel! Juist
+omdat er méér dan Dante wenschte uit bleek, hoezeer hij ontvankelijk
+was voor andere liefde dan platonische vereering en middeleeuwsche
+aanbidding. Het sonnet harmonieerde niet met den grondtoon der Vita
+Nuova. En hetzelfde geldt voor het sonnet aan Lisette (zie aanhangsel),
+wanneer deze althans werkelijk de Vrouwe aan het Venster is. Het valt
+uit den toon, het doet deze Vrouwe wereldscher, ik zou haast zeggen
+koketter zien, dan de sonnetten die alleen haar deernis prijzen.
+
+Het sonnet (§ XXIV) waarin Dante de nadering achter elkaar van Monna
+Vanna (Cavalcanti's geliefde), bijgenaamd Primavera, en Monna Bice
+beschrijft, eindigt:
+
+
+        En Amor sprak--wel heeft mijn geest 't vernomen--
+          Déze is de Lente en Liefde noem ik hààr
+            Die op haar volgt, zoozeer gelijkt ze mij.
+
+
+Maar eerst later, onder het schrijven van het proza, valt hem de
+gedachte in deze Primavera te beschouwen als vòòrloopster van Bice
+en haar waren naam Giovanna af te leiden van Johannes den Dooper,
+om op deze wijze gelegenheid te hebben Bice zelf te vergelijken met
+den Zaligmaker.
+
+Het is hier de plaats om even de veelbesproken vraag te behandelen
+welke de eigenlijke beteekenis van den titel "Vita Nuova" is. Sommige
+commentatoren meenen dat met het woord "nuovo" (novo, novello) dat
+in het oud-italiaansch behalve voor "nieuw" ook wel wordt gebezigd
+voor "jong, jeugdig, lentelijk", gedoeld wordt op de intrede van
+een nieuw levenstijdperk, zoodat de titel ware te vertalen met
+"Jeugdleven". Zelfs al was deze opvatting in overeenstemming te brengen
+met Dante's eigen schoolsche indeeling der menschelijke leeftijden,
+later door hem in het Convitto gegeven, waar de adoleszenza duurt
+van het 1ste tot het 25ste, de gioventu van het 26ste tot 45ste jaar
+(Conv. I. 1 en IV 24), dan nog zou ik mij aansluiten bij hen die,
+evenals het geheele werk ook den titel symbolisch duiden in den zin
+van ontwaking, wedergeboorte, liefdelente. Dante had van zijn eenzame
+kindsheid vòòr het negende jaar waarschijnlijk geen aangename, althans
+geen bijzondere herinneringen. Hij begon eerst werkelijk te leven toen
+de verschijning van Beatrice hem uit dit onbeduidende voorbestaan deed
+ontwaken, het nieuwe in zijn leven is niet het begin van een nieuwen
+levenstijd, maar van een nieuwen zielstoestand. Dat dit overigens ook
+reeds de opvatting was van Dante's voorgangers bewijst dit gedicht
+van Raimbaut d'Aurenga:
+
+
+        Ab nou cor et ab nou talen,
+        ab nou saben et ab nou sen,
+        et ab nou belh captenemen,
+        vuelh un bon nou vers comensar;
+        e qui mos bons nous motz enten,
+        ben er plus nous a son viven,
+        qu'om vielhs s'en deu renovelar
+
+        (Met een nieuw hart en nieuw verlangen,
+        Met nieuw begrip en nieuwe bedoeling
+        Op een nieuwe en schoone wijze,
+        Wil ik een schoon nieuw lied beginnen;
+        En wie mijn schoone nieuwe woorden verstaat,
+        Zal zekerlijk vernieuwd worden in zijn leven,
+        Zoodat zelfs een oud man zich zal verjongen).
+
+
+De driedeeling waarvan ik hierboven sprak is niet willekeurig. Zij
+wordt door Dante zelf aangegeven. Twee malen toch spreekt hij in
+het proza over een "materia nuova", een nieuwe stof die hij zal
+gaan behandelen en beide malen juist op de plek waar de door mij
+gekenschetste verandering in zijn gemoedstoestand plaats grijpt. Ik
+heb daarom mijne vertaling in drie "gedeelten" gesplitst, die elk
+eindigen met de hierboven aangehaalde gedichten. Dat deze indeeling,
+de meest logische, ook werkelijk de juiste is, wordt naar mijn meening
+nog aannemelijk gemaakt door eene eigenaardigheid der compositie, welke
+voor zoover ik weet nog door niemand werd opgemerkt. Reeds sedert lang
+werd er op gewezen dat de volgorde der gedichten zoo symmetrisch is dat
+zij onmogelijk toevallig kan zijn. De cyclus bestaat namelijk uit 26
+sonnetten of althans kleinere gedichten van ééne strophe en 5 canzones,
+elk van 2 tot 6 strophen, welke gedichten aldus gegroepeerd zijn:
+
+
+            (9s + c). c. 4s. c. 4s. c. (9s + c).
+
+
+Of de symmetrie dezer reeks werkelijk een verborgen bedoeling heeft
+laat ik in het midden; gegeven Dante's zin voor formalisme lijkt
+het mij wel waarschijnlijk. Ik wijs er nu echter op dat bij mijn
+driedeeling de afscheidingen zoodanig vallen dat de eerste beide
+hoofdstukken elk omvatten 10 en het derde 11 gedichten. Beschouwt
+men nu het laatste sonnet als een soort van epiloog--en inderdaad
+bevat het het resultaat van de geheele voorgaande ontwikkeling--dan
+is deze indeeling in drie (drie-eenheid) hoofdstukken, van elk tien
+(volmaakte getal) gedichten geheel in overeenstemming met diezelfde
+getallenmystiek die ook de indeeling der Commedia beheerscht. (Drie
+boeken, waarvan twee bestaande uit 33 (3 × 10 + 3) zangen en een uit
+33 zangen + Proloog).
+
+Over het proza nog een paar opmerkingen. Het verhalend gedeelte ervan,
+dat tot begrip van het verband der gedichten dient, is niet geheel
+en al een vinding van Dante. Reeds de provençaalsche troubadours
+plachten zulke uitleggingen, razo's, als biografische aanteekeningen
+aan de losse gedichten hunner collega's toe te voegen, o.a. bij
+de liederen van Bertrand de Born, en ook in oudere Italiaansche
+canzoniere's of liederenbundels treft men ze aan. Maar wel is
+Dante de eerste, en hij bleef ook de eenige, die zélf, een gehééle
+reeks van gedichten door zulk verklarend proza--ook hij noemde het
+"ragione"--in een onderling logisch verband bracht. Behalve dezen
+verband-leggenden tekst evenwel bevat het boekje ook nog korte
+glossen over bouw en indeeling der gedichten elk afzonderlijk. Dante
+noemt ze "divisioni". Sommige commentatoren, onder anderen reeds
+dadelijk Boccaccio, hebben deze divisioni geschrapt of als latere
+kantteekeningen van anderen beschouwd. Maar zij behooren niettemin
+wezenlijk tot het werk. Zij laten ons Dante zien in heel zijne, voor
+ons modern gevoel soms bijna lachwekkende schoolschheid. Maar zòò
+was de 27-jarige autodidakt, die zich, zonder universitaire opleiding
+en waarschijnlijk ook zonder geregeld onderwijs, alle wetenschappen
+van zijn tijd, alle christelijk-schoolsche wijsheid en waanwijsheid,
+moest eigen maken. Wie zich vermag in te denken in dien onstilbaren
+dorst naar weten en overzien die dezen tijd beheerschte en de behoefte
+aan systematiek die hiervan een gevolg is, zal het niet langer zoo
+héél absurd vinden dat de dichter Dante, maar toch die dichter die,
+zooals zijn eerste biograaf, Villani († 1336) zeide: "eenigszins
+trotsch was op zijn weten en minachtend-verwaten", met een soms
+pijnlijke dorheid zijn eigen schoonste lyrische uitingen beredeneert,
+zelfs nog daar, waar de structuur zoo eenvoudig en doorzichtig is,
+dat iedere nadere verklaring ervan niet anders kan schijnen dan
+een overbodige pedanterie. En toch is zelfs in deze divisioni wel
+hier en daar een gevoeliger toon te hooren. Is de overweging waarom
+de divisioni tijdens het leven van Beatrice achter de gedichten,
+maar na haar dood er vòòr geplaatst worden: namelijk dat door ze
+aldus te plaatsen, de gedichten zonder gevolg of geleide optreden
+en daardoor "meer verweduwd zullen schijnen", is deze skrupule
+belachelijk-sentimenteel of kinderlijk-beminnelijk? Zéker is zij niet
+de dorre overweging van een kwasi-wetenschappelijk glossateur. En
+voorts vergete men niet, dat het ook niet de volgroeide geleerde is
+die het proza der Vita Nuova schreef, maar juist de nog ongeleerde en
+daardoor tot geleerdheidsvertoon geneigde beginneling; de jonge man,
+die wel graag Latijnsche auteurs aanhaalt en ook zelfs wel een brief
+in die taal weet te schrijven, maar wien het toch veel moeite kostte
+Boëtius en Cicero te lezen; die over Ptolomaeus spreekt zonder diens
+stelsel goed te kennen en die aan het slot van zijn boekje zelf zòò
+diep gevoelt dat hij eerst nog "veel studeeren" moet alvorens hij
+zijn liefde waardiglijk zal kunnen opvoeren tot de verheerlijking
+en dienst van haar, zijn Beata Beatrix, zijn ideaal van Schoonheid
+en Deugd en ook ons aller goddelijke troosteres en leidster, hoe wij
+haar ook noemen.
+
+
+
+Beatrice dus werkelijkheid en symbool, de Vita Nuova spontane lyriek
+en bedachte allegorie. Zoo is ook de Divina Commedia een schepping
+waarin zuiverst gevoel versmolt met hoogste gedachte. En dezelfde
+gedachte als die welke de Vita Nuova beheerscht: de loutering van den
+geest door begeerte, afdwaling, leed, berouw en terugkeer heen tot
+de hoogste Liefde. In beide werken dezelfde drievoudige synthese:
+subjektiviteit en objektiviteit, realisme en idealisme, gevoel en
+verstand; een synthese, jong en lieflijk in de Vita Nuova, mannelijk
+en grootsch in de Commedia. Het is zooals Rossetti zegt in zijn
+"Early Italian poets": "Door de geheele Vita Nuova heen zingt een
+geluid als het eerste zachte murmelen dat wij hooren ergens op een
+verre weide en dat ons voorbereidt op den aanblik der zee."
+
+
+
+Literatuur. Van de ontzaglijk uitgebreide Dante-literatuur noem ik
+hier alleen die werken die mij bij de samenstelling dezer inleiding
+en van de aanteekeningen van het meeste nut waren.
+
+
+
+Giovanni Melodia: La Vita Nuova. 1905, tekst met zeer uitgebreid
+commentaar.
+
+Michele Scherillo: La Vita Nuova. 1911, eveneens met uitvoerig
+commentaar.
+
+I. del Lungo: Beatrice nella Vita e nella poesia del secolo XIII 1891.
+
+Fr. Pasqualigo: Pensieri sull' allegoria della Vita Nuova di Dante
+1896.
+
+Karl Vossler: Die philosophischen Grundlagen zum "Süssen neuen Still"
+1904.
+
+Fr. Xaver. Kraus: Dante, sein Leben und sein Werk. 1897.
+
+D. G. Rossetti: Early Italian Poets.
+
+Henri Hauvette: Dante. Inleiding tot de studie van de Divina
+Commedia. 1913. (Wereldbibliotheek).
+
+H. J. Boeken: De Hel, de Louteringsberg en het Paradijs; in proza
+vertaald. (Wereldbibliotheek).
+
+
+
+
+
+
+
+
+HET NIEUWE LEVEN
+
+VERTALING
+
+
+VOORREDE
+
+
+In dat gedeelte van het boek mijner herinnering, vòòr hetwelk weinig
+te lezen zoude zijn, bevindt zich een opschrift, hetwelk luidt:
+
+
+INCIPIT VITA NOVA [4].
+
+
+Onder hetzelve vind ik de woorden geschreven, welke het mijne bedoeling
+is in dit boekske weer te geven, zoo niet in hun geheel, dan tenminste
+hun zin.
+
+
+
+
+
+
+
+EERSTE GEDEELTE
+
+(1274-1287).
+
+
+§ I.
+
+Negen malen welhaast na mijne geboorte was de hemel des lichts
+[5] tot hetzelfde punt weergekeerd, voor zoover zijn eigen omloop
+betreft, toen mijnen oogen voor het eerst verscheen de glorierijke
+Vrouwe mijner Gedachte, die door velen, die niet wisten hoe haar te
+moeten noemen, Beatrice werd geheeten [6]. Zij had reeds zoolang in
+dit leven verwijld, dat zich gedurende haren tijd de bestarde hemel
+het twaalfde gedeelte van eenen graad naar het oosten bewogen had [7]:
+zoodat zij mij verscheen ongeveer in het begin van haar negende jaar
+en ik haar aanschouwde ongeveer aan het einde van het mijne. En zij
+verscheen mij omkleed met de edelste kleur, een bescheiden en eerzaam
+rood, omgord en getooid naar den trant welke haren zeer jeugdigen
+leeftijd betaamde. Op dit oogenblik, zegge ik naar waarheid, begon
+de geest des levens [8], die in de verborgenste kamer des harten
+woont, zoo sterk te beven, dat hij tot in de geringste aderen zich
+schrikkelijk deed gevoelen; en bevende sprak hij deze woorden:
+"Ecce Deus fortior me, qui veniens dominabitur mihi" [9]. Toen begon
+de dierlijke geest, die woont in die hooge kamer, waarheen alle
+zinnelijke geesten hunne waarnemingen dragen, zich zeer te verbazen,
+en sprekende tot de geesten des gezichts, zeide hij deze woorden:
+"Apparuit jam beatitudo vestra" [10]. Toen begon de natuurlijke
+geest, die woont in dat deel des lichaams, waar voor onze voeding
+wordt zorg gedragen, te jammeren en zeide weenende: "Heu miser, quia
+frequenter impeditus ero deinceps!" [11]. Van toen af, zegge ik,
+heeft Amor [12] mijnen geest, die zoo schielijk met hem gehuwd was,
+beheerscht en begon hij eene zoo groote en zekere macht over mij te
+verkrijgen, door de kracht welke mijne verbeelding hem schonk, dat
+ik genoodzaakt was geheel en al naar het hèm beviel te handelen. Zeer
+dikwijls beval hij mij den aanblik van die jeugdige engel te zoeken;
+zoo dat ik in mijne jonkheid haar ook herhaaldelijk zocht; en ik zag
+haar van een zoo ongekend en lofwaardig wezen, dat men zekerlijk van
+haar kon zeggen die woorden van den dichter Homeros: "Zij scheen niet
+de dochter van een sterfelijk mensch, doch van eenen god." [13] En
+het geviel dat haar beeld, hetwelk voortdurend in mij was, ofschoon
+het mij met de koenheid der Liefde regeerde, ganschelijk was van eene
+zòò edele deugdzaamheid, dat het nimmer gedoogde dat de Liefde mij
+beheerschte zonder den trouwen raad der rede, in die zaken waar zulk
+een raad nuttig was te hooren. Doch daar een te lang vertoeven bij
+de hartstochten en handelingen eener zoo prille jeugd, eenigszins zou
+kunnen gelijken op verzinsel, zal ik daarvan afscheid nemen; en vele
+zaken overslaande, welke ik evenals het volgende zou kunnen verhalen,
+wil ik overgaan tot die woorden, welke in mijn geheugen in grooter
+paragrafen staan geschreven.
+
+
+
+§ II.
+
+Toen er zoovele dagen waren voorbij gegaan, dat juist negen jaren
+vervuld waren [14] sedert de bovenbeschreven verschijning dier
+Allerlieflijkste [15], gebeurde het op den laatste dezer dagen dat
+deze bewonderenswaardige Vrouwe mij verscheen, gekleed in zuiver-witte
+kleur, temidden van twee edele dames, die van ouderen leeftijd waren;
+en voorbij schrijdend door eene straat, wendde zij de oogen naar
+dien kant waar ik, vol vreeze, stond: en in hare onuitsprekelijke
+hoofschheid [16], welke nu in de Eeuwigheid vergolden wordt,
+groette zij mij met een blik zoo vol van deugden [17], dat het mij
+toescheen als zage ik de grenzen aller zaligheid. Het uur waarop
+haar allerzoetste groet mij gewerd, was juist het negende van dien
+dag: en omdat het de eerste reize was dat hare woorden zich tot
+mijne ooren bewogen, werd ik door zulk eene verteedering bevangen,
+dat ik mij als dronken van de menigte afzonderde. En ik vlood naar
+de eenzaamheid mijner kamer en zette mij daar tot peinzen over deze
+zeer hoofsche Vrouwe.
+
+
+
+§ III.
+
+En terwijl ik over haar peinsde overviel mij een zoete sluimer,
+in welken mij een wonderbaar gezicht verscheen: het leek mij dat ik
+in mijne kamer eenen vuurkleurigen nevel zag, binnen welken ik de
+gedaante onderscheidde van eenen man van vreeswekkend aanschijn voor
+wie hem aanschouwden: maar toch scheen hij, wat hemzelf betrof, zoo
+vroolijk dat het verwonderlijk was: en sprekende zeide hij vele dingen,
+waarvan ik slechts weinig verstond, waaronder echter deze woorden:
+"Ego Dominus tuus" [18]. In zijne armen meende ik eene slapende
+gestalte te zien, naakt [19], behalve dat zij mij gehuld leek in
+een kleed van teeder rood; welke gestalte ik na zeer aandachtige
+beschouwing herkende als die Vrouwe des Heils [20], die mij den
+vorigen dag eenen groet had waardig geacht. En het leek mij dat de
+verschijning in de eene hand iets hield dat geheel en al brandde
+en het leek mij dat hij deze woorden tot mij sprak: "Vide cor tuum"
+[21]. En nadat hij eene pooze aldus gestaan had, leek het mij dat hij
+de slapende wekte, en zòò sterk was hij door de kracht van zijnen
+geest, dat hij haar dit voorwerp, dat brandde in zijne hand, deed
+eten; hetwelk zij weifelend at [22]. Hierna, kort daarop, veranderde
+zijne vreugde in bitterst geklag: en aldus klagend, nam hij de Vrouwe
+opnieuw in zijne armen en het scheen mij dat hij met haar hemelwaarts
+vlood: waarover ik in zulk eenen hevigen angst geraakte dat mijn
+lichte sluimer het niet kon verduren, maar afbrak en ik ontwaakte. En
+onmiddellijk begon ik te peinzen; en ik vond dat het uur waarop het
+gezicht mij verschenen was, het vierde uur geweest was van dien nacht:
+zoodat het duidelijk blijkt dat het het eerste uur was van de negen
+laatste uren des nachts. En steeds peinzend over wat mij verschenen
+was, nam ik mij voor het aan velen bekend te maken, die in dien tijd
+vermaarde troubadours waren: en omdat ik reeds uit mijzelf de kunst
+geleerd had in rijmen te spreken [23], nam ik mij voor een sonnet te
+maken, in hetwelk ik eenen groet bracht aan alle Getrouwen der Liefde
+[24]; en hen verzoekend om hun oordeel over mijn gezicht, beschreef
+ik hen wat ik in mijnen slaap gezien had. En ik begon toen dit sonnet:
+
+
+          Elk edel hart, [25] dat juist der Liefde gloed,
+        Tot voor welks aanschijn deze woorden dwalen--
+        Opdat het mij zijn meening moog' verhalen--
+          In naam van Amor, zijnen Heer, mijn groet!
+
+          Reeds henen was dra 't derde deel gespoed
+        Der uren waarin alle sterren stralen,
+        Toen plotseling Amor tot mij neer kwam dalen,
+          Zòò, dat herinnring nòg mij beven doet.
+
+        Vol vreugde scheen hij me eerst terwijl zijn handen
+          Droegen mijn hart, en in zijn armen had
+            Hij mijn Meestres, sluimrend in lichtrood kleed;
+
+        Toen riep hij haar; en van mijn hart dat brandde,
+          Zag 'k hoe zij schuchter, schoon gehoorzaam, at....
+            En klagend vlood hij als in bitter leed.
+
+
+    Dit sonnet bestaat uit twee gedeelten: in het eerste gedeelte breng
+    ik mijnen groet en vraag ik antwoord; in het tweede duid ik aan
+    waarop geantwoord moet worden. Het tweede gedeelte begint hier:
+    "Reeds henen was...."
+
+
+Op dit sonnet werd door velen en in verschillenden zin geantwoord, en
+onder hen die antwoordden bevond zich hij, dien ik mijnen grootsten
+vriend noem [26]. Deze schreef toen een sonnet, hetwelk begint:
+"Ge zaagt, naar het mij schijnt, het hoogste goed" [27]. En het was
+zoo te zeggen het begin der vriendschap tusschen hem en mij toen
+hij vernam dat ik degene was die hem zulks had gezonden. De ware
+beteekenis van den droom werd toen door niemand gezien, maar thans
+is zij zelfs den meest onnoozelen duidelijk [28].
+
+
+
+§ IV.
+
+Van dit gezicht af begon mijn natuurlijke geest belemmerd te worden
+in zijne werking, wijl mijne ziel geheel was overgegeven aan de
+bepeinzing dier Allerlieflijkste, zoodat ik binnen korten tijd van
+eenen zoo broozen en zwakken staat werd, dat het vele vrienden bij
+mijnen aanblik bekommerde; en velen, die vol nieuwsgierigheid waren,
+gaven zich moeite van mij te weten te komen wat ik van alle dingen
+het liefste voor anderen wilde verbergen. En ik, hun lastig aandringen
+bemerkend, antwoordde hen door den wil der Liefde, die mij zulks beval
+volgens den raad der Rede, dat Liefde degeen was die mij dus had doen
+worden: ik zeide Liefde, omdat ik in mijn gelaat zoovele harer teekenen
+droeg, dat ik het niet kon verbergen. En wanneer zij mij vroegen:
+"Om welke is het dat de Liefde u dus heeft verteerd?" dan zag ik hen
+glimlachende aan en zeide niets.
+
+
+
+§ V.
+
+Op eenen dag gebeurde het dat deze Allerlieflijkste gezeten was dààr,
+waar gesproken wordt over de Koningin der Glorie [29], en ik bevond
+mij op eene plaats, van welke ik mijne gelukzaligheid kon zien:
+en midden tusschen haar en mij, in rechte lijn, zat eene edele
+dame van zeer bekoorlijk aanschijn, die mij dikwijls aanzag, zich
+verwonderend over mijn staren, hetwelk bij haar scheen te eindigen;
+zoodat velen eveneens zich verwonderden. En zoo machtig werd mijne
+ziel aangegrepen, dat, toen ik die plaats verliet, ik achter mij hoorde
+zeggen: "Ziet, hoe gindsche dame het uiterlijk van dezen ontstelt". En
+toen zij haren naam noemden, begreep ik dat zij dit zeiden van haar
+die in het midden gezeten had van de rechte lijn, welke uitging van
+de lieflijke Beatrice en eindigde in mijne oogen. Dit vertroostte
+mij ten zeerste, omdat het mij de zekerheid gaf dat mijn geheim
+dien dag niet door mijne blikken aan anderen bekend was geworden:
+onmiddellijk bedacht ik deze edele dame tot een scherm der waarheid
+te maken [30]; en zoo vaardig betoonde ik mij hierin binnen korten
+tijd, dat de meeste lieden die over mij spraken, waanden mijn geheim
+te weten. Achter deze dame verborg ik mij eenige jaren en maanden; en
+om den anderen het eerder te doen gelooven, maakte ik voor haar zekere
+gedichtjes, welke het niet mijne bedoeling is hier neer te schrijven,
+tenzij dan voorzoover zij betrekking hebben op de lieflijke Beatrice;
+en daarom laat ik ze allen terzijde, behalve dat ik iets er van zal
+over schrijven dat haren lof schijnt te bevatten.
+
+
+
+§ VI.
+
+Ik zeg dan dat in dien tijd, toen deze dame een scherm was voor mijne
+zoo groote liefde, voorzoover althans mijzelf betrof, de begeerte
+in mij opkwam den naam der Allerlieflijkste uit te spreken en hem te
+doen vergezellen van vele namen van vrouwen, in het bijzonder van den
+naam dier edele dame; en ik nam de namen van zestig der schoonste
+vrouwen uit die stad, alwaar mijne Vrouwe door den allerhoogsten
+Koning geplaatst was, en ik stelde eenen brief samen in den vorm eener
+serventese [31], welke ik niet zal opschrijven; en ik zoude hiervan
+geen melding gemaakt hebben, ware het niet om aldus te zeggen wat,
+terwijl ik hem samenstelde, wonderbaarlijkerwijze geviel, namelijk
+dat de naam mijner Vrouwe op geen enkele andere plaats kon komen te
+staan tusschen de namen dier vrouwen dan op de negende.
+
+
+
+§ VII.
+
+Het geschiedde dat de dame, door middel van welke ik zoo langen
+tijd mijne begeerte had verborgen, uit bovenbedoelde stad vertrok en
+zich begaf naar eene zeer verre streek: waarover ik, als verbijsterd
+door het verlies mijner schoone bescherming, mij meer bedroefde dan
+ikzelf tevoren voor mogelijk zou hebben gehouden. En bedenkende dat,
+wanneer ik niet het een of ander droevigs zeide over haar vertrek,
+de lieden al spoedig mijn geveins zouden bemerken, nam ik mij voor
+er ietwat over te klagen in een sonnet, hetwelk ik wil opschrijven,
+omdat mijne Vrouwe de onmiddellijke aanleiding voor zekere woorden was,
+welke in het sonnet staan, gelijk duidelijk is voor wie het begrijpt:
+en ik schreef toen dit sonnet [32], hetwelk begint:
+
+
+        Gij, die 'k voorbij langs Amor's weg zie schrijden,
+        Nu wilt aandachtig beiden:
+          Zaagt ge ooit een smart gelijk de mijne groot?
+        O wilt mijn klacht niet ongeduldig mijden:
+        Hoort, hoe aan alle lijden
+          Mijn ledig hart sleutel en toevlucht bood.
+
+        Niet naar gering verdienst mij te onderscheiden,
+        Maar uit genâ bereidde
+          Amor me een leven, zoet als geen genoot;
+        En dikwijls hoorde ik heimlijk mij benijden:
+        Wat deugd kon zulk verblijden
+          Schenken een hart dat vreugde vroeger vlood!
+
+        Maar 't lot kwam mij den overmoed ontstelen,
+          Dien 'k zelf ontnam aan Liefde's schoonen schat;
+          En zòò arm bleef ik, dat
+        Ik zelfs den moed mis 't andren mee te deelen
+
+        En--als uit schaamt' 't gebrek dat hij bezat,
+          Zoo menigeen der wereld wou verhelen--
+          Des blijden rol blijf spelen,
+        Terwijl mijn hart smelt in der tranen nat.
+
+
+    Dit sonnet heeft twee hoofdgedeelten: in het eerste namelijk is
+    het mijne bedoeling den Getrouwen der Liefde deze woorden van den
+    profeet Jeremia toe te roepen: "O vos omnes, qui transitis per
+    viam, attendite et videte, si est dolor sicut dolor meus [33];
+    en hen te smeeken naar mij te willen luisteren. In het tweede
+    verhaal ik in hoedanig een leven de Liefde mij geplaatst had,
+    in eenen anderen zin evenwel dan de laatste gedeelten van het
+    sonnet aanwijzen [34] en zeg ik wat ik verloren heb. Het tweede
+    gedeelte begint hier: "Niet naar gering verdienst...."
+
+
+
+§ VIII.
+
+Na het vertrek van deze edele dame behaagde het den Heer der Engelen
+tot zijne glorie te roepen eene jonkvrouw, jeugdig en van lieflijk
+aanschijn, die zeer bemind was in bovenbedoelde stad; wier lichaam
+ik ontzield zag liggen te midden van vele vrouwen, die erbarmelijk
+weenden. Toen, mij herinnerend dat ik haar wel gezien had in gezelschap
+der Allerlieflijkste, kon ik enkele tranen niet weerhouden; en nog
+weenende nam ik mij voor eenige woorden te zeggen over haren dood,
+ter vergelding daarvan dat ik haar enkele malen samen met mijne Vrouwe
+gezien had. En hierop zinspeelde ik ietwat in het laatste deel der
+woorden welke ik erover schreef, hetgeen duidelijk blijkt aan dengene,
+die het begrijpt [35]; en ik schreef toen deze twee sonnetten, van
+welke het eerste begint: "Klaagt, al wie mint...." en het tweede:
+"O lage Dood...." [36].
+
+
+        Klaagt, al wie mint, nu ge Amor zelf hoort klagen,
+          Vernemend zijner diepe droefnis reên:
+          Veel vrouwen zag hij jammerend bijeen,
+        Wier bitter leed erbarmen scheen te vragen,
+
+        Omdat de lage Dood wreed heeft verslagen
+          Een edel hart, vol zoete lieflijkheên,
+          Verwoestend wat het meest, na de eer, in een
+        Minlijke maagd der wereld moet behagen.
+
+        Nu hoort wat laatste eer Amor haar bewees:
+          Over der doode lieflijk beeld gebogen
+            Zag 'k weenen hem in tastbare gedaant',
+
+            En dikwijls hief hij zijn gelaat, betraand
+          Omhoog, tot waar de ziel reeds was getogen
+        Van haar, wier blijde schoonheid men ééns prees.--
+
+
+    Dit eerste sonnet bestaat uit drie gedeelten. In het eerste
+    roep ik de Getrouwen der Liefde aan en wek ik hen op te weenen;
+    en ik zeg dat hun Heer weent, en ik zeg dit opdat zij, vernemend
+    de reden waarom hij weent, meer geneigd zullen zijn naar mij te
+    luisteren. In het tweede verhaal ik deze reden; in het derde
+    spreek ik van een eerbewijs dat de Liefde aan deze jonkvrouw
+    betoonde. Het tweede gedeelte begint hier: "Veel vrouwen....",
+    het derde hier: "Nu hoort...."
+
+
+        O lage Dood! vijand der teedre harten,
+        Oervader aller smarten,
+          Doemsprake wreed en onafwentelbaar!
+          Nu 'k met een hart van zorg en weedom zwaar,
+          Droef-peinzend ommewaar,
+        Blijve in uw blaam mijn tong vermoeinis tarten!
+
+        Om nog uw lage snoodheid te verzwarten,
+        Roepe ik langs weg en markten,
+          Uw ergste arglist uit; schoon ze openbaar
+          Voor elk reeds is, opdat door deze maar
+          Toorn moge ontbranden waar
+        Anders slechts Liefde ontgloeien doet de harten.
+
+        Nu moet wel de aarde om haar ontluistring rouwen;
+          Want wat er 't hoogst te prijzen valt: de deugd,
+          Bloeiend in blijde jeugd,
+        Ontnaamt ge haar in deze hoofsche vrouwe.
+
+        Haar naam wil ik u verder niet ontvouwen:
+          Elk kent hem wien haar schoonheid heeft verheugd.
+          Nooit hope hij, wiens deugd
+        't Hoogst heil niet heeft verdiend, haar weer te aanschouwen.
+
+
+    Dit sonnet bestaat uit vier gedeelten: in het eerste gedeelte roep
+    ik den Dood aan met enkele zijner toepasselijke benamingen; in
+    het tweede zeg ik, tot hem sprekende, de reden welke mij beweegt
+    hem te smaden; in het derde gisp ik hem: in het vierde wend ik
+    mij tot een onbepaald persoon, ofschoon deze in mijne bedoeling
+    wèl bepaald is. Het tweede gedeelte begint hier: "Nu 'k met een
+    hart...."; het derde hier: "Om nog uwe lage...."; het vierde hier:
+    "Nooit hope hij...."
+
+
+
+§ IX.
+
+Eenige dagen na den dood dezer jonkvrouw gebeurde er iets [37],
+tengevolge waarvan ik de bovenbedoelde stad moest verlaten en mij
+begeven in de richting dier streek waar de edele dame vertoefde,
+die mijne bescherming geweest was, ofschoon het doel mijner reis
+niet zoo verwijderd was als zij. En niettegenstaande ik in gezelschap
+van vele anderen was, mishaagde mij deze tocht, naar mijn uiterlijk
+deed blijken, zoozeer, dat mijne zuchten nauw bij machte waren
+de beklemming uiting te geven welke mijn hart gevoelde, omdat ik
+mij van mijne gelukzaligheid verwijderde. En toen verscheen mij in
+mijne verbeelding mijn allerzoetste Heer, die mij beheerschte door de
+deugd dier allerlieflijkste Vrouwe, als een pelgrim gekleed, licht en
+onaanzienlijk. Hij leek mij verbijsterd en zag ter aarde, behalve dat
+het mij nu en dan scheen dat zijne oogen zich wendden tot eene schoone
+stroomende en heldere rivier, welke vloeide langs den weg, waarop
+ik mij bevond. Het leek mij dat Amor mij riep en deze woorden zeide:
+"Ik kom van die dame, die langen tijd uwe bescherming is geweest en ik
+weet dat zij niet zal terugkeeren; en daarom heb ik dat hart, hetwelk
+ik u bij haar deed hebben, nu bij mij en breng het naar eene dame,
+die nu voortaan uwe bescherming zal zijn gelijk deze het was"; en
+hij noemde haar mij, zòò, dat ik haar goed kende. "Maar in elk geval,
+indien ge iets zegt van de woorden welke ik nu tot u heb gesproken,
+zoo doe het geheel op zulk eene wijze dat uit hen niet blijke de
+voorgewende liefde welke gij voor deze betoond hebt en welke gij nu
+aan eene andere zult moeten betoonen." En deze woorden gezegd hebbende,
+verdween de verschijning geheel plotseling, tengevolge van het groote
+aandeel dat, naar het mij scheen, de Liefde mij van zich gaf: en,
+als veranderd in mijn uiterlijk, reed ik dien dag zeer zwijgzaam en
+vergezeld van vele zuchten. Toen de dag voorbij was begon ik hierover
+dit sonnet, hetwelk begint:
+
+
+        Onlangs, terwijl ik mijmerende reed,
+          Moede en misnoegd om mijnen langen tocht,
+          Zag 'k, halfweegs, vòòr mij doemen wie mij docht
+        Amor, in pelgrim's licht gewaad gekleed.
+
+        Zijn aanschijn was als van een man die leed:
+          't Leek of hij tegen eigen wenschen vocht,
+          Wijl, 't hoofd omlaag, of hij te mijden zocht
+        Der menschen blik, hij zuchtend verder schreed.
+
+        Hij zag me, en bij den naam riep hij mij toe,
+          Zeggend: "Ik ben uit dit ver oord gekomen,
+            Waar door mijn wil de Liefde uw harte bindt;
+
+        En 'k peins waar 'k nieuwe vreugden voor u vind."
+        Toen vulden zòò mij Liefde's zoete droomen,
+        Dat hij verdween en 'k niet bemerkte hoe.
+
+
+    Dit sonnet heeft drie gedeelten: in het eerste gedeelte zeg
+    ik hoe ik de Liefde ontmoette en hoe hij mij verscheen; in het
+    tweede zeg ik wat hij mij zeide, ofschoon niet geheel en al, uit
+    vreeze mijn geheim te zullen verraden; in het derde zeg ik hoe
+    hij verdween. Het begint hier: "Hij zag me...."; het derde hier:
+    "Toen vulden zòò...."
+
+
+
+§ X.
+
+Na mijne terugkomst zette ik mij er toe de dame te zoeken, die
+mijn Heer mij genoemd had op den weg der zuchten. En opdat mijne
+woorden korter zijn mogen, zeg ik dat ik in weinig tijds haar
+zoodanig tot mijne bescherming maakte, dat maar al te vele lieden
+er over spraken op eene wijze, welke de hoofschheid te buiten ging,
+waardoor ik mij dikwijls zeer hard bedrukt gevoelde. En om deze reden,
+dat wil zeggen om dit overdreven gerucht, hetwelk mij schandelijk
+scheen te belasteren, gebeurde het dat de Allerlieflijkste, die de
+vernietigster is van alle kwaad en Koningin der deugd, langs eenen
+weg mij voorbij schrijdende, mij haren zoeten groet, in welken gansch
+mijne gelukzaligheid was gelegen, ontzegde. En, eenigszins van mijn
+voorgenomen plan afwijkend, wil ik trachten te doen verstaan wat haar
+groet door zijne deugd in mij verrichtte.
+
+
+
+§ XI.
+
+Zoo zegge ik dan, dat wanneer zij van ergens verscheen, door de hoop op
+haren wonderen groet, niemand meer mijn vijand bleef, maar een brand
+van liefde mij vervulde, welke mij iedereen die mij gedeerd had deed
+vergeven: en wanneer iemand mij dan iets gevraagd hadde, zou mijn
+antwoord alleen geweest zijn: "Liefde", met een gelaat, omkleed van
+deemoed. En wanneer zij een weinig nader was aan het groeten, drong
+een geest van Liefde, alle andere zinnelijke geesten overwinnend,
+de zwakke geesten des gezichts naar buiten en zeide tot hen: "Gaat
+henen uwe Vrouwe te begroeten", en hij bleef in hunne plaats. En wie de
+Liefde had willen kennen, hadde zulks gekund door de siddering mijner
+oogen te bestaren. En wanneer dit Allerlieflijkste Heil mij groette,
+was de Liefde niet zulk een hindernis dat zij mijne niet te bevatten
+gelukzaligheid verduisterde, maar als door eene overmaat van zoetheid
+werd zij zoodanig, dat mijn lichaam, hetwelk dan geheel en al onder
+hare heerschappij was, zich dikwijls slechts bewoog als een zwaar
+en onbezield ding. Zoodat het duidelijk blijkt dat in haren groet
+mijne gelukzaligheid woonde, welke dikwijls mijn bevattingsvermogen
+te buiten ging en overgolfde.
+
+
+
+§ XII.
+
+Thans tot mijn onderwerp terugkeerend, zegge ik, dat toen mijne
+gelukzaligheid mij werd ontzegd, eene zoo groote smart mij overkwam,
+dat ik mij van de menschen afzonderde en mij naar eene eenzame plek
+begaf om daar den grond met bittere tranen te baden: en nadat ik mij
+door dit weenen eenigszins had verlicht, zette ik mij in mijne kamer,
+alwaar ik kon klagen zonder gehoord te worden. En hier riep ik om
+erbarmen tot de Vrouwe der Hoofschheid, en zeggende: "O Liefde, help
+uwen Getrouwe", sliep ik weenende in als een geslagen knaapje. Het
+geviel omstreeks het midden van mijnen slaap dat het mij toescheen
+als zage ik in mijne kamer naast mij zitten eenen jongeling, gehuld
+in een sneeuwblank gewaad; en zeer nadenkend, naar zijn aanschijn te
+oordeelen, keek hij naar mij waar ik lag; en toen hij mij eene pooze
+had aangekeken, scheen het mij dat hij mij zuchtende riep, en hij zeide
+mij deze woorden: "Fili mi, tempus est ut praetermittantur simulacra
+nostra". [38] Toen scheen het mij dat ik hem herkende, omdat hij mij
+aldus riep als hij reeds herhaalde malen mij in mijne zuchten geroepen
+had. En hem aanziende scheen het mij dat hij erbarmelijk weende en
+het leek als verwachtte hij van mij eenig antwoord; waarop ik, mij
+beheerschend, aldus tot hem begon te spreken: "Heer der Edelmoedigheid,
+waarom weent ge?" En hij zeide mij deze woorden: "Ego tamquam centrum
+circuli, cui simili modo se habent circumferentiae partes; tu autem non
+sic" [39] [40]. Hierop peinzende over zijne woorden, scheen het mij dat
+hij zeer duister gesproken had, zoodat ik mij dwong tot spreken, en ik
+zeide hem deze woorden: "Wat is dit, o Heer, hetwelk ge tot mij spreekt
+met zoo groote duisterheid?" En hij zeide tot mij in de volkstaal
+[41]: "Vraag niet meer dan u nuttig is". En hierop begon ik met hem
+te spreken over den groet, welke mij geweigerd was; en ik vroeg hem
+de reden hiervan, waarop mij door hem op deze wijze werd geantwoord:
+"Onze Beatrice vernam van zekere lieden die over u spraken, dat de
+dame, die ik noemde op den weg der zuchten, door u eenigen overlast
+ondervond. En daarom heeft de Allerlieflijkste, die eene vijandin is
+van allen aanstoot, zich niet verwaardigd u te groeten, vreezende
+dat ook zij gelegenheid tot aanstoot zoude geven. Vandaar dat ik,
+wijl zij werkelijk uw geheim door lange gewoonte eenigszins kent,
+wensch dat ge enkele woorden op rijm zult zeggen in welke gij samenvat
+de macht, welke ik door haar over u bezit, en hoe gij de hare waart,
+dadelijk van uwe kindsheid af. En roep hieromtrent tot getuige dengene
+die het weet en zeg hoe ge hem bidt dat hij haar dit moge mededeelen:
+en ik, die zelf diegene ben, zal het gaarne verklaren; en daardoor
+zal zij uwen wensch gevoelen, en dezen gevoelende, zal zij de woorden
+der bedrogenen begrijpen. Maar zorg dat uwe woorden als het ware
+bemiddelaars zijn, zòò dat ge niet onmiddellijk tot hààr spreekt,
+hetgeen niet betaamt. En zend hen nergens, waar zij door haar vernomen
+kunnen worden, zonder mij; maar tooi hen met zoete harmonie [42], in
+welke ik aanwezig zijn zal telkenkeer zulks noodig is." En deze woorden
+gezegd hebbende verdween hij, en mijn slaap werd afgebroken. Waarop ik,
+mij bezinnend, bevond dat dit gezicht mij verschenen was in het negende
+uur van dien dag; en nog eer ik deze kamer verliet nam ik mij voor eene
+ballade te maken, in welke ik datgene wat mijn Heer mij had opgelegd,
+zou uitvoeren, en ik schreef daarop deze ballade, welke aldus begint:
+
+
+        Mijn Lied, nu ga, en bid met zoetste zangen
+          Amor, mijn Heer, dat hij u begeleid'
+          Naar mijn Meestres en zòò mijn zaak bepleit'
+        Dat ge vergeving voor mij moogt erlangen.
+
+        Mijn Lied, wel zijt ge hoofsch en zoo bescheiden
+          Dat gij u onbevreesd
+            Ook onverzeld zoudt ov'ral kunnen wagen;
+        Doch om gansch zeker elk gevaar te mijden,
+          Zult ge dien goeden geest,
+            Amor, om zijn geleide en bijstand vragen;
+            Wijl zij die luistren moet naar al uw klagen--
+          Wen, als 'k geloof, haar hart zich van mij keert
+          En Amor zelf u niet te spreken leert--
+        Onvriendelijk wellicht u zoude ontvangen.
+
+        Hebt ge aldus mijn Gebiedster dan gevonden
+          En medelij gevraagd,
+            Spreek dan tot haar met zoete stem deez' woorden;
+        "Meestres, hij die mij tot u heeft gezonden,
+          Wenscht, zoo het u behaagt,
+            Dat ge uit mijn mond zijn verontschuldging hoorde.
+            Liefde is 't die zijn gezicht zoozeer verstoorde,
+          Dat hij ùw schoon in andren waant te zien,
+          En zoo zijn blik hèn hulde schijnt te biên,
+        Toch in zijn hart naar ù slechts blijft verlangen."
+
+        Zeg haar: "Meestres, zòò wankloos en volkomen
+          Heeft hij u lief gehad,
+            Dat ù getrouw te dienen al zijn dagen,
+        Van aanvang af 't hoogst doel was zijner droomen."
+          En zoo zij twijfelt, dat
+            Zij 't Amor, die de Waarheid zelf is, vrage.
+            En smeek tenslotte dat het haar behage--
+          Wanneer vergeving schenken haar verdriet--
+          Dat zij voor haar te sterven mij gebied',
+        En dankbaar zal ik dit bevel ontvangen.
+
+        Maar zeg tot Hem, wien 'k al mijn heil moet danken,
+          Vòòrdat hij henen gaat,
+            Opdat hij haar mijn onschuld moog' verzeekren:
+        "'k Bid u terwille van mijn zoete klanken,
+          Dat gij haar niet verlaat,
+            Maar van uw trouwen slaaf tot haar blijft spreken.
+            En mocht zij hem vergeven door ùw smeeken,
+          Dat hem haar blik dien schoonen vree dan meld'".
+          Mijn lieflijk Lied, van Liefde zelf verzeld,
+        Ga nu tot haar om eere en troost te erlangen.
+
+
+    Deze ballade bestaat uit drie gedeelten: in het eerste zeg ik haar
+    waarheen zij gaan moet en spreek ik haar moed in opdat zij met te
+    meer vertrouwen gaan moge; en ik zeg onder wiens geleide zij zich
+    stellen moet indien zij veilig en zonder eenig gevaar gaan wil;
+    in het tweede zeg ik datgene wat zij behoort te doen verstaan;
+    in het derde geef ik haar verlof te gaan wanneer zij wil, haren
+    gang aanbevelend in de hoede der fortuin. Het tweede gedeelte
+    begint hier: "Hebt ge aldus...."; het derde hier: "Mijn lieflijk
+    Lied...." Een of ander zoude hier kunnen tegenwerpen dat hij niet
+    begreep tot wien mijne aanspraak in de tweede persoon zich richtte,
+    aangezien de ballade niets anders is dan de woorden zelf welke
+    ik spreek: en ik zeg daarom dat ik van zins ben dit bezwaar op
+    te lossen en te verklaren in ditzelfde boekske op eene andere,
+    nog twijfelachtiger plaats; en dan zal diegene die hier mocht
+    twijfelen of op deze wijze bezwaar mocht maken, het wel begrijpen.
+
+
+
+§ XIII.
+
+Na het bovenbeschreven gezicht, reeds de woorden geschreven
+hebbende, welke Amor mij bevolen had te spreken, begonnen vele
+en vreemde gedachten mij te bestoken en te verzoeken, elke haast
+onwederstaanbaar: onder welke gedachten vier mij het meest de rust
+des levens verstoorden. De eerste van hen was deze: "Goed is de
+heerschappij der Liefde omdat zij het streven van haren getrouwe
+aftrekt van al wat laag is". De tweede was deze: "Niet goed is de
+heerschappij der Liefde, omdat, hoe meer geloof haar getrouwe in haar
+stelt, hoe zwaarder en smartelijker weg hij moet gaan". De derde was
+deze: "Het woord liefde is zòò zoet te hooren, dat het mij onmogelijk
+schijnt dat hare eigen werking in de meeste dingen anders dan zoet
+zoude zijn, aangezien de namen zich richten naar de genoemde dingen,
+gelijk geschreven staat: 'Nomina sunt consequentia rerum'" [43]
+[44]. De vierde was deze: "De Vrouwe, de liefde tot wie u aldus in
+het nauw brengt, is niet als andere vrouwen, zoodat zij gemakkelijk
+het hart zoude kunnen verlaten". En elk dezer gedachten bestookte
+mij zoozeer, dat zij mij deed staan als een die niet weet langs
+welken weg zijne reis leidt, zoodat hij wil voortgaan, doch niet weet
+waarhenen. En als ik er over peinsde eenen gemeenschappelijken weg
+voor hen te zoeken, dat wil zeggen eenen, waarover zij het allen eens
+waren, bleek deze weg mij zeer tegen den zin: namelijk Medelijden aan
+te roepen en mij in hare armen te werpen. En verblijvend in dezen
+staat, kwam de begeerte in mij op er in rijmen over te schrijven;
+en ik schreef vervolgens dit sonnet, hetwelk begint:
+
+
+        Van Liefde spreken nu al mijn gedachten,
+          Doch zòò verward is hun verscheidenheid,
+          Dat de eene fel haar heerschappij bestrijdt,
+        Terwijl mij de andre staag naar haar doet smachten;
+
+        D'een telkens weer mij drijft tot wilde klachten,
+          En de aâr mij stilt met hoop van zaligheid;
+          En dààrin slechts hoor ik eenstemmigheid,
+        Dat zij alleen van Meelij heul verwachten.
+
+        Dus weet ik niet naar welke ik luistren moet;
+          En wil ik spreken: 'k weet niet hoe of wat;
+            Zoozeer ben 'k in der Liefde dool gevangen.
+
+            En wèl zie ik, dat wil 'k ooit rust erlangen,
+          'k Vrouw Meelij, die met mij nooit meelij had,
+        Mijn vijandin, ter hulpe roepen moet.
+
+
+    Dit sonnet kan in vier gedeelten worden verdeeld; in het eerste zeg
+    ik en zet ik uiteen, dat al mijne gedachten over de Liefde zijn;
+    in het tweede zeg ik dat zij uiteenloopend zijn en verhaal ik
+    van hunne verscheidenheid; in het derde zeg ik in welk opzicht
+    allen het eens schijnen te zijn; in het vierde zeg ik dat ik,
+    willende spreken over de Liefde, niet weet vanwaar mijne stof
+    te nemen, en dat wanneer ik haar van hen allen nemen wil, ik
+    mijne vijandin, Vrouwe Medelijden, moet te hulp roepen. Ik zeg
+    "Vrouwe" bedoelende op eene schampere wijze te spreken. Het tweede
+    gedeelte begint hier: "Doch zòò verward...."; het derde hier:
+    "En daarin slechts...." het vierde: "Dus weet ik niet...."
+
+
+
+§ XIV.
+
+Na den krijg dier verschillende gedachten geviel het dat de
+Allerlieflijkste ergens kwam, waar vele edele dames vereenigd waren;
+naar welke plaats ik werd medegenomen [45] door eenen vriend, die
+geloofde mij een groot genoegen te bereiden door mij te brengen waar
+zoo vele vrouwen hunne schoonheid toonden. Waarop ik, ternauwernood
+wetende waarhenen ik geleid werd, mij toevertrouwende [46] aan
+dien man--die intusschen zijnen vriend aan de uiterste grens des
+levens bracht--tot hem zeide: "Waarom zijn wij tot deze vrouwen
+gegaan?" Daarop antwoordde hij: "Om te zorgen dat zij waardiglijk
+gediend worden". En de waarheid is dat zij daar bijeen waren om eene
+edele dame gezelschap te houden, die dien dag gehuwd was; aangezien
+het, volgens gebruik [47] in de bovenbedoelde stad, betaamde dat men
+haar gezelschap hield bij den eersten maaltijd dien zij nuttigde in
+de woning van haren jongen echtgenoot. Zoodat ik, geloovende mijnen
+vriend een genoegen te doen, mij voornam dezen vrouwen, die haar
+gezelschap hielden, van dienst te zijn. En toen ik dit juist besloten
+had, leek het mij als voelde ik eene vreemde siddering beginnen in
+de linker zijde van mijne borst en zich plotseling over alle deelen
+mijns lichaam uitbreiden. Toen, zegge ik, leunde ik mij onmiddellijk
+tegen eene muurschildering, welke de zaal omgaf; en vreezende dat
+anderen mijne siddering zouden hebben opgemerkt, sloeg ik de oogen
+op en naar de vrouwen ziende, ontwaarde ik onder hen de lieflijke
+Beatrice. Toen werden mijne geesten zoodanig overweldigd door de
+kracht welke de Liefde verkreeg, ziende zich in zoo groote nabijheid
+dier allerlieflijkste Vrouwe, dat geen meer in mij leven bleven dan
+alleen de geesten des gezichts; en zelfs deze bleven nog buiten hunne
+werktuigen, omdat de Liefde in hunne verheven plaats wilde huizen,
+ten einde die wonderbare Vrouwe te kunnen zien. En ofschoon ik een
+ander was dan eerst, bedroefde ik mij toch zeer over die geestjes,
+die luide jammerden en zeiden: "Als deze ons niet aldus uit onze
+plaats gebliksemd had, zouden wij nu daar het wonder dier Vrouwe
+kunnen aanzien, zooals de anderen, onze gelijken, doen". Ik zeg
+dat vele dier dames, mijne verandering hebbende opgemerkt, zich
+begonnen te verwonderen; en pratende spotteden zij over mij met de
+Allerlieflijkste [48], waarop mijn argelooze vriend, dit bemerkende,
+mij bij de hand nam en, mij leidend uit het gezicht dier dames, mij
+vroeg wat ik had. Hierop rustte ik eene pooze, en nadat mijne doode
+geesten weder waren herrezen en de verdrevene weder tot hunne plaatsen
+waren teruggekeerd, zeide ik tot mijnen vriend deze woorden: "Ik heb
+mijne voeten gezet in dat deel des levens, vanwaar men niet weder
+kan terugkeeren, al wilde men." En ik nam afscheid van hem en trok
+mij terug in de kamer der tranen, in welke ik, weenende en beschaamd,
+tot mijzelven zeide: "Als deze Vrouwe mijnen toestand kende, ik geloof
+niet dat zij aldus mijn uiterlijk zou bespotten, maar ik geloof veeleer
+dat zij diep medelijden er mede hebben zou." En aldus klagen blijvend,
+nam ik mij voor woorden te spreken waardoor ik, mij tot hààr richtend,
+haar de oorzaak mijner verandering zou verklaren en zou zeggen dat ik
+wel wist dat men die niet kende en dat, indien men haar gekend had,
+ik geloofde dat elkeen medelijden gevoeld zou hebben: en ik nam mij
+voor dit te zeggen, hopende dat het bij toeval haar ter oore zou komen;
+en ik schreef toen dit sonnet, hetwelk aldus begint:
+
+
+        Bespotten zie ik u met de andre vrouwen
+          Mijn aanschijn, want de reden kent ge niet
+          Waarom het dus verandert en verschiet
+        Telkens wanneer 'k uw schoonheid mag aanschouwen.
+
+        Zoo ge het wist: wèl zoude 't u berouwen
+          Dat ge mij niets dan die bespotting biedt.
+          't Is wijl, wen Amor mij dicht bij u ziet,
+        Hem vult zulk overmoedig zelfvertrouwen,
+
+        Dat, woedend onder mijn ontstelde zinnen,
+          Hij deze doodt en gene gansch verdrijft,
+            Om veilig, in hùn plaats naar u te staren.
+
+            Maar zòò niet is de Liefde in mij gevaren,
+          Dat niet mijn hart toch tevens pijnen blijft
+        Om mijn gemartelde en verdreven zinnen.
+
+
+    Dit sonnet verdeel ik niet in gedeelten, omdat eene verdeeling
+    alleen gemaakt wordt om den zin der verdeelde zaak open te leggen;
+    zoodat dit, aangezien het door zijne verhaalde aanleiding voldoende
+    duidelijk is, geene verdeeling behoeft. Weliswaar bevinden zich
+    onder de woorden, waarin de aanleiding tot dit sonnet verhaald
+    wordt, eenige twijfelachtige woorden, namelijk waar ik zeg dat de
+    Liefde al mijne geesten doodt en alleen die des gezichts in leven
+    blijven, ofschoon dan buiten hunne werktuigen. En deze moeilijkheid
+    is onmogelijk op te lossen voor wie niet in dezelfde mate der
+    Liefde plichtig is; en voor hen die zulks zijn, is datgene wat
+    die moeilijkheid zou oplossen duidelijk; en daarom is het niet
+    goed voor mij deze moeilijkheid te verklaren, aangezien mijne
+    woorden òf vergeefs zouden zijn òf overbodig.
+
+
+
+§ XV.
+
+Na deze nieuwe verandering werd ik sterk vervuld van eene gedachte
+welke mij zelden meer verliet, maar mij voortdurend weer hernam
+en aldus tot mij sprak: "Daar ge zulk een spotwaardig uiterlijk
+aanneemt wanneer ge in de nabijheid dier Vrouwe zijt, waarom dan
+zoekt ge haar te zien? Wanneer zij u daarnaar vroeg, wat zoudt ge
+hebben te antwoorden? aangenomen dat ge het vrije gebruik van al uwe
+vermogens hadt wanneer ge haar toespreken moest." En eene andere,
+schuchtere gedachte, antwoordde op deze en zeide: "Wanneer ik mijne
+vermogens niet verloor en zoo vrij ware dat ik kon antwoorden, zoude
+ik haar zeggen dat, zoodra ik mij hare wonderbare schoonheid verbeeld,
+dadelijk ook een verlangen in mij opkomt om haar te zien, hetwelk van
+zoo groote kracht is, dat het doodt en verwoest in mijne herinnering
+al wat er tegen op zoude kunnen staan; en daardoor weerhouden mij de
+geleden smarten niet om opnieuw haren aanblik te zoeken." Waarop ik,
+bewogen door deze gedachten, mij voornam eenige woorden te zeggen,
+in welke ik, mij tegenover haar verontschuldigend over mijn gedrag,
+ook zou verhalen van wat mij in hare nabijheid overkwam; en ik schreef
+dit sonnet, hetwelk aldus begint:
+
+
+        Al wat weerstreeft in mijnen geest moet sterven,
+          Wanneer 'k, o Schoone Vreugd, tot u wil gaan.
+        Maar "Vlucht" spreekt Amor, "wilt ge u niet verderven",
+          Als hij mij vindt in uw nabijheid staan.
+
+        Mijn aanschijn toont in wisselende verven
+          Des harten strijd en zwijmend leune ik aan
+        't Gemuurde, en 't is of ik de steenen "sterven!"
+          Hoor zuchten in dier wanhoop dronken waan.
+
+        Wie dus mij ziet bevlekt zijn ziel van zonde,
+          Zoo mijn verbijstering hem niet verweekt
+            Tot droeve deernis en een zachte klacht
+
+        Om Meelij, dat uw spot zòò diep verwondde
+          Dat uit mijn brekende oogen het slechts smeekt
+            Den Dood, van wien alleen 't nog troost verwacht.
+
+
+    Dit sonnet kan in twee gedeelten worden verdeeld; in het eerste
+    zeg ik de reden waarom ik mij niet houden kan naar mijne Vrouwe te
+    gaan; in het tweede zeg ik wat mij overkomt doordat ik tot haar ga;
+    en dit gedeelte begint hier: "Maar: Vlucht, spreekt Amor...." En
+    dit tweede gedeelte is nog verder te verdeelen in vijven, volgens
+    vijf verschillende mededeelingen: want in het eerste zeg ik wat
+    de Liefde, geraden door de Rede, mij zegt wanneer ik in hare
+    nabijheid ben; in het tweede zet ik den toestand van mijn hart
+    uiteen naar het voorbeeld van mijn gelaat; in het derde zeg ik
+    hoe alle zekerheid mij ontvalt; in het vierde zeg ik dat degeen
+    die geen medelijden met mij betoont zondigt, omdat zulks mij
+    eenigermate zou hebben getroost; in het laatste zeg ik waaròm men
+    medelijden moet hebben, namelijk wegens den deerniswaardigen blik
+    welke mij in de oogen komt; want deze deerniswaardige blik is
+    verwoest, dat wil zeggen is voor een ander niet meer zichtbaar
+    tengevolge van de spot mijner Vrouwe, welke tot een dergelijk
+    gedragen diegenen medesleept die misschien zulk medelijden hadden
+    kunnen betoonen. Het tweede gedeelte begint hier: "Mijn aanschijn
+    toont...."; het derde hier: "En 't is of ik...."; het vierde:
+    "Wie dus mij ziet...."; het vijfde: "Om Meelij...."
+
+
+
+§ XVI.
+
+Nadat ik dit geschreven had, wekte dit sonnet het verlangen in mij
+op om ook eenige woorden te zeggen over vier andere zaken mijnen
+toestand betreffende, welke mij schenen door mij nog niet duidelijk
+te zijn gemaakt. De eerste van deze was aldus: dat ik mij dikwijls
+bedroefde wanneer mijn geheugen mijne verbeelding bewoog zich voor
+te stellen hoedanig Amor mij gemaakt had. De tweede was aldus: dat de
+Liefde mij herhaaldelijk plotseling zoo hevig besprong, dat er in mij
+niets anders levends bleef dan slechts ééne gedachte, welke van mijne
+Vrouwe sprak. De derde was aldus: dat wanneer die strijd der Liefde
+mij aldus bestookte, ik mij, bijna geheel ontkleurd, opmaakte om mijne
+Vrouwe te gaan zien, geloovende dat haar aanblik mij in dien strijd
+zou verdedigen, en vergetende wat mij door het naderen tot hare zoo
+groote lieflijkheid overkwam. De vierde was aldus: dat deze aanblik mij
+niet alleen niet verdedigde, maar zelfs de laatste rest mijns levens
+nog uit mij verdreef; en daarop schreef ik dit sonnet, hetwelk begint:
+
+
+        Dikwerf wanneer 'k bepeins het vreemd gedragen
+          Waartoe mij Amor dwingt, wil 't hart mij breken
+        Van medelijden en ik hoor het klagen:
+          "Ach, kon ooit smart een ander dus verweeken?"
+
+        Wen Amor mij bespringt om te verjagen
+          Mijn zinnen en haast allen voor hem weken,
+        Ontkomt er slechts ééne enkele aan zijn slagen,
+          En die blijft, om van ù alleen te spreken.
+
+        En dan, wijl ik voor eigen zwakheid zwicht,
+          Kom 'k bleek, ontdaan, van alle kracht begeven,
+            Tot u, of me ook ùw blik genezing biedt.
+
+        Maar zoo ik opzie tot uw zoet gezicht,
+          Begint nog smartlijker mijn hart te beven
+            En 'k voel hoe 't leven uit mijn adren vliedt.
+
+
+    Dit sonnet kan worden verdeeld in vier gedeelten, volgens de vier
+    zaken welke er in verhaald worden; en omdat deze zaken hierboven
+    reeds uiteengezet zijn, houd ik mij niet op dan slechts om deze
+    gedeelten door hunne beginwoorden aan te duiden; zoodat ik zeg dat
+    het tweede gedeelte begint hier: "Wen Amor...."; het derde hier:
+    "En dan, wijl ik...."; het vierde hier: "Maar zoo ik opzie...."
+
+
+
+§ XVII.
+
+Nadat ik deze drie sonnetten had geschreven, waarin ik sprak tot mijne
+Vrouwe, geloovende nu te moeten zwijgen [49], omdat zij ongeveer heel
+mijnen toestand verhaalden en het mij voorkwam dat ik duidelijk genoeg
+over mijzelf had gesproken, gebeurde het toch--ofschoon ik mij daarna
+nooit meer onmiddellijk tot hààr gericht heb--dat ik eene nieuwe en
+edeler stof dan de voorgaande opnam. En omdat de aanleiding daartoe
+aangenaam is om te hooren, zal ik haar zoo kort ik kan mededeelen.
+
+
+
+
+
+TWEEDE GEDEELTE
+
+(1287-1290).
+
+
+§ XVIII.
+
+Aangezien door mijn uiterlijk velen het geheim van mijn hart hadden
+begrepen, kenden ook zekere dames, die bijeen waren om zich met elkaars
+gezelschap te vermaken, mijn hart zeer goed, want elke van hen was
+getuige geweest van vele mijner nederlagen. En terwijl ik, als geleid
+door het geluk, dicht aan hen voorbij ging, werd ik door eene dier
+beminnelijke dames aangeroepen; en zij die mij had aangeroepen was eene
+dame die zeer bekorend wist te spreken. Zoodat ik, toen ik bij hen was
+gekomen en mij er van overtuigd had dat mijne allerlieflijkste Vrouwe
+zich niet onder hen bevond, hen gerustgesteld begroette en vroeg wat
+er van haren dienst was. De dames waren talrijk en er waren onder hen
+die onder elkander lachten. Maar er waren andere die mij aanzagen,
+als in verwachting van wat ik zou zeggen. Weer andere spraken onder
+elkaar, van welke eene [50], hare oogen op mij richtende en mij bij
+den naam aansprekende, zeide: "Waarom bemint gij deze uwe Vrouwe,
+als ge toch haren aanblik niet kunt verdragen? Vertel ons dit,
+want het doel van zulk een liefde moet voorzeker wel buitengewoon
+zijn." En toen zij mij dit had gevraagd, trachtte niet alleen zij,
+maar alle anderen het antwoord uit mijn aangezicht te lezen. Daarop
+zeide ik tot hen deze woorden: "Edele dames, het doel mijner liefde was
+reeds vroeger de groet dier Vrouwe, van wie gij misschien bedoelt te
+spreken; en hierin bestond de gelukzaligheid welke het doel is van al
+mijne verlangens. Maar sedert het haar behaagde mij dien te weigeren,
+heeft Amor, mijn Heer, in zijne genade heel mijne gelukzaligheid
+gesteld in datgene, wat mij niet kan ontnomen worden." Daarop begonnen
+deze dames onder elkaar te spreken; en zooals men wel eens regen,
+vermengd met schoone sneeuw ziet vallen, zoo scheen het mij dat
+ik hunne woorden zag uitgaan vermengd met zuchten [51]. En nadat
+zij eene wijle met elkaar gesproken hadden, zeide de dame die het
+eerst tot mij gesproken had: "Wanneer gij waarheid spreekt, dan hebt
+ge toch de woorden waarin gij uwen toestand bekend maakt, met eene
+andere bedoeling gesproken?" Waarop ik, peinzende over deze woorden,
+als beschaamd van hen heenging; en nog wandelend zeide ik in mijzelf:
+"Wanneer er zoo groote gelukzaligheid ligt in de woorden welke mijne
+Vrouwe prijzen, waarom heb ik dan anders over haar gesproken?" En ik
+nam mij hierop voor tot stof voor mijn rijmen nooit iets anders dan den
+lof dier Allerlieflijkste te kiezen; en veel hierover nadenkend, scheen
+het mij dat ik eene al te hooge stof gekozen had voor mijne krachten,
+zoodat ik niet waagde te beginnen; en zoo weifelde ik verscheidene
+dagen tusschen verlangen om te rijmen en vrees om te beginnen.
+
+
+
+§ XIX.
+
+Het geviel toen, dat, terwijl ik wandelde langs eenen weg, waarnaast
+eene zeer heldere rivier stroomde, mij een zoo groot verlangen om te
+rijmen overviel, dat ik begon er over te denken hoe ik het aan zou
+leggen; en ik overwoog dat het niet passend ware over haar te spreken
+tenzij tot andere vrouwen in de tweede persoon; en dat wel niet tot
+alle vrouwen, maar alleenlijk tot diegene die lieflijk en edel waren
+en niet slechts vrouw [52]. Daarop, zegge ik, sprak mijne tong, als
+vanzelf bewogen: "Gij vrouwen edel, die de Liefde kent". Deze woorden
+bewaarde ik met groote blijdschap in mijnen geest, mij voornemend
+ze tot begin te nemen; waarop ik, teruggekeerd in bovenbedoelde
+stad en na eenige dagen te hebben nagedacht, deze canzone begon met
+den bedoelden aanhef en in de volgorde welke men hieronder in hare
+verdeeling zal zien. De canzone [53] begint aldus:
+
+
+        Gij vrouwen edel, die de Liefde kent,
+          Tot ù wil ik van mijn Meestresse spreken;
+          Niet wijl 'k haar lof ooit te voleinden reken,
+            Maar te verlichten 't overvol gemoed.
+        Wen ik bepeins haar deugden zonder end.
+          Brandt dus mijn hart dat 'k door mijn enkel spreken,
+          Elk die me aanhoorde in liefde zou ontsteken,
+            Hadde ik niet alle driestheid ingeboet.
+            Niet zòò verheven dat ik vreezen moet
+          Machtloos tot lager stijl te zullen dalen,
+          Maar zòò zal 'k van haar lieflijkheên verhalen
+            Als het bij hààr past: gracelijk en zoet.
+        En slechts tot u, minlijke maagde en vrouwen;
+        Want gij alleen zijt waardig zulk vertrouwen.
+
+        Een engel roept, gekeerd naar 't goddlijk licht:
+          "O Heer, een wonder waarlijk zien wij dwalen
+          Op aarde, een ziel zóó lieflijk dat zij stralen
+            Moge in der zaalgen midden nu weldra!
+        De hemel mist niets dan haar aangezicht
+          En smeekt u zijnen hoogsten glans te halen."
+          En alle heilgen juichen op die tale.
+            Slechts medelijden vraagt voor mij genâ;
+            En God spreekt: "Dat men dit van haar versta:
+          Geliefden, duldt dat nog uw Hope in vrede,
+          Zoolang het mij behaagt, blijve beneden,
+            Waar één in vreeze is dat zij van hem ga,
+        En die ééns spreken zal tot de verdoemden:
+        'k Zag haar, die de Engelen hun hope noemden." [54]
+
+        In 't hemelsch rijk wordt mijn Meestres begeerd:
+          Dus wil 'k u van haar englendeugd doen weten.
+          En 'k zegge: Wie een eedle vrouw wil heeten,
+            Die ga met hààr, wijl ovral waar zij gaat,
+        Amor elk hart dat zijnen gloed ontbeert,
+          Bevriezen doet en alle heil vergeten.
+          Sterven moet elk, of zich gelouterd weten,
+            Die haren blik te dragen onderstaat.
+            Wie zich voor waardig houdt haar in 't gelaat
+          Te schouwen, moog' zijn hooge deugd betoonen,
+          En zorg' wie hoopt dat hem heur groet beloone,
+            Door deemoed dat al zonde hem verlaat.
+        Want zulk een macht werd haar door God beschoren.
+        Dat slecht niet einden kan wie hààr mocht hooren.
+
+        Spreekt Amor van mijn Vrouwe: "Hoe ware ooit
+          Zoo zuiver en zoo schoon een sterflijk wezen?"
+          "God heeft", dus denkt hij, "met een nooit volprezen
+            En gansch nieuw wonderwerk de aarde verrijkt."
+        Geen parel werd met blanker tint getooid,
+          Heel haar van schoonheên evenwichtig wezen
+          Vormde Natuur van stoffen uitgelezen;
+            Dus heete schoon alleen wat hààr gelijkt.
+            Wen open harer blikken poorte wijkt,
+          Tijgt er een stoet van minnelijke geesten
+          Om de oogen die haar schouwen te vermeestren
+            En dra heeft elk van hen het hart bereikt;
+        En geen kan haren mond, teeder omtogen
+        Van Liefde's lach, bewondren onbewogen.
+
+        Mijn Lied, ik weet, wanneer ge mij verlaat,
+          Zult ge op uw dool tot vele vrouwen spreken.
+          Maak, dat ze in u, die 'k zoo schoon op mocht kweeken,
+            Der Liefde jonge en teedre dochter zien.
+        Wilt, waar ge ook zijt en waar ge ook henen gaat,
+          "Wijst mij den weg tot hààr" bescheiden smeeken,
+          "Van welker deugd mijn tooi is taal en teeken".
+            En dat ge mij niet slecht en ijdlijk dien',
+            Zult nimmer toeven ge onder lage liên;
+          En nimmer schenken zult ge uw zoet vertrouwen,
+          Dan slechts aan eedle manne' en eedle vrouwen:
+            Die zeker zullen snelle hulpe u biên.
+        Nu ga, en zoo gij Amor bij hen vindt,
+        Breng hem mijn groet, zoo 't voegt voor Amor's kind.
+
+
+    Deze canzone zal ik, opdat zij beter begrepen worde, kunstiger
+    verdeelen dan het andere hierboven staande. En daarom maak ik
+    allereerst drie gedeelten: het eerste gedeelte is de voorrede van
+    de volgende woorden; het tweede is het behandelde onderwerp; het
+    derde is als eene dienstmaagd van de voorgaande woorden. Het tweede
+    begint hier: "Een engel roept...."; het derde hier: "Mijn Lied,
+    ik weet...." Het eerste is te verdeelen in vieren; in het eerste
+    zeg ik tot wie ik van mijne Vrouwe wil spreken en waarom ik spreken
+    wil; in het tweede zeg ik hoedanig ik mijzelf voorkom wanneer ik
+    aan hare deugd denk en hoe ik zou kunnen spreken wanneer ik den
+    moed niet verloor; in het derde zeg ik hoe ik geloof over haar te
+    kunnen spreken zonder door mijne blooheid belemmerd te worden;
+    in het vierde zeg ik, herhalend tot wie ik bedoel te spreken,
+    de reden waarom ik tot hen spreek. Het tweede begint hier:
+    "Wen ik bepeins...."; het derde hier: "Niet zoo verheven....";
+    het vierde: "En slechts tot u....". Vervolgens wanneer ik zeg:
+    "Een engel roept....", begin ik over mijne Vrouwe te spreken. En
+    dit gedeelte is in tweeën te verdeelen: in het eerste zeg ik wat
+    men over haar in den hemel zegt; in het tweede zeg ik wat men over
+    haar op aarde zegt, en wel hier: "In 't hemelsch rijk...." Dit
+    tweede gedeelte is in tweeën te verdeelen, want in het eerste
+    spreek ik over haar met betrekking tot de edelaardigheid harer
+    ziel, een en ander verhalend van de uitwerking harer deugden,
+    welke uit hare ziel voortkomen; in het tweede gedeelte spreek ik
+    over haar met betrekking tot de edelaardigheid van haar lichaam,
+    een en ander van hare schoonheden verhalend, en wel hier: "Spreekt
+    Amor van mijn Vrouwe".... Dit gedeelte is in tweeën te verdeelen,
+    want in het eerste spreek ik van zekere schoonheden welke tot haar
+    geheele persoon behooren, en wel hier: "Wen open...." Dit gedeelte
+    is te tweeën te verdeelen, want in het eerste spreek ik van oogen,
+    welke het begin der liefde zijn; in het tweede spreek ik van
+    den mond, welke het einde der liefde is. En opdat hier iedere
+    lage gedachte worde opgeheven, herinnere zich wie dit leest,
+    dat hierboven geschreven werd hoe de groet mijner Vrouwe, welke
+    eene werking van haren mond was, het doel mijner wenschen was,
+    waar ik dit bereiken kon. Vervolgens, wanneer ik zeg: "Mijn Lied,
+    ik weet...." voeg ik nog eene stanza toe bijwijze van dienstmaagd
+    der andere, in welke ik zeg wat ik van deze mijne canzone verlang:
+    en aangezien dit laatste gedeelte gemakkelijk te begrijpen is,
+    vermoei ik mij niet met nog meer verdeelingen. Wel zeg ik dat,
+    om de bedoeling van deze canzone nog beter te openbaren, nog
+    nauwkeuriger verdeelingen zouden moeten aangewend worden; maar
+    in elk geval, wie niet voldoenden geest bezit om haar te kunnen
+    begrijpen door de wel toegepaste, mishaagt mij niet wanneer hij het
+    er bij laat; want waarlijk, ik vrees dat ik hare bedoeling door de
+    gemaakte verdeelingen reeds te duidelijk gemaakt heb voor maar al
+    te velen, indien het mocht gebeuren dat velen haar konden hooren.
+
+
+
+§ XX.
+
+Nadat deze canzone eenigszins bekend was geworden onder de menschen en
+dientengevolge ook een mijner vrienden haar had gehoord, voelde deze
+behoefte mij te verzoeken hem te zeggen wat Liefde is; wellicht omdat
+hij door de gehoorde rijmen meer verwachting omtrent mij koesterde
+dan ik verdiende. Waarop ik, overwegende dat het, na eene zoodanige
+behandeling (der stof als in de voorgaande canzone) wel voegzaam
+ware iets over de Liefde zelf te zeggen, en overwegende dat ik mijnen
+vriend gaarne eenen dienst bewees, mij voornam in enkele woorden over
+de Liefde te spreken; en ik schreef toen dit sonnet hetwelk begint:
+
+
+        Liefde en een edel hart zijn ganschlijk één,
+          Zooals de wijze dichter [55] heeft geschreven;
+        Geen kan bestaan slechts op zichzelf alleen,
+          Zoomin als 't hoofd kan zonder rede leven.
+
+        Natuur bestemde ons hart tot Amor's leen
+          En heeft het hem tot vaste woon gegeven;
+        En sluimrend beidt hij daar, kort bij den een,
+          Bij d'ander lang, den dag van 't nieuwe leven,
+
+        Wen Schoonheid als een vrouw vol deugd verschijnt,
+          En zoozeer 't oog bekoort dat 't in 't gemoed
+            Een hoog verlangen tot haar wordt geboren,
+
+        Dat zoolang roept, door hunkering gepijnd,
+          Tot het dien geest der Liefde ontwaken doet.
+            Zoo zal ook d'eedle man een vrouw bekoren.
+
+
+    Dit sonnet kan worden verdeeld in twee gedeelten: in het eerste
+    spreek ik van de Liefde voor zoover zij is in vermogen; in het
+    tweede spreek ik van haar voorzoover zij van vermogen tot daad
+    wordt. Het tweede begint hier: "Wen Schoonheid...." Het eerste kan
+    worden verdeeld in tweeën: in het eerste zeg ik in welk voorwerp
+    dit vermogen zich bevindt; in het tweede zeg ik hoe dit voorwerp
+    en dit vermogen tot bestaan zijn gebracht en hoe het eene zich
+    tot het andere verhoudt als vorm tot materie. Het tweede begint
+    hier: "Natuur bestemde...." Vervolgens, wanneer ik zeg: "Wen
+    Schoonheid....", zeg ik hoe dit vermogen zich tot daad omzet:
+    en wel eerst hoe het zich omzet in den man, vervolgens hoe het
+    zich omzet in de vrouw, namelijk hier: "Zoo zal...."
+
+
+
+§ XXI.
+
+Nadat ik de bovenstaande rijmen over de Liefde had geschreven, gevoelde
+ik een verlangen om ook ter verheerlijking der Allerlieflijkste
+woorden te zeggen in welke ik zou kunnen toonen hoe door hààr deze
+geest der Liefde in mij ontwaakte en hoe hij niet alleen ontwaakte
+waar hij sliep, maar hoe zij hem door hare wonderbare macht ook deed
+komen daar, waar hij nog niet in vermogen was. En ik schreef toen
+dit sonnet, hetwelk begint:
+
+
+        Mijn Vrouwe straalt zoo zoete liefde uit de oogen,
+          Dat zij verlieflijkt al wat zij aanschouwt;
+          Waar zij voorbij schrijdt wendt zich jong en oud,
+        En wien zij groet voelt dus zijn hart bewogen
+
+        Dat hij verbleekt en 't hoofd omneer gebogen,
+          Zuchtend zijn kleinste zonde nog berouwt;
+          Want toorn noch trots zich voor haar staande houdt.
+        Helpt, Vrouwen, dan mij haren lof verhoogen!
+
+        In 't hart dat haar hoort spreken wordt geboren
+          Zoetste verteedring en een deemoed zacht;
+            Zaalg zij, wie voor het eerst haar ziet, geprezen!
+
+            Onzeglijk is 't, onvatlijk, op wat wezen
+          Zij lijkt wanneer haar mond slechts even lacht:
+        Een wonder is ze, als nooit aanschouwd tevoren.
+
+
+    Dit sonnet heeft drie gedeelten. In het eerste zeg ik hoe mijne
+    Vrouwe dit vermogen in daad omzet door middel van het zeer
+    edele werktuig harer oogen; en in het derde zeg ik hetzelfde
+    omtrent dit zeer edele werktuig van haren mond; en tusschen
+    deze twee gedeelten is er nog een kleiner dat als om hulp vraagt
+    aan het voorgaande en het volgende, en dit begint hier: "Helpt
+    Vrouwen...." Het derde begint hier: "In 't hart...." Het eerste
+    kan worden verdeeld in drieën; want in het eerste zeg ik hoe
+    zij door hare deugden alles lieflijk maakt wat zij aanschouwt,
+    hetgeen zooveel zeggen wil dat zij de Liefde wekt tot vermogen
+    waar zij nog niet is; in het tweede zeg ik hoe zij de Liefde
+    in het hart van allen die zij aanziet tot daad omzet; in het
+    derde zeg ik vervolgens wat zij door hare deugd in hunne harten
+    uitwerkt. Het tweede begint hier: "Waar zij voorbij schrijdt....";
+    het derde hier "En wien zij groet...." Vervolgens, wanneer ik
+    zeg: "Helpt Vrouwen...." geef ik te verstaan aan diegenen, tot
+    wie het mijne bedoeling is te spreken, de vrouwen aanroepende,
+    dat zij helpen mogen haar te eeren. Vervolgens, wanneer ik zeg:
+    "In 't hart...." zeg ik hetzelfde wat in het eerste gedeelte
+    gezegd is met betrekking tot twee werkingen van haren mond:
+    van welke de eene is haar allerzoetste spreken en de andere haar
+    wonderbare glimlach, behalve dat ik van dezen laatsten niet zeg
+    hoe hij in de harten werkt, omdat de herinnering noch hem noch
+    zijne uitwerkingen kan vast houden.
+
+
+
+§ XXII.
+
+Toen hierna nog niet vele dagen waren voorbijgegaan--aldus behaagde het
+den Koning der Glorie, die zichzelf den dood niet spaarde--verliet hij,
+die de verwekker [56] geweest was van dit groote wonder als hetwelk de
+alleredelste Beatrice zich vertoonde, dit leven om zekerlijk in te gaan
+tot de eeuwige zaligheid. Zoodat het--aangezien zulk een verscheiden
+smartelijk is voor hen die achterblijven en die bevriend waren met
+dengene die stierf; en geene vriendschap zoo innig is als die van eenen
+goeden vader tot een goed kind of van een goed kind tot eenen goeden
+vader; en deze Vrouwe den hoogsten graad van goedheid bezat en haar
+vader, gelijk velen zulks getuigen en ook waar is, in hooge mate goed
+was,--zeer begrijpelijk is dat deze Vrouwe op het bitterst vervuld
+was van smart. En aangezien, volgens gebruik [57] in bovenbedoelde
+stad, de vrouwen met de vrouwen en de mannen met de mannen zich
+vereenigen bij eene dergelijke treurnis, waren er vele vrouwen bijeen
+ter plaatse waar de allerlieflijkste Beatrice erbarmelijk weende;
+zoodat ik, enkele dier vrouwen van haar ziende terugkeeren, hen
+hoorde spreken over de Allerlieflijkste, hoe zij jammerde. Onder
+andere woorden hoorde ik er die zeiden: "Waarlijk, zij weent zòò,
+dat wie haar ziet van medelijden zou kunnen sterven." Hierop gingen
+deze dames voorbij; en ik bleef in eene zoo groote droefheid achter,
+dat nu en dan tranen mijn gelaat baadden, zoodat ik het herhaaldelijk
+bedekte door mijne handen naar de oogen te heffen. En als het niet
+geweest ware dat ik nog meer omtrent haar verwachtte te hooren, daar
+ik mij bevond op eene plek waar het grootste gedeelte der dames die
+van haar heengingen, langs kwam, zou ik mij verborgen hebben zoodra
+de tranen mij overmanden. En terwijl ik dus bleef op dezelfde plek,
+kwamen er opnieuw eenige dames dicht langs mij, die onder het gaan
+tot elkaar spraken: "Wie van ons zal ooit weer vroolijk kunnen zijn,
+nu wij deze Vrouwe zoo klagelijk hoorden spreken?" En na deze kwamen
+weer anderen voorbij die zeiden: "Hij die daar zit klaagt niet meer
+of minder dan als had hij haar gezien evenals wij". Weer anderen
+zeiden van mij: "Ziet toch dezen, die zichzelf niet meer gelijkt,
+zoozeer is hij veranderd." En terwijl aldus deze dames voorbij
+gingen, hoorde ik op de wijze welke ik verhaald heb, spreken over
+haar en mijzelf. Waarop ik, hierover peinzende, mij voornam iets te
+zeggen--omdat ik hierin eene waardige stof vond--waarin ik alles zou
+opsluiten wat ik van deze dames gehoord had. En omdat ik hen gaarne
+gevraagd zou hebben wanneer ik dit zonder onbescheiden te zijn had
+kunnen doen, maakte ik mijne rijmen aldus alsof ik hen werkelijk
+had gevraagd en alsof zij mij hadden geantwoord. En ik maakte twee
+sonnetten; in het eerste vroeg ik op de wijze waarop ik vragen wilde;
+in het tweede vermeld ik hun antwoord, datgene wat ik van hen verstond
+gebruikende als hadden zij het tot mijzelf gesproken. En ik begon het
+eerste: "Gij smartvervulde, deerniswaardge vrouwen...." en het tweede:
+"Zij gij het die zoo dikwijls hebt gesproken."
+
+
+        Gij smartvervulde, deerniswaardge vrouwen,
+          Die de oogen, bloô van droefnis, nederslaat;
+          Vanwaar komt ge met zòò ontverfd gelaat
+        Dat ik in u waan Meelij zelf te aanschouwen?
+
+        Zaagt ge wellicht hoe Liefde mijner Vrouwe
+          Liefelijk aangezicht in tranen baadt?
+          Mijn hart zegt mij dat 'k om geen eigen daad
+        Noch eigen droefenis u dus zie rouwen.
+
+        En komt ge waarlijk van zoo diep verdriet,
+          Wilt dan een pooze, ik bid u, bij mij toeven;
+        En hoe zij lijdt, verberg 't mijn smeeken niet;
+
+          Schoon 'k zie hoe langs de smartgemerkte groeven
+        Van uw gelaat een stroom van tranen vliet
+          En 't hart mij beeft nu 't zoozeer u ziet droeven.
+
+
+    Dit sonnet kan worden verdeeld in twee gedeelten; in het eerste
+    roep ik de vrouwen aan en vraag ik hen of zij van hààr komen,
+    zeggende dat ik zulks geloof omdat zij zachter schijnen terug te
+    keeren; in het tweede bid ik hen mij over haar te spreken. Het
+    tweede begint hier: "En komt ge waarlijk...." Hierop volgt dan
+    het andere sonnet, gelijk wij hierboven reeds verhaald hebben.
+
+
+        Zijt gij het, die zoo dikwijls hebt gesproken
+          Over uw Vrouwe, schoon tot ons alleen?
+          Uw stem gelijkt de zijne, doch in een
+        Gansch ander aanschijn lijkt uw ziel gestoken.
+
+        Ach, waarom klaagt ge als ware u 't hart gebroken!
+          Met jammer vult een elk uw droef gesteen;
+          Zaagt ge dan hààr en hoordet hààr geween,
+        Dat ge u dus toont in wanhoop neergedoken?
+
+        Laat weenen ons en weenend verder schrijden;
+          Slecht ware wie getroost kon huiswaarts gaan
+        Nadat wij hààr zoo droevig zagen lijden.
+
+          Smart zelve staart uit haar gelaat u aan;
+        Zòò dat wie van deez' aanblik niet zou scheiden,
+          Van droefnis aan haar voeten moest vergaan.
+
+
+    Dit sonnet heeft vier gedeelten, aangezien de vrouwen voor wie ik
+    antwoord vier wijzen van spreken hadden. En omdat deze hierboven
+    voldoende duidelijk zijn gemaakt, zal ik mij niet ophouden met
+    den zin dezer gedeelten te verhalen; zoodat ik ze alleen maar
+    aanwijs. Het tweede begint hier: "Ach, waarom klaagt ge....";
+    het derde: "Laat weenen ons...."; het vierde: "Smart zelve...."
+
+
+
+§ XXIII.
+
+Weinige dagen hierna geviel het dat eene smartelijke ziekte een
+gedeelte mijns lichaams aantastte, waardoor ik negen dagen lang
+voortdurend de bitterste pijnen leed en welke mij zoo zwak maakte dat
+ik werd als diegenen die zich niet kunnen bewegen. Ik zeg nu dat op
+den negenden dag, terwijl ik eene ondragelijke pijn gevoelde, eene
+gedachte in mij opkwam, welke van mijne Vrouwe was. En toen ik een
+wijle aan haar gedacht had, keerden mijne gedachten tot mijn zwakke
+leven terug; en ziende hoe vluchtig zijn duur was, zelfs wanneer het
+gezond is, begon ik in mijzelf over zoovele ellende te weenen. Waarop
+ik, zwaar zuchtende, in mijzelf zeide: "Noodwendiglijk moet het
+eens gebeuren dat de allerlieflijkste Beatrice sterft". En hierop
+greep eene zoo hevige verbijstering mij aan, dat ik de oogen sloot
+en begon te dwalen als een krankzinnige en op deze wijze te ijlen:
+in het begin des dwalens mijner verbeelding leek het mij dat ik
+gezichten zag van vrouwen met loshangende haren, die tot mij zeiden:
+"Ook gij moet sterven." En vervolgens, na deze vrouwen, verschenen
+andere, vreemde gezichten, schrikkelijk om te aanschouwen, welke
+tot mij zeiden: "Ge zijt gestorven". En mijne verbeelding, aldus
+beginnende te dolen, kwam op eene plaats, in welke ik niet wist waar
+ik mij bevond; en het leek mij dat ik wederom vrouwen met loshangende
+haren weenende langs den weg zag waren in verwonderlijke droefenis;
+en het scheen mij dat ik de zon zag verduisteren, zóó dat de sterren
+zich vertoonden in eene kleur, welke mij deed denken dat zij treurden;
+en het leek mij dat de vogels in hunne vlucht dood neder vielen en
+dat er geweldige aardbevingen waren. En mij verbazende in dusdanige
+verbeelding en zeer ontzet, zag ik een vriend op mij afkomen die
+zeide: "Weet ge het niet? Uwe wonderbare Vrouwe is uit het leven
+verscheiden." Toen begon ik opnieuw en erbarmelijk te weenen; en
+ik weende niet alleen in mijne verbeelding, maar ik weende, mijne
+oogen in werkelijke tranen badend. Ik verbeeldde mij naar den hemel
+op te zien en het scheen mij dat ik eene menigte engelen zag die
+naar den hooge terugkeerden en die vòòr zich hadden een zuiver wit
+wolkje; en het scheen mij dat deze engelen triomfantelijk zongen en
+als de woorden van hunnen zang scheen ik deze te hooren: "Osanna in
+excelsis!" [58], en iets anders hoorde ik niet. Toen scheen het mij
+dat mijn hart, waarin zooveel liefde woonde, mij zeide: "Waarlijk,
+het is wel zeker dat onze Vrouwe gestorven is". En hierop scheen
+het mij dat ik ergens heen ging om het lichaam te zien in hetwelk
+deze edelste en gelukzalige ziel had gehuisd. En zòò sterk was deze
+dwalende verbeelding dat zij mij werkelijk de doode Vrouwe liet zien;
+en het scheen mij dat vrouwen haar bedekten, dat wil zeggen haar
+hoofd, met een witten sluier; en het scheen mij dat haar gelaat eene
+uitdrukking had van zòò diepen deemoed, dat het scheen te zeggen: "Ik
+zie het begin van allen Vrede". In deze verbeelding overkwam mij eene
+zoo groote ootmoedigheid door haren aanblik, dat ik den Dood aanriep
+en zeide: "O zoetste Dood! kom tot mij en wees niet hard jegens mij;
+want wèl moet ge lieflijk zijn nu ge bij haar geweest zijt. Kom nu tot
+mij, die zoozeer naar u verlang: ge ziet het, dat ik reeds uwe kleur
+draag". En nadat ik had zien vervullen al de droevige diensten welke
+men den lichamen der gestorvenen pleegt te bewijzen, scheen het mij
+dat ik naar mijne kamer terugkeerde en aldaar naar den hemel opzag;
+en zòò sterk was mijne verbeelding dat ik weenende begon te spreken
+met eene werkelijke stem: "O schoonste ziel, hoe gelukzalig is hij die
+u aanschouwt". En terwijl ik deze woorden sprak onder een smartelijk
+gesnik van jammer en den Dood aanroepend tot mij te komen, begon een
+jong en lieflijk meisje, dat naast mijn bed zat, geloovende dat mijn
+weenen en mijne woorden eene klacht waren om de pijn mijner ziekte,
+in groote vreeze eveneens te weenen. Waarop de andere vrouwen die in
+het vertrek waren, bemerkten dat ik weende, doordat zij dit meisje
+zagen weenen: waarop zij haar, die door zeer nauwe verwantschap aan mij
+verbonden was [59], deden heengaan en, meenende dat ik droomde, zich
+tot mij wendden om mij te wekken, zeggende: "Slaap niet langer en wees
+niet zoo ontroostbaar". En terwijl zij aldus spraken, brak mijne sterke
+verbeelding af op het oogenblik dat ik zeggen wilde: "O Beatrice,
+gezegend zijt ge". En reeds had ik gezegd: "O Beatrice" toen ik,
+opschrikkende, de oogen opende en zag dat ik geijld had. En ofschoon
+ik haren naam geroepen had, was mijne stem zoo gebroken geweest door
+snikken, dat die vrouwen mij niet hadden kunnen verstaan. En ofschoon
+ik mij zeer schaamde, wendde ik mij toch, door de Liefde aangespoord,
+tot hen. En toen zij mij zagen begonnen zij te spreken: "Hij gelijkt
+eenen doode" en onder elkaar te zeggen: "Laten wij toch trachten
+hem te troosten". Waarop zij vele woorden tot mij spraken om mij te
+troosten, en telkens vroegen zij mij waarvoor ik zulk eene vrees gehad
+had. Waarop ik, na eenigszins te zijn bijgekomen en de bedriegelijkheid
+van mijne waanvoorstelling te hebben ingezien, hen antwoordde: "Ik zal
+u zeggen wat mij gebeurd is". Hierop begon ik met het begin, en tot
+aan het einde toe verhaalde ik hen al wat ik gezien had, slechts den
+naam dier Allerlieflijkste verzwijgend. Waarop ik vervolgens, genezen
+van deze ziekte, mij voornam iets te zeggen over wat mij gebeurd was,
+omdat het mij lieflijk scheen om te zeggen en om te hooren; en ik
+schreef deze canzone: "Een lieflijk meisje, jong en teer van hart",
+in de volgorde als blijkt uit de er onder staande verdeeling:
+
+
+        Een lieflijk meisje, jong en teer van hart,
+          Aan deernis rijk, was aan het bed gezeten
+            Waarop 'k den Dood dikwijls om redding vroeg.
+        Zij zag mijn oogen overvol van smart.
+          En luistrend naar mijn waanverwarde kreten,
+            Verschrok zij dus, dat zij luidsnikkend kloeg,
+            Meenend dat ik mijn pijn niet meer verdroeg.
+          En de andre vrouwen, die haar hoorden weenen,
+          Leidden haar zachtkens henen
+        En susten me, om tot rust mij te doen komen.
+        Een zeide er: "Niet meer droomen!"
+            En: "Waarom zoo ontroostbaar?" de andre vroeg.
+          Toen riep ik met een stem, verstikt door 't weenen,
+          Mijn Vrouwe.... en 't vreemde droombeeld was verdwenen.
+
+        Zòò had de smart mijn zwakke stem geschaad,
+          En zòò mijn jammrend snikken haar gebroken,
+            Dat ik dien naam hoorde in mijn hart alleen.
+        Maar schoon ik 't liefst mijn gansch beschaamd gelaat
+          Voor hun nieuwsgierge blikken had verstoken,
+            Dwong Liefde mij 't te wenden tot hen heen.
+            Het zag zoo vaal dat zij als over een
+          Die sterven ging van mij schenen te spreken;
+          Ik hoorde elkaar hen smeeken:
+        "Ach, konden wij verzachten toch zijn lijden!"
+        En telkenkeer zij zeiden:
+            "Wat zaagt ge toch, dat dus uw kracht verdween?
+          En 'k sprak, toen weer mijn wanhoop was geweken:
+          "Hoort, vrouwen, 'k zal u van mijn droombeeld spreken."
+
+        Terwijl ik peinsde over ons broos bestaan,
+          En hoe zoo schielijk 't leven weer moet vluchten,
+            Weende in mijn hart Amor in droefnis groot;
+        Waardoor ik, van verbijstering ontdaan,
+          In mijn gedachten klagelijk verzuchtte:
+            "Ook voor mijn Vrouwe komt toch ééns de Dood."
+            Toen werd mijn smart zoo hevig dat ik sloot
+          Van pijnen moe mijn oogleên, zwaar van tranen;
+          En als verwarde wanen,
+        Gingen mijn geesten dwalen door mijn droomen;
+        Tot ze, eindelijk gekomen
+            Waar alle werklijkheid gansch van hen vlood,
+          Zagen een stoet van vrouwen jammrend gaan en
+          Roepend: "Ook gij zult sterven!" door hun tranen.
+
+        'k Zag teekens, vreemd en vreeslijk, onheilzwaar,
+          Ontstellen mijn verdwalende gedachten
+            In 't naamloos oord waar 'k mij in droom bevond,
+        'k Zag vrouwen zwermen met ontbonden haar,
+          Stil weenend of in jammerluide klachten,
+            Die als een brand droegen hun droefnis rond.
+            Toen leek het of de zonne langzaam zwond
+          In duisternis en bleeke sterren schenen:
+          't Was of ik hen zag weenen;
+        En vogels vielen neder onder 't zweven;
+        En de aard begon te beven;
+            Tot plotseling een bleek man voor mij stond,
+          Die sprak: "Deed u de tijding nog niet weenen?
+          Dood voerde uw Vrouwe, die zoo schoon was, henen!"
+
+        Ik sloeg mijn blikken, tranenblank, omhoog
+          En zag--een regen leek 't van hemelsch manna--
+            Een rij van englen keeren tot hun Heer.
+        Een teeder wolkje zwevend vòòr hen toog,
+          En allen zongen juichende: "Hosanna!"
+            Niets hoorde ik dan dien jubel keer op keer.
+            En Amor sprak: "Nu zwijge ook ik niet meer;
+          Kom, waar uw Vrouwe neerligt, met mij mede,"
+          En leidde mij ter stede
+        Waar ik haar doode lichaam mocht aanschouwen,
+        Ik zag: toen spreidden vrouwen
+            Een witte wade over haar aanzicht neer,
+          Dat, diepdeemoedig, als in stille bede,
+          Niets scheen te zeggen als "Ik ben in Vrede!"
+
+        En zulk een deemoed lenigde mijn pijn
+          Toen 'k hààr zag wie de Deemoed zelf verklaarde,
+            Dat 'k sprak: "O Dood, hoe lijkt ge mij zóó zoet!
+        Hoe zacht en lieflijk moet uw wezen zijn
+          Sinds ge mijn Vrouwe medenaamt van de aarde.
+            Meelij, geen haat is 't wat u komen doet.
+            'k Geloof dat ik u reeds gelijken moet,
+          Zoozeer verlangt mijn harte, moe van rouwen,
+          Aan ù zich te vertrouwen!"
+        Ik ging, en niets was van mijn smart gebleven;
+        En hemelwaarts geheven
+            Mijn blikken, zeide ik als ten laatsten groet:
+          "O schoone Ziel, zaalg wie u mag aanschouwen!"
+          Toen wektet gij me, dank uw zorg, o vrouwen.
+
+
+    Deze canzone heeft twee gedeelten: in het eerste zeg ik, sprekende
+    tot een onbepaald persoon, hoe ik door zekere vrouwen uit eene
+    ijdele droomverbeelding werd gewekt en beloofde hen deze te
+    verhalen; in het tweede zeg ik hoe ik hen dit verhaalde. Het
+    tweede begint: "Terwijl ik peinsde...." Het eerste gedeelte
+    kan worden verdeeld in tweeën: in het eerste zeg ik wat zekere
+    vrouwen en wat eene enkele zeiden en deden naar aanleiding van
+    mijnen droom, d. w. z. éér ik weder tot de werkelijkheid was
+    teruggekeerd; in het tweede zeg ik wat deze vrouwen zeiden,
+    nadat ik had opgehouden te ijlen; en dit gedeelte begint hier:
+    "Zoo had de smart...." Vervolgens, wanneer ik zeg: "Terwijl ik
+    peinsde...." zeg ik hoe ik hen dit mijn droombeeld verhaalde. En
+    hieromtrent maakte ik twee gedeelten: in het eerste verhaal
+    ik geregeld mijn droombeeld; in het tweede, zeggende op welk
+    oogenblik zij mij riepen, dank ik hen kortelijks; en dit gedeelte
+    begint hier: "Toen wektet gij me...."
+
+
+
+§ XXIV.
+
+Na dit ijdele droomgezicht gebeurde het op eenen dag, dat ik, terwijl
+ik ergens zat te peinzen, eene siddering in mijn hart voelde beginnen
+alsof ik in tegenwoordigheid mijner Vrouwe ware geweest. En toen,
+zegge ik, kwam tot mij eene verbeelding der Liefde; het scheen mij
+namelijk dat ik Amor zag komen van dien kant waar mijne Vrouwe woonde;
+en het scheen mij dat hij vroolijk tot mij zeide in mijn hart: "Denk
+steeds den dag te zegenen waarop ik bezit van u nam, want wèl behoort
+ge zulks te doen." En inderdaad scheen mijn hart zòò verblijd te zijn
+dat het mij leek alsof het mijn eigen hart niet ware door zijnen
+zoo nieuwen toestand. En kort na deze woorden, welke mijn hart mij
+zeide met de stem der Liefde, zag ik op mij afkomen eene edele dame,
+die van eene vermaarde schoonheid was en die reeds lang de Vrouwe
+was van mijnen reeds vroeger bedoelden grootsten vriend. En de naam
+dezer dame was Giovanna, behalve dat men haar--wegens hare schoonheid,
+naar sommigen meenden--den bijnaam had gegeven van Primavera (dat is
+de Lente) en aldus werd zij dan ook genoemd. En toeziende, zag ik
+achter haar de wondere Beatrice komen. Deze beide vrouwen schreden
+aldus tot dicht bij mij, de eene achter de andere en het scheen mij
+dat de Liefde tot mij sprak in mijn hart en zeide: "Deze eerste werd
+Primavera geheeten alleen terwille van hare komst op heden; want ik
+bewoog hem die haar dien naam gaf haar Primavera te noemen, dat wil
+zeggen: prima verrà, omdat "zij het éérst zou komen" op dien dag dat
+Beatrice zich aan haren getrouwe zal vertoonen na het droomgezicht. En
+indien ge het nog nader wilt beschouwen, beteekent ook haar werkelijke
+naam hetzelfde als Primavera, omdat haar naam Giovanna [60] is afgeleid
+van dien Johannes, die het waarachtige Licht voorspelde, zeggende:
+"Ego vox clamantis in deserto: parate viam Domini" [61]. En het scheen
+mij dat hij mij, na dit, nog andere woorden zeide, namelijk: "Wie het
+zeer nauwkeurig overweegt, zoude Beatrice eigenlijk "Liefde" moeten
+noemen, wegens de groote gelijkenis welke zij met mij heeft." Waarop
+ik, wederom aan het peinzen rakende, mij voornam er op rijm over
+te schrijven tot dien grootsten vriend, zekere woorden verzwijgend
+welke het mij gepast scheen te verzwijgen [62], daar ik in de meening
+was dat zijn hart nog steeds de schoonheid dier lieflijke Primavera
+bewonderde. En ik schreef dit sonnet, hetwelk aldus begint:
+
+
+        Ik voelde siddrend in mijn hart ontwaken,
+          Verlangen, dat lang sluimerde ongestoord,
+        En opziend zag van verre ik Amor naken,
+          Zoo blijde als ik hem nimmer had gehoord.
+
+        "Nu zorg" riep hij "mij niet te schand te maken".
+          En lachen, lachen luidde in ieder woord.
+        En nog terwijl zijn lippen aldus spraken,
+          Turend dien kant vanwaar hij kwam, zag 'k voort
+
+        Madonna Vanna en Monna Bice [63] komen
+          En schrijden, als twee wondren, de een na de aâr,
+            De plek waar ik in beven stond voorbij.
+
+        En Amor sprak--wél beeft mijn geest 't vernomen--
+          Déze is de Lente, en Liefde noem ik hààr,
+            Die op haar volgt, zoozeer gelijk ze mij.
+
+
+    Dit sonnet heeft vele gedeelten; het eerste van hen zegt hoe
+    ik de gewende siddering in mijn hart voel ontwaken, en hoe het
+    schijnt dat de Liefde mij vroolijk verscheen, van verre komend;
+    het tweede zegt hoe het mij scheen dat de Liefde in mijn hart
+    tot mij sprak en hoedanig hij mij verscheen; het derde zegt hoe,
+    nadat hij eene wijle naast mij gestaan had, ik zekere dingen zag en
+    hoorde. Het tweede gedeelte begint hier: "Nu zorg riep hij...." het
+    derde hier: "En nog terwijl...." Het derde gedeelte kan worden
+    verdeeld in tweeën: in het eerste zeg ik datgene wat ik zag; in
+    het tweede zeg ik datgene wat ik hoorde. Het tweede begint hier:
+    "En Amor sprak...."
+
+
+
+§ XXV.
+
+Hier zoude misschien iemand, die waard ware al zijne tegenwerpingen
+te beantwoorden, bezwaar kunnen maken; en hij zoude er bezwaar tegen
+kunnen maken dat ik spreek over de Liefde alsof deze iets ware op
+zichzelf en niet slechts eene denkbeeldige zelfstandigheid, maar
+eene lichamelijke. Hetgeen, strikt naar waarheid, niet juist is,
+daar de Liefde niet gelijk eene zelfstandigheid op zichzelf bestaat,
+maar een toestand der zelfstandigheid is. En dat ik van den geest der
+Liefde spreek als ware hij lichaam, ja zelfs een menschelijk wezen,
+blijkt uit drie dingen welke ik van hem zeg. Ik zeg dat ik hem van
+verre zag komen; waaruit, aangezien "komen" eene ruimtelijke beweging
+aanduidt, en volgens den filosoof [64] uitteraard alleen een lichaam
+ruimtelijk beweegbaar is; blijkt dat ik de Liefde als een lichaam
+voorstel. Voorts zeg ik van hem dat hij lachte en ook dat hij sprak;
+welke zaken menschelijke eigenschappen schijnen te zijn, vooral het
+lachen, en het blijkt dus dat ik hem voorstel als een mensch. Om dit
+te verklaren, gelijk het op het oogenblik van pas schijnt, moet men
+ten eerste weten, dat er eertijds geen minnezangers waren die in de
+volkstaal schreven; maar zij die van liefde spraken waren dichters in
+de Latijnsche taal. Bij òns, zeg ik--ofschoon het misschien wel bij
+andere volken het geval was en nog is, zooals in Griekenland--waren
+het dus geen volksdichters, maar geletterde dichters die deze stof
+behandelden. En het is nog niet vele jaren geleden dat voor het eerst
+volksdichters verschenen, want rijmen in de volkstaal beteekent
+zooveel als spreken in verzen volgens eene bepaalde maat in het
+Latijn. En het bewijs dat het eerst sinds korten tijd geschiedt, is,
+dat wanneer wij zoeken in de taal van "oc" en in de taal van "si"
+[65], wij in deze talen geene gedichten vinden ouder dan honderd en
+vijftig jaren voor dezen [66]. En de reden waarom sommige onbeschaafde
+lieden vermaard werden als dichters is, dat zij ongeveer de eersten
+waren die in de taal van "si" schreven. En de eerste die begon te
+dichten als een volksdichter deed zulks omdat hij zijne woorden wilde
+doen verstaan door eene vrouwe, aan wie het moeilijk viel Latijnsche
+verzen te begrijpen. En dit is gericht tot diegenen die rijmen over
+andere zaken dan welke de Liefde betreffen; aangezien deze wijze van
+dichten aanvankelijk werd uitgevonden om van de Liefde te spreken
+[67]. Zoodat het, aangezien den dichters eene grootere vrijheid van
+spreken is veroorloofd dan den prozaschrijvers, en de bedoelde rijmers
+niets anders zijn dan dichters in de volkstaal, gepast en redelijk is
+dat ook aan hen eene grootere vrijheid van spreken worde toegestaan
+dan aan andere schrijvers in de volkstaal; zoodat, wanneer een of
+andere beeldspraak of rhetorische wending den dichters is toegestaan,
+zij ook den rijmers moet worden toegestaan. En dus, wanneer wij zien
+dat de dichters tot onbezielde dingen gesproken hebben alsof zij
+gevoel en verstand hadden, en hen ook met elkaar lieten spreken;
+en niet slechts werkelijke dingen, maar ook zelfs onwerkelijke
+(ik bedoel, dat zij gezegd hebben dat zelfs eigenschappen spraken
+alsof het lichamen en menschen waren) zoo past het dat de rijmer dit
+eveneens moge doen; niet zonder reden, maar met een reden, welke het
+mogelijk is in proza te verduidelijken. Dat de dichters gesproken
+hebben zooals ik hier zeide, blijkt aan Virgilius [68], die zegt dat
+Juno, eene godin die den Trojaners vijandig was, sprak tot Aeolus,
+den god der winden, op deze plaats in het eerste boek der Aenëide:
+"Aeole, namque tibi" [69] en dat deze god antwoordde: "Tuus, o regina,
+quid optes" [70]. Bij dezen zelfden dichter spreekt in het derde
+boek der Aenëide een onbezield ding tot een bezield op deze plaats:
+"Dardanidae duri" [71]. Bij Lucanus spreekt een bezield ding tot een
+onbezield op deze plaats: "Multum, Roma, tamen debes civilibus armis"
+[72]. Bij Horatius spreekt de mensch tot zijne eigene wetenschap als
+tot een ander persoon en dit zijn niet slechts woorden van Horatius
+zelf, maar hij ontleent ze aan den goeden Homerus op deze plaats
+zijner Boetria: "Dic mihi, Musa virum" [73]. Bij Ovidius spreekt
+de Liefde alsof zij een menschelijk wezen is in het begin van het
+boek hetwelk den naam draagt "Remedia Amoris" [74] op deze plaats:
+"Bella mihi, video, bella parantur, ait" [75]. En hiermede zal
+dit duidelijk gemaakt zijn voor dengene die tegen eenig gedeelte
+van dit mijn boekske bezwaar mocht hebben. En opdat niet een of
+ander onbeschaafd man hieraan eenigen overmoed ontleene, zeg ik, dat
+evenmin als de dichters aldus zonder reden spreken, evenmin de rijmers
+aldus spreken moeten zonder eenige reden te hebben voor hetgeen zij
+zeggen: want ten zeerste behoort zich diegene te schamen die iets
+samenstelt in het kleed van een rhetorisch beeld of wending en die,
+hierom aangezocht, zijne woorden niet zou weten te ontdoen van zulk
+een kleed, opdat men hem waarlijk kon verstaan. En deze mijn grootste
+vriend en ik kennen genoeg van zulke dwazelijk rijmenden.
+
+
+
+§ XXVI.
+
+De allerlieflijkste Vrouwe, over wie in de voorgaande woorden werd
+gesproken, kwam in zoodanige gunst bij iedereen, dat wanneer zij over
+straat ging de menschen uitliepen om haar te zien; waarover ik eene
+wonderbare vreugde gevoelde. En wanneer zij in iemands nabijheid
+gekomen was, kwam zulk eene eerzaamheid in diens hart, dat hij het
+niet waagde de oogen op te slaan, noch haren groet te beantwoorden;
+en dit zouden velen, die zulks ondervonden hebben kunnen getuigen
+voor wie het niet wilden gelooven. Zij schreed voort, gekroond en
+bekleed met deemoed, niet den minsten trots toonend over wat zij
+zag of hoorde. Velen zeiden wanneer zij voorbijgegaan was: "Deze
+is geene vrouw, maar een der schoonste engelen uit den hemel". En
+anderen zeiden: "Deze is een wonder; gezegend zij de Heer, die iets
+zoo wonderbaarlijks weet te scheppen!" Ik zegge, dat zij zich zoo
+lieflijk en zoo vol van alle bekoorlijkheden betoonde dat diegenen
+die haar bewonderden zulk eene eerzame en zoete verrukking in zich
+gevoelden, dat zij haar niet konden uitspreken; noch was er iemand die
+haar kon bewonderen zonder dat hij al dadelijk moest zuchten. Deze
+en nog meer verwonderlijke zaken bracht zij te weeg door de werking
+harer deugd. Waardoor ik, hierover nadenkende en wenschende den stijl
+van haren lof wederom te hervatten, mij voornam woorden te zeggen in
+welke ik hare wonderbare en uitnemende werkingen te verstaan gaf;
+opdat niet alleen zij die haar zintuigelijk konden zien, maar ook
+anderen van haar zouden weten wat woorden ervan konden kenbaar
+maken. Daarop schreef ik dit sonnet, hetwelk begint:
+
+
+        Zoo zuiver en zoo zedig ingetogen
+          Is mijner Vrouwe minnelijke groet,
+          Dat ze ieders tong siddrend verstommen doet
+        En géén waagt tot haar op te slaan zijn oogen.
+
+        Zoo schrijdt zij voort en hoort haar lof verhoogen,
+          Verheerelijkt in deemoeds blanken gloed;
+          De Hemel zond tot de aarde een engel zoet,
+        Dat ze op een vlekloos wonder konde bogen.
+
+        Wie haar zoo zacht en nederig ziet gaan,
+          Voelt in zijn hart een innigheid ontbloeien,
+            Die geen bevat zoo hij 't niet ondervond;
+
+            En 't is of van haar teerbewogen mond
+          Een adem als van Liefde zelf komt vloeien,
+        Die zucht: Verlangen zij uw deel voortaan.
+
+
+    Dit sonnet is zoo gemakkelijk te begrijpen, door hetgeen hierboven
+    is verhaald, dat het geenerlei verdeeling behoeft; en dit derhalve
+    nalatend.
+
+
+zeg ik, dat deze mijne Vrouwe in zoo groote gunst kwam dat niet alleen
+zìj geëerd en geprezen werd; maar tengevolge van haren invloed ook
+vele anderen geëerd en geprezen werden. Waarop ik, dit ziende en het
+willende openbaren aan hen die het niet zien konden, mij voornam
+ook woorden te spreken, waarin dit werd aangeduid; en ik schreef
+toen dit sonnet, hetwelk begint: "Het hoogste heil moet ieder hart
+verblijden....", hetwelk verhaalt van haar, hoe hare deugd werkte in
+anderen; gelijk blijkt in zijne verdeeling.
+
+
+        Het hoogste heil moet ieder hart verblijden
+          Dat schouwt mijn Vrouwe in andrer vrouwen kring;
+        Wel voegt dat wie haar ooit mocht begeleiden,
+          God danke in diepe verootmoediging.
+
+        Zòò zedig is haar schoonheid en bescheiden,
+          Dat nimmer nijd der andren hart beving;
+        Maar ze ook om hen een glorie schijnt te spreiden
+          Van hoop, van liefde en van verteedering.
+
+        Haar blik maakt alles nederig en goed,
+          En niet haarzelve alleen, maar allen schenken
+            Haar lieflijkheên een glans van heiligheid.
+
+        En heel heur wezen is zoo wonderzoet,
+          Dat niemand die haar zag aan haar kan denken
+            Zonder een zucht om Liefde's zaligheid.
+
+
+    Dit sonnet heeft drie gedeelten: in het eerste zeg ik onder welke
+    lieden mijne Vrouwe het bewonderenswaardigst verscheen; in het
+    tweede zeg ik hoe dankbaar haar gezelschap was; in het derde
+    spreek ik van de dingen welke zij door hare deugd in anderen
+    te weeg bracht. Het tweede gedeelte begint hier: "Wel voegt het
+    dat...."; Het derde hier: "Zoo zedig is...." Dit laatste gedeelte
+    kan verdeeld worden in drieën: in het eerste zeg ik wat zij werkte
+    in deze vrouwen, dat wil zeggen voor henzelf; in het tweede zeg ik
+    hoe zij niet alleen verwonderlijk werkte in deze vrouwen, maar in
+    alle menschen, en niet alleen tijdens hare aanwezigheid, maar ook
+    wanneer men slechts aan haar dacht. Het tweede begint hier: "Haar
+    blik maakt alles...."; het derde hier: "En heel haar wezen...."
+
+
+
+§ XXVII.
+
+Hierna begon ik op eenen dag te denken over datgene wat ik van mijne
+Vrouwe gezegd had, dat wil zeggen in de beide voorgaande sonnetten;
+en ziende in mijne overweging dat ik niets gezegd had van datgene
+wat zij op het oogenblik in mijzelf uitwerkte, scheen het mij dat ik
+gebrekkiglijk gesproken had; en dus nam ik mij voor woorden te zeggen
+in welke ik zeide op welke wijze ik ontvankelijk scheen te zijn voor
+haren invloed en hoe hare deugd in mij werkte. En meenende zulks niet
+in de beknoptheid van een sonnet te kunnen verhalen, begon ik toen
+eene canzone [76], welke begint:
+
+
+        Zoolang nu heeft mij Amor in zijn macht
+          En mij gewend aan zijne heerschappij,
+          Dat even hard als eerst mijn slavernij
+        Mij scheen, zij thans mij lieflijk lijkt en zacht.
+        En zoo, wanneer hij ganschelijk mijn kracht
+          Mij rooft en mijn gedachten jaagt uit mij,
+          Gevoelt mijn zwijmelende ziel zòò blij,
+        Dat mijn gelaat, ofschoon verbleekend, lacht.
+          Dan voel ik hem zoo hevig in mijn leven,
+        Dat hij mijn zuchten dolend roepen doet
+        Om mijne Vrouwe zoet,
+          Of zij nog hooger heil mij konde geven.
+        Dus ondervinde ik, wààr mijn oog haar ziet,
+        Zòò zacht is zij: maar woorden zeggen 't niet.
+
+
+
+
+
+
+DERDE GEDEELTE
+
+(Juli 1290-1292?)
+
+
+§ XXVIII.
+
+Quomodo sedet sola civitas plena populo! facta est quasi vidua domina
+gentium [77]. Ik was nog bezig aan deze canzone en had eerst de
+bovenstaande stanza ervan voltooid, toen de Heer der Gerechtigheid
+deze Allerlieflijkste opriep om te stralen onder het teeken dier
+gebenedeide Koningin, de Maagd Maria, wier naam steeds in hoogste
+eere geweest was in de woorden der zalige Beatrice. En ofschoon het
+misschien gepast zoude schijnen hier iets van haar verscheiden van
+ons te verhalen, is het toch niet mijne bedoeling daarover hier te
+spreken om drie redenen: de eerste is dat het niet in het plan ligt,
+indien wij slechts letten op de voorrede, welke dit boekske voorafgaat;
+de tweede is, dat, aangenomen dat het wèl in mijnen opzet lag, mijne
+taal toch niet bij machte zoude zijn dit te behandelen naar behooren;
+de derde is dat het, aangenomen het een zoowel als het ander, het
+mij toch niet zoude betamen hierover te handelen, omdat ik, er over
+handelende, mijzelf zoude moeten prijzen, hetgeen bovenal laakbaar is
+in wie zulks doet [78]; en ik laat dus deze behandeling over aan eenen
+anderen uitlegger [79]. Evenwel, aangezien herhaaldelijk het getal
+negen voorkwam in de voorgaande regelen, zoodat het duidelijk is dat
+dit niet zonder reden het geval is, en bij haar verscheiden ditzelfde
+getal eveneens eene belangrijke beteekenis schijnt te hebben gehad,
+past het dààrover hier iets te zeggen, omdat dit wèl bij het plan
+behoort. Zoodat ik allereerst zal zeggen welke rol het speelde bij
+haar verscheiden en vervolgens eene reden zal aanwijzen waarom dit
+getal nauw met haar verbonden was.
+
+
+
+§ XXIX.
+
+Ik zegge dan dat, volgens den kalender van Arabië, hare edele ziel
+verscheidde in het eerste uur van den negenden dag der maand; en
+volgens den kalender van Syrië verscheidde zij in de negende maand
+des jaars, omdat de eerste maand aldaar is Tisirin de Eerste, welke
+bij ons is October. En volgens onze eigen tijdrekening verscheidde
+zij in dàt jaar van onze aanwijzing--dat wil zeggen van de jaren
+des Heeren--waarin het volmaakte getal negen malen vervuld was in
+die eeuw waarin zij in deze wereld werd geplaatst; en zij behoorde
+tot de christinnen der dertiende eeuw [80]. Waarom dit getal zoo
+nauw met haar verbonden was; deze zou de reden hiervan kunnen zijn:
+aangezien er volgens Ptolomaeus en volgens de christelijke waarheid
+negen bewegelijke hemelen zijn, en aangezien volgens de gewone
+astrologische opvatting genoemde hemelen hier beneden invloed
+uitoefenen naar gelang van hunnen stand ten opzichte van elkaar,
+was dit getal aan haar verbonden om te verstaan te geven dat bij
+hare geboorte alle negen bewegelijke hemelen in het meest volmaakte
+evenwicht met elkaar stonden. Dit is ééne reden ervan; maar wanneer
+men er scherper over nadenkt en volgens de onbedriegelijke waarheid,
+was zijzelf dit getal, ik meen vergelijkenderwijs gesproken, en ik
+bedoel dit aldus: Het getal drie is de wortel van negen, zoodat het
+zonder hulp van eenig ander getal, met zichzelf vermenigvuldigd,
+negen uitmaakt, gelijk wij klaarblijkelijk zien dat driemaal drie
+is negen. Dus, gezien dat drie de schepper-uit-zichzelf van negen
+is en de schepper der wonderen uit zichzelf drie is, dat wil zeggen
+Vader, Zoon en Heilige Geest, welke drie één zijn--werd deze Vrouwe
+begeleid door het getal negen om te verstaan te geven dat zijzelve
+eene negen was, dat wil zeggen een wonder, welks wortel alleenlijk
+de wonderbaarlijke Drie-eenheid is [81].
+
+Misschien dat een scherpzinniger persoon hiervoor nóg dieper redenen
+zou vinden: maar deze is het welke ik er in zie en welke mij het
+meeste behaagt.
+
+
+
+§ XXX.
+
+Nadat deze allerlieflijkste Vrouwe uit dit leven was verscheiden,
+bleef de bovenbedoelde stad achter als eene weduwe en als beroofd
+van alle waardigheid; zoodat ik, nog weenende in deze verlaten stad,
+iets schreef aan de voornaamste burgers der stad [82] over haren
+toestand, nemende tot begin deze woorden van den profeet Jeremia:
+"Quo modo sedet sola civitas, etc". En ik zeg dit opdat niemand zich
+er over verwondere dat ik dit hierboven heb aangehaald als het ware
+als eene intrede tot de nieuwe stof welke volgt. En indien iemand
+mij wilde verwijten dat ik niet nederschrijf wat op de aangehaalde
+woorden volgde, verontschuldig ik mij hiermede dat het van begin af
+niet mijne bedoeling was eene andere dan de volkstaal te schrijven:
+zoodat, aangezien de woorden welke volgden op de aangehaalde, allen in
+het Latijn waren, het buiten mijne bedoeling zoude vallen wanneer ik
+ze nederschreef: en ik weet dat deze mijn grootste vriend, tot wien
+ik dit schrijf, dezelfde bedoeling heeft, dat wil zeggen dat ik hem
+schrijve alleenlijk in de volkstaal.
+
+
+
+§ XXXI.
+
+Nadat mijne oogen een tijdlang geweerd hadden en zòò vermoeid waren
+dat ik door hen niet langer mijn droefenis kon uitstorten, bedacht
+ik te trachten haar uit te storten door eenige klagelijke woorden;
+en daarom nam ik mij voor eene canzone te maken, in welke ik klagende
+zou verhalen van haar, door wie eene zoo groote smart tot verwoesteres
+van mijne ziel gemaakt was, en ik begon toen eene canzone welke begint:
+"Mijn oogen, droevend om 't gepijnigd hart...." En opdat deze canzone
+aan het slot meer verweduwd moge lijken, zal ik haar verdeelen vòòr
+ik haar neerschrijf: en deze manier zal ik in het vervolg volhouden.
+
+    Ik zeg dat deze ongelukkige canzone drie gedeelten heeft: het
+    eerste is eene voorrede; in het tweede spreek ik over hààr;
+    in het derde spreek ik medelijdend tot mijn lied. Het tweede
+    begint hier: "Zoo woont de zaalge...."; het derde hier: "Mijn
+    klaaglijk Lied...." Het eerste gedeelte kan worden verdeeld in
+    drieën; in het eerste zeg ik wat mij beweegt te spreken; in het
+    tweede zeg ik tot wie ik spreken wil; in het derde zeg ik van wie
+    ik spreken wil. Het tweede begint hier: "En wijl ik weet....";
+    het derde hier: "En u verhalen....". Vervolgens, wanneer ik zeg:
+    "Zoo woont de zaalge....", spreek ik van hààr; en hierover maak
+    ik twee gedeelten: in het eerste zeg ik de reden waarom zij ons
+    ontnomen werd; daarna zeg ik hoe men klaagt over haar verscheiden,
+    en dit gedeelte begint hier: "Haar zuivre ziel...." Dit gedeelte
+    kan worden verdeeld in drieën: in het eerste zeg ik wie haar
+    niet beweent; in het tweede zeg ik wie haar wel beweent;
+    in het derde verhaal ik mijnen eigen toestand. Het tweede
+    begint hier: "Maar om zijn diepe smart...."; het derde hier:
+    "Met zuchten zwaar". Vervolgens, wanneer ik zeg: "Mijn klaaglijk
+    lied...." spreek ik tot mijne canzone, haar aanwijzend tot welke
+    vrouwen zij gaan moet, en dat zij bij hen moet blijven.
+
+
+        Mijn oogen, droevend om 't gepijnigd hart,
+          Hebben zooveel geleden door lang weenen,
+            Dat voor altijd hun werking schijnt verstoord;
+        Dus, wil ik mij bevrijden van die smart
+          Die langzaam, langzaam leidt ten doode henen,
+            Moet ik 't beproeven met mijn klagend woord.
+            En wijl ik weet hoe 't ééns mij heeft bekoord
+          Van mijn Meestres, nog niet van de aard ontweken,
+        Tot u te zingen, vrouwen, schoon en zacht,
+        Wil 'k, naar ik vroeger placht,
+          Ook nu tot eedler vrouwen harten spreken
+        En u verhalen in mijn droeve klacht,
+            Hoe ze onverwacht ten hemel is getogen
+            En met mij Amor liet van smart gebogen.
+
+        Zoo woont de zaalge Beatrice [83] omhoog;
+          In 't rijk der englen toeft ze in eeuwgen vrede
+            En liet ook u, gij vrouwen, hier alleen.
+        Geen kou noch hitte was 't die haar bedroog
+          En nam, als zooveel anderen, haar mede;
+            Maar 't was haar groote nedrigheid alleen,
+            Die straalde zulk een glorie rond haar heen
+          En zoo den hemel met haar glans doorlichtte,
+        Dat God, verbaasd om 't wonder dat hij schiep,
+        Voor zijn verlangen diep
+          Naar zooveel heil en heerlijkheden zwichtte
+        En haar van de aard voor altijd tot zich riep. [84]
+            Want wèl ook wist hij dat dit moeizaam leven
+            Niet waardig was een schoonheid zòò verheven.
+
+        Haar zuivre ziel, vol van genade [85] leeft,
+          Nu zij het lieflijkst lichaam heeft verlaten,
+            Verklaard in 't harer schoonheid waardig oord.
+        Wie niet om haren dood moet weenen heeft
+          Een hart van steen, zoo slecht en zoo verwaten
+            Dat het naar ootmoed nimmer heeft gehoord.
+            Geen laag gemoed, door hoogste kunst gespoord,
+          Kan zich maar iets verbeelden van haar wezen;
+        Zoodat geen rouw noch weedom het benart.
+        Maar om zijn diepe smart
+          Zuchtend en klagend moet te sterven vreezen,
+        En van àl troost berooft zijn droevend hart,
+            Wie gansch doorgrondt in zijn verlaten droomen,
+            Hoe schoon zij was en hoe ze ons werd ontnomen.
+
+        Met zuchten zwaar beklage ik mijnen nood,
+          Wanneer mijn geest, van droefenis bevangen,
+            Herroept het beeld dat dus mijn hart verscheurt.
+        En dikwijls wen ik peins over den dood,
+          Welt in mij op zòò smachtend-zoet verlangen,
+            Dat mijn gelaat reeds als ten doode ontkleurt.
+            En vat ik gansch waarom mijn ziele treurt,
+          Dan kwelt me een heir van smarten van al zijden,
+        Zoodat ik krimp van pijn om wat ik lijd
+        En zinloos klaag en krijt
+          En moet de menschen diepbeschaamd vermijden.
+        En weenend roep ik in mijn eenzaamheid:
+            "O Beatrice, gingt ge waarlijk henen?"
+            Dan troost haar naam me, als waar' zij zelf verschenen.
+
+        Tranen van rouw en zuchten van verdriet
+          Waar ik ook toef mijn eenzaam hart verweeken,
+            Dat elk zou weenen die mijn lijden zag.
+        Hoe nu mijn leven in droefnis vervliedt
+          Sinds mijn Meestres ten hemel is ontweken:
+            Geen tong die 't ooit te schilderen vermag.
+            Daarom, gij Vrouwen, zou geen zelfbeklag
+          U kunnen zeggen hoe mij 't harde leven
+        Verwondt en met herinnring kwelt en pijnt
+        En hoe mijn ziel dus kwijnt
+          Dat iedereen: "U heb ik opgegeven"
+        Ziet hij mijn lippen veeg, te zeggen schijnt.
+            Maar zoo mijn woorden 't u al niet vertelden:
+            Zìj ziet mijn leed en zal 't mij ééns vergelden.
+
+        Mijn klaaglijk Lied, van tranen zwaar, nu ga,
+          En zoek opnieuw die maagdekens en vrouwen,
+          Wier liefelijk vertrouwen
+            Uw zusters menigmaal hebben verblijd.
+            Nu ga! maar gij, die Droefnis' dochter zijt,
+        Blijf gij bij hen, ontroostbaar, voortaan rouwen.
+
+
+
+§ XXXII.
+
+Nadat deze canzone geschreven was, kwam er iemand tot mij die volgens
+de graden der vriendschap mijn vriend was onmiddellijk volgende op
+dien grootsten: en deze was door bloedverwantschap zoo nauw verbonden
+aan de glorierijke, dat niemand haar nader stond [86]. En toen hij
+bij mij was om mij te spreken, verzocht hij mij of ik voor hem iets
+wilde zeggen over eene dame die gestorven was; en hij veinsde zijne
+woorden, opdat het zou schijnen alsof hij over eene andere sprak,
+die korteling gestorven was: waarop ik, bemerkende dat hij alleenlijk
+sprak over de gebenedeide, hem toezegde te zullen doen wat zijn verzoek
+mij vroeg. Waarop ik, hierover nadenkende, mij voornam een sonnet te
+schrijven, waarin ik ietwat klaagde en dit te geven aan dezen mijnen
+vriend, opdat het schijnen zou als hadde ik het voor hem gemaakt; en
+ik schreef daarop dit sonnet: "O komt en luistert naar mijn zuchte'
+en klachten...."
+
+    Hetzelve heeft twee gedeelten: in het eerste roep ik de getrouwen
+    der Liefde aan opdat zij naar mij luisteren mogen; in het tweede
+    verhaal ik van mijnen ellendigen toestand. Het tweede begint hier:
+    "Hen dank ik 't...."
+
+
+        O komt en luistert naar mijn zuchte' en klachten,
+          Gij eedle harten: Meelij roept u aan!
+          Hen dank ik 't, die zoo gansch ontroostbaar gaan,
+        Dat ik in stille smart niet moet versmachten.
+
+        Want ach, mijn oogen zijn niet meer bij machte
+          Te storten schuldgen tol van traan op traan,
+          En zoo mijn leed--zij hebben 't lang gedaan--
+        Om mijne Vrouwe rouwend te verzachten.
+
+        Zoo luistert hoe mijn wanhoop rustloos krijt
+          Om haar, wier schoone lieflijkheden gloren
+            Daar, waar alleen haar deugd vond waardge woon.
+
+          En raadloos zult ge mij beklagen hooren
+        Het leven dat mijn eenzaam harte lijdt
+            Nu al zijn heil en zaligheid ontvloôn.
+
+
+
+§ XXXIII.
+
+Toen ik dit sonnet geschreven had, overwegende wie degene was wien
+ik het wilde geven als ware het voor hem gemaakt, leek het mij toe
+dat deze dienst armelijk was en schamel jegens iemand die zoo nauw
+verwant was aan de glorierijke. En daarom schreef ik, alvorens ik
+hem het bovenstaande sonnet gaf, nog twee stanza's eener canzone; de
+eene werkelijk voor hem en de andere voor mijzelf, ofschoon beide voor
+éénzelfden persoon geschreven lijken voor wie niet scherp toeziet. Maar
+wie ze scherp beschouwt, ziet zeer goed dat er twee verschillende
+personen in spreken; voorzoover de een niet spreekt als van zìjne
+Vrouwe, doch de ander wel, gelijk duidelijk blijkt. Deze canzone en
+dit sonnet gaf ik hem, hem zeggende dat ik ze voor hem gemaakt had.
+
+    De canzone begint: "Altijd, eilaas!" en heeft twee gedeelten:
+    in het eene, dat wil zeggen in de eerste stanza, klaagt deze
+    mijn dierbare vriend, aan haar vermaagschapt; in het tweede
+    klaag ik zelf, dat wil zeggen in de tweede stanza, welke begint:
+    "Zoo mengen zich...." En zoo blijkt het dat in deze canzone
+    twee personen klagen, de een van welke klaagt als haar broeder,
+    de ander als haar dienaar. En dit is de canzone, welke begint:
+
+
+        Altijd, eilaas! wanneer ik val aan 't peinzen
+          Dat ik hier nimmermeer
+            De Vrouwe weer zal zien die mij ontviel,
+        Ziet zulk een heir van pijnen rondom grijnzen
+            Mijn overdroeve ziel,
+          Dat ik mijzelven vraag: "Waarom begeer
+          Ik nog dit leed te dragen dat zoozeer
+        Mij pijnt en tot een last maakt heel dit leven,
+          Dat ik, vervuld van smart en vreeze groot,
+          Aanroep den zoeten Dood,
+        Of hij mij eindlijk rust en vree zal geven;
+          Zeggend: O kom! zòò gaarn ben ik bereid,
+          Dat ik nu elken stervende benijd."
+
+        Zoo mengen zich mijn mijmerdroeve zuchten
+          Tot ééne stage klacht,
+            Die in den Dood mijn eenge troost begroet.
+        Tot hèm voortaan al mijn verlangens vluchten,
+            Sedert mijn Vrouwe zoet
+          Mij werd ontnomen door zijn wreede macht
+          En harer schoonheid heerelijke pracht
+        Omhoog, nu zij van ons gezicht moest scheiden,
+          Ontbloeide tot een blanke heiligheid,
+          Die Liefde's licht verspreidt
+        Eeuwig tot aller engelen verblijden:
+          Want zelfs hun hoogen, zuivren geest verheugt
+          Het wonder van zòò liefelijke deugd.
+
+
+
+§ XXXIV.
+
+Op dien dag waarop een jaar vervuld was sinds deze Vrouwe onder de
+burgers van het eeuwig Rijk werd opgenomen, was ik ergens gezeten
+alwaar ik, in herinnering aan haar verzonken, een engel teekende
+[87] op een zeker tafeltje; en terwijl ik deze teekende sloeg ik de
+oogen op en zag naast mij eenige mannen, welken ik eerbied behoorde
+te betoonen. En zij keken naar hetgeen ik deed en, naar wat mij later
+gezegd werd, hadden zij daar reeds eenigen tijd gestaan eer ik hen
+bemerkte. Toen ik hen zag stond ik op, en groetende zeide ik tot
+hen: "Een ander was juist bij mij en daarom peinsde ik." Waarop ik,
+nadat deze vertrokken waren, tot mijne bezigheid terugkeerde, dat wil
+zeggen tot het teekenen van engelengedaanten. Zulks doende kwam mij
+de gedachte woorden op rijm te zeggen als ter verjaring van hààr en
+te schrijven tot hen die tot mij gekomen waren: en ik schreef toen
+dit sonnet, hetwelk begint: "Weer zag mijn ziel...." en hetwelk twee
+beginkwatrijnen heeft [88], zoodat ik het zal verdeelen volgens het
+eene en volgens het andere.
+
+    Ik zeg dat volgens het eerste dit sonnet drie gedeelten heeft:
+    in het eerste zeg ik dat mijne Vrouwe reeds in mijne herinnering
+    was; in het tweede zeg ik wat de Liefde mij dientengevolge aandeed;
+    in het derde spreek ik van de uitwerkingen der Liefde. Het tweede
+    begint hier: "Ook Amor voelde...."; het derde hier: "Zij togen
+    uit mijn borst...." Dit gedeelte kan worden verdeeld in tweeën:
+    in het eene zeg ik dat alle mijne zuchten sprekende uittogen; in
+    het tweede zeg ik hoe enkele zekere woorden spraken verschillend
+    van de andere. Het tweede begint: "Maar zij die 't diepste...." Op
+    dezelfde wijze kan het worden verdeeld volgens het tweede begin,
+    behalve dat ik dan in het eerste gedeelte zeg op welk oogenblik
+    mijne Vrouwe in mijne herinnering was gekomen, en dit zeg ik niet
+    in het andere begin.
+
+
+        Eerste begin.
+
+        Weer zag mijn ziel de lichte heugnis doomen
+          Dier Vrouwe, die om haar ootmoedigheid,
+          God wonen deed waar hoogst-gebenedeid
+        Maria troont onder de nedrigst-vroomen.
+
+
+        Tweede begin.
+
+        Weer zag mijn ziel de lichte heugnis doomen
+          Dier Vrouwe om wie de Liefde zelve schreit;
+          Toen gij, als lokte u hare lieflijkheid,
+        Kwaamt tot me en zaagt wat mij zoo stil deed droomen.
+
+        Ook Amor voelde die herinnring komen,
+          En in mijn hart ontwaakt, vol droevigheid,
+          Sprak tot mijn zuchten hij: "Nu gaat en schreit"
+        En nauwlijks konden zij hun smart betoomen.
+
+        Zij togen uit mijn borst weenende heen,
+          En telkenmale als ik hen hoorde bracht
+            Hun droeve roep de tranen mij in de oogen;
+
+          Maar zij die 't diepste leden zeiden zacht:
+        "O eedle geest! 't is heên een jaar geleên
+            Dat gij verklaard ten hemel zijt getogen."
+
+
+
+§ XXXV.
+
+Eenigen tijd hierna, toen ik mij bevond op eene plaats alwaar ik
+mij den vervlogen tijd in herinnering bracht, was ik zeer peinzend
+en zoozeer vervuld met smartelijke gedachten dat zij mij uiterlijk
+deden vertoonen een gelaat vol schrikkelijke verbijstering. Waarop ik,
+mijne verandering gevoelend, de oogen opsloeg om te zien of iemand mij
+gezien had. Toen zag ik dat eene edele dame, jong en zeer schoon, voor
+een venster zeer medelijdend, naar haren aanschijn te oordeelen, naar
+mij keek; zoodat alle deernis in haar vereenigd scheen [89]. Vandaar
+dat,--aangezien ongelukkigen, wanneer zij medelijden met hen bij
+anderen zien, spoediger beginnen te weenen, alsof zij met zichzelf
+medelijden hebben--ik in mijne oogen het verlangen gevoelde te gaan
+weenen; en dus, vreezende mijn ellendig leven te toonen, ging ik
+heen uit de oogen dier teedere; en ik zeide daarop in mijzelf:
+"Het kan niet anders of bij deze deernisvolle Vrouwe woont de
+edelste liefde." En hierop nam ik mij voor een sonnet te schrijven,
+in hetwelk ik zou spreken tot haar en in hetwelk ik vervatten zou
+al wat ik hier verhaald heb. En omdat het door deze verklaring reeds
+voldoende duidelijk is, zal ik het niet verdeelen. Het sonnet begint:
+
+
+        Mijn oogen zagen 't zoete mededoogen
+          Lichten over uw stil en bleek gelaat,
+          Toen gij aanschouwdet mijn verslagen staat
+        En mijn gestalte, door de smart gebogen.
+
+        Ik dacht: "Dus heeft mijn donker leed bewogen
+          Haar, die zoo deernisvol mij gadeslaat."
+          En vreezend in mijn hart voor het verraad
+        Van gansch mijn zwakheid door mijn weenende oogen,
+
+        Wendde ik van u mijn angst-beschaamde blikken,
+          Wijl traan op traan van niet te stillen smart
+            Opwelde als door uw deerenis ontkluist.
+
+            En tot mijn droeve ziel zeide ik: "Wel huist
+          De Liefde in dezer Vrouwe teeder hart,
+        Dat hij haar blik zoo overdroef doet snikken."
+
+
+
+§ XXXVI.
+
+Het geviel nu dat telkenkeer dat deze Vrouwe mij zag, zij een
+medelijdend gelaat en eene bleeke kleur, als van liefde, aannam:
+zoodat zij mij herhaaldelijk deed herinneren aan mijne edele Vrouwe,
+die steeds diezelfde kleur vertoonde. En het is een feit dat ik
+dikwijls, niet kunnende weenen, noch mijne droefenis uitstorten,
+heenging om deze deernisvolle Vrouwe te zien, die naar het scheen
+door haren blik de tranen uit mijne oogen trok. En daardoor kwam
+mij ook de begeerte iets er over te zeggen, sprekende tot haarzelf;
+en ik schreef dit sonnet, hetwelk begint: "Nooit deden Liefde...." en
+het is begrijpelijk zonder dat ik het verdeel, door zijne voorgaande
+verklaring. En dit is het:
+
+
+        Nooit deden Liefde en Medelijden bleeken
+          Een schooner aanschijn, meer bewondrenswaard,
+          En nooit heeft zulk een teedre glans verklaard
+        Stil-droevende oogen, 'wijl hun tranen leken,
+
+        Dan wen, als woudt ge om hulpe voor mij smeeken,
+          Uw blik op mijn ellendig wezen staart,
+          Zoodat mijn hart soms vreezen moet als waar 't
+        Om u verdeeld en van zijn heil geweken.
+
+        Ik kan mijn brandende oogen niet verweren
+          Dat zij verlangend dikwijls wenden heen
+            Tot u, wier blik hun tranenvloed bevrijdt;
+
+          Want u aanschouwend is weenen alleen
+        't Hen ganschelijk verteerende begeeren,
+            Schoon onvervuld zoolang ge aanwezig zijt.
+
+
+
+§ XXXVII.
+
+Ik kwam tot zoover door den aanblik dezer Vrouwe dat mijne oogen
+begonnen zich al te zeer te verheugen wanneer zij haar zagen; zoodat
+ik dikwijls mij er over kwelde in mijn hart en mijzelf wel voor zeer
+laag hield; en nog herhaaldelijker vloekte ik de ijdelheid mijner
+oogen en zeide tot hen in mijne gedachten: "Vroeger placht ge te doen
+weenen al wie uwen droevigen toestand zagen en nu schijnt ge dit te
+willen logenstraffen door deze Vrouwe, die u aanziet, die u echter
+alleenlijk aanziet voorzooverre zij denkt aan de glorierijke Vrouwe
+over wie gij placht te weenen; doch wat ge doen kunt doet dat maar,
+want ik zal u dikwijls genoeg aan haar herinneren, vermaledeide oogen;
+want nooit, dan slechts na den dood, behoordet ge uwe tranen te doen
+verdrogen". En toen ik in mijzelf aldus tot mijne oogen had gesproken,
+besprongen mij wederom zware en bange zuchten. En opdat deze strijd
+welke in mij gevoerd werd niet slechts alleen bekend bleve aan den
+ongelukkige die hem gevoelde, nam ik mij voor een sonnet te maken
+en in hetzelve dezen verschrikkelijken toestand te vervatten, en ik
+schreef dit sonnet, hetwelk begint: "Gij oogen mijn....",
+
+    en het heeft twee gedeelten: in het eerste spreek ik tot mijne
+    oogen zooals mijn hart in mijzelf sprak; in het tweede neem
+    ik een zekeren twijfel weg door te openbaren wie het is die
+    aldus spreekt; en dit gedeelte begint hier: "Zoo spreekt mijn
+    hart...." Men zoude ook zeer wel meerdere verdeelingen kunnen
+    aannemen, maar zij zouden overbodig zijn, omdat het duidelijk is
+    door de voorgaande verklaring.
+
+
+        Gij oogen mijn, die om mijn droefnis schreiden
+          Zoo bitterlijk en staag nu reeds zoo lang,
+          Ge zaagt hoe dikwijls ge ook langs andrer wang
+        Deedt tranen vloeien van diepst medelijden.
+
+        Vergeten hebt ge, schijnt wel, heel uw lijden;
+          Want ach, ik heb, voor zooveel pijnen bang,
+          U niet genoeg herinnerd aan dien drang
+        Tot hààr, aan wie ge alleenlijk u moest wijden.
+
+        Zoozeer ontrust nu mijn beschaamd geweten
+          Uwe ijdelheid dat ik in vreeze groot
+            Den aanblik ducht dier deernisvolle vrouw.
+
+          Want nooit behoordet, dan slechts in den dood,
+        Gij onze doode Vrouwe te vergeten.--
+            Zoo spreekt mijn hart en zucht in zwaar berouw.
+
+
+
+§ XXXVIII.
+
+De aanblik dezer Vrouwe bracht mij in zulk eenen vreemden toestand, dat
+ik dikwijls aan haar dacht als aan iemand die mij al te zeer bekoorde;
+en ik dacht over haar aldus: "Deze is eene lieflijke Vrouwe, schoon,
+jong en wijs, en wellicht verschenen door den wil der Liefde, opdat
+mijn leven rust zoude vinden." En dikwijls genoeg dacht ik over haar
+nog teerder, zoozeer dat mijn hart er mede instemde, dat wil zeggen
+met deze gedachten. Maar wanneer het aldus had toegestemd, begon
+ik, als door de Rede daartoe aangespoord, opnieuw te overpeinzen
+en zeide in mijzelf: "Eilaas, welk eene gedachte is deze, welke mij
+op eene zoo lage wijze wil troosten en mij haast niets anders laat
+denken!" Dan verhief zich eene andere gedachte en zeide: "Nu ge in zoo
+groote beproeving geweest zijt, waarom wilt gij u niet terugtrekken
+uit zulke bitterheid? Gij ziet dat dit eene inblazing der Liefde is
+welke de begeerten der Liefde met zich brengt en welke komt van eene
+zoo lieflijke zijde als de oogen dezer Vrouwe die zich zoo deernisvol
+heeft betoond." Zoodat ik, na aldus herhaaldelijk in mijzelf te hebben
+gestreden, er eenige woorden over zeggen wilde; en omdat diegenen in
+dien strijd van gedachten overwonnen welke voor hààr spraken, scheen
+het mij dat ik tot haarzelf moest spreken; en ik schreef dit sonnet,
+hetwelk begint: "Een lieflijke, teer-fluistrende gedachte....". En ik
+zeg "lieflijke" omdat zij sprak over eene lieflijke Vrouwe, ofschoon
+zij overigens allerlaagst was. In dit sonnet onderscheid ik in mijzelf
+twee deelen, naarmate mijne gedachten verdeeld waren. Het eene noem
+ik hart, dat wil zeggen begeerte; het andere noem ik ziel, dat wil
+zeggen Rede; en ik zeg wat het eene aan het andere zegt. En dat het
+juist is de Begeerte "hart" te noemen en de Rede "ziel", is duidelijk
+genoeg voor hen van wie het mij lief is dat zij het begrijpen. Het
+is waar dat ik in het voorgaande sonnet de partij van het hart kies
+tegen de oogen, en dit schijnt in strijd met wat ik nu zeg; en daarom
+zeg ik dat ik ook dààr het hart als Begeerte heb verstaan, aangezien
+mijn verlangen om te denken aan mijne allerlieflijkste Vrouwe toch
+grooter was dan dat om die andere te zien, ofschoon ik daartoe wel
+eenige begeerte gevoelde, welke echter nog licht scheen; zoodat de
+eene uitspraak niet in strijd is met de andere.
+
+    Dit sonnet heeft drie gedeelten: in het eerste begin ik met tot
+    die Vrouwe te zeggen hoe mijn verlangen zich geheel en al tot haar
+    keert; in het tweede zeg ik hoe de ziel, dat wil zeggen de Rede,
+    spreekt tot het hart, dat wil zeggen de Begeerte; in het derde
+    zeg ik hoe dit antwoordt. Het tweede gedeelte begint hier: "Dies
+    vraagt mijn ziel..."; het derde hier: "En 't antwoordt haar...."
+
+
+        Een lieflijke, teer-fluistrende gedachte,
+          Van u vervuld, toeft bij mij menigmaal,
+          En spreekt van liefde zulk een zoete taal
+        Dat zij mijn hart met haar doet medesmachten.
+
+        Dies vraagt mijn ziel aan 't hart: "Wie is die zachte,
+          Die wil dat troost en vree weer in ons daal'?
+          Dat niets in ons nog naar iets anders taal',
+        Tot zulke werking is haar deugd bij machte?"
+
+        En 't antwoordt haar: "Eilaas, bezorgde ziel,
+          Een nieuwe boô der Liefde kwam getogen,
+            Die van een nieuw verlangen mij vertelt;
+
+          En heel zijn leven, heel zijn sterk vermogen,
+        Straalt uit den blik dier deernisvolle ziel
+            Wie 't leed om ònze martelingen kwelt.
+
+
+
+§ XXXIX.
+
+Tegen dezen tegenstander der Rede verhief zich op eenen dag, omstreeks
+het negende uur, eene sterke verbeelding in mij; het scheen mij
+namelijk dat ik de glorierijke Beatrice aanschouwde, met dit lichtroode
+kleed, in hetwelk zij voor het eerst mijnen oogen verschenen was;
+en zij leek mij zeer jeugdig, van denzelfden leeftijd als toen
+ik haar voor het eerst zag. Daarop begon ik over haar te peinzen,
+en mij alles herinnerende volgens de orde des tijds, begon mijn hart
+smartelijk zijne begeerte te berouwen, door welke het zich zoo lagelijk
+eenigen tijd had laten in bezit nemen, in strijd met de bestendigheid
+der Rede. En, dusdanige slechte begeerte geheel verdreven hebbende,
+wendden zich al mijne gedachten wederom tot hunne allerlieflijkste
+Beatrice. En ik zegge dat ik van toen af zoozeer aan haar begon te
+denken met heel mijn hart vol schaamte, dat mijne zuchten het dikwijls
+openlijk getuigden, aangezien bijna allen bij hun uitgaan zeiden wat in
+mijn hart gesproken werd, dat wil zeggen den naam der Allerlieflijkste
+en hoe zij van ons verscheidde. En dikwijls gebeurde het dat eene
+gedachte zooveel smart medebracht, dat ik haarzelf vergat en eveneens
+waar ik mij bevond. Door deze wederopleving mijner zuchten ontwaakte
+ook het weenen, hetwelk had opgehouden, op zulk eene wijze dat mijne
+oogen twee dingen geleken welke niets anders begeerden dan te weenen:
+en dikwijls gebeurde het dat, door hun lang voortgezet weenen, rondom
+hen een purperen kleur zich vertoonde, gelijk te verschijnen pleegt bij
+iemand die den marteldood sterft: waaruit blijkt dat zij waardiglijk
+voor hunne ijdelheid werden gestraft; zoodat zij sindsdien niemand
+zouden hebben kunnen aanzien die naar hen mocht kijken op eene wijze
+welke hen tot eene dergelijke afdwaling hadde kunnen bewegen. Waarop
+ik, wenschende dat het bleek dat deze begeerte en ijdele bedoeling
+inderdaad vernietigd waren, en wel zoo, dat de berijmde woorden welke
+ik daarvòòr geschreven had, tot geen enkelen twijfel meer aanleiding
+zouden kunnen geven, mij voornam een sonnet te maken, in hetwelk ik den
+zin van het hier gezegde zou vervatten. En ik schreef toen: "Eilaas,
+door veler zuchten stage klacht...." En ik zeide "Eilaas" omdat ik mij
+er over schaamde dat mijne oogen aldus ijdellijk gedwaald hadden. Dit
+sonnet verdeel ik niet omdat zijne verklaring duidelijk genoeg is.
+
+
+        Eilaas! door veler zuchten stage klacht,
+          Uit 's harten droef herinneren geboren,
+          Hebben mijn oogen zwak de kracht verloren
+        Den blik te zoeken die hun groet verwacht.
+
+        't Is of in hen slechts één verlangen smacht:
+          In tranen iedren lach van vreugd te smoren;
+          Een vuurgen kring doet Liefde rond hen gloren,
+        Gelijk de kroon die martelaren wacht.
+
+        De zuchten en gepeinzen mijner rouwe
+          Vervullen zòò mijn weedomzware hart
+            Dat Amor zwijmt van droefheid overgroot,
+
+          Omdat hij hen, de stille boôn der Smart,
+        Den zoeten naam hoort fluistren mijner Vrouwe
+            En woorden, ach, over haar vroegen dood.
+
+
+
+§ XL.
+
+Na deze beproeving [90] geschiedde het--in dien tijd waarop veel
+volks kwam om de gebenedeide beeltenis te zien, welke Jezus Christus
+ons heeft achtergelaten van zijn allerschoonst gelaat [91], hetwelk
+nu mijne Vrouwe in glorie aanschouwt--dat een aantal pelgrims door
+eene straat trokken, welke nagenoeg midden door de stad liep waar de
+Allerlieflijkste werd geboren, leefde en stierf; en zij gingen, naar
+het mij toescheen, ernstig peinzend. Waarop ik, over hen denkende, in
+mijzelf zeide: "Deze pelgrims schijnen mij van zeer verre te komen en
+ik geloof niet dat zij zelfs over deze Vrouwe hebben hooren spreken;
+zij weten van niets; veeleer zijn hunne gepeinzen over andere zaken
+dan over haar hier; misschien denken zij aan hunne verre vrienden,
+die wij niet kennen." Daarop zeide ik in mijzelf: "Ik weet dat,
+wanneer zij uit eene naburige streek kwamen zij in eenig opzicht
+in hun uiterlijk bedroefd zouden schijnen, aldus midden door de
+bedroefde stad gaande." Daarop zeide ik in mijzelf: "Indien ik hen
+eene wijle kon ophouden, zoude ik hen zekerlijk doen weenen alvorens
+zij deze stad verlieten, omdat ik woorden zou zeggen die wien ook
+die ze hoorde zoude doen weenen." Waarop ik, nadat zij uit mijn
+gezicht waren voorbij gegaan, mij voornam een sonnet te schrijven,
+in hetwelk ik zou openbaren datgene, wat ik in mijzelf gezegd had;
+en opdat het nog klagelijker zoude schijnen, nam ik mij voor het te
+schrijven alsof ik tot hen gesproken had; en ik schreef dit sonnet,
+hetwelk begint: "Ai pelgrims, die zoo ernstig langs mij gaat....". En
+ik zeide "pelgrims" in de ruime beteekenis van het woord: want
+"pelgrims" kan in dubbelen zin verstaan worden, eenen ruimen en
+eenen engen; in ruimen voorzoover ieder die buiten zijn vaderland
+toeft pelgrim is; in engeren heet slechts diegene pelgrim die naar
+het huis van den heiligen Jacobus gaat of er vandaan komt. En voorts
+wete men dat de lieden die naar den dienst des Allerhoogsten tijgen
+op drie wijzen kunnen worden genoemd: zij heeten "Palmdragers" voor
+zoover zij overzee gaan, vanwaar zij dikwijls palmbladen meebrengen;
+zij heeten "pelgrims" voor zoover zij naar het huis van Galizia
+[92] gaan, omdat het graf van den heiligen Jacobus verder van zijn
+vaderland verwijderd ligt dan dat van eenig ander apostel; zij heeten
+"Rome-gangers" voor zoover zij naar Rome gaan, waarheen ook zij,
+die ik hier pelgrims noemde, togen. Dit sonnet verdeel ik niet,
+omdat zijne verklaring het genoeg verduidelijkt.
+
+
+        Ai pelgrims, die zoo ernstig langs mij gaat,
+          Verdiept wellicht in der herinnring droomen,
+          Zijt ge uit een land zòò vreemd en ver gekomen--
+        Als mij getuigt uw aanschijn en gewaad--
+
+        Dat niet de tranen langs uw bleek gelaat,
+          Nu gij doorschrijdt deez' stad der Rouwe, stroomen;
+          Als lieden die nog niets hebben vernomen
+        Van haar verlaten, deerniswaardgen staat?
+
+        Mijn zuchtend hart zegt mij met zekerheid
+          Dat, zoo ge bleeft om naar mijn klacht te hooren,
+            Ge niet dan weenend gaan zoudt van hier henen:
+
+          Haar Beatrice heeft zij, ach, verloren!
+        En ieder woord over haar lieflijkheid
+            Heeft het vermogen elkeen te doen weenen.
+
+
+
+§ XLI.
+
+Hierop zonden twee edele dames tot mij om mij te verzoeken dat
+ik hen eenige rijmen zenden mocht; waarop ik, denkende aan hunnen
+hoogen stand, mij voornam hen iets te zenden en tevens iets nieuws
+te maken, hetwelk ik hen met de andere zenden zou, opdat ik op
+meer waardige wijze hun verzoek vervulde. En ik schreef toen een
+sonnet, hetwelk mijnen staat verhaalde, en ik zond het hen, van
+het voorgaande vergezeld en van nog een ander, hetwelk begint:
+"O komt en luistert". Het sonnet, hetwelk ik toen maakte begint:
+"Boven die sfeer...."
+
+    hetwelk uit vijf gedeelten bestaat: in het eerste zeg ik
+    waarheen mijn geest gaat, hem noemend bij den naam van een zijner
+    uitwerkingen. In het tweede zeg ik waarom hij omhoog gaat, dat
+    wil zeggen wie hem aldus doet stijgen. In het derde zeg ik wat
+    hij aanschouwt, te weten eene Vrouwe die daarboven geëerd wordt,
+    en ik noem hem dan "pelgrim-geest" omdat hij geestelijk zoo hoog
+    stijgt en, gelijk een pelgrim, die buiten zijn vaderland is,
+    daar toeft. In het vierde zeg ik hoe hij haar aldus ziet, dat wil
+    zeggen van zulke hoedanigheid, dat ik deze niet kan begrijpen,
+    dat wil zeggen dat mijn geest opstijgt tot hare hoedanigheid in
+    zulk een graad dat mijn verstand het niet bevatten kan, aangezien
+    ons verstand zich verhoudt tot deze gelukzalige zielen gelijk ons
+    zwakke oog tot de zon; en dit zegt ook de Filosoof in het tweede
+    boek der Metaphysica. In het vijfde zeg ik dat, ofschoon ik niet
+    kan begrijpen waarheen mijn geest mij voert, namelijk tot hare
+    wonderbare hoedanigheid, ik toch tenminste dit begrijp dat heel
+    deze gedachte is van mijne Vrouwe, aangezien ik herhaaldelijk
+    haren naam in mijne gedachte hoor. En aan het slot van dit vijfde
+    gedeelte zeg ik: "Dan, vrouwen dier...." om te verstaan te geven
+    dat het vrouwen zijn tot wie ik spreek. Het tweede gedeelte
+    begint hier: "Een nieuw begrip...."; het derde hier: "En daar,
+    waarheen...."; het vierde hier: "Hij schouwt haar zòò...."; het
+    vijfde hier: "Maar 'k weet...." Men zoude het nog nauwkeuriger
+    kunnen verdeelen en nog nauwkeuriger doen begrijpen, maar deze
+    verdeeling kan volstaan en dus zal ik mij niet ophouden met het
+    nog verder te verdeelen. En dit is het sonnet, hetwelk hier begint:
+
+
+        Boven die sfeer die 't allerwijdste kringt, [93]
+          Vermag mijn geest als stille zucht te stijgen;
+          Een nieuw begrip, dat Liefde in leed verkrijgen
+        Mij deed heeft hem tot zulk een vlucht bezwingt.
+
+        En daar, waarheen heel zijn verlangen dringt,
+          Ziet hij een Vrouwe voor wie de englen neigen;
+          Zòò stralend dat mijn pelgrim-geest in d'eigen
+        Lichtgloed haar schouwt, die uit haar wezen blinkt.
+
+        Hij schouwt haar dus, dat wen hij, weergekomen,
+          't Verhalen wil, 't droef hart dat hem doet spreken
+            Niet vatten kan een taal zoo wonderbaar.
+
+          Maar 'k weet: van Beatrice komt hij spreken;
+        En heb ik haren zoeten naam vernomen,
+            Dan, vrouwen dier, is alles tòch mij klaar.
+
+
+
+§ XLII.
+
+Na dit sonnet verscheen mij een wonderbaarlijk gezicht [94], in
+hetwelk ik dingen zag welke mij deden besluiten niet meer over deze
+gebenedeide te spreken alvorens ik op eene waardiger wijze over haar
+zou kunnen handelen. En om dit te bereiken, beijver ik mij zooveel
+ik kan, gelijk zij wèl weet [95]. Zoodat, indien het Hem, door wien
+alles leeft, behaagt dat mijn leven nog eenige jaren dure, ik van
+haar hoop te zeggen wat nooit nog van eenige Vrouwe gezegd werd. En
+daarna moge het Hem, die de Heer aller Hoofschheid is, behagen dat
+mijne ziel henen ga om de glorie harer Vrouwe te zien, dat wil zeggen
+dier gebenedeide Beatrice, die verheerlijkt schouwt in het aangezicht
+van Hem, "qui est per omnia saecula benedictus" [96]. Amen.
+
+
+                            EINDE.
+
+
+
+
+
+
+AANHANGSEL
+
+GEDICHTEN VAN DANTE EN ENKELE ZIJNER VOORGANGERS EN TIJDGENOOTEN
+
+
+
+Dante
+
+
+        I.
+
+          Van vrouwen zag 'k een liefelijke schaar
+        Den dag van Allerheilgen laatstverleden;
+          En onder de allereersten zag ik haar,
+        Naast wie ter rechter Amor kwam geschreden.
+
+          Uit hare oogen brak een glans zóó klaar,
+        Dat zij een geest geleek wien vlammen kleedden;
+          Toen ik den moed had op te zien, voorwaar:
+        Het was me als zag 'k een engel nader treden.
+
+          Aan ieder die het waard was schonk een groet
+        Die zoete Vrouwe van haar zeegnende oogen
+          En vulde van haar deugden elks gemoed.
+
+        'k Geloof dat zij den hemel is ontvlogen
+          Wijl ze ons op aarde ons heil reeds brengen moet:
+        O zalig zij, die haar nabij zijn mogen!
+
+
+
+        II.
+
+          Guido, ik wou dat Lapo en wij twee
+        Door toovermacht ons mochten saam bevinden
+        In 't zelfde scheepken dat op alle winden
+          Naar onzen wil kalm voortdreef over zee;
+
+          Zoodat geen toeval ooit stoorde onzen vree
+        En wind noch weder onzen tocht kon hindren;
+        Maar één verlangen steeds ons zou verbinden,
+          Sterker, hoe langer 't scheepken verder glee.
+
+        En 'k wou dat Monna Vanna en Lagia en zij
+          Die 't dertigst stond, voor altoos mochten varen
+            Met ons door zelfden goeden toovnaars macht;
+
+            En dat zij met ons spraken, dag en nacht,
+          Van Liefde, en dat zij even vredig waren
+        Als, dit geloof ik zekerlijk, ook wij.
+
+
+    Dit sonnet is, evenals dat in § XXIV der Vita Nuova, gericht
+    aan Guido Cavalcanti. Monna Lagia was de Vrouwe van den dichter
+    Lapo Gianni. Met "haar die 't dertigst stond"--een uitdrukking
+    die blijkbaar slaat op de serventese op de zestig schoonste
+    vrouwen der stad, waarvan in § VI wordt gesproken--is volgens
+    Bardi bedoeld Dante's "scherm-dame". Immers Beatrice kan zijn
+    uitverkorene voor dien tocht niet geweest zijn, omdat zij op
+    de "negende plaats" stond. Het sonnet is alweer geïnspireerd
+    door oudere troubadoursliederen, waarin de "goede toovenaar"
+    de vermaarde Merlijn is.
+
+
+
+        III.
+
+        Sinds 't negende van mijner jonkheid jaren
+          Heb 'k Amor onafscheidelijk behoord:
+          En 'k weet hoe hij ons ment en zweept en spoort
+        En in zijn dwang ons lust noch droefheid sparen.
+
+        Wie waant dat Deugd of Rede hem vervaren,
+          Is als wie meent dat hij wen 't stormt behoort
+          De klok te luiden, wanende dat voort
+        De krijg van wind en wolken zal bedaren.
+
+        Want altijd in den kring van Amor's krijt,
+          Is Vrije Wil dùs door zijn macht gebonden
+        Dat gansch vergeefs der Rede raad er strijdt;
+
+          Steeds kan een nieuwe spoor de flank hem wonden:
+        Wat lust hem ook op 't oogenblik berijdt,
+          De nieuwe volgt hij zoo hààr krachten zwonden.
+
+
+    Dit sonnet is Dante's antwoord op een sonnet van Cino da Pistoia,
+    waarin deze dichter hem vraagt of hij gelooft dat de dood den
+    ongelukkigen minnaar rust zal geven.
+
+
+
+        IV.
+
+        Dien weg langs dien de Schoonheid volgen moet,
+          Wil ze in het hart de Liefde doen ontwaken,
+          Zie ik Lisette stormende genaken--
+        Als waar 'k een burcht--in koenen overmoed.
+
+        Maar dan, gekomen aan dier veste voet,
+          Wier grendels slechts de willge ziel kan slaken
+          Hoort zij een stem: "Wil die bestorming staken;
+        Keer om gij Vrouwe, liefelijk en zoet.
+
+        Een andre heeft mijn geest reeds ingenomen;
+          Zij kreeg en greep de heerelijke roe
+        Van Amor zelf, zoodra zij was gekomen."
+
+        En heeft Lisette dit bescheid vernomen,
+          Zoo wendt zij om, droef en beschaamd te moe,
+        En 'k zie het rood haar wangen overstroomen.
+
+
+    Sommige commentatoren meenen dat de in dit sonnet genoemde Lisette
+    dezelfde is als de "Vrouwe aan het Venster". De aanvangregels doen
+    vermoeden dat het geschreven is nà het sonnet over de Liefde in
+    § XX.
+
+
+
+        V.
+
+        Tot korten dag en wijdgekringde schaduw
+        Ben 'k nu gekomen en 't witten der heuvlen,
+        Waar alle kleur verdwijnt in 't vale kruid;
+        Maar nòg verloor Verlangen niet zijn groen,
+        Wijl 't zóó diep wortelt in dien harden steen,
+        Die spreekt en voelt als ware hij een Vrouwe.
+
+        Aleveneens blijft deze jonge Vrouwe
+        Bevroren zooals sneeuw die ligt in schaduw;
+        Want evenmin ontdooit haar als een' steen
+        Het zoet getijde dat verwarmt de heuvlen
+        En weer hun wit verkeeren doet in groen,
+        Naar het met bloemen hen bekleedt en kruid.
+
+        Wen zij het hoofd omkranst met geurend kruid,
+        Verjaagt ze uit mijn gedachte elke andre Vrouwe;
+        Zóó schoon vervlecht zij 't golvend blond en 't groen,
+        Dat liefde zelf zich neerzet in hun schaduw;
+        En waar zij zit, tusschen twee lage heuvlen,
+        Mij vaster houdt dan kalk den metselsteen.
+
+        Haar schoon heeft grooter kracht dan eedle steen;
+        Voor wonden die zij toebrengt wast geen kruid;
+        Zoodat ik vluchten over vlakte en heuvlen
+        Moest om te ontkomen aan 't gevaar dier Vrouwe.
+        Maar nergens schenkt mij voor haar aanschijn schaduw
+        Hoogte noch muur, noch dichter wouden groen.
+
+        Ik zag haar eens, ganschelijk gekleed in groen;
+        Zòò schoon, dat zij gewekt hadde in een steen,
+        Die liefde die 'k gevoel reeds voor haar schaduw.
+        'k Noodde in een dal haar, bont van bloemig kruid--
+        Als kon zij minnen 'lijk een andre Vrouwe--
+        Rondom besloten door geweldige heuvlen.
+
+        Doch éér vloeien de stroomen tot de heuvlen
+        Terug, eer ooit dit hout, sappig en groen,
+        Vlam vatte--als 't voegt toch zulk een schoone Vrouwe--
+        Aan mij; hoewel 'k wou slapen op een steen
+        Mijn leven lang en weiden 't wilde kruid,
+        Zoo 'k van haar kleed slechts schouwen mocht de schaduw.
+
+        Wanneer de heuvlen zwarten door de schaduw
+        Van 't zomergroen, doet deze jonge Vrouwe
+        Gelijk een steen haar schuil gaan onder 't kruid.
+
+
+    Deze sestina behoort tot de z.g. "steen-canzones", door Dante in
+    zijn tijd van overgave aan "ijdelheden van korte bate" na den
+    dood van Beatrice gewijd aan een zekere Pietra degli Scrovigni
+    (pietra = steen), over wier hardheid hij zich beklaagt. Sommigen
+    meenen echter dat deze canzones en ook de bovenstaande sestina
+    zuiver "allegorisch" bedoeld zijn. De wreede Pietra zou de stad
+    Florence zijn, liggend in een dal "rondom besloten door geweldige
+    heuvlen".--De vorm van dit gedicht is vòòr Dante in de Italiaansche
+    poëzie niet gebruikt. Dante zelf zegt dat hij hier den Provençaal
+    Arnaut Daniel navolgt.
+
+
+
+        VI.
+
+        Aan Vrouwe Pietra degli Scrovigni.
+
+
+          Ik vloek den dag dat mij voor 't eerst verblijd
+        Het licht heeft dier verraderlijke oogen;
+          En 't uur dat ge in mijn hart gekomen zijt
+        En hebt mijn ziel er ganschlijk aan onttogen!
+
+          Ik vloek de vijl van mijn kunstvaardigheid,
+        Die blank sleep al dier schoone woorden logen,
+          Die 'k voor u vond en heb in rijm gerijd,
+        Opdat men eeuwig u zoude eeren mogen!
+
+        En 'k vloek mijn eigen waan-verwarden geest,
+          Die willoos aan de zware razernij
+        Zich vastklemt van uw schoone en schuldge leest,
+
+        Waarvoor zelfs Amor geenen meineed vreest;
+          Zoodat een ieder hem bespot, maar mij,
+        Die 't wiel van de fortuin wil wenden, 't meest.
+
+
+
+
+
+DANTE'S VOORGANGERS.
+
+
+
+Pier della Vigna († 1249)
+
+(Hij was minister van keizer Frederik II en een man van groot gezag,
+totdat hij, onder verdenking van verraad, in de gevangenis werd
+geworpen. Hij pleegde zelfmoord in 1249. Het onderstaande sonnet is,
+evenals het daarop volgende van Lentino, een antwoord op een sonnet
+van Jacopo Mostacci, den valkenier des keizers, die twijfel geuit
+had aan het bestaan der Liefde "omdat zij nooit zichtbaar verschijnt".)
+
+
+        Wijl Liefde nimmer zichtbaar is verschenen.
+          Als een lichamelijk en tastbaar ding,
+        Zijn er nog enkelen die dwaaslijk meenen
+          Dat liefde niets is dan begoocheling.
+
+        Maar wijl zij met een macht niet te verkleenen,
+          Heerscht in het hart van elken sterveling,
+        Moet men veel hooger waarde haar verleenen,
+          Dan zoo men haar kon zien als zichtbaar ding.
+
+        Hoe de magneet door zijn verborgen kracht
+          Het ijzer aantrekt kan geen mensch aanschouwen;
+            Toch trekt hij het, en onweerstaanbaar aan.
+
+        En dit heeft mij tot het geloof gebracht,
+          Dat liefde is en schenkt mij vast vertrouwen
+            Dat men dit ook gelooven blijft voortaan.
+
+
+
+Jacopo da Lentino († 1246)
+
+(Hij was notaris onder keizer Frederik II. Deze dichter is "de notaris"
+die met Buonagiunta en Guittone d'Arezzo bleef "aan gene zijde van
+den zoeten nieuwen stijl") (Louteringsberg XXIV 54-57).
+
+
+        Liefde is Begeerte, door het groot vermogen
+          Van welgevallen in het hart verwekt,
+        Het allereerst ontspringt de Liefde uit de oogen
+          En 't is het hart dat voedsel haar verstrekt.
+
+        Wel komt bijwijl die drang in ons getogen,
+          Zonder dat zichtbaar schoon hem tot zich trekt;
+        Maar schoonheid die we aanschouwen met onze oogen
+          Is 't toch die sterkste en hechtste liefde wekt;
+
+        Wijl de oogen aan het hart het goed en kwaad
+          Melden getrouwelijk van alle dingen,
+        Zooals Natuur hen altemaal formeert;
+
+        En 't hart dat deze taal terdeeg verstaat,
+          Voelt diepverheugd Begeerte in zich ontspringen:
+        En dat is Liefde, die den mensch regeert.
+
+
+
+Fra Guittone d'Arezzo († 1294)
+
+(Aanvankelijk schreef hij alleen minnepoëzie, maar op zijn 35ste jaar
+bekeerde hij zich, werd "broeder" van de religieus-militaire orde
+der Cavalieri gaudenti (vroolijke ridders) en wijdde zich sindsdien
+uitsluitend aan het boetedicht. Hij stond in hoog aanzien, ofschoon
+Dante deze bewondering niet deelt. In een gesprek met den grooten
+dichter Guinizelli (Louteringsberg XXVI, 124-126) zegt Dante over hem:
+
+"Aldus (nl. voorbarig prijzen) deden vele ouden met Guittone, de een
+den ander nasprekend om hem lof te geven, totdat met meer personen
+de waarheid hem heeft overwonnen.")
+
+
+        Aan de heilige Maagd Maria.
+
+        Vrouwe des Heils, wier glorie nooit kan enden,
+          Moeder van Jezus zoet, wiens heilge dood,
+          Ons te verlossen van der helle nood,
+        Den doem van 's eersten vaders val mocht wenden;
+
+        Zie hoe mij Amor's wreede knechten schenden
+          Met schichten scherp, aanschouw mijn foltring groot;
+          Moeder vol deernis, zachte bondgenoot,
+        Schut mij voor de vervolging zijner benden!
+
+        Vul van die ééne Liefde heel mijn wezen,
+          Die trekt de ziel naar haren oorsprong puur,
+            Zoodat der lusten strik mij niet weerhoudt;
+
+        Zulk middel slechts kan zulk een koorts genezen,
+          Zulk water slechts bluscht zulk een gloeiend vuur;
+            Met spijkers drijft met spijkers uit het hout.
+
+
+
+Chiaro Davanzati
+
+(Een Florentijnsch dichter, wiens werk valt tusschen 1260 en 1280)
+
+
+        Wanneer het stralend licht zijn glans komt spreiden
+          Zendt het zijn klaarheid tot in versten nacht;
+        De bleeke sterren dooven en verscheiden
+          Voor zijner schichten ùitblinkende kracht.
+
+        Zoo schenkt mijn Vrouwe met haar blik verblijden
+          Aan ieder die in donkre smarten smacht
+        En doet in vreugd verkeeren al hun lijden:
+          Zoo overgroot is harer deugden macht.
+
+        En als een stoet van dienende getrouwen
+          Volgen haar als der Hoofschheid keizerin,
+        Wijl ze aller licht is, alle andere vrouwen.
+
+          De schilders staren met verrukten zin
+        Haar aan wijl ze in haar schoon gelaat aanschouwen
+          Wat zij te schildren hopen tot een elks gewin.
+
+
+
+Guido Guinizelli (1220?-1276)
+
+(Van zijn leven is weinig meer bekend dan dat hij tot een aanzienlijk
+Bologneesch geslacht behoorde en in 1274 wegens zijn keizerlijke
+gezindheid werd verbannen. Hij was zeker de grootste dichter van
+zijn tijd en Dante heeft hem hoogelijk geprezen, staat dan ook zelf
+sterk onder zijn invloed. Kenmerkend is dat Guinizelli, stichter
+van den "zoeten nieuwen stijl", eerste "vergoddelijker" der Vrouw,
+door Dante op den Louteringsberg wordt aangetroffen onder hen die
+zich aan zinsgenot te buiten gingen. Als Guinizelli zich aan Dante
+bekend maakt, kan deze zich haast niet verzadigen van den aanblik van
+"den vader van mij en zoovele anderen die beter zijn dan ik, die ooit
+in rijmen, zoete en gevallige, spraken van minne." (L. B. XXVI 97-99)
+Guinizelli spreekt dan Dante aldus aan:
+
+
+    "....zeg mij wat de reden is waarom gij toont in uw spreken en
+    uw blikken mij lief te hebben."
+
+
+waarop Dante antwoordt:
+
+
+    "De zoete woorden uwe, die, zoolang de hedendaagsche spreekwijze
+    zal duren, de geschriften waarin ze bevat zijn, zullen dierbaar
+    maken." (108-114).)
+
+
+        I.
+
+        Het edel hart.
+
+        Het edel hart is Liefde's wijk en wapen,
+          Gelijk voor 't vogelken het dicht geblaart;
+        Niet heeft Natuur de Liefde 't eerst geschapen,
+          Noch eer dan Liefde 't Hart van eedlen aard.
+            Maar zooals mèt de zon
+          Van aanvang af het licht de ruimte kliefde,
+            Doch éér niet stralen kon;
+        Zoo woont in al wat edel is en puur
+          Vanzelf de zoete Liefde,
+        Gelijk de gloed in 't glanzen van het vuur.
+
+        Der Liefde vuur komt in 't eêl harte stralen
+          Als zuivre glans in kostelijken steen:
+        Geen ster kan tooverkracht in hem doen dalen
+          Eer hem het loutrend licht der zon bescheen.
+            Maar dan, wanneer dier kracht
+        Al 't slechte uit zijnen aard wegzengde en blaakte,
+          Krijgt ook de ster haar macht.
+        Zoo kan een vrouw in 't hart dat door Gods gloed
+          Tot eedle deugd ontwaakte,
+        Haar Liefde stralen als 't die sterre doet.
+
+        De Liefde heeft het edel hart tot woning
+          Zooals de vlam den top van de flambouw;
+        Zij straalt er fier tot eigen vreugd en looning,
+          Alsof zij nimmer anders branden zou.
+            Wie slecht is van natuur,
+          Vermag zoo min de Liefde te verdragen
+            Als water 't heete vuur.
+        Besloten ligt de Liefde in 't harte rein,
+          Als in verborgen lagen
+        Een diamant in 't ijzer eener mijn.
+
+        Moog' heel den dag de zon het slijk bestralen:
+          't Blijft vuil; de zon haar zuivren glans behoudt.
+        "'k Ben edel van geboort", wie dùs kan pralen
+          Is als dit slijk, de Deugd is 't zonnegoud.
+            Geloove niemand ooit,
+          Dat adel buiten 't edel hart kan leven:
+            Wien konings hoogheid tooit
+        Blijft laag zelfs, zoo niet Deugd zijn hart doordringt,
+          Dat kaatse als water 't beven
+        Van sterrenglans die uit den hemel blinkt.
+
+        De Schepper straalt voor 's hemels Intellekten
+          In klaarder gloed dan voor ons oog de zon.
+        Ontfloersd aanzien ze 't Licht dat hen verwekte,
+          En in aanbidding voor der Waarheid bron,
+            Bereikt van aanvang af
+          Hun streven doel, naar Gods algoed beschikken.--
+            Dat zòò mijn Vrouwe ook gaf
+        De waarheid van haar eedle deugd, die straalt
+          Uit hare zuivre blikken,
+        Aan mij die nimmer haar te minnen faalt!
+
+        Mijn Vrouwe, "Wat vermat ge u!" zal God spreken,
+          Wanneer mijn ziel ten laatste voor hem staat.
+        "Kwaamt ge alle heemlen door tot mij geweken,
+          Te plaatsen mij naast minne die vergaat?
+            Uw lof zij slechts gericht
+          Tot mij alleen en die genaderijke
+            Voor wie àl logen zwicht."
+        Maar 'k antwoord: "Met een engel die gìj zond,
+          Moest ik haar wel gelijken;
+        Zoo laak het niet dat mij haar liefde bond."
+
+
+
+        II.
+
+        Aan Lucia.
+
+        Ik wil naar waarheid mijne Vrouwe loven,
+          Wier schoonheid roze en lelie bei gelijkt,
+        Ze is als de morgenster, als al wat boven
+          Ons schoon en stralend aan den hemel prijkt.
+
+        Al kleur en tint van bonte bloemenhoven,
+          Van lucht en groene beemden haar gelijkt,
+        Goud en lazuur voor haren glans verdooven
+          En Amor zelf schijnt door hààr schoon verrijkt.
+
+        Zij gaat, getooid van zòòveel lieflijkheden,
+          Dat ze ieders hoogmoed breekt door haren groet
+            En elken heiden 't waar geloof zou schenken.
+
+        Nooit kan een laag man voor haar aanschijn treden.
+          Maar grooter nog is 't wonder dat zij doet:
+            Wie haar aanschouwt kan niets wat slecht is denken.
+
+
+
+
+
+DANTE'S TIJDGENOOTEN
+
+
+Guido Cavalcanti (1250-1300)
+
+(Cavalcanti, een Florentijnsch edelman, was Dante's "grootsten
+vriend", zijn "secretaris", d.w.z. zijn geheimdrager, de eenige
+die, althans tijdens het leven van Beatrice, het geheim van Dante's
+liefde kende. Hij schijnt op Dante een grooten moreelen invloed te
+hebben gehad. Geschriften zijner tijdgenooten doen hem kennen als
+wispelturig in de liefde en los in het geloof, maar tevens als een
+man van groote gaven, vurig, edelmoedig, geleerd, trotsch en van
+eenzame hooghartigheid. Als dichter stond hij hoog in aanzien. Zijn
+metaphysische en zeer duistere canzone: "Donna mi priega" (Een
+Vrouwe vraagt mij), handelende over den aard der Liefde, werd veel
+bewonderd, besproken en gecommentarieerd, ook door theologen. "Een
+liefdezang", zegt Rossetti hiervan, "welke zulk een vliegenvanger
+blijkt voor priesters en pedanten, ziet er verdacht uit; maar het
+feit dat hij geschreven werd door een man wiens leven en werken toch
+zooveel impulsiefs en reëels bevatte, is teekenend voor dien tijd van
+jonge scholastieke geleerdheid". Ook Dante had groote bewondering
+voor zijn vriend. Op den Louteringsberg, waar hij spreekt over de
+vergankelijkheid van den roem (XI. 96-99) schijnt hij Cavalcanti
+boven Guinizelli te stellen, en zichzelf boven die beiden:
+
+"Aldus heeft de eene Guido den anderen den roem der taal ontnomen; en
+wellicht is geboren die den één en den ander uit het nest zal jagen.")
+
+
+        I
+
+        Aan Vanna.
+
+          Wie is zij, wier bewonderd nadren doet
+        De lucht van tintlende verwachting beven;
+        Die Amor met zich voert, zoodat begeven
+          Van alle woorden elkeen zuchten moet?
+
+          Wat zij gelijkt zoo zij met de oogen groet,
+        Ik zegge 't niet, laat Amor 't antwoord geven.
+        Vrouwe van Deemoed lijkt zij, zòò verheven,
+          Dat ik elke andre "Hoogmoed" heeten moet.
+
+        Onzeggelijk is harer schoonheid glans,
+          Wijl alle edele deugden voor haar knielen
+            En schoonheid zelf haar eert als een godin.
+
+            Nooit was een geest van zulk een eedlen zin,
+          Nooit vulde deugd zoozeer der menschen zielen,
+        Dat één haar ooit begreep daadlijk en gansch.
+
+
+        II
+
+        Aan Vanna.
+
+          Schoonheid van vrouwen of vriendlijk gemoed,
+        De wapenpraal van eedle ridderscharen,
+          Gekweel van voglen, minnefluistring zoet,
+        Van sterke schepen 't vlug en sierlijk varen;
+
+          Zuivere lucht wanneer de daagraad groet,
+        De blanke sneeuw die stilkens neer komt waren,
+          De klare bron en aller bloemen gloed,
+        Sieraân die goud en flonkersteen bezwaren;
+
+        't Al overtreft de tooi der lieflijkheên
+          Van mijne Vrouwe en harer deugden waarde,
+            Zoodat dit àl gering acht wie het ziet;
+
+        Ze is zóóveel meer dan alles om zich heen
+          Als heel de hemel grooter is dan de aarde:
+            Wie is als zìj, dien mijdt Gods zegen niet.
+
+
+        III
+
+        Op Mandetta, wier oogen geleken op die van zijn Vrouwe,
+        Monna Vanna.
+
+        Een jonge en schoone Tolosaansche Vrouwe,
+          Vol eerzame bevalligheden, straalt
+          Gelijkenis zòò treffend en bepaald
+        Uit haar schoone oogen met mijn eigen Vrouwe,
+
+        Dat mijne ziel, verlangend haar te aanschouwen,
+          Mijn hart verlaat en tot haar henen dwaalt;
+          Doch zoo verward, dat zij het niet verhaalt
+        Wie haar te schenden drijft haar eerste trouwe.
+
+        De Schoone aanschouwt haar met een blik zoo teer,
+          Dat in mijn ziel de Liefde rasch ontwaakt,
+            Wijl 't is of zij haar ware Vrouwe ziet,
+
+          Maar zuchtend keert ze in 't harte weer, geraakt
+        Ten doode door de scherpgepunte speer
+          Die haar de Schoone nawerpt zoo zij vliedt.
+
+
+        IV
+
+        Aan Dante, naar aanleiding van diens lichtzinnige levenswijze
+        na den dood van Beatrice.
+
+          Ik kom tot u daaglijks ontelbren keer,
+        Doch te veel laagheid leeft in uw gedachten.
+        Diep droeft mij dit om al die eedle krachten
+          Die woonden in uw hoogen geest weleer.
+
+          Te schuwen placht gij eens elk laag verkeer
+        En liên, verslaafd aan slechtheid te verachten.
+        Dies heb 'k de verzen die me uw vriendschap brachten,
+          Als kostbren schat gehouden steeds in eer.
+
+        Maar 'k durf niet meer, om uw verwerplijk leven,
+          Zeggen hoe nòg bekoort me uw zoete taal--
+            En 't slag van liên dat gìj kent, ken ìk niet--
+
+          Lees dit sonnet, ik smeek 't u, menig maal:
+        Totdat de Booze, die ons scheidt, verdreven,
+            Ten laatste uit uw onteerde ziele vliedt.
+
+
+        V
+
+        Ballade.
+
+        'k Zag in een boschje een herderinne dwalen,
+        Als sterrepralen stralend wijd en zijd,
+        Heur blonde haren krulden langs de slapen;
+        Vol liefde de oogen, rozerood de wangen,
+        Hoedde zij met een twijg de makke schapen,
+        De voeten blank van dauw. En als bevangen
+        Van jonge liefde zong ze in zoet verlangen;
+        Zij was omhangen van àl minlijkheid.
+
+        Ik groette dadlijk haar in liefde ontstoken
+        En vroeg of 'k haar zou vergezellen mogen.
+        En teeder sprak zij, de oogen half geloken:
+        Heel, héél alleen kwam zij door 't bosch getogen,
+        En: "hoort ge er ooit het lokken van de vooglen,
+        Dàn zal 'k gedoogen dat ge ook mìjn hart vrijt"....
+
+        Maar nauw had ik die voorwaarde vernomen,
+        Of 'k hoorde luid de vooglen fluiten tusschen
+        't Geblaart. Nu is de tijd, zeide ik, gekomen,
+        Om in haar arm mijn minnebrand te blusschen.
+        En 'k dankte haar wijl zij met teedre kussen
+        Mijn hart te sussen was zòò rasch bereid.
+
+        Zij nam mijn hand en boog zich tot mij over;
+        Zei dat zij nu haar hart mij had geschonken.
+        Toen bracht zij me in de schauw van 't frissche loover,
+        Waar allerhande bonte bloemen blonken:
+        Zij was 't, van zooveel zoete vreugden dronken,
+        Als zag 'k daar lonken Venus' heerlijkheid.
+
+
+
+Cino da Pistoia (1270-1336).
+
+(Hij was een der "vermaarde troubadours" die antwoordden op Dante's
+eerste sonnet. In "De vulgari Eloquio" zegt Dante: "Zij die het zoetst
+en schoonst gedicht hebben in het nieuwe Italië zijn Cino da Pistoia
+en een vriend van hem." Uit het feit dat Dante enkele gedichten,
+aan Cino opgedragen, onderteekent met "amicus ejus (zijn vriend)
+blijkt dat Dante met dien vriend zichzelf bedoelde).
+
+
+        I
+
+        Aan Dante over den dood van Beatrice.
+
+        Schoon ik niet eerder richtte reeds mijn smeeken
+          Tot Liefde en Medelij om uwentwil,
+            Dat zij vertroosten mochten uw droef leven
+        Is toch de tijd niet zoolang reeds verstreken
+          Dat niet mijn woorden zouden vinden stil-
+            zuchtend uw ziel en hart die achterbleven:
+            "O zaalge Vreugd, ik zag u opwaarts zweven,
+          Gelijk uw naam verlangt, ten hemel toe!"
+          Eilaas, wanneer en hoe
+        Zal ik van oog tot oog u mogen zien
+        En in persoon u biên
+            De hulp die u mijn troost zou kunnen geven
+          Zoo luister naar deez' woorden: Liefde gaf
+          Mij ze in, en laat van klacht en zuchten af.
+
+        Ge weet: in zorg en vreezen allerwegen
+          Op deze blinde wereld elkeen leeft,
+            Wijl hij de grillen der fortuin moet duchten;
+        Zalig de ziel, die zulk een last ontstegen,
+          Ten hemel, waar àl vreugd vervuld is, streeft;
+              Heil 't hart dat toorn en laagheid kan ontvluchten!
+            Waarom dan hoor ik ùw hart aldoor zuchten?
+          Terwijl het zich verheugen moest veeleer:
+          Verhoord heeft onze Heer
+        De bede door dien engel eens geslaakt, [97]
+        En door haar ziel volmaakt.
+            Den hemel met een ongekend genuchte.
+          Voor des Verlossers aanschijn mag zij staan,
+          Omstuwd door al Gods engelen voortaan.
+
+        Hoe foltren dan vertwijfeling en weenen
+          Uw hart dat vol moest zijn van liefde en vreugd
+            Wijl heel uw geest nu toeft in 's hemels vrede!
+        Al uw gedachten stijgen op daarhenen
+          Van nu af aan door hare hooge deugd,
+            En Liefde drijft daartoe hen hier beneden.
+            Hoe ligt ge dan zoo jammerlijk vertreden,
+          Gij, die zoo wijs waart, in uw droefheid neer
+          'k Bid u om Godes eer:
+        Weer uit uw kranken geest zoo bittre smart;
+        Draag niet den dood in 't hart,
+            Noch toon, als hadt ge hem alreeds geleden,
+          Zoo bleek gelaat. God riep haar, maar juist nu,
+          Is ze eindlijk, en van uur tot uur, bij u.
+
+        "Troost, troost u", roept de Liefde in haar genade,
+          "Om Gods wil, staak dit weenen" Meelij spreekt.
+            "Schenkt aan zoo zoete beden nu vertrouwen,
+        "Leg af dan eindelijk dier droefheid wade",
+          't Is Rede zelf die aldus tot u spreekt.
+            Ten doode leidt u zulk wanhopig rouwen;
+            En hoe zoudt ge ooit haar schoon gelaat aanschouwen
+          Zoo Dood u trof in zinnelooze smart!
+          O schut uw droevend hart
+        Voor zulk een zonde; ik bid om Godswil, duld
+        Niet dat zoo zware schuld
+            Uw ziel belemmre die nog hoopt haar Vrouwe
+          Te zullen wederzien en in haar arm
+          Te rusten eens. Ach, dat die troost u warm'.
+
+        Schouw in die klare Vreugde waar nu veilig
+          Uw Vrouwe toeft, met hemelglans bekroond.
+            Het paradijs bereikte uw diepst verlangen,
+        Waar 't in een liefde ganschlijk rein en heilig
+          Leeft sinds bij hààr heel uw gedachte woont.
+            Hoe is uw hart dan dùs van strijd bevangen,
+            Nu 't zulk een zaalgen aanblik mocht erlangen!
+          Gelijk ze op aarde als wonder eens verscheen,
+          Zoo straalt ze ook ginds, alleen,
+        Wijl meer erkend, in een nog schooner gloed.
+        Hoe zij er werd begroet
+            Door de engelen met blijden lach en zangen,
+          Hebben uw geesten u genoeg verkond,
+          Zoo dikwijls gij hen op die reize zond.
+
+        En tot de zaalge zielen ginds vergaard
+          Spreekt ze over u: "Hij heeft mij eer bewezen,
+          Wijl hij mij prees in rijmen hoog geprezen,
+        Altijd, zoolang ik leefde nog op aard."
+            En zij bidt God, den allerhoogsten Heere,
+            Dat hij u trooste en blij berusten leere.
+
+
+        II
+
+        Aan Selvaggia.
+
+        De Vrouwe om wie ge peinzend mij ziet schrijden,
+          Toont een gelaat zòò lieflijk, dat zij doet
+          Ontwaken in een iegelijks gemoed
+        Dien eedlen Geest die daar verborgen beidde.
+
+        Zoo bang heeft mij haar lieflijkheid doen lijden,
+          Toen 'k in haar oogen had mijn Heere zoet
+          Aanschouwd in heel zijn oppermachtgen gloed,
+        Dit ik 't niet waag nog èèn blik haar te wijden.
+
+        Maar zoo 't gevalt dat ik haar schoone oogen
+          Toch schouwen moet, licht me er een heil zòò groot,
+            Dat ik 't niet vatten kan in mijnen geest;
+
+          En 'k voel dat al mijn kracht zoozeer me ontvlood,
+        Dat mijne ziel, waaruit mijn zuchten togen,
+            Weldra van 't hart te moeten scheiden vreest.
+
+
+
+Lapo di Gianni Ricevuti.
+
+(Hij was notaris en in 1284 lid van den stadsraad).
+
+
+        Aan Lagia.
+
+        Zoet is de zucht, verlangende gezonden
+          Dier vrouwe die mijn hart gevangen houdt
+          En die mijn ziel met eedle deugd betrouwt,
+        Wijl zij met Liefde zelf zich heeft verbonden.
+
+        Een beeld te vinden waarmee vergeleken
+          Zij waardiglijk kon worden, valt mij zwaar:
+            Een engel lijkt zij die op aard kwam dalen;
+        Ze is als der Liefde zuster in haar spreken;
+          Een wonder is van haar ieder gebaar.
+            Zalig de ziel voor wie haar groet mag stralen.
+            Het schijnt alsof in haar kwam nederdalen
+          Aanvalligheid, vervuld werd Hope en Vreugd,
+          Of in haar bloeide iedere twijg der Deugd,
+        Ontsproten uit haar wezen zonder zonden.
+
+        Die eedle geest, dien 'k in mij op mocht kweeken,
+          Sinds deze jonge Vrouwe mij verscheen,
+            Heeft boven al wat laag is mij verheven.
+        Mij troost en sterkt, sinds ik haar dien, het spreken
+          Met haar in zoet-vertrouwelijke reên,
+            Over mijn nieuw en liefde-rijke leven.
+            En zooveel gunste heeft zij mij gegeven:
+          Nimmer versmaadde zij mijn woorden zoet;
+          Zoodat ik Amor innigst danken moet,
+        Die zulk eene eer mij waardig heeft bevonden.
+
+        Nu wil, mijn Lied, in hoofsche woorden konden,
+          Wat ik het Boek der Liefde heb vertrouwd,
+          Wanneer ge mijne Vrouwe weer aanschouwt,
+        Want als hààr dienaar heb ik u gezonden.
+
+
+
+
+
+INHOUD
+
+
+    Inleiding                            VII
+
+    Het Nieuwe Leven                       1
+
+    Aanteekeningen                        75
+
+    Aanhangsel:
+
+        Dante                             93
+        Pier della Vigna                  98
+        Jacopo da Lentino                 99
+        Fra Guittone d'Arezzo             99
+        Chiaro Davanzati                 100
+        Guido Guinizelli                 101
+        Guido Cavalcanti                 107
+        Cino da Pistoia                  108
+        Lapo di Gianni Ricevuti          111
+
+
+
+
+
+AANTEEKENINGEN
+
+
+[1] Van alle in deze Inleiding aangehaalde gedichten van Dante,
+(buiten die der Vita Nuova) of van zijn voorgangers en tijdgenooten
+vindt men de geheele vertaling in het Aanhangsel.
+
+[2] De Siciliaan Jacopo da Lentino.
+
+[3] De Toskaan Guittone d'Arezzo.
+
+[4] Het nieuwe leven begint; of: Hier begint het "Nieuwe
+leven."
+
+[5] De hemel des lichts: de zon. Volgens het stelsel van Ptolomaeus is
+de aarde het onbeweeglijke middelpunt van negen rondwentelende hemelen,
+nl. die van de Maan, Mercurius, Venus, de Zon, Mars, Jupiter, Saturnus,
+de Vaste Sterren en den Kristalhemel of het Primum Mobile, welke
+laatste aan al de anderen zijne beweging meedeelt, (nl. de omwenteling
+in den sterredag: 23 uur, 56 min. 4 sec.) waarnaast zij ook een eigen
+beweging hebben (voor de zon den omlooptijd van een jaar). Deze negen
+hemelen werden omvat door den onbeweeglijken hemel of het Empyreum.
+
+[6] Beatrice: letterlijk Zaligmaakster. Verkort: Bice.
+
+Deze eerste ontmoeting had volgens Boccaccio plaats tijdens een
+Meifeest, dat in 1274 door Folco Portinari, den vader van Beatrice,
+een der aanzienlijkste burgers van Florence, werd gegeven. Dante zou,
+in gezelschap van zijn vader Alighiera Alighieri, dit feest hebben
+bijgewoond.
+
+De zinsnede: "die niet wisten hoe haar te moeten noemen" (li quali
+non sapeano che si chiamare) is eene der meest onduidelijke der Vita
+Nuova. Men heeft er o. a, uit willen afleiden dat Dante's Beatrice
+nièt dezelfde was als Bice Portinari, omdat de naam van deze immers
+bekend was. Dante heeft echter m. i. alleen willen zeggen dat degene,
+die haar toevallig niet mocht kennen, haar naam wel vanzelf moest
+raden, afgaande op hare schoonheid en deugdzaamheid. Men bedenke ook
+dat in Dante's voorstelling zijn geliefde dien naam natuurlijk niet
+maar toevallig droeg. Vergelijk ook § XIII: Nomina sunt consequentia
+rerum, d. w. z. de namen richten zich naar de dingen. (Aanteekeningen
+31). Pasqualigo leest: "die niet wisten wie zij (eigenlijk) aldus
+noemden (namelijk een engel)". In elk geval heeft Dante op deze
+wijze den naam zijner Vrouwe, welke hij volgens troubadours traditie
+niet noemen mocht, toch uitgesproken. Zij werd algemeen--ook in
+het testament van haar vader--Bice genoemd; Dante geeft haar haar
+onverkorten naam als het ware tot schuilnaam. Hij kon dit te eer
+doen omdat ook andere dichters herhaaldelijk hunne geliefden als eene
+"beatrice" aanspreken. (Zie ook aanteekening 46)
+
+[7] De sterrenhemel. Volgens Dante (Conv. II. 6.) beweegt zich de
+hemel der vaste sterren één graad per honderd jaar van het westen
+naar het oosten, zoodat Beatrice acht jaar en vier maanden oud was
+toen zij Dante verscheen.
+
+[8] Dierlijke en natuurlijke geest. De voorstelling der verschillende
+levensverrichtingen als "geesten" is in de scholastieke wijsbegeerte
+zeer gebruikelijk en oorspronkelijk aristotelisch. In zijn "Peri
+Psyches" (Over de Ziel) beschrijft Aristoteles de ziel als de
+"Entelechie" d. w. z. de verwerkelijking, het innerlijke doel, van
+alle functies van het levend organisme. De laagste vorm der ziel is
+de vegetatieve, het "threptikon", hier de "natuurlijke geest" genoemd,
+welke beperkt is tot de functies van voeding en voortplanting en reeds
+bij de planten wordt aangetroffen. Bij de dieren voegt zich hierbij de
+"Dierlijke geest", de sensitieve ziel, bestaande uit "aisthètikon"
+(zinnelijke waarneming), "orektikon" (begeerte) en "kinèktikon"
+(beweging). De hoogste vorm, de rationeele ziel, de "Nous", de Rede,
+komt slechts bij den mensch voor. Dante, die geen Grieksch kende,
+ontleende zijn psychologische kennis waarschijnlijk aan het werk
+"De Anima" (Over de Ziel) van den scholast Hugo de St. Victor. De
+"zinnelijke geesten" waarvan iets verder sprake is, verbeelden de
+vijf zintuigen.
+
+[9] Ziet, een god die sterker is dan ik en die, komende, mij zal
+beheerschen.
+
+[10] Uwe gelukzaligheid is thans verschenen.
+
+[11] Ik ongelukkige! Hoe dikwijls zal ik nu voortaan gehinderd worden!
+
+[12] Amor. Dante gebruikt voor "liefde" afwisselend Amor en Amore. Het
+eerste woord duidt de liefde aan verpersoonlijkt in de gestalte van
+een man, een schoone, ernstige verschijning, die niets gemeen heeft
+met het traditioneele dartele minnegodje. In Dante's symboliek immers
+is Liefde hetzelfde als Deugd.
+
+[13] Zij scheen niet de dochter etc. De klacht van Priamos over den
+verslagen Hektor. Ilias XXIV, 258.
+
+
+                                "......oude eoikei
+        Andros ge thnètou pais emmenai alla theoio."
+
+
+[14] Negen jaren vervuld. Deze ontmoeting had dus plaats in het
+voorjaar van 1283. Dat Beatrice in zuiver-wit gekleed was schijnt
+er op te wijzen dat zij eene dier vrouwen was die tijdens de in dit
+voorjaar gehouden feesten deel uitmaakten van den "minnehof" waarvan
+de oude biograaf Villani gewaagt. (Zie Inleiding).
+
+[15] Allerlieflijkste. Het Italiaansche "gentilissima" beteekent
+meestal "zeer edel", zoowel van geboorte als van karakter; maar ook
+bekoorlijk, zacht, vriendelijk, minzaam. In elk geval krijgt het deze
+beteekenissen door het gebruik dat Dante van het woord maakt. Ik meen
+dat mijne vertaling dit alles min of meer insluit.
+
+[16] Hoofschheid: De letterlijke vertaling van het Italiaansche
+"Cortesia". Zoo edel en deugdzaam als de zeden ten hove.... behoorden
+te zijn.
+
+[17] Vol van deugden. Hier en overal elders moet het woord "deugd"
+(evenals het Italiaansche "virtute" en het Latijnsche "virtus") in
+den ruimsten zin worden opgevat, waarin het ook "kracht", "vermogen
+om iets goeds te bewerken" insluit.
+
+[18] Ik ben uw Heer.
+
+[19] Naakt. Men zoeke hierachter geen symboliek, nog minder een
+aanwijzing van geheime zinnelijkheid van Dante's liefde. Het was
+in de middeleeuwen gewoonte geheel ongekleed te slapen, zoodat Amor
+Beatrice niet anders dan naakt kon ontvoeren.
+
+[20] Vrouwe des Heils. Het Italiaansche "salute" beteekent
+zoowel "groet" als "heil, redding". Donna della salute lijkt dus
+dubbelzinnig. Maar deze dubbelzinnigheid is door Dante gewild en lost
+zich op wanneer men bedenkt dat Dante's hoogste heil juist in niets
+anders bestond als Beatrice's groet.
+
+[21] Zie, uw hart.
+
+[22] Hetwelk zij weifelend at. Het doen eten van een hart is een
+beeldspraak die in de troubadourspoëzie meer voorkomt en die op
+een barbaarsche werkelijkheid berust, Meestal is het een bedrogen
+echtgenoot die zijn gade dwingt het hart van haar verslagen minnaar
+te eten, Sordello van Mantua echter, een door Dante zeer hoog geschat
+troubadour, doet (in overeenstemming met een ook thans nog onder vele
+wilde volken wijdverbreid volksgeloof) aan den laffen baronnen van zijn
+tijd het voorstel gezamenlijk het hart van zijn dooden vriend Blacas op
+te eten, opdat diens deugd en moed in hen mochten overgaan. Bij Dante
+heeft het voor onzen smaak onfraaie beeld een dergelijke beteekenis:
+hij hoopt dat door het eten van zijn brandend hart de gloed zijner
+liefde in Beatrice moge overgaan.
+
+[23] In rijmen te spreken. Dit beteekent dichten "in de volkstaal",
+in tegenstelling met dichten in het Latijn, in welke taal het rijm
+niet of zelden (kerkelijke liederen) wordt aangewend. (Zie § XXVII)
+
+[24] Getrouwen der Liefde. Spreekwijze uit de ridderpoëzie: de
+Liefde wordt voorgesteld als een machtig "Heer", de minnaars als zijn
+vasallen, zijn getrouwen. (fedeli)
+
+[25] Hart. In Dante's poëzie wordt het woord "hart" dikwijls
+persoonlijk gebruikt, als synoniem van "mensch".
+
+[26] Mijn grootste vriend. Guido Cavalcanti (zie Aanhangsel). Andere
+bekende dichters, wier antwoorden op Dante's sonnet bekend zijn, waren
+Cino da Pistoia en Dante da Maiano. Een dergelijk vragen en antwoorden
+in poëzie was onder de dichters van dien tijd zeer gebruikelijk.
+
+[27] Ge zaagt etc. In het Italiaansch luidt de regel:
+
+
+        "Vedesti al mio parere ogni valore"
+
+
+hetgeen rijmt op Dante's beginregel:
+
+
+        "A ciascun alma presa e gentil core"
+
+
+Analogie in onze litteratuur: het sonnet van P. C. Hooft aan
+C. Huigens: "Men voedde Achilles op met mergh uit Leeuwenschonken",
+dat aanleiding gaf tot een reeks van sonnetten van andere dichters
+op dezelfde rijmklanken.
+
+[28] De ware beteekenis. Verschillende commentatoren hebben hierin
+weer iets "duisters" gezien. Bedoeld wordt natuurlijk: "nu Beatrice
+gestorven is (wat heel Florence weet) en inderdaad door de Liefde
+zelf ten hemel is gedragen, waarheen zij mijn brandend hart heeft
+meegenomen."
+
+Een andere vraag is of Dante, toen hij dit sonnet schreef, reeds aan
+dezen uitleg dacht, m. a. w. of hij een voorgevoel van Beatrice's
+vroegen dood had. Het is opvallend dat alleen in het later toegevoegde
+proza ervan gewaagd wordt dat Amor hemelwaarts vliedt. Had dus,
+toen Dante het sonnet schreef, Amor's plotseling opkomend verdriet
+een andere reden? Melodia onderstelt dat de oorzaak van Amor's of
+Dante's verdriet is de verloving of het huwelijk van Bice met Simone
+dei Bardi, en dat dit sonnet is een "voorspelling nà het feit", zooals
+men er zoovele aantreft in de Commedia. Aanvankelijk slaapt Beatrice,
+d. w. z. zij is onbewust van Dante's liefde; dan bemerkt zij haar
+en schijnt haar, na vele pogingen van Dante's kant, te beantwoorden
+door haren groet (zij eet het hart werkelijk op "schuchter, schoon
+gehoorzaam, paventosa umilmente"), maar verlooft zich ten slotte toch
+met een ander. Deze verklaring lijkt mij zeer aannemelijk voorzoover
+het een verloving of het vooruitzicht daarvan betreft; dat Beatrice
+reeds gehuwd was vòòr Dante haar tot zijn Vrouwe koos, acht ik niet
+waarschijnlijk. (Zie aanteekening 34-36).
+
+[29] De koningin der glorie: Maria. Dante wil hier Beatrice's vereering
+voor de Moeder Gods aanduiden. Dikwijls gebruikt hij voor Maria en
+Beatrice gelijksoortige woorden; het is bovenal Beatrice's nederigheid
+en ootmoed (umiltate) welke hij verheerlijkt en waardoor zij na haren
+dood zal stralen "onder het teeken van Maria" (§ XXVIII) in dien
+hemel waar: "hoogst gebenedeid Maria troont onder de nedrigst-vromen"
+(sonnet XXXIV).
+
+[30] Een scherm der waarheid, (schermo). De methode om de liefde voor
+hun "dame" te verbergen door liefde voor eene andere te veinzen, werd
+onder de troubadours en oudere Italiaansche dichters herhaaldelijk
+toegepast. Zij houdt natuurlijk verband met het feit dat de "dame"
+meestal gehuwd was met een ander. Voorbeelden bij Folquet de Marseille,
+Arnaldo Daniello, Guittone il Torraca.
+
+[31] Serventese. (Provençaals: sirventes) Een gedicht in terzinen,
+door een halven regel aan elkaar verbonden, naar het schema
+AAAb--BBBc. Meestal van politiek-religieusen inhoud, maar ook wel
+lyrisch.
+
+Het dichten van een lofzang op een aantal vrouwen eener stad of
+streek tegelijk, was bij de oude troubadours niet zeldzaam. Dat
+Dante er juist zestig uitkiest heeft zonder twijfel een of andere,
+met zijn getallenmystiek in verband staande reden. Verschillende
+commentatoren meenen dat de Vrouwe die Dante tot scherm diende in
+dit verloren gedicht genoemd werd onder nummer dertig en dat op hààr
+de raadselachtige uitdrukking slaat: "en zij die 't dertigst stond"
+in Dante's sonnet: "Guido, ik wou" (Zie Aanhangsel).
+
+[32] Dit gedicht, evenals het tweede sonnet in § VIII, is eigenlijk een
+ballade, op een overeenkomstige, maar nog kunstiger wijze gebouwd dan
+het gewone sonnet, doordat de kwatrijnen met twee en de terzinen met
+één drievoetigen regel verrijkt werden, zonder dat evenwel door deze
+toevoeging nieuwe rijmklanken werden ingevoerd. Het gedicht is hierdoor
+zoowel kunstiger van rijm als bevalliger van rythmiek geworden.
+
+[33] Gij allen die over weg gaat, schouwt het aan en ziet of eene
+smart zij gelijk mijne smart. (Klaagliederen van Jeremia I. 12).
+
+[34] Dante wil hier zeggen dat hij in de laatste terzine
+oogenschijnlijk bedroeft is over het vertrek van zijn "scherm", in
+werkelijkheid echter om iets anders, waarschijnlijk de hopeloosheid
+zijner liefde voor Beatrice.
+
+[35] Volgens sommige commentatoren zijn hier bedoeld de twee laatste
+regels van het tweede sonnet. Zij luiden in het Italiaansch:
+
+
+        Chi non merta salute,
+        Non speri mai d'aver sua compagnia.
+
+
+hetgeen letterlijk vertaald is:
+
+
+        Wie niet het heil verdient
+        Hope nooit haar gezelschap te hebben.
+
+
+Dat met haar gezelschap dat van Beatrice bedoeld zou zijn is inderdaad
+zeer gezocht. Rossetti meent dat Dante te verstaan wil geven dat
+diegene die het gezelschap der gestorven vriendin had genoten, dat
+wil dus zeggen Beatrice, den hemel waardig was. Hij vertaalt:
+
+
+        Whoso deserves not Heaven
+        May never hope to have her company.
+
+
+Ik waag een andere, m. i. zeer eenvoudige verklaring, berustend op
+Dante's dubbelzinnig gebruik van het woord "salute". De, làter door
+Dante verzonnen, verborgen bedoeling zou dan zijn: "Wie zoo slecht
+is dat hij niet den groet (van Beatrice) verdient, hope nooit in den
+hemel (d. i. in het gezelschap der gestorven vriendin) te komen.
+
+Het is echter ook mogelijk dat de duistere woorden alleen slaan op
+de terzinen van het éérste sonnet. De Liefde in "tastbare gedaant"
+toch is dan Beatrice zelf. (verg. Aanteekening 46)
+
+[36] O lage Dood. Morte villana. Het woord "villana" heeft hier
+de oude beteekenis van boersch, wreed, laag, in tegenstelling met
+"gentile", edel.
+
+"mors, villaine ies, en toi n'a gentillece" (provençaalsch lied).
+
+[37] Gebeurde er iets. Verschillende uitdrukkingen (o.a. het verplichte
+van den tocht, het rijden in gezelschap van velen gedurende een
+geheelen dag) wijzen er op dat hier sprake is van een militaire
+expeditie. Inderdaad zond Florence tijdens een oorlogje, van 1285
+tot April 1286 gevoerd tusschen Sienna en Arezzo, een troepje ruiters
+uit om de Sienneezen te helpen.
+
+[38] Mijn zoon, het is tijd dat wij onze voorwendselen ter zijde
+stellen.
+
+[39] Ik ben gelijk het middelpunt van eenen cirkel, tot hetwelk alle
+deelen van den omtrek zich gelijkelijk verhouden; gij echter zijt
+niet aldus.
+
+[40] Ik ben gelijk etc. Over deze zinsnede is heel wat gestreden. De
+meest aannemelijke opvatting lijkt mij die van Proto. Volgens deze
+is de beteekenis: Ik, de Liefde, ("die de Zon en de andere sterren
+beweegt", laatste regel van het Paradijs) ben het eene, onveranderlijke
+kernpunt van alle deugden, en evenver verwijderd van de ontelbare
+zonden die buiten mij liggen. Ook gij, Dante, staat nog buiten dit
+middelpunt; daarom ween ik om u en zie ik in dat het tijd voor u is
+om het onwaardige geveins dat u tot zonde verleidt, te laten varen
+en u alleen te richten tot Beatrice, de "vernietigster van alle
+kwaad en koningin der deugd", die zelf "Liefde" zou moeten heeten,
+"zoozeer gelijkt zij mij" (§ XXIV).
+
+[41] In de volkstaal. Hieruit blijkt dat Dante, toen hij dit schreef,
+het Latijn nog niet gemakkelijk verstond. Dante zegt zelf dat hij
+eerst nà den dood van Beatrice ernstig begon het Latijn te bestudeeren
+en wel het eerst het boek der "Vertroosting" van Boëtius en "Over
+de vriendschap" van Cicero, welke lectuur hem echter zeer moeilijk
+viel. (Conv. II. 13)
+
+[42] Maar tooi hen met zoete harmonie. Dit beteekent: "laat het
+lied op muziek zetten", gelijk voor minnedichten, vooral ballades,
+veel geschiedde.
+
+[43] De namen richten zich naar de dingen.
+
+[44] De namen richten zich naar de dingen. Leuze der scholastieke
+Nominalisten, in tegenstelling met de leer der Realisten, volgens
+welken de begrippen een reëel, werkelijk bestaan hadden op zichzelf.
+
+[45] Naar welke plaats ik werd medegenomen. Volgens de Florentijnsche
+verordening op huwelijks- en begrafenisplechtigheden mocht elk
+genoodigde één vriend meebrengen, een edelman echter vier en een
+rechter of arts twee.
+
+[46] Mij toevertrouwend etc. Fidandomi nella persona, laquale un
+suo amico al estremità della vita condotto avea. Letterlijk: mij
+toevertrouwend aan dien persoon, die (of dien) eenen (of een) zijner
+vrienden naar het uiterste eind des levens geleid had.--Het komt mij
+voor dat deze tusschenzin alleen reden van bestaan heeft wanneer die
+tweede vriend Dante zelf is. De zin, die anders volkomen overbodig,
+ja misplaatst ware, is ironisch bedoeld. "Ik vertrouwde mij toe aan
+een man die nota bene alleen reeds door mij hierheen te brengen mijn
+leven in gevaar bracht." Ook Rossetti vat het aldus op en vertaalt:
+Who yet was leading his friend to the last verge of life. De ironie
+wordt nog duidelijker wanneer men aanneemt dat Cavalcanti, voor wien
+immers Dante de Vita Nuova schrijft, zelf de bewuste geleider was.
+
+[47] Enkele commentatoren, ook Rossetti, meenen dat Dante in deze
+paragraaf spreekt over de bruiloft van Beatrice zelf, die immers
+waarschijnlijk juist in dezen tijd, omstreeks 1287, huwde met Simone
+dei Bardi. Het is in de hoofsche poëzie geen gebruik ooit over het
+huwelijk der aangebedene te spreken. Des te waarschijnlijker lijkt
+het mij dat Dante er toch op deze wijze een toespeling op maakte.
+
+Een argument voor de juistheid dezer opvatting is dunkt mij ook het
+antwoord dat Dante geeft aan zijn bezorgden vriend: "Ik heb mijn
+voeten gezet in dat deel des levens, vanwaar men niet kan terug gaan
+al wilde men". Men heeft deze duistere woorden willen verklaren
+met een onnoozel: "ik was op het punt te sterven, ik was alhaast
+in de andere wereld." Het komt mij voor dat deze woorden een geheel
+andere en zeer diepe beteekenis hebben. Zij willen zeggen dat voor
+Dante een nieuwe levensfase begon en de vroegere onherroepelijk
+is afgesloten. (Zie ook § XVII de "nieuwe stof" die hij wil gaan
+behandelen) Na Beatrice's huwelijk toch is hij wel gedwongen tot
+een zuiver ideëele liefde. Ofschoon haar huwelijk den dichter Dante
+de gewenschte exaltatie eener geestelijke liefde bracht, moest zij
+den màn zeker pijn doen. Vandaar Dante's buitengewone verwarring en
+ontroering. Andere argumenten in 35 en 36.
+
+[48] Spotteden zij over mij. De bespotting van den minnaar door zijn
+"dame" is een geliefd thema bij de oude troubadours en ook bij Dante's
+tijdgenooten, o. a. Cino da Pistoia:
+
+
+        "Zoo ge de klagelijke stem kondet hooren
+        Van mijne zuchten, wanneer zij mij verlaten,
+        Zoudt ge mijn gelaat en kleur niet bespotten,
+        Die ik geheel verwissel wanneer ik in uwe nabijheid ben."
+
+
+Hoe kon Beatrice, de zoo deemoedige en zachte, zoo wreed zijn Dante
+te bespotten? Wellicht spotten alleen de andere vrouwen en heeft
+zìj slechts geglimlacht, zooals ieder mensch, ook de edelste, zonder
+leedvermaak kan glimlachen om het jammerlijk figuur van een wanhopig
+verliefde. Of is de bespotting een beeldspraak voor het feit van haar
+huwelijk met een man dien zij hoogstwaarschijnlijk slechts op bevel
+van haar vader, uit politieke of commercieele overwegingen, trouwde,
+gelijk in dien tijd gewoonte was?
+
+[49] Geloovende te moeten zwijgen, en "ofschoon ik mij daarna nooit
+meer (onmiddellijk) tot haar richtte." Ook deze zinnen pleiten sterk
+voor de juistheid van het vermoeden omtrent Beatrice's huwelijk. Het
+ware al heel verwonderlijk als Dante plotseling, eigenlijk zonder
+motief, het bezingen zijner Vrouwe gestaakt had; maar het kan
+niet verwonderen dat hij in zijn eerste smart meende nu ook maar
+voorgoed te moeten "afsluiten", en evenmin dat hij dan later toch dit
+voornemen weer ontrouw wordt. Dat hij de drie sonnetten waarin hij
+zijn wanhopigen toestand schildert, in strijd met de chevallereske
+kieschheid, tot haarzelf richt, bewijst dat zij de vrucht zijn van een
+buitengewoon sterke ontroering. Dat hij haar echter, na dien eersten
+storm, niet meer direct aanspreekt, wordt eveneens door haar huwelijk,
+waardoor dit nog onbetamelijker, zooniet gevaarlijk wordt, verklaard.
+
+Ten slotte is het opvallend dat de gedichten die nu volgen van een
+geheel anderen geest zijn dan de vorigen; zij behandelen inderdaad een
+"nieuwe en edeler stof"; zij zijn zuivere lofzangen, zonder verborgen
+bijbedoeling. Zij prijzen alleen, zij vragen niets. (Zie Inleiding.)
+
+[50] Val welke eene. d'Ancona meent dat deze dame, wier vraag het
+oogenblik van de ideëele verandering der figuur van Beatrice en
+van het nieuwe karakter van Dante's volgende poëzie aanduidt, de
+latere Mathilde van het Paradijs is. In verband met de voorgaande
+aanteekeningen wijs ik er op dat die vraag echter hoogstens een
+medewerkende aanleiding tot Dante's bewustwording der vergeestelijking
+zijner liefde kon zijn. De ware oorzaak van den grooten omkeer in
+zijn gemoed, van zijn stijgen boven de subjektieve klacht uit tot de
+objectieve verheerlijking, is de uitkomst eener innerlijke evolutie
+die wel door een schokkend feit, zooals haar huwelijk, maar niet door
+een opmerking eener vreemde dame kon worden teweeg gebracht.
+
+[51] Hunne woorden zag uitgaan. Mi parea vedere le loro parole uscire
+mischiate di sospiri. De commentatoren die Dante willen verbeteren
+door vedere te vertalen met hooren, doen den dichter onrecht.
+
+Dante verstond de woorden der pratende vrouwen niet, maar zag hen
+spreken en zuchten en juist dit zien bracht hem op die wonderbaar
+schoone vergelijking van den regen met sneeuw vermengd.
+
+[52] Niet tot alle vrouwen. Dante neemt het woord "donna" in zijn
+meer beperkte beteekenis, waarin het adjectief "gentile", edel,
+lieflijk als het ware ligt opgesloten. (evenals bij ons: "dame" het
+begrip "wel opgevoed" insluit.) De vrouw-zonder-meer toch is volgens
+Dante's spreekwijze niet in staat de liefde te kennen. Alleen de
+Deugd, de Gentilezza, schenkt haar daartoe het vermogen. De eerste
+regel der canzone is dus in Dante's taal: "Gij edele vrouwen, die de
+deugd bezit."
+
+[53] Over de beteekenis dezer canzone als eerste oorspronkelijke
+"meesterproef" zie mijn Inleiding.
+
+[54] En die eens spreken zal etc. Deze regels hebben tot een geheele
+litteratuur aanleiding gegeven. Mij lijkt de meest voor de hand
+liggende, maar zeer betwiste verklaring, nl.: dat Dante hier een
+toespeling maakt op zijn later werk "de Hel", zeer aannemelijk. Waarom
+zou hij niet reeds tijdens het schrijven dier canzone hebben
+rondgeloopen met het vage denkbeeld--voor dien tijd niet eens zoo
+oorspronkelijk--later een tocht door de Hel te beschrijven?
+
+[55] De wijze dichter. Guido Guinizelli. Zie Inleiding en Aanhangsel.
+
+[56] De verwekker. Folco di Ricovero Portinari, gestorven 31 December
+1289. Hij was een aanzienlijk, rijk en vrijgevig man, o.a. stichter
+van een hospitaal.
+
+[57] Volgens gebruik. Volgens de Florentijnsche verordening kwamen
+de vrouwelijke bloedverwanten en buren in het sterfhuis bijeen,
+terwijl de andere leeddragenden zich er vòòr verzamelden.
+
+[58] Hosanna in den Hooge.
+
+[59] Door zeer nauwe verwantschap. Blijkbaar bedoelt Dante een
+zijner zusters.
+
+[60] Giovanna, Monna Vanna, was de "dame" van Cavalcanti. Het geven
+van een bijnaam (provençaalsch "senhal" = signal, teeken) was een oud
+troubadoursgebruik. Dante past het hier toe om, volgens zijn symboliek,
+Beatrice met de Deugd of hoogste Liefde te vereenzelvigen. Inderdaad
+kan in verscheidene gedichten het woord: "Liefde" of "Amor" door
+"Beatrice" worden vervangen, bv.
+
+
+        Klaagt al wie mint nu ge Amor zelf hoort klagen....,
+
+
+en:
+
+
+        Over der doode lieflijk beeld gebogen
+        Zag 'k weenen hem (de Liefde) in tastbare gedaant.
+                                                            (§ VIII)
+
+en:
+
+
+        van Liefde spreken nu al mijn gedachten.... (§ XIII)
+
+
+en:
+
+
+        Dikwerf wanneer 'k bepeins het vreemd gedragen
+        Waartoe mij Amor dwingt.... (§ XVI)
+
+
+[61] Ik ben de stem des roependen in de woestijn; bereidt den weg
+des Heeren. (Matheus III, 3.)
+
+[62] Zekere woorden verzwijgend. Namelijk de woordspeling waarbij Monna
+Vanna slechts een voorloopster schijnt van nog grootere schoonheid. Aan
+de vergelijking met Johannes den Dooper als voorlooper van het ware
+Licht, zal Dante bij het schrijven van het sonnet wel niet hebben
+gedacht (zie Inleiding). Toen Dante het proza schreef wist hij dat
+Cavalcanti's liefde voor Monna Vanna inmiddels was bekoeld en kon
+hij spreken zonder zijn vriend te kwetsen.
+
+[63] Monna Vanna en Monna Bice. Monna is de populaire verkorting van
+Madonna. Gevolgd door den voornaam duidt het woord alleen gehuwde
+vrouwen aan.
+
+[64] Volgens den filosoof. "De" filosoof in de middeleeuwen is steeds
+Aristoteles. Dante haalt hem waarschijnlijk aan uit de tweede hand.
+
+[65] De taal van "oc".  Dante onderscheidde de Romaansche talen naar
+hun bevestigend bijwoord, in het provençaalsch "oc", in het oud-fransch
+"oil", in het Italiaansch "si".
+
+[66] Ouder dan 150 jaren. Dit is slechts juist wat het Italiaansch
+betreft, de provençaalsche poëzie begint reeds tusschen het jaar 1000
+en 1050.
+
+[67] Om van de Liefde te spreken. Hier meent dus Dante nog dat de
+volkstaal alleen voor het minnedicht geschikt is; ook in het Convitto
+stelt Dante het Latijn nog steeds boven de volkstaal; eerst in zijn
+"De vulgari eloquio" slaat zijn waardeering om.
+
+[68] Virgilius, Horatius, Ovidius en Lucanus behooren tot de dichters
+die Dante het meest bewonderde. (Hel IV. 90)
+
+[69] Aeolus, u verleende.... (Aenëide I, 65).
+
+[70] Wat gij, koningin, wenscht.... (Aenëide I, 76).
+
+[71] Harde Dardaneërs.... (Aenëide III, 94).
+
+[72] Veel, o Rome, hebt ge te danken aan de wapenen uwer burgers
+(Pharsalus I, 47).
+
+[73] Noem mij, o Muze, den man. (Epistola ad Pisones V. 141).
+
+[74] Middelen tegen de liefde.
+
+[75] Oorlog bereiden zij mij, zie ik, zoo sprak zij.... (Remedia
+Amoris V. 2).
+
+[76] Deze ééne stanza der zoogenaamde canzone vormt een gesloten
+geheel. De bouw is, behoudens de ééne verkorte regel, volkomen die
+van een sonnet. Het lijkt mij daarom zeer waarschijnlijk dat Dante
+dit sonnet achteraf, wegens het samenvallen van zijn ontstaan met
+Beatrice's dood, voor een plotseling afgebroken canzone heeft willen
+doen doorgaan.
+
+[77] Hoe zit die stad zoo eenzaam, die vol volks was! Zij is als eene
+weduwe geworden, zij, die groot was onder de heidenen. (Klaagliederen
+van Jeremia I. 1).
+
+[78] Deze derde reden heeft tot heel wat onderstellingen aanleiding
+gegeven. Aannemelijk lijkt mij dat Dante wil zeggen: door haar op
+waardige wijze in haar hemelsche heerlijkheid af te beelden, zou ik
+mijzelf min of meer een brevet van heiligheid geven.
+
+[79] Een anderen uitlegger (chiosatore, glossateur) Cina da Pistoia,
+die eene canzone schreef om Dante te troosten over het verlies van
+Beatrice. (Zie Aanhangsel)
+
+[80] De kalender van Arabië. Beatrice stierf in den avond van
+8 Juni 1290. Volgens Arabische dagverdeeling begon de dag na
+zonsondergang. Dante roept die dagverdeeling dus te hulp om den datum
+8 te kunnen veranderen in 9, en den Syrischen kalender opdat Juni de
+9de maand zou zijn.
+
+Tisirin de eerste. Er zijn namelijk twee maanden welke dien naam
+dragen.
+
+Het volmaakte getal = 10.
+
+[81] Dante's kabalistische negen-fantasie, overigens geheel naar
+de mode des tijds, komt alleen voor in het proza. Blijkbaar heeft
+hij dus in den tijd waarin hij de gedichten schreef nog niet aan dit
+quasi-mystieke verband gedacht. De behoefte om het wezen van Beatrice
+te vergeheimzinnigen en zijn liefde tot haar te vergoddelijken is
+eerst nà haar dood, zooniet ontstaan, dan toch sterker geworden. Als
+Beatrice niet gestorven was, zou Dante stellig vroeger of later haar
+dood hebben "verzonnen".
+
+[82] Aan de voornaamste burgers. A li principi de la terra. Volgens
+sommigen "aan de vorsten der aarde". Maar "terra" wordt door Dante
+herhaaldelijk als "stad" gebruikt en met "principi" kan hij, onder de
+suggestie van het "principes" in zijn Latijnschen brief, "principali"
+bedoeld hebben, d.w.z. de aanzienlijksten. De uitbreiding van zijn
+smart over de geheele stad (zie ook § XL) is in Dante's toestand
+verklaarbaar, vooral waar hij herhaaldelijk gewaagd van haar algemeene
+bemindheid; doch een brief aan de "vorsten der aarde" ware slechts
+belachelijk.
+
+[83] Hier wordt Beatrice voor het eerst in een voor publiciteit
+bestemd gedicht bij den naam genoemd.
+
+[84] Vergelijk Americ de Belenoi:
+
+
+        Mas dieus vos a mandat a se venir
+        Quar saubes luy e joy e pretz servir.
+
+
+[85] Vol van genade: piena di grazia. Vergelijking met Maria (Ave
+Maria, gratia plena).
+
+[86] Nauw verbonden. Hoogstwaarschijnlijk Beatrice's broeder Manetto,
+van wien althans bekend is dat hij met Cavalcanti bevriend was. Wetend,
+dat niemand de nagedachtenis zijner zuster zoo zou kunnen eeren als
+Dante, durfde hij hem uit kieschheid toch niet direkt het verzoek
+daartoe te doen.
+
+[87] Een engel teekende. Juist in dezen tijd begon de teeken- en
+schilderkunst in Florence tot bloei te komen. Cimabue (1240-1302). Of
+Dante deze kunst ernstig beoefend heeft of alleen als dilettant,
+is niet uit te maken. Opmerkelijk is wel dat Dante, die als alle
+welgestelde Florentijnen tot een bepaald gilde moest behooren, werd
+ingeschreven bij dat der "medici e speciali" onder welke laatste
+rubriek o.a. ook de schilders vielen.
+
+[88] Twee beginkwatrijnen. Waarschijnlijk had Dante het sonnet reeds
+geschreven met het tweede begin, toen de gedachte bij hem opkwam
+het aan zijn aanzienlijke bezoekers op te dragen. Verlenging van
+een sonnet door aanhanging van een of meer terzinen (z.g. "staart",
+sonetto caudato) komt in de Italiaansche poëzie meer voor.
+
+[89] Wie deze "Vrouwe aan het venster" was is niet bekend. Sommigen
+meenen een zekere Lisette (zie Aanhangsel), anderen Gemma Donati, met
+wie Dante huwde. Enkelen, die blijkbaar noch van dichters, noch van
+liefde en de verteedering van het medelijden begrip hebben, gelooven
+dat zij niemand anders was dan de.... "filosofie", welke hem van de
+contemplatie van het "geloof" afhield. Het moge waar zijn dat Dante
+ook deze liefde achteraf deze symbolische beteekenis heeft gegeven,
+oorspronkelijk moet zij een even reëelen grondslag hebben gehad als
+zijn liefde voor Beatrice zelf.
+
+[90] Sommige commentatoren meenen dat deze paragraaf eigenlijk behoort
+te worden ingelascht tusschen XXXIII en XXXIV. Immers Dante's woorden
+tot de pelgrims over de "stad der rouwe" klinken veel natuurlijker
+wanneer zij werden gesproken kort nadat Dante zijn brief aan "de
+aanzienlijke burgers" had geschreven. Bovendien zouden de beginwoorden
+"Dopo questa tribulazione" bezwaarlijk kunnen slaan op Dante's avontuur
+met de "Vrouwe aan het Venster", wel echter zijn zij volkomen op
+hun plaats onmiddellijk na Beatrice's dood. Ik voer hiertegen echter
+aan dat het woord tribulazione (door mij vertaald met "beproeving"
+misschien nog juister weer te geven door "verzoeking") ook voorkomt in
+§ XXXVIII, dus juist wel slaande op bedoelde episode. Voorts valt te
+bedenken dat de aanschouwing der zg. Veronica voor de middeleeuwsche
+geloovigen gold als een voorproefje van de aanschouwing van Christus
+in den hemel, en dat in het volgende sonnet Dante's pelgrimgeest zich
+inderdaad tot den hemel verheft om er Beatrice te aanschouwen. Het
+is natuurlijk wel mogelijk dat ook dit sonnet eerder werd geschreven
+dan die aan de "deernisvolle Vrouwe", maar zéker behoort het het
+slotgedicht te zijn en is Dante dan opzettelijk van de chronologische
+volgorde afgeweken. De evenwichtige compositie van het werk eischt
+dat het eindigt met juist dìt sonnet, waarin een "nieuw begrip,
+in leed geboren" Dante's geest opvoert tot de hoogste contemplatie.
+
+[91] In dien tijd. In Rome werd ieder jaar in de maand Januari de
+zg. Veronica (vera icona, waarachtige beeltenis) rondgedragen en
+gedurende de heilige week in de St. Pieterskerk ter bezichtiging
+gesteld. Het heette de afdruk van Jezus' gelaat in den sluier der
+heilige Veronica, welken zij hem, toen hij den Calvariënberg beklom,
+had gereikt om zich het zweet af te wisschen.
+
+[92] Het huis van Galizia. Het heiligdom van den apostel Jacobus in
+de Spaansche provincie Galizia.
+
+[93] Boven die sfeer. Dat wil zeggen buiten het Primum mobile, in het
+Empyreum dus. (Zie aanteekening 1.) In de Divina Commedia aanschouwt
+Dante in eigen persoon Beatrice, hier is het nog slechts zijn "zucht"
+d.w.z. zijn verzen, welke tot die hoogte vermag te stijgen.
+
+[94] Een wonderbaarlijk gezicht. Zeer waarschijnlijk was onder het
+schrijven van den prozatekst het plan in Dante gerijpt om de behandelde
+stof nog eens, maar op veel grootscher wijze, te herhalen. Reeds de
+canzone in § XIX bevat, zooals reeds werd opgemerkt, waarschijnlijk
+een toespeling op zijn tocht door de Hel.
+
+[95] Beijver ik mij. Studio wordt hier zonder twijfel ook door Dante
+bedoeld in den zin van "studeeren", als intellektueele voorbereiding.
+
+[96] Die gezegend is door alle eeuwen.
+
+[97] Vergelijk Dante's canzone in § XIX: Een engel roept...
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+Bij ons zijn verschenen en in elken boekhandel te verkrijgen:
+
+Dante's Divina Commedia:
+
+
+De Hel. In proza vertaald door Dr. H.J. Boeken. 3e druk.
+
+Ingenaaid f 0.55 Carton 0.70 Linnen 0.85 Keurb. 1.15
+
+Louteringsberg. Als boven. (2e druk).
+
+Ingenaaid f 0.55 Carton 0.70 Linnen 0.85 Keurb. 1.15
+
+Het Paradijs. Als boven. Dit derde deel bevat 2 illustraties, een
+inleiding en als de beide andere deelen een aantal aanteekeningen. (2e
+druk).
+
+Ing. f 0.55 Cart. 0.70 Linn. 0.85 Keurb. 1.15
+
+    Dante's beroemd gedicht tot een goed Nederlandsch te maken is al
+    vaak beproefd. De uitkomsten wettigen geheel de bescheidenheid van
+    den dichter en classicus Dr. Boeken om het liever in Nederlandsch
+    proza weer te geven.
+
+Prof. Henri Hauvette, Dante. Inleiding tot de studie van de Divina
+Commedia.
+
+Ingenaaid f 0.65 Carton 0.80 Linnen 0.95
+
+    Sinds we, in onze Bibliotheek, den grooten middeleeuwsch
+    Italiaanschen Dichter: Dante Alighieri met zijn Goddelijke Komedie
+    in Dr. H.J. Boeken's vertaling opnamen, hebben we uitgezien
+    naar een werk over den Dichter, zijn tijd en zijn kunst, dat als
+    inleiding zou kunnen dienen tot de studie van dat groote werk,
+    en den gretigen lezer daarin inwijden. Onze keuze viel op het
+    werk van den Franschen hoogleeraar Henri Hauvette, dat W. Davids
+    voor ons vertaalde.
+
+"Er gaat een sterke aansporing van uit, om Dante's onvolprezen
+kunstwerk te gaan lezen."
+
+
+Dr. J. L. Walch in het Vaderland.
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Het Nieuwe Leven, by Dante Alighieri
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET NIEUWE LEVEN ***
+
+***** This file should be named 28029-8.txt or 28029-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/8/0/2/28029/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/28029-8.zip b/28029-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..ec00379
--- /dev/null
+++ b/28029-8.zip
diff --git a/28029-h.zip b/28029-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..46079b7
--- /dev/null
+++ b/28029-h.zip
diff --git a/28029-h/28029-h.htm b/28029-h/28029-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..464ad3c
--- /dev/null
+++ b/28029-h/28029-h.htm
@@ -0,0 +1,7183 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1">
+
+<title>Het Nieuwe Leven (La Vita Nuova)</title>
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="Dante Alighieri (1265&#8211;1321)">
+<meta name="DC.Creator" content="Dante Alighieri (1265&#8211;1321)">
+<meta name="DC.Title" content="Het Nieuwe Leven (La Vita Nuova)">
+<meta name="DC.Date" content="#####">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css">
+/* Standard CSS stylesheet */
+
+
+
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+}
+
+h1.docTitle
+{
+font-size:1.6em;
+line-height:2em;
+}
+
+h2.byline
+{
+font-size:1.1em;
+font-weight:normal;
+line-height:1.44em;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:normal;
+}
+
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+
+h3, .pseudoh3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h4, pseudoh4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h4.lghead
+{
+margin-left:10%;
+margin-right:10%;
+
+}
+
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+
+p.poetry
+{
+margin:0 10% 1.58em;
+}
+
+span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */
+{
+color: white;
+}
+
+p.line
+{
+margin:0 10%;
+}
+
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+
+
+div.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+
+.epigraph .bibl
+{
+text-align: right;
+}
+
+.epigraph .poem
+{
+margin-left: 0;
+}
+
+.epigraph .line
+{
+margin-left: 0;
+text-indent: 0;
+}
+
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+
+.leftnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+
+a.noteref, a.pseudonoteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+
+
+.red
+{
+color: red;
+}
+
+.displayfootnote
+{
+display: none;
+}
+
+div.footnotes
+{
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+
+p.footnote
+{
+font-size: 80%;
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+
+p.footnote .label
+{
+float: left;
+text-align:left;
+width:2em;
+}
+
+.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.centertable
+{
+/* center the table */
+margin: 0px auto;
+}
+
+.poem
+{
+margin-left:5%;
+position:relative;
+text-align:left;
+width:90%;
+}
+
+.poem h4
+{
+font-weight:normal;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left:-2.5em;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+
+/* right aligned page number in table of contents */
+.tocPagenum, .flushright
+{
+position: absolute;
+right: 16%;
+top: auto;
+}
+
+.footnotes .line
+{
+font-size:80%;
+margin:0 5%;
+}
+
+.poem .i0
+{
+display:block;
+margin-left:2em;
+}
+
+.poem .i1
+{
+display:block;
+margin-left:3em;
+}
+
+.poem .i2
+{
+display:block;
+margin-left:4em;
+}
+
+.poem .i3
+{
+display:block;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .i4
+{
+display:block;
+margin-left:6em;
+}
+
+.poem .i5
+{
+display:block;
+margin-left:7em;
+}
+
+.poem .i6
+{
+display:block;
+margin-left:8em;
+}
+
+.poem .i7
+{
+display:block;
+margin-left:9em;
+}
+
+.poem .i8
+{
+display:block;
+margin-left:10em;
+}
+
+.poem .i9
+{
+display:block;
+margin-left:11em;
+}
+
+span.corr
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+
+.letterspaced
+{
+letter-spacing:0.2em;
+}
+
+.smallcaps
+{
+font-variant:small-caps;
+}
+
+
+.caps
+{
+text-transform:uppercase;
+}
+
+.fraktur
+{
+font-family: 'Walbaum-Fraktur';
+}
+
+.rm
+{
+font-style: normal;
+}
+
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+
+h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+
+h1,h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+
+h1.label,h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h5,h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+
+p,p.initial
+{
+text-indent:0;
+}
+
+p.firstlinecaps:first-line
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+float: left;
+clear: left;
+margin: 0em 0.05em 0 0;
+padding: 0px;
+line-height: 0.8em;
+font-size: 420%;
+vertical-align:super;
+}
+
+.poem
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+
+p.quote,div.blockquote,div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+
+
+ul { list-style-type: disc; }
+ol { list-style-type: decimal; }
+ol.AL { list-style-type: lower-alpha; }
+ol.AU { list-style-type: upper-alpha; }
+ol.RU { list-style-type: upper-roman; }
+ol.RL { list-style-type: lower-roman; }
+.lsdisc { list-style-type: disc; }
+.lsoff { list-style-type: none; }
+
+.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
+
+
+
+
+
+/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml
+" */
+
+
+
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+
+.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage
+{
+color: #001FA4;
+}
+
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+color: #001FA4;
+font-weight: bold;
+}
+
+sub, sup
+{
+line-height: 0;
+}
+
+
+
+</style></head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Het Nieuwe Leven, by Dante Alighieri
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Het Nieuwe Leven
+       (La Vita Nuova)
+
+Author: Dante Alighieri
+
+Translator: Nico van Suchtelen
+
+Release Date: February 9, 2009 [EBook #28029]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET NIEUWE LEVEN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="front">
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/front.jpg" alt="Oorspronkelijke voorkant." width="478" height="720"></div><p>
+
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="titlePage">
+<h1 class="docTitle">Wereld bibliotheek</h1>
+<h2 class="byline">Onder leiding van L. Simons.</h2>
+<h2 class="docImprint">Uitgegeven door:
+<br>
+De Maatschappij voor Goede en Goedkoope Lectuur&#8212;Amsterdam
+</h2>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e101" href="#xd0e101">2</a>]</span><div class="titlePage">
+<h2 class="byline"><span class="docAuthor">Dante Alighieri</span></h2>
+<h1 class="docTitle">Het Nieuwe Leven</h1>
+<h1 class="docTitle">(La Vita Nuova)</h1>
+<h2 class="byline">Uit het Italiaansch vertaald door
+<br>
+<span class="docAuthor">Nico van Suchtelen</span>
+<br>
+Met inleiding, aanteekeningen, aanhangsel en portret
+</h2>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e120" href="#xd0e120">3</a>]</span><div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p class="aligncenter">Gedrukt ter drukkerij &#8220;De Degel&#8221;, Amsterdam.
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e124" href="#xd0e124">4</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p000.jpg" alt="" width="527" height="694"><p>Dit jeugdportret, dat Dante voorstelt omstreeks den tijd toen hij de Vita Nuova schreef, is een muurschildering door Giotto
+(1267&#8211;1337) in de kapel van het Bargello (paleis der Podest&agrave;) te Florence. Bij den brand van het paleis in 1332 scheen dit
+fresco verloren te zijn gegaan, doch in 1840 werd het weder bloot gelegd en, hoewel slecht, gerestaureerd. De hier gegeven
+reproductie echter is genomen naar de teekening welke Seymour Kirkup v&ograve;&ograve;r de noodlottige restauratie van het fresco maakte.
+</p>
+</div><p>
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e131" href="#xd0e131">6</a>]</span>
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e135" href="#xd0e135">8</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="intro" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Inleiding</h2>
+<div class="epigraph">
+<p>Ik ben een die, zoo de Liefde hem iets inblaast, luister en op de wijze, waarop zij binnen in mij spreekt, het neerschrijf.
+(Louteringsberg XXIV).
+</p>
+</div>
+<p>&#8220;Het &#8220;Nieuwe Leven&#8221;, het &#8220;boekske&#8221; waarin de ongeveer zeven-en-twintig jarige Dante zijn jeugdliefde verhaalt, is een der
+wonderlijkste en tevens wonderbaarste scheppingen der dichtkunst. Wonderlijk is het om die zekere eigenaardigheden, waarvan
+enkele reeds Dante&#8217;s tijdgenooten hebben gehinderd en welke het meerendeel der modern-kritische lezers zeker geneigd zal zijn
+als &#8220;fouten&#8221;, immers als uitingen van gekunsteldheid, valsch gevoel, ondichterlijk intellektualisme, te veroordeelen. En werkelijk,
+bij een eerste, vluchtige lezing doet het wel ietwat zonderling aan; een dertigtal van de sierlijkst bewerkte, zoetst-vloeiende
+minnedichten, lof- en klaagzangen, vereenigd in een onderling verband door een later geschreven verklarend proza, welks stijl
+het midden houdt tusschen plechtige bijbeltaal, deftig-pedant betoog en kinderlijk-na&iuml;ef verhaal: een keten van fijnst-geslepen
+juweelen in stijf-eenvoudige vatting. En dan elk dier gedichten nog bovendien ontleed naar zijnen bouw en inhoud, &#8220;verdeeld&#8221;
+zooals Dante het noemt, in glossen z&ograve;&ograve; dor, schoolmeesterachtig en overbodig meestal, dat reeds Boccaccio, Dante&#8217;s eerste
+officieele &#8220;uitlegger&#8221;, deze &#8220;divisioni&#8221; verwierp als &#8220;troppo infantile&#8221;, als een belachelijke kinderachtigheid! <span class="pagenum">[<a id="xd0e144" href="#xd0e144">9</a>]</span>Moet de kritische verbazing van den hedendaagschen lezer met &#8220;literairen&#8221; smaak, niet toenemen als hij bemerkt dat de stof
+voor vele dier gedichten blijkbaar &#8220;verzonnen&#8221; is; dat ook de droomen en visioenen waarvan Dante gewaagt, blijkbaar &#8220;cerebrale
+bedenksels&#8221; zijn, althans zelden, zooals in het beroemde koortsvisioen (<a href="#s23">&sect; XXIII</a>) en in de verschijning der zalige Beatrice als kind van negen jaar (<a href="#s39">&sect; XXXIX</a>) onmiskenbaar echte droom-elementen vertoonen? Dreigt die verbazing niet om te slaan in een medelijdende afkeuring bij de
+ontdekking dat het Dante&#8217;s duidelijke bedoeling is aan zijn schijnbaar zoo spontane lyriek een symbolische, en nog wel een
+theologisch-moreele duiding te geven? Kan verder deze hedendaagsche lezer wel anders dan schouderophalend glimlachen om de
+zonderlinge getallenmystiek, het kinderachtig gegoochel met de cijfers drie, negen en tien, vertegenwoordigende de Drie-eenheid,
+de negen hemelen en de volmaaktheid, welke Dante ten behoeve dier symboliseering in zijn proza invoert; of om zijn blijkbaar
+streven ook in de rangschikking en misschien zelfs in het aantal der opgenomen gedichten, de door hem gewilde allegorische
+strekking uit te drukken? Tenslotte, kan hij ooit een po&euml;zie, een lyriek, een minnelyriek nog wel, als &#8220;echte&#8221;, &#8220;spontane&#8221;,
+uit het &#8220;hart&#8221;, wat zeg ik, uit het &#8220;Onbewuste&#8221; gewelde &#8220;gevoelskunst&#8221; erkennen, wanneer na een gekibbel van meer dan zes
+eeuwen de geleerde commentatoren het er nog steeds niet geheel over eens zijn of de verheerlijkte geliefde nu werkelijk een
+levende Florentijnsche was, dan wel eigenlijk en goed-beschouwd alleen maar de godsdienst, of de wijsbegeerte, of de deugd,
+of het verstand, de katholieke kerk, de &#8220;abstracte&#8221; ideale vrouw of zelfs.... de keizerlijke monarchie?
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e152" href="#xd0e152">10</a>]</span></p>
+<p>Ik weet niet wat voor den smaak van een modern aesthetiseerend lezer of kriticus mag of niet mag. Wel weet ik dat voor den
+dichter alles k&agrave;n. Ik noemde Dante&#8217;s boekske nu behalve wonderlijk ook wonderbaar. Het wonderbare van het boekske is, dat,
+wanneer men het leest met zuiver menschelijk medegevoel inplaats van met kritische laatdunkendheid en philologische nieuwsgierigheid,
+men heel de wonderlijkheid ervan aanvaardt als een noodzakelijke en dus eerbiedwaardige, ja bij dieper doordringen juist zeer
+beminnenswaardige uiting van Dante&#8217;s oervoorbeeldigen dichtersgeest. Al het zonderlinge en bevreemdende van het werk, en van
+Dante&#8217;s werk in het algemeen, bevreemdend vooral wanneer men het niet beschouwt in het kader van zijn tijd, vindt zijn oplossing
+in de zielkunde van den &#8220;waren, grooten&#8221; dichter, van dien universeelen mensch, die in eigen ziel de synthese voltrekt van
+alle verscheidenheden en tegenstrijdigheden, van alle droomverlangen en dadendrang aller menschen en tijden.
+
+</p>
+<p>De dichter&#8212;ik bedoel hier den po&euml;et in den oorspronkelijken zin des woords, den schepper op welk gebied ook&#8212;kan niet anders,
+en hij heeft ook geen andere behoefte, dan zichzelf te openbaren. Voor den gewonen mensch,&#8212;ik bedoel den weinig po&euml;tischen;
+alle onderscheiding is tenslotte slechts eene naar den graad&#8212;die eigenlijk meer geleefd w&ograve;rdt dan dat hij zelf leeft, wiens
+geest is als een, bij den een wat beter, bij den ander wat slechter gepolijst spiegeltje dat niets dan het van buiten gegevene
+weerkaatst, maakt die drang naar zelf onthulling dikwijls den indruk eener lachwekkende ijdelheid; voor den dichter is hij
+een natuurlijke houding. Want het zelf van den dichter is heel het leven dat hij in zich opneemt, is het verleden dat hij
+herschouwt, is de toekomst die hij <span class="pagenum">[<a id="xd0e157" href="#xd0e157">11</a>]</span>doordroomt; het is het gansche heelal dat zich in hem niet maar uiterlijk weerspiegelt, maar innerlijk ontplooit, ontwikkelt;
+het is God zelf die zich in hem bewust wordt, die hem zonder ruste drijft tot scheppen.
+
+</p>
+<p>Het toeval plaatst den een in een kalm, den ander in een onrustig maatschappelijk midden; laat den een stil voort droomen
+en dwingt den ander deel te nemen aan den strijd der aldagelijksche gebeurlijkheden. Wat voor des dichters kunstschepping
+het meest wenschelijk is hangt af van zijn kracht, geestelijk en dikwijls ook physiek. Velen zullen dien strijd als bij instinkt
+vermijden, maar de sterke en groote dichter begeert en zoekt hem in zijn mateloozen dadendrang en voor h&egrave;m is hij zeker goed,
+al vindt hij er ook even zeker nooit de bevrediging in waarnaar hij hunkert. Want welke rol hij in het maatschappelijke dadenleven
+ook spele; hoeveel beproevingen, worstelingen en overwinningen de werkelijkheid der verschijningen hem ook brenge; nooit vindt
+hij er een taak die zijn krachten waardig is. Of hij tooneel speelt op de echte planken, zooals Shakespeare; aan het hof van
+een kunstminnend vorst, zooals Goethe; of wel beide zooals Moli&egrave;re; of hij zijn droom wil verwerkelijken in &#8217;t romantisch
+avontuur van een vrijheidsoorlog, zooals Byron; of dat hij een rol wil vervullen in het ijdel gekrakeel van middeleeuwsche
+potentaatjes, stadsraden en pausen, zooals Dante; vroeger of later voelt hij dat het ware leven, de groote strijd waarnaar
+hij hunkerde, slechts werd gevoerd in zijn eigen eenzaam hart. Wat hij doorvoelt, doordenkt, doorl&eacute;&eacute;ft, d&agrave;t is de waarheid
+van zijn bestaan. De droom van den grooten dichter-daadmensch moet altijd een droom blijven. Maar later erkent de menschheid,
+of de enkelen die hem verstaan kunnen, dat zijn kunstschepping <span class="pagenum">[<a id="xd0e161" href="#xd0e161">12</a>]</span>de groote daad zijns levens was, en een daad z&ograve;&ograve; werkelijk, dat wil zeggen zoo machtig in haar werking, dat daartegenover
+de geheele wereldgeschiedenis kan worden als een droom, als een onnoozel kinderdroompje.
+
+</p>
+<p>Naarmate de dichter zelf zich hiervan meer of minder bewust is zullen zijn scheppingen subjektiever of objektiever lijken,
+persoonlijker of algemeen-menschelijker; ofschoon zij in wezen noch het een noch het ander zijn, maar beide tegelijk en in
+&eacute;&eacute;n. Doch de dichter die deze synthese voltrekt, die zijn persoonlijk gevoel omzet tot begrip-voor-allen, of tot wat het best
+nog ware te noemen: Levensinzicht, Wijsheid; deze dichter moet een denker zijn voor wien ook nog een andere bij de menigte
+gangbare en geliefde schijntegenstelling, die van &#8220;gevoel&#8221; en &#8220;verstand&#8221;, een inhoudlooze frase is geworden. Er woekert in
+onze hedendaagsche po&euml;zie een verfijnde stemmings-exaltatie, een aesthetische aanbidding van kwasi-gevoeligheid&#8212;vooral wanneer
+zij zich weet te sluieren met de valsche zijde der moderne literaire onbewustheids-mystiek&#8212;welke het inzicht in deze zeer
+diepe maar zeer eenvoudige waarheden toch voor velen zeer moeilijk maakt. De geestelijk krachtlooze, maar &#8220;impressionabele&#8221;,
+&#8220;sensitieve&#8221;, sentiments-&#8220;artiest&#8221;, gewend zich te bedwelmen aan den klinkklank eener liefst zoo vaag mogelijke taal-muziek,
+pleegt&#8212;in een haast pijnlijke onkunde omtrent de allereerste beginselen der psychologie&#8212;met een zekere laatdunkende minachting
+neer te zien op al wat in kunst &#8220;cerebraal&#8221;, &#8220;bedacht&#8221; is of liever hem in zijn waanwijze kortzichtigheid en onvermogen om
+werkelijk te &#8220;denken&#8221; maar als zoodanig voorkomt. Voor deze &#8220;artiesten&#8221; en vele nog onwetender, want veelal uit de onmachtigsten
+hunner gerekruteerde kritici, en eindelijk <span class="pagenum">[<a id="xd0e165" href="#xd0e165">13</a>]</span>voor het groote door hen misleide publiek, zou niets nuttiger zijn dan de aandachtige bestudeering van die enkele waarachtig
+groote, volmaakte, al-menschelijke geesten als Dante, Goethe en Hebbel, die, in hun schoonste en beste werken althans, geheel
+zichzelf en geheel God waren, omdat hun sterkste en trouwste streven, bewust en onbewust, steeds was het goddelijk leven dat
+in hen, als zoogenaamd gevoel of als zoogenaamde gedachte, bewust of onbewust, hoe dan ook l&eacute;&eacute;fde, zoo volmaakt mogelijk tot
+uiting te brengen. Die in alle subjectieve gebeurlijkheden niets anders zagen dan symbolen eener objectieve waarheid en wier
+diepst-doorvoelde kunst daarom steeds tevens was hun diepst-doordachte. Wier &#8220;gevoel&#8221; niet is elk &#8220;spontaan&#8221; er uit geflapt
+aandoeninkje, nog minder de vage, onvoldragen, mystiekerig verdoezelde gedachten die een verward spraakgebruik eveneens &#8220;gevoel&#8221;
+noemt; maar de grondtoon, de onderstroom van geheel hun geestelijk wezen. Wier &#8220;gedachte&#8221; niet is een nuchtere frase, maar
+een levende werkelijkheid ja juist de hoogste, schoonste verwerkelijking in hen van den eenigen levenden Geest zelf. Die zich
+in hun diepste hart niet bekreunden om theorie&euml;n over realisme, idealisme, sensitivisme, impressionisme, romantisme of welke
+weinig-zeggende definitie van welke eenzijdig-dwalende richting ook; maar die eenvoudig weg, in hun goddelijke gehoorzaamheid,
+gaven wat zij in zich hadden, daarbij meestal een synthese scheppend van alle bestaande en denkbare richtingen tegelijk. Die
+door de w&egrave;lbewuste, evenwichtige ontwikkeling van al hun geestelijke vermogens God, of de Schoonheid, of de Wijsheid, wilden
+<i>dienen</i>; die bij al hun scheppen de vooropgezette bedoeling hadden een levens-aanschouwing te verbeelden, welke zij in zichzelf,
+dag aan dag, uur aan uur, strijdend veroverden, <span class="pagenum">[<a id="xd0e170" href="#xd0e170">14</a>]</span>met &#8220;Gods hulp&#8221;, zoo letterlijk mogelijk. En tenslotte, die wat de Geest hun ingaf, trachtten te beheerschen en te uiten virtuoselijk
+gedwongen in een vorm van evenwichtige schoonheid, van gave, zorgvuldigst bewerkte kunstigheid.
+
+</p>
+<p>Die schoone en wijze levensaanschouwing waarvan ik hier spreek is dezelfde voor alle menschen en alle tijden. Zij is geen
+bewering, zooals het schijnschoone gepraat der literaire fraseurs van het Onbewuste, maar zij is een daad: het bewuste, willende
+zoeken en verwerkelijken van God, van het Eeuwig-scheppende, in zichzelf; de verheffing van alle verschijning tot symbool
+der Liefde. Tijdsomstandigheden en taalontwikkeling hadden wel steeds min of meer invloed op de manier van uiting en nadere
+omschrijving dezer wijsheid; maar hij voor wien de taal niet is een stelsel van verstijfde en in hun vasten omvang algebraisch
+te bewerken begrippen, doch van levende symbolen zelf, ziet al spoedig in dat hij die &eacute;&eacute;ne wereldwijsheid, welke haar aanvangs-,
+hoogte- en eindpunt vindt in het zich &eacute;&eacute;nvoelen met God, eenig doel en inhoud der waarachtige mystiek, zoowel verbeeld ziet
+in de mystische filosofie van een Boeddha, Meester Eckhart of Hegel, als in de dichterlijke erotiek, in de &#8220;voortbrenging
+in het Schoone&#8221;, van Plato of de aanbidding van het &#8220;eeuwig-vrouwelijke&#8221; van Dante of Goethe. Voor de groote geesten der menschheid
+bestaan geen tijdsverschillen, hunne scheppingen zijn de elkaar steeds gelijkende, in wezen steeds gelijke, aanvoelingen van
+het eeuwig wezen dat altijd is. Daarom spreken zij altijd, afgezien van zekere oppervlakkige eigenaardigheden van den vorm,
+allen op dezelfde wijze en even verstaanbaar of liever aanvoelbaar. Zij konden, ontdaan van alle nationale en tijdelijke uiterlijkheden,
+in droom rond ons vereenigd zijn en wij zouden den <span class="pagenum">[<a id="xd0e174" href="#xd0e174">15</a>]</span>Indi&euml;r of Griek van vele eeuwen v&ograve;&ograve;r onze jaartelling niet onderscheiden van den Italiaan of Duitscher van nog meer eeuwen
+er na; wij zouden hen allen houden voor zeer geniale en zeer wijze.... tijdgenooten.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Ik zal nu verder over Dante spreken. Ik ben begonnen met zijn &#8220;fouten&#8221; of&#8212;werd de lezer reeds welwillender?&#8212;eigenaardigheden
+op te sommen. Ik zal nu pogen te doen zien hoe deze eigenaardigheden slechts zijn de tijdelijk-bepaalde verschijningsvormen
+van de &eacute;&eacute;ne, eeuwige dichterwijsheid. Ik hoop u Dante te kunnen doen zien als een kunstenaar wiens geest in zijn diepste wezen
+volstrekt niet &#8220;buiten dezen tijd&#8221; staat, maar integendeel als een dier dichters die de groote, drievoudige synthese: van
+subjektiviteit en objektiviteit, van droom en werkelijkheid, van gevoel en verstand, wist te voltrekken en daardoor kon worden
+tot onzen eeuwigen tijdgenoot, in wiens hart dezelfde Liefde sluimerde en ontwaakte die ook in het onze sluimert en ontwaken
+kan als de aanschouwing der Schoonheid haar slechts wekt
+
+</p>
+<p>Ook Dante uitte nooit iets anders dan zichzelf, schilderde nooit iets anders dan zijn eigen innerlijke leven. Het sterkst,
+en ook tevens het paradoxaalst komt dit uit in de Divina Commedia, welke de geheele menschelijke en goddelijke wereld verbeeldt.
+Het zijn Dante&#8217;s eigen zonden, werkelijke of in-aanleg, die hij er verdoemt en straft, het is zijn eigen zieleloutering die
+hij er verhaalt, het is zijn zelfgewonnen wijsheid die zijn verzen doorlicht. Zijn sombere wrok, zijn verbitterde haat, zijn
+vurige wetensdrang, zijn hooge trots en zijn vrome, nederige liefde, al de eigenschappen van zijn hevig-levenden geest; maar
+ook al wat werking en weerslag was van zijn tijdsomstandigheden en opvoeding; zijn gekunsteldheid en schoolschheid, komt <span class="pagenum">[<a id="xd0e182" href="#xd0e182">16</a>]</span>er tot uiting. Maar &eacute;&eacute;n ding toch mist men in de schepping van den verbitterden balling, en dat vindt men alleen in het &#8220;Nieuwe
+Leven&#8221;: den glimlach en de tranen, heel de overzoete sentimentaliteit van den jongen, ridderlijken troubadour. Want Dante
+was, zooals Manzoni zegt, voor de Italiaansche taal niet alleen de meester van den toorn, maar ook die van den glimlach. Wie
+de Divina Commedia las, kent den toornenden profeet en den berouwenden zondaar; maar hij kent niet den zachtzinnigen minstreel,
+den weeken jongeling, die verbleekt en beeft bij den aanblik van een jong meisje en die, liggend in zijn eenzame kamer &#8220;als
+een geslagen knaapje&#8221; den &#8220;grond met tranen baadt&#8221; omdat zij hem heur groet onthield. Alleen daarom reeds is de bestudeering
+der Vita Nuova noodig voor wie Dante&#8217;s karakter juist wil beoordeelen. Maar evenzeer is zij noodig om den zin van zijn werk
+dieper te leeren verstaan. Beide werken, de Commedia en de Vita Nuova, hebben in wezen hetzelfde onderwerp: de loutering van
+den geest door de Liefde. Het eerste, het wereld-epos, is in schijn objektiever; het tweede, de eerste moderne ik-roman, in
+schijn subjektiever; in werkelijkheid openbaart de Commedia evenveel van den persoonlijken Dante als de Vita Nuova van den
+onpersoonlijken wereldwijze. En beide hebben zij, in en door hun schijnbaar gekunstelde verstandelijkheid, die hoog- en strak
+beheerschte doorvoeldheid, die vormelijke gaafheid, die onomschrijfbare voornaamheid, die alleen de grootste kunstwerken kenmerkt.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Het was in het voorjaar van 1283. Er heerschte vrede in Florence, een zeldzame toestand, waarvan ongekende voorspoed het gevolg
+was. Het was voor de rijke stad een tijd van blijde feesten, optochten en <span class="pagenum">[<a id="xd0e188" href="#xd0e188">17</a>]</span>banketten, waarbij een schaar van edele, gansch in wit gekleede vrouwen en meisjes naar oudridderlijken trant een &#8220;hof&#8221; vormen
+van een schoonen &#8220;Heer&#8221; dien men Amor noemde. Bij gelegenheid van een dier optochten waarschijnlijk was het dat de achttienjarige
+Dante de enkele maanden jongere Bice Portinari, de &#8220;allerlieflijkste&#8221;, de &#8220;jeugdige engel&#8221;, die sinds zijn negende jaar de
+stil-aangebeden &#8220;Vrouwe zijner gedachte&#8221; was, voor de tweede maal ontmoette en voor &#8217;t eerst haar stem hoorde. &#8220;Voorbij schrijdend
+door eene straat wendde zij de oogen naar dien kant, waar ik, vol vreeze, stond: en in hare onuitsprekelijke hoofschheid groette
+zij mij met een blik z&ograve;&ograve; vol van deugden, dat het mij toescheen als zage ik de grenzen aller zaligheid&#8221; (<a href="#s3">&sect; III</a>). Voor het eerst hoorde hij haar stem en zoozeer ontroerde hem het nieuw geluk dat hij zich &#8220;als dronken van de menigte afzonderde&#8221;
+en vlood naar de eenzaamheid van zijn kamer om daar te peinzen over &#8220;deze zeer hoofsche Vrouwe&#8221;. En hier had de jonge dichter&#8212;want
+&#8220;reeds had hij uit zichzelf de kunst geleerd in rijmen te spreken&#8221;&#8212;in wiens hoofd de ridderlijke verzen van een Bertrand de
+Born, een Folquet de Marseille, een Arnaud Dani&euml;l en van zoovele andere troubadours klonken, door een &#8220;zoeten slaap&#8221; overvallen,
+dien eersten dichterdroom&#8212;ja, verzonnen, of liever nagebootst naar den vorm, maar doorleefd naar zijn gevoelsinhoud&#8212;welke
+het eenvoudig motief wordt voor bijkans zijn geheele verdere lyriek. In een vuurkleurigen nevel verscheen hem Amor:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 6em; ">Z&ograve;&ograve; dat herinnering n&ograve;g mij beven doet.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Vol vreugde leek hij me eerst, terwijl zijn handen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Droegen mijn hart, en in zijn armen had
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hij mijn Meestres, sluimrend in lichtrood kleed;</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e203" href="#xd0e203">18</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">Toen riep hij haar: en van mijn hart dat brandde,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zag &#8217;k hoe zij schuchter, schoon gehoorzaam, at....
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En klagend vlood hij als in bitter leed.</p>
+</div>
+<p class="alignright">(<a href="#s3">&sect; III</a>)
+
+
+</p>
+<p>Dit sonnet zond hij, naar het gebruik der dichters van dien tijd, met verzoek om een verklaring ervan, aan eenige &#8220;vermaarde
+troubadours&#8221;. Zij zijn niet allen bekend, maar veilig mag men aannemen dat de meesten behoorden tot de dichterschool van den
+zoogenaamden &#8220;nieuwen stijl&#8221;, van welken Guido Guinizelli de baanbreker (1220&#8211;1276) was geweest en Guido Cavalcanti (1250&#8211;1300)
+ten tijde van Dante de belangrijkste vertegenwoordiger was. De jonge dichter beoogde met de rondzending van zijn sonnet blijkbaar
+niet anders dan in den kring dier vermaarde troubadours te worden opgenomen. Wat hem gelukte, want van toen af werd Cavalcanti
+zijn &#8220;grootste vriend&#8221;, de man die hem steeds aanspoorde zijn liefde hoog en rein te houden en op wiens verzoek, en zeker
+voor wien, hij zijn Vita Nuova heeft geschreven.
+
+</p>
+<p>Onder de dichters van dien tijd, ook in Florence, was het mode dat elk van hen een eigen &#8220;donna&#8221;, mits maar niet zijn eigen
+vrouw, aanbad en in zijn liederen verheerlijkte. Wanneer men hen mag gelooven waren al deze &#8220;donna&#8217;s&#8221; even lieftallig, schoon
+en deugdzaam, even &#8220;hoofsch&#8221;. Dichterlijke idealiseering, wensch-fantasie&euml;n; zeker, maar nogthans waren deze vrouwen volstrekt
+niet geheel en al hersenschimmig, maar verbeeld naar het levend model, evenals die vrouwen wier portret sommige schilders
+vereeuwigden in de engelengestalten hunner fresco&#8217;s en schilderijen, en verscheidene van hen zijn met naam en toenaam bekend.
+Ware het voor &#8220;abstracte ideale vrouwen&#8221; wel noodig geweest hen toe te dichten in de volkstaal, omdat zij het Latijn niet
+behoorlijk konden verstaan? (<a href="#s25">&sect; XXV</a>)
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e223" href="#xd0e223">19</a>]</span></p>
+<p>Deze buitenechtelijke vrouwenvereering was een mode, overgenomen van de Proven&ccedil;aalsche troubadours. Ik laat hier buiten bespreking
+het moeilijke vraagstuk uit welke ide&euml;el-maatschappelijke oorzaken de ridderlijke minnedienst ontstond; maar eenmaal mode
+onder de troubadours, kon hij gemakkelijk worden aanvaard door de dichters dier jonge Italiaansche stadstaten, waar aan het
+echtelijk leven gewoonlijk alle po&euml;zie ontbrak, omdat de huwelijken er werden gesloten uit commercieele overwegingen der ouders
+of zelfs met politieke bedoelingen op aandrang der regeeringen. De troubadours, die, sinds hun land door de gruwelijke vervolging
+der Albigenzen en Waldenzen, elders hun fantastische romans voordroegen of van hun minne zongen en ook in Itali&euml; als welkome
+gasten werden ontvangen, vonden hier gretige navolging in hun hoofschen minnedienst en po&euml;zie en gaven zoodoende den stoot
+tot de ontwikkeling van een eigen Italiaansche dichtkunst. Aanvankelijk schreven ook hun navolgers in het Proven&ccedil;aalsch, de
+langue d&#8217;oc; tot op Sicili&euml;, aan het hof van keizer Frederik II, den grooten kunstvriend, de eerste Italiaansche po&euml;zie ontstond.
+De keizer zelf, zijn zoon Enzo, koning van Sardini&euml;, zijn kanselier Piero della Vigna, magistraten als de notaris Jacopo da
+Lentino en Guido delle Colonne, wedijverden er in het kunstig nabootsen der Proven&ccedil;aalsche voorbeelden. Maar ofschoon bij
+dezen of genen de echte volkspo&euml;zie wel een frisscher toon gaf aan de geijkte uitingswijze, bleef de kunst dezer Sicilianen
+toch over het algemeen slechts nabootsing zonder meer, en met de heerschappij der Hohenstaufen in Itali&euml; ging ook zij te gronde.
+Bij een deel der dichters uit de Siciliaansche school kwam de naieve zinnelijkheid der oude ridderpo&euml;zie, waarin de vereering
+der &#8220;Vrouwe&#8221; nagenoeg geheel en al <span class="pagenum">[<a id="xd0e226" href="#xd0e226">20</a>]</span>op de bewonderende aanschouwing harer uiterlijke schoonheid berust, waarin de algemeen gebruikelijke weg dien de Liefde kiest
+om het hart binnen te dringen is &#8220;door de oogen&#8221;, tot onverbloemde uiting.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Liefde is Begeerte, door het groot vermogen</p>
+<p class="line">Van welgevallen in het hart gewekt....</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Maar schoonheid die we aanschouwen met onze oogen</p>
+<p class="line">Is &#8217;t toch die sterkste en hechtste liefde wekt<a class="noteref" id="n1src" href="#n1">1</a>.
+</p>
+</div>
+<p>betoogt de bovengenoemde notaris Jacopo da Lentino; anderen maakten, evenals ook reeds de latere Proven&ccedil;aalsche zangers gedaan
+hadden, scheiding tusschen &#8220;edele&#8221; en &#8220;onedele&#8221; liefde, ofschoon zij dan toch ook de eerste nog min of meer zinnelijk opvatten.
+
+</p>
+<div class="poem" lang="fr">
+<p class="line">e per amor es hom guays e cortes,</p>
+<p class="line">franc e gentils, humils et orgulhos</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">(<i>de liefde maakt den man blij en hoofsch,</i></p>
+<p class="line"><i>frank en edel, ootmoedig en fier</i>)
+</p>
+</div>
+<p>zeide Pons de Capdueil, en Adam de la Halle had gezongen:
+
+</p>
+<div class="poem" lang="fr">
+<p class="line">car ma Dame est tant douche a resgarder</p>
+<p class="line">que mauvest&eacute;s ne porroit demorer</p>
+<p class="line">en cuer d&#8217;ome qui la voie....</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">(<i>want mijn Vrouwe is zoo zoet te aanschouwen</i></p>
+<p class="line"><i>dat geen slechtheid zou kunnen wonen</i></p>
+<p class="line"><i>in het hart van den man die haar ziet</i>).
+</p>
+</div>
+<p>en Guilhem de Montanhagol was zelfs zoo ver gegaan <span class="pagenum">[<a id="xd0e280" href="#xd0e280">21</a>]</span>dat hij de liefde prees als sporende tot kuischheid en als bron van alle deugden:
+
+</p>
+<div class="poem" lang="fr">
+<p class="line">quar amors non es peccatz,</p>
+<p class="line">anz es vertutz....</p>
+<p class="line">e met om&#8217; en via</p>
+<p class="line">de ben far tot dia;</p>
+<p class="line">e d&#8217;amor mou castitatz....</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">(<i>want de liefde is geen zonde</i></p>
+<p class="line"><i>maar een deugd....</i></p>
+<p class="line"><i>en stelt den man in staat</i></p>
+<p class="line"><i>w&egrave;l te doen den ganschen dag;</i></p>
+<p class="line"><i>en uit de liefde ontspringt kuischheid....</i>)
+</p>
+</div>
+<p>Maar deze verfijning, welke de Siciliaansche dichters uitwerkten tot een filosofisch-getinte leer van zuivere ontzegging,
+een soort van esoterische, slechts voor de hoogere geesten bestemde theorie der liefde, maar welke vooral door Sordello van
+Mantua werd gepropageerd, was toch eigenlijk niet veel meer dan wat zij ook bij de Proven&ccedil;alen geweest was: een dekadente
+methode tot prikkeling der zinnelijkheid juist door haar zooveel mogelijk belemmeringen in den weg te leggen: jalouzie, verheimlijking,
+trots, schaamte enz., kortom zij was tenslotte slechts een kunstmatige ontlading van onbevredigde, onderdrukte sensualiteit.
+Zoo heeft ook de Siciliaansche school de kuischheid niet kunnen verheffen tot algemeen erkend beginsel der &#8220;edele&#8221; liefde.
+
+</p>
+<p>Inmiddels was ook in andere deelen van het land, vooral in Toscana, een volkspo&euml;zie ontstaan, kennelijk nog onder sterken
+invloed der Siciliaansche school en dier Proven&ccedil;aalsche voorgangers, maar ook tevens op eigenaardige wijze doordrongen van
+den geest eener wetenschappelijke ontwaking, een hartstochtelijk uitslaand verlangen naar weten en begrijpen, naar doordenken
+eenerzijds en verterend mystiek smachten <span class="pagenum">[<a id="xd0e315" href="#xd0e315">22</a>]</span>anderzijds. De gedachten van Thomas van Aquino, van Bonaventura, van Franciscus van Assisi vervulden de atmosfeer. En deze
+laatste, nationale invloeden waren het welke ook een nieuw element brachten in de overgeleverde po&euml;zie; een element dat, onbeholpen
+en stroef nog geuit door een Guittone d&#8217;Arezzo, door diens leerling, den Bolognees Guido Guinizelli werd ontwikkeld tot dien
+&#8220;dolce stil nuovo&#8221; dien zoeten nieuwen stijl, welken Dante later tot schoonsten bloei zou brengen.
+
+</p>
+<p>Ook een toenemende demokratiseering van het geestelijk leven droeg hiertoe bij. Waren de Fransche troubadours, die, zelf veelal
+niet of slechts tot den lageren adel behoorend, nogthans de aanzienlijkste edelvrouwen tot de Dame huns harten verhieven en
+die bovendien op hun zwerftochten met alle maatschappelijke klassen in aanraking kwamen, meestal reeds min of meer demokratisch
+gezind, zoodat zij naast den adel der geboorte het goed recht van den adel des gemoeds bepleitten; in Itali&euml;, waar de dichters
+niet meer als rondzwervende zangers voor de leden van een ondergaanden adel zongen, moest de nieuwe moraal van den adel des
+gemoeds, wortelend in een &#8220;natuurlijken&#8221; aanleg tot het goede en zich openbarend door de genade Gods, nog veel gereeder ingang
+vinden.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Moog&#8217; heel den dag de zon het slijk bestralen:</p>
+<p class="line">&#8217;t Blijft vuil; de zon haar zuivren glans behoudt.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8220;&#8217;k Ben edel van geboort!&#8221; wie dus kan pralen</p>
+<p class="line">Is als dit slijk; de Deugd is &#8217;t zonnegoud.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Geloove niemand ooit</p>
+<p class="line">Dat adel buiten &#8217;t edel hart kan leven;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wien &#8217;s konings hoogheid tooit
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Blijft laag zelfs zoo niet Deugd zijn hart doordringt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat kaatse als water &#8217;t beven
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Van sterrenglans die uit den hemel blinkt.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e340" href="#xd0e340">23</a>]</span><p>Zoo zingt Guinizelli, de eerste meester van den nieuwen stijl in zijn beroemde canzone over het wezen der liefde. De liefde
+kweekt den adel des gemoeds, maakt het hart ontvankelijk voor deugd en omgekeerd kan de liefde alleen in het edel hart leven.
+De laat-Proven&ccedil;aalsche troubadour Lanfranco Cigala wist het ook wel:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line" lang="fr">ques amors pren en lejal cor naissenza,</p>
+<p class="line">(<i>de liefde wordt geboren in het edel hart</i>)
+</p>
+</div>
+<p>maar voor Guinizelli en zijn school is het verband tusschen liefde en deugd wezenlijk; zij behooren onafscheidelijk bij elkaar:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Het edel hart is liefde&#8217;s wijk en wapen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gelijk voor &#8217;t vogelken het dicht geblaart;</p>
+<p class="line">Niet heeft Natuur de liefde &#8217;t eerst geschapen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Noch eer dan liefde &#8217;t hart van eedlen aard.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Want zooals met de zon
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van aanvang af het licht de ruimte kliefde,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Doch &eacute;&eacute;r niet stralen kon,</p>
+<p class="line">Zoo woont in al wat edel is en puur
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vanzelf de zoete liefde,</p>
+<p class="line">Gelijk de gloed in &#8217;t glanzen van het vuur.</p>
+</div>
+<p>Tusschen liefde en deugd was het verband gelegd, de nieuwe stijl, onder invloed van de opbloeiende christelijke scholastiek
+en de innig-hartstochtelijke Maria-vereering in de &#8220;lyrische lofzangen&#8221; der volgelingen van Frans van Assisi, vereenzelvigde
+haar nu bovendien met de vroomheid. En zoo kon het gebeuren dat de naieve, gedachtelooze gratie van het oude, zinnelijke troubadourslied
+en de hoofsche traditie van den wereldlijken minnedienst voorbeeld en grondslag werden voor de diepstzinnigst bespiegelende
+po&euml;zie. De donna, de schoone, maar bovenal deugdzame vrouw, wordt verheven tot de beata beatrix, de engel <span class="pagenum">[<a id="xd0e376" href="#xd0e376">24</a>]</span>in menschelijke gedaante, die de ware godsliefde doet ontwaken in het hart van den minnaar. Zeker, ook van deze, platonische
+en eeuwig-menschelijke gedachte, biedt de vroegere po&euml;zie voorbeelden, maar men vindt ze er slechts sporadisch. De vergelijking
+der geliefde met een engel is bij de oudere troubadours zelden meer dan een nu eenmaal geijkte dichterlijke frase; geen werkt
+haar uit tot een navoelbare symboliek, want bij geen is zij uiting van een werkelijk ook diepgevoelde godsliefde. De nieuwe
+christelijke filosofie echter, met haar Maria-kultus en haar voorstelling van de engelen als bemiddelaars tusschen God en
+mensch, als &#8220;afgescheiden Intelligenties&#8221; die Gods gedachte moeten verwerkelijken door de in den mensch als &#8220;potentie&#8221;, als
+vermogen sluimerende deugd te wekken tot &#8220;actie&#8221;, tot daad, was als geroepen om aan den voormaligen en tot een ge&euml;xalteerden
+schijn ontaarden minnedienst een nieuwe beteekenis, een hoogere wijding te geven; hoe hoogst-bevreemdend en paradoxaal op
+het eerste gezicht ook een verbinding van dichterlijke erotiek met aristotelisch-middeleeuwsche wijsbegeerte, mystiek en asketisme
+ook moge schijnen. De hoofsche <i>vorm</i>, de traditie van het ridderschap, bleef behouden, de Liefde blijft de &#8220;Heer en Meester&#8221;, dien de minnaar &#8220;dient&#8221; als &#8220;trouw
+vasal&#8221;, maar die liefde is niet langer de naieve, overwegend sensueele begeerte der twaalfde-eeuwsche po&euml;zie, noch hare asketisch-dekadente
+<i>verfijning</i>, maar haar volkomen <i>vergeestelijking</i> tot eene onzinnelijke vroomheid, waarin echter alle zoetheid en teederheid der schoone zinnelijkheid wordt overgedragen.
+Natuurlijk zijn de dichters dier geestelijke richting niet in al hun werk hun beginsel trouw gebleven&#8212;zij waren dichters!&#8212;en
+hebben zij naast hun hoogste, hemelsche liefde zeer goed den aardschen <span class="pagenum">[<a id="xd0e387" href="#xd0e387">25</a>]</span>hartstocht gekend en gekoesterd. Den meester Guinizelli zelf ontwaart Dante op den Louteringsberg achter den vlammenboog waar
+zij die zich aan zingenot te buiten gingen worden gelouterd; Cavalcanti betoont zich zeer wispelturig in zijn aanbidding en
+het groote in Dante&#8217;s eigen liefde is niet hare standvastigheid, maar Dante&#8217;s <i>worsteling</i> ervoor. Maar dit neemt niet weg dat bij hen de vergoddelijking der vrouw bewust tot de hoogste bedoeling hunner kunst wordt
+gemaakt. De verfijnde aanstellerigheid van den traditioneelen minnedienst wordt weder door een echt en diep gevoel vervangen.
+En dit juist is het wat die kunst tot een nieuwen stijl verheft.
+
+</p>
+<p>God straalt Zijn licht onverzwakt uit over de engelen; daarom verrichten zij hun taak ook van aanvang af goed, zegt Guinizelli
+in zijn reeds aangehaalde canzone. En dan verzucht hij:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Dat z&ograve;&ograve; mijn Vrouwe ook gaf</p>
+<p class="line">De waarheid harer eedle deugd, die straalt</p>
+<p class="line">Uit hare zuivre blikken,</p>
+<p class="line">Aan mij, die nimmer haar te minnen faalt.</p>
+</div>
+<p>En dat bij h&egrave;m de vergelijking met een engel niet maar een ondoordachte frase is, bewijst de slot-stanza, waarin hij in een,
+later ook voor Dante voorbeeldig hemelvisioen, haar voor het aangezicht van God-zelf verdedigt:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Mijn Vrouwe! &#8220;Wat vermat ge u?&#8221; zal God spreken
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wanneer mijn ziel ten laatste voor hem staat.</p>
+<p class="line">&#8220;Kwaamt ge alle heemlen door tot mij geweken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te plaatsen mij naast minne die vergaat?
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Uw lof zij slechts gericht
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot mij alleen en die genaderijke
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Voor wie &agrave;l logen zwicht.&#8221;</p>
+<p class="line">Maar &#8217;k antwoord: &#8220;Met een engel die gij zond,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Moest ik haar wel gelijken,</p>
+<p class="line">Zoo laak het niet dat mij haar liefde bond.&#8221;</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e426" href="#xd0e426">26</a>]</span><p>Hier is het zinnelijk realisme der ridderlyriek inderdaad tot diepzinnige symboliek gestegen. En dezen toon van nederige devotie
+voeren voortaan de beste dichters van den nieuwen stijl. Wanneer zij zich althans richten tot de &#8220;ware&#8221; Vrouwe hunner ziel.
+
+</p>
+<div class="poem" lang="it">
+<p class="line">Que&#8217;son del vero amore inamorati,</p>
+<p class="line">Ch&#8217;a Dio son servir dati</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">(<i>Zij alleen zijn vervuld van ware liefde,</i></p>
+<p class="line"><i>Die zich gewijd hebben aan den dienst van God</i>).
+</p>
+</div>
+<p>zegt Chiaro Davanzati. Het zijn nu niet langer de kleur van oogen en haren, de blankheid der huid, de roode lippen, de zachtgeronde
+leden; het zijn niet langer de uiterlijke bekoorlijkheden hunner Vrouwe all&eacute;&eacute;n of in de eerste plaats die zij bezingen; maar
+het is hun zachtheid, hun nederigheid, hun vrome deugd bovenal welke zij prijzen en waarvan zij de louterende afstraling in
+hun eigen hart verwachten. Niet de begeerte om de geliefde, nu eerst waarlijk de &#8220;aangebedene&#8221;, te bezitten beheerscht deze
+dichters, maar in haar glimlach of groet alleen bestaat hun gelukzaligheid en hun eenige vrees en droefenis is de gedachte
+haar niet waardig te zijn. In de beroemde canzone: &#8220;Gij vrouwen edel, die de liefde kent&#8221; laat Dante, na eerst de schoonheid
+van Beatrice&#8217;s ziel bezongen te hebben, Amor zelf de grootste schoonheden van haar lichaam prijzen. Amor prijst haar oogen
+en mond, volgens de oude troubadours-overlevering &#8220;begin en einde der liefde&#8221;:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">En geen kan haren mond, teeder omtogen</p>
+<p class="line">Van liefde&#8217;s lach, bewondren onbewogen.</p>
+</div>
+<p>&#8220;Maar<span class="corr" id="xd0e452" title="Niet in bron">,</span>&#8221; zoo zegt Dante in de &#8220;verdeeling&#8221; dezer stanza, &#8220;opdat hier iedere lage gedachte worde opgeheven, <span class="pagenum">[<a id="xd0e455" href="#xd0e455">27</a>]</span>herinnere zich wie dit leest dat hierboven geschreven werd hoe de <i>groet</i> mijner Vrouwe, welke eene werking van haren mond is, het doel mijner wenschen was.&#8221;
+
+</p>
+<p>Tot een edel, geestelijk leven <span class="corr" id="xd0e462" title="Bron: moest">moesten</span> deze dichters de vereering hunner Vrouwe opvoeren, tot liefde voor de wijsheid en vrome overpeinzing moest hun hartstocht
+worden omgesmolten in zijn eigen gloed. En zoo is voor hen de minnepo&euml;zie tenslotte niet langer slechts een middel om te bekoren
+door schoone bevalligheid, maar bovenal om te stichten, te onderrichten: de kunst wordt opzettelijk didactisch. Een hoogste
+stijging, waardoor zij het dichtst nadert tot haar goddelijk oerwezen en tot.... zijn parodie. Want stichten en onderrichten
+willen allen die iets weten en die godsliefde en wijsheid in zich voelen. En &#8220;woorden spreken op rijm&#8221; kan ten slotte vrijwel
+iedereen even gemakkelijk leeren als de achttienjarige Dante. Maar weinigen zijn de uitverkorenen die ook kunnen dichten.
+Vandaar het koude, ongevoelige, bedachte in sl&egrave;chten zin, dat men bij deze dichters aantreft, w&igrave;j vooral wien het op zichzelf
+reeds eenigszins moeilijk valt ons in den middeleeuwschen geestestoestand te verplaatsen en die maar al te zeer neiging hebben
+beelden of zinswendingen &#8220;koude, dorre scholastiek&#8221; te noemen die in dien tijd en voor die dichters toch een warme, innige
+gevoelswaarde bezaten. Evenwel, veel van deze po&euml;zie zal terecht als het doode rijmwerk van echte of <span lang="en">wouldbe</span> geleerden, theologen en moralisten beschouwd mogen worden en het valt niet te loochenen dat zelfs bij een Cavalcanti vele
+van zijn luchtiger en wereldscher sonnetten en balladen in den volkstoon hooger dichterlijke waarde bezitten dan b.v. zijn
+vermaarde, doch door duistere gekunsteldheid ongenietbare metaphysische canzone over den aard der liefde.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e468" href="#xd0e468">28</a>]</span></p>
+<p>Toen kwam Dante. Hij ook had zijn &#8220;Vrouwe&#8221;, wettige echtgenoote van een ander, naar de mode des tijds; hij bezong haar lieflijke
+en zaligmakende deugdzaamheid zooals zijn voorgangers en vrienden de &#8220;<span lang="it">gentilezza</span>&#8221; hunner eigen donna&#8217;s bezongen, dikwijls zelfs in de gebruikelijke woorden en geijkte beelden. Hij aanvaardt en huldigt zonder
+voorbehoud de &#8220;theorie&#8221; van meester Guinizelli. &#8220;Liefde en een edel hart&#8221;, zoo dicht hij dien Saggio, dien &#8220;wijzen dichter&#8221;
+na:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Liefde en een edel hart zijn ganschlijk een,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gelijk de wijze dichter heeft geschreven....</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Natuur bestemde ons hart tot Amor&#8217;s leen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En heeft het hem tot vaste woon gegeven;</p>
+<p class="line">En sluimrend beidt hij daar, kort bij den een,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Bij d&#8217; ander lang, den dag van &#8217;t nieuwe leven,</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Wen Schoonheid als een vrouw vol deugd verschijnt....</p>
+</div>
+<p class="alignright">(<a href="#s20">&sect; XX</a>)
+
+</p>
+<p>Hij verheerlijkt zijn Beatrice als de engel, door God op aarde gezonden om alles door haren glans te heiligen:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">De Hemel zond tot de aarde een engel zoet,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ze op een vlekloos wonder konde bogen.... (<a href="#s26">&sect; XXVI</a>)
+</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Mijn Vrouwe straalt zoo zoete liefde uit de oogen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat zij verlieflijkt al wat zij aanschouwt.... (<a href="#s21">&sect; XXI</a>)
+</p>
+</div>
+<p>Dit alles zijn bekende klanken. Maar er is iets in Dante&#8217;s gedichten, althans in die welke volgen na de canzone: &#8220;Gij vrouwen
+edel, die de liefde kent&#8221;, dat hen toch wezenlijk van die zijner voorgangers onderscheidt. En dat is de volkomen synthese
+van doorleden gevoel en reflekteerende gedachte tot &eacute;&eacute;ne ongescheiden doorl&eacute;&eacute;fdheid. Na deze canzone maakt <span class="pagenum">[<a id="xd0e516" href="#xd0e516">29</a>]</span>Dante met volle bewustheid zijn kunst dienstbaar aan zijn hoogste gedachteleven. Ik zeg gedachtel&eacute;ven en niet gedachte-napraterij,
+waartoe de niet-denkende rijmer zoo heel gemakkelijk kan vervallen. Wat bij anderen geworden was of dreigde te worden woord-abstractie
+zonder meer, bleef bij h&egrave;m een levende werkelijkheid. Voor hem, evengoed als voor Guinizelli en anderen, waren liefde en deugd
+begrippen, maar hij sprak ze niet uit wanneer ze niet gloeiend in hem leefden. Dante had lief zooals alleen een echt dichter
+liefheeft, met die zoete verdwazing die zoo wonderlieflijk vermengd is met hoogste wijsheid en daarom alleen straalt zijn
+geheele liefdessymboliek in zulk een warmen, innigen glans. En Dante had ook de werkelijkheid lief, de concrete, tastbare
+werkelijkheid der schoone dingen en menschen. Hij had die lief met de diepte van den dichter en de vurigheid van den Italiaan
+bovendien. Daarom geen abstractie, geen symbool bij Dante, dat niet op een doorleefde werkelijkheid berust, geen hemelsche
+zaligheid die niet uit aardsche wanhoop is opgestegen, geen goddelijk-stille liefde die niet in de hel der wilde hartstochten
+werd geboren.
+
+</p>
+<p>Dante vermocht de groote synthese te voltrekken. Hij was, of hij wilde tenminste zijn, een geleerde, dat wil zeggen&#8212;het was
+de dertiende Eeuw&#8212;een godgeleerde. En heel de intellektueele hartstocht van den jongen autodidakt trok zich samen in dit &eacute;&eacute;ne
+verlangen tot ontleden, doorgronden, begrijpen. Zijn wetensdorst was hartstocht, levend gevoel. Hij was ook een hartstochtelijk
+minnaar van de natuur, wier zoete mystiek hij zeker even diep doorvoelde als een Frans van Assisi, de dichter van het Lied
+der Zon. Een minnaar van het echt-menschelijke was hij, even fel als zijn jongere tijdgenoot de schilder Giotto. En <span class="pagenum">[<a id="xd0e520" href="#xd0e520">30</a>]</span>hij was een aanzienlijk Florentijn, ridderlijk, trotsch, onstuimig, zacht en zeer verliefd. Hij had alles in zich wat sterk
+en machtig-levend was in zijn tijd en dat alles doorleefde hij z&egrave;lf in een eigen innerlijke wereld die hij uit eigen kracht
+beheerschte. Is het dan wonder dat hij in de vereering zijner Vrouwe den gloed der aardsche liefde verbond met de zuiverheid
+der hemelsche en dat Beatrice, trots de voorzichtige twijfelingen van zeergeleerde commentatoren, voor den dichterlijken en
+minnenden geest nooit als een &#8220;alleen maar bedachte allegorie&#8221;, als een kunstmatige &#8220;draagster&#8221; van &#8220;verstandelijke symboliek&#8221;
+verschijnt, maar steeds als een levende, diepgeliefde en zonder twijfel afwisselend even smartelijk-begeerde als platonisch-aanbeden
+jonge vrouw?
+
+</p>
+<p>Zonder twijfel heeft Dante zijn Vita Nuova bedoeld tot een allegorie te maken, althans <i>achteraf</i> aan de gestalte van Beatrice en aan alle gebeurlijkheden in zijn boekske een allegorische beteekenis te geven. Pasqualigo
+heeft in een zeer scherpzinnig en geleerd werk trachten te bewijzen dat Beatrice niets anders is dan de allegorie der christelijke
+liefde, welke door hare vereeniging met de wetenschap tenslotte tot goddelijke wijsheid wordt. Het is, zegt hij, niet aan
+te nemen dat Dante als knaapje van negen jaar reeds alle kenteekenen van een volwassen hartstocht vertoonde, laat staan zich
+daarvan bewust was op een zoo gedetailleerde wijze als uit het gedrag zijner &#8220;levensgeesten&#8221; bij Beatrice&#8217;s eerste aanschouwen
+blijkt. Maar dat kinderen van dien leeftijd reeds op hun manier van een diepe, ernstige vroomheid, een dwepend godsverlangen
+vervuld zijn, is niet zoo heel zeldzaam. Welnu, die eerste verschijning van Beatrice op Dante&#8217;s negende jaar beteekent Dante&#8217;s....
+eerste communie! En de tweede verschijning, negen jaar <span class="pagenum">[<a id="xd0e527" href="#xd0e527">31</a>]</span>later, was de neerdaling der goddelijke genade in Dante&#8217;s hart. Het &#8220;zuiver wit&#8221; waarin hij haar zag is de kleur des Vredes;
+de twee oudere matrones die haar vergezellen zijn &#8220;Geloof&#8221; en &#8220;Onschuld&#8221;; haar groet is &#8220;het Heil, de Heiland, Christus&#8221;;
+de menigte van welke Dante zich afzondert verbeeldt zijn eigen zinnelijke begeerten; de eenzame kamer waarin hij zich terugtrekt
+zijn eigen innerlijk; de zoete slaap welke hem daar overvalt den vrede des gemoeds die op hem neerdaalt, etc. etc.
+
+</p>
+<p>Men kan nu van andere zijde de &#8220;echte&#8221; liefde van den negenjarigen knaap op psychologische gronden verdedigen, of het er voor
+houden dat Dante terwille van zijn negen-symboliek een paar jaar smokkelde; men kan ook wijzen op de talrijke zoo levensechte
+trekjes in het verhaal; zonder dat dit nogthans de allegorische bedoeling uitsluit. Het komt mij zelfs vrij waarschijnlijk
+voor dat Dante in zijn verhaal inderdaad de boven aangeduide of andere dergelijke &#8220;beteekenissen&#8221; heeft willen verstoppen,
+maar het lijkt mij van weinig belang ze even zorgvuldig weer alle te ontdekken. Bovendien zal er, als bij iedere symboliek,
+zeker veel meer &#8220;uit te halen&#8221; zijn dan de schrijver zelf er in legde. Ik laat het dus gaarne aan den intelligenten lezer
+over zelf naar eigen smaak en willekeur de d&eacute;tails van Dante&#8217;s symboliek na te pluizen en verwijs alleen hier en daar in de
+aanteekeningen naar hare algemeene hoofdlijnen. De meer naar theologische duisterheden dan naar psychologische werkelijkheid
+speurende lezer houde maar steeds in het oog dat Beatrice voor Dante inderdaad het symbool is of zijn kan van deugd, goedheid,
+nederigheid, waarheid, vroomheid, Liefde, Genade, Christus, Maria en zelfs God. Met dezen sleutel en bijgelicht door de kennis
+der Thomistische filosofie <span class="pagenum">[<a id="xd0e531" href="#xd0e531">32</a>]</span>zal hij tot heel wat Danteske duisterheden den toegang vinden. Maar hij vergete bij zijn verklaringen ook niet, dat tenslotte
+ieder willekeurig verhaaltje, hoe eenvoudig ook, zooveel aanknoopingspunten biedt voor allerlei gedachten-associaties, dat
+het zeer weinig moeite kost er een diepzinnige allegorie achter te verbergen, afgezien van de misschien ontzagwekkende geleerdheid
+die er toe noodig is om zulk eene erin-verbeelde beteekenis ook te &#8220;bewijzen&#8221;.
+
+</p>
+<p>Maar behalve als symbool heeft Beatrice ook in werkelijkheid bestaan. Veel is er niet van haar bekend. Het 15 Januari 1287
+gedagteekende testament van Folco dei Portinari noemt haar als diens dochter Bice, kinderlooze echtgenoote van den bankier
+Simone dei Bardi. Dit is het eenige wat men documenteel van haar weet. Maar meer dan waarschijnlijk is het dat deze Bice Portinari
+inderdaad Dante&#8217;s Vrouwe was, de moderne kritiek is het hierover vrijwel eens.
+
+</p>
+<p>Wanneer niet reeds tal van plaatsen in de Vita Nuova en de Commedia dwongen de lichamelijke realiteit van Beatrice aan te
+nemen, zou &eacute;&eacute;ne plaats in het eerste werk, waar Dante op ontroerende wijze de volkomen bewustwording van zijn jong dichterschap
+openbaart, ons het psychologisch bewijs ervan leveren (<a href="#s18">&sect; XVIII</a>). Eenige &#8220;edele vrouwen&#8221;, zonder twijfel zelf veelbezongen &#8220;dames&#8221; van den Florentijnschen dichterkring, hadden, wetende
+hoezeer de aanblik van Beatrice hem in verwarring placht te brengen, Dante gevraagd waarin dan toch wel zijn gelukzaligheid
+bestond. &#8220;In woorden welke mijne Vrouwe prijzen&#8221; had hij geantwoord. En peinzende over de diepe beteekenis van dit antwoord,
+waarin hij ook voor zichzelf voor het eerst de volkomen vergeestelijking zijner liefde uitsprak, nam hij zich voor: <span class="pagenum">[<a id="xd0e540" href="#xd0e540">33</a>]</span>&#8220;tot stof voor zijn dichten (voortaan) nooit iets anders dan den lof dier Allerlieflijkste te kiezen&#8221;. En dan volgt die in
+haar oprechten eenvoud zoo treffende beschrijving van den gemoedstoestand eens dichters: de twijfel of de gestelde taak niet
+boven zijn kracht zal gaan, de angst om het werk te beginnen, het dagenlange rondloopen in onrust en vaag verlangen, het voortdurend
+vervuld zijn van zijn stof; en dan opeens, onverwacht, de inspiratie, de influistering van dien regel waarop of waaromheen
+het geheele gedicht zal worden opgebouwd. Broedend wandelde Dante langs de heldere, snelstroomende Arno en.... &#8220;toen, zegge
+ik, sprak mijn tong als van zelf bewogen: Gij vrouwen edel, die de liefde kent&#8221;. Het was de aanvangsregel der canzone welke
+voor het eerst volkomen de geliefde vergoddelijkt, en tevens het gedicht dat Dante later zelf het begin zijner nieuwe, geheel
+echte, levensware po&euml;zie zal noemen.
+
+</p>
+<p>Op den Louteringsberg spreekt de oude Toskaansche dichter Buonagiunta aldus Dante aan:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>&#8220;Maar zeg of ik hier zie dengene, die tevoren bracht de <i>nieuwe rijmen</i>, beginnende: Vrouwen, die begrip hebt van liefde.&#8221;
+
+
+</p>
+<p>En ik tot hem: &#8220;Ik ben er &eacute;&eacute;n die, <i>wanneer de Liefde iet mij inblaast, het opmerk en op die wijze waarop zij het binnen in mij dicteert, voortga het opteekenende</i>.&#8221;
+
+
+</p>
+<p>&#8220;O broeder, nu zie ik&#8221; zeide hij, &#8220;de knoop die den notaris<a class="noteref" id="xd0e557src" href="#xd0e557">2</a> en Guittone<a class="noteref" id="xd0e560src" href="#xd0e560">3</a> en mij weerhield aan deze zijde van den <i>zoeten nieuwen stijl</i>, welken ik hoor&#8221; (L. B. XXIV. 49&#8211;57).
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Levende liefde dus is het die volgens Dante den dichters van den dolce stil nuovo inspireert, en z&eacute;ker hemzelf. Moge de nog
+zoo jonge, schoolsche troubadour-geleerde <span class="pagenum">[<a id="n34" href="#n34">34</a>]</span>v&ograve;&ograve;r die wandeling langs de Arno, in de eerste tien gedichten der Vita Nuova dus, al eens bewust of onbewust de geijkte frasen
+hebben nagepraat, in deze canzone en in de gedichten er n&agrave;, zingt alleen Dante zelf en zingt hij alleen &#8220;wat het hart hem
+v&oacute;&oacute;rzeide met de stem der liefde&#8221; (<a href="#s24">&sect; XXIV</a>), zelfs d&agrave;&agrave;r nog, waar woorden en zinnen ons aandoen als herinneringen, ja plagiaten uit oudere dichters. Maar ieder dichter
+weet wel dat het geen dorre, doode abstracties zijn die de groote, in ons hart verborgen sluimerende liefde doen ontwaken
+en spreken, maar dat alleen levende schoonheid daartoe in staat is en v&ograve;&ograve;r alles &#8220;de Schoonheid die als een vrouw vol deugd
+verschijnt&#8221;. Zulk eene re&euml;el-symbolische vrouw was voor Dante Beatrice. Of zij ook voor anderen die schoone, edele lieftalligheid
+bezat die Dante verhemelt? Lieden, die haar niet kennen, raden, wanneer zij haar maar zien, dat zij &#8220;Beatrice&#8221; dat is &#8220;Zaligmaakster&#8221;
+moet heeten. (<a href="#s1">&sect; I</a>). Wanneer zij zich op straat vertoont loopt de bevolking uit om haar te zien. (<a href="#s26">&sect; XXVI</a>) &#8220;Deze is geene vrouw, maar eene der schoonste engelen uit den hemel&#8221;, zeiden sommigen. En anderen: &#8220;Deze is een wonder;
+gezegend zij de Heer die iets zoo wonderbaarlijks weet te scheppen.&#8221; Haar zachte nederigheid deelt zich mede aan elk wien
+zij een groet waardig acht; het is niet mogelijk in haar nabijheid iets slechts ook maar te denken. <span lang="de">Wahrheit</span> of <span lang="de">Dichtung</span>? Bij haren dood wijdt Cino da Pistoia eene troostcanzone aan haar nagedachtenis die alles te bevestigen schijnt wat Dante
+ter verheerlijking van zijn Beatrice zeide. Maar bevriende dichters komen elkaar gaarne in het gevlei, vooral in een dergelijke
+omstandigheid. Bovendien, wat Cino van haar zegt zijn grootendeels toespelingen op, ja aanhalingen van verzen van Dante zelf.
+En verheerlijken <span class="pagenum">[<a id="xd0e586" href="#xd0e586">35</a>]</span>niet tenslotte ook andere dichters hunne geliefden op precies dezelfde wijze? Zingt niet Cavalcanti van zijne Vanna:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Onzeggelijk is harer schoonheid glans,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wijl alle edele deugden voor haar knielen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En Schoonheid zelf haar eert als een godin.</p>
+</div>
+<p>en in een ander sonnet:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ze is z&ograve;&ograve;veel meer dan alles om haar heen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als heel de hemel grooter is dan de aarde....</p>
+</div>
+<p>Beweert niet de zoo even genoemde Cino da Pistoia van zijne Selvaggia:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">De Vrouwe, om wie ge peinzend mij ziet schrijden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toont een gelaat z&ograve;&ograve; lieflijk dat zij doet
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ontwaken in een iegelijks gemoed</p>
+<p class="line">Dien eedlen geest die daar verborgen beidde....</p>
+</div>
+<p>Getuigt niet Lapo di Gianni van zijne Lagia:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Een engel lijkt zij die op aard kwam dalen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ze is als der Liefde zuster in haar spreken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Een wonder is van haar ieder gebaar....</p>
+</div>
+<p>Deze drie dichters waren Dante&#8217;s tijdgenooten en vrienden, zij kunnen hem hebben nagevolgd, ofschoon bij Cavalcanti, zijn
+ouderen vriend en raadsman en als lyrisch dichter geenszins zijn mindere, eer het omgekeerde mag worden aangenomen. Maar zegt
+niet Guinizelli van zijne Lucia:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zij gaat getooid van zooveel lieflijkheden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ze ieders hoogmoed breekt door haren groet
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En elken heiden &#8217;t waar geloof zou schenken.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Nooit kan een laag man voor haar aanschijn treden.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maar grooter nog is &#8217;t wonder dat zij doet:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie haar aanschouwt kan niets wat slecht is denken.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e638" href="#xd0e638">36</a>]</span><p>Een lof welke zin voor zin bedenkelijk gelijkt op wat Dante in verschillende gedichten schrijft over Beatrice, en hier is
+het toch kennelijk Dante die zijn v&ograve;&ograve;rganger naspreekt.
+
+</p>
+<p>Doch wat doet het er ten slotte toe dat wij van Beatrice&#8217;s verschijning niet meer weten dan het vage beeld dat Dante zelf
+van haar geeft. Niet wat zij w&agrave;s, maar wat zij in Dante&#8217;s geest wakker riep is het belangrijke van haar bestaan, dat toch
+tenslotte maar een van die kleine, onbeteekenende feitjes was waarvan dichters dikwijls hun meest grootsche concepties ontvangen.
+Misschien w&agrave;s zij inderdaad onvergelijkelijk schoon van lichaam en edel van ziel, maar zeker zag Dante haar, lichamelijk en
+geestelijk n&ograve;g schooner en edeler, doordat hij haar omhing met het weefsel zijner eigen hoogste verlangens. Want zoo immers
+doet ieder dichter, ja ieder mensch wien de liefde het &#8220;nieuwe leven&#8221; ontsluit. Omweeft niet elke minnaar de geliefde vrouw
+met een teederen, mystieken glans, die voor zijn verbeelding&#8212;al naar den vorm waarin hij leerde denken&#8212;straalt als de aureool
+eener heilige of als de diadeem eener droomkoningin, maar die, hoe dan ook, steeds de hoogste schoonheid kroont welke in zijn
+eigen hart leeft? Dante zag in Beatrice zijn hoogsten droom van schoonheid, reinheid en deugd verwerkelijkt, en zooals iedere
+werkelijkheid voor wie bewondert en liefheeft tot symbool wordt, werd ook zij voor hem symbool van zijn eigen innerlijkste,
+dichtst-bij-God levende verlangen. Zoo is zijn werk&#8212;als elk kunstwerk in liefde geschapen, als elke liefdedaad&#8212;zoowel uitvloeisel
+en weerslag van een doorleefde realiteit als min of meer bewuste symboliseering van innerlijken droom. Misschien is de religieus-mystieke
+vorm van Dante&#8217;s exaltatie &#8220;uit den tijd&#8221; en althans voor niet-katholieken moeilijk juist te <span class="pagenum">[<a id="xd0e643" href="#xd0e643">37</a>]</span>waardeeren; haar geest is begrijpelijk en navoelbaar, en zal dit eeuwig blijven, voor elken minnaar.
+
+</p>
+<p>Hoezeer allengs, na Beatrice&#8217;s dood, deze symboliseering, die vergeestelijking overhand kreeg en de re&euml;ele, zinnelijke grondmotieven
+zijner liefde verdrong, blijkt het duidelijkst wel uit het feit dat Dante zijn herhaalde en diep-berouwde ontrouw aan de gestorven
+geliefde gevoelt als een vergrijp tegen.... de Rede. Ook de zalige Beatrice trouwens, die hem zijnen afval van haar verwijt,
+verstaat onder die ontrouw nog iets anders en meer dan amoureuse avonturen, al veroordeelt zij natuurlijk ook deze.
+
+</p>
+<p>In de Vita Nuova beschrijft Dante zelf hoe, kort reeds na Beatrice&#8217;s dood, de aanblik eener &#8220;deernisvolle vrouwe&#8221; hem tot
+een tijdelijke ontrouw verlokte. Maar n&agrave; deze &#8220;Vrouwe aan het Venster&#8221; hebben hem, behalve de vrouw waarmede hij huwde, nog
+menige andere van den rechten weg doen afdwalen. Witte, de vermaarde Dante-kenner, somt er een zevental op, terwijl anderen
+ook een verhouding aannemen tusschen Dante en de vrouw van zijn broeder. En de ontzetting die den dichter op zijn helletocht
+aangrijpt over het lot van de echtbrekers Paolo en Francisca (Hel V. 139), een ontzetting zoo geweldig dat zij hem bewusteloos
+doet neerstorten, schijnt wel op eenig schuldbesef te wijzen. Ik houd het zelfs voor waarschijnlijk dat ook nog tijdens het
+leven van Beatrice Dante&#8217;s gedachten niet voortdurend en zeker niet onverdeeld aan haar behoorden. Zou Dante de twee &#8220;edele
+dames&#8221; die hij tot &#8220;scherm der waarheid&#8221; gebruikte, dat wil zeggen die hij openlijk het hof maakte kwasi om zijn liefde voor
+Beatrice te verbergen, niet eene iets meer dan geveinsde liefde hebben toegedragen? Waarom schreef hij in dien tijd, toch
+een paar jaren, niets voor Beatrice en kan hij de <span class="pagenum">[<a id="xd0e649" href="#xd0e649">38</a>]</span>enkele gedichten dier periode welke in de Vita Nuova zijn opgenomen (<a href="#s7">&sect; VII</a>, <a href="#s8">VIII</a> en <a href="#s9">IX</a>) slechts op een zeer gedwongen wijze met Beatrice in verband brengen? Het zou mij niets verwonderen als Dante het oude troubadourstrucje
+slechts achteraf had toegepast om twee werkelijke, voorbijgaande en later berouwde liefden te verontschuldigen. Zegt hij niet
+zelf dat het vertrek van zijn eerste &#8220;schermo&#8221; hem &#8220;meer bedroefde dan hij tevoren voor mogelijk zou hebben gehouden&#8221;? (<a href="#s7">&sect; VII</a>) En huldigt hij het tweede niet zoo ondubbelzinnig dat &#8220;maar al te vele lieden er over spraken op eene wijze welke de hoofschheid
+te buiten ging&#8221;? (<a href="#s10">&sect; X</a>) Mij dunkt, zelfs de in zijn gevoel het meest verkunstelde troubadour zou zich niet zoo aanstellen zonder er althans iets
+van te meenen. Het waren &#8220;schoone en lieflijke&#8221; vrouwen en geen ongracelijke coquettes als b.v. de juffer achter wie Goethe
+zijn liefde voor K&auml;tchen Sch&ouml;nkopf verborg! Doch hoe dit zij, z&eacute;ker mag men aannemen dat Dante&#8217;s latere liefden&#8212;voor een man
+van zijn temperament spreekt het vanzelf&#8212;niet alle even platonisch geweest zullen zijn. In het begin der Vita Nuova moge hij
+al verklaren: &#8220;dat de Liefde hem nooit beheerschte zonder den trouwen raad der Rede&#8221;, deze verklaring slaat slechts op de
+levensperiode v&ograve;&ograve;r zijn achttiende jaar. L&agrave;ter, in verschillende gedichten&#8212;en een dichter is in zijn Dichting altijd m&eacute;&eacute;r
+waar dan in zijn voor Waarheid gegeven proza&#8212;spreekt hij wel anders. Bijvoorbeeld in het sonnet: &#8220;Sinds &#8217;t negende van mijner
+jonkheid jaren&#8221;:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">..En &#8217;k weet hoe hij (Amor) ons ment en zweept en spoort....</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Want altijd in den kring van Amor&#8217;s krijt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is vrije wil d&ugrave;s door zijn macht gebonden,<span class="pagenum">[<a id="xd0e674" href="#xd0e674">39</a>]</span></p>
+<p class="line">Dat gansch vergeefs der Rede raad er strijdt;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Steeds kan een nieuwe spoor de flank hem wonden:</p>
+<p class="line">Wat lust hem ook op &#8217;t oogenblik berijdt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De nieuwe volgt hij wen h&agrave;&agrave;r krachten zwonden.</p>
+</div>
+<p>Zijn dit niet woorden van een man die &#8220;het klappen van de zweep kent&#8221;? En wie, die niet behalve den zegen ook den vloek der
+liefde gekend heeft bij ondervinding, zou een sonnet kunnen schrijven als dat, hetwelk Dante richtte aan Vrouwe Pietra degli
+<span class="corr" id="xd0e686" title="Bron: Scrovigny">Scrovigni</span>, aan wie hij ook eenige groote canzonen gewijd had en die, als ook zij &#8220;symbool&#8221; is, toch zeker het best dit gansche ras
+van nietige, maar wreede en &#8220;steen&#8221;-harde wezentjes verbeeldt, wier ijdelheid het goed geloof en den gullen hartstocht des
+dichters pleegt te misbruiken.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ik vloek den dag dat mij voor &#8217;t eerst verblijd
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Het licht heeft dier <span class="corr" id="xd0e694" title="Bron: verraderlijk&euml;">verraderlijke</span> oogen;
+</p>
+<p class="line">En &#8217;t uur dat ge in mijn hart gekomen zijt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En hebt mijn ziel er ganschlijk aan onttogen.... etc.</p>
+</div>
+<p>Ik leg opzettelijk eenigszins den nadruk op Dante&#8217;s &#8220;afdwalingen&#8221;, omdat vele commentatoren en lezers in hunne teleurstelling
+over het feit dat het karakter van den door hen bewonderden dichter niet precies beantwoordt aan hun eigen moreele overtuigingen,
+die zoo gaarne zouden willen weg-&#8220;verklaren&#8221; met een gekunstelde geleerdheid, welke zonder twijfel zelfs Dante te kras zou
+zijn geweest. Deze lieden bedoelen het goed, maar zij bewijzen de nagedachtenis van den <i>dichter</i> zeker geen dienst met hun pogingen om ook Dante&#8217;s &#8220;zondige&#8221; liefden te versymboliseeren. Want juist in het zoogenaamd zwak-menschelijke
+van zijn liefdeleven vond Dante toch tenslotte die aanleiding tot strijd tegen zichzelf, tot opvoeding door zelftucht, die
+de dichter&#8212;evenals trouwens elk werkelijk <span class="pagenum">[<a id="xd0e706" href="#xd0e706">40</a>]</span>karakter&#8212;behoeft om waarlijk groot te kunnen worden.
+
+</p>
+<p>Ik zeide reeds dat overigens Dante, en ook Beatrice, deze afdwalingen op eene andere wijze veroordeelen dan de onthutste commentatoren.
+
+</p>
+<p>V&ograve;&ograve;rdat Dante, aan het aardsche paradijs gekomen, het gelaat der zalige Beatrice mag aanschouwen, spreekt zij hem aldus toe:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>&#8220;Dante, omdat Virgilius weggaat, ween niet meer, ween nog niet, daar het om een ander zwaard (berouw) u voegt te weenen. (L.
+B. XXX. 55&#8211;57).
+
+
+</p>
+<p>Aanschouw mij wel, wel ben, wel ben ik Beatrice; hoe verwaardigdet gij u tot den berg toe te komen? Wist ge niet dat hier
+de mensch gelukkig is?&#8221; (73&#8211;75).
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>En de dichter verhaalt:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Mijne oogen vielen omlaag in de heldere bron, maar mij daarin ziende, trok ik ze terug tot het gras: zoo groote <i>schaamte</i> bezwaarde mij het voorhoofd. (76&#8211;78).
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Later spreekt Beatrice tot de Engelen, die medelijden betoonen met den door hare verwijten geheel verslagen dichter:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>&#8220;Eenigen tijd hield ik hem &ograve;p met mijn gelaat: de jeugdige oogen hem vertoonende, leidde ik hem, zoodat hij was met mij <i>op het goede doel gericht</i>.
+
+
+</p>
+<p>Zoodra ik op den dorpel was van mijn tweeden leeftijd en van leven verwisselde, pakte hij zich weg van mij en gaf hij zich
+aan een ander.
+
+
+</p>
+<p>Wanneer ik van vleesch tot <i>geest</i> was opgerezen, en <i>schoonheid en deugd</i> mij waren gegroeid, was ik hem minder dierbaar en gevallig;
+
+
+</p>
+<p>en hij lichtte de schreden langs den <i>niet waren weg, valsche schijnbeelden des goeds volgende, die niet gaaf wedergeven wat zij beloofden</i>&#8221;. (121&#8211;132).
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>In den volgenden zang bekent Dante:
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e753" href="#xd0e753">41</a>]</span></p>
+<div class="blockquote">
+<p>Weenende zeide ik: &#8220;<i>De tegenwoordige zaken</i> met hun valsche behagen, keerden mijne schreden, zoodra uw aanblik was schuilgegaan&#8221;. (XXXI 34&#8211;36).
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Waarna Beatrice antwoordt:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>&#8220;Toen u het eerst de schichten der begeerte der bedriegelijke zaken troffen, had ge u moeten opheffen, om mij, die niet meer
+zoodanig was, te volgen.
+
+
+</p>
+<p>Gij moest niet meer uw vleugelen omlaag laten drukken om meer slagen te verwachten, <i>hetzij door een meisje</i>, of <i>eenige andere ijdelheid</i> met zoo korte bate.&#8221; (55&#8211;60).
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Dit zijn Beatrice&#8217;s verwijten, naar aanleiding waarvan Dante zegt:
+
+</p>
+<p>&#8220;Zulk een <i>zelfkennis</i> beet mij het hart, dat ik verwonnen viel (88)&#8221;. Men ziet het, ook andere dingen dan het naloopen van een meisje gelden der
+hemelsche Beatrice voor afval van haar. Niet echter zijn huwelijk met Gemma Donati, de vrouw bij wie Dante vier, volgens anderen
+zelfs negen kinderen verwekte. En ook de toch zeer re&euml;ele ontrouw in den gewonen zin des woords aan deze zijne echtgenoote
+zelf wordt hem nergens verweten. Dante&#8217;s ontrouw, wat althans door hemzelf als zoodanig gevoeld wordt, is inderdaad een andere
+dan de gewone en in zooverre hebben de redders zijner moraliteit gelijk, die meenen dat Beatrice&#8217;s verwijten op <i>geestelijke</i> afdwalingen, op verslapping van Dante&#8217;s geloofsijver of studie betrekking hebben. Het zware zelfberouw dat Dante kwelt is
+niet het gewone zondegevoel van een man die een gestorven geliefde&#8212;en bovendien in dubbel opzicht zijn eigen vrouw&#8212;ontrouw
+is; maar bovenal het besef dat telkens elkeen pijnigt die een levenstaak te vervullen heeft: tijd en geestkracht verspild,
+verknoeid te hebben aan iets anders dan zijn hoogsten droom, zich van zijn weg te hebben laten afleiden door &#8220;ijdelheden van
+korte bate&#8221;, door nietige alledaagschheden en <span class="pagenum">[<a id="xd0e785" href="#xd0e785">42</a>]</span>gebeurtenissen en <i>onder andere</i> &ograve;&ograve;k door een lichtzinnig leven, zooals Dante gedurende eenigen tijd in gezelschap van zijn zwager Forese Donati, den gulzigaard,
+geleid schijnt te hebben. Cavalcanti, die&#8212;schoon volgens zijn tijdgenooten zelf niet zeer standvastig in zijn minnedienst&#8212;in
+een merkwaardig sonnet de rol van &#8220;vriend die mij mijn feilen toont&#8221; op zich neemt, verwijt Dante diens &#8220;verwerpelijk&#8221; leven
+na den dood van Beatrice scherp genoeg en vooral smartelijk genoeg om aan een re&euml;ele reden voor zijn verwijt te mogen gelooven,
+al mag men anderzijds ook aannemen dat Dante, evenals de meeste zelf-aanklagers, zichzelf zwarter afschildert dan hij eigenlijk
+was. Wanneer Dante op den Louteringsberg in den tuin waar de gulzigaards hun Tantaluskwelling ondergaan, Forese ontmoet, voegt
+hij hem toe:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>&#8220;Zoo ge u wederom in den geest haalt hoedanig gij met mij waart en ik met u, dan zal nog de herinnering u bezwaren&#8221; (XXIII
+115&#8211;117).
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>En dat in dit &#8220;schandelijk&#8221; leven de pargoletta&#8217;s, de meisjes waarvan Beatrice gewaagt, een rol gespeeld zullen hebben, lijdt
+ook voor Dante, die bovendien volstrekt geen gulzigaard was, geen twijfel. Ook het afschuwelijk-drastische droomgezicht der
+Wellust als Sirene wijst er op. (L. B. XIX. 7.) Maar ik herhaal: zoozeer was Beatrice voor Dante tot een symbool geworden
+dat hij zijn ontrouw slechts in zooverre als zondig voelde als zij hem werkelijk afhield van dien levensdroom dien Beatrice
+in zijnen geest verbeeldde. En men betreure niet, en verdoezele nog minder, de afdwalingen van een man, wiens deugd en grootheid
+juist daarin bestaan dat hij tr&ograve;ts den strijd zijner hartstochten telkens den stillen vrede zijner geestelijke hoogheid hervindt.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e796" href="#xd0e796">43</a>]</span></p>
+<p>De gedichten in het Nieuwe Leven opgenomen, werden geschreven tusschen 1283 en 1292, den tijd waarin Dante&#8217;s dichterschap
+nog in zijn eerste ontwikkeling was. Maar ofschoon er hierdoor een zeer merkbaar verschil bestaat tusschen de vroegere en
+latere, hebben zij toch alle onmiskenbaar dien zekeren gevoelstoon van innerlijke doorleefdheid, die hen tot zuivere lyriek
+maakt, trots sommige gekunsteldheden welke een oppervlakkig beoordeelaar zouden kunnen misleiden. Ook dat het, overigens zoo
+simpele verhaal, nog tal van niet eens oorspronkelijk verzonnen, maar direkt uit de proven&ccedil;aalsch-siciliaansch-toskaansche
+po&euml;zie overgenomen elementen bevat, vooral in het eerste gedeelte: het epitheton &#8220;<span lang="it">gentilissima</span>&#8221; voor de geliefde Vrouwe, het beven bij haren aanblik, de geheimhouding van zijn liefde voor de onbescheiden nieuwsgierigen
+en het zich verstoppen achter een &#8220;schermo&#8221;, de bespotting door de aangebedene, de voorstelling der Liefde als Leenheer en
+der minnaars als diens Getrouwen, het eten van het hart des minnaars, en tal van andere reminiscenzen, ja plagiaten, waarop
+in de aanteekeningen nog hier en daar zal worden gewezen of van welke men in de gedichten in het Aanhangsel parallelplaatsen
+zal kunnen vinden&#8212;dit alles, dat soms den indruk geeft alsof Dante opzettelijk in &eacute;&eacute;n werk alle kenmerken der oude minnepo&euml;zie
+heeft willen bijeenbrengen; dit alles behoeft t&ograve;ch den lezer in het minst niet te doen twijfelen aan de &#8220;echtheid&#8221; van het
+gevoel dat Dante bezielde toen hij het in dien half-traditioneelen vorm uitte. Evenmin het feit dat deze lyriek achteraf zoo
+gemakkelijk tot &eacute;&eacute;n allegorisch geheel te vereenigen bleek. Want&#8212;en hier raak ik aan het kenmerk van alle waarlijk groote
+lyriek&#8212;Dante&#8217;s po&euml;zie was geen <i>stemmings</i>kunst, wisselend als spelende golfjes, maar al zijn <span class="pagenum">[<a id="xd0e805" href="#xd0e805">44</a>]</span>po&euml;zie werd gedragen door &eacute;&eacute;nzelfden, standvastigen onderstroom van innerlijkst <i>gevoel</i>, dat wil zeggen door &eacute;&eacute;nen levensdrang, &eacute;&eacute;nzelfde stuwing naar het innerlijk aanschouwde ideaal van hun schepper. Hierdoor
+komt het dat het meerendeel van deze lyrische gedichten van aanvang af en niettegenstaande de toevalligheid van hun ontstaan,
+voorbeschikt was later deel uit te maken van een grooter werk, dat in zijn geheel dien innerlijksten levensdrang zou versymboliseeren.
+
+</p>
+<p>Er zijn duidelijk drie fasen in Dante&#8217;s liefde tot Beatrice te onderscheiden; fasen waarin zich in het kort de geheele ontwikkeling
+der minnepo&euml;zie zooals die in het voorgaande werd geschetst, herhaalt. Ten eerste de nog bijkans geheel traditioneel-chevalereske
+vereering van het lieflijke meisje, waarbij men eigenlijk niet goed weet of haar uiterlijke schoonheid dan wel haar innerlijke
+deugd er het werkelijke motief van is, of begeerte dan wel zuivere bewondering den grondtoon er van vormt. Verwarring, verbijstering
+is het overheerschende gevoel dat Beatrice in Dante teweeg brengt. Wanhoop om de onthouding van haar groet en om haar bespotting
+van zijn hulpelooze onthutstheid bij haar aanblik, vervult hem veel sterker dan elke andere aandoening. Die aanblik vermoordt
+hem en toch is de gedachte all&eacute;&eacute;n aan haar hem niet voldoende, hij moet haar zien, hij <i>begeert</i> haar <i>schoonheid</i>. Als &#8220;Amor hem bespringt&#8221; vergeet hij hoe haar nabijheid hem eigenlijk martelt,
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">En dan, wijl ik voor eigen zwakheid zwicht,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Kom &#8217;k bleek, ontdaan, van alle kracht begeven,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Tot u, of me ook &ugrave;w blik genezing biedt.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Haar zoo ik opzie tot uw zoet gezicht,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Begint nog smartlijker mijn hart te beven,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En &#8217;k voel hoe &#8217;t leven uit mijn adren vliedt. (<a href="#s16">&sect; XVI</a>)
+</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e835" href="#xd0e835">45</a>]</span><p>Maar nu volgt, na een psychischen schok, welken ik, met <span class="corr" id="xd0e838" title="Bron: Rosetti">Rossetti</span>, alleen kan toeschrijven aan Beatrice&#8217;s huwelijk, een tijdperk van verpuring, van een volkomen kuische vereering, waarin
+&#8220;woorden die zijn Vrouwe prijzen&#8221; Dante&#8217;s eenige gelukzaligheid uitmaken. Het is de periode die opent met de reeds genoemde
+groote canzone &#8220;Gij Vrouwen edel, die de liefde kent&#8221; en het sonnet waarin hij spreekt van de ontwaking der liefde in het
+&#8220;edel hart&#8221;. Dante&#8217;s taal is nu oorspronkelijker en machtiger, zijn hart rustiger; hij begeert niet meer haar schoonheid,
+maar prijst alleen haar deugd en als Amor thans weer al zijn zinnen uitdrijft en hem geheel met de gedachte aan haar vervult,
+is hij niet langer verbijsterd, maar gelukkig.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zoolang nu heeft mij Amor in zijn macht
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En mij gewend aan zijne heerschappij,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat even hard als eerst mijn slavernij</p>
+<p class="line">Mij scheen, zij thans mij lieflijk lijkt en zacht. (<a href="#s27">&sect; XXVII</a>).
+</p>
+</div>
+<p>In de derde fase, wanneer door Beatrice&#8217;s dood het toch altijd min of meer onnatuurlijk ge&euml;xalteerde van zijn onzinnelijk
+verlangen is opgeheven, stijgt Dante&#8217;s vereering tot een zuiver geestelijke aanbidding, welke hij wel, misleid door het medelijden
+der &#8220;Vrouwe aan het Venster&#8221; voorbijgaand zal kunnen verzaken, maar welke hij ten laatste &#8220;door het leed gelouterd&#8221; toch weer
+terugvindt in een volkomen, maar woordelooze, innerlijke aanschouwing der &#8220;uit zichzelf stralende&#8221; zalige Beatrice.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Boven die sfeer die &#8217;t allerwijdste kringt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vermag mijn geest als stille zucht te stijgen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een nieuw begrip, dat Liefde in leed verkrijgen</p>
+<p class="line">Mij deed, heeft hem tot zulk een vlucht bezwingt.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e864" href="#xd0e864">46</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">En daar, waarheen heel zijn verlangen dringt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ziet hij een Vrouwe voor wie de englen neigen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Z&ograve;&ograve; stralend dat mijn pelgrim-geest in d&#8217; eigen</p>
+<p class="line">Lichtgloed haar schouwt, die uit haar wezen blinkt.</p>
+</div>
+<p class="alignright">(<a href="#s41">&sect; XLI</a>).
+
+
+</p>
+<p>De gedichten geven dus een doorloopende ontwikkeling weer en het verklarend proza behoeft slechts weinig uit te weiden om
+deze ontwikkeling duidelijk in het licht te stellen. Toch geeft het op enkele plaatsen m&eacute;&eacute;r dan een noodzakelijke uiteenzetting
+van omstandigheden. En op deze plaatsen blijkt het sterkst Dante&#8217;s bewuste opzet om met behulp van zijn later-geschreven,
+rustig, min of meer stijf en doctrinair proza, zijne van leven sidderende liefdeslyriek voor te stellen als de theologisch-moreele
+allegorie der ziel die God zoekt. Zoo is bijvoorbeeld all&eacute;&eacute;n in het proza sprake van het mystieke getal negen en zijn klaarblijkelijk
+verband met de Drie-eenheid en Beatrice; zoo wordt all&eacute;&eacute;n in het proza het woord &#8220;salute&#8221; opzettelijk gebezigd op een wijze
+waarop het zoowel Beatrice&#8217;s &#8220;groet&#8221; als &#8220;Genade, Heil, Verlossing&#8221; beteekent. Ook uit het <i>schiften</i> van zijn gedichten blijkt dat Dante slechts die opnam die zich voor een symbolische uitlegging het best leenden. Van sommige
+weggelaten gedichten kan misschien gezegd worden dat zij &ograve;f te veel herhalingen bevatten van wat in de wel-opgenomene beter
+en schooner gezegd is, &ograve;f zelfs dat deze latere omwerkingen ervan zijn. Maar waarom het geheel oorspronkelijke &#8220;Sinds &#8217;t negende
+van mijner jonkheid jaren&#8221;, waarvan hierboven reeds iets werd aangehaald, weggelaten? Niet toch wijl het geen volkomen zuivere
+uiting van Dante&#8217;s gevoel zou zijn. Integendeel! Juist omdat er m&eacute;&eacute;r dan Dante wenschte uit bleek, hoezeer hij ontvankelijk
+was voor andere liefde dan platonische vereering en middeleeuwsche <span class="pagenum">[<a id="xd0e884" href="#xd0e884">47</a>]</span>aanbidding. Het sonnet harmonieerde niet met den grondtoon der Vita Nuova. En hetzelfde geldt voor het sonnet aan Lisette
+(zie <a href="#aanh">aanhangsel</a>), wanneer deze althans werkelijk de Vrouwe aan het Venster is. Het valt uit den toon, het doet deze Vrouwe wereldscher, ik
+zou haast zeggen koketter zien, dan de sonnetten die alleen haar deernis prijzen.
+
+</p>
+<p>Het sonnet (<a href="#s24">&sect; XXIV</a>) waarin Dante de nadering achter elkaar van Monna Vanna (Cavalcanti&#8217;s geliefde), bijgenaamd Primavera, en Monna Bice beschrijft,
+eindigt:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">En Amor sprak&#8212;wel heeft mijn geest &#8217;t vernomen&#8212;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">D&eacute;ze is de Lente en Liefde noem ik h&agrave;&agrave;r
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die op haar volgt, zoozeer gelijkt ze mij.</p>
+</div>
+<p>Maar eerst later, onder het schrijven van het proza, valt hem de gedachte in deze Primavera te beschouwen als v&ograve;&ograve;rloopster
+van Bice en haar waren naam Giovanna af te leiden van Johannes den Dooper, om op deze wijze gelegenheid te hebben Bice zelf
+te vergelijken met den Zaligmaker.
+
+</p>
+<p>Het is hier de plaats om even de veelbesproken vraag te behandelen welke de eigenlijke beteekenis van den titel &#8220;Vita Nuova&#8221;
+is. Sommige commentatoren meenen dat met het woord <span lang="it">&#8220;nuovo&#8221; (novo, novello)</span> dat in het oud-italiaansch behalve voor &#8220;nieuw&#8221; ook wel wordt gebezigd voor &#8220;jong, jeugdig, lentelijk&#8221;, gedoeld wordt op
+de intrede van een nieuw levens<i>tijdperk</i>, zoodat de titel ware te vertalen met &#8220;Jeugdleven&#8221;. Zelfs al was deze opvatting in overeenstemming te brengen met Dante&#8217;s
+eigen schoolsche indeeling der menschelijke leeftijden, later door hem in het Convitto gegeven, waar de <i lang="it">adoleszenza</i> duurt van het 1ste tot het 25ste, de <i lang="it">gioventu</i> van het 26ste tot 45ste jaar (Conv. I. 1 en IV 24), dan nog zou ik mij aansluiten <span class="pagenum">[<a id="xd0e917" href="#xd0e917">48</a>]</span>bij hen die, evenals het geheele werk ook den titel symbolisch duiden in den zin van ontwaking, wedergeboorte, liefdelente.
+Dante had van zijn eenzame kindsheid v&ograve;&ograve;r het negende jaar waarschijnlijk geen aangename, althans geen bijzondere herinneringen.
+Hij begon eerst werkelijk te leven toen de verschijning van Beatrice hem uit dit onbeduidende voorbestaan deed ontwaken, het
+nieuwe in zijn leven is niet het begin van een nieuwen <i>levenstijd</i>, maar van een nieuwen <i>zielstoestand</i>. Dat dit overigens ook reeds de opvatting was van Dante&#8217;s voorgangers bewijst dit gedicht van Raimbaut d&#8217;Aurenga:
+
+</p>
+<div class="poem" lang="it">
+<p class="line">Ab <i>nou</i> cor et ab <i>nou</i> talen,
+</p>
+<p class="line">ab <i>nou</i> saben et ab <i>nou</i> sen,
+</p>
+<p class="line">et ab <i>nou</i> belh captenemen,
+</p>
+<p class="line">vuelh un bon <i>nou</i> vers comensar;
+</p>
+<p class="line">e qui mos bons <i>nous</i> motz enten,
+</p>
+<p class="line">ben er plus <i>nous</i> a son viven,
+</p>
+<p class="line">qu&#8217;om vielhs s&#8217;en deu <i>renovelar</i></p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line"><i>(Met een nieuw hart en nieuw verlangen,</i></p>
+<p class="line"><i>Met nieuw begrip en nieuwe bedoeling</i></p>
+<p class="line"><i>Op een nieuwe en schoone wijze,</i></p>
+<p class="line"><i>Wil ik een schoon nieuw lied beginnen;</i></p>
+<p class="line"><i>En wie mijn schoone nieuwe woorden verstaat,</i></p>
+<p class="line"><i>Zal zekerlijk vernieuwd worden in zijn leven,</i></p>
+<p class="line"><i>Zoodat zelfs een oud man zich zal verjongen).</i></p>
+</div>
+<p>De driedeeling waarvan ik hierboven sprak is niet willekeurig. Zij wordt door Dante zelf aangegeven. Twee malen toch spreekt
+hij in het proza over een &#8220;materia nuova&#8221;, een nieuwe stof die hij zal gaan behandelen en beide malen juist op de plek waar
+de door mij gekenschetste verandering in zijn gemoedstoestand plaats grijpt. Ik heb daarom mijne vertaling in drie &#8220;gedeelten&#8221;
+gesplitst, die elk eindigen met de hierboven aangehaalde gedichten. Dat deze indeeling, <span class="pagenum">[<a id="xd0e990" href="#xd0e990">49</a>]</span>de meest logische, ook werkelijk de juiste is, wordt naar mijn meening nog aannemelijk gemaakt door eene eigenaardigheid der
+compositie, welke voor zoover ik weet nog door niemand werd opgemerkt. Reeds sedert lang werd er op gewezen dat de volgorde
+der gedichten zoo symmetrisch is dat zij onmogelijk toevallig kan zijn. De cyclus bestaat namelijk uit 26 sonnetten of althans
+kleinere gedichten van &eacute;&eacute;ne strophe en 5 canzones, elk van 2 tot 6 strophen, welke gedichten aldus gegroepeerd zijn:
+
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>(9s + c). c. 4s. c. 4s. c. (9s + c).</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Of de symmetrie dezer reeks werkelijk een verborgen bedoeling heeft laat ik in het midden; gegeven Dante&#8217;s zin voor formalisme
+lijkt het mij wel waarschijnlijk. Ik wijs er nu echter op dat bij mijn driedeeling de afscheidingen zoodanig vallen dat de
+eerste beide hoofdstukken elk omvatten 10 en het derde 11 gedichten. Beschouwt men nu het laatste sonnet als een soort van
+epiloog&#8212;en inderdaad bevat het het resultaat van de geheele voorgaande ontwikkeling&#8212;dan is deze indeeling in <i>drie</i> (drie-eenheid) hoofdstukken, van elk <i>tien</i> (volmaakte getal) gedichten geheel in overeenstemming met diezelfde getallenmystiek die ook de indeeling der Commedia beheerscht.
+(<i>Drie</i> boeken, waarvan twee bestaande uit 33 (3 &times; 10 + 3) zangen en een uit 33 zangen + Proloog).
+
+</p>
+<p>Over het proza nog een paar opmerkingen. Het verhalend gedeelte ervan, dat tot begrip van het <i>verband</i> der gedichten dient, is niet geheel en al een vinding van Dante. Reeds de proven&ccedil;aalsche troubadours plachten zulke uitleggingen,
+razo&#8217;s, als biografische aanteekeningen aan de losse gedichten hunner collega&#8217;s toe te voegen, o.a. bij de liederen van Bertrand
+de Born, en ook in oudere Italiaansche <span class="pagenum">[<a id="xd0e1012" href="#xd0e1012">50</a>]</span>canzoniere&#8217;s of liederenbundels treft men ze aan. Maar wel is Dante de eerste, en hij bleef ook de eenige, die z&eacute;lf, een geh&eacute;&eacute;le
+reeks van gedichten door zulk verklarend proza&#8212;ook hij noemde het &#8220;ragione&#8221;&#8212;in een onderling logisch verband bracht. Behalve
+dezen verband-leggenden tekst evenwel bevat het boekje ook nog korte glossen over bouw en indeeling der gedichten elk afzonderlijk.
+Dante noemt ze &#8220;divisioni&#8221;. Sommige commentatoren, onder anderen reeds dadelijk Boccaccio, hebben deze divisioni geschrapt
+of als latere kantteekeningen van anderen beschouwd. Maar zij behooren niettemin wezenlijk tot het werk. Zij laten ons Dante
+zien in heel zijne, voor ons modern gevoel soms bijna lachwekkende schoolschheid. Maar z&ograve;&ograve; was de 27-jarige autodidakt, die
+zich, zonder universitaire opleiding en waarschijnlijk ook zonder geregeld onderwijs, alle wetenschappen van zijn tijd, alle
+christelijk-schoolsche wijsheid en waanwijsheid, moest eigen maken. Wie zich vermag in te denken in dien onstilbaren dorst
+naar weten en overzien die dezen tijd beheerschte en de behoefte aan systematiek die hiervan een gevolg is, zal het niet langer
+zoo h&eacute;&eacute;l absurd vinden dat de dichter Dante, maar toch die dichter die, zooals zijn eerste biograaf, Villani (&#8224; 1336) zeide:
+&#8220;eenigszins trotsch was op zijn weten en minachtend-verwaten&#8221;, met een soms pijnlijke dorheid zijn eigen schoonste lyrische
+uitingen beredeneert, zelfs nog daar, waar de structuur zoo eenvoudig en doorzichtig is, dat iedere nadere verklaring ervan
+niet anders kan schijnen dan een overbodige pedanterie. En toch is zelfs in deze divisioni wel hier en daar een gevoeliger
+toon te hooren. Is de overweging waarom de divisioni tijdens het leven van Beatrice achter de gedichten, maar na haar dood
+er v&ograve;&ograve;r geplaatst worden: namelijk <span class="pagenum">[<a id="xd0e1014" href="#xd0e1014">51</a>]</span>dat door ze aldus te plaatsen, de gedichten zonder gevolg of geleide optreden en daardoor &#8220;meer verweduwd zullen schijnen&#8221;,
+is deze skrupule belachelijk-sentimenteel of kinderlijk-beminnelijk? Z&eacute;ker is zij niet de dorre overweging van een kwasi-wetenschappelijk
+glossateur. En voorts vergete men niet, dat het ook niet de volgroeide geleerde is die het proza der Vita Nuova schreef, maar
+juist de nog ongeleerde en daardoor tot geleerdheidsvertoon geneigde beginneling; de jonge man, die wel graag Latijnsche auteurs
+aanhaalt en ook zelfs wel een brief in die taal weet te schrijven, maar wien het toch veel moeite kostte Bo&euml;tius en Cicero
+te lezen; die over Ptolomaeus spreekt zonder diens stelsel goed te kennen en die aan het slot van zijn boekje zelf z&ograve;&ograve; diep
+gevoelt dat hij eerst nog &#8220;veel studeeren&#8221; moet alvorens hij zijn liefde waardiglijk zal kunnen opvoeren tot de verheerlijking
+en dienst van haar, zijn Beata Beatrix, zijn ideaal van Schoonheid en Deugd en ook ons aller goddelijke troosteres en leidster,
+hoe wij haar ook noemen.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Beatrice dus werkelijkheid en symbool, de Vita Nuova spontane lyriek en bedachte allegorie. Zoo is ook de Divina Commedia
+een schepping waarin zuiverst gevoel versmolt met hoogste gedachte. En dezelfde gedachte als die welke de Vita Nuova beheerscht:
+de loutering van den geest door begeerte, afdwaling, leed, berouw en terugkeer heen tot de hoogste Liefde. In beide werken
+dezelfde drievoudige synthese: subjektiviteit en objektiviteit, realisme en idealisme, gevoel en verstand; een synthese, jong
+en lieflijk in de Vita Nuova, mannelijk en grootsch in de Commedia. Het is zooals Rossetti zegt in zijn &#8220;<span lang="en">Early Italian poets</span>&#8221;<span class="corr" id="xd0e1023" title="Bron: ..">:</span> &#8220;Door de geheele Vita Nuova heen <span class="pagenum">[<a id="xd0e1026" href="#xd0e1026">52</a>]</span>zingt een geluid als het eerste zachte murmelen dat wij hooren ergens op een verre weide en dat ons voorbereidt op den aanblik
+der zee.&#8221;
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Literatuur. Van de ontzaglijk uitgebreide Dante-literatuur noem ik hier alleen die werken die mij bij de samenstelling dezer
+inleiding en van de aanteekeningen van het meeste nut waren.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Giovanni Melodia: La Vita Nuova. 1905, tekst met zeer uitgebreid commentaar.
+
+</p>
+<p>Michele Scherillo: La Vita Nuova. 1911, eveneens met uitvoerig commentaar.
+
+</p>
+<p>I. del Lungo: <span lang="it">Beatrice nella Vita e nella poesia del secolo XIII</span> 1891.
+
+</p>
+<p>Fr. Pasqualigo: <span lang="it">Pensieri sull&#8217; allegoria della Vita Nuova di Dante</span> 1896.
+
+</p>
+<p>Karl Vossler: <span lang="de">Die philosophischen Grundlagen zum &#8220;S&uuml;ssen neuen Still&#8221;</span> 1904.
+
+</p>
+<p>Fr. Xaver. Kraus: <span lang="de">Dante, sein Leben und sein Werk</span>. 1897.
+
+</p>
+<p>D. G. <span class="corr" id="xd0e1060" title="Bron: Rosetti">Rossetti</span>: <span lang="en">Early Italian Poets</span>.
+
+</p>
+<p>Henri Hauvette: Dante. Inleiding tot de studie van de Divina Commedia. 1913. (Wereldbibliotheek).
+
+</p>
+<p>H. J. Boeken: De Hel, de Louteringsberg en het Paradijs; in proza vertaald. (Wereldbibliotheek).
+
+
+
+
+
+
+</p>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#n1src" id="n1">1</a></span> Van alle in deze Inleiding aangehaalde gedichten van Dante, (buiten die der Vita Nuova) of van zijn voorgangers en tijdgenooten
+vindt men de geheele vertaling in het Aanhangsel.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e557src" id="xd0e557">2</a></span> De Siciliaan Jacopo da Lentino.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e560src" id="xd0e560">3</a></span> De Toskaan Guittone d&#8217;Arezzo.
+</p>
+</div>
+</div>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e1070" href="#xd0e1070">54</a>]</span><div class="body"><span class="pagenum">[<a id="xd0e1073" href="#xd0e1073">55</a>]</span><div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Voorrede</h2>
+<p>In dat gedeelte van het boek mijner herinnering, v&ograve;&ograve;r hetwelk weinig te lezen zoude zijn, bevindt zich een opschrift, hetwelk
+luidt:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line"><span class="letterspaced" lang="la">INCIPIT VITA NOVA<a class="noteref" id="xd0e1083src" href="#xd0e1083">1</a>.</span></p>
+</div>
+<p>Onder hetzelve vind ik de woorden geschreven, welke het mijne bedoeling is in dit boekske weer te geven, zoo niet in hun geheel,
+dan tenminste hun zin.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e1088" href="#xd0e1088">56</a>]</span></p>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote" lang="nl-1900"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1083src" id="xd0e1083">1</a></span> Het nieuwe leven begint; of: Hier begint het &#8220;Nieuwe
+leven.&#8221;
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Eerste gedeelte</h2>
+<h2 class="sub">(1274&#8211;1287).</h2>
+<div class="div2" id="s1">
+<h3 class="normal">&sect; I.</h3>
+<p>Negen malen welhaast na mijne geboorte was de hemel des lichts<a class="noteref" id="xd0e1099src" href="#xd0e1099">1</a> tot hetzelfde punt weergekeerd, voor zoover zijn eigen omloop betreft, toen mijnen oogen voor het eerst verscheen de glorierijke
+Vrouwe mijner Gedachte, die door velen, die niet wisten hoe haar te moeten noemen, Beatrice werd geheeten<a class="noteref" id="xd0e1107src" href="#xd0e1107">2</a>. Zij had reeds zoolang in dit leven verwijld, dat zich gedurende haren tijd de bestarde hemel het twaalfde gedeelte van eenen
+graad naar het oosten bewogen had<a class="noteref" id="xd0e1140src" href="#xd0e1140">3</a>: zoodat zij mij verscheen ongeveer in het begin van haar negende jaar en ik haar aanschouwde ongeveer aan het einde van het
+mijne. En zij verscheen mij omkleed met de edelste kleur, een bescheiden en eerzaam rood, omgord en getooid naar den trant
+welke haren zeer jeugdigen leeftijd betaamde. Op dit oogenblik, zegge ik naar waarheid, begon de geest des levens<a class="noteref" id="xd0e1145src" href="#xd0e1145">4</a>, die in de verborgenste kamer des harten woont, zoo sterk te beven, dat hij tot in de geringste aderen zich schrikkelijk
+deed gevoelen; en bevende sprak hij deze woorden: &#8220;<i lang="la">Ecce Deus fortior me, qui veniens dominabitur mihi</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e1177src" href="#xd0e1177">5</a>. Toen begon de dierlijke geest, die woont in die hooge kamer, waarheen alle zinnelijke geesten hunne waarnemingen dragen,
+zich <span class="pagenum">[<a id="xd0e1180" href="#xd0e1180">57</a>]</span>zeer te verbazen, en sprekende tot de geesten des gezichts, zeide hij deze woorden: &#8220;<i lang="la">Apparuit jam beatitudo vestra</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e1185src" href="#xd0e1185">6</a>. Toen begon de natuurlijke geest, die woont in dat deel des lichaams, waar voor onze voeding wordt zorg gedragen, te jammeren
+en zeide weenende: &#8220;<i lang="la">Heu miser, quia frequenter impeditus ero deinceps!</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e1191src" href="#xd0e1191">7</a>. Van toen af, zegge ik, heeft Amor<a class="noteref" id="xd0e1194src" href="#xd0e1194">8</a> mijnen geest, die zoo schielijk met hem gehuwd was, beheerscht en begon hij eene zoo groote en zekere macht over mij te verkrijgen,
+door de kracht welke mijne verbeelding hem schonk, dat ik genoodzaakt was geheel en al naar het h&egrave;m beviel te handelen. Zeer
+dikwijls beval hij mij den aanblik van die jeugdige engel te zoeken; zoo dat ik in mijne jonkheid haar ook herhaaldelijk zocht;
+en ik zag haar van een zoo ongekend en lofwaardig wezen, dat men zekerlijk van haar kon zeggen die woorden van den dichter
+Homeros: &#8220;Zij scheen niet de dochter van een sterfelijk mensch, doch van eenen god.&#8221;<a class="noteref" id="xd0e1205src" href="#xd0e1205">9</a> En het geviel dat haar beeld, hetwelk voortdurend in mij was, ofschoon het mij met de koenheid der Liefde regeerde, ganschelijk
+was van eene z&ograve;&ograve; edele deugdzaamheid, dat het nimmer gedoogde dat de Liefde mij beheerschte zonder den trouwen raad der rede,
+in die zaken waar zulk een raad nuttig was te hooren. Doch daar een te lang vertoeven bij de hartstochten en handelingen eener
+zoo prille jeugd, eenigszins zou kunnen gelijken op verzinsel, zal ik daarvan afscheid nemen; en vele zaken overslaande, welke
+ik evenals het volgende zou kunnen verhalen, wil ik overgaan tot die woorden, welke in mijn geheugen in grooter paragrafen
+staan geschreven.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e1223" href="#xd0e1223">58</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; II.</h3>
+<p>Toen er zoovele dagen waren voorbij gegaan, dat juist negen jaren vervuld waren<a class="noteref" id="xd0e1229src" href="#xd0e1229">10</a> sedert de bovenbeschreven verschijning dier Allerlieflijkste<a class="noteref" id="xd0e1237src" href="#xd0e1237">11</a>, gebeurde het op den laatste dezer dagen dat deze bewonderenswaardige Vrouwe mij verscheen, gekleed in zuiver-witte kleur,
+temidden van twee edele dames, die van ouderen leeftijd waren; en voorbij schrijdend door eene straat, wendde zij de oogen
+naar dien kant waar ik, vol vreeze, stond: en in hare onuitsprekelijke hoofschheid<a class="noteref" id="xd0e1245src" href="#xd0e1245">12</a>, welke nu in de Eeuwigheid vergolden wordt, groette zij mij met een blik zoo vol van deugden<a class="noteref" id="xd0e1256src" href="#xd0e1256">13</a>, dat het mij toescheen als zage ik de grenzen aller zaligheid. Het uur waarop haar allerzoetste groet mij gewerd, was juist
+het negende van dien dag: en omdat het de eerste reize was dat hare woorden zich tot mijne ooren bewogen, werd ik door zulk
+eene verteedering bevangen, dat ik mij als dronken van de menigte afzonderde. En ik vlood naar de eenzaamheid mijner kamer
+en zette mij daar tot peinzen over deze zeer hoofsche Vrouwe.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2" id="s3">
+<h3 class="normal">&sect; III.</h3>
+<p>En terwijl ik over haar peinsde overviel mij een zoete sluimer, in welken mij een wonderbaar gezicht verscheen: het leek mij
+dat ik in mijne kamer eenen vuurkleurigen nevel zag, binnen welken ik de gedaante onderscheidde van eenen man van vreeswekkend
+aanschijn voor wie hem aanschouwden: maar toch scheen hij, wat hemzelf betrof, zoo vroolijk dat het verwonderlijk was: en
+sprekende zeide hij vele dingen, waarvan ik slechts weinig verstond, waaronder <span class="pagenum">[<a id="xd0e1272" href="#xd0e1272">59</a>]</span>echter deze woorden: &#8220;<i lang="la">Ego Dominus tuus</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e1277src" href="#xd0e1277">14</a>. In zijne armen meende ik eene slapende gestalte te zien, naakt<a class="noteref" id="xd0e1280src" href="#xd0e1280">15</a>, behalve dat zij mij gehuld leek in een kleed van teeder rood; welke gestalte ik na zeer aandachtige beschouwing herkende
+als die Vrouwe des Heils<a class="noteref" id="xd0e1285src" href="#xd0e1285">16</a>, die mij den vorigen dag eenen groet had waardig geacht. En het leek mij dat de verschijning in de eene hand iets hield dat
+geheel en al brandde en het leek mij dat hij deze woorden tot mij sprak: &#8220;<i lang="la">Vide cor tuum</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e1299src" href="#xd0e1299">17</a>. En nadat hij eene pooze aldus gestaan had, leek het mij dat hij de slapende wekte, en z&ograve;&ograve; sterk was hij door de kracht van
+zijnen geest, dat hij haar dit voorwerp, dat brandde in zijne hand, deed eten; hetwelk zij weifelend at<a class="noteref" id="xd0e1302src" href="#xd0e1302">18</a>. Hierna, kort daarop, veranderde zijne vreugde in bitterst geklag: en aldus klagend, nam hij de Vrouwe opnieuw in zijne armen
+en het scheen mij dat hij met haar hemelwaarts vlood: waarover ik in zulk eenen hevigen angst geraakte dat mijn lichte sluimer
+het niet kon verduren, maar afbrak en ik ontwaakte. En onmiddellijk begon ik te peinzen; en ik vond dat het uur waarop het
+gezicht mij verschenen was, het vierde uur geweest was van dien nacht: zoodat het duidelijk blijkt dat het het eerste uur
+was van de negen laatste uren des nachts. En steeds peinzend over wat mij verschenen was, nam ik mij voor het aan velen bekend
+te maken, die in dien tijd vermaarde troubadours waren: en omdat ik reeds uit mijzelf de kunst geleerd had in rijmen te spreken<a class="noteref" id="xd0e1312src" href="#xd0e1312">19</a>, nam ik mij voor een sonnet te maken, in hetwelk ik eenen groet bracht aan alle Getrouwen der Liefde<a class="noteref" id="xd0e1320src" href="#xd0e1320">20</a>; en hen verzoekend om hun oordeel over mijn gezicht, beschreef <span class="pagenum">[<a id="xd0e1325" href="#xd0e1325">60</a>]</span>ik hen wat ik in mijnen slaap gezien had. En ik begon toen dit sonnet:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Elk edel hart,<a class="noteref" id="xd0e1330src" href="#xd0e1330">21</a> dat juist der Liefde gloed,
+</p>
+<p class="line">Tot voor welks aanschijn deze woorden dwalen&#8212;</p>
+<p class="line">Opdat het mij zijn meening moog&#8217; verhalen&#8212;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">In naam van Amor, zijnen Heer, mijn groet!</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Reeds henen was dra &#8217;t derde deel gespoed</p>
+<p class="line">Der uren waarin alle sterren stralen,</p>
+<p class="line">Toen plotseling Amor tot mij neer kwam dalen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Z&ograve;&ograve;, dat herinnring n&ograve;g mij beven doet.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Vol vreugde scheen hij me eerst terwijl zijn handen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Droegen mijn hart, en in zijn armen had
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hij mijn Meestres, sluimrend in lichtrood kleed;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Toen riep hij haar; en van mijn hart dat brandde,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zag &#8217;k hoe zij schuchter, schoon gehoorzaam, at....
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En klagend vlood hij als in bitter leed.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet bestaat uit twee gedeelten: in het eerste gedeelte breng ik mijnen groet en vraag ik antwoord; in het tweede duid
+ik aan waarop geantwoord moet worden. Het tweede gedeelte begint hier: &#8220;Reeds henen was....&#8221;</i></p>
+</div>
+<p>Op dit sonnet werd door velen en in verschillenden zin geantwoord, en onder hen die antwoordden bevond zich hij, dien ik mijnen
+grootsten vriend noem<a class="noteref" id="xd0e1370src" href="#xd0e1370">22</a>. Deze schreef toen een sonnet, hetwelk begint: &#8220;Ge zaagt, naar het mij schijnt, het hoogste goed&#8221;<a class="noteref" id="xd0e1378src" href="#xd0e1378">23</a>. En het was zoo te zeggen het begin der vriendschap tusschen hem en mij toen hij vernam dat ik degene was die hem zulks had
+gezonden. De ware beteekenis van den droom werd toen door niemand gezien, maar thans is zij zelfs den meest onnoozelen duidelijk<a class="noteref" id="xd0e1406src" href="#xd0e1406">24</a>.
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e1436" href="#xd0e1436">61</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; IV.</h3>
+<p>Van dit gezicht af begon mijn natuurlijke geest belemmerd te worden in zijne werking, wijl mijne ziel geheel was overgegeven
+aan de bepeinzing dier Allerlieflijkste, zoodat ik binnen korten tijd van eenen zoo broozen en zwakken staat werd, dat het
+vele vrienden bij mijnen aanblik bekommerde; en velen, die vol nieuwsgierigheid waren, gaven zich moeite van mij te weten
+te komen wat ik van alle dingen het liefste voor anderen wilde verbergen. En ik, hun lastig aandringen bemerkend, antwoordde
+hen door den wil der Liefde, die mij zulks beval volgens den raad der Rede, dat Liefde degeen was die mij dus had doen worden:
+ik zeide Liefde, omdat ik in mijn gelaat zoovele harer teekenen droeg, dat ik het niet kon verbergen. En wanneer zij mij vroegen:
+&#8220;Om welke is het dat de Liefde u dus heeft verteerd?&#8221; dan zag ik hen glimlachende aan en zeide niets.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; V.</h3>
+<p>Op eenen dag gebeurde het dat deze Allerlieflijkste gezeten was d&agrave;&agrave;r, waar gesproken wordt over de Koningin der Glorie<a class="noteref" id="xd0e1447src" href="#xd0e1447">25</a>, en ik bevond mij op eene plaats, van welke ik mijne gelukzaligheid kon zien: en midden tusschen haar en mij, in rechte lijn,
+zat eene edele dame van zeer bekoorlijk aanschijn, die mij dikwijls aanzag, zich verwonderend over mijn staren, hetwelk bij
+haar scheen te eindigen; zoodat velen eveneens zich verwonderden. En zoo machtig werd mijne ziel aangegrepen, dat, toen ik
+die plaats verliet, ik achter mij hoorde zeggen: &#8220;Ziet, hoe gindsche dame het uiterlijk van dezen ontstelt&#8221;. En toen zij haren
+naam noemden, begreep ik dat zij dit zeiden <span class="pagenum">[<a id="xd0e1458" href="#xd0e1458">62</a>]</span>van haar die in het midden gezeten had van de rechte lijn, welke uitging van de lieflijke Beatrice en eindigde in mijne oogen.
+Dit vertroostte mij ten zeerste, omdat het mij de zekerheid gaf dat mijn geheim dien dag niet door mijne blikken aan anderen
+bekend was geworden: onmiddellijk bedacht ik deze edele dame tot een scherm der waarheid te maken<a class="noteref" id="xd0e1460src" href="#xd0e1460">26</a>; en zoo vaardig betoonde ik mij hierin binnen korten tijd, dat de meeste lieden die over mij spraken, waanden mijn geheim
+te weten. Achter deze dame verborg ik mij eenige jaren en maanden; en om den anderen het eerder te doen gelooven, maakte ik
+voor haar zekere gedichtjes, welke het niet mijne bedoeling is hier neer te schrijven, tenzij dan voorzoover zij betrekking
+hebben op de lieflijke Beatrice; en daarom laat ik ze allen terzijde, behalve dat ik iets er van zal over schrijven dat haren
+lof schijnt te bevatten.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2" id="s6">
+<h3 class="normal">&sect; VI.</h3>
+<p>Ik zeg dan dat in dien tijd, toen deze dame een scherm was voor mijne zoo groote liefde, voorzoover althans mijzelf betrof,
+de begeerte in mij opkwam den naam der Allerlieflijkste uit te spreken en hem te doen vergezellen van vele namen van vrouwen,
+in het bijzonder van den naam dier edele dame; en ik nam de namen van zestig der schoonste vrouwen uit die stad, alwaar mijne
+Vrouwe door den allerhoogsten Koning geplaatst was, en ik stelde eenen brief samen in den vorm eener serventese<a class="noteref" id="xd0e1473src" href="#xd0e1473">27</a>, welke ik niet zal opschrijven; en ik zoude hiervan geen melding gemaakt hebben, ware het niet om aldus te zeggen wat, terwijl
+ik hem samenstelde, wonderbaarlijkerwijze geviel, namelijk dat de naam mijner Vrouwe op geen enkele andere plaats kon komen
+te staan tusschen de namen dier vrouwen dan op de negende.
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e1487" href="#xd0e1487">63</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div2" id="s7">
+<h3 class="normal">&sect; VII.</h3>
+<p>Het geschiedde dat de dame, door middel van welke ik zoo langen tijd mijne begeerte had verborgen, uit bovenbedoelde stad
+vertrok en zich begaf naar eene zeer verre streek: waarover ik, als verbijsterd door het verlies mijner schoone bescherming,
+mij meer bedroefde dan ikzelf tevoren voor mogelijk zou hebben gehouden. En bedenkende dat, wanneer ik niet het een of ander
+droevigs zeide over haar vertrek, de lieden al spoedig mijn geveins zouden bemerken, nam ik mij voor er ietwat over te klagen
+in een sonnet, hetwelk ik wil opschrijven, omdat mijne Vrouwe de onmiddellijke aanleiding voor zekere woorden was, welke in
+het sonnet staan, gelijk duidelijk is voor wie het begrijpt: en ik schreef toen dit sonnet<a class="noteref" id="xd0e1493src" href="#xd0e1493">28</a>, hetwelk begint:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Gij, die &#8217;k voorbij langs Amor&#8217;s weg zie schrijden,</p>
+<p class="line">Nu wilt aandachtig beiden:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zaagt ge ooit een smart gelijk de mijne groot?</p>
+<p class="line">O wilt mijn klacht niet ongeduldig mijden:</p>
+<p class="line">Hoort, hoe aan alle lijden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn ledig hart sleutel en toevlucht bood.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Niet naar gering verdienst mij te onderscheiden,</p>
+<p class="line">Maar uit gen&acirc; bereidde
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Amor me een leven, zoet als geen genoot;</p>
+<p class="line">En dikwijls hoorde ik heimlijk mij benijden:</p>
+<p class="line">Wat deugd kon zulk verblijden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Schenken een hart dat vreugde vroeger vlood!</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Maar &#8217;t lot kwam mij den overmoed ontstelen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dien &#8217;k zelf ontnam aan Liefde&#8217;s schoonen schat;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En z&ograve;&ograve; arm bleef ik, dat</p>
+<p class="line">Ik zelfs den moed mis &#8217;t andren mee te deelen</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">En&#8212;als uit schaamt&#8217; &#8217;t gebrek dat hij bezat,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo menigeen der wereld wou verhelen&#8212;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Des blijden rol blijf spelen,</p>
+<p class="line">Terwijl mijn hart smelt in der tranen nat.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e1546" href="#xd0e1546">64</a>]</span><div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet heeft twee hoofdgedeelten: in het eerste namelijk is het mijne bedoeling den Getrouwen der Liefde deze woorden
+van den profeet Jeremia toe te roepen:</i> &#8220;<span lang="la">O vos omnes, qui transitis per viam, attendite et videte, si est dolor sicut dolor meus</span><a class="noteref" id="xd0e1554src" href="#xd0e1554">29</a>; <i>en hen te smeeken naar mij te willen luisteren. In het tweede verhaal ik in hoedanig een leven de Liefde mij geplaatst had,
+in eenen anderen zin evenwel dan de laatste gedeelten van het sonnet aanwijzen<a class="noteref" id="xd0e1559src" href="#xd0e1559">30</a> en zeg ik wat ik verloren heb. Het tweede gedeelte begint hier: &#8220;Niet naar gering verdienst....&#8221;</i></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s8">
+<h3 class="normal">&sect; VIII.</h3>
+<p>Na het vertrek van deze edele dame behaagde het den Heer der Engelen tot zijne glorie te roepen eene jonkvrouw, jeugdig en
+van lieflijk aanschijn, die zeer bemind was in bovenbedoelde stad; wier lichaam ik ontzield zag liggen te midden van vele
+vrouwen, die erbarmelijk weenden. Toen, mij herinnerend dat ik haar wel gezien had in gezelschap der Allerlieflijkste, kon
+ik enkele tranen niet weerhouden; en nog weenende nam ik mij voor eenige woorden te zeggen over haren dood, ter vergelding
+daarvan dat ik haar enkele malen samen met mijne Vrouwe gezien had. En hierop zinspeelde ik ietwat in het laatste deel der
+woorden welke ik erover schreef, hetgeen duidelijk blijkt aan dengene, die het begrijpt<a class="noteref" id="xd0e1567src" href="#xd0e1567">31</a>; en ik schreef toen deze twee sonnetten, van welke het eerste begint: &#8220;Klaagt, al wie mint....&#8221; en het tweede: &#8220;O lage Dood....&#8221;<a class="noteref" id="xd0e1628src" href="#xd0e1628">32</a>.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Klaagt, al wie mint, nu ge Amor zelf hoort klagen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vernemend zijner diepe droefnis <span class="corr" id="xd0e1653" title="Bron: r&ecirc;en">re&ecirc;n</span>:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Veel vrouwen zag hij jammerend bijeen,</p>
+<p class="line">Wier bitter leed erbarmen scheen te vragen,</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e1660" href="#xd0e1660">65</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">Omdat de lage Dood wreed heeft verslagen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een edel hart, vol zoete <span class="corr" id="xd0e1666" title="Bron: lieflijkh&ecirc;en">lieflijkhe&ecirc;n</span>,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Verwoestend wat het meest, na de eer, in een</p>
+<p class="line">Minlijke maagd der wereld moet behagen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Nu hoort wat laatste eer Amor haar bewees:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Over der doode lieflijk beeld gebogen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zag &#8217;k weenen hem in tastbare gedaant&#8217;,</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En dikwijls hief hij zijn gelaat, betraand
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Omhoog, tot waar de ziel reeds was getogen</p>
+<p class="line">Van haar, wier blijde schoonheid men &eacute;&eacute;ns prees.&#8212;</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit eerste sonnet bestaat uit drie gedeelten. In het eerste roep ik de Getrouwen der Liefde aan en wek ik hen op te weenen;
+en ik zeg dat hun Heer weent, en ik zeg dit opdat zij, vernemend de reden waarom hij weent, meer geneigd zullen zijn naar
+mij te luisteren. In het tweede verhaal ik deze reden; in het derde spreek ik van een eerbewijs dat de Liefde aan deze jonkvrouw
+betoonde. Het tweede gedeelte begint hier: &#8220;Veel vrouwen....&#8221;, het derde hier: &#8220;Nu hoort....&#8221;</i></p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">O lage Dood! vijand der teedre harten,</p>
+<p class="line">Oervader aller smarten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Doemsprake wreed en onafwentelbaar!
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Nu &#8217;k met een hart van zorg en weedom zwaar,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Droef-peinzend ommewaar,</p>
+<p class="line">Blijve in uw blaam mijn tong vermoeinis tarten!</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Om nog uw lage snoodheid te verzwarten,</p>
+<p class="line">Roepe ik langs weg en markten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uw <span class="corr" id="xd0e1711" title="Bron: ergst&euml;">ergste</span> arglist uit; schoon ze openbaar
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Voor elk reeds is, opdat door deze maar
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toorn moge ontbranden waar</p>
+<p class="line">Anders slechts Liefde ontgloeien doet de harten.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Nu moet wel de aarde om haar ontluistring rouwen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Want wat er &#8217;t hoogst te prijzen valt: de deugd,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Bloeiend in blijde jeugd,</p>
+<p class="line">Ontnaamt ge haar in deze hoofsche vrouwe.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e1729" href="#xd0e1729">66</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">Haar naam wil ik u verder niet ontvouwen:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Elk kent hem wien haar schoonheid heeft verheugd.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Nooit hope hij, wiens deugd</p>
+<p class="line">&#8217;t Hoogst heil niet heeft verdiend, haar weer te aanschouwen.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet bestaat uit vier gedeelten: in het eerste gedeelte roep ik den Dood aan met enkele zijner toepasselijke benamingen;
+in het tweede zeg ik, tot hem sprekende, de reden welke mij beweegt hem te smaden; in het derde gisp ik hem: in het vierde
+wend ik mij tot een onbepaald persoon, ofschoon deze in mijne bedoeling w&egrave;l bepaald is. Het tweede gedeelte begint hier: &#8220;Nu
+&#8217;k met een hart....&#8221;; het derde hier: &#8220;Om nog uwe lage....&#8221;; het vierde hier: &#8220;Nooit hope hij....&#8221;</i></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s9">
+<h3 class="normal">&sect; IX.</h3>
+<p>Eenige dagen na den dood dezer jonkvrouw gebeurde er iets<a class="noteref" id="xd0e1748src" href="#xd0e1748">33</a>, tengevolge waarvan ik de bovenbedoelde stad moest verlaten en mij begeven in de richting dier streek waar de edele dame
+vertoefde, die mijne bescherming geweest was, ofschoon het doel mijner reis niet zoo verwijderd was als zij. En niettegenstaande
+ik in gezelschap van vele anderen was, mishaagde mij deze tocht, naar mijn uiterlijk deed blijken, zoozeer, dat mijne zuchten
+nauw bij machte waren de beklemming uiting te geven welke mijn hart gevoelde, omdat ik mij van mijne gelukzaligheid verwijderde.
+En toen verscheen mij in mijne verbeelding mijn allerzoetste Heer, die mij beheerschte door de deugd dier allerlieflijkste
+Vrouwe, als een pelgrim gekleed, licht en onaanzienlijk. Hij leek mij verbijsterd en zag ter aarde, behalve dat het mij nu
+en dan scheen dat zijne oogen zich wendden tot eene schoone stroomende en heldere rivier, welke vloeide langs den weg, waarop
+ik mij bevond. Het leek mij dat Amor mij riep en deze woorden zeide: &#8220;Ik kom van die <span class="pagenum">[<a id="xd0e1753" href="#xd0e1753">67</a>]</span>dame, die langen tijd uwe bescherming is geweest en ik weet dat zij niet zal terugkeeren; en daarom heb ik dat hart, hetwelk
+ik u bij haar deed hebben, nu bij mij en breng het naar eene dame, die nu voortaan uwe bescherming zal zijn gelijk deze het
+was&#8221;; en hij noemde haar mij, z&ograve;&ograve;, dat ik haar goed kende. &#8220;Maar in elk geval, indien ge iets zegt van de woorden welke ik
+nu tot u heb gesproken, zoo doe het geheel op zulk eene wijze dat uit hen niet blijke de voorgewende liefde welke gij voor
+deze betoond hebt en welke gij nu aan eene andere zult moeten betoonen.&#8221; En deze woorden gezegd hebbende, verdween de verschijning
+geheel plotseling, tengevolge van het groote aandeel dat, naar het mij scheen, de Liefde mij van zich gaf: en, als veranderd
+in mijn uiterlijk, reed ik dien dag zeer zwijgzaam en vergezeld van vele zuchten. Toen de dag voorbij was begon ik hierover
+dit sonnet, hetwelk begint:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Onlangs, terwijl ik mijmerende reed,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Moede en misnoegd om mijnen langen tocht,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zag &#8217;k, halfweegs, v&ograve;&ograve;r mij doemen wie mij docht</p>
+<p class="line">Amor, in pelgrim&#8217;s licht gewaad gekleed.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zijn aanschijn was als van een man die leed:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8217;t Leek of hij tegen eigen wenschen vocht,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wijl, &#8217;t hoofd omlaag, of hij te mijden zocht</p>
+<p class="line">Der menschen blik, hij zuchtend verder schreed.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Hij zag me, en bij den naam riep hij mij toe,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zeggend: &#8220;Ik ben uit dit ver oord gekomen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Waar door mijn wil de Liefde uw harte bindt;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">En &#8217;k peins waar &#8217;k nieuwe vreugden voor u vind.&#8221;</p>
+<p class="line">Toen vulden z&ograve;&ograve; mij Liefde&#8217;s zoete droomen,</p>
+<p class="line">Dat hij verdween en &#8217;k niet bemerkte hoe.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet heeft drie gedeelten: in het eerste gedeelte zeg ik hoe ik de Liefde ontmoette en hoe hij mij verscheen; <span class="pagenum">[<a id="xd0e1791" href="#xd0e1791">68</a>]</span>in het tweede zeg ik wat hij mij zeide, ofschoon niet geheel en al, uit vreeze mijn geheim te zullen verraden; in het derde
+zeg ik hoe hij verdween. Het begint hier: &#8220;Hij zag me....&#8221;; het derde hier: &#8220;Toen vulden z&ograve;&ograve;....&#8221;</i></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s10">
+<h3 class="normal">&sect; X.</h3>
+<p>Na mijne terugkomst zette ik mij er toe de dame te zoeken, die mijn Heer mij genoemd had op den weg der zuchten. En opdat
+mijne woorden korter zijn mogen, zeg ik dat ik in weinig tijds haar zoodanig tot mijne bescherming maakte, dat maar al te
+vele lieden er over spraken op eene wijze, welke de hoofschheid te buiten ging, waardoor ik mij dikwijls zeer hard bedrukt
+gevoelde. En om deze reden, dat wil zeggen om dit overdreven gerucht, hetwelk mij schandelijk scheen te belasteren, gebeurde
+het dat de Allerlieflijkste, die de vernietigster is van alle kwaad en Koningin der deugd, langs eenen weg mij voorbij schrijdende,
+mij haren zoeten groet, in welken gansch mijne gelukzaligheid was gelegen, ontzegde. En, eenigszins van mijn voorgenomen plan
+afwijkend, wil ik trachten te doen verstaan wat haar groet door zijne deugd in mij verrichtte.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XI.</h3>
+<p>Zoo zegge ik dan, dat wanneer zij van ergens verscheen, door de hoop op haren wonderen groet, niemand meer mijn vijand bleef,
+maar een brand van liefde mij vervulde, welke mij iedereen die mij gedeerd had deed vergeven: en wanneer iemand mij dan iets
+gevraagd hadde, zou mijn antwoord alleen geweest zijn: &#8220;Liefde&#8221;, met een gelaat, omkleed van deemoed. En wanneer zij een weinig
+nader was aan <span class="pagenum">[<a id="xd0e1803" href="#xd0e1803">69</a>]</span>het groeten, drong een geest van Liefde, alle andere zinnelijke geesten overwinnend, de zwakke geesten des gezichts naar buiten
+en zeide tot hen: &#8220;Gaat henen uwe Vrouwe te begroeten&#8221;, en hij bleef in hunne plaats. En wie de Liefde had willen kennen,
+hadde zulks gekund door de siddering mijner oogen te bestaren. En wanneer dit Allerlieflijkste Heil mij groette, was de Liefde
+niet zulk een hindernis dat zij mijne niet te bevatten gelukzaligheid verduisterde, maar als door eene overmaat van zoetheid
+werd zij zoodanig, dat mijn lichaam, hetwelk dan geheel en al onder hare heerschappij was, zich dikwijls slechts bewoog als
+een zwaar en onbezield ding. Zoodat het duidelijk blijkt dat in haren groet mijne gelukzaligheid woonde, welke dikwijls mijn
+bevattingsvermogen te buiten ging en overgolfde.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XII<span class="corr" id="xd0e1808" title="Niet in bron">.</span></h3>
+<p>Thans tot mijn onderwerp terugkeerend, zegge ik, dat toen mijne gelukzaligheid mij werd ontzegd, eene zoo groote smart mij
+overkwam, dat ik mij van de menschen afzonderde en mij naar eene eenzame plek begaf om daar den grond met bittere tranen te
+baden: en nadat ik mij door dit weenen eenigszins had verlicht, zette ik mij in mijne kamer, alwaar ik kon klagen zonder gehoord
+te worden. En hier riep ik om erbarmen tot de Vrouwe der Hoofschheid, en zeggende: &#8220;O Liefde, help uwen Getrouwe&#8221;, sliep ik
+weenende in als een geslagen knaapje. Het geviel omstreeks het midden van mijnen slaap dat het mij toescheen als zage ik in
+mijne kamer naast mij zitten eenen jongeling, gehuld in een sneeuwblank gewaad; en zeer nadenkend, naar zijn aanschijn te
+oordeelen, keek hij naar mij waar ik lag; en toen hij mij eene pooze had <span class="pagenum">[<a id="xd0e1812" href="#xd0e1812">70</a>]</span>aangekeken, scheen het mij dat hij mij zuchtende riep, en hij zeide mij deze woorden: &#8220;<i lang="la">Fili mi, tempus est ut praetermittantur simulacra nostra</i>&#8221;.<a class="noteref" id="xd0e1817src" href="#xd0e1817">34</a> Toen scheen het mij dat ik hem herkende, omdat hij mij aldus riep als hij reeds herhaalde malen mij in mijne zuchten geroepen
+had. En hem aanziende scheen het mij dat hij erbarmelijk weende en het leek als verwachtte hij van mij eenig antwoord; waarop
+ik, mij beheerschend, aldus tot hem begon te spreken: &#8220;Heer der Edelmoedigheid, waarom weent ge?&#8221; En hij zeide mij deze woorden:
+&#8220;<i lang="la">Ego tamquam centrum circuli, cui simili modo se habent circumferentiae partes; tu autem non sic</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e1823src" href="#xd0e1823">35</a><a class="noteref" id="xd0e1825src" href="#xd0e1825">36</a>. Hierop peinzende over zijne woorden, scheen het mij dat hij zeer duister gesproken had, zoodat ik mij dwong tot spreken,
+en ik zeide hem deze woorden: &#8220;Wat is dit, o Heer, hetwelk ge tot mij spreekt met zoo groote duisterheid?&#8221; En hij zeide tot
+mij in de volkstaal<a class="noteref" id="xd0e1833src" href="#xd0e1833">37</a>: &#8220;Vraag niet meer dan u nuttig is&#8221;. En hierop begon ik met hem te spreken over den groet, welke mij geweigerd was; en ik
+vroeg hem de reden hiervan, waarop mij door hem op deze wijze werd geantwoord: &#8220;Onze Beatrice vernam van zekere lieden die
+over u spraken, dat de dame, die ik noemde op den weg der zuchten, door u eenigen overlast ondervond. En daarom heeft de Allerlieflijkste,
+die eene vijandin is van allen aanstoot, zich niet verwaardigd u te groeten, vreezende dat ook zij gelegenheid tot aanstoot
+zoude geven. Vandaar dat ik, wijl zij werkelijk uw geheim door lange gewoonte eenigszins kent, wensch dat ge enkele woorden
+op rijm zult <span class="pagenum">[<a id="xd0e1843" href="#xd0e1843">71</a>]</span>zeggen in welke gij samenvat de macht, welke ik door haar over u bezit, en hoe gij de hare waart, dadelijk van uwe kindsheid
+af. En roep hieromtrent tot getuige dengene die het weet en zeg hoe ge hem bidt dat hij haar dit moge mededeelen: en ik, die
+zelf diegene ben, zal het gaarne verklaren; en daardoor zal zij uwen wensch gevoelen, en dezen gevoelende, zal zij de woorden
+der bedrogenen begrijpen. Maar zorg dat uwe woorden als het ware bemiddelaars zijn, z&ograve;&ograve; dat ge niet onmiddellijk tot h&agrave;&agrave;r
+spreekt, hetgeen niet betaamt. En zend hen nergens, waar zij door haar vernomen kunnen worden, zonder mij; maar tooi hen met
+zoete harmonie<a class="noteref" id="xd0e1845src" href="#xd0e1845">38</a>, in welke ik aanwezig zijn zal telkenkeer zulks noodig is.&#8221; En deze woorden gezegd hebbende verdween hij, en mijn slaap werd
+afgebroken. Waarop ik, mij bezinnend, bevond dat dit gezicht mij verschenen was in het negende uur van dien dag; en nog eer
+ik deze kamer verliet nam ik mij voor eene ballade te maken, in welke ik datgene wat mijn Heer mij had opgelegd, zou uitvoeren,
+en ik schreef daarop deze ballade, welke aldus begint:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Mijn Lied, nu ga, en bid met zoetste zangen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Amor, mijn Heer, dat hij u begeleid&#8217;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Naar mijn Meestres en z&ograve;&ograve; mijn zaak bepleit&#8217;</p>
+<p class="line">Dat ge vergeving voor mij moogt erlangen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Mijn Lied, wel zijt ge hoofsch en zoo bescheiden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat gij u onbevreesd
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Ook onverzeld zoudt ov&#8217;ral kunnen wagen;</p>
+<p class="line">Doch om gansch zeker elk gevaar te mijden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zult ge dien goeden geest,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Amor, om zijn geleide en bijstand vragen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wijl zij die luistren moet naar al uw klagen&#8212;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wen, als &#8217;k geloof, haar hart zich van mij keert
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En Amor zelf u niet te spreken leert&#8212;</p>
+<p class="line">Onvriendelijk wellicht u zoude ontvangen.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e1880" href="#xd0e1880">72</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">Hebt ge aldus mijn Gebiedster dan gevonden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En medelij gevraagd,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Spreek dan tot haar met zoete stem deez&#8217; woorden;</p>
+<p class="line">&#8220;Meestres, hij die mij tot u heeft gezonden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wenscht, zoo het u behaagt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat ge uit mijn mond zijn verontschuldging hoorde.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Liefde is &#8217;t die zijn gezicht zoozeer verstoorde,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat hij &ugrave;w schoon in andren waant te zien,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zoo zijn blik h&egrave;n hulde schijnt te bi&ecirc;n,</p>
+<p class="line">Toch in zijn hart naar &ugrave; slechts blijft verlangen.&#8221;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zeg haar: &#8220;Meestres, z&ograve;&ograve; wankloos en volkomen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Heeft hij u lief gehad,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat &ugrave; getrouw te dienen al zijn dagen,</p>
+<p class="line">Van aanvang af &#8217;t hoogst doel was zijner droomen.&#8221;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zoo zij twijfelt, dat
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zij &#8217;t Amor, die de Waarheid zelf is, vrage.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En smeek tenslotte dat het haar behage&#8212;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wanneer vergeving schenken haar verdriet&#8212;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat zij voor haar te sterven mij gebied&#8217;,</p>
+<p class="line">En dankbaar zal ik dit bevel ontvangen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Maar zeg tot Hem, wien &#8217;k al mijn heil moet danken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">V&ograve;&ograve;rdat hij henen gaat,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Opdat hij haar mijn onschuld moog&#8217; verzeekren:</p>
+<p class="line">&#8220;&#8217;k Bid u terwille van mijn zoete klanken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat gij haar niet verlaat,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar van uw trouwen slaaf tot haar blijft spreken.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En mocht zij hem vergeven door &ugrave;w smeeken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat hem haar blik dien schoonen vree dan meld&#8217;&#8221;.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn lieflijk Lied, van Liefde zelf verzeld,</p>
+<p class="line">Ga nu tot haar om eere en troost te erlangen.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Deze ballade bestaat uit drie gedeelten: in het eerste zeg ik haar waarheen zij gaan moet en spreek ik haar moed in opdat
+zij met te meer vertrouwen gaan moge; en ik zeg onder wiens geleide zij zich stellen moet indien zij veilig en zonder eenig
+gevaar gaan wil; in het tweede zeg ik datgene wat zij behoort te doen verstaan; in het derde geef ik haar verlof te gaan wanneer
+zij wil, haren gang aanbevelend in de hoede der fortuin. Het tweede gedeelte begint hier: &#8220;Hebt ge aldus....&#8221;; het derde hier:
+&#8220;Mijn lieflijk Lied....&#8221; Een of ander zoude hier kunnen <span class="pagenum">[<a id="xd0e1948" href="#xd0e1948">73</a>]</span>tegenwerpen dat hij niet begreep tot wien mijne aanspraak in de tweede persoon zich richtte, aangezien de ballade niets anders
+is dan de woorden zelf welke ik spreek: en ik zeg daarom dat ik van zins ben dit bezwaar op te lossen en te verklaren in ditzelfde
+boekske op eene andere, nog twijfelachtiger plaats; en dan zal diegene die hier mocht twijfelen of op deze wijze bezwaar mocht
+maken, het wel begrijpen.</i></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s13">
+<h3 class="normal">&sect; XIII.</h3>
+<p>Na het bovenbeschreven gezicht, reeds de woorden geschreven hebbende, welke Amor mij bevolen had te spreken, begonnen vele
+en vreemde gedachten mij te bestoken en te verzoeken, elke haast onwederstaanbaar: onder welke gedachten vier mij het meest
+de rust des levens verstoorden. De eerste van hen was deze: &#8220;Goed is de heerschappij der Liefde omdat zij het streven van
+haren getrouwe aftrekt van al wat laag is&#8221;. De tweede was deze: &#8220;Niet goed is de heerschappij der Liefde, omdat, hoe meer
+geloof haar getrouwe in haar stelt, hoe zwaarder en smartelijker weg hij moet gaan&#8221;. De derde was deze: &#8220;Het woord liefde
+is z&ograve;&ograve; zoet te hooren, dat het mij onmogelijk schijnt dat hare eigen werking in de meeste dingen anders dan zoet zoude zijn,
+aangezien de namen zich richten naar de genoemde dingen, gelijk geschreven staat: &#8216;<i lang="la">Nomina sunt consequentia rerum</i>&#8217;&#8221;<a class="noteref" id="xd0e1958src" href="#xd0e1958">39</a> <a class="noteref" id="xd0e1961src" href="#xd0e1961">40</a>. De vierde was deze: &#8220;De Vrouwe, de liefde tot wie u aldus in het nauw brengt, is niet als andere vrouwen, zoodat zij gemakkelijk
+het hart zoude kunnen verlaten&#8221;. En elk dezer gedachten bestookte mij zoozeer, dat zij mij deed staan als een die niet weet
+langs welken weg zijne reis leidt, zoodat hij wil voortgaan, doch niet weet waarhenen. En als ik er over peinsde <span class="pagenum">[<a id="xd0e1966" href="#xd0e1966">74</a>]</span>eenen gemeenschappelijken weg voor hen te zoeken, dat wil zeggen eenen, waarover zij het allen eens waren, bleek deze weg
+mij zeer tegen den zin: namelijk Medelijden aan te roepen en mij in hare armen te werpen. En verblijvend in dezen staat, kwam
+de begeerte in mij op er in rijmen over te schrijven; en ik schreef vervolgens dit sonnet, hetwelk begint:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Van Liefde spreken nu al mijn gedachten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Doch z&ograve;&ograve; verward is hun verscheidenheid,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat de eene fel haar heerschappij bestrijdt,</p>
+<p class="line">Terwijl mij de andre staag naar haar doet smachten;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">D&#8217;een telkens weer mij drijft tot wilde klachten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En de a&acirc;r mij stilt met hoop van zaligheid;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En d&agrave;&agrave;rin slechts hoor ik eenstemmigheid,</p>
+<p class="line">Dat zij alleen van Meelij heul verwachten.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Dus weet ik niet naar welke ik luistren moet;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En wil ik spreken: &#8217;k weet niet hoe of wat;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zoozeer ben &#8217;k in der Liefde dool gevangen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En w&egrave;l zie ik, dat wil &#8217;k ooit rust erlangen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8217;k Vrouw Meelij, die met mij nooit meelij had,</p>
+<p class="line">Mijn vijandin, ter hulpe roepen moet.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet kan in vier gedeelten worden verdeeld; in het eerste zeg ik en zet ik uiteen, dat al mijne gedachten over de Liefde
+zijn; in het tweede zeg ik dat zij uiteenloopend zijn en verhaal ik van hunne verscheidenheid; in het derde zeg ik in welk
+opzicht allen het eens schijnen te zijn; in het vierde zeg ik dat ik, willende spreken over de Liefde, niet weet vanwaar mijne
+stof te nemen, en dat wanneer ik haar van hen allen nemen wil, ik mijne vijandin, Vrouwe Medelijden, moet te hulp roepen.
+Ik zeg &#8220;Vrouwe&#8221; bedoelende op eene schampere wijze te spreken. Het tweede gedeelte begint hier: &#8220;Doch z&ograve;&ograve; verward....&#8221;; het
+derde hier: &#8220;En daarin slechts....&#8221; het vierde: &#8220;Dus weet ik niet....&#8221;</i></p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e2004" href="#xd0e2004">75</a>]</span></div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XIV.</h3>
+<p>Na den krijg dier verschillende gedachten geviel het dat de Allerlieflijkste ergens kwam, waar vele edele dames vereenigd
+waren; naar welke plaats ik werd medegenomen<a class="noteref" id="xd0e2010src" href="#xd0e2010">41</a> door eenen vriend, die geloofde mij een groot genoegen te bereiden door mij te brengen waar zoo vele vrouwen hunne schoonheid
+toonden. Waarop ik, ternauwernood wetende waarhenen ik geleid werd, mij toevertrouwende<a class="noteref" id="xd0e2015src" href="#xd0e2015">42</a> aan dien man&#8212;die intusschen zijnen vriend aan de uiterste grens des levens bracht&#8212;tot hem zeide: &#8220;Waarom zijn wij tot deze
+vrouwen gegaan?&#8221; Daarop antwoordde hij: &#8220;Om te zorgen dat zij waardiglijk gediend worden&#8221;. En de waarheid is dat zij daar
+bijeen waren om eene edele dame gezelschap te houden, die dien dag gehuwd was; aangezien het, volgens gebruik<a class="noteref" id="xd0e2028src" href="#xd0e2028">43</a> in de bovenbedoelde stad, betaamde dat men haar gezelschap hield bij den eersten maaltijd dien zij nuttigde in de woning
+van haren jongen echtgenoot. Zoodat ik, geloovende mijnen vriend een genoegen te doen, mij voornam dezen vrouwen, die haar
+gezelschap hielden, van dienst te zijn. En toen ik dit juist besloten had, leek het mij als voelde ik eene vreemde siddering
+beginnen in de linker zijde van mijne borst en zich plotseling over alle deelen mijns lichaam uitbreiden. Toen, zegge ik,
+leunde ik mij onmiddellijk tegen eene muurschildering, welke de zaal omgaf; en vreezende dat anderen mijne siddering zouden
+hebben opgemerkt, sloeg ik de oogen op en naar de vrouwen ziende, ontwaarde ik onder hen de lieflijke Beatrice. Toen werden
+mijne geesten zoodanig overweldigd door de kracht welke de Liefde verkreeg, ziende zich in zoo groote nabijheid dier allerlieflijkste
+Vrouwe, dat geen meer in mij leven bleven dan alleen de geesten <span class="pagenum">[<a id="xd0e2054" href="#xd0e2054">76</a>]</span>des gezichts; en zelfs deze bleven nog buiten hunne werktuigen, omdat de Liefde in hunne verheven plaats wilde huizen, ten
+einde die wonderbare Vrouwe te kunnen zien. En ofschoon ik een ander was dan eerst, bedroefde ik mij toch zeer over die geestjes,
+die luide jammerden en zeiden: &#8220;Als deze ons niet aldus uit onze plaats gebliksemd had, zouden wij nu daar het wonder dier
+Vrouwe kunnen aanzien, zooals de anderen, onze gelijken, doen&#8221;. Ik zeg dat vele dier dames, mijne verandering hebbende opgemerkt,
+zich begonnen te verwonderen; en pratende spotteden zij over mij met de Allerlieflijkste<a class="noteref" id="xd0e2056src" href="#xd0e2056">44</a>, waarop mijn argelooze vriend, dit bemerkende, mij bij de hand nam en, mij leidend uit het gezicht dier dames, mij vroeg
+wat ik had. Hierop rustte ik eene pooze, en nadat mijne doode geesten weder waren herrezen en de verdrevene weder tot hunne
+plaatsen waren teruggekeerd, zeide ik tot mijnen vriend deze woorden: &#8220;Ik heb mijne voeten gezet in dat deel des levens, vanwaar
+men niet weder kan terugkeeren, al wilde men.&#8221; En ik nam afscheid van hem en trok mij terug in de kamer der tranen, in welke
+ik, weenende en beschaamd, tot mijzelven zeide: &#8220;Als deze Vrouwe mijnen toestand kende, ik geloof niet dat zij aldus mijn
+uiterlijk zou bespotten, maar ik geloof veeleer dat zij diep medelijden er mede hebben zou.&#8221; En aldus klagen blijvend, nam
+ik mij voor woorden te spreken waardoor ik, mij tot h&agrave;&agrave;r richtend, haar de oorzaak mijner verandering zou verklaren en zou
+zeggen dat ik wel wist dat men die niet kende en dat, indien men haar gekend had, ik geloofde dat elkeen medelijden gevoeld
+zou hebben: en ik nam mij voor dit te zeggen, hopende dat het bij toeval haar ter oore zou komen; en ik schreef toen dit sonnet,
+hetwelk aldus begint:
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e2087" href="#xd0e2087">77</a>]</span></p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Bespotten zie ik u met de andre vrouwen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn aanschijn, want de reden kent ge niet
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Waarom het dus verandert en verschiet</p>
+<p class="line">Telkens wanneer &#8217;k uw schoonheid mag aanschouwen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zoo ge het wist: w&egrave;l zoude &#8217;t u berouwen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ge mij niets dan die bespotting biedt.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8217;t Is wijl, wen Amor mij dicht bij u ziet,</p>
+<p class="line">Hem vult zulk overmoedig zelfvertrouwen,</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Dat, woedend onder mijn ontstelde zinnen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hij deze doodt en gene gansch verdrijft,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Om veilig, in h&ugrave;n plaats naar u te staren.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar z&ograve;&ograve; niet is de Liefde in mij gevaren,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat niet mijn hart toch tevens pijnen blijft</p>
+<p class="line">Om mijn gemartelde en verdreven zinnen.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet verdeel ik niet in gedeelten, omdat eene verdeeling alleen gemaakt wordt om den zin der verdeelde zaak open te
+leggen; zoodat dit, aangezien het door zijne verhaalde aanleiding voldoende duidelijk is, geene verdeeling behoeft. Weliswaar
+bevinden zich onder de woorden, waarin de aanleiding tot dit sonnet verhaald wordt, eenige twijfelachtige woorden, namelijk
+waar ik zeg dat de Liefde al mijne geesten doodt en alleen die des gezichts in leven blijven, ofschoon dan buiten hunne werktuigen.
+En deze moeilijkheid is onmogelijk op te lossen voor wie niet in dezelfde mate der Liefde plichtig is; en voor hen die zulks
+zijn, is datgene wat die moeilijkheid zou oplossen duidelijk; en daarom is het niet goed voor mij deze moeilijkheid te verklaren,
+aangezien mijne woorden &ograve;f vergeefs zouden zijn &ograve;f overbodig.</i></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XV.</h3>
+<p>Na deze nieuwe verandering werd ik sterk vervuld van eene gedachte welke mij zelden meer verliet, maar mij voortdurend weer
+hernam en aldus tot mij sprak: &#8220;Daar ge zulk een spotwaardig uiterlijk aanneemt wanneer ge in de nabijheid dier Vrouwe zijt,
+waarom dan zoekt ge haar te zien? Wanneer zij u <span class="pagenum">[<a id="xd0e2129" href="#xd0e2129">78</a>]</span>daarnaar vroeg, wat zoudt ge hebben te antwoorden? aangenomen dat ge het vrije gebruik van al uwe vermogens hadt wanneer ge
+haar toespreken moest.&#8221; En eene andere, schuchtere gedachte, antwoordde op deze en zeide: &#8220;Wanneer ik mijne vermogens niet
+verloor en zoo vrij ware dat ik kon antwoorden, zoude ik haar zeggen dat, zoodra ik mij hare wonderbare schoonheid verbeeld,
+dadelijk ook een verlangen in mij opkomt om haar te zien, hetwelk van zoo groote kracht is, dat het doodt en verwoest in mijne
+herinnering al wat er tegen op zoude kunnen staan; en daardoor weerhouden mij de geleden smarten niet om opnieuw haren aanblik
+te zoeken.&#8221; Waarop ik, bewogen door deze gedachten, mij voornam eenige woorden te zeggen, in welke ik, mij tegenover haar
+verontschuldigend over mijn gedrag, ook zou verhalen van wat mij in hare nabijheid overkwam; en ik schreef dit sonnet, hetwelk
+aldus begint:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Al wat weerstreeft in mijnen geest moet sterven,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wanneer &#8217;k, o Schoone Vreugd, tot u wil gaan.</p>
+<p class="line">Maar &#8220;Vlucht&#8221; spreekt Amor, &#8220;wilt ge u niet verderven&#8221;,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als hij mij vindt in uw nabijheid staan.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Mijn aanschijn toont in wisselende verven
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Des harten strijd en zwijmend leune ik aan</p>
+<p class="line">&#8217;t Gemuurde, en &#8217;t is of ik de steenen &#8220;sterven!&#8221;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hoor zuchten in dier wanhoop dronken waan.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Wie dus mij ziet bevlekt zijn ziel van zonde,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo mijn verbijstering hem niet verweekt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Tot droeve deernis en een zachte klacht</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Om Meelij, dat uw spot z&ograve;&ograve; diep verwondde
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat uit mijn brekende oogen het slechts smeekt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Den Dood, van wien alleen &#8217;t nog troost verwacht.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet kan in twee gedeelten worden verdeeld; in het eerste zeg ik de reden waarom ik mij niet houden kan <span class="pagenum">[<a id="xd0e2167" href="#xd0e2167">79</a>]</span>naar mijne Vrouwe te gaan; in het tweede zeg ik wat mij overkomt doordat ik tot haar ga; en dit gedeelte begint hier: &#8220;Maar:
+Vlucht, spreekt Amor....&#8221; En dit tweede gedeelte is nog verder te verdeelen in vijven, volgens vijf verschillende mededeelingen:
+want in het eerste zeg ik wat de Liefde, geraden door de Rede, mij zegt wanneer ik in hare nabijheid ben; in het tweede zet
+ik den toestand van mijn hart uiteen naar het voorbeeld van mijn gelaat; in het derde zeg ik hoe alle zekerheid mij ontvalt;
+in het vierde zeg ik dat degeen die geen medelijden met mij betoont zondigt, omdat zulks mij eenigermate zou hebben getroost;
+in het laatste zeg ik waar&ograve;m men medelijden moet hebben, namelijk wegens den deerniswaardigen blik welke mij in de oogen komt;
+want deze deerniswaardige blik is verwoest, dat wil zeggen is voor een ander niet meer zichtbaar tengevolge van de spot mijner
+Vrouwe, welke tot een dergelijk gedragen diegenen medesleept die misschien zulk medelijden hadden kunnen betoonen. Het tweede
+gedeelte begint hier: &#8220;Mijn aanschijn toont....&#8221;; het derde hier: &#8220;En &#8217;t is of ik....&#8221;; het vierde: &#8220;Wie dus mij ziet....&#8221;;
+het vijfde: &#8220;Om Meelij....&#8221;</i></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s16">
+<h3 class="normal">&sect; XVI.</h3>
+<p>Nadat ik dit geschreven had, wekte dit sonnet het verlangen in mij op om ook eenige woorden te zeggen over vier andere zaken
+mijnen toestand betreffende, welke mij schenen door mij nog niet duidelijk te zijn gemaakt. De eerste van deze was aldus:
+dat ik mij dikwijls bedroefde wanneer mijn geheugen mijne verbeelding bewoog zich voor te stellen hoedanig Amor mij gemaakt
+had. De tweede was aldus: dat de Liefde mij herhaaldelijk plotseling zoo hevig besprong, dat er in mij niets anders levends
+bleef dan slechts &eacute;&eacute;ne gedachte, welke van mijne Vrouwe sprak. De derde was aldus: dat wanneer die strijd der Liefde mij aldus
+bestookte, ik mij, bijna geheel ontkleurd, opmaakte om mijne Vrouwe te gaan zien, geloovende dat haar aanblik mij in dien
+strijd zou verdedigen, en <span class="pagenum">[<a id="xd0e2174" href="#xd0e2174">80</a>]</span>vergetende wat mij door het naderen tot hare zoo groote lieflijkheid overkwam. De vierde was aldus: dat deze aanblik mij niet
+alleen niet verdedigde, maar zelfs de laatste rest mijns levens nog uit mij verdreef; en daarop schreef ik dit sonnet, hetwelk
+begint:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Dikwerf wanneer &#8217;k bepeins het vreemd gedragen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Waartoe mij Amor dwingt, wil &#8217;t hart mij breken</p>
+<p class="line">Van medelijden en ik hoor het klagen:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8220;Ach, kon ooit smart een ander dus verweeken?&#8221;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Wen Amor mij bespringt om te verjagen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn zinnen en haast allen voor hem weken,</p>
+<p class="line">Ontkomt er slechts &eacute;&eacute;ne enkele aan zijn slagen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En die blijft, om van &ugrave; alleen te spreken.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">En dan, wijl ik voor eigen zwakheid zwicht,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Kom &#8217;k bleek, ontdaan, van alle kracht begeven,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Tot u, of me ook &ugrave;w blik genezing biedt.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Maar zoo ik opzie tot uw zoet gezicht,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Begint nog smartlijker mijn hart te beven
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En &#8217;k voel hoe &#8217;t leven uit mijn adren vliedt.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet kan worden verdeeld in vier gedeelten, volgens de vier zaken welke er in verhaald worden; en omdat deze zaken hierboven
+reeds uiteengezet zijn, houd ik mij niet op dan slechts om deze gedeelten door hunne beginwoorden aan te duiden; zoodat ik
+zeg dat het tweede gedeelte begint hier: &#8220;Wen Amor....&#8221;; het derde hier: &#8220;En dan, wijl ik....&#8221;; het vierde hier: &#8220;Maar zoo
+ik opzie....&#8221;</i></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s17">
+<h3 class="normal">&sect; XVII.</h3>
+<p>Nadat ik deze drie sonnetten had geschreven, waarin ik sprak tot mijne Vrouwe, geloovende nu te moeten zwijgen<a class="noteref" id="n36src" href="#n36">45</a>, omdat zij ongeveer heel mijnen toestand verhaalden en het mij voorkwam dat ik duidelijk genoeg <span class="pagenum">[<a id="xd0e2232" href="#xd0e2232">81</a>]</span>over mijzelf had gesproken, gebeurde het toch&#8212;ofschoon ik mij daarna nooit meer onmiddellijk tot h&agrave;&agrave;r gericht heb&#8212;dat ik eene
+nieuwe en edeler stof dan de voorgaande opnam. En omdat de aanleiding daartoe aangenaam is om te hooren, zal ik haar zoo kort
+ik kan mededeelen.
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e2234" href="#xd0e2234">82</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1099src" id="xd0e1099">1</a></span> <i>De hemel des lichts:</i> de zon. Volgens het stelsel van Ptolomaeus is de aarde het onbeweeglijke middelpunt van negen rondwentelende hemelen, nl.
+die van de Maan, Mercurius, Venus, de Zon, Mars, Jupiter, Saturnus, de Vaste Sterren en den Kristalhemel of het Primum Mobile,
+welke laatste aan al de anderen zijne beweging meedeelt, (nl. de omwenteling in den sterredag: 23 uur, 56 min. 4 sec.) waarnaast
+zij ook een <i>eigen</i> beweging hebben (voor de zon den omlooptijd van een jaar). Deze negen hemelen werden omvat door den onbeweeglijken hemel
+of het Empyreum.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1107src" id="xd0e1107">2</a></span> <i>Beatrice:</i> letterlijk Zaligmaakster. Verkort: Bice.
+
+</p>
+<p class="footnote">Deze eerste ontmoeting had volgens Boccaccio plaats tijdens een Meifeest, dat in 1274 door Folco Portinari, den vader van
+Beatrice, een der aanzienlijkste burgers van Florence, werd gegeven. Dante zou, in gezelschap van zijn vader Alighiera Alighieri,
+dit feest hebben bijgewoond.
+
+</p>
+<p class="footnote">De zinsnede: &#8220;die niet wisten hoe haar te moeten noemen&#8221; (<i lang="it">li quali non sapeano che si chiamare</i>) is eene der meest onduidelijke der Vita Nuova. Men heeft er o. a, uit willen afleiden dat Dante&#8217;s Beatrice ni&egrave;t dezelfde
+was als Bice Portinari, omdat de naam van deze immers bekend was. Dante heeft echter m. i. alleen willen zeggen dat degene,
+die haar toevallig niet mocht kennen, haar naam wel vanzelf moest raden, afgaande op hare schoonheid en deugdzaamheid. Men
+bedenke ook dat in Dante&#8217;s voorstelling zijn geliefde dien naam natuurlijk niet maar toevallig droeg. Vergelijk ook <a href="#s13">&sect; XIII</a>: <i lang="la">Nomina sunt consequentia rerum</i>, d. w. z. de namen richten zich naar de dingen. (Aanteekeningen 31). Pasqualigo leest: &#8220;die niet wisten <i>wie</i> zij (eigenlijk) aldus noemden (namelijk een <i>engel</i>)&#8221;. In elk geval heeft Dante op deze wijze den naam zijner Vrouwe, welke hij volgens troubadours traditie niet noemen mocht,
+toch uitgesproken. Zij werd algemeen&#8212;<span class="pagenum">[<a id="xd0e1131" href="#xd0e1131">131n</a>]</span>ook in het testament van haar vader&#8212;<i>Bice</i> genoemd; Dante geeft haar haar onverkorten naam als het ware tot schuilnaam. Hij kon dit te eer doen omdat ook andere dichters
+herhaaldelijk hunne geliefden als eene &#8220;beatrice&#8221; aanspreken. (Zie ook <a href="#n46">aanteekening 46</a>)
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1140src" id="xd0e1140">3</a></span> <i>De sterrenhemel.</i> Volgens Dante (Conv. II. 6.) beweegt zich de hemel der vaste sterren &eacute;&eacute;n graad per honderd jaar van het westen naar het oosten,
+zoodat Beatrice acht jaar en vier maanden oud was toen zij Dante verscheen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1145src" id="xd0e1145">4</a></span> <i>Dierlijke en natuurlijke geest.</i> De voorstelling der verschillende levensverrichtingen als &#8220;geesten&#8221; is in de scholastieke wijsbegeerte zeer gebruikelijk
+en oorspronkelijk aristotelisch. In zijn &#8220;<i>Peri Psyches</i>&#8221; (Over de Ziel) beschrijft Aristoteles de ziel als de &#8220;Entelechie&#8221; d. w. z. de verwerkelijking, het innerlijke doel, van
+alle functies van het levend organisme. De laagste vorm der ziel is de vegetatieve, het &#8220;<i>threptikon</i>&#8221;, hier de &#8220;natuurlijke geest&#8221; genoemd, welke beperkt is tot de functies van voeding en voortplanting en reeds bij de planten
+wordt aangetroffen. Bij de dieren voegt zich hierbij de &#8220;Dierlijke geest&#8221;, de sensitieve ziel, bestaande uit &#8220;<i>aisth&egrave;tikon</i>&#8221; (zinnelijke waarneming)<span class="corr" id="xd0e1158" title="Niet in bron">,</span> &#8220;<i>orektikon</i>&#8221; (begeerte) en &#8220;<i>kin&egrave;ktikon</i>&#8221; (beweging). De hoogste vorm, de rationeele ziel, de &#8220;<i>Nous</i>&#8221;, de Rede, komt slechts bij den mensch voor. Dante, die geen Grieksch kende, ontleende zijn psychologische kennis waarschijnlijk
+aan het werk &#8220;<i>De Anima</i>&#8221; (Over de Ziel) van den scholast Hugo de St. Victor. De &#8220;zinnelijke geesten&#8221; waarvan iets verder sprake is, verbeelden de
+vijf zintuigen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1177src" id="xd0e1177">5</a></span> Ziet, een god die sterker is dan ik en die, komende, mij zal beheerschen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1185src" id="xd0e1185">6</a></span> Uwe gelukzaligheid is thans verschenen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1191src" id="xd0e1191">7</a></span> Ik ongelukkige! Hoe dikwijls zal ik nu voortaan gehinderd worden!
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1194src" id="xd0e1194">8</a></span> <i>Amor.</i> Dante gebruikt voor &#8220;liefde&#8221; afwisselend <i>Amor</i> en <i>Amore</i>. Het eerste woord duidt de liefde aan verpersoonlijkt in de gestalte van een man, een schoone, ernstige verschijning, die
+niets gemeen heeft met het traditioneele dartele minnegodje. In Dante&#8217;s symboliek immers is Liefde hetzelfde als Deugd.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1205src" id="xd0e1205">9</a></span> <i>Zij scheen niet de dochter etc.</i> De klacht van Priamos over den verslagen Hektor. Ilias XXIV, 258.
+
+
+<div class="q">
+<div class="body">
+<div class="div1">
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 16em; ">&#8221;<i>......oude eoikei</i></p>
+<p class="line"><i>Andros ge thn&egrave;tou pais emmenai alla theoio.</i>&#8221;
+</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1229src" id="xd0e1229">10</a></span> <i>Negen jaren vervuld</i>. Deze ontmoeting had dus plaats in het voorjaar van 1283. Dat Beatrice in zuiver-wit gekleed was schijnt er op te wijzen
+dat zij eene dier vrouwen was die tijdens de in dit voorjaar gehouden feesten deel uitmaakten van den &#8220;minnehof&#8221; waarvan de
+oude biograaf Villani gewaagt. (Zie <a href="#intro">Inleiding</a>).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1237src" id="xd0e1237">11</a></span> <i>Allerlieflijkste</i>. Het Italiaansche &#8220;<i lang="la">gentilissima</i>&#8221; beteekent meestal &#8220;zeer edel&#8221;, zoowel van geboorte als van karakter; maar ook bekoorlijk, zacht, vriendelijk, minzaam. In
+elk geval krijgt het deze beteekenissen door het gebruik dat Dante van het woord maakt. Ik meen dat mijne vertaling dit alles
+min of meer insluit.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1245src" id="xd0e1245">12</a></span> <i>Hoofschheid</i>: De letterlijke vertaling van het Italiaansche &#8220;<i>Cortesia</i>&#8221;. Zoo edel en deugdzaam als de zeden <i>ten hove</i>.... behoorden te zijn.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1256src" id="xd0e1256">13</a></span> <i>Vol van deugden</i>. Hier en overal elders moet het woord &#8220;deugd&#8221; (evenals het Italiaansche &#8220;<i lang="it">virtute</i>&#8221; en het Latijnsche &#8220;<i lang="la">virtus</i>&#8221;) in den ruimsten zin worden opgevat, waarin het ook &#8220;kracht&#8221;, &#8220;vermogen om iets goeds te bewerken&#8221; insluit.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1277src" id="xd0e1277">14</a></span> Ik ben uw Heer.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1280src" id="xd0e1280">15</a></span> <i>Naakt</i>. Men zoeke hierachter geen symboliek, nog minder een aanwijzing van geheime zinnelijkheid van Dante&#8217;s liefde. Het was in
+de middeleeuwen gewoonte geheel ongekleed te slapen, zoodat Amor Beatrice niet anders dan naakt kon ontvoeren.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1285src" id="xd0e1285">16</a></span> <i>Vrouwe des Heils</i>. Het Italiaansche &#8220;<i>salute</i>&#8221; beteekent zoowel &#8220;groet&#8221; als &#8220;heil, redding&#8221;. <i>Donna della salute</i> lijkt dus dubbelzinnig. Maar deze dubbelzinnigheid is door Dante gewild en lost zich op wanneer men bedenkt dat Dante&#8217;s hoogste
+heil juist in niets anders bestond als Beatrice&#8217;s groet.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1299src" id="xd0e1299">17</a></span> Zie, uw hart.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1302src" id="xd0e1302">18</a></span> <i>Hetwelk zij weifelend at</i>. Het doen eten van een hart is een beeldspraak die in de troubadourspo&euml;zie meer voorkomt en die op een barbaarsche werkelijkheid
+berust, Meestal is het een bedrogen echtgenoot die zijn gade dwingt het hart van haar verslagen minnaar te eten, Sordello
+van Mantua echter, een door Dante zeer hoog geschat <span class="pagenum">[<a id="xd0e1306" href="#xd0e1306">133n</a>]</span>troubadour, doet (in overeenstemming met een ook thans nog onder vele wilde volken wijdverbreid volksgeloof) aan den laffen
+baronnen van zijn tijd het voorstel gezamenlijk het hart van zijn dooden vriend Blacas op te eten, opdat diens deugd en moed
+in hen mochten overgaan. Bij Dante heeft het voor onzen smaak onfraaie beeld een dergelijke beteekenis: hij hoopt dat door
+het eten van zijn <i>brandend</i> hart de gloed zijner liefde in Beatrice moge overgaan.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1312src" id="xd0e1312">19</a></span> <i>In rijmen te spreken.</i> Dit beteekent dichten &#8220;in de volkstaal&#8221;, in tegenstelling met dichten in het Latijn, in welke taal het rijm niet of zelden
+(kerkelijke liederen) wordt aangewend. (Zie <a href="#s27">&sect; XXVII</a>)
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1320src" id="xd0e1320">20</a></span> <i>Getrouwen der Liefde.</i> Spreekwijze uit de ridderpo&euml;zie: de Liefde wordt voorgesteld als een machtig &#8220;Heer&#8221;, de minnaars als zijn vasallen, zijn
+getrouwen. (fedeli)
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1330src" id="xd0e1330">21</a></span> <i>Hart.</i> In Dante&#8217;s po&euml;zie wordt het woord &#8220;hart&#8221; dikwijls persoonlijk gebruikt, als synoniem van &#8220;mensch&#8221;.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1370src" id="xd0e1370">22</a></span> <i>Mijn grootste vriend.</i> Guido Cavalcanti (zie <a href="#aanh">Aanhangsel</a>). Andere bekende dichters, wier antwoorden op Dante&#8217;s sonnet bekend zijn, waren Cino da Pistoia en Dante da Maiano. Een dergelijk
+vragen en antwoorden in po&euml;zie was onder de dichters van dien tijd zeer gebruikelijk.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1378src" id="xd0e1378">23</a></span> <i>Ge zaagt etc.</i> In het Italiaansch luidt de regel:
+
+</p>
+<div class="q">
+<div class="body">
+<div class="div1">
+<div class="poem" lang="it">
+<p class="line"><i>&#8220;Vedesti al mio parere ogni valore&#8221;</i></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div><p>
+
+</p>
+<p class="footnote">hetgeen rijmt op Dante&#8217;s beginregel:
+
+</p>
+<div class="q">
+<div class="body">
+<div class="div1">
+<div class="poem" lang="it">
+<p class="line"><i>&#8220;A ciascun alma presa e gentil core&#8221;</i></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div><p>
+
+</p>
+<p class="footnote">Analogie in onze litteratuur: het sonnet van P. C. Hooft aan C. Huigens: &#8220;Men voedde Achilles op met mergh uit Leeuwenschonken&#8221;,
+dat aanleiding gaf tot een reeks van sonnetten van andere dichters op dezelfde rijmklanken.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1406src" id="xd0e1406">24</a></span> <i>De ware beteekenis.</i> Verschillende commentatoren hebben hierin weer iets &#8220;duisters&#8221; gezien. Bedoeld wordt natuurlijk: &#8220;nu Beatrice gestorven is
+(wat heel <span class="pagenum">[<a id="xd0e1411" href="#xd0e1411">134</a>]</span>Florence weet) en inderdaad door de Liefde zelf ten hemel is gedragen, waarheen zij mijn brandend hart heeft meegenomen.&#8221;
+
+</p>
+<p class="footnote">Een andere vraag is of Dante, toen hij dit sonnet schreef, reeds aan dezen uitleg dacht, m. a. w. of hij een voorgevoel van
+Beatrice&#8217;s vroegen dood had. Het is opvallend dat alleen in het <i>later</i> toegevoegde proza ervan gewaagd wordt dat Amor <i>hemel</i>waarts vliedt. Had dus, toen Dante het sonnet schreef, Amor&#8217;s plotseling opkomend verdriet een andere reden? Melodia onderstelt
+dat de oorzaak van Amor&#8217;s of Dante&#8217;s verdriet is de verloving of het huwelijk van Bice met Simone dei Bardi, en dat dit sonnet
+is een &#8220;voorspelling n&agrave; het feit&#8221;, zooals men er zoovele aantreft in de Commedia. Aanvankelijk <i>slaapt</i> Beatrice, d. w. z. zij is onbewust van Dante&#8217;s liefde; dan bemerkt zij haar en schijnt haar, na vele pogingen van Dante&#8217;s
+kant, te beantwoorden door haren groet (zij eet het hart werkelijk op &#8220;schuchter, schoon gehoorzaam, <i lang="it">paventosa umilmente</i><span class="corr" id="xd0e1426" title="Niet in bron">&#8221;</span>), maar verlooft zich ten slotte toch met een ander. Deze verklaring lijkt mij zeer aannemelijk voorzoover het een verloving
+of het vooruitzicht daarvan betreft; dat Beatrice reeds gehuwd was v&ograve;&ograve;r Dante haar tot zijn Vrouwe koos, acht ik niet waarschijnlijk.
+(Zie aanteekening <a href="#n34">34</a>&#8211;<a href="#n36">36</a>).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1447src" id="xd0e1447">25</a></span> <i>De koningin der glorie</i>: Maria. Dante wil hier Beatrice&#8217;s vereering voor de Moeder Gods aanduiden. Dikwijls gebruikt hij voor Maria en Beatrice gelijksoortige
+woorden; het is bovenal Beatrice&#8217;s nederigheid en ootmoed (<i lang="it">umiltate</i>) welke hij verheerlijkt en waardoor zij na haren dood zal stralen &#8220;onder het teeken van Maria&#8221; (<a href="#s28">&sect; XXVIII</a>) in dien hemel waar: &#8220;hoogst gebenedeid Maria troont onder de nedrigst-vromen&#8221; (sonnet XXXIV).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1460src" id="xd0e1460">26</a></span> <i>Een scherm der waarheid</i>, (<i lang="it">schermo</i>). De methode om de liefde voor hun &#8220;dame&#8221; te verbergen door liefde voor eene andere te veinzen, werd onder de troubadours
+en oudere Italiaansche dichters herhaaldelijk toegepast. Zij houdt natuurlijk verband met het feit dat de &#8220;dame&#8221; meestal gehuwd
+was met een ander. Voorbeelden bij Folquet de Marseille, Arnaldo Daniello, Guittone il Torraca.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1473src" id="xd0e1473">27</a></span> <i>Serventese.</i> (Proven&ccedil;aals: <i>sirventes</i>) Een gedicht in terzinen, door een halven regel aan elkaar verbonden, naar het schema AAAb&#8212;BBBc. Meestal van politiek-religieusen
+inhoud, maar ook wel lyrisch.
+
+</p>
+<p class="footnote">Het dichten van een lofzang op een aantal vrouwen eener stad of streek tegelijk, was bij de oude troubadours niet zeldzaam.
+Dat Dante er juist zestig uitkiest heeft zonder twijfel een of andere, met zijn getallenmystiek in verband staande reden.
+Verschillende commentatoren meenen dat de Vrouwe die Dante tot scherm diende in dit verloren gedicht genoemd werd onder nummer
+dertig en dat op h&agrave;&agrave;r de raadselachtige uitdrukking slaat: &#8220;en zij die &#8217;t dertigst stond&#8221; in Dante&#8217;s sonnet: &#8220;Guido, ik wou&#8221;
+(Zie <a href="#aanh">Aanhangsel</a>).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1493src" id="xd0e1493">28</a></span> Dit gedicht, evenals het tweede sonnet in <a href="#s8">&sect; VIII</a>, is eigenlijk een ballade, op een overeenkomstige, maar nog kunstiger wijze gebouwd dan het gewone sonnet, doordat de kwatrijnen
+met twee en de <span class="corr" id="xd0e1498" title="Bron: terzinnen">terzinen</span> met &eacute;&eacute;n drievoetigen regel verrijkt werden, zonder dat evenwel door deze toevoeging nieuwe rijmklanken werden ingevoerd.
+Het gedicht is hierdoor zoowel kunstiger van rijm als bevalliger van rythmiek geworden.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1554src" id="xd0e1554">29</a></span> Gij allen die over weg gaat, schouwt het aan en ziet of eene smart zij gelijk mijne smart. (Klaagliederen van Jeremia I. 12).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1559src" id="xd0e1559">30</a></span> Dante wil hier zeggen dat hij in de laatste terzine oogenschijnlijk bedroeft is over het vertrek van zijn &#8220;scherm&#8221;, in werkelijkheid
+echter om iets anders, waarschijnlijk de hopeloosheid zijner liefde voor Beatrice.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1567src" id="xd0e1567">31</a></span> Volgens sommige commentatoren zijn hier bedoeld de twee laatste regels van het tweede sonnet. Zij luiden in het Italiaansch:
+
+</p>
+<div class="q">
+<div class="body">
+<div class="div1">
+<div class="poem" lang="it">
+<p class="line"><i>Chi non merta salute,</i></p>
+<p class="line"><i>Non speri mai d&#8217;aver sua compagnia.</i></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div><p>
+
+</p>
+<p class="footnote">hetgeen letterlijk vertaald is:
+
+</p>
+<div class="q">
+<div class="body">
+<div class="div1">
+<div class="poem">
+<p class="line"><i>Wie niet het heil verdient</i></p>
+<p class="line"><i>Hope nooit haar gezelschap te hebben.</i></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div><p>
+
+</p>
+<p class="footnote">Dat met <i>haar</i> gezelschap dat van Beatrice bedoeld zou zijn is inderdaad zeer gezocht. <span class="corr" id="xd0e1601" title="Bron: Rosetti">Rossetti</span> meent dat Dante te verstaan wil geven dat diegene die het gezelschap der gestorven vriendin had genoten, dat wil dus zeggen
+Beatrice, den hemel waardig was. Hij vertaalt:
+
+</p>
+<div class="q">
+<div class="body">
+<div class="div1">
+<div class="poem" lang="en">
+<p class="line"><i>Whoso deserves not Heaven</i></p>
+<p class="line"><i>May never hope to have her company.</i></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div><p>
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e1616" href="#xd0e1616">136n</a>]</span></p>
+<p class="footnote">Ik waag een andere, m. i. zeer eenvoudige verklaring, berustend op Dante&#8217;s dubbelzinnig gebruik van het woord &#8220;<i>salute</i>&#8221;. De, l&agrave;ter door Dante verzonnen, verborgen bedoeling zou dan zijn: &#8220;Wie zoo slecht is dat hij niet den <i>groet</i> (van Beatrice) verdient, hope nooit in den hemel (d. i. in het gezelschap der gestorven vriendin) te komen.
+
+</p>
+<p class="footnote">Het is echter ook mogelijk dat de duistere woorden alleen slaan op de terzinen van het &eacute;&eacute;rste sonnet. De Liefde in &#8220;tastbare
+gedaant&#8221; toch is dan Beatrice zelf. (verg. Aanteekening 46)
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1628src" id="xd0e1628">32</a></span> <i>O lage Dood. Morte villana.</i> Het woord &#8220;<i>villana</i>&#8221; heeft hier de oude beteekenis van boersch, wreed, <i>laag</i>, in tegenstelling met &#8220;<i>gentile</i>&#8221;, edel.
+
+</p>
+<p class="footnote">&#8221;<i lang="fr">mors, villaine ies, en toi n&#8217;a gentillece</i>&#8221; (proven&ccedil;aalsch lied).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1748src" id="xd0e1748">33</a></span> <i>Gebeurde er iets.</i> Verschillende uitdrukkingen (o.a. het verplichte van den tocht, het rijden in gezelschap van velen gedurende een geheelen
+dag) wijzen er op dat hier sprake is van een militaire expeditie. Inderdaad zond Florence tijdens een oorlogje, van 1285 tot
+April 1286 gevoerd tusschen Sienna en Arezzo, een troepje ruiters uit om de Sienneezen te helpen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1817src" id="xd0e1817">34</a></span> Mijn zoon, het is tijd dat wij onze voorwendselen ter zijde stellen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1823src" id="xd0e1823">35</a></span> Ik ben gelijk het middelpunt van eenen cirkel, tot hetwelk alle deelen van den omtrek zich gelijkelijk verhouden; gij echter
+zijt niet aldus.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1825src" id="xd0e1825">36</a></span> <i>Ik ben gelijk etc.</i> Over deze zinsnede is heel wat gestreden. De meest aannemelijke opvatting lijkt mij die van Proto. Volgens deze is de beteekenis:
+Ik, de Liefde, (&#8220;die de Zon en de andere sterren beweegt&#8221;, laatste regel van het Paradijs) ben het eene, onveranderlijke kernpunt
+van alle deugden, en evenver verwijderd van de ontelbare zonden die buiten mij liggen. Ook gij, Dante, staat nog buiten dit
+middelpunt; daarom ween ik om u en zie ik in dat het tijd voor u is om het onwaardige geveins dat u tot zonde verleidt, te
+laten varen en u alleen te richten tot Beatrice, de &#8220;vernietigster van alle kwaad en koningin der deugd&#8221;, die zelf &#8220;Liefde&#8221;
+zou moeten heeten, &#8220;zoozeer gelijkt zij mij&#8221; (<a href="#s24">&sect; XXIV</a>).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1833src" id="xd0e1833">37</a></span> <i>In de volkstaal.</i> Hieruit blijkt dat Dante, toen hij dit schreef, het Latijn nog niet gemakkelijk verstond. Dante zegt zelf dat hij eerst n&agrave;
+den dood van Beatrice ernstig begon het Latijn te bestudeeren en wel het eerst <span class="pagenum">[<a id="xd0e1837" href="#xd0e1837">137n</a>]</span>het boek der &#8220;Vertroosting&#8221; van <span class="corr" id="xd0e1839" title="Bron: Boetius">Bo&euml;tius</span> en &#8220;Over de vriendschap&#8221; van Cicero, welke lectuur hem echter zeer moeilijk viel. (Conv. II. 13)
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1845src" id="xd0e1845">38</a></span> <i>Maar tooi hen met zoete harmonie.</i> Dit beteekent: &#8220;laat het lied op muziek zetten&#8221;, gelijk voor minnedichten, vooral ballades, veel geschiedde.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1958src" id="xd0e1958">39</a></span> De namen richten zich naar de dingen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1961src" id="xd0e1961">40</a></span> <i>De namen richten zich naar de dingen.</i> Leuze der scholastieke Nominalisten, in tegenstelling met de leer der Realisten, volgens welken de begrippen een re&euml;el, werkelijk
+bestaan hadden op zichzelf.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2010src" id="xd0e2010">41</a></span> <i>Naar welke plaats ik werd medegenomen.</i> Volgens de Florentijnsche verordening op huwelijks- en begrafenisplechtigheden mocht elk genoodigde &eacute;&eacute;n vriend meebrengen,
+een edelman echter vier en een rechter of arts twee.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2015src" id="xd0e2015">42</a></span> <i>Mij toevertrouwend etc. <span lang="it">Fidandomi nella persona, laquale un suo amico al estremit&agrave; della vita condotto avea.</span></i> Letterlijk: mij toevertrouwend aan dien persoon, die (of dien) eenen (of een) zijner vrienden naar het uiterste eind des
+levens geleid had.&#8212;Het komt mij voor dat deze tusschenzin alleen reden van bestaan heeft wanneer die tweede vriend Dante zelf
+is. De zin, die anders volkomen overbodig, ja misplaatst ware, is ironisch bedoeld. &#8220;Ik vertrouwde mij toe aan een man die
+nota bene alleen reeds door mij hierheen te brengen mijn leven in gevaar bracht.&#8221; Ook <span class="corr" id="xd0e2021" title="Bron: Rosetti">Rossetti</span> vat het aldus op en vertaalt: <i lang="en">Who yet was leading his friend to the last verge of life.</i> De ironie wordt nog duidelijker wanneer men aanneemt dat Cavalcanti, voor wien immers Dante de Vita Nuova schrijft, zelf
+de bewuste geleider was.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2028src" id="xd0e2028">43</a></span> Enkele commentatoren, ook <span class="corr" id="xd0e2031" title="Bron: Rosetti">Rossetti</span>, meenen dat Dante in deze paragraaf spreekt over de <i>bruiloft van Beatrice zelf</i>, die immers waarschijnlijk juist in dezen tijd, omstreeks 1287, huwde met Simone dei Bardi. Het is in de hoofsche po&euml;zie
+geen gebruik ooit over het huwelijk der aangebedene te spreken. Des te waarschijnlijker lijkt het mij dat Dante er toch op
+deze wijze een toespeling op maakte.
+
+</p>
+<p class="footnote">Een argument voor de juistheid dezer opvatting is dunkt mij ook het antwoord dat Dante geeft aan zijn bezorgden <span class="pagenum">[<a id="xd0e2039" href="#xd0e2039">138n</a>]</span>vriend: &#8220;Ik heb mijn voeten gezet in dat deel des levens, vanwaar men niet kan terug gaan al wilde men&#8221;. Men heeft deze duistere
+woorden willen verklaren met een onnoozel: &#8220;ik was op het punt te sterven, ik was alhaast in de andere wereld.&#8221; Het komt mij
+voor dat deze woorden een geheel andere en zeer diepe beteekenis hebben. Zij willen zeggen dat voor Dante een <i>nieuwe levensfase</i> begon en de vroegere <i>onherroepelijk</i> is afgesloten. (Zie ook <a href="#s17">&sect; XVII</a> de &#8220;nieuwe stof&#8221; die hij wil gaan behandelen) Na Beatrice&#8217;s huwelijk toch is hij wel <i>gedwongen</i> tot een zuiver ide&euml;ele liefde. Ofschoon haar huwelijk den dichter Dante de gewenschte exaltatie eener geestelijke liefde
+bracht, moest zij den m&agrave;n zeker pijn doen. Vandaar Dante&#8217;s buitengewone verwarring en ontroering. Andere argumenten in 35
+en 36.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2056src" id="xd0e2056">44</a></span> <i>Spotteden zij over mij.</i> De bespotting van den minnaar door zijn &#8220;dame&#8221; is een geliefd thema bij de oude troubadours en ook bij Dante&#8217;s tijdgenooten,
+o. a. Cino da Pistoia:
+
+</p>
+<div class="q">
+<div class="body">
+<div class="div1">
+<div class="poem">
+<p class="line">&#8220;Zoo ge de klagelijke stem kondet hooren</p>
+<p class="line">Van mijne zuchten, wanneer zij mij verlaten,</p>
+<p class="line">Zoudt ge mijn gelaat en kleur niet bespotten,</p>
+<p class="line">Die ik geheel verwissel wanneer ik in uwe nabijheid ben<span class="corr" id="xd0e2074" title="Niet in bron">.</span>&#8221;
+</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div><p>
+
+</p>
+<p class="footnote">Hoe kon Beatrice, de zoo deemoedige en zachte, zoo wreed zijn Dante te bespotten? Wellicht spotten alleen de andere vrouwen
+en heeft z&igrave;j slechts geglimlacht, zooals ieder mensch, ook de edelste, zonder leedvermaak kan glimlachen om het jammerlijk
+figuur van een wanhopig verliefde. Of is de bespotting een <i>beeldspraak</i> voor <i>het feit van haar huwelijk</i> met een man dien zij hoogstwaarschijnlijk slechts op bevel van haar vader, uit politieke of commercieele overwegingen, trouwde,
+gelijk in dien tijd gewoonte was?
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#n36src" id="n36">45</a></span> <i>Geloovende te moeten zwijgen, en &#8220;ofschoon ik mij daarna nooit meer (onmiddellijk) tot haar richtte.<span class="corr" id="xd0e2221" title="Niet in bron">&#8221;</span></i> Ook deze zinnen pleiten sterk voor de juistheid van het vermoeden omtrent Beatrice&#8217;s huwelijk. Het ware al heel verwonderlijk
+als Dante plotseling, eigenlijk zonder motief, het bezingen zijner Vrouwe gestaakt had; maar het kan niet verwonderen dat
+hij in zijn eerste smart meende nu <span class="pagenum">[<a id="xd0e2224" href="#xd0e2224">139n</a>]</span>ook maar voorgoed te moeten &#8220;afsluiten&#8221;, en evenmin dat hij dan later toch dit voornemen weer ontrouw wordt. Dat hij de drie
+sonnetten waarin hij zijn wanhopigen toestand schildert, in strijd met de chevallereske kieschheid, tot haarzelf richt, bewijst
+dat zij de vrucht zijn van een buitengewoon sterke ontroering. Dat hij haar echter, na dien eersten storm, niet meer direct
+aanspreekt, wordt eveneens door haar huwelijk, waardoor dit nog onbetamelijker, zooniet gevaarlijk wordt, verklaard.
+
+</p>
+<p class="footnote">Ten slotte is het opvallend dat de gedichten die nu volgen van een geheel anderen geest zijn dan de vorigen; zij behandelen
+inderdaad een &#8220;nieuwe en edeler stof&#8221;; zij zijn zuivere lofzangen, zonder verborgen bijbedoeling. Zij prijzen alleen, zij
+vragen niets. (Zie <a href="#intro">Inleiding</a>.)
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Tweede gedeelte</h2>
+<h2 class="sub">(1287&#8211;1290).</h2>
+<div class="div2" id="s18">
+<h3 class="normal">&sect; XVIII.</h3>
+<p>Aangezien door mijn uiterlijk velen het geheim van mijn hart hadden begrepen, kenden ook zekere dames, die bijeen waren om
+zich met elkaars gezelschap te vermaken, mijn hart zeer goed, want elke van hen was getuige geweest van vele mijner nederlagen.
+En terwijl ik, als geleid door het geluk, dicht aan hen voorbij ging, werd ik door eene dier beminnelijke dames aangeroepen;
+en zij die mij had aangeroepen was eene dame die zeer bekorend wist te spreken. Zoodat ik, toen ik bij hen was gekomen en
+mij er van overtuigd had dat mijne allerlieflijkste Vrouwe zich niet onder hen bevond, hen gerustgesteld begroette en vroeg
+wat er van haren dienst was. De dames waren talrijk en er waren onder hen die onder elkander lachten. Maar er waren andere
+die mij aanzagen, als in verwachting van wat ik zou zeggen. Weer andere spraken onder elkaar, van welke eene<a class="noteref" id="xd0e2245src" href="#xd0e2245">1</a>, hare oogen op mij richtende en mij bij den naam aansprekende, zeide: &#8220;Waarom bemint gij deze uwe Vrouwe, als ge toch haren
+aanblik niet kunt verdragen? Vertel ons dit, want het doel van zulk een liefde moet voorzeker wel buitengewoon zijn.&#8221; En toen
+zij mij dit had gevraagd, trachtte niet alleen zij, maar alle anderen het antwoord uit mijn aangezicht te lezen. Daarop zeide
+ik tot hen deze woorden: &#8220;Edele dames, het doel mijner liefde was reeds vroeger de <span class="pagenum">[<a id="xd0e2250" href="#xd0e2250">83</a>]</span>groet dier Vrouwe, van wie gij misschien bedoelt te spreken; en hierin bestond de gelukzaligheid welke het doel is van al
+mijne verlangens. Maar sedert het haar behaagde mij dien te weigeren, heeft Amor, mijn Heer, in zijne genade heel mijne gelukzaligheid
+gesteld in datgene, wat mij niet kan ontnomen worden.&#8221; Daarop begonnen deze dames onder elkaar te spreken; en zooals men wel
+eens regen, vermengd met schoone sneeuw ziet vallen, zoo scheen het mij dat ik hunne woorden zag uitgaan vermengd met zuchten<a class="noteref" id="xd0e2252src" href="#xd0e2252">2</a>. En nadat zij eene wijle met elkaar gesproken hadden, zeide de dame die het eerst tot mij gesproken had: &#8220;Wanneer gij waarheid
+spreekt, dan hebt ge toch de woorden waarin gij uwen toestand bekend maakt, met eene andere bedoeling gesproken?&#8221; Waarop ik,
+peinzende over deze woorden, als beschaamd van hen heenging; en nog wandelend zeide ik in mijzelf: &#8220;Wanneer er zoo groote
+gelukzaligheid ligt in de woorden welke mijne Vrouwe prijzen, waarom heb ik dan anders over haar gesproken?&#8221; En ik nam mij
+hierop voor tot stof voor mijn rijmen nooit iets anders dan den lof dier Allerlieflijkste te kiezen; en veel hierover nadenkend,
+scheen het mij dat ik eene al te hooge stof gekozen had voor mijne krachten, zoodat ik niet waagde te beginnen; en zoo weifelde
+ik verscheidene dagen tusschen verlangen om te rijmen en vrees om te beginnen.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2" id="s19">
+<h3 class="normal">&sect; XIX.</h3>
+<p>Het geviel toen, dat, terwijl ik wandelde langs eenen weg, waarnaast eene zeer heldere rivier stroomde, mij een zoo groot
+verlangen om te rijmen overviel, dat ik begon er over te denken hoe ik het aan zou leggen; en ik overwoog dat het niet passend
+ware <span class="pagenum">[<a id="xd0e2279" href="#xd0e2279">84</a>]</span>over haar te spreken tenzij tot andere vrouwen in de tweede persoon; en dat wel niet tot alle vrouwen, maar alleenlijk tot
+diegene die lieflijk en edel waren en niet slechts vrouw<a class="noteref" id="xd0e2281src" href="#xd0e2281">3</a>. Daarop, zegge ik, sprak mijne tong, als vanzelf bewogen: &#8220;Gij vrouwen edel, die de Liefde kent&#8221;. Deze woorden bewaarde ik
+met groote blijdschap in mijnen geest, mij voornemend ze tot begin te nemen; waarop ik, teruggekeerd in bovenbedoelde stad
+en na eenige dagen te hebben nagedacht, deze canzone begon met den bedoelden aanhef en in de volgorde welke men hieronder
+in hare verdeeling zal zien. De canzone<a class="noteref" id="xd0e2309src" href="#xd0e2309">4</a> begint aldus:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Gij vrouwen edel, die de Liefde kent,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot &ugrave; wil ik van mijn Meestresse spreken;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Niet wijl &#8217;k haar lof ooit te voleinden reken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar te verlichten &#8217;t overvol gemoed.</p>
+<p class="line">Wen ik bepeins haar deugden zonder end.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Brandt dus mijn hart dat &#8217;k door mijn enkel spreken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Elk die me aanhoorde in liefde zou ontsteken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hadde ik niet alle driestheid ingeboet.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Niet z&ograve;&ograve; verheven dat ik vreezen moet
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Machtloos tot lager stijl te zullen dalen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maar z&ograve;&ograve; zal &#8217;k van haar lieflijkhe&ecirc;n verhalen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Als het bij h&agrave;&agrave;r past: gracelijk en zoet.</p>
+<p class="line">En slechts tot u, minlijke maagde en vrouwen;</p>
+<p class="line">Want gij alleen zijt waardig zulk vertrouwen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Een engel roept, gekeerd naar &#8217;t goddlijk licht:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8220;O Heer, een wonder waarlijk zien wij dwalen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Op aarde, een ziel z&oacute;&oacute; lieflijk dat zij stralen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Moge in der zaalgen midden nu weldra!</p>
+<p class="line">De hemel mist niets dan haar aangezicht
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En smeekt u zijnen hoogsten glans te halen.&#8221;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En alle heilgen juichen op die tale.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Slechts medelijden vraagt voor mij gen&acirc;;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En God spreekt: &#8220;Dat men dit van haar versta:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Geliefden, duldt dat nog uw Hope in vrede,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoolang het mij behaagt, blijve beneden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Waar &eacute;&eacute;n in vreeze is dat zij van hem ga,<span class="pagenum">[<a id="xd0e2369" href="#xd0e2369">85</a>]</span></p>
+<p class="line">En die &eacute;&eacute;ns spreken zal tot de verdoemden:</p>
+<p class="line">&#8217;k Zag haar, die de Engelen hun hope noemden.&#8221;<a class="noteref" id="xd0e2374src" href="#xd0e2374">5</a></p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">In &#8217;t hemelsch rijk wordt mijn Meestres begeerd:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dus wil &#8217;k u van haar englendeugd doen weten.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En &#8217;k zegge: Wie een eedle vrouw wil heeten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die ga met h&agrave;&agrave;r, wijl ovral waar zij gaat,</p>
+<p class="line">Amor elk hart dat zijnen gloed ontbeert,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Bevriezen doet en alle heil vergeten.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Sterven moet elk, of zich gelouterd weten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die haren blik te dragen onderstaat.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie zich voor waardig houdt haar in &#8217;t gelaat
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te schouwen, moog&#8217; zijn hooge deugd betoonen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zorg&#8217; wie hoopt dat hem heur groet beloone,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Door deemoed dat al zonde hem verlaat.</p>
+<p class="line">Want zulk een macht werd haar door God beschoren.</p>
+<p class="line">Dat slecht niet einden kan wie h&agrave;&agrave;r mocht hooren.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Spreekt Amor van mijn Vrouwe: &#8220;Hoe ware ooit
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo zuiver en zoo schoon een sterflijk wezen?&#8221;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8220;God heeft&#8221;, dus denkt hij, &#8220;met een nooit volprezen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En gansch nieuw wonderwerk de aarde verrijkt.&#8221;</p>
+<p class="line">Geen parel werd met blanker tint getooid,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Heel haar van schoonhe&ecirc;n evenwichtig wezen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vormde Natuur van stoffen uitgelezen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dus heete schoon alleen wat h&agrave;&agrave;r gelijkt.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wen open harer blikken poorte wijkt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tijgt er een stoet van minnelijke geesten
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Om de oogen die haar schouwen te vermeestren
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En dra heeft elk van hen het hart bereikt;</p>
+<p class="line">En geen kan haren mond, teeder omtogen</p>
+<p class="line">Van Liefde&#8217;s lach, bewondren onbewogen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Mijn Lied, ik weet, wanneer ge mij verlaat,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zult ge op uw dool tot vele vrouwen spreken.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maak, dat ze in u, die &#8217;k zoo schoon op mocht kweeken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Der Liefde jonge en teedre dochter zien.</p>
+<p class="line">Wilt, waar ge ook zijt en waar ge ook henen gaat,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8220;Wijst mij den weg tot h&agrave;&agrave;r&#8221; bescheiden smeeken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8220;Van welker deugd mijn tooi is taal en teeken&#8221;.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En dat ge mij niet slecht en ijdlijk dien&#8217;,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zult nimmer toeven ge onder lage li&ecirc;n;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En nimmer schenken zult ge uw zoet vertrouwen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dan slechts aan eedle manne&#8217; en eedle vrouwen:<span class="pagenum">[<a id="xd0e2459" href="#xd0e2459">86</a>]</span>
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die zeker zullen snelle hulpe u bi&ecirc;n.</p>
+<p class="line">Nu ga, en zoo gij Amor bij hen vindt,</p>
+<p class="line">Breng hem mijn groet, zoo &#8217;t voegt voor Amor&#8217;s kind.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Deze canzone zal ik, opdat zij beter begrepen worde, kunstiger verdeelen dan het andere hierboven staande. En daarom maak
+ik allereerst drie gedeelten: het eerste gedeelte is de voorrede van de volgende woorden; het tweede is het behandelde onderwerp;
+het derde is als eene dienstmaagd van de voorgaande woorden. Het tweede begint hier: &#8220;Een engel roept....&#8221;; het derde hier:
+&#8220;Mijn Lied, ik weet....&#8221; Het eerste is te verdeelen in vieren; in het eerste zeg ik tot wie ik van mijne Vrouwe wil spreken
+en waarom ik spreken wil; in het tweede zeg ik hoedanig ik mijzelf voorkom wanneer ik aan hare deugd denk en hoe ik zou kunnen
+spreken wanneer ik den moed niet verloor; in het derde zeg ik hoe ik geloof over haar te kunnen spreken zonder door mijne
+blooheid belemmerd te worden; in het vierde zeg ik, herhalend tot wie ik bedoel te spreken, de reden waarom ik tot hen spreek.
+Het tweede begint hier: &#8220;Wen ik bepeins....&#8221;; het derde hier: &#8220;Niet zoo verheven....&#8221;; het vierde: &#8220;En slechts tot u....&#8221;.
+Vervolgens wanneer ik zeg: &#8220;Een engel roept....&#8221;, begin ik over mijne Vrouwe te spreken. En dit gedeelte is in twee&euml;n te verdeelen:
+in het eerste zeg ik wat men over haar in den hemel zegt; in het tweede zeg ik wat men over haar op aarde zegt, en wel hier:
+&#8220;In &#8217;t hemelsch rijk....&#8221; Dit tweede gedeelte is in twee&euml;n te verdeelen, want in het eerste spreek ik over haar met betrekking
+tot de edelaardigheid harer ziel, een en ander verhalend van de uitwerking harer deugden, welke uit hare ziel voortkomen;
+in het tweede gedeelte spreek ik over haar met betrekking tot de edelaardigheid van haar lichaam, een en ander van hare schoonheden
+verhalend, en wel hier: &#8220;Spreekt Amor van mijn Vrouwe&#8221;.... Dit gedeelte is in twee&euml;n te verdeelen, want in het eerste spreek
+ik van zekere schoonheden welke tot haar geheele persoon behooren, en wel hier: &#8220;Wen open....&#8221; Dit gedeelte is te twee&euml;n te
+verdeelen, want in het eerste spreek ik van oogen, welke het begin der liefde zijn; in het tweede spreek ik van den mond,
+welke het einde der liefde is. En opdat hier iedere lage gedachte worde opgeheven, herinnere zich wie dit leest, dat hierboven
+geschreven werd hoe de groet mijner Vrouwe, welke eene werking van <span class="pagenum">[<a id="xd0e2471" href="#xd0e2471">87</a>]</span>haren mond was, het doel mijner wenschen was, waar ik dit bereiken kon. Vervolgens, wanneer ik zeg: &#8220;Mijn Lied, ik weet....&#8221;
+voeg ik nog eene stanza toe bijwijze van dienstmaagd der andere, in welke ik zeg wat ik van deze mijne canzone verlang: en
+aangezien dit laatste gedeelte gemakkelijk te begrijpen is, vermoei ik mij niet met nog meer verdeelingen. Wel zeg ik dat,
+om de bedoeling van deze canzone nog beter te openbaren, nog nauwkeuriger verdeelingen zouden moeten aangewend worden; maar
+in elk geval, wie niet voldoenden geest bezit om haar te kunnen begrijpen door de wel toegepaste, mishaagt mij niet wanneer
+hij het er bij laat; want waarlijk, ik vrees dat ik hare bedoeling door de gemaakte verdeelingen reeds te duidelijk gemaakt
+heb voor maar al te velen, indien het mocht gebeuren dat velen haar konden hooren.</i></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s20">
+<h3 class="normal">&sect; XX.</h3>
+<p>Nadat deze canzone eenigszins bekend was geworden onder de menschen en dientengevolge ook een mijner vrienden haar had gehoord,
+voelde deze behoefte mij te verzoeken hem te zeggen wat Liefde is; wellicht omdat hij door de gehoorde rijmen meer verwachting
+omtrent mij koesterde dan ik verdiende. Waarop ik, overwegende dat het, na eene zoodanige behandeling (der stof als in de
+voorgaande canzone) wel voegzaam ware iets over de Liefde zelf te zeggen, en overwegende dat ik mijnen vriend gaarne eenen
+dienst bewees, mij voornam in enkele woorden over de Liefde te spreken; en ik schreef toen dit sonnet hetwelk begint:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Liefde en een edel hart zijn ganschlijk &eacute;&eacute;n,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zooals de wijze dichter<a class="noteref" id="xd0e2483src" href="#xd0e2483">6</a> heeft geschreven;
+</p>
+<p class="line">Geen kan bestaan slechts op zichzelf alleen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoomin als &#8217;t hoofd kan zonder rede leven.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Natuur bestemde ons hart tot Amor&#8217;s leen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En heeft het hem tot vaste woon gegeven;</p>
+<p class="line">En sluimrend beidt hij daar, kort bij den een,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Bij d&#8217;ander lang, den dag van &#8217;t nieuwe leven,</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e2507" href="#xd0e2507">88</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">Wen Schoonheid als een vrouw vol deugd verschijnt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zoozeer &#8217;t oog bekoort dat &#8217;t in &#8217;t gemoed
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Een hoog verlangen tot haar wordt geboren,</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Dat zoolang roept, door hunkering gepijnd,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot het dien geest der Liefde ontwaken doet.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zoo zal ook d&#8217;eedle man een vrouw bekoren.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet kan worden verdeeld in twee gedeelten: in het eerste spreek ik van de Liefde voor zoover zij is in vermogen; in
+het tweede spreek ik van haar voorzoover zij van vermogen tot daad wordt. Het tweede begint hier: &#8220;Wen Schoonheid....&#8221; Het
+eerste kan worden verdeeld in twee&euml;n: in het eerste zeg ik in welk voorwerp dit vermogen zich bevindt; in het tweede zeg ik
+hoe dit voorwerp en dit vermogen tot bestaan zijn gebracht en hoe het eene zich tot het andere verhoudt als vorm tot materie.
+Het tweede begint hier: &#8220;Natuur bestemde....&#8221; Vervolgens, wanneer ik zeg: &#8220;Wen Schoonheid....&#8221;, zeg ik hoe dit vermogen zich
+tot daad omzet: en wel eerst hoe het zich omzet in den man, vervolgens hoe het zich omzet in de vrouw, namelijk hier: &#8220;Zoo
+zal....&#8221;</i></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s21">
+<h3 class="normal">&sect; XXI.</h3>
+<p>Nadat ik de bovenstaande rijmen over de Liefde had geschreven, gevoelde ik een verlangen om ook ter verheerlijking der Allerlieflijkste
+woorden te zeggen in welke ik zou kunnen toonen hoe door h&agrave;&agrave;r deze geest der Liefde in mij ontwaakte en hoe hij niet alleen
+ontwaakte waar hij sliep, maar hoe zij hem door hare wonderbare macht ook deed komen daar, waar hij nog niet in vermogen was.
+En ik schreef toen dit sonnet, hetwelk begint:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Mijn Vrouwe straalt zoo zoete liefde uit de oogen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat zij verlieflijkt al wat zij aanschouwt;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Waar zij voorbij schrijdt wendt zich jong en oud,</p>
+<p class="line">En wien zij groet voelt dus zijn hart bewogen</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e2540" href="#xd0e2540">89</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">Dat hij verbleekt en<span class="corr" id="xd0e2544" title="Bron: ,"></span> &#8217;t hoofd omneer gebogen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zuchtend zijn kleinste zonde nog berouwt;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Want toorn noch trots zich voor haar staande houdt.</p>
+<p class="line">Helpt, Vrouwen, dan mij haren lof verhoogen!</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">In &#8217;t hart dat haar hoort spreken wordt geboren
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoetste verteedring en een deemoed zacht;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zaalg zij, wie voor het eerst haar ziet, geprezen!</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Onzeglijk is &#8217;t, onvatlijk, op wat wezen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zij lijkt wanneer haar mond slechts even lacht:</p>
+<p class="line">Een wonder is ze, als nooit aanschouwd tevoren.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet heeft drie gedeelten. In het eerste zeg ik hoe mijne Vrouwe dit vermogen in daad omzet door middel van het zeer
+edele werktuig harer oogen; en in het derde zeg ik hetzelfde omtrent dit zeer edele werktuig van haren mond; en tusschen deze
+twee gedeelten is er nog een kleiner dat als om hulp vraagt aan het voorgaande en het volgende, en dit begint hier: &#8220;Helpt
+Vrouwen....&#8221; Het derde begint hier: &#8220;In &#8217;t hart....&#8221; Het eerste kan worden verdeeld in drie&euml;n; want in het eerste zeg ik hoe
+zij door hare deugden alles lieflijk maakt wat zij aanschouwt, hetgeen zooveel zeggen wil dat zij de Liefde wekt tot vermogen
+waar zij nog niet is; in het tweede zeg ik hoe zij de Liefde in het hart van allen die zij aanziet tot daad omzet; in het
+derde zeg ik vervolgens wat zij door hare deugd in hunne harten uitwerkt. Het tweede begint hier: &#8220;Waar zij voorbij schrijdt....&#8221;;
+het derde hier &#8220;En wien zij groet....&#8221; Vervolgens, wanneer ik zeg: &#8220;Helpt Vrouwen....&#8221; geef ik te verstaan aan diegenen, tot
+wie het mijne bedoeling is te spreken, de vrouwen aanroepende, dat zij helpen mogen haar te eeren. Vervolgens, wanneer ik
+zeg: &#8220;In &#8217;t hart....&#8221; zeg ik hetzelfde wat in het eerste gedeelte gezegd is met betrekking tot twee werkingen van haren mond:
+van welke de eene is haar allerzoetste spreken en de andere haar wonderbare glimlach, behalve dat ik van dezen laatsten niet
+zeg hoe hij in de harten werkt, omdat de herinnering noch hem noch zijne uitwerkingen kan vast houden.</i></p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e2570" href="#xd0e2570">90</a>]</span></div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XXII.</h3>
+<p>Toen hierna nog niet vele dagen waren voorbijgegaan&#8212;aldus behaagde het den Koning der Glorie, die zichzelf den dood niet spaarde&#8212;verliet
+hij, die de verwekker<a class="noteref" id="xd0e2576src" href="#xd0e2576">7</a> geweest was van dit groote wonder als hetwelk de alleredelste Beatrice zich vertoonde, dit leven om zekerlijk in te gaan
+tot de eeuwige zaligheid. Zoodat het&#8212;aangezien zulk een verscheiden smartelijk is voor hen die achterblijven en die bevriend
+waren met dengene die stierf; en geene vriendschap zoo innig is als die van eenen goeden vader tot een goed kind of van een
+goed kind tot eenen goeden vader; en deze Vrouwe den hoogsten graad van goedheid bezat en haar vader, gelijk velen zulks getuigen
+en ook waar is, in hooge mate goed was,&#8212;zeer begrijpelijk is dat deze Vrouwe op het bitterst vervuld was van smart. En aangezien,
+volgens gebruik<a class="noteref" id="xd0e2581src" href="#xd0e2581">8</a> in bovenbedoelde stad, de vrouwen met de vrouwen en de mannen met de mannen zich vereenigen bij eene dergelijke treurnis,
+waren er vele vrouwen bijeen ter plaatse waar de allerlieflijkste Beatrice erbarmelijk weende; zoodat ik, enkele dier vrouwen
+van haar ziende terugkeeren, hen hoorde spreken over de Allerlieflijkste, hoe zij jammerde. Onder andere woorden hoorde ik
+er die zeiden: &#8220;Waarlijk, zij weent z&ograve;&ograve;, dat wie haar ziet van medelijden zou kunnen sterven.&#8221; Hierop gingen deze dames voorbij;
+en ik bleef in eene zoo groote droefheid achter, dat nu en dan tranen mijn gelaat baadden, zoodat ik het herhaaldelijk bedekte
+door mijne handen naar de oogen te heffen. En als het niet geweest ware dat ik nog meer omtrent haar verwachtte te hooren,
+daar ik mij bevond op eene plek waar het grootste gedeelte der dames die van haar heengingen, <span class="pagenum">[<a id="xd0e2589" href="#xd0e2589">91</a>]</span>langs kwam, zou ik mij verborgen hebben zoodra de tranen mij overmanden. En terwijl ik dus bleef op dezelfde plek, kwamen
+er opnieuw eenige dames dicht langs mij, die onder het gaan tot elkaar spraken: &#8220;Wie van ons zal ooit weer vroolijk kunnen
+zijn, nu wij deze Vrouwe zoo klagelijk hoorden spreken?&#8221; En na deze kwamen weer anderen voorbij die zeiden: &#8220;Hij die daar
+zit klaagt niet meer of minder dan als had hij haar gezien evenals wij&#8221;. Weer anderen zeiden van mij: &#8220;Ziet toch dezen, die
+zichzelf niet meer gelijkt, zoozeer is hij veranderd.&#8221; En terwijl aldus deze dames voorbij gingen, hoorde ik op de wijze welke
+ik verhaald heb, spreken over haar en mijzelf. Waarop ik, hierover peinzende, mij voornam iets te zeggen&#8212;omdat ik hierin eene
+waardige stof vond&#8212;waarin ik alles zou opsluiten wat ik van deze dames gehoord had. En omdat ik hen gaarne gevraagd zou hebben
+wanneer ik dit zonder onbescheiden te zijn had kunnen doen, maakte ik mijne rijmen aldus alsof ik hen werkelijk had gevraagd
+en alsof zij mij hadden geantwoord. En ik maakte twee sonnetten; in het eerste vroeg ik op de wijze waarop ik vragen wilde;
+in het tweede vermeld ik hun antwoord, datgene wat ik van hen verstond gebruikende als hadden zij het tot mijzelf gesproken.
+En ik begon het eerste: &#8220;Gij smartvervulde, deerniswaardge vrouwen....&#8221; en het tweede: &#8220;Zij gij het die zoo dikwijls hebt
+gesproken.&#8221;
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Gij smartvervulde, deerniswaardge vrouwen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die de oogen, blo&ocirc; van droefnis, nederslaat;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vanwaar komt ge met z&ograve;&ograve; ontverfd gelaat</p>
+<p class="line">Dat ik in u waan Meelij zelf te aanschouwen?</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zaagt ge wellicht hoe Liefde mijner Vrouwe
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Liefelijk aangezicht in tranen baadt?
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn hart zegt mij dat &#8217;k om geen eigen daad</p>
+<p class="line">Noch eigen droefenis u dus zie rouwen.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e2609" href="#xd0e2609">92</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">En komt ge waarlijk van zoo diep verdriet,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wilt dan een pooze, ik bid u, bij mij toeven;</p>
+<p class="line">En hoe zij lijdt, verberg &#8217;t mijn smeeken niet;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Schoon &#8217;k zie hoe langs de smartgemerkte groeven</p>
+<p class="line">Van uw gelaat een stroom van tranen vliet
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En &#8217;t hart mij beeft nu &#8217;t zoozeer u ziet droeven.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet kan worden verdeeld in twee gedeelten; in het eerste roep ik de vrouwen aan en vraag ik hen of zij van h&agrave;&agrave;r komen,
+zeggende dat ik zulks geloof omdat zij zachter schijnen terug te keeren; in het tweede bid ik hen mij over haar te spreken.
+Het tweede begint hier: &#8220;En komt ge waarlijk....&#8221; Hierop volgt dan het andere sonnet, gelijk wij hierboven reeds verhaald
+hebben.</i></p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zijt gij het, die zoo dikwijls hebt gesproken
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Over uw Vrouwe, schoon tot ons alleen?
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uw stem gelijkt de zijne, doch in een</p>
+<p class="line">Gansch ander aanschijn lijkt uw ziel gestoken.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ach, waarom klaagt ge als ware u &#8217;t hart gebroken!
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Met jammer vult een elk uw droef gesteen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zaagt ge dan h&agrave;&agrave;r en hoordet h&agrave;&agrave;r geween,</p>
+<p class="line">Dat ge u dus toont in wanhoop neergedoken?</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Laat weenen ons en weenend verder schrijden;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Slecht ware wie getroost kon huiswaarts gaan</p>
+<p class="line">Nadat wij h&agrave;&agrave;r zoo droevig zagen lijden.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Smart zelve staart uit haar gelaat u aan;</p>
+<p class="line">Z&ograve;&ograve; dat wie van deez&#8217; aanblik niet zou scheiden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van droefnis aan haar voeten moest vergaan.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet heeft vier gedeelten, aangezien de vrouwen voor wie ik antwoord vier wijzen van spreken hadden. En omdat deze hierboven
+voldoende duidelijk zijn gemaakt, zal ik mij niet ophouden met den zin dezer gedeelten te verhalen; zoodat ik ze alleen maar
+aanwijs. Het tweede begint hier: &#8220;Ach, waarom klaagt ge....&#8221;; het derde: &#8220;Laat weenen ons....&#8221;; het vierde: &#8220;Smart zelve....&#8221;</i></p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e2664" href="#xd0e2664">93</a>]</span></div>
+<div class="div2" id="s23">
+<h3 class="normal">&sect; XXIII.</h3>
+<p>Weinige dagen hierna geviel het dat eene smartelijke ziekte een gedeelte mijns lichaams aantastte, waardoor ik negen dagen
+lang voortdurend de bitterste pijnen leed en welke mij zoo zwak maakte dat ik werd als diegenen die zich niet kunnen bewegen.
+Ik zeg nu dat op den negenden dag, terwijl ik eene ondragelijke pijn gevoelde, eene gedachte in mij opkwam, welke van mijne
+Vrouwe was. En toen ik een wijle aan haar gedacht had, keerden mijne gedachten tot mijn zwakke leven terug; en ziende hoe
+vluchtig zijn duur was, zelfs wanneer het gezond is, begon ik in mijzelf over zoovele ellende te weenen. Waarop ik, zwaar
+zuchtende, in mijzelf zeide: &#8220;Noodwendiglijk moet het eens gebeuren dat de allerlieflijkste Beatrice sterft&#8221;. En hierop greep
+eene zoo hevige verbijstering mij aan, dat ik de oogen sloot en begon te dwalen als een krankzinnige en op deze wijze te ijlen:
+in het begin des dwalens mijner verbeelding leek het mij dat ik gezichten zag van vrouwen met loshangende haren, die tot mij
+zeiden: &#8220;Ook gij moet sterven.&#8221; En vervolgens, na deze vrouwen, verschenen andere, vreemde gezichten, schrikkelijk om te aanschouwen,
+welke tot mij zeiden: &#8220;Ge zijt gestorven&#8221;. En mijne verbeelding, aldus beginnende te dolen, kwam op eene plaats, in welke
+ik niet wist waar ik mij bevond; en het leek mij dat ik wederom vrouwen met loshangende haren weenende langs den weg zag waren
+in verwonderlijke droefenis; en het scheen mij dat ik de zon zag verduisteren, z&oacute;&oacute; dat de sterren zich vertoonden in eene
+kleur, welke mij deed denken dat zij treurden; en het leek mij dat de vogels in hunne vlucht dood neder vielen en dat er geweldige
+aardbevingen waren. En mij verbazende in dusdanige verbeelding en zeer <span class="pagenum">[<a id="xd0e2670" href="#xd0e2670">94</a>]</span>ontzet, zag ik een vriend op mij afkomen die zeide: &#8220;Weet ge het niet? Uwe wonderbare Vrouwe is uit het leven verscheiden.&#8221;
+Toen begon ik opnieuw en erbarmelijk te weenen; en ik weende niet alleen in mijne verbeelding, maar ik weende, mijne oogen
+in werkelijke tranen badend. Ik verbeeldde mij naar den hemel op te zien en het scheen mij dat ik eene menigte engelen zag
+die naar den hooge terugkeerden en die v&ograve;&ograve;r zich hadden een zuiver wit wolkje; en het scheen mij dat deze engelen triomfantelijk
+zongen en als de woorden van hunnen zang scheen ik deze te hooren: &#8220;<i lang="la">Osanna in excelsis!</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e2675src" href="#xd0e2675">9</a>, en iets anders hoorde ik niet. Toen scheen het mij dat mijn hart, waarin zooveel liefde woonde, mij zeide: &#8220;Waarlijk, het
+is wel zeker dat onze Vrouwe gestorven is&#8221;. En hierop scheen het mij dat ik ergens heen ging om het lichaam te zien in hetwelk
+deze edelste en gelukzalige ziel had gehuisd. En z&ograve;&ograve; sterk was deze dwalende verbeelding dat zij mij werkelijk de doode Vrouwe
+liet zien; en het scheen mij dat vrouwen haar bedekten, dat wil zeggen haar hoofd, met een witten sluier; en het scheen mij
+dat haar gelaat eene uitdrukking had van z&ograve;&ograve; diepen deemoed, dat het scheen te zeggen: &#8220;Ik zie het begin van allen Vrede&#8221;.
+In deze verbeelding overkwam mij eene zoo groote ootmoedigheid door haren aanblik, dat ik den Dood aanriep en zeide: &#8220;O zoetste
+Dood! kom tot mij en wees niet hard jegens mij; want w&egrave;l moet ge lieflijk zijn nu ge bij haar geweest zijt. Kom nu tot mij,
+die zoozeer naar u verlang: ge ziet het, dat ik reeds uwe kleur draag&#8221;. En nadat ik had zien vervullen al de droevige diensten
+welke men den lichamen der gestorvenen pleegt te bewijzen, scheen het mij dat ik naar mijne kamer <span class="pagenum">[<a id="xd0e2678" href="#xd0e2678">95</a>]</span>terugkeerde en aldaar naar den hemel opzag; en z&ograve;&ograve; sterk was mijne verbeelding dat ik weenende begon te spreken met eene werkelijke
+stem: &#8220;O schoonste ziel, hoe gelukzalig is hij die u aanschouwt&#8221;. En terwijl ik deze woorden sprak onder een smartelijk gesnik
+van jammer en den Dood aanroepend tot mij te komen, begon een jong en lieflijk meisje, dat naast mijn bed zat, geloovende
+dat mijn weenen en mijne woorden eene klacht waren om de pijn mijner ziekte, in groote vreeze eveneens te weenen. Waarop de
+andere vrouwen die in het vertrek waren, bemerkten dat ik weende, doordat zij dit meisje zagen weenen: waarop zij haar, die
+door zeer nauwe verwantschap aan mij verbonden was<a class="noteref" id="xd0e2680src" href="#xd0e2680">10</a>, deden heengaan en, meenende dat ik droomde, zich tot mij wendden om mij te wekken, zeggende: &#8220;Slaap niet langer en wees
+niet zoo ontroostbaar&#8221;. En terwijl zij aldus spraken, brak mijne sterke verbeelding af op het oogenblik dat ik zeggen wilde:
+&#8220;O Beatrice, gezegend zijt ge&#8221;. En reeds had ik gezegd: &#8220;O Beatrice&#8221; toen ik, opschrikkende, de oogen opende en zag dat ik
+geijld had. En ofschoon ik haren naam geroepen had, was mijne stem zoo gebroken geweest door snikken, dat die vrouwen mij
+niet hadden kunnen verstaan. En ofschoon ik mij zeer schaamde, wendde ik mij toch, door de Liefde aangespoord, tot hen. En
+toen zij mij zagen begonnen zij te spreken: &#8220;Hij gelijkt eenen doode&#8221; en onder elkaar te zeggen: &#8220;Laten wij toch trachten
+hem te troosten&#8221;. Waarop zij vele woorden tot mij spraken om mij te troosten, en telkens vroegen zij mij waarvoor ik zulk
+eene vrees gehad had. Waarop ik, na eenigszins te zijn bijgekomen en de bedriegelijkheid van mijne waanvoorstelling te hebben
+ingezien, hen antwoordde: &#8220;Ik zal u zeggen wat mij gebeurd is&#8221;. Hierop begon ik met het begin, en tot aan het einde <span class="pagenum">[<a id="xd0e2685" href="#xd0e2685">96</a>]</span>toe verhaalde ik hen al wat ik gezien had, slechts den naam dier Allerlieflijkste verzwijgend. Waarop ik vervolgens, genezen
+van deze ziekte, mij voornam iets te zeggen over wat mij gebeurd was, omdat het mij lieflijk scheen om te zeggen en om te
+hooren; en ik schreef deze canzone: &#8220;Een lieflijk meisje, jong en teer van hart&#8221;, in de volgorde als blijkt uit de er onder
+staande verdeeling:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Een lieflijk meisje, jong en teer van hart,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aan deernis rijk, was aan het bed gezeten
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Waarop &#8217;k den Dood dikwijls om redding vroeg.</p>
+<p class="line">Zij zag mijn oogen overvol van smart.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En luistrend naar mijn waanverwarde kreten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Verschrok zij dus, dat zij luidsnikkend kloeg,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Meenend dat ik mijn pijn niet meer verdroeg.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En de andre vrouwen, die haar hoorden weenen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Leidden haar zachtkens henen</p>
+<p class="line">En susten me, om tot rust mij te doen komen.</p>
+<p class="line">Een zeide er: &#8220;Niet meer droomen!&#8221;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En: &#8220;Waarom zoo ontroostbaar?&#8221; de andre vroeg.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen riep ik met een stem, verstikt door &#8217;t weenen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn Vrouwe.... en &#8217;t vreemde droombeeld was verdwenen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Z&ograve;&ograve; had de smart mijn zwakke stem geschaad,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En z&ograve;&ograve; mijn jammrend snikken haar gebroken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat ik dien naam hoorde in mijn hart alleen.</p>
+<p class="line">Maar schoon ik &#8217;t liefst mijn gansch beschaamd gelaat
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Voor hun nieuwsgierge blikken had verstoken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dwong Liefde mij &#8217;t te wenden tot hen heen.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Het zag zoo vaal dat zij als over een
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die sterven ging van mij schenen te spreken;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ik hoorde elkaar hen smeeken:</p>
+<p class="line">&#8220;Ach, konden wij verzachten toch zijn lijden!&#8221;</p>
+<p class="line">En telkenkeer zij zeiden:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">&#8220;Wat zaagt ge toch, dat dus uw kracht verdween?
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En &#8217;k sprak, toen weer mijn wanhoop was geweken:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8220;Hoort, vrouwen, &#8217;k zal u van mijn droombeeld spreken.&#8221;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Terwijl ik peinsde over ons broos bestaan,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En hoe zoo schielijk &#8217;t leven weer moet vluchten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Weende in mijn hart Amor in droefnis groot;<span class="pagenum">[<a id="xd0e2752" href="#xd0e2752">97</a>]</span></p>
+<p class="line">Waardoor ik, van verbijstering ontdaan,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">In mijn gedachten klagelijk verzuchtte:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">&#8220;Ook voor mijn Vrouwe komt toch &eacute;&eacute;ns de Dood.&#8221;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Toen werd mijn smart zoo hevig dat ik sloot
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van pijnen moe mijn <span class="corr" id="xd0e2763" title="Bron: oogl&ecirc;en">oogle&ecirc;n</span>, zwaar van tranen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En als verwarde wanen,</p>
+<p class="line">Gingen mijn geesten dwalen door mijn droomen;</p>
+<p class="line">Tot ze, eindelijk gekomen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Waar alle werklijkheid gansch van hen vlood,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zagen een stoet van vrouwen jammrend gaan en
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Roepend: &#8220;Ook gij zult sterven!&#8221; door hun tranen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">&#8217;k Zag teekens, vreemd en vreeslijk, onheilzwaar,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ontstellen mijn verdwalende gedachten
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">In &#8217;t naamloos oord waar &#8217;k mij in droom bevond,</p>
+<p class="line">&#8217;k Zag vrouwen zwermen met ontbonden haar,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Stil weenend of in jammerluide klachten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die als een brand droegen hun droefnis rond.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Toen leek het of de zonne langzaam zwond
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">In duisternis en bleeke sterren schenen:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8217;t Was of ik hen zag weenen;</p>
+<p class="line">En vogels vielen neder onder &#8217;t zweven;</p>
+<p class="line">En de aard begon te beven;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Tot plotseling een bleek man voor mij stond,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die sprak: &#8220;Deed u de tijding nog niet weenen?
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dood voerde uw Vrouwe, die zoo schoon was, henen!&#8221;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ik sloeg mijn blikken, tranenblank, omhoog
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zag&#8212;een regen leek &#8217;t van hemelsch manna&#8212;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Een rij van englen keeren tot hun Heer.</p>
+<p class="line">Een teeder wolkje zwevend v&ograve;&ograve;r hen toog,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En allen zongen juichende: &#8220;Hosanna!&#8221;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Niets hoorde ik dan dien jubel keer op keer.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En Amor sprak: &#8220;Nu zwijge ook ik niet meer;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Kom, waar uw Vrouwe neerligt, met mij mede,&#8221;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En leidde mij ter stede</p>
+<p class="line">Waar ik haar doode lichaam mocht aanschouwen,</p>
+<p class="line">Ik zag: toen spreidden vrouwen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Een witte wade over haar aanzicht neer,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat, diepdeemoedig, als in stille bede,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Niets scheen te zeggen als &#8220;Ik ben in Vrede!&#8221;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">En zulk een deemoed lenigde mijn pijn
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen &#8217;k h&agrave;&agrave;r zag wie de Deemoed zelf verklaarde,<span class="pagenum">[<a id="xd0e2841" href="#xd0e2841">98</a>]</span>
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat &#8217;k sprak: &#8220;O Dood, hoe lijkt ge mij z&oacute;&oacute; zoet!</p>
+<p class="line">Hoe zacht en lieflijk moet uw wezen zijn
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Sinds ge mijn Vrouwe medenaamt van de aarde.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Meelij, geen haat is &#8217;t wat u komen doet.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">&#8217;k Geloof dat ik u reeds gelijken moet,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoozeer verlangt mijn harte, moe van rouwen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aan &ugrave; zich te vertrouwen!&#8221;</p>
+<p class="line">Ik ging, en niets was van mijn smart gebleven;</p>
+<p class="line">En hemelwaarts geheven
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Mijn blikken, zeide ik als ten laatsten groet:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8220;O schoone Ziel, zaalg wie u mag aanschouwen!&#8221;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen wektet gij me, dank uw zorg, o vrouwen.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Deze canzone heeft twee gedeelten: in het eerste zeg ik, sprekende tot een onbepaald persoon, hoe ik door zekere vrouwen uit
+eene ijdele droomverbeelding werd gewekt en beloofde hen deze te verhalen; in het tweede zeg ik hoe ik hen dit verhaalde.
+Het tweede begint: &#8220;Terwijl ik peinsde....&#8221; Het eerste gedeelte kan worden verdeeld in twee&euml;n: in het eerste zeg ik wat zekere
+vrouwen en wat eene enkele zeiden en deden naar aanleiding van mijnen droom, d. w. z. &eacute;&eacute;r ik weder tot de werkelijkheid was
+teruggekeerd; in het tweede zeg ik wat deze vrouwen zeiden, nadat ik had opgehouden te ijlen; en dit gedeelte begint hier:
+&#8220;Zoo had de smart....&#8221; Vervolgens, wanneer ik zeg: &#8220;Terwijl ik peinsde....&#8221; zeg ik hoe ik hen dit mijn droombeeld verhaalde.
+En hieromtrent maakte ik twee gedeelten: in het eerste verhaal ik geregeld mijn droombeeld; in het tweede, zeggende op welk
+oogenblik zij mij riepen, dank ik hen kortelijks; en dit gedeelte begint hier: &#8220;Toen wektet gij me....&#8221;</i></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s24">
+<h3 class="normal">&sect; XXIV.</h3>
+<p>Na dit ijdele droomgezicht gebeurde het op eenen dag, dat ik, terwijl ik ergens zat te peinzen, eene siddering in mijn hart
+voelde beginnen alsof ik in tegenwoordigheid mijner Vrouwe ware geweest. En toen, zegge ik, kwam tot mij eene verbeelding
+der Liefde; het scheen mij namelijk dat ik Amor zag <span class="pagenum">[<a id="xd0e2876" href="#xd0e2876">99</a>]</span>komen van dien kant waar mijne Vrouwe woonde; en het scheen mij dat hij vroolijk tot mij zeide in mijn hart: &#8220;Denk steeds
+den dag te zegenen waarop ik bezit van u nam, want w&egrave;l behoort ge zulks te doen.&#8221; En inderdaad scheen mijn hart z&ograve;&ograve; verblijd
+te zijn dat het mij leek alsof het mijn eigen hart niet ware door zijnen zoo nieuwen toestand. En kort na deze woorden, welke
+mijn hart mij zeide met de stem der Liefde, zag ik op mij afkomen eene edele dame, die van eene vermaarde schoonheid was en
+die reeds lang de Vrouwe was van mijnen reeds vroeger bedoelden grootsten vriend. En de naam dezer dame was Giovanna, behalve
+dat men haar&#8212;wegens hare schoonheid, naar sommigen meenden&#8212;den bijnaam had gegeven van Primavera (dat is de Lente) en aldus
+werd zij dan ook genoemd. En toeziende, zag ik achter haar de wondere Beatrice komen. Deze beide vrouwen schreden aldus tot
+dicht bij mij, de eene achter de andere en het scheen mij dat de Liefde tot mij sprak in mijn hart en zeide: &#8220;Deze eerste
+werd Primavera geheeten alleen terwille van hare komst op heden; want ik bewoog hem die haar dien naam gaf haar Primavera
+te noemen, dat wil zeggen: prima verr&agrave;, omdat &#8220;zij het &eacute;&eacute;rst zou komen&#8221; op dien dag dat Beatrice zich aan haren getrouwe zal
+vertoonen na het droomgezicht. En indien ge het nog nader wilt beschouwen, beteekent ook haar werkelijke naam hetzelfde als
+Primavera, omdat haar naam Giovanna<a class="noteref" id="n46src" href="#n46">11</a> is afgeleid van dien Johannes, die het waarachtige Licht voorspelde, zeggende: &#8220;<i lang="la">Ego vox clamantis in deserto: parate viam Domini</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e2958src" href="#xd0e2958">12</a>. En het scheen mij dat hij mij, na dit, nog andere <span class="pagenum">[<a id="xd0e2961" href="#xd0e2961">100</a>]</span>woorden zeide, namelijk: &#8220;Wie het zeer nauwkeurig overweegt, zoude Beatrice eigenlijk &#8220;Liefde&#8221; moeten noemen, wegens de groote
+gelijkenis welke zij met mij heeft.&#8221; Waarop ik, wederom aan het peinzen rakende, mij voornam er op rijm over te schrijven
+tot dien grootsten vriend, zekere woorden verzwijgend welke het mij gepast scheen te verzwijgen<a class="noteref" id="xd0e2963src" href="#xd0e2963">13</a>, daar ik in de meening was dat zijn hart nog steeds de schoonheid dier lieflijke Primavera bewonderde. En ik schreef dit
+sonnet, hetwelk aldus begint:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ik voelde siddrend in mijn hart ontwaken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Verlangen, dat lang sluimerde ongestoord,</p>
+<p class="line">En opziend zag van verre ik Amor naken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo blijde als ik hem nimmer had gehoord.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">&#8220;Nu zorg&#8221; riep hij &#8220;mij niet te schand te maken&#8221;.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En lachen, lachen luidde in ieder woord.</p>
+<p class="line">En nog terwijl zijn lippen aldus spraken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Turend dien kant vanwaar hij kwam, zag &#8217;k voort</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Madonna Vanna en Monna Bice<a class="noteref" id="xd0e2992src" href="#xd0e2992">14</a> komen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En schrijden, als twee wondren, de een na de a&acirc;r,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">De plek waar ik in beven stond voorbij.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">En Amor sprak&#8212;w&eacute;l beeft mijn geest &#8217;t vernomen&#8212;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">D&eacute;ze is de Lente, en Liefde noem ik h&agrave;&agrave;r,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die op haar volgt, zoozeer gelijk ze mij.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet heeft vele gedeelten; het eerste van hen zegt hoe ik de gewende siddering in mijn hart voel ontwaken, en hoe het
+schijnt dat de Liefde mij vroolijk verscheen, van verre komend; het tweede zegt hoe het mij scheen dat de Liefde in mijn hart
+tot mij sprak en hoedanig hij mij verscheen; het derde zegt hoe, nadat hij eene wijle naast mij gestaan had, ik zekere dingen
+zag en hoorde. Het tweede gedeelte begint hier: &#8220;Nu zorg riep hij....&#8221; het derde hier: &#8220;En nog terwijl....&#8221; Het derde gedeelte
+kan worden verdeeld in twee&euml;n: in het eerste zeg ik datgene wat ik zag; in het tweede zeg ik datgene wat ik hoorde. Het tweede
+begint hier: &#8220;En Amor sprak....&#8221;</i></p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3015" href="#xd0e3015">101</a>]</span></div>
+<div class="div2" id="s25">
+<h3 class="normal">&sect; XXV.</h3>
+<p>Hier zoude misschien iemand, die waard ware al zijne tegenwerpingen te beantwoorden, bezwaar kunnen maken; en hij zoude er
+bezwaar tegen kunnen maken dat ik spreek over de Liefde alsof deze iets ware op zichzelf en niet slechts eene denkbeeldige
+zelfstandigheid, maar eene lichamelijke. Hetgeen, strikt naar waarheid, niet juist is, daar de Liefde niet gelijk eene zelfstandigheid
+op zichzelf bestaat, maar een toestand der zelfstandigheid is. En dat ik van den geest der Liefde spreek als ware hij lichaam,
+ja zelfs een menschelijk wezen, blijkt uit drie dingen welke ik van hem zeg. Ik zeg dat ik hem van verre zag komen; waaruit,
+aangezien &#8220;komen&#8221; eene ruimtelijke beweging aanduidt, en volgens den filosoof<a class="noteref" id="xd0e3021src" href="#xd0e3021">15</a> uitteraard alleen een lichaam ruimtelijk beweegbaar is; blijkt dat ik de Liefde als een lichaam voorstel. Voorts zeg ik van
+hem dat hij lachte en ook dat hij sprak; welke zaken menschelijke eigenschappen schijnen te zijn, vooral het lachen, en het
+blijkt dus dat ik hem voorstel als een mensch. Om dit te verklaren, gelijk het op het oogenblik van pas schijnt, moet men
+ten eerste weten, dat er eertijds geen minnezangers waren die in de volkstaal schreven; maar zij die van liefde spraken waren
+dichters in de Latijnsche taal. Bij &ograve;ns, zeg ik&#8212;ofschoon het misschien wel bij andere volken het geval was en nog is, zooals
+in Griekenland&#8212;waren het dus geen volksdichters, maar geletterde dichters die deze stof behandelden. En het is nog niet vele
+jaren geleden dat voor het eerst volksdichters verschenen, want rijmen in de volkstaal beteekent zooveel als spreken in verzen
+volgens eene bepaalde maat in het Latijn. En het bewijs dat het eerst sinds korten tijd geschiedt, <span class="pagenum">[<a id="xd0e3026" href="#xd0e3026">102</a>]</span>is, dat wanneer wij zoeken in de taal van &#8220;oc&#8221; en in de taal van &#8220;si&#8221;<a class="noteref" id="xd0e3028src" href="#xd0e3028">16</a>, wij in deze talen geene gedichten vinden ouder dan honderd en vijftig jaren voor dezen<a class="noteref" id="xd0e3042src" href="#xd0e3042">17</a>. En de reden waarom sommige onbeschaafde lieden vermaard werden als dichters is, dat zij ongeveer de eersten waren die in
+de taal van &#8220;si&#8221; schreven. En de eerste die begon te dichten als een volksdichter deed zulks omdat hij zijne woorden wilde
+doen verstaan door eene vrouwe, aan wie het moeilijk viel Latijnsche verzen te begrijpen. En dit is gericht tot diegenen die
+rijmen over andere zaken dan welke de Liefde betreffen; aangezien deze wijze van dichten aanvankelijk werd uitgevonden om
+van de Liefde te spreken<a class="noteref" id="xd0e3047src" href="#xd0e3047">18</a>. Zoodat het, aangezien den dichters eene grootere vrijheid van spreken is veroorloofd dan den prozaschrijvers, en de bedoelde
+rijmers niets anders zijn dan dichters in de volkstaal, gepast en redelijk is dat ook aan hen eene grootere vrijheid van spreken
+worde toegestaan dan aan andere schrijvers in de volkstaal; zoodat, wanneer een of andere beeldspraak of rhetorische wending
+den dichters is toegestaan, zij ook den rijmers moet worden toegestaan. En dus, wanneer wij zien dat de dichters tot onbezielde
+dingen gesproken hebben alsof zij gevoel en verstand hadden, en hen ook met elkaar lieten spreken; en niet slechts werkelijke
+dingen, maar ook zelfs onwerkelijke (ik bedoel, dat zij gezegd hebben dat zelfs eigenschappen spraken alsof het lichamen en
+menschen waren) zoo past het dat de rijmer dit eveneens moge doen; niet zonder reden, maar met een reden, welke het mogelijk
+is in proza te verduidelijken. Dat de dichters gesproken hebben zooals ik hier zeide, blijkt aan Virgilius<a class="noteref" id="xd0e3055src" href="#xd0e3055">19</a>, die zegt dat Juno, eene godin die den Trojaners vijandig was, sprak tot Aeolus, den god der winden, op deze plaats in het
+eerste boek der Aen&euml;ide: &#8220;<i lang="la">Aeole, namque <span class="pagenum">[<a id="xd0e3060" href="#xd0e3060">103</a>]</span>tibi</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e3063src" href="#xd0e3063">20</a> en dat deze god antwoordde: &#8220;<i lang="la">Tuus, o regina, quid optes</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e3069src" href="#xd0e3069">21</a>. Bij dezen zelfden dichter spreekt in het derde boek der Aen&euml;ide een onbezield ding tot een bezield op deze plaats: &#8220;<i lang="la">Dardanidae duri</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e3075src" href="#xd0e3075">22</a>. Bij Lucanus spreekt een bezield ding tot een onbezield op deze plaats: &#8220;<i lang="la">Multum, Roma, tamen debes civilibus armis</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e3081src" href="#xd0e3081">23</a>. Bij Horatius spreekt de mensch tot zijne eigene wetenschap als tot een ander persoon en dit zijn niet slechts woorden van
+Horatius zelf, maar hij ontleent ze aan den goeden Homerus op deze plaats zijner Boetria: &#8220;<i lang="la">Dic mihi, Musa virum</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e3087src" href="#xd0e3087">24</a>. Bij Ovidius spreekt de Liefde alsof zij een menschelijk wezen is in het begin van het boek hetwelk den naam draagt &#8220;<i lang="la">Remedia Amoris</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e3096src" href="#xd0e3096">25</a> op deze plaats: &#8220;<i lang="la">Bella mihi, video, bella parantur, ait</i>&#8221;<a class="noteref" id="xd0e3102src" href="#xd0e3102">26</a>. En hiermede zal dit duidelijk gemaakt zijn voor dengene die tegen eenig gedeelte van dit mijn boekske bezwaar mocht hebben.
+En opdat niet een of ander onbeschaafd man hieraan eenigen overmoed ontleene, zeg ik, dat evenmin als de dichters aldus zonder
+reden spreken, evenmin de rijmers aldus spreken moeten zonder eenige reden te hebben voor hetgeen zij zeggen: want ten zeerste
+behoort zich diegene te schamen die iets samenstelt in het kleed van een rhetorisch beeld of wending en die, hierom aangezocht,
+zijne woorden niet zou weten te ontdoen van zulk een kleed, opdat men hem waarlijk <span class="pagenum">[<a id="xd0e3105" href="#xd0e3105">104</a>]</span>kon verstaan. En deze mijn grootste vriend en ik kennen genoeg van zulke dwazelijk rijmenden.
+
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2" id="s26">
+<h3 class="normal">&sect; XXVI.</h3>
+<p>De allerlieflijkste Vrouwe, over wie in de voorgaande woorden werd gesproken, kwam in zoodanige gunst bij iedereen, dat wanneer
+zij over straat ging de menschen uitliepen om haar te zien; waarover ik eene wonderbare vreugde gevoelde. En wanneer zij in
+iemands nabijheid gekomen was, kwam zulk eene eerzaamheid in diens hart, dat hij het niet waagde de oogen op te slaan, noch
+haren groet te beantwoorden; en dit zouden velen, die zulks ondervonden hebben kunnen getuigen voor wie het niet wilden gelooven.
+Zij schreed voort, gekroond en bekleed met deemoed, niet den minsten trots toonend over wat zij zag of hoorde. Velen zeiden
+wanneer zij voorbijgegaan was: &#8220;Deze is geene vrouw, maar een der schoonste engelen uit den hemel&#8221;. En anderen zeiden: &#8220;Deze
+is een wonder; gezegend zij de Heer, die iets zoo wonderbaarlijks weet te scheppen!&#8221; Ik zegge, dat zij zich zoo lieflijk en
+zoo vol van alle bekoorlijkheden betoonde dat diegenen die haar bewonderden zulk eene eerzame en zoete verrukking in zich
+gevoelden, dat zij haar niet konden uitspreken; noch was er iemand die haar kon bewonderen zonder dat hij al dadelijk moest
+zuchten. Deze en nog meer verwonderlijke zaken bracht zij te weeg door de werking harer deugd. Waardoor ik, hierover nadenkende
+en wenschende den stijl van haren lof wederom te hervatten, mij voornam woorden te zeggen in welke ik hare wonderbare en uitnemende
+werkingen te verstaan gaf; opdat niet alleen zij die haar zintuigelijk konden zien, maar ook anderen van haar zouden weten
+wat woorden ervan konden <span class="pagenum">[<a id="xd0e3112" href="#xd0e3112">105</a>]</span>kenbaar maken. Daarop schreef ik dit sonnet, hetwelk begint:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zoo zuiver en zoo zedig ingetogen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is mijner Vrouwe minnelijke groet,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ze ieders tong siddrend verstommen doet</p>
+<p class="line">En g&eacute;&eacute;n waagt tot haar op te slaan zijn oogen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zoo schrijdt zij voort en hoort haar lof verhoogen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Verheerelijkt in deemoeds blanken gloed;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De Hemel zond tot de aarde een engel zoet,</p>
+<p class="line">Dat ze op een vlekloos wonder konde bogen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Wie haar zoo zacht en nederig ziet gaan,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Voelt in zijn hart een innigheid ontbloeien,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die geen bevat zoo hij &#8217;t niet ondervond;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En &#8217;t is of van haar teerbewogen mond
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een adem als van Liefde zelf komt vloeien,</p>
+<p class="line">Die zucht: Verlangen zij uw deel voortaan.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet is zoo gemakkelijk te begrijpen, door hetgeen hierboven is verhaald, dat het geenerlei verdeeling behoeft; en dit
+derhalve nalatend<span class="corr" id="xd0e3150" title="Niet in bron">.</span></i></p>
+</div>
+<p>zeg ik, dat deze mijne Vrouwe in zoo groote gunst kwam dat niet alleen z&igrave;j ge&euml;erd en geprezen werd; maar tengevolge van haren
+invloed ook vele anderen ge&euml;erd en geprezen werden. Waarop ik, dit ziende en het willende openbaren aan hen die het niet zien
+konden, mij voornam ook woorden te spreken, waarin dit werd aangeduid; en ik schreef toen dit sonnet, hetwelk begint: &#8220;Het
+hoogste heil moet ieder hart verblijden....&#8221;, hetwelk verhaalt van haar, hoe hare deugd werkte in anderen; gelijk blijkt in
+zijne verdeeling.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Het hoogste heil moet ieder hart verblijden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat schouwt mijn Vrouwe in andrer vrouwen kring;</p>
+<p class="line">Wel voegt dat wie haar ooit mocht begeleiden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">God danke in diepe verootmoediging.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3163" href="#xd0e3163">106</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">Z&ograve;&ograve; zedig is haar schoonheid en bescheiden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat nimmer nijd der andren hart beving;</p>
+<p class="line">Maar ze ook om hen een glorie schijnt te spreiden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van hoop, van liefde en van verteedering.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Haar blik maakt alles nederig en goed,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En niet haarzelve alleen, maar allen schenken
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Haar lieflijkhe&ecirc;n een glans van heiligheid.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">En heel heur wezen is zoo wonderzoet,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat niemand die haar zag aan haar kan denken
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zonder een zucht om Liefde&#8217;s zaligheid.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet heeft drie gedeelten: in het eerste zeg ik onder welke lieden mijne Vrouwe het bewonderenswaardigst verscheen;
+in het tweede zeg ik hoe dankbaar haar gezelschap was; in het derde spreek ik van de dingen welke zij door hare deugd in anderen
+te weeg bracht. Het tweede gedeelte begint hier: &#8220;Wel voegt het dat....&#8221;; Het derde hier: &#8220;Zoo zedig is....&#8221; Dit laatste gedeelte
+kan verdeeld worden in drie&euml;n: in het eerste zeg ik wat zij werkte in deze vrouwen, dat wil zeggen voor henzelf; in het tweede
+zeg ik hoe zij niet alleen verwonderlijk werkte in deze vrouwen, maar in alle menschen, en niet alleen tijdens hare aanwezigheid,
+maar ook wanneer men slechts aan haar dacht. Het tweede begint hier: &#8220;Haar blik maakt alles....&#8221;; het derde hier: &#8220;En heel
+haar wezen....&#8221;</i></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s27">
+<h3 class="normal">&sect; XXVII.</h3>
+<p>Hierna begon ik op eenen dag te denken over datgene wat ik van mijne Vrouwe gezegd had, dat wil zeggen in de beide voorgaande
+sonnetten; en ziende in mijne overweging dat ik niets gezegd had van datgene wat zij op het oogenblik in mijzelf uitwerkte,
+scheen het mij dat ik gebrekkiglijk gesproken had; en dus nam ik mij voor woorden te zeggen in welke ik zeide op welke wijze
+ik ontvankelijk scheen te zijn voor haren invloed en hoe hare deugd in mij werkte. En meenende zulks niet in de beknoptheid
+van een <span class="pagenum">[<a id="xd0e3196" href="#xd0e3196">107</a>]</span>sonnet te kunnen verhalen, begon ik toen eene canzone<a class="noteref" id="xd0e3198src" href="#xd0e3198">27</a>, welke begint:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zoolang nu heeft mij Amor in zijn macht
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En mij gewend aan zijne heerschappij,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat even hard als eerst mijn slavernij</p>
+<p class="line">Mij scheen, zij thans mij lieflijk lijkt en zacht.</p>
+<p class="line">En zoo, wanneer hij ganschelijk mijn kracht
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mij rooft en mijn gedachten jaagt uit mij,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gevoelt mijn zwijmelende ziel z&ograve;&ograve; blij,</p>
+<p class="line">Dat mijn gelaat, ofschoon verbleekend, lacht.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dan voel ik hem zoo hevig in mijn leven,</p>
+<p class="line">Dat hij mijn zuchten dolend roepen doet</p>
+<p class="line">Om mijne Vrouwe zoet,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Of zij nog hooger heil mij konde geven.</p>
+<p class="line">Dus ondervinde ik, w&agrave;&agrave;r mijn oog haar ziet,</p>
+<p class="line">Z&ograve;&ograve; zacht is zij: maar woorden zeggen &#8217;t niet.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3238" href="#xd0e3238">108</a>]</span></div>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2245src" id="xd0e2245">1</a></span> <i>Val welke eene.</i> d&#8217;Ancona meent dat deze dame, wier vraag het oogenblik van de ide&euml;ele verandering der figuur van Beatrice en van het nieuwe
+karakter van Dante&#8217;s volgende po&euml;zie aanduidt, de latere Mathilde van het Paradijs is. In verband met de voorgaande aanteekeningen
+wijs ik er op dat die vraag echter hoogstens een medewerkende aanleiding tot Dante&#8217;s bewustwording der vergeestelijking zijner
+liefde kon zijn. De ware oorzaak van den grooten omkeer in zijn gemoed, van zijn stijgen boven de subjektieve klacht uit tot
+de objectieve verheerlijking, is de uitkomst eener innerlijke evolutie die wel door een schokkend feit, zooals haar huwelijk,
+maar niet door een opmerking eener vreemde dame kon worden teweeg gebracht.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2252src" id="xd0e2252">2</a></span> <i>Hunne woorden zag uitgaan. <span lang="it">Mi parea vedere le loro parole uscire mischiate di sospiri.</span></i> De commentatoren die Dante willen verbeteren door <i lang="it">vedere</i> te vertalen met <i>hooren</i>, doen den dichter onrecht.
+
+</p>
+<p class="footnote">Dante verstond de woorden der pratende vrouwen niet, maar <i>zag</i> hen spreken en zuchten en juist dit <i>zien</i> bracht hem op die wonderbaar schoone vergelijking van den regen met sneeuw vermengd.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2281src" id="xd0e2281">3</a></span> <i>Niet tot alle vrouwen.</i> Dante neemt het woord &#8220;<i>donna</i>&#8221; in zijn meer beperkte beteekenis, waarin het adjectief &#8220;<i>gentile</i>&#8221;, edel, lieflijk als het ware ligt opgesloten. (evenals bij ons: &#8220;dame&#8221; het begrip &#8220;wel opgevoed&#8221; insluit.) De vrouw-zonder-meer
+toch is volgens <span class="pagenum">[<a id="xd0e2291" href="#xd0e2291">140n</a>]</span>Dante&#8217;s spreekwijze <i>niet in staat</i> de liefde te kennen. Alleen de Deugd, de <i>Gentilezza</i>, schenkt haar daartoe het vermogen. De eerste regel der canzone is dus in Dante&#8217;s taal: &#8220;Gij <i>edele</i> vrouwen, die de <i>deugd</i> bezit<span class="corr" id="xd0e2305" title="Niet in bron">.</span>&#8221;
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2309src" id="xd0e2309">4</a></span> Over de beteekenis dezer canzone als eerste oorspronkelijke &#8220;meesterproef&#8221; zie mijn <a href="#intro">Inleiding</a>.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2374src" id="xd0e2374">5</a></span> <i>En die eens spreken zal etc.</i> Deze regels hebben tot een geheele litteratuur aanleiding gegeven. Mij lijkt de meest voor de hand liggende, maar zeer betwiste
+verklaring, nl.: dat Dante hier een toespeling maakt op zijn later werk &#8220;de Hel&#8221;, zeer aannemelijk. Waarom zou hij niet reeds
+tijdens het schrijven dier canzone hebben rondgeloopen met het vage denkbeeld&#8212;voor dien tijd niet eens zoo oorspronkelijk&#8212;later
+een tocht door de Hel te beschrijven?
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2483src" id="xd0e2483">6</a></span> <i>De wijze dichter.</i> Guido Guinizelli. Zie <a href="#intro">Inleiding</a> en <a href="#aanh">Aanhangsel</a>.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2576src" id="xd0e2576">7</a></span> <i>De verwekker.</i> Folco di Ricovero Portinari, gestorven 31 December 1289. Hij was een aanzienlijk, rijk en vrijgevig man, o.a. stichter van
+een hospitaal.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2581src" id="xd0e2581">8</a></span> <i>Volgens gebruik.</i> Volgens de Florentijnsche verordening kwamen de <i>vrouwelijke</i> bloedverwanten en buren in het sterfhuis bijeen, terwijl de andere leeddragenden zich er v&ograve;&ograve;r verzamelden.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2675src" id="xd0e2675">9</a></span> Hosanna in den Hooge.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2680src" id="xd0e2680">10</a></span> <i>Door zeer nauwe verwantschap.</i> Blijkbaar bedoelt Dante een zijner zusters.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#n46src" id="n46">11</a></span> <i>Giovanna</i>, <i>Monna Vanna</i>, was de &#8220;dame&#8221; van Cavalcanti. Het geven van een bijnaam (proven&ccedil;aalsch &#8220;<i>senhal</i>&#8221; = <i>signal</i>, teeken) was een oud troubadoursgebruik. Dante past het hier toe om, volgens zijn symboliek, Beatrice met de Deugd of hoogste
+Liefde te vereenzelvigen. Inderdaad kan in verscheidene gedichten het woord: &#8220;Liefde&#8221; of &#8220;Amor&#8221; door &#8220;Beatrice&#8221; worden vervangen,
+bv.
+
+</p>
+<div class="q">
+<div class="body">
+<div class="div1">
+<div class="poem">
+<p class="line">Klaagt al wie mint nu ge Amor zelf hoort klagen....,</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div><p>
+
+</p>
+<p class="footnote">en:
+
+</p>
+<div class="q">
+<div class="body">
+<div class="div1">
+<div class="poem">
+<p class="line">Over der doode lieflijk beeld gebogen</p>
+<p class="line">Zag &#8217;k weenen <i>hem</i> (de Liefde) in tastbare gedaant.
+</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div><p>
+
+</p>
+<p class="footnote">(<a href="#s8">&sect; VIII</a>)
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e2920" href="#xd0e2920">141n</a>]</span></p>
+<p class="footnote">en:
+
+</p>
+<div class="q">
+<div class="body">
+<div class="div1">
+<div class="poem">
+<p class="line">van <i>Liefde</i> spreken nu al mijn gedachten.... (<a href="#s13">&sect; XIII</a>)
+</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div><p>
+
+</p>
+<p class="footnote">en:
+
+</p>
+<div class="q">
+<div class="body">
+<div class="div1">
+<div class="poem">
+<p class="line">Dikwerf wanneer &#8217;k bepeins het vreemd gedragen</p>
+<p class="line">Waartoe mij <i>Amor</i> dwingt.... (<a href="#s16">&sect; XVI</a>)
+</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div><p>
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2958src" id="xd0e2958">12</a></span> Ik ben de stem des roependen in de woestijn; bereidt den weg des Heeren. (Matheus III, 3.)
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2963src" id="xd0e2963">13</a></span> <i>Zekere woorden verzwijgend.</i> Namelijk de woordspeling waarbij Monna Vanna slechts een voorloopster schijnt van nog grootere schoonheid. Aan de vergelijking
+met Johannes den Dooper als voorlooper van het ware Licht, zal Dante bij het schrijven van het sonnet wel niet hebben gedacht
+(zie <a href="#intro">Inleiding</a>). Toen Dante het proza schreef wist hij dat Cavalcanti&#8217;s liefde voor Monna Vanna inmiddels was bekoeld en kon hij spreken
+zonder zijn vriend te kwetsen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2992src" id="xd0e2992">14</a></span> <i>Monna Vanna en Monna Bice.</i> Monna is de populaire verkorting van Madonna. Gevolgd door den voornaam duidt het woord alleen <i>gehuwde</i> vrouwen aan.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3021src" id="xd0e3021">15</a></span> <i>Volgens den filosoof.</i> &#8220;De&#8221; filosoof in de middeleeuwen is steeds Aristoteles. Dante haalt hem waarschijnlijk aan uit de tweede hand.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3028src" id="xd0e3028">16</a></span> <i>De taal van &#8220;oc&#8221;.</i> Dante onderscheidde de Romaansche talen naar hun bevestigend bijwoord, in het proven&ccedil;aalsch &#8220;<i>oc</i>&#8221;, in het oud-fransch &#8220;<i>oil</i>&#8221;, in het Italiaansch &#8220;<i>si</i>&#8221;.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3042src" id="xd0e3042">17</a></span> <i>Ouder dan 150 jaren.</i> Dit is slechts juist wat het Italiaansch betreft, de proven&ccedil;aalsche po&euml;zie begint reeds tusschen het jaar 1000 en 1050.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3047src" id="xd0e3047">18</a></span> <i>Om van de Liefde te spreken.</i> Hier meent dus Dante nog dat de volkstaal alleen voor het minnedicht geschikt is; ook in het Convitto stelt Dante het Latijn
+nog steeds boven de volkstaal; eerst in zijn &#8220;<i lang="la">De vulgari eloquio</i>&#8221; slaat zijn waardeering om.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3055src" id="xd0e3055">19</a></span> Virgilius, Horatius, Ovidius en Lucanus behooren tot de dichters die Dante het meest bewonderde. (Hel IV. 90)
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3063src" id="xd0e3063">20</a></span> Aeolus, u verleende.... (Aen&euml;ide I, 65).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3069src" id="xd0e3069">21</a></span> Wat gij, koningin, wenscht.... (Aen&euml;ide I, 76).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3075src" id="xd0e3075">22</a></span> Harde Dardane&euml;rs.... (Aen&euml;ide III, 94).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3081src" id="xd0e3081">23</a></span> Veel, o Rome, hebt ge te danken aan de wapenen uwer burgers (Pharsalus I, 47).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3087src" id="xd0e3087">24</a></span> Noem mij, o Muze, den man. (<span lang="la">Epistola ad Pisones</span> V. 141).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3096src" id="xd0e3096">25</a></span> Middelen tegen de liefde.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3102src" id="xd0e3102">26</a></span> Oorlog bereiden zij mij, zie ik, zoo sprak zij.... (Remedia Amoris V. 2).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3198src" id="xd0e3198">27</a></span> Deze &eacute;&eacute;ne stanza der zoogenaamde canzone vormt <span class="pagenum">[<a id="xd0e3200" href="#xd0e3200">142n</a>]</span>een gesloten geheel. De bouw is, behoudens de &eacute;&eacute;ne verkorte regel, volkomen die van een sonnet. Het lijkt mij daarom zeer
+waarschijnlijk dat Dante dit sonnet <i>achteraf</i>, wegens het samenvallen van zijn ontstaan met Beatrice&#8217;s dood, voor een <i>plotseling afgebroken</i> canzone heeft willen doen doorgaan.
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Derde gedeelte</h2>
+<h2 class="sub">(Juli 1290&#8211;1292?)</h2>
+<div class="div2" id="s28">
+<h3 class="normal">&sect; XXVIII.</h3>
+<p><i lang="la">Quomodo sedet sola civitas plena populo! facta est quasi vidua domina gentium</i><a class="noteref" id="xd0e3250src" href="#xd0e3250">1</a>. Ik was nog bezig aan deze canzone en had eerst de bovenstaande stanza ervan voltooid, toen de Heer der Gerechtigheid deze
+Allerlieflijkste opriep om te stralen onder het teeken dier gebenedeide Koningin, de Maagd Maria, wier naam steeds in hoogste
+eere geweest was in de woorden der zalige Beatrice. En ofschoon het misschien gepast zoude schijnen hier iets van haar verscheiden
+van ons te verhalen, is het toch niet mijne bedoeling daarover hier te spreken om drie redenen: de eerste is dat het niet
+in het plan ligt, indien wij slechts letten op de voorrede, welke dit boekske voorafgaat; de tweede is, dat, aangenomen dat
+het w&egrave;l in mijnen opzet lag, mijne taal toch niet bij machte zoude zijn dit te behandelen naar behooren; de derde is dat het,
+aangenomen het een zoowel als het ander, het mij toch niet zoude betamen hierover te handelen, omdat ik, er over handelende,
+mijzelf zoude moeten prijzen, hetgeen bovenal laakbaar is in wie zulks doet<a class="noteref" id="xd0e3253src" href="#xd0e3253">2</a>; en ik laat dus deze behandeling over aan eenen anderen uitlegger<a class="noteref" id="xd0e3256src" href="#xd0e3256">3</a>. Evenwel, aangezien herhaaldelijk het <span class="pagenum">[<a id="xd0e3264" href="#xd0e3264">109</a>]</span>getal negen voorkwam in de voorgaande regelen, zoodat het duidelijk is dat dit niet zonder reden het geval is, en bij haar
+verscheiden ditzelfde getal eveneens eene belangrijke beteekenis schijnt te hebben gehad, past het d&agrave;&agrave;rover hier iets te zeggen,
+omdat dit w&egrave;l bij het plan behoort. Zoodat ik allereerst zal zeggen welke rol het speelde bij haar verscheiden en vervolgens
+eene reden zal aanwijzen waarom dit getal nauw met haar verbonden was.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XXIX<span class="corr" id="xd0e3269" title="Niet in bron">.</span></h3>
+<p>Ik zegge dan dat, volgens den kalender van Arabi&euml;, hare edele ziel verscheidde in het eerste uur van den negenden dag der
+maand; en volgens den kalender van Syri&euml; verscheidde zij in de negende maand des jaars, omdat de eerste maand aldaar is Tisirin
+de Eerste, welke bij ons is October. En volgens onze eigen tijdrekening verscheidde zij in d&agrave;t jaar van onze aanwijzing&#8212;dat
+wil zeggen van de jaren des Heeren&#8212;waarin het volmaakte getal negen malen vervuld was in die eeuw waarin zij in deze wereld
+werd geplaatst; en zij behoorde tot de christinnen der dertiende eeuw<a class="noteref" id="xd0e3273src" href="#xd0e3273">4</a>. Waarom dit getal zoo nauw met haar verbonden was; deze zou de reden hiervan kunnen zijn: aangezien er volgens Ptolomaeus
+en volgens de christelijke waarheid negen bewegelijke hemelen zijn, en aangezien volgens de gewone astrologische opvatting
+genoemde hemelen hier beneden invloed uitoefenen naar gelang van hunnen stand ten opzichte van elkaar, was dit getal aan haar
+verbonden om te verstaan te geven dat bij hare geboorte alle negen bewegelijke hemelen in het meest volmaakte evenwicht met
+elkaar stonden. Dit is &eacute;&eacute;ne reden ervan; maar wanneer men er scherper over nadenkt en volgens de <span class="pagenum">[<a id="xd0e3287" href="#xd0e3287">110</a>]</span>onbedriegelijke waarheid, was zijzelf dit getal, ik meen vergelijkenderwijs gesproken, en ik bedoel dit aldus: Het getal drie
+is de wortel van negen, zoodat het zonder hulp van eenig ander getal, met zichzelf vermenigvuldigd, negen uitmaakt, gelijk
+wij klaarblijkelijk zien dat driemaal drie is negen. Dus, gezien dat drie de schepper-uit-zichzelf van negen is en de schepper
+der wonderen uit zichzelf drie is, dat wil zeggen Vader, Zoon en Heilige Geest, welke drie &eacute;&eacute;n zijn&#8212;werd deze Vrouwe begeleid
+door het getal negen om te verstaan te geven dat zijzelve eene negen was, dat wil zeggen een wonder, welks wortel alleenlijk
+de wonderbaarlijke Drie-eenheid is<a class="noteref" id="xd0e3289src" href="#xd0e3289">5</a>.
+
+</p>
+<p>Misschien dat een scherpzinniger persoon hiervoor n&oacute;g dieper redenen zou vinden: maar deze is het welke ik er in zie en welke
+mij het meeste behaagt.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XXX<span class="corr" id="xd0e3299" title="Niet in bron">.</span></h3>
+<p>Nadat deze allerlieflijkste Vrouwe uit dit leven was verscheiden, bleef de bovenbedoelde stad achter als eene weduwe en als
+beroofd van alle waardigheid; zoodat ik, nog weenende in deze verlaten stad, iets schreef aan de voornaamste burgers der stad<a class="noteref" id="xd0e3303src" href="#xd0e3303">6</a> over haren toestand, nemende tot begin deze woorden van den profeet Jeremia: &#8220;<i lang="la">Quo modo sedet sola civitas, etc</i>&#8221;. En ik zeg dit opdat niemand zich er over verwondere dat ik dit hierboven heb aangehaald als het ware als eene intrede tot
+de nieuwe stof welke volgt. En indien iemand mij wilde verwijten dat ik niet nederschrijf wat op de aangehaalde woorden volgde,
+verontschuldig ik mij hiermede dat het van begin af niet mijne bedoeling was eene andere dan de volkstaal te schrijven: zoodat,
+aangezien de woorden welke volgden op de aangehaalde, allen in het Latijn waren, <span class="pagenum">[<a id="xd0e3330" href="#xd0e3330">111</a>]</span>het buiten mijne bedoeling zoude vallen wanneer ik ze nederschreef: en ik weet dat deze mijn grootste vriend, tot wien ik
+dit schrijf, dezelfde bedoeling heeft, dat wil zeggen dat ik hem schrijve alleenlijk in de volkstaal.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XXXI<span class="corr" id="xd0e3335" title="Niet in bron">.</span></h3>
+<p>Nadat mijne oogen een tijdlang geweerd hadden en z&ograve;&ograve; vermoeid waren dat ik door hen niet langer mijn droefenis kon uitstorten,
+bedacht ik te trachten haar uit te storten door eenige klagelijke woorden; en daarom nam ik mij voor eene canzone te maken,
+in welke ik klagende zou verhalen van haar, door wie eene zoo groote smart tot verwoesteres van mijne ziel gemaakt was, en
+ik begon toen eene canzone welke begint: &#8220;Mijn oogen, droevend om &#8217;t gepijnigd hart....&#8221; En opdat deze canzone aan het slot
+meer verweduwd moge lijken, zal ik haar verdeelen v&ograve;&ograve;r ik haar neerschrijf: en deze manier zal ik in het vervolg volhouden.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Ik zeg dat deze ongelukkige canzone drie gedeelten heeft: het eerste is eene voorrede; in het tweede spreek ik over h&agrave;&agrave;r;
+in het derde spreek ik medelijdend tot mijn lied. Het tweede begint hier: &#8220;Zoo woont de zaalge....&#8221;; het derde hier: &#8220;Mijn
+klaaglijk Lied....&#8221; Het eerste gedeelte kan worden verdeeld in drie&euml;n; in het eerste zeg ik wat mij beweegt te spreken; in
+het tweede zeg ik tot wie ik spreken wil; in het derde zeg ik van wie ik spreken wil. Het tweede begint hier: &#8220;En wijl ik
+weet....&#8221;; het derde hier: &#8220;En u verhalen....&#8221;. Vervolgens, wanneer ik zeg: &#8220;Zoo woont de zaalge....&#8221;, spreek ik van h&agrave;&agrave;r;
+en hierover maak ik twee gedeelten: in het eerste zeg ik de reden waarom zij ons ontnomen werd; daarna zeg ik hoe men klaagt
+over haar verscheiden, en dit gedeelte begint hier: &#8220;Haar zuivre ziel....&#8221; Dit gedeelte kan worden verdeeld in drie&euml;n: in
+het eerste zeg ik wie haar niet beweent; in het tweede zeg ik wie haar wel beweent; in het <span class="pagenum">[<a id="xd0e3343" href="#xd0e3343">112</a>]</span>derde verhaal ik mijnen eigen toestand. Het tweede begint hier: &#8220;Maar om zijn diepe smart....&#8221;; het derde hier: &#8220;Met zuchten
+zwaar&#8221;. Vervolgens, wanneer ik zeg: &#8220;Mijn klaaglijk lied....&#8221; spreek ik tot mijne canzone, haar aanwijzend tot welke vrouwen
+zij gaan moet, en dat zij bij hen moet blijven.</i></p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Mijn oogen, droevend om &#8217;t gepijnigd hart,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hebben zooveel geleden door lang weenen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat voor altijd hun werking schijnt verstoord;</p>
+<p class="line">Dus, wil ik mij bevrijden van die smart
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die langzaam, langzaam leidt ten doode henen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Moet ik &#8217;t beproeven met mijn klagend woord.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En wijl ik weet hoe &#8217;t &eacute;&eacute;ns mij heeft bekoord
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van mijn Meestres, nog niet van de aard ontweken,</p>
+<p class="line">Tot u te zingen, vrouwen, schoon en zacht,</p>
+<p class="line">Wil &#8217;k, naar ik vroeger placht,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ook nu tot eedler vrouwen harten spreken</p>
+<p class="line">En u verhalen in mijn droeve klacht,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hoe ze onverwacht ten hemel is getogen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En met mij Amor liet van smart gebogen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zoo woont de zaalge Beatrice<a class="noteref" id="xd0e3378src" href="#xd0e3378">7</a> omhoog;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">In &#8217;t rijk der englen toeft ze in eeuwgen vrede
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En liet ook u, gij vrouwen, hier alleen.</p>
+<p class="line">Geen kou noch hitte was &#8217;t die haar bedroog
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En nam, als zooveel anderen, haar mede;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar &#8217;t was haar groote nedrigheid alleen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die straalde zulk een glorie rond haar heen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zoo den hemel met haar glans doorlichtte,</p>
+<p class="line">Dat God, verbaasd om &#8217;t wonder dat hij schiep,</p>
+<p class="line">Voor zijn verlangen diep
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Naar zooveel heil en heerlijkheden zwichtte</p>
+<p class="line">En haar van de aard voor altijd tot zich riep.<a class="noteref" id="xd0e3403src" href="#xd0e3403">8</a>
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Want w&egrave;l ook wist hij dat dit moeizaam leven
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Niet waardig was een schoonheid z&ograve;&ograve; verheven.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Haar zuivre ziel, vol van genade<a class="noteref" id="xd0e3425src" href="#xd0e3425">9</a> leeft,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Nu zij het lieflijkst lichaam heeft verlaten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Verklaard in &#8217;t harer schoonheid waardig oord.</p>
+<p class="line">Wie niet om haren dood moet weenen heeft
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een hart van steen, zoo slecht en zoo verwaten
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat het naar ootmoed nimmer heeft gehoord.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Geen laag gemoed, door hoogste kunst gespoord,<span class="pagenum">[<a id="xd0e3450" href="#xd0e3450">113</a>]</span>
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Kan zich maar iets verbeelden van haar wezen;</p>
+<p class="line">Zoodat geen rouw noch weedom het benart.</p>
+<p class="line">Maar om zijn diepe smart
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zuchtend en klagend moet te sterven vreezen,</p>
+<p class="line">En van &agrave;l troost berooft zijn droevend hart,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie gansch doorgrondt in zijn verlaten droomen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hoe schoon zij was en hoe ze ons werd ontnomen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Met zuchten zwaar beklage ik mijnen nood,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wanneer mijn geest, van droefenis bevangen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Herroept het beeld dat dus mijn hart verscheurt.</p>
+<p class="line">En dikwijls wen ik peins over den dood,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Welt in mij op z&ograve;&ograve; smachtend-zoet verlangen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat mijn gelaat reeds als ten doode ontkleurt.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En vat ik gansch waarom mijn ziele treurt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dan kwelt me een heir van smarten van al zijden,</p>
+<p class="line">Zoodat ik krimp van pijn om wat ik lijd</p>
+<p class="line">En zinloos klaag en krijt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En moet de menschen diepbeschaamd vermijden.</p>
+<p class="line">En weenend roep ik in mijn eenzaamheid:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">&#8220;O Beatrice, gingt ge waarlijk henen?&#8221;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dan troost haar naam me, als waar&#8217; zij zelf verschenen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Tranen van rouw en zuchten van verdriet
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Waar ik ook toef mijn eenzaam hart verweeken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat elk zou weenen die mijn lijden zag.</p>
+<p class="line">Hoe nu mijn leven in droefnis vervliedt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Sinds mijn Meestres ten hemel is ontweken:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Geen tong die &#8217;t ooit te schilderen vermag.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Daarom, gij Vrouwen, zou geen zelfbeklag
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">U kunnen zeggen hoe mij &#8217;t harde leven</p>
+<p class="line">Verwondt en met herinnring kwelt en pijnt</p>
+<p class="line">En hoe mijn ziel dus kwijnt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat iedereen: &#8220;U heb ik opgegeven&#8221;</p>
+<p class="line">Ziet hij mijn lippen veeg, te zeggen schijnt.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar zoo mijn woorden &#8217;t u al niet vertelden:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Z&igrave;j ziet mijn leed en zal &#8217;t mij &eacute;&eacute;ns vergelden.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Mijn klaaglijk Lied, van tranen zwaar, nu ga,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zoek opnieuw die maagdekens en vrouwen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wier liefelijk vertrouwen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Uw zusters menigmaal hebben verblijd.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Nu ga! maar gij, die Droefnis&#8217; dochter zijt,</p>
+<p class="line">Blijf gij bij hen, ontroostbaar, voortaan rouwen.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3537" href="#xd0e3537">114</a>]</span></div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XXXII<span class="corr" id="xd0e3541" title="Niet in bron">.</span></h3>
+<p>Nadat deze canzone geschreven was, kwam er iemand tot mij die volgens de graden der vriendschap mijn vriend was onmiddellijk
+volgende op dien grootsten: en deze was door bloedverwantschap zoo nauw verbonden aan de glorierijke, dat niemand haar nader
+stond<a class="noteref" id="xd0e3545src" href="#xd0e3545">10</a>. En toen hij bij mij was om mij te spreken, verzocht hij mij of ik voor hem iets wilde zeggen over eene dame die gestorven
+was; en hij veinsde zijne woorden, opdat het zou schijnen alsof hij over eene andere sprak, die korteling gestorven was: waarop
+ik, bemerkende dat hij alleenlijk sprak over de gebenedeide, hem toezegde te zullen doen wat zijn verzoek mij vroeg. Waarop
+ik, hierover nadenkende, mij voornam een sonnet te schrijven, waarin ik ietwat klaagde en dit te geven aan dezen mijnen vriend,
+opdat het schijnen zou als hadde ik het voor hem gemaakt; en ik schreef daarop dit sonnet: &#8220;O komt en luistert naar mijn zuchte&#8217;
+en klachten....&#8221;
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Hetzelve heeft twee gedeelten: in het eerste roep ik de getrouwen der Liefde aan opdat zij naar mij luisteren mogen; in het
+tweede verhaal ik van mijnen ellendigen toestand. Het tweede begint hier: &#8220;Hen dank ik &#8217;t....&#8221;</i></p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">O komt en luistert naar mijn zuchte&#8217; en klachten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gij eedle harten: Meelij roept u aan!
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hen dank ik &#8217;t, die zoo gansch ontroostbaar gaan,</p>
+<p class="line">Dat ik in stille smart niet moet versmachten.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Want ach, mijn oogen zijn niet meer bij machte
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te storten schuldgen tol van traan op traan,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zoo mijn leed&#8212;zij hebben &#8217;t lang gedaan&#8212;</p>
+<p class="line">Om mijne Vrouwe rouwend te verzachten.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zoo luistert hoe mijn wanhoop rustloos krijt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Om haar, wier schoone lieflijkheden gloren
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Daar, waar alleen haar deugd vond waardge woon.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3580" href="#xd0e3580">115</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En raadloos zult ge mij beklagen hooren</p>
+<p class="line">Het leven dat mijn eenzaam harte lijdt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Nu al zijn heil en zaligheid <span class="corr" id="xd0e3588" title="Bron: ontvl&ocirc;on">ontvlo&ocirc;n</span>.
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XXXIII.</h3>
+<p>Toen ik dit sonnet geschreven had, overwegende wie degene was wien ik het wilde geven als ware het voor hem gemaakt, leek
+het mij toe dat deze dienst armelijk was en schamel jegens iemand die zoo nauw verwant was aan de glorierijke. En daarom schreef
+ik, alvorens ik hem het bovenstaande sonnet gaf, nog twee stanza&#8217;s eener canzone; de eene werkelijk voor hem en de andere
+voor mijzelf, ofschoon beide voor &eacute;&eacute;nzelfden persoon geschreven lijken voor wie niet scherp toeziet. Maar wie ze scherp beschouwt,
+ziet zeer goed dat er twee verschillende personen in spreken; voorzoover de een niet spreekt als van z&igrave;jne Vrouwe, doch de
+ander wel, gelijk duidelijk blijkt. Deze canzone en dit sonnet gaf ik hem, hem zeggende dat ik ze voor hem gemaakt had.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>De canzone begint: &#8220;Altijd, eilaas!&#8221; en heeft twee gedeelten: in het eene, dat wil zeggen in de eerste stanza, klaagt deze
+mijn dierbare vriend, aan haar vermaagschapt; in het tweede klaag ik zelf, dat wil zeggen in de tweede stanza, welke begint:
+&#8220;Zoo mengen zich....&#8221; En zoo blijkt het dat in deze canzone twee personen klagen, de een van welke klaagt als haar broeder,
+de ander als haar dienaar. En dit is de canzone, welke begint:</i></p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Altijd, eilaas! wanneer ik val aan &#8217;t peinzen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ik hier nimmermeer
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">De Vrouwe weer zal zien die mij ontviel,</p>
+<p class="line">Ziet zulk een heir van pijnen rondom grijnzen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Mijn overdroeve ziel,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ik mijzelven vraag: &#8220;Waarom begeer
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ik nog dit leed te dragen dat zoozeer</p>
+<p class="line">Mij pijnt en tot een last maakt heel dit leven,
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e3618" href="#xd0e3618">116</a>]</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ik, vervuld van smart en vreeze groot,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aanroep den zoeten Dood,</p>
+<p class="line">Of hij mij eindlijk rust en vree zal geven;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zeggend: O kom! z&ograve;&ograve; gaarn ben ik bereid,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ik nu elken stervende benijd.&#8221;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zoo mengen zich mijn mijmerdroeve zuchten
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot &eacute;&eacute;ne stage klacht,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die in den Dood mijn eenge troost begroet.</p>
+<p class="line">Tot h&egrave;m voortaan al mijn verlangens vluchten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Sedert mijn Vrouwe zoet
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mij werd ontnomen door zijn wreede macht
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En harer schoonheid heerelijke pracht</p>
+<p class="line">Omhoog, nu zij van ons gezicht moest scheiden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ontbloeide tot een blanke heiligheid,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die Liefde&#8217;s licht verspreidt</p>
+<p class="line">Eeuwig tot aller engelen verblijden:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Want zelfs hun hoogen, zuivren geest verheugt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Het wonder van z&ograve;&ograve; liefelijke deugd.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XXXIV.</h3>
+<p>Op dien dag waarop een jaar vervuld was sinds deze Vrouwe onder de burgers van het eeuwig Rijk werd opgenomen, was ik ergens
+gezeten alwaar ik, in herinnering aan haar verzonken, een engel teekende<a class="noteref" id="xd0e3661src" href="#xd0e3661">11</a> op een zeker tafeltje; en terwijl ik deze teekende sloeg ik de oogen op en zag naast mij eenige mannen, welken ik eerbied
+behoorde te betoonen. En zij keken naar hetgeen ik deed en, naar wat mij later gezegd werd, hadden zij daar reeds eenigen
+tijd gestaan eer ik hen bemerkte. Toen ik hen zag stond ik op, en groetende zeide ik tot hen: &#8220;Een ander was juist bij mij
+en daarom peinsde ik.&#8221; Waarop ik, nadat deze vertrokken waren, tot mijne bezigheid terugkeerde, dat wil zeggen tot het teekenen
+van engelengedaanten. Zulks doende kwam mij de gedachte woorden op rijm te zeggen als ter verjaring van h&agrave;&agrave;r en te schrijven
+tot hen die tot mij gekomen waren: en ik schreef toen <span class="pagenum">[<a id="xd0e3669" href="#xd0e3669">117</a>]</span>dit sonnet, hetwelk begint: &#8220;Weer zag mijn ziel....&#8221; en hetwelk twee beginkwatrijnen heeft<a class="noteref" id="xd0e3671src" href="#xd0e3671">12</a>, zoodat ik het zal verdeelen volgens het eene en volgens het andere.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Ik zeg dat volgens het eerste dit sonnet drie gedeelten heeft: in het eerste zeg ik dat mijne Vrouwe reeds in mijne herinnering
+was; in het tweede zeg ik wat de Liefde mij dientengevolge aandeed; in het derde spreek ik van de uitwerkingen der Liefde.
+Het tweede begint hier: &#8220;Ook Amor voelde....&#8221;; het derde hier: &#8220;Zij togen uit mijn borst....&#8221; Dit gedeelte kan worden verdeeld
+in twee&euml;n: in het eene zeg ik dat alle mijne zuchten sprekende uittogen; in het tweede zeg ik hoe enkele zekere woorden spraken
+verschillend van de andere. Het tweede begint: &#8220;Maar zij die &#8217;t diepste....&#8221; Op dezelfde wijze kan het worden verdeeld volgens
+het tweede begin, behalve dat ik dan in het eerste gedeelte zeg op welk oogenblik mijne Vrouwe in mijne herinnering was gekomen,
+en dit zeg ik niet in het andere begin.</i></p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p><i>Eerste begin.</i>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Weer zag mijn ziel de lichte heugnis doomen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dier Vrouwe, die om haar ootmoedigheid,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">God wonen deed waar hoogst-gebenedeid</p>
+<p class="line">Maria troont onder de nedrigst-vroomen.</p>
+</div>
+<p><i>Tweede begin.</i>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Weer zag mijn ziel de lichte heugnis doomen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dier Vrouwe om wie de Liefde zelve schreit;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen gij, als lokte u hare lieflijkheid,</p>
+<p class="line">Kwaamt tot me en zaagt wat mij zoo stil deed droomen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ook Amor voelde die herinnring komen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En in mijn hart ontwaakt, vol droevigheid,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Sprak tot mijn zuchten hij: &#8220;Nu gaat en schreit&#8221;</p>
+<p class="line">En nauwlijks konden zij hun smart betoomen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zij togen uit mijn borst weenende heen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En telkenmale als ik hen hoorde bracht
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hun droeve roep de tranen mij in de oogen;</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3732" href="#xd0e3732">118</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maar zij die &#8217;t diepste leden zeiden zacht:</p>
+<p class="line">&#8220;O eedle geest! &#8217;t is he&ecirc;n een jaar gele&ecirc;n
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat gij verklaard ten hemel zijt getogen.&#8221;</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XXXV.</h3>
+<p>Eenigen tijd hierna, toen ik mij bevond op eene plaats alwaar ik mij den vervlogen tijd in herinnering bracht, was ik zeer
+peinzend en zoozeer vervuld met smartelijke gedachten dat zij mij uiterlijk deden vertoonen een gelaat vol schrikkelijke verbijstering.
+Waarop ik, mijne verandering gevoelend, de oogen opsloeg om te zien of iemand mij gezien had. Toen zag ik dat eene edele dame,
+jong en zeer schoon, voor een venster zeer medelijdend, naar haren aanschijn te oordeelen, naar mij keek; zoodat alle deernis
+in haar vereenigd scheen<a class="noteref" id="xd0e3745src" href="#xd0e3745">13</a>. Vandaar dat,&#8212;aangezien ongelukkigen, wanneer zij medelijden met hen bij anderen zien, spoediger beginnen te weenen, alsof
+zij met zichzelf medelijden hebben&#8212;ik in mijne oogen het verlangen gevoelde te gaan weenen; en dus, vreezende mijn ellendig
+leven te toonen, ging ik heen uit de oogen dier teedere; en ik zeide daarop in mijzelf: &#8220;Het kan niet anders of bij deze deernisvolle
+Vrouwe woont de edelste liefde.&#8221; En hierop nam ik mij voor een sonnet te schrijven, in hetwelk ik zou spreken tot haar en
+in hetwelk ik vervatten zou al wat ik hier verhaald heb. En omdat het door deze verklaring reeds voldoende duidelijk is, zal
+ik het niet verdeelen. Het sonnet begint:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Mijn oogen zagen &#8217;t zoete mededoogen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Lichten over uw stil en bleek gelaat,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen gij aanschouwdet mijn verslagen staat</p>
+<p class="line">En mijn gestalte, door de smart gebogen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ik dacht: &#8220;Dus heeft mijn donker leed bewogen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Haar, die zoo deernisvol mij gadeslaat.&#8221;<span class="pagenum">[<a id="xd0e3771" href="#xd0e3771">119</a>]</span>
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En vreezend in mijn hart voor het verraad</p>
+<p class="line">Van gansch mijn zwakheid door mijn weenende oogen,</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Wendde ik van u mijn angst-beschaamde blikken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wijl traan op traan van niet te stillen smart
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Opwelde als door uw deerenis ontkluist.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En tot mijn droeve ziel zeide ik: &#8220;Wel huist
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De Liefde in dezer Vrouwe teeder hart,</p>
+<p class="line">Dat hij haar blik zoo overdroef doet snikken.&#8221;</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XXXVI.</h3>
+<p>Het geviel nu dat telkenkeer dat deze Vrouwe mij zag, zij een medelijdend gelaat en eene bleeke kleur, als van liefde, aannam:
+zoodat zij mij herhaaldelijk deed herinneren aan mijne edele Vrouwe, die steeds diezelfde kleur vertoonde. En het is een feit
+dat ik dikwijls, niet kunnende weenen, noch mijne droefenis uitstorten, heenging om deze deernisvolle Vrouwe te zien, die
+naar het scheen door haren blik de tranen uit mijne oogen trok. En daardoor kwam mij ook de begeerte iets er over te zeggen,
+sprekende tot haarzelf; en ik schreef dit sonnet, hetwelk begint: &#8220;Nooit deden Liefde....&#8221; en het is begrijpelijk zonder dat
+ik het verdeel, door zijne voorgaande verklaring. En dit is het:
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Nooit deden Liefde en Medelijden bleeken
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een schooner aanschijn, meer bewondrenswaard,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En nooit heeft zulk een teedre glans verklaard</p>
+<p class="line">Stil-droevende oogen, &#8217;wijl hun tranen leken,</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Dan wen, als woudt ge om hulpe voor mij smeeken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uw blik op mijn ellendig wezen staart,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoodat mijn hart soms vreezen moet als waar &#8217;t</p>
+<p class="line">Om u verdeeld en van zijn heil geweken.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3814" href="#xd0e3814">120</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">Ik kan mijn brandende oogen niet verweren
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat zij verlangend dikwijls wenden heen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Tot u, wier blik hun tranenvloed bevrijdt;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Want u aanschouwend is weenen alleen</p>
+<p class="line">&#8217;t Hen ganschelijk verteerende begeeren,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Schoon onvervuld zoolang ge aanwezig zijt.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XXXVII.</h3>
+<p>Ik kwam tot zoover door den aanblik dezer Vrouwe dat mijne oogen begonnen zich al te zeer te verheugen wanneer zij haar zagen;
+zoodat ik dikwijls mij er over kwelde in mijn hart en mijzelf wel voor zeer laag hield; en nog herhaaldelijker vloekte ik
+de ijdelheid mijner oogen en zeide tot hen in mijne gedachten: &#8220;Vroeger placht ge te doen weenen al wie uwen droevigen toestand
+zagen en nu schijnt ge dit te willen logenstraffen door deze Vrouwe, die u aanziet, die u echter alleenlijk aanziet voorzooverre
+zij denkt aan de glorierijke Vrouwe over wie gij placht te weenen; doch wat ge doen kunt doet dat maar, want ik zal u dikwijls
+genoeg aan haar herinneren, vermaledeide oogen; want nooit, dan slechts na den dood, behoordet ge uwe tranen te doen verdrogen&#8221;.
+En toen ik in mijzelf aldus tot mijne oogen had gesproken, besprongen mij wederom zware en bange zuchten. En opdat deze strijd
+welke in mij gevoerd werd niet slechts alleen bekend bleve aan den ongelukkige die hem gevoelde, nam ik mij voor een sonnet
+te maken en in hetzelve dezen verschrikkelijken toestand te vervatten, en ik schreef dit sonnet, hetwelk begint: &#8220;Gij oogen
+mijn....&#8221;,
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>en het heeft twee gedeelten: in het eerste spreek ik tot mijne oogen zooals mijn hart in mijzelf sprak; in het tweede neem
+ik een zekeren twijfel weg door te openbaren <span class="pagenum">[<a id="xd0e3838" href="#xd0e3838">121</a>]</span>wie het is die aldus spreekt; en dit gedeelte begint hier: &#8220;Zoo spreekt mijn hart....&#8221; Men zoude ook zeer wel meerdere verdeelingen
+kunnen aannemen, maar zij zouden overbodig zijn, omdat het duidelijk is door de voorgaande verklaring.</i></p>
+</div><p>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Gij oogen mijn, die om mijn droefnis schreiden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo bitterlijk en staag nu reeds zoo lang,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ge zaagt hoe dikwijls ge ook langs andrer wang</p>
+<p class="line">Deedt tranen vloeien van diepst medelijden.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Vergeten hebt ge, schijnt wel, heel uw lijden;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Want ach, ik heb, voor zooveel pijnen bang,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">U niet genoeg herinnerd aan dien drang</p>
+<p class="line">Tot h&agrave;&agrave;r, aan wie ge alleenlijk u moest wijden.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zoozeer ontrust nu mijn beschaamd geweten
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uwe ijdelheid dat ik in vreeze groot
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Den aanblik ducht dier deernisvolle vrouw.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Want nooit behoordet, dan slechts in den dood,</p>
+<p class="line">Gij onze doode Vrouwe te vergeten.&#8212;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zoo spreekt mijn hart en zucht in zwaar berouw.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s38">
+<h3 class="normal">&sect; XXXVIII.</h3>
+<p>De aanblik dezer Vrouwe bracht mij in zulk eenen vreemden toestand, dat ik dikwijls aan haar dacht als aan iemand die mij
+al te zeer bekoorde; en ik dacht over haar aldus: &#8220;Deze is eene lieflijke Vrouwe, schoon, jong en wijs, en wellicht verschenen
+door den wil der Liefde, opdat mijn leven rust zoude vinden.&#8221; En dikwijls genoeg dacht ik over haar nog teerder, zoozeer dat
+mijn hart er mede instemde, dat wil zeggen met deze gedachten. Maar wanneer het aldus had toegestemd, begon ik, als door de
+Rede daartoe aangespoord, opnieuw te overpeinzen en zeide in mijzelf: &#8220;Eilaas, welk eene gedachte is deze, welke mij op eene
+zoo lage wijze wil troosten en mij haast niets anders laat denken!&#8221; Dan verhief zich eene <span class="pagenum">[<a id="xd0e3878" href="#xd0e3878">122</a>]</span>andere gedachte en zeide: &#8220;Nu ge in zoo groote beproeving geweest zijt, waarom wilt gij u niet terugtrekken uit zulke bitterheid?
+Gij ziet dat dit eene inblazing der Liefde is welke de begeerten der Liefde met zich brengt en welke komt van eene zoo lieflijke
+zijde als de oogen dezer Vrouwe die zich zoo deernisvol heeft betoond.&#8221; Zoodat ik, na aldus herhaaldelijk in mijzelf te hebben
+gestreden, er eenige woorden over zeggen wilde; en omdat diegenen in dien strijd van gedachten overwonnen welke voor h&agrave;&agrave;r
+spraken, scheen het mij dat ik tot haarzelf moest spreken; en ik schreef dit sonnet, hetwelk begint: &#8220;Een lieflijke, teer-fluistrende
+gedachte....&#8221;. En ik zeg &#8220;lieflijke&#8221; omdat zij sprak over eene lieflijke Vrouwe, ofschoon zij overigens allerlaagst was. In
+dit sonnet onderscheid ik in mijzelf twee deelen, naarmate mijne gedachten verdeeld waren. Het eene noem ik hart, dat wil
+zeggen begeerte; het andere noem ik ziel, dat wil zeggen Rede; en ik zeg wat het eene aan het andere zegt. En dat het juist
+is de Begeerte &#8220;hart&#8221; te noemen en de Rede &#8220;ziel&#8221;, is duidelijk genoeg voor hen van wie het mij lief is dat zij het begrijpen.
+Het is waar dat ik in het voorgaande sonnet de partij van het hart kies tegen de oogen, en dit schijnt in strijd met wat ik
+nu zeg; en daarom zeg ik dat ik ook d&agrave;&agrave;r het hart als Begeerte heb verstaan, aangezien mijn verlangen om te denken aan mijne
+allerlieflijkste Vrouwe toch grooter was dan dat om die andere te zien, ofschoon ik daartoe wel eenige begeerte gevoelde,
+welke echter nog licht scheen; zoodat de eene uitspraak niet in strijd is met de andere.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet heeft drie gedeelten: in het eerste begin ik met tot die Vrouwe te zeggen hoe mijn verlangen zich geheel en al
+tot haar keert; in het tweede zeg ik hoe de ziel, dat wil zeggen de Rede, spreekt tot het hart, dat wil <span class="pagenum">[<a id="xd0e3884" href="#xd0e3884">123</a>]</span>zeggen de Begeerte; in het derde zeg ik hoe dit antwoordt. Het tweede gedeelte begint hier: &#8220;Dies vraagt mijn ziel...&#8221;; het
+derde hier: &#8220;En &#8217;t antwoordt haar....&#8221;</i></p>
+</div><p>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Een lieflijke, teer-fluistrende gedachte,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van u vervuld, toeft bij mij menigmaal,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En spreekt van liefde zulk een zoete taal</p>
+<p class="line">Dat zij mijn hart met haar doet medesmachten.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Dies vraagt mijn ziel aan &#8217;t hart: &#8220;Wie is die zachte,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die wil dat troost en vree weer in ons daal&#8217;?
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat niets in ons nog naar iets anders taal&#8217;,</p>
+<p class="line">Tot zulke werking is haar deugd bij machte?&#8221;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">En &#8217;t antwoordt haar: &#8220;Eilaas, bezorgde ziel,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een nieuwe bo&ocirc; der Liefde kwam getogen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die van een nieuw verlangen mij vertelt;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En heel zijn leven, heel zijn sterk vermogen,</p>
+<p class="line">Straalt uit den blik dier deernisvolle ziel
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie &#8217;t leed om &ograve;nze martelingen kwelt.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s39">
+<h3 class="normal">&sect; XXXIX.</h3>
+<p>Tegen dezen tegenstander der Rede verhief zich op eenen dag, omstreeks het negende uur, eene sterke verbeelding in mij; het
+scheen mij namelijk dat ik de glorierijke Beatrice aanschouwde, met dit lichtroode kleed, in hetwelk zij voor het eerst mijnen
+oogen verschenen was; en zij leek mij zeer jeugdig, van denzelfden leeftijd als toen ik haar voor het eerst zag. Daarop begon
+ik over haar te peinzen, en mij alles herinnerende volgens de orde des tijds, begon mijn hart smartelijk zijne begeerte te
+berouwen, door welke het zich zoo lagelijk eenigen tijd had laten in bezit nemen, in strijd met de bestendigheid der Rede.
+En, dusdanige slechte begeerte geheel verdreven hebbende, wendden zich al mijne gedachten wederom tot hunne allerlieflijkste
+Beatrice. En ik zegge dat ik van toen <span class="pagenum">[<a id="xd0e3924" href="#xd0e3924">124</a>]</span>af zoozeer aan haar begon te denken met heel mijn hart vol schaamte, dat mijne zuchten het dikwijls openlijk getuigden, aangezien
+bijna allen bij hun uitgaan zeiden wat in mijn hart gesproken werd, dat wil zeggen den naam der Allerlieflijkste en hoe zij
+van ons verscheidde. En dikwijls gebeurde het dat eene gedachte zooveel smart medebracht, dat ik haarzelf vergat en eveneens
+waar ik mij bevond. Door deze wederopleving mijner zuchten ontwaakte ook het weenen, hetwelk had opgehouden, op zulk eene
+wijze dat mijne oogen twee dingen geleken welke niets anders begeerden dan te weenen: en dikwijls gebeurde het dat, door hun
+lang voortgezet weenen, rondom hen een purperen kleur zich vertoonde, gelijk te verschijnen pleegt bij iemand die den marteldood
+sterft: waaruit blijkt dat zij waardiglijk voor hunne ijdelheid werden gestraft; zoodat zij sindsdien niemand zouden hebben
+kunnen aanzien die naar hen mocht kijken op eene wijze welke hen tot eene dergelijke afdwaling hadde kunnen bewegen. Waarop
+ik, wenschende dat het bleek dat deze begeerte en ijdele bedoeling inderdaad vernietigd waren, en wel zoo, dat de berijmde
+woorden welke ik daarv&ograve;&ograve;r geschreven had, tot geen enkelen twijfel meer aanleiding zouden kunnen geven, mij voornam een sonnet
+te maken, in hetwelk ik den zin van het hier gezegde zou vervatten. En ik schreef toen: &#8220;Eilaas, door veler zuchten stage
+klacht....&#8221; En ik zeide &#8220;Eilaas&#8221; omdat ik mij er over schaamde dat mijne oogen aldus ijdellijk gedwaald hadden. Dit sonnet
+verdeel ik niet omdat zijne verklaring duidelijk genoeg is.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Eilaas! door veler zuchten stage klacht,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uit &#8217;s harten droef herinneren geboren,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hebben mijn oogen zwak de kracht verloren</p>
+<p class="line">Den blik te zoeken die hun groet verwacht.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3935" href="#xd0e3935">125</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">&#8217;t Is of in hen slechts &eacute;&eacute;n verlangen smacht:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">In tranen iedren lach van vreugd te smoren;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een vuurgen kring doet Liefde rond hen gloren,</p>
+<p class="line">Gelijk de kroon die martelaren wacht.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">De zuchten en gepeinzen mijner rouwe
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vervullen z&ograve;&ograve; mijn weedomzware hart
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat Amor zwijmt van droefheid overgroot,</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Omdat hij hen, de stille bo&ocirc;n der Smart,</p>
+<p class="line">Den zoeten naam hoort fluistren mijner Vrouwe
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En woorden, ach, over haar vroegen dood.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s40">
+<h3 class="normal">&sect; XL.</h3>
+<p>Na deze beproeving<a class="noteref" id="xd0e3964src" href="#xd0e3964">14</a> geschiedde het&#8212;in dien tijd waarop veel volks kwam om de gebenedeide beeltenis te zien, welke Jezus Christus ons heeft achtergelaten
+van zijn allerschoonst gelaat<a class="noteref" id="xd0e3982src" href="#xd0e3982">15</a>, hetwelk nu mijne Vrouwe in glorie aanschouwt&#8212;dat een aantal pelgrims door eene straat trokken, welke nagenoeg midden door
+de stad liep waar de Allerlieflijkste werd geboren, leefde en stierf; en zij gingen, naar het mij toescheen, ernstig peinzend.
+Waarop ik, over hen denkende, in mijzelf zeide: &#8220;Deze pelgrims schijnen mij van zeer verre te komen en ik geloof niet dat
+zij zelfs over deze Vrouwe hebben hooren spreken; zij weten van niets; veeleer zijn hunne gepeinzen over andere zaken dan
+over haar hier; misschien denken zij aan hunne verre vrienden, die wij niet kennen.&#8221; Daarop zeide ik in mijzelf: &#8220;Ik weet
+dat, wanneer zij uit eene naburige streek kwamen zij in eenig opzicht in hun uiterlijk bedroefd zouden schijnen, aldus midden
+door de bedroefde stad gaande.&#8221; Daarop zeide ik in mijzelf: &#8220;Indien ik hen eene wijle kon ophouden, zoude ik hen zekerlijk
+doen weenen alvorens zij deze stad verlieten, omdat ik woorden zou zeggen die wien ook die ze <span class="pagenum">[<a id="xd0e3990" href="#xd0e3990">126</a>]</span>hoorde zoude doen weenen.&#8221; Waarop ik, nadat zij uit mijn gezicht waren voorbij gegaan, mij voornam een sonnet te schrijven,
+in hetwelk ik zou openbaren datgene, wat ik in mijzelf gezegd had; en opdat het nog klagelijker zoude schijnen, nam ik mij
+voor het te schrijven alsof ik tot hen gesproken had; en ik schreef dit sonnet, hetwelk begint: &#8220;Ai pelgrims, die zoo ernstig
+langs mij gaat....&#8221;. En ik zeide &#8220;pelgrims&#8221; in de ruime beteekenis van het woord: want &#8220;pelgrims&#8221; kan in dubbelen zin verstaan
+worden, eenen ruimen en eenen engen; in ruimen voorzoover ieder die buiten zijn vaderland toeft pelgrim is; in engeren heet
+slechts diegene pelgrim die naar het huis van den heiligen Jacobus gaat of er vandaan komt. En voorts wete men dat de lieden
+die naar den dienst des Allerhoogsten tijgen op drie wijzen kunnen worden genoemd: zij heeten &#8220;Palmdragers&#8221; voor zoover zij
+overzee gaan, vanwaar zij dikwijls palmbladen meebrengen; zij heeten &#8220;pelgrims&#8221; voor zoover zij naar het huis van Galizia<a class="noteref" id="xd0e3992src" href="#xd0e3992">16</a> gaan, omdat het graf van den heiligen Jacobus verder van zijn vaderland verwijderd ligt dan dat van eenig ander apostel;
+zij heeten &#8220;Rome-gangers&#8221; voor zoover zij naar Rome gaan, waarheen ook zij, die ik hier pelgrims noemde, togen. Dit sonnet
+verdeel ik niet, omdat zijne verklaring het genoeg verduidelijkt.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ai pelgrims, die zoo ernstig langs mij gaat,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Verdiept wellicht in der herinnring droomen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zijt ge uit een land z&ograve;&ograve; vreemd en ver gekomen&#8212;</p>
+<p class="line">Als mij getuigt uw aanschijn en gewaad&#8212;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Dat niet de tranen langs uw bleek gelaat,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Nu gij doorschrijdt deez&#8217; stad der Rouwe, stroomen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als lieden die nog niets hebben vernomen</p>
+<p class="line">Van haar verlaten, deerniswaardgen staat?</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4015" href="#xd0e4015">127</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">Mijn zuchtend hart zegt mij met zekerheid
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat, zoo ge bleeft om naar mijn klacht te hooren,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Ge niet dan weenend gaan zoudt van hier henen:</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Haar Beatrice heeft zij, ach, verloren!</p>
+<p class="line">En ieder woord over haar lieflijkheid
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Heeft het vermogen elkeen te doen weenen.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="s41">
+<h3 class="normal">&sect; XLI.</h3>
+<p>Hierop zonden twee edele dames tot mij om mij te verzoeken dat ik hen eenige rijmen zenden mocht; waarop ik, denkende aan
+hunnen hoogen stand, mij voornam hen iets te zenden en tevens iets nieuws te maken, hetwelk ik hen met de andere zenden zou,
+opdat ik op meer waardige wijze hun verzoek vervulde. En ik schreef toen een sonnet, hetwelk mijnen staat verhaalde, en ik
+zond het hen, van het voorgaande vergezeld en van nog een ander, hetwelk begint: &#8220;O komt en luistert&#8221;. Het sonnet, hetwelk
+ik toen maakte begint: &#8220;Boven die sfeer....&#8221;
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>hetwelk uit vijf gedeelten bestaat: in het eerste zeg ik waarheen mijn geest gaat, hem noemend bij den naam van een zijner
+uitwerkingen. In het tweede zeg ik waarom hij omhoog gaat, dat wil zeggen wie hem aldus doet stijgen. In het derde zeg ik
+wat hij aanschouwt, te weten eene Vrouwe die daarboven ge&euml;erd wordt, en ik noem hem dan &#8220;pelgrim-geest&#8221; omdat hij geestelijk
+zoo hoog stijgt en, gelijk een pelgrim, die buiten zijn vaderland is, daar toeft. In het vierde zeg ik hoe hij haar aldus
+ziet, dat wil zeggen van zulke hoedanigheid, dat ik deze niet kan begrijpen, dat wil zeggen dat mijn geest opstijgt tot hare
+hoedanigheid in zulk een graad dat mijn verstand het niet bevatten kan, aangezien ons verstand zich verhoudt tot deze gelukzalige
+zielen gelijk ons zwakke oog tot de zon; en dit zegt ook de Filosoof in het tweede boek der Metaphysica. In het vijfde zeg
+ik dat, ofschoon ik niet kan begrijpen waarheen mijn geest mij voert, namelijk tot hare wonderbare hoedanigheid, ik toch tenminste
+dit begrijp dat heel deze gedachte is van mijne Vrouwe, aangezien ik herhaaldelijk <span class="pagenum">[<a id="xd0e4039" href="#xd0e4039">128</a>]</span>haren naam in mijne gedachte hoor. En aan het slot van dit vijfde gedeelte zeg ik: &#8220;Dan, vrouwen dier....&#8221; om te verstaan
+te geven dat het vrouwen zijn tot wie ik spreek. Het tweede gedeelte begint hier: &#8220;Een nieuw begrip....&#8221;; het derde hier:
+&#8220;En daar, waarheen....&#8221;; het vierde hier: &#8220;Hij schouwt haar z&ograve;&ograve;....&#8221;; het vijfde hier: &#8220;Maar &#8217;k weet....&#8221; Men zoude het nog
+nauwkeuriger kunnen verdeelen en nog nauwkeuriger doen begrijpen, maar deze verdeeling kan volstaan en dus zal ik mij niet
+ophouden met het nog verder te verdeelen. En dit is het sonnet, hetwelk hier begint:</i></p>
+</div><p>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Boven die sfeer die &#8217;t allerwijdste kringt,<a class="noteref" id="xd0e4045src" href="#xd0e4045">17</a>
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vermag mijn geest als stille zucht te stijgen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een nieuw begrip, dat Liefde in leed verkrijgen</p>
+<p class="line">Mij deed heeft hem tot zulk een vlucht bezwingt.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">En daar, waarheen heel zijn verlangen dringt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ziet hij een Vrouwe voor wie de englen neigen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Z&ograve;&ograve; stralend dat mijn pelgrim-geest in d&#8217;eigen</p>
+<p class="line">Lichtgloed haar schouwt, die uit haar wezen blinkt.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Hij schouwt haar dus, dat wen hij, weergekomen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8217;t Verhalen wil, &#8217;t droef hart dat hem doet spreken
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Niet vatten kan een taal zoo wonderbaar.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maar &#8217;k weet: van Beatrice komt hij spreken;</p>
+<p class="line">En heb ik haren zoeten naam vernomen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dan, vrouwen dier, is alles t&ograve;ch mij klaar.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">&sect; XLII.</h3>
+<p>Na dit sonnet verscheen mij een wonderbaarlijk gezicht<a class="noteref" id="xd0e4087src" href="#xd0e4087">18</a>, in hetwelk ik dingen zag welke mij deden besluiten niet meer over deze gebenedeide te spreken alvorens ik op eene waardiger
+wijze over haar zou kunnen handelen. En om dit te bereiken, beijver ik mij zooveel ik kan, gelijk zij w&egrave;l weet<a class="noteref" id="xd0e4095src" href="#xd0e4095">19</a>. Zoodat, indien het Hem, door wien alles leeft, behaagt dat mijn leven nog eenige jaren dure, ik van haar hoop te zeggen
+wat nooit nog van eenige Vrouwe gezegd werd. En <span class="pagenum">[<a id="xd0e4100" href="#xd0e4100">129</a>]</span>daarna moge het Hem, die de Heer aller Hoofschheid is, behagen dat mijne ziel henen ga om de glorie harer Vrouwe te zien,
+dat wil zeggen dier gebenedeide Beatrice, die verheerlijkt schouwt in het aangezicht van Hem, &#8220;<i lang="la">qui est per omnia saecula benedictus</i><span class="corr" id="xd0e4104" title="Niet in bron">&#8221;</span><a class="noteref" id="xd0e4106src" href="#xd0e4106">20</a>. Amen.
+
+
+
+</p>
+<p class="trailer&#xA; aligncenter">Einde.</p><span class="pagenum">[<a id="xd0e4112" href="#xd0e4112">146</a>]</span></div>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3250src" id="xd0e3250">1</a></span> Hoe zit die stad zoo eenzaam, die vol volks was! Zij is als eene weduwe geworden, zij, die groot was onder de heidenen. (Klaagliederen
+van Jeremia I. 1).
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3253src" id="xd0e3253">2</a></span> Deze derde reden heeft tot heel wat onderstellingen aanleiding gegeven. Aannemelijk lijkt mij dat Dante wil zeggen: door haar
+op waardige wijze in haar hemelsche heerlijkheid af te beelden, zou ik mijzelf min of meer een brevet van heiligheid geven.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3256src" id="xd0e3256">3</a></span> <i>Een anderen uitlegger</i> (chiosatore, glossateur) Cina da Pistoia, die eene canzone schreef om Dante te troosten over het verlies van Beatrice. (Zie
+<a href="#aanh">Aanhangsel</a>)
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3273src" id="xd0e3273">4</a></span> <i>De kalender van Arabi&euml;.</i> Beatrice stierf in den avond van 8 Juni 1290. Volgens Arabische dagverdeeling begon de dag na zonsondergang. Dante roept
+die dagverdeeling dus te hulp om den datum 8 te kunnen veranderen in 9, en den Syrischen kalender opdat Juni de 9de maand
+zou zijn.
+
+</p>
+<p class="footnote"><i>Tisirin de eerste.</i> Er zijn namelijk twee maanden welke dien naam dragen.
+
+</p>
+<p class="footnote"><i>Het volmaakte getal</i> = 10.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3289src" id="xd0e3289">5</a></span> <i>Dante&#8217;s</i> kabalistische negen-fantasie, overigens geheel naar de mode des tijds, komt alleen voor in het proza. Blijkbaar heeft hij
+dus in den tijd waarin hij de gedichten schreef nog niet aan dit quasi-mystieke verband gedacht. De behoefte om het wezen
+van Beatrice te vergeheimzinnigen en zijn liefde tot haar te vergoddelijken is eerst n&agrave; haar dood, zooniet ontstaan, dan toch
+sterker geworden. Als Beatrice niet gestorven was, zou Dante stellig vroeger of later haar dood hebben &#8220;verzonnen&#8221;.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3303src" id="xd0e3303">6</a></span> <i>Aan de voornaamste burgers. <span lang="it">A li principi de la terra.</span></i> Volgens sommigen &#8220;aan de vorsten der aarde&#8221;. Maar &#8220;<i lang="it">terra</i>&#8221; wordt door Dante herhaaldelijk als &#8220;stad&#8221; gebruikt en met &#8220;<i lang="it">principi</i>&#8221; kan hij, onder de suggestie van het &#8220;<i lang="it">principes</i>&#8221; in zijn Latijnschen brief, &#8220;<i lang="it">principali</i>&#8221; bedoeld hebben, d.w.z. de aanzienlijksten. De uitbreiding <span class="pagenum">[<a id="xd0e3321" href="#xd0e3321">143n</a>]</span>van zijn smart over de geheele stad (zie ook <a href="#s40">&sect; XL</a>) is in Dante&#8217;s toestand verklaarbaar, vooral waar hij herhaaldelijk gewaagd van haar algemeene bemindheid; doch een brief
+aan de &#8220;vorsten der aarde&#8221; ware slechts belachelijk.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3378src" id="xd0e3378">7</a></span> Hier wordt Beatrice voor het eerst in een voor publiciteit bestemd gedicht bij den naam genoemd.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3403src" id="xd0e3403">8</a></span> Vergelijk Americ de Belenoi:
+
+</p>
+<div class="q">
+<div class="body">
+<div class="div1">
+<div class="poem" lang="fr">
+<p class="line"><i>Mas dieus vos a mandat a se venir</i></p>
+<p class="line"><i>Quar saubes luy e joy e pretz servir.</i></p>
+</div>
+</div>
+</div>
+</div><p>
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3425src" id="xd0e3425">9</a></span> <i>Vol van genade: <span lang="it">piena di grazia</span>.</i> Vergelijking met Maria (<i lang="la">Ave Maria, gratia plena</i>)<span class="corr" id="xd0e3435" title="Niet in bron">.</span></p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3545src" id="xd0e3545">10</a></span> <i>Nauw verbonden.</i> Hoogstwaarschijnlijk Beatrice&#8217;s broeder Manetto, van wien althans bekend is dat hij met Cavalcanti bevriend was. Wetend,
+dat niemand de nagedachtenis zijner zuster zoo zou kunnen eeren als Dante, durfde hij hem uit kieschheid toch niet direkt
+het verzoek daartoe te doen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3661src" id="xd0e3661">11</a></span> <i>Een engel teekende.</i> Juist in dezen tijd begon de teeken- en schilderkunst in Florence tot bloei te komen. Cimabue (1240&#8211;1302). Of Dante deze
+kunst ernstig beoefend heeft of alleen als dilettant, is niet uit te maken. Opmerkelijk is wel dat Dante, die als alle welgestelde
+Florentijnen tot een bepaald gilde moest behooren, werd ingeschreven bij dat der &#8220;<i lang="it">medici e speciali</i>&#8221; onder welke laatste rubriek o.a. ook de schilders vielen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3671src" id="xd0e3671">12</a></span> <i>Twee beginkwatrijnen.</i> Waarschijnlijk had Dante het sonnet reeds geschreven met het tweede begin, toen de gedachte bij hem opkwam het aan zijn aanzienlijke
+bezoekers op te dragen. Verlenging van een sonnet door <i>aanhanging</i> van een of meer <span class="corr" id="xd0e3678" title="Bron: terzinnen">terzinen</span> (z.g. &#8220;staart&#8221;, <i lang="it">sonetto caudato</i>) komt in de Italiaansche po&euml;zie meer voor.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3745src" id="xd0e3745">13</a></span> Wie deze &#8220;Vrouwe aan het venster&#8221; was is niet bekend. Sommigen meenen een zekere Lisette (zie <a href="#aanh">Aanhangsel</a>), anderen Gemma Donati, met wie Dante huwde. <span class="pagenum">[<a id="xd0e3751" href="#xd0e3751">144n</a>]</span>Enkelen, die blijkbaar noch van dichters, noch van liefde en de verteedering van het medelijden begrip hebben, gelooven dat
+zij niemand anders was dan de.... &#8220;filosofie&#8221;, welke hem van de contemplatie van het &#8220;geloof&#8221; afhield. Het moge waar zijn
+dat Dante ook deze liefde <i>achteraf</i> deze symbolische beteekenis heeft gegeven, oorspronkelijk moet zij een even re&euml;elen grondslag hebben gehad als zijn liefde
+voor Beatrice zelf.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3964src" id="xd0e3964">14</a></span> Sommige commentatoren meenen dat deze paragraaf eigenlijk behoort te worden ingelascht tusschen XXXIII en XXXIV. Immers Dante&#8217;s
+woorden tot de pelgrims over de &#8220;stad der rouwe&#8221; klinken veel natuurlijker wanneer zij werden gesproken <span class="letterspaced">kort</span> nadat Dante zijn brief aan &#8220;de aanzienlijke burgers&#8221; had geschreven. Bovendien zouden de beginwoorden &#8220;<span lang="it">Dopo questa tribulazione</span>&#8221; bezwaarlijk kunnen slaan op Dante&#8217;s avontuur met de &#8220;Vrouwe aan het Venster&#8221;, wel echter zijn zij volkomen op hun plaats
+onmiddellijk na Beatrice&#8217;s dood. Ik voer hiertegen echter aan dat het woord <i lang="it">tribulazione</i> (door mij vertaald met &#8220;beproeving&#8221; misschien nog juister weer te geven door &#8220;verzoeking&#8221;) ook voorkomt in <a href="#s38">&sect; XXXVIII</a>, dus juist wel slaande op bedoelde episode. Voorts valt te bedenken dat de aanschouwing der zg. Veronica voor de middeleeuwsche
+geloovigen gold als een voorproefje van de aanschouwing van Christus in den hemel, en dat in het volgende sonnet Dante&#8217;s <i>pelgrim</i>geest zich inderdaad tot den hemel verheft om er Beatrice te aanschouwen. Het is natuurlijk wel mogelijk dat ook dit sonnet
+eerder werd geschreven dan die aan de &#8220;deernisvolle Vrouwe&#8221;, maar z&eacute;ker behoort het het slotgedicht te zijn en is Dante dan
+opzettelijk van de chronologische volgorde afgeweken. De evenwichtige compositie van het werk eischt dat het eindigt met juist
+d&igrave;t sonnet, waarin een &#8220;nieuw begrip, in leed geboren&#8221; Dante&#8217;s geest opvoert tot de hoogste contemplatie.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3982src" id="xd0e3982">15</a></span> <i>In dien tijd.</i> In Rome werd ieder jaar in de maand Januari de zg. Veronica (<i lang="it">vera icona</i>, waarachtige beeltenis) rondgedragen en gedurende de heilige week in de St. Pieterskerk ter bezichtiging gesteld. Het heette
+de afdruk van Jezus&#8217; gelaat in den sluier der heilige Veronica, welken zij hem, toen hij den Calvari&euml;nberg beklom, had gereikt
+om zich het zweet af te wisschen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3992src" id="xd0e3992">16</a></span> <i>Het huis van Galizia.</i> Het heiligdom van den apostel Jacobus in de Spaansche provincie Galizia.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e4045src" id="xd0e4045">17</a></span> <i>Boven die sfeer.</i> Dat wil zeggen buiten het Primum mobile, in het Empyreum dus. (Zie <a href="#n1">aanteekening 1</a>.) In de Divina Commedia aanschouwt Dante in eigen persoon Beatrice, hier is het nog slechts zijn &#8220;zucht&#8221; d.w.z. zijn verzen,
+welke tot die hoogte vermag te stijgen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e4087src" id="xd0e4087">18</a></span> <i>Een wonderbaarlijk gezicht.</i> Zeer waarschijnlijk was onder het schrijven van den prozatekst het plan in Dante gerijpt om de behandelde stof nog eens,
+maar op veel grootscher wijze, te herhalen. Reeds de canzone in <a href="#s19">&sect; XIX</a> bevat, zooals reeds werd opgemerkt, waarschijnlijk een toespeling op zijn tocht door de Hel.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e4095src" id="xd0e4095">19</a></span> <i>Beijver ik mij.</i> Studio wordt hier zonder twijfel ook door Dante bedoeld in den zin van &#8220;studeeren&#8221;, als intellektueele voorbereiding.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e4106src" id="xd0e4106">20</a></span> Die gezegend is door alle eeuwen.
+</p>
+</div>
+</div>
+<div id="aanh" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Aanhangsel</h2>
+<h2 class="normal">Gedichten van Dante en enkele zijner voorgangers en tijdgenooten</h2><span class="pagenum">[<a id="xd0e4118" href="#xd0e4118">148</a>]</span><div class="div2" id="dante">
+<h3 class="normal">Dante</h3>
+<p>I<span class="corr" id="xd0e4124" title="Niet in bron">.</span>
+
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van vrouwen zag &#8217;k een liefelijke schaar</p>
+<p class="line">Den dag van Allerheilgen laatstverleden;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En onder de allereersten zag ik haar,</p>
+<p class="line">Naast wie ter rechter Amor kwam geschreden.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uit <span class="corr" id="xd0e4139" title="Bron: har&euml;">hare</span> oogen brak een glans z&oacute;&oacute; klaar,
+</p>
+<p class="line">Dat zij een geest geleek wien vlammen kleedden;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen ik den moed had op te zien, voorwaar:</p>
+<p class="line">Het was me als zag &#8217;k een engel nader treden.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aan ieder die het waard was schonk een groet</p>
+<p class="line">Die zoete Vrouwe van haar zeegnende oogen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En vulde van haar deugden elks gemoed.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">&#8217;k Geloof dat zij den hemel is ontvlogen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wijl ze ons op aarde ons heil reeds brengen moet:</p>
+<p class="line">O zalig zij, die haar nabij zijn mogen!</p>
+</div>
+<p>II.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Guido, ik wou dat Lapo en wij twee</p>
+<p class="line">Door toovermacht ons mochten saam bevinden</p>
+<p class="line">In &#8217;t zelfde scheepken dat op alle winden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Naar onzen wil kalm voortdreef over zee;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoodat geen toeval ooit stoorde onzen vree</p>
+<p class="line">En wind noch weder onzen tocht kon hindren;</p>
+<p class="line">Maar &eacute;&eacute;n verlangen steeds ons zou verbinden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Sterker, hoe langer &#8217;t scheepken verder glee.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4182" href="#xd0e4182">149</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">En &#8217;k wou dat Monna Vanna en Lagia en zij
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die &#8217;t dertigst stond, voor altoos mochten varen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Met ons door zelfden goeden toovnaars macht;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En dat zij met ons spraken, dag en nacht,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van Liefde, en dat zij even vredig waren</p>
+<p class="line">Als, dit geloof ik zekerlijk, ook wij.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet is, evenals dat in <a href="#s24">&sect; XXIV</a> der Vita Nuova, gericht aan Guido Cavalcanti. Monna Lagia was de Vrouwe van den dichter Lapo Gianni. Met &#8220;haar die &#8217;t dertigst
+stond&#8221;&#8212;een uitdrukking die blijkbaar slaat op de serventese op de zestig schoonste vrouwen der stad, waarvan in <a href="#s6">&sect; VI</a> wordt gesproken&#8212;is volgens <span class="corr" id="xd0e4207" title="Bron: Barbi">Bardi</span> bedoeld Dante&#8217;s &#8220;scherm-dame&#8221;. Immers Beatrice kan zijn uitverkorene voor dien tocht niet geweest zijn, omdat zij op de &#8220;negende
+plaats&#8221; stond. Het sonnet is alweer ge&iuml;nspireerd door oudere troubadoursliederen, waarin de &#8220;goede toovenaar&#8221; de vermaarde
+Merlijn is.</i></p>
+</div>
+<p>III.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Sinds &#8217;t negende van mijner jonkheid jaren
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Heb &#8217;k Amor onafscheidelijk behoord:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En &#8217;k weet hoe hij ons ment en zweept en spoort</p>
+<p class="line">En in zijn dwang ons lust noch droefheid sparen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Wie waant dat Deugd of Rede hem vervaren,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is als wie meent dat hij wen &#8217;t stormt behoort
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De klok te luiden, wanende dat voort</p>
+<p class="line">De krijg van wind en wolken zal bedaren.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Want altijd in den kring van Amor&#8217;s krijt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is Vrije Wil d&ugrave;s door zijn macht gebonden</p>
+<p class="line">Dat gansch vergeefs der Rede raad er strijdt;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Steeds kan een nieuwe spoor de flank hem wonden:</p>
+<p class="line">Wat lust hem ook op &#8217;t oogenblik berijdt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De nieuwe volgt hij zoo h&agrave;&agrave;r krachten zwonden.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4244" href="#xd0e4244">150</a>]</span><div class="blockquote">
+<p><i>Dit sonnet is Dante&#8217;s antwoord op een sonnet van Cino da Pistoia, waarin deze dichter hem vraagt of hij gelooft dat de dood
+den ongelukkigen minnaar rust zal geven.</i></p>
+</div>
+<p>IV.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Dien weg langs dien de Schoonheid volgen moet,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wil ze in het hart de Liefde doen ontwaken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zie ik Lisette stormende genaken&#8212;</p>
+<p class="line">Als waar &#8217;k een burcht&#8212;in koenen overmoed.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Maar dan, gekomen aan dier veste voet,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wier grendels slechts de willge ziel kan slaken
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hoort zij een stem: &#8220;Wil die bestorming staken;</p>
+<p class="line">Keer om gij Vrouwe, liefelijk en zoet.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Een andre heeft mijn geest reeds ingenomen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zij kreeg en greep de heerelijke roe</p>
+<p class="line">Van Amor zelf, zoodra zij was gekomen.&#8221;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">En heeft Lisette dit bescheid vernomen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo wendt zij om, droef en beschaamd te moe,</p>
+<p class="line">En &#8217;k zie het rood haar wangen overstroomen.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Sommige commentatoren meenen dat de in dit sonnet genoemde Lisette dezelfde is als de &#8220;Vrouwe aan het Venster&#8221;. De aanvangregels
+doen vermoeden dat het geschreven is n&agrave; het sonnet over de Liefde in <a href="#s20">&sect; XX</a>.</i></p>
+</div>
+<p>V.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Tot korten dag en wijdgekringde schaduw</p>
+<p class="line">Ben &#8217;k nu gekomen en &#8217;t witten der heuvlen,</p>
+<p class="line">Waar alle kleur verdwijnt in &#8217;t vale kruid;</p>
+<p class="line">Maar n&ograve;g verloor Verlangen niet zijn groen,</p>
+<p class="line">Wijl &#8217;t z&oacute;&oacute; diep wortelt in dien harden steen,</p>
+<p class="line">Die spreekt en voelt als ware hij een Vrouwe.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4305" href="#xd0e4305">151</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">Aleveneens blijft deze jonge Vrouwe</p>
+<p class="line">Bevroren zooals sneeuw die ligt in schaduw;</p>
+<p class="line">Want evenmin ontdooit haar als een&#8217; steen</p>
+<p class="line">Het zoet getijde dat verwarmt de heuvlen</p>
+<p class="line">En weer hun wit verkeeren doet in groen,</p>
+<p class="line">Naar het met bloemen hen bekleedt en kruid.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Wen zij het hoofd omkranst met geurend kruid,</p>
+<p class="line">Verjaagt ze uit mijn gedachte elke andre Vrouwe;</p>
+<p class="line">Z&oacute;&oacute; schoon vervlecht zij &#8217;t golvend blond en &#8217;t groen,</p>
+<p class="line">Dat liefde zelf zich neerzet in hun schaduw;</p>
+<p class="line">En waar zij zit, tusschen twee lage heuvlen,</p>
+<p class="line">Mij vaster houdt dan kalk den metselsteen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Haar schoon heeft grooter kracht dan eedle steen;</p>
+<p class="line">Voor wonden die zij toebrengt wast geen kruid;</p>
+<p class="line">Zoodat ik vluchten over vlakte en heuvlen</p>
+<p class="line">Moest om te ontkomen aan &#8217;t gevaar dier Vrouwe.</p>
+<p class="line">Maar nergens schenkt mij voor haar aanschijn schaduw</p>
+<p class="line">Hoogte noch muur, noch dichter wouden groen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ik zag haar eens, ganschelijk gekleed in groen;</p>
+<p class="line">Z&ograve;&ograve; schoon, dat zij gewekt hadde in een steen,</p>
+<p class="line">Die liefde die &#8217;k gevoel reeds voor haar schaduw.</p>
+<p class="line">&#8217;k Noodde in een dal haar, bont van bloemig kruid&#8212;</p>
+<p class="line">Als kon zij minnen &#8217;lijk een andre Vrouwe&#8212;</p>
+<p class="line">Rondom besloten door geweldige heuvlen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Doch &eacute;&eacute;r vloeien de stroomen tot de heuvlen</p>
+<p class="line">Terug, eer ooit dit hout, sappig en groen,</p>
+<p class="line">Vlam vatte&#8212;als &#8217;t voegt toch zulk een schoone Vrouwe&#8212;</p>
+<p class="line">Aan mij; hoewel &#8217;k wou slapen op een steen</p>
+<p class="line">Mijn leven lang en weiden &#8217;t wilde kruid,</p>
+<p class="line">Zoo &#8217;k van haar kleed slechts schouwen mocht de schaduw.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Wanneer de heuvlen zwarten door de schaduw</p>
+<p class="line">Van &#8217;t zomergroen, doet deze jonge Vrouwe</p>
+<p class="line">Gelijk een steen haar schuil gaan onder &#8217;t kruid.</p>
+</div>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Deze sestina behoort tot de z.g. &#8220;steen-canzones&#8221;, door Dante in zijn tijd van overgave aan &#8220;ijdelheden van korte bate&#8221; na
+den dood van Beatrice gewijd aan een zekere Pietra degli Scrovigni (pietra = steen), over wier hardheid <span class="pagenum">[<a id="xd0e4382" href="#xd0e4382">152</a>]</span>hij zich beklaagt. Sommigen meenen echter dat deze canzones en ook de bovenstaande sestina zuiver &#8220;allegorisch&#8221; bedoeld zijn.
+De wreede Pietra zou de stad Florence zijn, liggend in een dal &#8220;rondom besloten door geweldige heuvlen&#8221;.&#8212;De vorm van dit gedicht
+is v&ograve;&ograve;r Dante in de Italiaansche po&euml;zie niet gebruikt. Dante zelf zegt dat hij hier den Proven&ccedil;aal Arnaut Daniel navolgt.</i></p>
+</div>
+<p>VI.
+
+</p>
+<p><i>Aan Vrouwe Pietra degli Scrovigni.</i>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ik vloek den dag dat mij voor &#8217;t eerst verblijd</p>
+<p class="line">Het licht heeft dier <span class="corr" id="xd0e4395" title="Bron: verraderlijk&euml;">verraderlijke</span> oogen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En &#8217;t uur dat ge in mijn hart gekomen zijt</p>
+<p class="line">En hebt mijn ziel er ganschlijk aan onttogen!</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ik vloek de vijl van mijn kunstvaardigheid,</p>
+<p class="line">Die blank sleep al dier schoone woorden logen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die &#8217;k voor u vond en heb in rijm gerijd,</p>
+<p class="line">Opdat men eeuwig u zoude eeren mogen!</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">En &#8217;k vloek mijn eigen waan-verwarden geest,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die willoos aan de zware razernij</p>
+<p class="line">Zich vastklemt van uw schoone en schuldge leest,</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Waarvoor zelfs Amor geenen meineed vreest;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoodat een ieder hem bespot, maar mij,</p>
+<p class="line">Die &#8217;t wiel van de fortuin wil wenden, &#8217;t meest.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4425" href="#xd0e4425">153</a>]</span></div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">Dante&#8217;s voorgangers.</h3>
+<div class="div3" id="vigna">
+<h4>Pier della Vigna (&#8224; 1249)</h4>
+<p>(<i>Hij was minister van keizer Frederik II en een man van groot gezag, totdat hij, onder verdenking van verraad, in de gevangenis
+werd geworpen. Hij pleegde zelfmoord in 1249. Het onderstaande sonnet is, evenals het daarop volgende van Lentino, een antwoord
+op een sonnet van Jacopo Mostacci, den valkenier des keizers, die twijfel geuit had aan het bestaan der Liefde &#8220;omdat zij
+nooit zichtbaar verschijnt&#8221;.</i>)
+
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Wijl Liefde nimmer zichtbaar is verschenen.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als een lichamelijk en tastbaar ding,</p>
+<p class="line">Zijn er nog enkelen die dwaaslijk meenen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat liefde niets is dan begoocheling.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Maar wijl zij met een macht niet te verkleenen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Heerscht in het hart van elken sterveling,</p>
+<p class="line">Moet men veel hooger waarde haar verleenen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dan zoo men haar kon zien als zichtbaar ding.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Hoe de magneet door zijn verborgen kracht
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Het ijzer aantrekt kan geen mensch aanschouwen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Toch trekt hij het, en onweerstaanbaar aan.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">En dit heeft mij tot het geloof gebracht,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat <span class="corr" id="xd0e4467" title="Bron: liefd&euml;">liefde</span> <i>is</i> en schenkt mij vast vertrouwen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat men dit ook gelooven blijft voortaan.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4475" href="#xd0e4475">154</a>]</span></div>
+<div class="div3" id="lentino">
+<h4>Jacopo da Lentino (&#8224; 1246)</h4>
+<p><i>(Hij was notaris onder keizer Frederik II. Deze dichter is &#8220;de notaris&#8221; die met Buonagiunta en Guittone d&#8217;Arezzo bleef &#8220;aan
+gene zijde van den zoeten nieuwen stijl&#8221;) (Louteringsberg XXIV 54&#8211;57).</i>
+
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Liefde is Begeerte, door het groot vermogen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van welgevallen in het hart verwekt,</p>
+<p class="line">Het allereerst ontspringt de Liefde uit de oogen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En &#8217;t is het hart dat voedsel haar verstrekt.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Wel komt bijwijl die drang in ons getogen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zonder dat zichtbaar schoon hem tot zich trekt;</p>
+<p class="line">Maar schoonheid die we aanschouwen met onze oogen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is &#8217;t toch die sterkste en hechtste liefde wekt;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Wijl de oogen aan het hart het goed en kwaad
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Melden getrouwelijk van alle dingen,</p>
+<p class="line">Zooals Natuur hen altemaal formeert;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">En &#8217;t hart dat deze taal terdeeg verstaat,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Voelt diepverheugd Begeerte in zich ontspringen:</p>
+<p class="line">En dat is Liefde, die den mensch regeert.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div3" id="arezzo">
+<h4>Fra Guittone d&#8217;Arezzo (&#8224; 1294)</h4>
+<p><i>(Aanvankelijk schreef hij alleen minnepo&euml;zie, maar op zijn 35ste jaar bekeerde hij zich, werd &#8220;broeder&#8221; van de religieus-militaire
+orde der Cavalieri gaudenti (vroolijke ridders) en wijdde zich sindsdien uitsluitend aan het boetedicht. Hij stond in hoog
+aanzien, ofschoon Dante deze bewondering niet deelt. In een gesprek met den grooten dichter Guinizelli (Louteringsberg XXVI,
+124&#8211;126) zegt Dante over hem:</i>
+
+</p>
+<p><i>&#8220;Aldus (nl. voorbarig prijzen) deden vele ouden met Guittone, de een den ander nasprekend om hem lof te geven, totdat met
+meer personen de waarheid hem heeft overwonnen.&#8221;)</i>
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e4526" href="#xd0e4526">155</a>]</span></p>
+<p><i>Aan de heilige Maagd Maria.</i>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Vrouwe des Heils, wier glorie nooit kan enden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Moeder van Jezus zoet, wiens heilge dood,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ons te verlossen van der helle nood,</p>
+<p class="line">Den doem van &#8217;s eersten vaders val mocht wenden;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zie hoe mij Amor&#8217;s wreede knechten schenden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Met schichten scherp, aanschouw mijn foltring groot;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Moeder vol deernis, zachte bondgenoot,</p>
+<p class="line">Schut mij voor de vervolging zijner benden!</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Vul van die &eacute;&eacute;ne Liefde heel mijn wezen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die trekt de ziel naar haren oorsprong puur,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zoodat der lusten strik mij niet weerhoudt;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zulk middel slechts kan zulk een koorts genezen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zulk water slechts bluscht zulk een gloeiend vuur;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Met spijkers drijft met spijkers uit het hout.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div3" id="davanzati">
+<h4>Chiaro Davanzati</h4>
+<p>(<i>Een Florentijnsch dichter, wiens werk valt tusschen 1260 en 1280</i>)
+
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Wanneer het stralend licht zijn glans komt spreiden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zendt het zijn klaarheid tot in versten nacht;</p>
+<p class="line">De bleeke sterren dooven en verscheiden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Voor zijner schichten &ugrave;itblinkende kracht.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line"></p>
+<p class="line">Zoo schenkt mijn Vrouwe met haar blik verblijden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aan ieder die in donkre smarten smacht</p>
+<p class="line">En doet in vreugd verkeeren al hun lijden:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo overgroot is harer deugden macht.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line"></p>
+<p class="line">En als een stoet van dienende getrouwen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Volgen haar als der Hoofschheid keizerin,</p>
+<p class="line">Wijl ze aller licht is, alle andere vrouwen.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De schilders staren met verrukten zin</p>
+<p class="line">Haar aan wijl ze in haar schoon gelaat aanschouwen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wat zij te schildren hopen tot een elks gewin.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4605" href="#xd0e4605">156</a>]</span></div>
+<div class="div3" id="guinizelli">
+<h4>Guido Guinizelli (1220?&#8211;1276)</h4>
+<p><i>(Van zijn leven is weinig meer bekend dan dat hij tot een aanzienlijk Bologneesch geslacht behoorde en in 1274 wegens zijn
+keizerlijke gezindheid werd verbannen. Hij was zeker de grootste dichter van zijn tijd en Dante heeft hem hoogelijk geprezen,
+staat dan ook zelf sterk onder zijn invloed. Kenmerkend is dat Guinizelli, stichter van den &#8220;zoeten nieuwen stijl&#8221;, eerste
+&#8220;vergoddelijker&#8221; der Vrouw, door Dante op den Louteringsberg wordt aangetroffen onder hen die zich aan zinsgenot te buiten
+gingen. Als Guinizelli zich aan Dante bekend maakt, kan deze zich haast niet verzadigen van den aanblik van &#8220;den vader van
+mij en zoovele anderen die beter zijn dan ik, die ooit in rijmen, zoete en gevallige, spraken van minne.&#8221; (L. B. XXVI 97&#8211;99)
+Guinizelli spreekt dan Dante aldus aan:</i>
+
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>&#8221;....zeg mij wat de reden is waarom gij toont in uw spreken en uw blikken mij lief te hebben.&#8221;</i></p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p><i>waarop Dante antwoordt:</i>
+
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>&#8220;De zoete woorden uwe, die, zoolang de hedendaagsche spreekwijze zal duren, de geschriften waarin ze bevat zijn, zullen dierbaar
+maken.&#8221; (108&#8211;114).)</i></p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>I.
+
+</p>
+<p><i>Het edel hart.</i>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Het edel hart is Liefde&#8217;s wijk en wapen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gelijk voor &#8217;t vogelken het dicht geblaart;</p>
+<p class="line">Niet heeft Natuur de Liefde &#8217;t eerst geschapen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Noch eer dan Liefde &#8217;t Hart van eedlen aard.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar zooals m&egrave;t de zon
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van aanvang af het licht de ruimte kliefde,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Doch &eacute;&eacute;r niet stralen kon;</p>
+<p class="line">Zoo woont in al wat edel is en puur
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vanzelf de zoete Liefde,</p>
+<p class="line">Gelijk de gloed in &#8217;t glanzen van het vuur.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Der Liefde vuur komt in &#8217;t e&ecirc;l harte stralen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als zuivre glans in kostelijken steen:</p>
+<p class="line">Geen ster kan tooverkracht in hem doen dalen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Eer hem het loutrend licht der zon bescheen.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar dan, wanneer dier kracht<span class="pagenum">[<a id="xd0e4665" href="#xd0e4665">157</a>]</span></p>
+<p class="line">Al &#8217;t slechte uit zijnen aard wegzengde en blaakte,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Krijgt ook de ster haar macht.</p>
+<p class="line">Zoo kan een vrouw in &#8217;t hart dat door Gods gloed
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot eedle deugd ontwaakte,</p>
+<p class="line">Haar Liefde stralen als &#8217;t die sterre doet.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">De Liefde heeft het edel hart tot woning
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zooals de vlam den top van de flambouw;</p>
+<p class="line">Zij straalt er fier tot eigen vreugd en looning,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Alsof zij nimmer anders branden zou.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie slecht is van natuur,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vermag zoo min de Liefde te verdragen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Als water &#8217;t heete vuur.</p>
+<p class="line">Besloten ligt de Liefde in &#8217;t harte rein,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als in verborgen lagen</p>
+<p class="line">Een diamant in &#8217;t ijzer eener mijn.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Moog&#8217; heel den dag de zon het slijk bestralen:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8217;t Blijft vuil; de zon haar zuivren glans behoudt.</p>
+<p class="line">&#8220;&#8217;k Ben edel van geboort&#8221;, wie d&ugrave;s kan pralen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is als dit slijk, de Deugd is &#8217;t zonnegoud.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Geloove niemand ooit,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat adel buiten &#8217;t edel hart kan leven:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wien konings hoogheid tooit</p>
+<p class="line">Blijft laag zelfs, zoo niet Deugd zijn hart doordringt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat kaatse als water &#8217;t beven</p>
+<p class="line">Van sterrenglans die uit den hemel blinkt.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">De Schepper straalt voor &#8217;s hemels Intellekten
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">In klaarder gloed dan voor ons oog de zon.</p>
+<p class="line">Ontfloersd aanzien ze &#8217;t Licht dat hen verwekte,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En in aanbidding voor der Waarheid bron,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Bereikt van aanvang af
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hun streven doel, naar Gods algoed beschikken.&#8212;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat z&ograve;&ograve; mijn Vrouwe ook gaf</p>
+<p class="line">De waarheid van haar eedle deugd, die straalt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uit hare zuivre blikken,</p>
+<p class="line">Aan mij die nimmer haar te minnen faalt!</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Mijn Vrouwe, &#8220;Wat vermat ge u!&#8221; zal God spreken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wanneer mijn ziel ten laatste voor hem staat.</p>
+<p class="line">&#8220;Kwaamt ge alle heemlen door tot mij geweken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te plaatsen mij naast minne die vergaat?
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e4748" href="#xd0e4748">158</a>]</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Uw lof zij slechts gericht
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot mij alleen en die genaderijke
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Voor wie &agrave;l logen zwicht.&#8221;</p>
+<p class="line">Maar &#8217;k antwoord: &#8220;Met een engel die g&igrave;j zond,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Moest ik haar wel gelijken;</p>
+<p class="line">Zoo laak het niet dat mij haar liefde bond.&#8221;</p>
+</div>
+<p>II<span class="corr" id="xd0e4763" title="Niet in bron">.</span>
+
+</p>
+<p><i>Aan Lucia.</i>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ik wil naar waarheid mijne Vrouwe loven,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wier schoonheid roze en lelie bei gelijkt,</p>
+<p class="line">Ze is als de morgenster, als al wat boven
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ons schoon en stralend aan den hemel prijkt.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Al kleur en tint van bonte bloemenhoven,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van lucht en groene beemden haar gelijkt,</p>
+<p class="line">Goud en lazuur voor haren glans verdooven
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En Amor zelf schijnt door h&agrave;&agrave;r schoon verrijkt.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zij gaat, getooid van z&ograve;&ograve;veel lieflijkheden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ze ieders hoogmoed breekt door haren groet
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En elken heiden &#8217;t waar geloof zou schenken.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Nooit kan een laag man voor haar aanschijn treden.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maar grooter nog is &#8217;t wonder dat zij doet:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie haar aanschouwt kan niets wat slecht is denken.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4802" href="#xd0e4802">159</a>]</span></div>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">Dante&#8217;s tijdgenooten</h3>
+<div class="div3" id="cavalcanti">
+<h4>Guido Cavalcanti (1250&#8211;1300)</h4>
+<p><i>(Cavalcanti, een Florentijnsch edelman, was Dante&#8217;s &#8220;grootsten vriend&#8221;, zijn &#8220;secretaris&#8221;, d.w.z. zijn geheimdrager, de eenige
+die, althans tijdens het leven van Beatrice, het geheim van Dante&#8217;s liefde kende. Hij schijnt op Dante een grooten moreelen
+invloed te hebben gehad. Geschriften zijner tijdgenooten doen hem kennen als wispelturig in de liefde en los in het geloof,
+maar tevens als een man van groote gaven, vurig, edelmoedig, geleerd, trotsch en van eenzame hooghartigheid. Als dichter stond
+hij hoog in aanzien. Zijn metaphysische en zeer duistere canzone: &#8220;Donna mi priega&#8221; (Een Vrouwe vraagt mij), handelende over
+den aard der Liefde, werd veel bewonderd, besproken en gecommentarieerd, ook door theologen. &#8220;Een liefdezang&#8221;, zegt <span class="corr" id="xd0e4812" title="Bron: Rosetti">Rossetti</span> hiervan, &#8220;welke zulk een vliegenvanger blijkt voor priesters en pedanten, ziet er verdacht uit; maar het feit dat hij geschreven
+werd door een man wiens leven en werken toch zooveel impulsiefs en re&euml;els bevatte, is teekenend voor dien tijd van jonge scholastieke
+geleerdheid&#8221;. Ook Dante had groote bewondering voor zijn vriend. Op den Louteringsberg, waar hij spreekt over de vergankelijkheid
+van den roem (XI. 96&#8211;99) schijnt hij Cavalcanti boven Guinizelli te stellen, en zichzelf boven die beiden:</i>
+
+</p>
+<p><i>&#8220;Aldus heeft de eene Guido den anderen den roem der taal ontnomen; en wellicht is geboren die den &eacute;&eacute;n en den ander uit het
+nest zal jagen.&#8221;)</i>
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e4820" href="#xd0e4820">160</a>]</span></p>
+<p>I
+
+</p>
+<p><i>Aan Vanna.</i>
+
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wie is zij, wier bewonderd nadren doet</p>
+<p class="line">De lucht van tintlende verwachting beven;</p>
+<p class="line">Die Amor met zich voert, zoodat begeven
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van alle woorden elkeen zuchten moet?</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wat zij gelijkt zoo zij met de oogen groet,</p>
+<p class="line">Ik zegge &#8217;t niet, laat Amor &#8217;t antwoord geven.</p>
+<p class="line">Vrouwe van Deemoed lijkt zij, z&ograve;&ograve; verheven,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ik elke andre &#8220;Hoogmoed&#8221; heeten moet.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Onzeggelijk is harer schoonheid glans,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wijl alle edele deugden voor haar knielen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En schoonheid zelf haar eert als een godin.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Nooit was een geest van zulk een eedlen zin,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Nooit vulde deugd zoozeer der menschen zielen,</p>
+<p class="line">Dat &eacute;&eacute;n haar ooit begreep daadlijk en gansch.</p>
+</div>
+<p>II
+
+</p>
+<p><i>Aan Vanna.</i>
+
+
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Schoonheid van vrouwen of vriendlijk gemoed,</p>
+<p class="line">De wapenpraal van eedle ridderscharen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gekweel van voglen, minnefluistring zoet,</p>
+<p class="line">Van sterke schepen &#8217;t vlug en sierlijk varen;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zuivere lucht wanneer de daagraad groet,</p>
+<p class="line">De blanke sneeuw die stilkens neer komt waren,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De klare bron en aller bloemen gloed,</p>
+<p class="line">Siera&acirc;n die goud en flonkersteen bezwaren;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">&#8217;t Al overtreft de tooi der lieflijkhe&ecirc;n
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van mijne Vrouwe en harer deugden waarde,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zoodat dit &agrave;l gering acht wie het ziet;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ze is z&oacute;&oacute;veel meer dan alles om zich heen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als heel de hemel grooter is dan de aarde:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie is als z&igrave;j, dien mijdt Gods zegen niet.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4897" href="#xd0e4897">161</a>]</span><p>III
+
+</p>
+<p><i>Op Mandetta, wier oogen geleken op die van zijn Vrouwe, Monna Vanna.</i>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Een jonge en schoone Tolosaansche Vrouwe,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vol eerzame bevalligheden, straalt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gelijkenis z&ograve;&ograve; treffend en bepaald</p>
+<p class="line">Uit haar schoone oogen met mijn eigen Vrouwe,</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Dat mijne ziel, verlangend haar te aanschouwen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn hart verlaat en tot haar henen dwaalt;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Doch zoo verward, dat zij het niet verhaalt</p>
+<p class="line">Wie haar te schenden drijft haar eerste trouwe.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">De Schoone aanschouwt haar met een blik zoo teer,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat in mijn ziel de Liefde rasch ontwaakt,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wijl &#8217;t is of zij haar ware Vrouwe ziet,</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maar zuchtend keert ze in &#8217;t harte weer, geraakt</p>
+<p class="line">Ten doode door de scherpgepunte speer
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die haar de Schoone nawerpt zoo zij vliedt.</p>
+</div>
+<p>IV
+
+</p>
+<p><i>Aan Dante, naar aanleiding van diens lichtzinnige levenswijze na den dood van Beatrice.</i>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ik kom tot u daaglijks ontelbren keer,</p>
+<p class="line">Doch te veel laagheid leeft in uw gedachten.</p>
+<p class="line">Diep droeft mij dit om al die eedle krachten
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die woonden in uw hoogen geest weleer.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te schuwen placht gij eens elk laag verkeer</p>
+<p class="line">En li&ecirc;n, verslaafd aan slechtheid te verachten.</p>
+<p class="line">Dies heb &#8217;k de verzen die me uw vriendschap brachten,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als kostbren schat gehouden steeds in eer.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Maar &#8217;k durf niet meer, om uw verwerplijk leven,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zeggen hoe n&ograve;g bekoort me uw zoete taal&#8212;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En &#8217;t slag van li&ecirc;n dat g&igrave;j kent, ken &igrave;k niet&#8212;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Lees dit sonnet, ik smeek &#8217;t u, menig maal:</p>
+<p class="line">Totdat de Booze, die ons scheidt, verdreven,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Ten laatste uit uw onteerde ziele vliedt.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4974" href="#xd0e4974">162</a>]</span><p>V
+
+</p>
+<p><i>Ballade.</i>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">&#8217;k Zag in een boschje een herderinne dwalen,</p>
+<p class="line">Als sterrepralen stralend wijd en zijd,</p>
+<p class="line">Heur blonde haren krulden langs de slapen;</p>
+<p class="line">Vol liefde de oogen, rozerood de wangen,</p>
+<p class="line">Hoedde zij met een twijg de makke schapen,</p>
+<p class="line">De voeten blank van dauw. En als bevangen</p>
+<p class="line">Van jonge liefde zong ze in zoet verlangen;</p>
+<p class="line">Zij was omhangen van &agrave;l minlijkheid.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ik groette dadlijk haar in liefde ontstoken</p>
+<p class="line">En vroeg of &#8217;k haar zou vergezellen mogen.</p>
+<p class="line">En teeder sprak zij, de oogen half geloken:</p>
+<p class="line">Heel, h&eacute;&eacute;l alleen kwam zij door &#8217;t bosch getogen,</p>
+<p class="line">En: &#8220;hoort ge er ooit het lokken van de vooglen,</p>
+<p class="line">D&agrave;n zal &#8217;k gedoogen dat ge ook m&igrave;jn hart vrijt&#8221;....</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Maar nauw had ik die voorwaarde vernomen,</p>
+<p class="line">Of &#8217;k hoorde luid de vooglen fluiten tusschen</p>
+<p class="line">&#8217;t Geblaart. Nu is de tijd, zeide ik, gekomen,</p>
+<p class="line">Om in haar arm mijn minnebrand te blusschen.</p>
+<p class="line">En &#8217;k dankte haar wijl zij met teedre kussen</p>
+<p class="line">Mijn hart te sussen was z&ograve;&ograve; rasch bereid.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zij nam mijn hand en boog zich tot mij over;</p>
+<p class="line">Zei dat zij nu haar hart mij had geschonken.</p>
+<p class="line">Toen bracht zij me in de schauw van &#8217;t frissche loover,</p>
+<p class="line">Waar allerhande bonte bloemen blonken:</p>
+<p class="line">Zij was &#8217;t, van zooveel zoete vreugden dronken,</p>
+<p class="line">Als zag &#8217;k daar lonken Venus&#8217; heerlijkheid.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e5037" href="#xd0e5037">163</a>]</span></div>
+<div class="div3" id="pistoia">
+<h4>Cino da Pistoia (1270&#8211;1336).</h4>
+<p><i>(Hij was een der &#8220;vermaarde troubadours&#8221; die antwoordden op Dante&#8217;s eerste sonnet. In &#8220;<span lang="la">De vulgari Eloquio</span>&#8221; zegt Dante: &#8220;Zij die het zoetst en schoonst gedicht hebben in het nieuwe Itali&euml; zijn Cino da Pistoia en een vriend van hem.&#8221;
+Uit het feit dat Dante enkele gedichten, aan Cino opgedragen, onderteekent met &#8220;<span lang="la">amicus ejus</span> (zijn vriend) blijkt dat Dante met dien vriend zichzelf bedoelde).</i>
+
+
+</p>
+<p>I
+
+</p>
+<p><i>Aan Dante over den dood van Beatrice.</i>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Schoon ik niet eerder richtte reeds mijn smeeken
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot Liefde en Medelij om uwentwil,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat zij vertroosten mochten uw droef leven</p>
+<p class="line">Is toch de tijd niet zoolang reeds verstreken
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat niet mijn woorden zouden vinden stil-
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">zuchtend uw ziel en hart die achterbleven:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">&#8220;O zaalge Vreugd, ik zag u opwaarts zweven,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gelijk uw naam verlangt, ten hemel toe!&#8221;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Eilaas, wanneer en hoe</p>
+<p class="line">Zal ik van oog tot oog u mogen zien</p>
+<p class="line">En in persoon u bi&ecirc;n
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">De hulp die u mijn troost zou kunnen geven
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo luister naar deez&#8217; woorden: Liefde gaf
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mij ze in, en laat van klacht en zuchten af.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Ge weet: in zorg en vreezen allerwegen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Op deze blinde wereld elkeen leeft,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wijl hij de grillen der fortuin moet duchten;</p>
+<p class="line">Zalig de ziel, die zulk een last ontstegen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ten hemel, waar &agrave;l vreugd vervuld is, streeft;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 6em; ">Heil &#8217;t hart dat toorn en laagheid kan ontvluchten!
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Waarom dan hoor ik &ugrave;w hart aldoor zuchten?
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Terwijl het zich verheugen moest veeleer:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Verhoord heeft onze Heer</p>
+<p class="line">De bede door dien engel eens geslaakt,<a class="noteref" id="xd0e5107src" href="#xd0e5107">1</a></p>
+<p class="line">En door haar ziel volmaakt.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Den hemel met een ongekend genuchte.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Voor des Verlossers aanschijn mag zij staan,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Omstuwd door al Gods engelen voortaan.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e5120" href="#xd0e5120">164</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">Hoe foltren dan vertwijfeling en weenen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uw hart dat vol moest zijn van liefde en vreugd
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wijl heel uw geest nu toeft in &#8217;s hemels vrede!</p>
+<p class="line">Al uw gedachten stijgen op daarhenen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van nu af aan door hare hooge deugd,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En Liefde drijft daartoe hen hier beneden.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hoe ligt ge dan zoo jammerlijk vertreden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gij, die zoo wijs waart, in uw droefheid neer
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8217;k Bid u om Godes eer:</p>
+<p class="line">Weer uit uw kranken geest zoo bittre smart;</p>
+<p class="line">Draag niet den dood in &#8217;t hart,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Noch toon, als hadt ge hem alreeds geleden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo bleek gelaat. God riep haar, maar juist nu,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is ze eindlijk, en van uur tot uur, bij u.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">&#8220;Troost, troost u&#8221;, roept de Liefde in haar genade,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8220;Om Gods wil, staak dit weenen&#8221; <span class="corr" id="xd0e5155" title="Bron: Meely">Meelij</span> spreekt.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">&#8220;Schenkt aan zoo zoete beden nu vertrouwen,</p>
+<p class="line">&#8220;Leg af dan eindelijk dier droefheid wade&#8221;,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">&#8217;t Is Rede zelf die aldus tot u spreekt.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Ten doode leidt u zulk wanhopig rouwen;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En hoe zoudt ge ooit haar schoon gelaat aanschouwen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo Dood u trof in zinnelooze smart!
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">O schut uw droevend hart</p>
+<p class="line">Voor zulk een zonde; ik bid om Godswil, duld</p>
+<p class="line">Niet dat zoo zware schuld
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Uw ziel belemmre die nog hoopt haar Vrouwe
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te zullen wederzien en in haar arm
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te rusten eens. Ach, dat die troost u warm&#8217;<span class="corr" id="xd0e5182" title="Niet in bron">.</span></p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Schouw in die klare Vreugde waar nu veilig
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uw Vrouwe toeft, met hemelglans bekroond.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Het paradijs bereikte uw diepst verlangen,</p>
+<p class="line">Waar &#8217;t in een liefde ganschlijk rein en heilig
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Leeft sinds bij h&agrave;&agrave;r heel uw gedachte woont.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hoe is uw hart dan d&ugrave;s van strijd bevangen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Nu &#8217;t zulk een zaalgen aanblik mocht erlangen!
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gelijk ze op aarde als wonder eens verscheen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo straalt ze ook ginds, alleen,</p>
+<p class="line">Wijl meer erkend, in een nog schooner gloed.</p>
+<p class="line">Hoe zij er werd begroet
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Door de engelen met blijden lach en zangen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hebben uw geesten u genoeg verkond,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo dikwijls gij hen op die reize zond.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e5213" href="#xd0e5213">165</a>]</span><div class="poem">
+<p class="line">En tot de zaalge zielen ginds vergaard
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Spreekt ze over u: &#8220;Hij heeft mij eer bewezen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wijl hij mij prees in rijmen hoog geprezen,</p>
+<p class="line">Altijd, zoolang ik leefde nog op aard.&#8221;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En zij bidt God, den allerhoogsten Heere,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat hij u trooste en blij berusten leere.</p>
+</div>
+<p>II
+
+</p>
+<p><i>Aan Selvaggia</i>.
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">De Vrouwe om wie ge peinzend mij ziet schrijden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toont een gelaat z&ograve;&ograve; lieflijk, dat zij doet
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ontwaken in een iegelijks gemoed</p>
+<p class="line">Dien eedlen Geest die daar verborgen beidde.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zoo bang heeft mij haar lieflijkheid doen lijden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen &#8217;k in haar oogen had mijn Heere zoet
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aanschouwd in heel zijn oppermachtgen gloed,</p>
+<p class="line">Dit ik &#8217;t niet waag nog &egrave;&egrave;n blik haar te wijden.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Maar zoo &#8217;t gevalt dat ik haar <span class="corr" id="xd0e5254" title="Bron: schoon&euml;">schoone</span> oogen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toch schouwen moet, licht me er een heil z&ograve;&ograve; groot,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat ik &#8217;t niet vatten kan in mijnen geest;</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En &#8217;k voel dat al mijn kracht zoozeer me ontvlood,</p>
+<p class="line">Dat mijne ziel, waaruit mijn zuchten togen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Weldra van &#8217;t hart te moeten scheiden vreest.</p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e5268" href="#xd0e5268">166</a>]</span></div>
+<div class="div3" id="ricevuti">
+<h4>Lapo di Gianni Ricevuti.</h4>
+<p><i>(Hij was notaris en in 1284 lid van den stadsraad).</i>
+
+
+</p>
+<p><i>Aan Lagia.</i>
+
+</p>
+<div class="poem">
+<p class="line">Zoet is de zucht, verlangende gezonden
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dier vrouwe die mijn hart gevangen houdt
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En die mijn ziel met eedle deugd betrouwt,</p>
+<p class="line">Wijl zij met Liefde zelf zich heeft verbonden.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Een beeld te vinden waarmee vergeleken
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zij waardiglijk kon worden, valt mij zwaar:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Een engel lijkt zij die op aard kwam dalen;</p>
+<p class="line">Ze is als der Liefde zuster in haar spreken;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een wonder is van haar ieder gebaar.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zalig de ziel voor wie haar groet mag stralen.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Het schijnt alsof in haar kwam nederdalen
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aanvalligheid, vervuld werd Hope en Vreugd,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Of in haar bloeide iedere twijg der Deugd,</p>
+<p class="line">Ontsproten uit haar wezen zonder zonden.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Die eedle geest, dien &#8217;k in mij op mocht kweeken,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Sinds deze jonge Vrouwe mij verscheen,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Heeft boven al wat laag is mij verheven.</p>
+<p class="line">Mij troost en sterkt, sinds ik haar dien, het spreken
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Met haar in zoet-vertrouwelijke re&ecirc;n,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Over mijn nieuw en liefde-rijke leven.
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En zooveel gunste heeft zij mij gegeven:
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Nimmer versmaadde zij mijn woorden zoet;
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoodat ik Amor innigst danken moet,</p>
+<p class="line">Die zulk eene eer mij waardig heeft bevonden.</p>
+</div>
+<div class="poem">
+<p class="line">Nu wil, mijn Lied, in hoofsche woorden konden,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wat ik het Boek der Liefde heb vertrouwd,
+
+</p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wanneer ge mijne Vrouwe weer aanschouwt,</p>
+<p class="line">Want als h&agrave;&agrave;r dienaar heb ik u gezonden.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e5107src" id="xd0e5107">1</a></span> Vergelijk Dante&#8217;s canzone in <a href="#s19">&sect; XIX</a>: Een engel roept...
+</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div class="back"><span class="pagenum">[<a id="xd0e5341" href="#xd0e5341">168</a>]</span><div id="toc" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Inhoud</h2>
+<ol class="lsoff">
+<li><a href="#intro">Inleiding</a> <span class="tocPagenum">VII</span>
+
+
+</li>
+<li>Het Nieuwe Leven <span class="tocPagenum">1</span>
+
+
+</li>
+<li>Aanteekeningen <span class="tocPagenum">75</span>
+
+
+</li>
+<li><a href="#aanh">Aanhangsel</a>:
+
+
+<ol class="lsoff">
+<li><a href="#dante">Dante</a> <span class="tocPagenum">93</span>
+
+
+</li>
+<li><a href="#vigna">Pier della Vigna</a> <span class="tocPagenum">98</span>
+
+
+</li>
+<li><a href="#lentino">Jacopo da Lentino</a> <span class="tocPagenum">99</span>
+
+
+</li>
+<li><a href="#arezzo">Fra Guittone d&#8217;Arezzo</a> <span class="tocPagenum">99</span>
+
+
+</li>
+<li><a href="#davanzati">Chiaro Davanzati</a> <span class="tocPagenum">100</span>
+
+
+</li>
+<li><a href="#guinizelli">Guido Guinizelli</a> <span class="tocPagenum">101</span>
+
+
+</li>
+<li><a href="#cavalcanti">Guido Cavalcanti</a> <span class="tocPagenum">107</span>
+
+
+</li>
+<li><a href="#pistoia">Cino da Pistoia</a> <span class="tocPagenum">108</span>
+
+
+</li>
+<li><a href="#ricevuti">Lapo di Gianni Ricevuti</a> <span class="tocPagenum">111</span>
+
+</li>
+</ol>
+</li>
+</ol><span class="pagenum">[<a id="xd0e5431" href="#xd0e5431">169</a>]</span></div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p>Bij ons zijn verschenen en in elken boekhandel te verkrijgen:
+
+</p>
+<p><b><span class="smallcaps">Dante&#8217;s</span> Divina Commedia:</b>
+
+
+</p>
+<p><span class="letterspaced">De Hel</span>. In proza vertaald door Dr. H.J. Boeken. 3e druk.
+
+</p>
+<p>Ingenaaid f 0.55 Carton 0.70 Linnen 0.85 Keurb. 1.15
+
+</p>
+<p><span class="letterspaced">Louteringsberg</span>. Als boven. (2e druk).
+
+</p>
+<p>Ingenaaid f 0.55 Carton 0.70 Linnen 0.85 Keurb. 1.15
+
+</p>
+<p><span class="letterspaced">Het Paradijs</span>. Als boven. Dit derde deel bevat 2 illustraties, een inleiding en als de beide andere deelen een aantal aanteekeningen. (2e
+druk).
+
+</p>
+<p></p>
+<p>Ing. f 0.55 Cart. 0.70 Linn. 0.85 Keurb. 1.15
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Dante&#8217;s beroemd gedicht tot een goed Nederlandsch te maken is al vaak beproefd. De uitkomsten wettigen geheel de bescheidenheid
+van den <i>dichter</i> en classicus Dr. <span class="letterspaced">Boeken</span> om het liever in Nederlandsch <i>proza</i> weer te geven.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Prof. <span class="smallcaps">Henri Hauvette</span>, <span class="letterspaced">Dante</span>. Inleiding tot de studie van de <i>Divina Commedia</i>.
+
+</p>
+<p>Ingenaaid f 0.65 Carton 0.80 Linnen 0.95
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><span class="corr" id="xd0e5488" title="Bron: Sints">Sinds</span> we, in onze Bibliotheek, den grooten middeleeuwsch Italiaanschen Dichter: <span class="letterspaced">Dante <span class="corr" id="xd0e5493" title="Bron: Allighieri">Alighieri</span></span> met zijn <b>Goddelijke Komedie</b> in Dr. H.J. <span class="letterspaced">Boeken</span>&#8217;s vertaling opnamen, hebben we uitgezien naar een werk over den Dichter, zijn tijd en zijn kunst, dat als inleiding zou kunnen
+dienen tot de studie van dat groote werk, en den gretigen lezer daarin inwijden. Onze keuze viel op het werk van den Franschen
+hoogleeraar <i>Henri Hauvette</i>, dat W. Davids voor ons vertaalde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Er gaat een sterke aansporing van uit, om Dante&#8217;s onvolprezen kunstwerk te gaan lezen.&#8221; </p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Dr. <span class="smallcaps">J. L. Walch</span> in het <span class="letterspaced">Vaderland</span>.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="transcribernote">
+<h2>Colofon</h2>
+<h3>Beschikbaarheid</h3>
+<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het
+kopi&euml;ren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give
+it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<h3>Codering</h3>
+<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde
+van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn
+gemarkeerd met het corr-element.
+
+</p>
+<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met &#8220;. Geneste
+dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens.
+
+</p>
+<h3>Documentgeschiedenis</h3>
+<ol class="lsoff">
+<li>2009-02-05 Begonnen.
+
+</li>
+</ol>
+<h3>Externe Referenties</h3>
+<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links voor u niet werken.</p>
+<h3>Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table width="75%">
+<tr>
+<th>Bladzijde</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e452">26</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e462">27</a></td>
+<td width="40%">moest</td>
+<td width="40%">moesten</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e686">39</a></td>
+<td width="40%">Scrovigny</td>
+<td width="40%">Scrovigni</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e694">39</a></td>
+<td width="40%">verraderlijk&euml;</td>
+<td width="40%">verraderlijke</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e838">45</a></td>
+<td width="40%">Rosetti</td>
+<td width="40%">Rossetti</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1023">51</a></td>
+<td width="40%">..</td>
+<td width="40%">:</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1060">52</a></td>
+<td width="40%">Rosetti</td>
+<td width="40%">Rossetti</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1158">131n</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1426">134</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1498">63</a></td>
+<td width="40%">terzinnen</td>
+<td width="40%">terzinen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1601">64</a></td>
+<td width="40%">Rosetti</td>
+<td width="40%">Rossetti</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1653">136n</a></td>
+<td width="40%">r&ecirc;en</td>
+<td width="40%">re&ecirc;n</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1666">65</a></td>
+<td width="40%">lieflijkh&ecirc;en</td>
+<td width="40%">lieflijkhe&ecirc;n</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1711">65</a></td>
+<td width="40%">ergst&euml;</td>
+<td width="40%">ergste</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1808">69</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1839">137n</a></td>
+<td width="40%">Boetius</td>
+<td width="40%">Bo&euml;tius</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2021">75</a></td>
+<td width="40%">Rosetti</td>
+<td width="40%">Rossetti</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2031">75</a></td>
+<td width="40%">Rosetti</td>
+<td width="40%">Rossetti</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2074">76</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2221">80</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2305">140n</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2544">88</a></td>
+<td width="40%">,</td>
+<td width="40%">
+[<i>Verwijderd</i>]
+
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2763">97</a></td>
+<td width="40%">oogl&ecirc;en</td>
+<td width="40%">oogle&ecirc;n</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3150">105</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3269">109</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3299">110</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3335">111</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3435">112</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3541">114</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3588">115</a></td>
+<td width="40%">ontvl&ocirc;on</td>
+<td width="40%">ontvlo&ocirc;n</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3678">117</a></td>
+<td width="40%">terzinnen</td>
+<td width="40%">terzinen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4104">129</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4124">148</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4139">148</a></td>
+<td width="40%">har&euml;</td>
+<td width="40%">hare</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4207">149</a></td>
+<td width="40%">Barbi</td>
+<td width="40%">Bardi</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4395">152</a></td>
+<td width="40%">verraderlijk&euml;</td>
+<td width="40%">verraderlijke</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4467">153</a></td>
+<td width="40%">liefd&euml;</td>
+<td width="40%">liefde</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4763">158</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4812">159</a></td>
+<td width="40%">Rosetti</td>
+<td width="40%">Rossetti</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e5155">164</a></td>
+<td width="40%">Meely</td>
+<td width="40%">Meelij</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e5182">164</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e5254">165</a></td>
+<td width="40%">schoon&euml;</td>
+<td width="40%">schoone</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e5488">169</a></td>
+<td width="40%">Sints</td>
+<td width="40%">Sinds</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e5493">169</a></td>
+<td width="40%">Allighieri</td>
+<td width="40%">Alighieri</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Het Nieuwe Leven, by Dante Alighieri
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET NIEUWE LEVEN ***
+
+***** This file should be named 28029-h.htm or 28029-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/8/0/2/28029/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/28029-h/images/front.jpg b/28029-h/images/front.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5b1bbec
--- /dev/null
+++ b/28029-h/images/front.jpg
diff --git a/28029-h/images/p000.jpg b/28029-h/images/p000.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4e54714
--- /dev/null
+++ b/28029-h/images/p000.jpg
diff --git a/28029-page-images/c0001.png b/28029-page-images/c0001.png
new file mode 100644
index 0000000..5ac51b8
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/c0001.png
diff --git a/28029-page-images/f0001.png b/28029-page-images/f0001.png
new file mode 100644
index 0000000..5369034
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0001.png
diff --git a/28029-page-images/f0002.png b/28029-page-images/f0002.png
new file mode 100644
index 0000000..7ad99a1
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0002.png
diff --git a/28029-page-images/f0003.png b/28029-page-images/f0003.png
new file mode 100644
index 0000000..74843b9
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0003.png
diff --git a/28029-page-images/f0005.png b/28029-page-images/f0005.png
new file mode 100644
index 0000000..e1ee387
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0005.png
diff --git a/28029-page-images/f0007.png b/28029-page-images/f0007.png
new file mode 100644
index 0000000..6d6dd84
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0007.png
diff --git a/28029-page-images/f0008.png b/28029-page-images/f0008.png
new file mode 100644
index 0000000..7560b30
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0008.png
diff --git a/28029-page-images/f0009.png b/28029-page-images/f0009.png
new file mode 100644
index 0000000..0fce852
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0009.png
diff --git a/28029-page-images/f0010.png b/28029-page-images/f0010.png
new file mode 100644
index 0000000..985eef6
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0010.png
diff --git a/28029-page-images/f0011.png b/28029-page-images/f0011.png
new file mode 100644
index 0000000..9c124e0
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0011.png
diff --git a/28029-page-images/f0012.png b/28029-page-images/f0012.png
new file mode 100644
index 0000000..2732914
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0012.png
diff --git a/28029-page-images/f0013.png b/28029-page-images/f0013.png
new file mode 100644
index 0000000..5b6817e
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0013.png
diff --git a/28029-page-images/f0014.png b/28029-page-images/f0014.png
new file mode 100644
index 0000000..655b06a
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0014.png
diff --git a/28029-page-images/f0015.png b/28029-page-images/f0015.png
new file mode 100644
index 0000000..1707dee
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0015.png
diff --git a/28029-page-images/f0016.png b/28029-page-images/f0016.png
new file mode 100644
index 0000000..3cd2f14
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0016.png
diff --git a/28029-page-images/f0017.png b/28029-page-images/f0017.png
new file mode 100644
index 0000000..4cb055b
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0017.png
diff --git a/28029-page-images/f0018.png b/28029-page-images/f0018.png
new file mode 100644
index 0000000..d1f7e74
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0018.png
diff --git a/28029-page-images/f0019.png b/28029-page-images/f0019.png
new file mode 100644
index 0000000..a67467b
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0019.png
diff --git a/28029-page-images/f0020.png b/28029-page-images/f0020.png
new file mode 100644
index 0000000..4a7d6fd
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0020.png
diff --git a/28029-page-images/f0021.png b/28029-page-images/f0021.png
new file mode 100644
index 0000000..a0443ac
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0021.png
diff --git a/28029-page-images/f0022.png b/28029-page-images/f0022.png
new file mode 100644
index 0000000..9e1e39c
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0022.png
diff --git a/28029-page-images/f0023.png b/28029-page-images/f0023.png
new file mode 100644
index 0000000..c842782
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0023.png
diff --git a/28029-page-images/f0024.png b/28029-page-images/f0024.png
new file mode 100644
index 0000000..24ce7bd
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0024.png
diff --git a/28029-page-images/f0025.png b/28029-page-images/f0025.png
new file mode 100644
index 0000000..f8b7d63
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0025.png
diff --git a/28029-page-images/f0026.png b/28029-page-images/f0026.png
new file mode 100644
index 0000000..607c6ec
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0026.png
diff --git a/28029-page-images/f0027.png b/28029-page-images/f0027.png
new file mode 100644
index 0000000..f123b18
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0027.png
diff --git a/28029-page-images/f0028.png b/28029-page-images/f0028.png
new file mode 100644
index 0000000..15a313c
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0028.png
diff --git a/28029-page-images/f0029.png b/28029-page-images/f0029.png
new file mode 100644
index 0000000..cc2aeaf
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0029.png
diff --git a/28029-page-images/f0030.png b/28029-page-images/f0030.png
new file mode 100644
index 0000000..8a6e193
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0030.png
diff --git a/28029-page-images/f0031.png b/28029-page-images/f0031.png
new file mode 100644
index 0000000..1f04187
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0031.png
diff --git a/28029-page-images/f0032.png b/28029-page-images/f0032.png
new file mode 100644
index 0000000..3a5fbf9
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0032.png
diff --git a/28029-page-images/f0033.png b/28029-page-images/f0033.png
new file mode 100644
index 0000000..29b7a27
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0033.png
diff --git a/28029-page-images/f0034.png b/28029-page-images/f0034.png
new file mode 100644
index 0000000..667df53
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0034.png
diff --git a/28029-page-images/f0035.png b/28029-page-images/f0035.png
new file mode 100644
index 0000000..ebf9bcd
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0035.png
diff --git a/28029-page-images/f0036.png b/28029-page-images/f0036.png
new file mode 100644
index 0000000..c1f6440
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0036.png
diff --git a/28029-page-images/f0037.png b/28029-page-images/f0037.png
new file mode 100644
index 0000000..489c756
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0037.png
diff --git a/28029-page-images/f0038.png b/28029-page-images/f0038.png
new file mode 100644
index 0000000..9196daf
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0038.png
diff --git a/28029-page-images/f0039.png b/28029-page-images/f0039.png
new file mode 100644
index 0000000..f4cee38
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0039.png
diff --git a/28029-page-images/f0040.png b/28029-page-images/f0040.png
new file mode 100644
index 0000000..d15af7f
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0040.png
diff --git a/28029-page-images/f0041.png b/28029-page-images/f0041.png
new file mode 100644
index 0000000..f63ed34
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0041.png
diff --git a/28029-page-images/f0042.png b/28029-page-images/f0042.png
new file mode 100644
index 0000000..a3722c2
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0042.png
diff --git a/28029-page-images/f0043.png b/28029-page-images/f0043.png
new file mode 100644
index 0000000..5b296a6
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0043.png
diff --git a/28029-page-images/f0044.png b/28029-page-images/f0044.png
new file mode 100644
index 0000000..28987e4
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0044.png
diff --git a/28029-page-images/f0045.png b/28029-page-images/f0045.png
new file mode 100644
index 0000000..ba05160
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0045.png
diff --git a/28029-page-images/f0046.png b/28029-page-images/f0046.png
new file mode 100644
index 0000000..bbe6fcc
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0046.png
diff --git a/28029-page-images/f0047.png b/28029-page-images/f0047.png
new file mode 100644
index 0000000..0e15759
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0047.png
diff --git a/28029-page-images/f0048.png b/28029-page-images/f0048.png
new file mode 100644
index 0000000..5e35743
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0048.png
diff --git a/28029-page-images/f0049.png b/28029-page-images/f0049.png
new file mode 100644
index 0000000..3ae75c2
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0049.png
diff --git a/28029-page-images/f0050.png b/28029-page-images/f0050.png
new file mode 100644
index 0000000..8a34b9e
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0050.png
diff --git a/28029-page-images/f0051.png b/28029-page-images/f0051.png
new file mode 100644
index 0000000..bd41199
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0051.png
diff --git a/28029-page-images/f0053.png b/28029-page-images/f0053.png
new file mode 100644
index 0000000..85cb36c
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0053.png
diff --git a/28029-page-images/f0054.png b/28029-page-images/f0054.png
new file mode 100644
index 0000000..2f827c3
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/f0054.png
diff --git a/28029-page-images/p0001.png b/28029-page-images/p0001.png
new file mode 100644
index 0000000..d1291e5
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0001.png
diff --git a/28029-page-images/p0002.png b/28029-page-images/p0002.png
new file mode 100644
index 0000000..704ffe7
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0002.png
diff --git a/28029-page-images/p0003.png b/28029-page-images/p0003.png
new file mode 100644
index 0000000..3116526
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0003.png
diff --git a/28029-page-images/p0004.png b/28029-page-images/p0004.png
new file mode 100644
index 0000000..b483c32
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0004.png
diff --git a/28029-page-images/p0005.png b/28029-page-images/p0005.png
new file mode 100644
index 0000000..79c2ab0
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0005.png
diff --git a/28029-page-images/p0006.png b/28029-page-images/p0006.png
new file mode 100644
index 0000000..ff29334
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0006.png
diff --git a/28029-page-images/p0007.png b/28029-page-images/p0007.png
new file mode 100644
index 0000000..d65cbbd
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0007.png
diff --git a/28029-page-images/p0008.png b/28029-page-images/p0008.png
new file mode 100644
index 0000000..7c4250a
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0008.png
diff --git a/28029-page-images/p0009.png b/28029-page-images/p0009.png
new file mode 100644
index 0000000..fcf3ab6
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0009.png
diff --git a/28029-page-images/p0010.png b/28029-page-images/p0010.png
new file mode 100644
index 0000000..ca9ce75
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0010.png
diff --git a/28029-page-images/p0011.png b/28029-page-images/p0011.png
new file mode 100644
index 0000000..ee12aee
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0011.png
diff --git a/28029-page-images/p0012.png b/28029-page-images/p0012.png
new file mode 100644
index 0000000..3511666
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0012.png
diff --git a/28029-page-images/p0013.png b/28029-page-images/p0013.png
new file mode 100644
index 0000000..432c19f
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0013.png
diff --git a/28029-page-images/p0014.png b/28029-page-images/p0014.png
new file mode 100644
index 0000000..1bf0381
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0014.png
diff --git a/28029-page-images/p0015.png b/28029-page-images/p0015.png
new file mode 100644
index 0000000..848d3ef
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0015.png
diff --git a/28029-page-images/p0016.png b/28029-page-images/p0016.png
new file mode 100644
index 0000000..e979d0b
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0016.png
diff --git a/28029-page-images/p0017.png b/28029-page-images/p0017.png
new file mode 100644
index 0000000..ac274f2
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0017.png
diff --git a/28029-page-images/p0018.png b/28029-page-images/p0018.png
new file mode 100644
index 0000000..d827e2b
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0018.png
diff --git a/28029-page-images/p0019.png b/28029-page-images/p0019.png
new file mode 100644
index 0000000..496c4ba
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0019.png
diff --git a/28029-page-images/p0020.png b/28029-page-images/p0020.png
new file mode 100644
index 0000000..6943888
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0020.png
diff --git a/28029-page-images/p0021.png b/28029-page-images/p0021.png
new file mode 100644
index 0000000..68fd91c
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0021.png
diff --git a/28029-page-images/p0022.png b/28029-page-images/p0022.png
new file mode 100644
index 0000000..9ab1d10
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0022.png
diff --git a/28029-page-images/p0023.png b/28029-page-images/p0023.png
new file mode 100644
index 0000000..a83da89
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0023.png
diff --git a/28029-page-images/p0024.png b/28029-page-images/p0024.png
new file mode 100644
index 0000000..54e483c
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0024.png
diff --git a/28029-page-images/p0025.png b/28029-page-images/p0025.png
new file mode 100644
index 0000000..6c1d2bc
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0025.png
diff --git a/28029-page-images/p0026.png b/28029-page-images/p0026.png
new file mode 100644
index 0000000..657d1e1
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0026.png
diff --git a/28029-page-images/p0027.png b/28029-page-images/p0027.png
new file mode 100644
index 0000000..50cb477
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0027.png
diff --git a/28029-page-images/p0028.png b/28029-page-images/p0028.png
new file mode 100644
index 0000000..75cddcc
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0028.png
diff --git a/28029-page-images/p0029.png b/28029-page-images/p0029.png
new file mode 100644
index 0000000..067cdc1
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0029.png
diff --git a/28029-page-images/p0030.png b/28029-page-images/p0030.png
new file mode 100644
index 0000000..2bafec9
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0030.png
diff --git a/28029-page-images/p0031.png b/28029-page-images/p0031.png
new file mode 100644
index 0000000..62a2b17
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0031.png
diff --git a/28029-page-images/p0032.png b/28029-page-images/p0032.png
new file mode 100644
index 0000000..0e9bfae
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0032.png
diff --git a/28029-page-images/p0033.png b/28029-page-images/p0033.png
new file mode 100644
index 0000000..c9fc41a
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0033.png
diff --git a/28029-page-images/p0034.png b/28029-page-images/p0034.png
new file mode 100644
index 0000000..b72a1d0
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0034.png
diff --git a/28029-page-images/p0035.png b/28029-page-images/p0035.png
new file mode 100644
index 0000000..d2e2fd8
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0035.png
diff --git a/28029-page-images/p0036.png b/28029-page-images/p0036.png
new file mode 100644
index 0000000..fd60b4a
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0036.png
diff --git a/28029-page-images/p0037.png b/28029-page-images/p0037.png
new file mode 100644
index 0000000..33cd8eb
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0037.png
diff --git a/28029-page-images/p0038.png b/28029-page-images/p0038.png
new file mode 100644
index 0000000..0067bbe
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0038.png
diff --git a/28029-page-images/p0039.png b/28029-page-images/p0039.png
new file mode 100644
index 0000000..bf5679f
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0039.png
diff --git a/28029-page-images/p0040.png b/28029-page-images/p0040.png
new file mode 100644
index 0000000..131270c
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0040.png
diff --git a/28029-page-images/p0041.png b/28029-page-images/p0041.png
new file mode 100644
index 0000000..2abbf3b
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0041.png
diff --git a/28029-page-images/p0042.png b/28029-page-images/p0042.png
new file mode 100644
index 0000000..4f39114
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0042.png
diff --git a/28029-page-images/p0043.png b/28029-page-images/p0043.png
new file mode 100644
index 0000000..ff04197
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0043.png
diff --git a/28029-page-images/p0044.png b/28029-page-images/p0044.png
new file mode 100644
index 0000000..1ff2d69
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0044.png
diff --git a/28029-page-images/p0045.png b/28029-page-images/p0045.png
new file mode 100644
index 0000000..5fda069
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0045.png
diff --git a/28029-page-images/p0046.png b/28029-page-images/p0046.png
new file mode 100644
index 0000000..658f5f0
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0046.png
diff --git a/28029-page-images/p0047.png b/28029-page-images/p0047.png
new file mode 100644
index 0000000..607f6cb
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0047.png
diff --git a/28029-page-images/p0048.png b/28029-page-images/p0048.png
new file mode 100644
index 0000000..ba8f155
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0048.png
diff --git a/28029-page-images/p0049.png b/28029-page-images/p0049.png
new file mode 100644
index 0000000..42e83b7
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0049.png
diff --git a/28029-page-images/p0050.png b/28029-page-images/p0050.png
new file mode 100644
index 0000000..7de996c
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0050.png
diff --git a/28029-page-images/p0051.png b/28029-page-images/p0051.png
new file mode 100644
index 0000000..b2ca057
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0051.png
diff --git a/28029-page-images/p0052.png b/28029-page-images/p0052.png
new file mode 100644
index 0000000..5ec15e2
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0052.png
diff --git a/28029-page-images/p0053.png b/28029-page-images/p0053.png
new file mode 100644
index 0000000..08d576c
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0053.png
diff --git a/28029-page-images/p0054.png b/28029-page-images/p0054.png
new file mode 100644
index 0000000..4f94377
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0054.png
diff --git a/28029-page-images/p0055.png b/28029-page-images/p0055.png
new file mode 100644
index 0000000..45b1580
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0055.png
diff --git a/28029-page-images/p0056.png b/28029-page-images/p0056.png
new file mode 100644
index 0000000..ab2fd50
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0056.png
diff --git a/28029-page-images/p0057.png b/28029-page-images/p0057.png
new file mode 100644
index 0000000..18a141e
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0057.png
diff --git a/28029-page-images/p0058.png b/28029-page-images/p0058.png
new file mode 100644
index 0000000..38dd72f
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0058.png
diff --git a/28029-page-images/p0059.png b/28029-page-images/p0059.png
new file mode 100644
index 0000000..acb147d
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0059.png
diff --git a/28029-page-images/p0060.png b/28029-page-images/p0060.png
new file mode 100644
index 0000000..604a0ae
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0060.png
diff --git a/28029-page-images/p0061.png b/28029-page-images/p0061.png
new file mode 100644
index 0000000..6cbeb9c
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0061.png
diff --git a/28029-page-images/p0062.png b/28029-page-images/p0062.png
new file mode 100644
index 0000000..6807b2d
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0062.png
diff --git a/28029-page-images/p0063.png b/28029-page-images/p0063.png
new file mode 100644
index 0000000..17f1eff
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0063.png
diff --git a/28029-page-images/p0064.png b/28029-page-images/p0064.png
new file mode 100644
index 0000000..c06faee
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0064.png
diff --git a/28029-page-images/p0065.png b/28029-page-images/p0065.png
new file mode 100644
index 0000000..7e156d7
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0065.png
diff --git a/28029-page-images/p0066.png b/28029-page-images/p0066.png
new file mode 100644
index 0000000..72570f7
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0066.png
diff --git a/28029-page-images/p0067.png b/28029-page-images/p0067.png
new file mode 100644
index 0000000..7e64ea4
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0067.png
diff --git a/28029-page-images/p0068.png b/28029-page-images/p0068.png
new file mode 100644
index 0000000..1e8bf88
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0068.png
diff --git a/28029-page-images/p0069.png b/28029-page-images/p0069.png
new file mode 100644
index 0000000..4485aa2
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0069.png
diff --git a/28029-page-images/p0070.png b/28029-page-images/p0070.png
new file mode 100644
index 0000000..84d3ef3
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0070.png
diff --git a/28029-page-images/p0071.png b/28029-page-images/p0071.png
new file mode 100644
index 0000000..009b21d
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0071.png
diff --git a/28029-page-images/p0072.png b/28029-page-images/p0072.png
new file mode 100644
index 0000000..f7a0891
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0072.png
diff --git a/28029-page-images/p0073.png b/28029-page-images/p0073.png
new file mode 100644
index 0000000..2fc9c96
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0073.png
diff --git a/28029-page-images/p0074.png b/28029-page-images/p0074.png
new file mode 100644
index 0000000..0bc650f
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0074.png
diff --git a/28029-page-images/p0075.png b/28029-page-images/p0075.png
new file mode 100644
index 0000000..23af055
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0075.png
diff --git a/28029-page-images/p0076.png b/28029-page-images/p0076.png
new file mode 100644
index 0000000..8f2eab3
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0076.png
diff --git a/28029-page-images/p0077.png b/28029-page-images/p0077.png
new file mode 100644
index 0000000..b9133e2
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0077.png
diff --git a/28029-page-images/p0078.png b/28029-page-images/p0078.png
new file mode 100644
index 0000000..0220cc8
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0078.png
diff --git a/28029-page-images/p0079.png b/28029-page-images/p0079.png
new file mode 100644
index 0000000..28eebf4
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0079.png
diff --git a/28029-page-images/p0080.png b/28029-page-images/p0080.png
new file mode 100644
index 0000000..6725e57
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0080.png
diff --git a/28029-page-images/p0081.png b/28029-page-images/p0081.png
new file mode 100644
index 0000000..c25a7be
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0081.png
diff --git a/28029-page-images/p0082.png b/28029-page-images/p0082.png
new file mode 100644
index 0000000..0a86fbd
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0082.png
diff --git a/28029-page-images/p0083.png b/28029-page-images/p0083.png
new file mode 100644
index 0000000..dd9dcec
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0083.png
diff --git a/28029-page-images/p0084.png b/28029-page-images/p0084.png
new file mode 100644
index 0000000..ca699ff
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0084.png
diff --git a/28029-page-images/p0085.png b/28029-page-images/p0085.png
new file mode 100644
index 0000000..847bdcb
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0085.png
diff --git a/28029-page-images/p0086.png b/28029-page-images/p0086.png
new file mode 100644
index 0000000..5ab35ee
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0086.png
diff --git a/28029-page-images/p0087.png b/28029-page-images/p0087.png
new file mode 100644
index 0000000..9949a80
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0087.png
diff --git a/28029-page-images/p0088.png b/28029-page-images/p0088.png
new file mode 100644
index 0000000..2a2be52
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0088.png
diff --git a/28029-page-images/p0089.png b/28029-page-images/p0089.png
new file mode 100644
index 0000000..4c093a2
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0089.png
diff --git a/28029-page-images/p0090.png b/28029-page-images/p0090.png
new file mode 100644
index 0000000..c33e178
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0090.png
diff --git a/28029-page-images/p0091.png b/28029-page-images/p0091.png
new file mode 100644
index 0000000..d3d65c1
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0091.png
diff --git a/28029-page-images/p0092.png b/28029-page-images/p0092.png
new file mode 100644
index 0000000..e14af09
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0092.png
diff --git a/28029-page-images/p0093.png b/28029-page-images/p0093.png
new file mode 100644
index 0000000..be60585
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0093.png
diff --git a/28029-page-images/p0094.png b/28029-page-images/p0094.png
new file mode 100644
index 0000000..2eddd68
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0094.png
diff --git a/28029-page-images/p0095.png b/28029-page-images/p0095.png
new file mode 100644
index 0000000..2fa5f07
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0095.png
diff --git a/28029-page-images/p0096.png b/28029-page-images/p0096.png
new file mode 100644
index 0000000..e4af7d1
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0096.png
diff --git a/28029-page-images/p0097.png b/28029-page-images/p0097.png
new file mode 100644
index 0000000..3514573
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0097.png
diff --git a/28029-page-images/p0098.png b/28029-page-images/p0098.png
new file mode 100644
index 0000000..bf4b842
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0098.png
diff --git a/28029-page-images/p0099.png b/28029-page-images/p0099.png
new file mode 100644
index 0000000..cb7d4e8
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0099.png
diff --git a/28029-page-images/p0100.png b/28029-page-images/p0100.png
new file mode 100644
index 0000000..c670271
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0100.png
diff --git a/28029-page-images/p0101.png b/28029-page-images/p0101.png
new file mode 100644
index 0000000..b169a19
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0101.png
diff --git a/28029-page-images/p0102.png b/28029-page-images/p0102.png
new file mode 100644
index 0000000..8f4027c
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0102.png
diff --git a/28029-page-images/p0103.png b/28029-page-images/p0103.png
new file mode 100644
index 0000000..bb900f5
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0103.png
diff --git a/28029-page-images/p0104.png b/28029-page-images/p0104.png
new file mode 100644
index 0000000..384ad14
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0104.png
diff --git a/28029-page-images/p0105.png b/28029-page-images/p0105.png
new file mode 100644
index 0000000..4841d5b
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0105.png
diff --git a/28029-page-images/p0106.png b/28029-page-images/p0106.png
new file mode 100644
index 0000000..4a4da69
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0106.png
diff --git a/28029-page-images/p0107.png b/28029-page-images/p0107.png
new file mode 100644
index 0000000..380b6b0
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0107.png
diff --git a/28029-page-images/p0108.png b/28029-page-images/p0108.png
new file mode 100644
index 0000000..bdf7fd9
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0108.png
diff --git a/28029-page-images/p0109.png b/28029-page-images/p0109.png
new file mode 100644
index 0000000..f25799d
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0109.png
diff --git a/28029-page-images/p0110.png b/28029-page-images/p0110.png
new file mode 100644
index 0000000..0f55de5
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0110.png
diff --git a/28029-page-images/p0111.png b/28029-page-images/p0111.png
new file mode 100644
index 0000000..a69e5c0
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/p0111.png
diff --git a/28029-page-images/q0001.png b/28029-page-images/q0001.png
new file mode 100644
index 0000000..d81939a
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/q0001.png
diff --git a/28029-page-images/q0002.png b/28029-page-images/q0002.png
new file mode 100644
index 0000000..b939d1d
--- /dev/null
+++ b/28029-page-images/q0002.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..d56de7f
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #28029 (https://www.gutenberg.org/ebooks/28029)