diff options
Diffstat (limited to '28029-h/28029-h.htm')
| -rw-r--r-- | 28029-h/28029-h.htm | 7183 |
1 files changed, 7183 insertions, 0 deletions
diff --git a/28029-h/28029-h.htm b/28029-h/28029-h.htm new file mode 100644 index 0000000..464ad3c --- /dev/null +++ b/28029-h/28029-h.htm @@ -0,0 +1,7183 @@ + +<!DOCTYPE html +PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> + +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1"> + +<title>Het Nieuwe Leven (La Vita Nuova)</title> +<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="author" content="Dante Alighieri (1265–1321)"> +<meta name="DC.Creator" content="Dante Alighieri (1265–1321)"> +<meta name="DC.Title" content="Het Nieuwe Leven (La Vita Nuova)"> +<meta name="DC.Date" content="#####"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css"> +/* Standard CSS stylesheet */ + + + +body +{ +font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif; +margin: 1.58em 16%; +text-align: left; +} + +.titlePage +{ +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0% 7em 0%; +padding: 5em 10% 6em 10%; +} + +h1.docTitle +{ +font-size:1.6em; +line-height:2em; +} + +h2.byline +{ +font-size:1.1em; +font-weight:normal; +line-height:1.44em; +} + +span.docAuthor +{ +font-size:1.2em; +font-weight:bold; +} + +h2.docImprint +{ +font-size:1.2em; +font-weight:normal; +} + +.transcribernote +{ +background-color:#DDE; +border:black 1px dotted; +color:#000; +font-family:sans-serif; +font-size:80%; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} + +.div0 +{ +padding-top: 5.6em; +} + +.div1 +{ +padding-top: 4.8em; +} + +.index +{ +font-size: 80%; +} + +.div2 +{ +padding-top: 3.6em; +} + +.div3, .div4, .div5 +{ +padding-top: 2.4em; +} + +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ +padding: 0; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4 +{ +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} + +h3, .pseudoh3 +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +} + +h3.label +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h4, pseudoh4 +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +} + +h4.lghead +{ +margin-left:10%; +margin-right:10%; + +} + +.alignleft +{ +text-align:left; +} + +.alignright +{ +text-align:right; +} + +.alignblock +{ +text-align:justify; +} + +p.tb, hr.tb +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +text-align: center; +} + +p.poetry +{ +margin:0 10% 1.58em; +} + +span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */ +{ +color: white; +} + +p.line +{ +margin:0 10%; +} + +p.argument, p.note, p.tocArgument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +text-indent:0; +} + +p.argument, p.tocArgument +{ +margin:1.58em 10%; +} + +p.tocChapter +{ +margin:1.58em 0%; +} + +p.tocSection +{ +margin:0.7em 5%; +} + + +div.epigraph +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} + +.epigraph .bibl +{ +text-align: right; +} + +.epigraph .poem +{ +margin-left: 0; +} + +.epigraph .line +{ +margin-left: 0; +text-indent: 0; +} + +.trailer +{ +clear: both; +padding-top: 2.4em; +padding-bottom: 1.6em; +} + +.floatLeft +{ +float:left; +margin:10px 10px 10px 0; +} + +.floatRight +{ +float:right; +margin:10px 0 10px 10px; +} + +p.figureHead +{ +font-size:100%; +text-align:center; +} + +.figure p +{ +font-size:80%; +margin-top:0; +text-align:center; +} + +p.smallprint,li.smallprint +{ +color:#666666; +font-size:80%; +} + +span.parnum +{ +font-weight: bold; +} + +.leftnote +{ +font-size:0.8em; +height:0; +left:1%; +line-height:1.2em; +position:absolute; +text-indent:0; +width:14%; +} + +.pagenum +{ +display:inline; +font-size:70%; +font-style:normal; +margin:0; +padding:0; +position:absolute; +right:1%; +text-align:right; +} + +a.noteref, a.pseudonoteref +{ +font-size: 80%; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} + + +.red +{ +color: red; +} + +.displayfootnote +{ +display: none; +} + +div.footnotes +{ +margin-top: 1em; +padding: 0; +} + +hr.fnsep +{ +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} + +p.footnote +{ +font-size: 80%; +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} + +p.footnote .label +{ +float: left; +text-align:left; +width:2em; +} + +.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption +{ +font-size: 80%; +} + +.centertable +{ +/* center the table */ +margin: 0px auto; +} + +.poem +{ +margin-left:5%; +position:relative; +text-align:left; +width:90%; +} + +.poem h4 +{ +font-weight:normal; +margin-left:5em; +} + +.poem .linenum +{ +color:#777; +font-size:90%; +left:-2.5em; +margin:0; +position:absolute; +text-align:center; +text-indent:0; +top:auto; +width:1.75em; +} + +.versenum +{ +font-weight:bold; +} + +/* right aligned page number in table of contents */ +.tocPagenum, .flushright +{ +position: absolute; +right: 16%; +top: auto; +} + +.footnotes .line +{ +font-size:80%; +margin:0 5%; +} + +.poem .i0 +{ +display:block; +margin-left:2em; +} + +.poem .i1 +{ +display:block; +margin-left:3em; +} + +.poem .i2 +{ +display:block; +margin-left:4em; +} + +.poem .i3 +{ +display:block; +margin-left:5em; +} + +.poem .i4 +{ +display:block; +margin-left:6em; +} + +.poem .i5 +{ +display:block; +margin-left:7em; +} + +.poem .i6 +{ +display:block; +margin-left:8em; +} + +.poem .i7 +{ +display:block; +margin-left:9em; +} + +.poem .i8 +{ +display:block; +margin-left:10em; +} + +.poem .i9 +{ +display:block; +margin-left:11em; +} + +span.corr +{ +border-bottom:1px dotted red; +} + +span.abbr +{ +border-bottom:1px dotted gray; +} + +span.measure +{ +border-bottom:1px dotted green; +} + +.letterspaced +{ +letter-spacing:0.2em; +} + +.smallcaps +{ +font-variant:small-caps; +} + + +.caps +{ +text-transform:uppercase; +} + +.fraktur +{ +font-family: 'Walbaum-Fraktur'; +} + +.rm +{ +font-style: normal; +} + +hr +{ +clear:both; +height:1px; +margin-left:auto; +margin-right:auto; +margin-top:1em; +text-align:center; +width:45%; +} + +h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure +{ +text-align:center; +} + +h1,h2 +{ +font-size:1.44em; +line-height:1.5em; +} + +h1.label,h2.label +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h5,h6 +{ +font-size:1em; +font-style:italic; +line-height:1em; +} + +p,p.initial +{ +text-indent:0; +} + +p.firstlinecaps:first-line +{ +text-transform: uppercase; +} + +p.dropcap:first-letter +{ +float: left; +clear: left; +margin: 0em 0.05em 0 0; +padding: 0px; +line-height: 0.8em; +font-size: 420%; +vertical-align:super; +} + +.poem +{ +padding: .5em 0% .5em 0%; +} + +p.quote,div.blockquote,div.argument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +margin:1.58em 5%; +} + +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ +text-decoration:none; +} + + +ul { list-style-type: disc; } +ol { list-style-type: decimal; } +ol.AL { list-style-type: lower-alpha; } +ol.AU { list-style-type: upper-alpha; } +ol.RU { list-style-type: upper-roman; } +ol.RL { list-style-type: lower-roman; } +.lsdisc { list-style-type: disc; } +.lsoff { list-style-type: none; } + +.castlist, .castitem { list-style-type: none; } + + + + + +/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml +" */ + + + +body +{ +background: #FFFFFF; +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} + +body, a.hidden +{ +color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4 +{ +color: #001FA4; +font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} + +p.byline +{ +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} + +.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage +{ +color: #001FA4; +} + +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ +color: #AAAAAA; +} + +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ +color: red; +} + +p.dropcap:first-letter +{ +color: #001FA4; +font-weight: bold; +} + +sub, sup +{ +line-height: 0; +} + + + +</style></head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Het Nieuwe Leven, by Dante Alighieri + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Het Nieuwe Leven + (La Vita Nuova) + +Author: Dante Alighieri + +Translator: Nico van Suchtelen + +Release Date: February 9, 2009 [EBook #28029] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET NIEUWE LEVEN *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + + + + + +</pre> + + +<div class="front"> +<div class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#toc">Inhoud</a>] +</span><p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/front.jpg" alt="Oorspronkelijke voorkant." width="478" height="720"></div><p> + + + +</p> +</div> +<div class="titlePage"> +<h1 class="docTitle">Wereld bibliotheek</h1> +<h2 class="byline">Onder leiding van L. Simons.</h2> +<h2 class="docImprint">Uitgegeven door: +<br> +De Maatschappij voor Goede en Goedkoope Lectuur—Amsterdam +</h2> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e101" href="#xd0e101">2</a>]</span><div class="titlePage"> +<h2 class="byline"><span class="docAuthor">Dante Alighieri</span></h2> +<h1 class="docTitle">Het Nieuwe Leven</h1> +<h1 class="docTitle">(La Vita Nuova)</h1> +<h2 class="byline">Uit het Italiaansch vertaald door +<br> +<span class="docAuthor">Nico van Suchtelen</span> +<br> +Met inleiding, aanteekeningen, aanhangsel en portret +</h2> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e120" href="#xd0e120">3</a>]</span><div class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#toc">Inhoud</a>] +</span><p class="aligncenter">Gedrukt ter drukkerij “De Degel”, Amsterdam. + + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e124" href="#xd0e124">4</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#toc">Inhoud</a>] +</span><p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p000.jpg" alt="" width="527" height="694"><p>Dit jeugdportret, dat Dante voorstelt omstreeks den tijd toen hij de Vita Nuova schreef, is een muurschildering door Giotto +(1267–1337) in de kapel van het Bargello (paleis der Podestà) te Florence. Bij den brand van het paleis in 1332 scheen dit +fresco verloren te zijn gegaan, doch in 1840 werd het weder bloot gelegd en, hoewel slecht, gerestaureerd. De hier gegeven +reproductie echter is genomen naar de teekening welke Seymour Kirkup vòòr de noodlottige restauratie van het fresco maakte. +</p> +</div><p> + + + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e131" href="#xd0e131">6</a>]</span> + + + + + + + + + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e135" href="#xd0e135">8</a>]</span></p> +</div> +<div id="intro" class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#toc">Inhoud</a>] +</span><h2 class="normal">Inleiding</h2> +<div class="epigraph"> +<p>Ik ben een die, zoo de Liefde hem iets inblaast, luister en op de wijze, waarop zij binnen in mij spreekt, het neerschrijf. +(Louteringsberg XXIV). +</p> +</div> +<p>“Het “Nieuwe Leven”, het “boekske” waarin de ongeveer zeven-en-twintig jarige Dante zijn jeugdliefde verhaalt, is een der +wonderlijkste en tevens wonderbaarste scheppingen der dichtkunst. Wonderlijk is het om die zekere eigenaardigheden, waarvan +enkele reeds Dante’s tijdgenooten hebben gehinderd en welke het meerendeel der modern-kritische lezers zeker geneigd zal zijn +als “fouten”, immers als uitingen van gekunsteldheid, valsch gevoel, ondichterlijk intellektualisme, te veroordeelen. En werkelijk, +bij een eerste, vluchtige lezing doet het wel ietwat zonderling aan; een dertigtal van de sierlijkst bewerkte, zoetst-vloeiende +minnedichten, lof- en klaagzangen, vereenigd in een onderling verband door een later geschreven verklarend proza, welks stijl +het midden houdt tusschen plechtige bijbeltaal, deftig-pedant betoog en kinderlijk-naïef verhaal: een keten van fijnst-geslepen +juweelen in stijf-eenvoudige vatting. En dan elk dier gedichten nog bovendien ontleed naar zijnen bouw en inhoud, “verdeeld” +zooals Dante het noemt, in glossen zòò dor, schoolmeesterachtig en overbodig meestal, dat reeds Boccaccio, Dante’s eerste +officieele “uitlegger”, deze “divisioni” verwierp als “troppo infantile”, als een belachelijke kinderachtigheid! <span class="pagenum">[<a id="xd0e144" href="#xd0e144">9</a>]</span>Moet de kritische verbazing van den hedendaagschen lezer met “literairen” smaak, niet toenemen als hij bemerkt dat de stof +voor vele dier gedichten blijkbaar “verzonnen” is; dat ook de droomen en visioenen waarvan Dante gewaagt, blijkbaar “cerebrale +bedenksels” zijn, althans zelden, zooals in het beroemde koortsvisioen (<a href="#s23">§ XXIII</a>) en in de verschijning der zalige Beatrice als kind van negen jaar (<a href="#s39">§ XXXIX</a>) onmiskenbaar echte droom-elementen vertoonen? Dreigt die verbazing niet om te slaan in een medelijdende afkeuring bij de +ontdekking dat het Dante’s duidelijke bedoeling is aan zijn schijnbaar zoo spontane lyriek een symbolische, en nog wel een +theologisch-moreele duiding te geven? Kan verder deze hedendaagsche lezer wel anders dan schouderophalend glimlachen om de +zonderlinge getallenmystiek, het kinderachtig gegoochel met de cijfers drie, negen en tien, vertegenwoordigende de Drie-eenheid, +de negen hemelen en de volmaaktheid, welke Dante ten behoeve dier symboliseering in zijn proza invoert; of om zijn blijkbaar +streven ook in de rangschikking en misschien zelfs in het aantal der opgenomen gedichten, de door hem gewilde allegorische +strekking uit te drukken? Tenslotte, kan hij ooit een poëzie, een lyriek, een minnelyriek nog wel, als “echte”, “spontane”, +uit het “hart”, wat zeg ik, uit het “Onbewuste” gewelde “gevoelskunst” erkennen, wanneer na een gekibbel van meer dan zes +eeuwen de geleerde commentatoren het er nog steeds niet geheel over eens zijn of de verheerlijkte geliefde nu werkelijk een +levende Florentijnsche was, dan wel eigenlijk en goed-beschouwd alleen maar de godsdienst, of de wijsbegeerte, of de deugd, +of het verstand, de katholieke kerk, de “abstracte” ideale vrouw of zelfs.... de keizerlijke monarchie? +<span class="pagenum">[<a id="xd0e152" href="#xd0e152">10</a>]</span></p> +<p>Ik weet niet wat voor den smaak van een modern aesthetiseerend lezer of kriticus mag of niet mag. Wel weet ik dat voor den +dichter alles kàn. Ik noemde Dante’s boekske nu behalve wonderlijk ook wonderbaar. Het wonderbare van het boekske is, dat, +wanneer men het leest met zuiver menschelijk medegevoel inplaats van met kritische laatdunkendheid en philologische nieuwsgierigheid, +men heel de wonderlijkheid ervan aanvaardt als een noodzakelijke en dus eerbiedwaardige, ja bij dieper doordringen juist zeer +beminnenswaardige uiting van Dante’s oervoorbeeldigen dichtersgeest. Al het zonderlinge en bevreemdende van het werk, en van +Dante’s werk in het algemeen, bevreemdend vooral wanneer men het niet beschouwt in het kader van zijn tijd, vindt zijn oplossing +in de zielkunde van den “waren, grooten” dichter, van dien universeelen mensch, die in eigen ziel de synthese voltrekt van +alle verscheidenheden en tegenstrijdigheden, van alle droomverlangen en dadendrang aller menschen en tijden. + +</p> +<p>De dichter—ik bedoel hier den poëet in den oorspronkelijken zin des woords, den schepper op welk gebied ook—kan niet anders, +en hij heeft ook geen andere behoefte, dan zichzelf te openbaren. Voor den gewonen mensch,—ik bedoel den weinig poëtischen; +alle onderscheiding is tenslotte slechts eene naar den graad—die eigenlijk meer geleefd wòrdt dan dat hij zelf leeft, wiens +geest is als een, bij den een wat beter, bij den ander wat slechter gepolijst spiegeltje dat niets dan het van buiten gegevene +weerkaatst, maakt die drang naar zelf onthulling dikwijls den indruk eener lachwekkende ijdelheid; voor den dichter is hij +een natuurlijke houding. Want het zelf van den dichter is heel het leven dat hij in zich opneemt, is het verleden dat hij +herschouwt, is de toekomst die hij <span class="pagenum">[<a id="xd0e157" href="#xd0e157">11</a>]</span>doordroomt; het is het gansche heelal dat zich in hem niet maar uiterlijk weerspiegelt, maar innerlijk ontplooit, ontwikkelt; +het is God zelf die zich in hem bewust wordt, die hem zonder ruste drijft tot scheppen. + +</p> +<p>Het toeval plaatst den een in een kalm, den ander in een onrustig maatschappelijk midden; laat den een stil voort droomen +en dwingt den ander deel te nemen aan den strijd der aldagelijksche gebeurlijkheden. Wat voor des dichters kunstschepping +het meest wenschelijk is hangt af van zijn kracht, geestelijk en dikwijls ook physiek. Velen zullen dien strijd als bij instinkt +vermijden, maar de sterke en groote dichter begeert en zoekt hem in zijn mateloozen dadendrang en voor hèm is hij zeker goed, +al vindt hij er ook even zeker nooit de bevrediging in waarnaar hij hunkert. Want welke rol hij in het maatschappelijke dadenleven +ook spele; hoeveel beproevingen, worstelingen en overwinningen de werkelijkheid der verschijningen hem ook brenge; nooit vindt +hij er een taak die zijn krachten waardig is. Of hij tooneel speelt op de echte planken, zooals Shakespeare; aan het hof van +een kunstminnend vorst, zooals Goethe; of wel beide zooals Molière; of hij zijn droom wil verwerkelijken in ’t romantisch +avontuur van een vrijheidsoorlog, zooals Byron; of dat hij een rol wil vervullen in het ijdel gekrakeel van middeleeuwsche +potentaatjes, stadsraden en pausen, zooals Dante; vroeger of later voelt hij dat het ware leven, de groote strijd waarnaar +hij hunkerde, slechts werd gevoerd in zijn eigen eenzaam hart. Wat hij doorvoelt, doordenkt, doorlééft, dàt is de waarheid +van zijn bestaan. De droom van den grooten dichter-daadmensch moet altijd een droom blijven. Maar later erkent de menschheid, +of de enkelen die hem verstaan kunnen, dat zijn kunstschepping <span class="pagenum">[<a id="xd0e161" href="#xd0e161">12</a>]</span>de groote daad zijns levens was, en een daad zòò werkelijk, dat wil zeggen zoo machtig in haar werking, dat daartegenover +de geheele wereldgeschiedenis kan worden als een droom, als een onnoozel kinderdroompje. + +</p> +<p>Naarmate de dichter zelf zich hiervan meer of minder bewust is zullen zijn scheppingen subjektiever of objektiever lijken, +persoonlijker of algemeen-menschelijker; ofschoon zij in wezen noch het een noch het ander zijn, maar beide tegelijk en in +één. Doch de dichter die deze synthese voltrekt, die zijn persoonlijk gevoel omzet tot begrip-voor-allen, of tot wat het best +nog ware te noemen: Levensinzicht, Wijsheid; deze dichter moet een denker zijn voor wien ook nog een andere bij de menigte +gangbare en geliefde schijntegenstelling, die van “gevoel” en “verstand”, een inhoudlooze frase is geworden. Er woekert in +onze hedendaagsche poëzie een verfijnde stemmings-exaltatie, een aesthetische aanbidding van kwasi-gevoeligheid—vooral wanneer +zij zich weet te sluieren met de valsche zijde der moderne literaire onbewustheids-mystiek—welke het inzicht in deze zeer +diepe maar zeer eenvoudige waarheden toch voor velen zeer moeilijk maakt. De geestelijk krachtlooze, maar “impressionabele”, +“sensitieve”, sentiments-“artiest”, gewend zich te bedwelmen aan den klinkklank eener liefst zoo vaag mogelijke taal-muziek, +pleegt—in een haast pijnlijke onkunde omtrent de allereerste beginselen der psychologie—met een zekere laatdunkende minachting +neer te zien op al wat in kunst “cerebraal”, “bedacht” is of liever hem in zijn waanwijze kortzichtigheid en onvermogen om +werkelijk te “denken” maar als zoodanig voorkomt. Voor deze “artiesten” en vele nog onwetender, want veelal uit de onmachtigsten +hunner gerekruteerde kritici, en eindelijk <span class="pagenum">[<a id="xd0e165" href="#xd0e165">13</a>]</span>voor het groote door hen misleide publiek, zou niets nuttiger zijn dan de aandachtige bestudeering van die enkele waarachtig +groote, volmaakte, al-menschelijke geesten als Dante, Goethe en Hebbel, die, in hun schoonste en beste werken althans, geheel +zichzelf en geheel God waren, omdat hun sterkste en trouwste streven, bewust en onbewust, steeds was het goddelijk leven dat +in hen, als zoogenaamd gevoel of als zoogenaamde gedachte, bewust of onbewust, hoe dan ook lééfde, zoo volmaakt mogelijk tot +uiting te brengen. Die in alle subjectieve gebeurlijkheden niets anders zagen dan symbolen eener objectieve waarheid en wier +diepst-doorvoelde kunst daarom steeds tevens was hun diepst-doordachte. Wier “gevoel” niet is elk “spontaan” er uit geflapt +aandoeninkje, nog minder de vage, onvoldragen, mystiekerig verdoezelde gedachten die een verward spraakgebruik eveneens “gevoel” +noemt; maar de grondtoon, de onderstroom van geheel hun geestelijk wezen. Wier “gedachte” niet is een nuchtere frase, maar +een levende werkelijkheid ja juist de hoogste, schoonste verwerkelijking in hen van den eenigen levenden Geest zelf. Die zich +in hun diepste hart niet bekreunden om theorieën over realisme, idealisme, sensitivisme, impressionisme, romantisme of welke +weinig-zeggende definitie van welke eenzijdig-dwalende richting ook; maar die eenvoudig weg, in hun goddelijke gehoorzaamheid, +gaven wat zij in zich hadden, daarbij meestal een synthese scheppend van alle bestaande en denkbare richtingen tegelijk. Die +door de wèlbewuste, evenwichtige ontwikkeling van al hun geestelijke vermogens God, of de Schoonheid, of de Wijsheid, wilden +<i>dienen</i>; die bij al hun scheppen de vooropgezette bedoeling hadden een levens-aanschouwing te verbeelden, welke zij in zichzelf, +dag aan dag, uur aan uur, strijdend veroverden, <span class="pagenum">[<a id="xd0e170" href="#xd0e170">14</a>]</span>met “Gods hulp”, zoo letterlijk mogelijk. En tenslotte, die wat de Geest hun ingaf, trachtten te beheerschen en te uiten virtuoselijk +gedwongen in een vorm van evenwichtige schoonheid, van gave, zorgvuldigst bewerkte kunstigheid. + +</p> +<p>Die schoone en wijze levensaanschouwing waarvan ik hier spreek is dezelfde voor alle menschen en alle tijden. Zij is geen +bewering, zooals het schijnschoone gepraat der literaire fraseurs van het Onbewuste, maar zij is een daad: het bewuste, willende +zoeken en verwerkelijken van God, van het Eeuwig-scheppende, in zichzelf; de verheffing van alle verschijning tot symbool +der Liefde. Tijdsomstandigheden en taalontwikkeling hadden wel steeds min of meer invloed op de manier van uiting en nadere +omschrijving dezer wijsheid; maar hij voor wien de taal niet is een stelsel van verstijfde en in hun vasten omvang algebraisch +te bewerken begrippen, doch van levende symbolen zelf, ziet al spoedig in dat hij die ééne wereldwijsheid, welke haar aanvangs-, +hoogte- en eindpunt vindt in het zich éénvoelen met God, eenig doel en inhoud der waarachtige mystiek, zoowel verbeeld ziet +in de mystische filosofie van een Boeddha, Meester Eckhart of Hegel, als in de dichterlijke erotiek, in de “voortbrenging +in het Schoone”, van Plato of de aanbidding van het “eeuwig-vrouwelijke” van Dante of Goethe. Voor de groote geesten der menschheid +bestaan geen tijdsverschillen, hunne scheppingen zijn de elkaar steeds gelijkende, in wezen steeds gelijke, aanvoelingen van +het eeuwig wezen dat altijd is. Daarom spreken zij altijd, afgezien van zekere oppervlakkige eigenaardigheden van den vorm, +allen op dezelfde wijze en even verstaanbaar of liever aanvoelbaar. Zij konden, ontdaan van alle nationale en tijdelijke uiterlijkheden, +in droom rond ons vereenigd zijn en wij zouden den <span class="pagenum">[<a id="xd0e174" href="#xd0e174">15</a>]</span>Indiër of Griek van vele eeuwen vòòr onze jaartelling niet onderscheiden van den Italiaan of Duitscher van nog meer eeuwen +er na; wij zouden hen allen houden voor zeer geniale en zeer wijze.... tijdgenooten. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Ik zal nu verder over Dante spreken. Ik ben begonnen met zijn “fouten” of—werd de lezer reeds welwillender?—eigenaardigheden +op te sommen. Ik zal nu pogen te doen zien hoe deze eigenaardigheden slechts zijn de tijdelijk-bepaalde verschijningsvormen +van de ééne, eeuwige dichterwijsheid. Ik hoop u Dante te kunnen doen zien als een kunstenaar wiens geest in zijn diepste wezen +volstrekt niet “buiten dezen tijd” staat, maar integendeel als een dier dichters die de groote, drievoudige synthese: van +subjektiviteit en objektiviteit, van droom en werkelijkheid, van gevoel en verstand, wist te voltrekken en daardoor kon worden +tot onzen eeuwigen tijdgenoot, in wiens hart dezelfde Liefde sluimerde en ontwaakte die ook in het onze sluimert en ontwaken +kan als de aanschouwing der Schoonheid haar slechts wekt + +</p> +<p>Ook Dante uitte nooit iets anders dan zichzelf, schilderde nooit iets anders dan zijn eigen innerlijke leven. Het sterkst, +en ook tevens het paradoxaalst komt dit uit in de Divina Commedia, welke de geheele menschelijke en goddelijke wereld verbeeldt. +Het zijn Dante’s eigen zonden, werkelijke of in-aanleg, die hij er verdoemt en straft, het is zijn eigen zieleloutering die +hij er verhaalt, het is zijn zelfgewonnen wijsheid die zijn verzen doorlicht. Zijn sombere wrok, zijn verbitterde haat, zijn +vurige wetensdrang, zijn hooge trots en zijn vrome, nederige liefde, al de eigenschappen van zijn hevig-levenden geest; maar +ook al wat werking en weerslag was van zijn tijdsomstandigheden en opvoeding; zijn gekunsteldheid en schoolschheid, komt <span class="pagenum">[<a id="xd0e182" href="#xd0e182">16</a>]</span>er tot uiting. Maar één ding toch mist men in de schepping van den verbitterden balling, en dat vindt men alleen in het “Nieuwe +Leven”: den glimlach en de tranen, heel de overzoete sentimentaliteit van den jongen, ridderlijken troubadour. Want Dante +was, zooals Manzoni zegt, voor de Italiaansche taal niet alleen de meester van den toorn, maar ook die van den glimlach. Wie +de Divina Commedia las, kent den toornenden profeet en den berouwenden zondaar; maar hij kent niet den zachtzinnigen minstreel, +den weeken jongeling, die verbleekt en beeft bij den aanblik van een jong meisje en die, liggend in zijn eenzame kamer “als +een geslagen knaapje” den “grond met tranen baadt” omdat zij hem heur groet onthield. Alleen daarom reeds is de bestudeering +der Vita Nuova noodig voor wie Dante’s karakter juist wil beoordeelen. Maar evenzeer is zij noodig om den zin van zijn werk +dieper te leeren verstaan. Beide werken, de Commedia en de Vita Nuova, hebben in wezen hetzelfde onderwerp: de loutering van +den geest door de Liefde. Het eerste, het wereld-epos, is in schijn objektiever; het tweede, de eerste moderne ik-roman, in +schijn subjektiever; in werkelijkheid openbaart de Commedia evenveel van den persoonlijken Dante als de Vita Nuova van den +onpersoonlijken wereldwijze. En beide hebben zij, in en door hun schijnbaar gekunstelde verstandelijkheid, die hoog- en strak +beheerschte doorvoeldheid, die vormelijke gaafheid, die onomschrijfbare voornaamheid, die alleen de grootste kunstwerken kenmerkt. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Het was in het voorjaar van 1283. Er heerschte vrede in Florence, een zeldzame toestand, waarvan ongekende voorspoed het gevolg +was. Het was voor de rijke stad een tijd van blijde feesten, optochten en <span class="pagenum">[<a id="xd0e188" href="#xd0e188">17</a>]</span>banketten, waarbij een schaar van edele, gansch in wit gekleede vrouwen en meisjes naar oudridderlijken trant een “hof” vormen +van een schoonen “Heer” dien men Amor noemde. Bij gelegenheid van een dier optochten waarschijnlijk was het dat de achttienjarige +Dante de enkele maanden jongere Bice Portinari, de “allerlieflijkste”, de “jeugdige engel”, die sinds zijn negende jaar de +stil-aangebeden “Vrouwe zijner gedachte” was, voor de tweede maal ontmoette en voor ’t eerst haar stem hoorde. “Voorbij schrijdend +door eene straat wendde zij de oogen naar dien kant, waar ik, vol vreeze, stond: en in hare onuitsprekelijke hoofschheid groette +zij mij met een blik zòò vol van deugden, dat het mij toescheen als zage ik de grenzen aller zaligheid” (<a href="#s3">§ III</a>). Voor het eerst hoorde hij haar stem en zoozeer ontroerde hem het nieuw geluk dat hij zich “als dronken van de menigte afzonderde” +en vlood naar de eenzaamheid van zijn kamer om daar te peinzen over “deze zeer hoofsche Vrouwe”. En hier had de jonge dichter—want +“reeds had hij uit zichzelf de kunst geleerd in rijmen te spreken”—in wiens hoofd de ridderlijke verzen van een Bertrand de +Born, een Folquet de Marseille, een Arnaud Daniël en van zoovele andere troubadours klonken, door een “zoeten slaap” overvallen, +dien eersten dichterdroom—ja, verzonnen, of liever nagebootst naar den vorm, maar doorleefd naar zijn gevoelsinhoud—welke +het eenvoudig motief wordt voor bijkans zijn geheele verdere lyriek. In een vuurkleurigen nevel verscheen hem Amor: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 6em; ">Zòò dat herinnering nòg mij beven doet.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Vol vreugde leek hij me eerst, terwijl zijn handen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Droegen mijn hart, en in zijn armen had + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hij mijn Meestres, sluimrend in lichtrood kleed;</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e203" href="#xd0e203">18</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">Toen riep hij haar: en van mijn hart dat brandde, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zag ’k hoe zij schuchter, schoon gehoorzaam, at.... + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En klagend vlood hij als in bitter leed.</p> +</div> +<p class="alignright">(<a href="#s3">§ III</a>) + + +</p> +<p>Dit sonnet zond hij, naar het gebruik der dichters van dien tijd, met verzoek om een verklaring ervan, aan eenige “vermaarde +troubadours”. Zij zijn niet allen bekend, maar veilig mag men aannemen dat de meesten behoorden tot de dichterschool van den +zoogenaamden “nieuwen stijl”, van welken Guido Guinizelli de baanbreker (1220–1276) was geweest en Guido Cavalcanti (1250–1300) +ten tijde van Dante de belangrijkste vertegenwoordiger was. De jonge dichter beoogde met de rondzending van zijn sonnet blijkbaar +niet anders dan in den kring dier vermaarde troubadours te worden opgenomen. Wat hem gelukte, want van toen af werd Cavalcanti +zijn “grootste vriend”, de man die hem steeds aanspoorde zijn liefde hoog en rein te houden en op wiens verzoek, en zeker +voor wien, hij zijn Vita Nuova heeft geschreven. + +</p> +<p>Onder de dichters van dien tijd, ook in Florence, was het mode dat elk van hen een eigen “donna”, mits maar niet zijn eigen +vrouw, aanbad en in zijn liederen verheerlijkte. Wanneer men hen mag gelooven waren al deze “donna’s” even lieftallig, schoon +en deugdzaam, even “hoofsch”. Dichterlijke idealiseering, wensch-fantasieën; zeker, maar nogthans waren deze vrouwen volstrekt +niet geheel en al hersenschimmig, maar verbeeld naar het levend model, evenals die vrouwen wier portret sommige schilders +vereeuwigden in de engelengestalten hunner fresco’s en schilderijen, en verscheidene van hen zijn met naam en toenaam bekend. +Ware het voor “abstracte ideale vrouwen” wel noodig geweest hen toe te dichten in de volkstaal, omdat zij het Latijn niet +behoorlijk konden verstaan? (<a href="#s25">§ XXV</a>) +<span class="pagenum">[<a id="xd0e223" href="#xd0e223">19</a>]</span></p> +<p>Deze buitenechtelijke vrouwenvereering was een mode, overgenomen van de Provençaalsche troubadours. Ik laat hier buiten bespreking +het moeilijke vraagstuk uit welke ideëel-maatschappelijke oorzaken de ridderlijke minnedienst ontstond; maar eenmaal mode +onder de troubadours, kon hij gemakkelijk worden aanvaard door de dichters dier jonge Italiaansche stadstaten, waar aan het +echtelijk leven gewoonlijk alle poëzie ontbrak, omdat de huwelijken er werden gesloten uit commercieele overwegingen der ouders +of zelfs met politieke bedoelingen op aandrang der regeeringen. De troubadours, die, sinds hun land door de gruwelijke vervolging +der Albigenzen en Waldenzen, elders hun fantastische romans voordroegen of van hun minne zongen en ook in Italië als welkome +gasten werden ontvangen, vonden hier gretige navolging in hun hoofschen minnedienst en poëzie en gaven zoodoende den stoot +tot de ontwikkeling van een eigen Italiaansche dichtkunst. Aanvankelijk schreven ook hun navolgers in het Provençaalsch, de +langue d’oc; tot op Sicilië, aan het hof van keizer Frederik II, den grooten kunstvriend, de eerste Italiaansche poëzie ontstond. +De keizer zelf, zijn zoon Enzo, koning van Sardinië, zijn kanselier Piero della Vigna, magistraten als de notaris Jacopo da +Lentino en Guido delle Colonne, wedijverden er in het kunstig nabootsen der Provençaalsche voorbeelden. Maar ofschoon bij +dezen of genen de echte volkspoëzie wel een frisscher toon gaf aan de geijkte uitingswijze, bleef de kunst dezer Sicilianen +toch over het algemeen slechts nabootsing zonder meer, en met de heerschappij der Hohenstaufen in Italië ging ook zij te gronde. +Bij een deel der dichters uit de Siciliaansche school kwam de naieve zinnelijkheid der oude ridderpoëzie, waarin de vereering +der “Vrouwe” nagenoeg geheel en al <span class="pagenum">[<a id="xd0e226" href="#xd0e226">20</a>]</span>op de bewonderende aanschouwing harer uiterlijke schoonheid berust, waarin de algemeen gebruikelijke weg dien de Liefde kiest +om het hart binnen te dringen is “door de oogen”, tot onverbloemde uiting. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Liefde is Begeerte, door het groot vermogen</p> +<p class="line">Van welgevallen in het hart gewekt....</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Maar schoonheid die we aanschouwen met onze oogen</p> +<p class="line">Is ’t toch die sterkste en hechtste liefde wekt<a class="noteref" id="n1src" href="#n1">1</a>. +</p> +</div> +<p>betoogt de bovengenoemde notaris Jacopo da Lentino; anderen maakten, evenals ook reeds de latere Provençaalsche zangers gedaan +hadden, scheiding tusschen “edele” en “onedele” liefde, ofschoon zij dan toch ook de eerste nog min of meer zinnelijk opvatten. + +</p> +<div class="poem" lang="fr"> +<p class="line">e per amor es hom guays e cortes,</p> +<p class="line">franc e gentils, humils et orgulhos</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">(<i>de liefde maakt den man blij en hoofsch,</i></p> +<p class="line"><i>frank en edel, ootmoedig en fier</i>) +</p> +</div> +<p>zeide Pons de Capdueil, en Adam de la Halle had gezongen: + +</p> +<div class="poem" lang="fr"> +<p class="line">car ma Dame est tant douche a resgarder</p> +<p class="line">que mauvestés ne porroit demorer</p> +<p class="line">en cuer d’ome qui la voie....</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">(<i>want mijn Vrouwe is zoo zoet te aanschouwen</i></p> +<p class="line"><i>dat geen slechtheid zou kunnen wonen</i></p> +<p class="line"><i>in het hart van den man die haar ziet</i>). +</p> +</div> +<p>en Guilhem de Montanhagol was zelfs zoo ver gegaan <span class="pagenum">[<a id="xd0e280" href="#xd0e280">21</a>]</span>dat hij de liefde prees als sporende tot kuischheid en als bron van alle deugden: + +</p> +<div class="poem" lang="fr"> +<p class="line">quar amors non es peccatz,</p> +<p class="line">anz es vertutz....</p> +<p class="line">e met om’ en via</p> +<p class="line">de ben far tot dia;</p> +<p class="line">e d’amor mou castitatz....</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">(<i>want de liefde is geen zonde</i></p> +<p class="line"><i>maar een deugd....</i></p> +<p class="line"><i>en stelt den man in staat</i></p> +<p class="line"><i>wèl te doen den ganschen dag;</i></p> +<p class="line"><i>en uit de liefde ontspringt kuischheid....</i>) +</p> +</div> +<p>Maar deze verfijning, welke de Siciliaansche dichters uitwerkten tot een filosofisch-getinte leer van zuivere ontzegging, +een soort van esoterische, slechts voor de hoogere geesten bestemde theorie der liefde, maar welke vooral door Sordello van +Mantua werd gepropageerd, was toch eigenlijk niet veel meer dan wat zij ook bij de Provençalen geweest was: een dekadente +methode tot prikkeling der zinnelijkheid juist door haar zooveel mogelijk belemmeringen in den weg te leggen: jalouzie, verheimlijking, +trots, schaamte enz., kortom zij was tenslotte slechts een kunstmatige ontlading van onbevredigde, onderdrukte sensualiteit. +Zoo heeft ook de Siciliaansche school de kuischheid niet kunnen verheffen tot algemeen erkend beginsel der “edele” liefde. + +</p> +<p>Inmiddels was ook in andere deelen van het land, vooral in Toscana, een volkspoëzie ontstaan, kennelijk nog onder sterken +invloed der Siciliaansche school en dier Provençaalsche voorgangers, maar ook tevens op eigenaardige wijze doordrongen van +den geest eener wetenschappelijke ontwaking, een hartstochtelijk uitslaand verlangen naar weten en begrijpen, naar doordenken +eenerzijds en verterend mystiek smachten <span class="pagenum">[<a id="xd0e315" href="#xd0e315">22</a>]</span>anderzijds. De gedachten van Thomas van Aquino, van Bonaventura, van Franciscus van Assisi vervulden de atmosfeer. En deze +laatste, nationale invloeden waren het welke ook een nieuw element brachten in de overgeleverde poëzie; een element dat, onbeholpen +en stroef nog geuit door een Guittone d’Arezzo, door diens leerling, den Bolognees Guido Guinizelli werd ontwikkeld tot dien +“dolce stil nuovo” dien zoeten nieuwen stijl, welken Dante later tot schoonsten bloei zou brengen. + +</p> +<p>Ook een toenemende demokratiseering van het geestelijk leven droeg hiertoe bij. Waren de Fransche troubadours, die, zelf veelal +niet of slechts tot den lageren adel behoorend, nogthans de aanzienlijkste edelvrouwen tot de Dame huns harten verhieven en +die bovendien op hun zwerftochten met alle maatschappelijke klassen in aanraking kwamen, meestal reeds min of meer demokratisch +gezind, zoodat zij naast den adel der geboorte het goed recht van den adel des gemoeds bepleitten; in Italië, waar de dichters +niet meer als rondzwervende zangers voor de leden van een ondergaanden adel zongen, moest de nieuwe moraal van den adel des +gemoeds, wortelend in een “natuurlijken” aanleg tot het goede en zich openbarend door de genade Gods, nog veel gereeder ingang +vinden. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Moog’ heel den dag de zon het slijk bestralen:</p> +<p class="line">’t Blijft vuil; de zon haar zuivren glans behoudt. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">“’k Ben edel van geboort!” wie dus kan pralen</p> +<p class="line">Is als dit slijk; de Deugd is ’t zonnegoud. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Geloove niemand ooit</p> +<p class="line">Dat adel buiten ’t edel hart kan leven; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wien ’s konings hoogheid tooit + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Blijft laag zelfs zoo niet Deugd zijn hart doordringt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat kaatse als water ’t beven + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Van sterrenglans die uit den hemel blinkt.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e340" href="#xd0e340">23</a>]</span><p>Zoo zingt Guinizelli, de eerste meester van den nieuwen stijl in zijn beroemde canzone over het wezen der liefde. De liefde +kweekt den adel des gemoeds, maakt het hart ontvankelijk voor deugd en omgekeerd kan de liefde alleen in het edel hart leven. +De laat-Provençaalsche troubadour Lanfranco Cigala wist het ook wel: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line" lang="fr">ques amors pren en lejal cor naissenza,</p> +<p class="line">(<i>de liefde wordt geboren in het edel hart</i>) +</p> +</div> +<p>maar voor Guinizelli en zijn school is het verband tusschen liefde en deugd wezenlijk; zij behooren onafscheidelijk bij elkaar: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Het edel hart is liefde’s wijk en wapen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gelijk voor ’t vogelken het dicht geblaart;</p> +<p class="line">Niet heeft Natuur de liefde ’t eerst geschapen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Noch eer dan liefde ’t hart van eedlen aard. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Want zooals met de zon + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van aanvang af het licht de ruimte kliefde, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Doch éér niet stralen kon,</p> +<p class="line">Zoo woont in al wat edel is en puur + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vanzelf de zoete liefde,</p> +<p class="line">Gelijk de gloed in ’t glanzen van het vuur.</p> +</div> +<p>Tusschen liefde en deugd was het verband gelegd, de nieuwe stijl, onder invloed van de opbloeiende christelijke scholastiek +en de innig-hartstochtelijke Maria-vereering in de “lyrische lofzangen” der volgelingen van Frans van Assisi, vereenzelvigde +haar nu bovendien met de vroomheid. En zoo kon het gebeuren dat de naieve, gedachtelooze gratie van het oude, zinnelijke troubadourslied +en de hoofsche traditie van den wereldlijken minnedienst voorbeeld en grondslag werden voor de diepstzinnigst bespiegelende +poëzie. De donna, de schoone, maar bovenal deugdzame vrouw, wordt verheven tot de beata beatrix, de engel <span class="pagenum">[<a id="xd0e376" href="#xd0e376">24</a>]</span>in menschelijke gedaante, die de ware godsliefde doet ontwaken in het hart van den minnaar. Zeker, ook van deze, platonische +en eeuwig-menschelijke gedachte, biedt de vroegere poëzie voorbeelden, maar men vindt ze er slechts sporadisch. De vergelijking +der geliefde met een engel is bij de oudere troubadours zelden meer dan een nu eenmaal geijkte dichterlijke frase; geen werkt +haar uit tot een navoelbare symboliek, want bij geen is zij uiting van een werkelijk ook diepgevoelde godsliefde. De nieuwe +christelijke filosofie echter, met haar Maria-kultus en haar voorstelling van de engelen als bemiddelaars tusschen God en +mensch, als “afgescheiden Intelligenties” die Gods gedachte moeten verwerkelijken door de in den mensch als “potentie”, als +vermogen sluimerende deugd te wekken tot “actie”, tot daad, was als geroepen om aan den voormaligen en tot een geëxalteerden +schijn ontaarden minnedienst een nieuwe beteekenis, een hoogere wijding te geven; hoe hoogst-bevreemdend en paradoxaal op +het eerste gezicht ook een verbinding van dichterlijke erotiek met aristotelisch-middeleeuwsche wijsbegeerte, mystiek en asketisme +ook moge schijnen. De hoofsche <i>vorm</i>, de traditie van het ridderschap, bleef behouden, de Liefde blijft de “Heer en Meester”, dien de minnaar “dient” als “trouw +vasal”, maar die liefde is niet langer de naieve, overwegend sensueele begeerte der twaalfde-eeuwsche poëzie, noch hare asketisch-dekadente +<i>verfijning</i>, maar haar volkomen <i>vergeestelijking</i> tot eene onzinnelijke vroomheid, waarin echter alle zoetheid en teederheid der schoone zinnelijkheid wordt overgedragen. +Natuurlijk zijn de dichters dier geestelijke richting niet in al hun werk hun beginsel trouw gebleven—zij waren dichters!—en +hebben zij naast hun hoogste, hemelsche liefde zeer goed den aardschen <span class="pagenum">[<a id="xd0e387" href="#xd0e387">25</a>]</span>hartstocht gekend en gekoesterd. Den meester Guinizelli zelf ontwaart Dante op den Louteringsberg achter den vlammenboog waar +zij die zich aan zingenot te buiten gingen worden gelouterd; Cavalcanti betoont zich zeer wispelturig in zijn aanbidding en +het groote in Dante’s eigen liefde is niet hare standvastigheid, maar Dante’s <i>worsteling</i> ervoor. Maar dit neemt niet weg dat bij hen de vergoddelijking der vrouw bewust tot de hoogste bedoeling hunner kunst wordt +gemaakt. De verfijnde aanstellerigheid van den traditioneelen minnedienst wordt weder door een echt en diep gevoel vervangen. +En dit juist is het wat die kunst tot een nieuwen stijl verheft. + +</p> +<p>God straalt Zijn licht onverzwakt uit over de engelen; daarom verrichten zij hun taak ook van aanvang af goed, zegt Guinizelli +in zijn reeds aangehaalde canzone. En dan verzucht hij: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Dat zòò mijn Vrouwe ook gaf</p> +<p class="line">De waarheid harer eedle deugd, die straalt</p> +<p class="line">Uit hare zuivre blikken,</p> +<p class="line">Aan mij, die nimmer haar te minnen faalt.</p> +</div> +<p>En dat bij hèm de vergelijking met een engel niet maar een ondoordachte frase is, bewijst de slot-stanza, waarin hij in een, +later ook voor Dante voorbeeldig hemelvisioen, haar voor het aangezicht van God-zelf verdedigt: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Mijn Vrouwe! “Wat vermat ge u?” zal God spreken + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wanneer mijn ziel ten laatste voor hem staat.</p> +<p class="line">“Kwaamt ge alle heemlen door tot mij geweken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te plaatsen mij naast minne die vergaat? + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Uw lof zij slechts gericht + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot mij alleen en die genaderijke + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Voor wie àl logen zwicht.”</p> +<p class="line">Maar ’k antwoord: “Met een engel die gij zond, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Moest ik haar wel gelijken,</p> +<p class="line">Zoo laak het niet dat mij haar liefde bond.”</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e426" href="#xd0e426">26</a>]</span><p>Hier is het zinnelijk realisme der ridderlyriek inderdaad tot diepzinnige symboliek gestegen. En dezen toon van nederige devotie +voeren voortaan de beste dichters van den nieuwen stijl. Wanneer zij zich althans richten tot de “ware” Vrouwe hunner ziel. + +</p> +<div class="poem" lang="it"> +<p class="line">Que’son del vero amore inamorati,</p> +<p class="line">Ch’a Dio son servir dati</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">(<i>Zij alleen zijn vervuld van ware liefde,</i></p> +<p class="line"><i>Die zich gewijd hebben aan den dienst van God</i>). +</p> +</div> +<p>zegt Chiaro Davanzati. Het zijn nu niet langer de kleur van oogen en haren, de blankheid der huid, de roode lippen, de zachtgeronde +leden; het zijn niet langer de uiterlijke bekoorlijkheden hunner Vrouwe alléén of in de eerste plaats die zij bezingen; maar +het is hun zachtheid, hun nederigheid, hun vrome deugd bovenal welke zij prijzen en waarvan zij de louterende afstraling in +hun eigen hart verwachten. Niet de begeerte om de geliefde, nu eerst waarlijk de “aangebedene”, te bezitten beheerscht deze +dichters, maar in haar glimlach of groet alleen bestaat hun gelukzaligheid en hun eenige vrees en droefenis is de gedachte +haar niet waardig te zijn. In de beroemde canzone: “Gij vrouwen edel, die de liefde kent” laat Dante, na eerst de schoonheid +van Beatrice’s ziel bezongen te hebben, Amor zelf de grootste schoonheden van haar lichaam prijzen. Amor prijst haar oogen +en mond, volgens de oude troubadours-overlevering “begin en einde der liefde”: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">En geen kan haren mond, teeder omtogen</p> +<p class="line">Van liefde’s lach, bewondren onbewogen.</p> +</div> +<p>“Maar<span class="corr" id="xd0e452" title="Niet in bron">,</span>” zoo zegt Dante in de “verdeeling” dezer stanza, “opdat hier iedere lage gedachte worde opgeheven, <span class="pagenum">[<a id="xd0e455" href="#xd0e455">27</a>]</span>herinnere zich wie dit leest dat hierboven geschreven werd hoe de <i>groet</i> mijner Vrouwe, welke eene werking van haren mond is, het doel mijner wenschen was.” + +</p> +<p>Tot een edel, geestelijk leven <span class="corr" id="xd0e462" title="Bron: moest">moesten</span> deze dichters de vereering hunner Vrouwe opvoeren, tot liefde voor de wijsheid en vrome overpeinzing moest hun hartstocht +worden omgesmolten in zijn eigen gloed. En zoo is voor hen de minnepoëzie tenslotte niet langer slechts een middel om te bekoren +door schoone bevalligheid, maar bovenal om te stichten, te onderrichten: de kunst wordt opzettelijk didactisch. Een hoogste +stijging, waardoor zij het dichtst nadert tot haar goddelijk oerwezen en tot.... zijn parodie. Want stichten en onderrichten +willen allen die iets weten en die godsliefde en wijsheid in zich voelen. En “woorden spreken op rijm” kan ten slotte vrijwel +iedereen even gemakkelijk leeren als de achttienjarige Dante. Maar weinigen zijn de uitverkorenen die ook kunnen dichten. +Vandaar het koude, ongevoelige, bedachte in slèchten zin, dat men bij deze dichters aantreft, wìj vooral wien het op zichzelf +reeds eenigszins moeilijk valt ons in den middeleeuwschen geestestoestand te verplaatsen en die maar al te zeer neiging hebben +beelden of zinswendingen “koude, dorre scholastiek” te noemen die in dien tijd en voor die dichters toch een warme, innige +gevoelswaarde bezaten. Evenwel, veel van deze poëzie zal terecht als het doode rijmwerk van echte of <span lang="en">wouldbe</span> geleerden, theologen en moralisten beschouwd mogen worden en het valt niet te loochenen dat zelfs bij een Cavalcanti vele +van zijn luchtiger en wereldscher sonnetten en balladen in den volkstoon hooger dichterlijke waarde bezitten dan b.v. zijn +vermaarde, doch door duistere gekunsteldheid ongenietbare metaphysische canzone over den aard der liefde. +<span class="pagenum">[<a id="xd0e468" href="#xd0e468">28</a>]</span></p> +<p>Toen kwam Dante. Hij ook had zijn “Vrouwe”, wettige echtgenoote van een ander, naar de mode des tijds; hij bezong haar lieflijke +en zaligmakende deugdzaamheid zooals zijn voorgangers en vrienden de “<span lang="it">gentilezza</span>” hunner eigen donna’s bezongen, dikwijls zelfs in de gebruikelijke woorden en geijkte beelden. Hij aanvaardt en huldigt zonder +voorbehoud de “theorie” van meester Guinizelli. “Liefde en een edel hart”, zoo dicht hij dien Saggio, dien “wijzen dichter” +na: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Liefde en een edel hart zijn ganschlijk een, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gelijk de wijze dichter heeft geschreven....</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Natuur bestemde ons hart tot Amor’s leen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En heeft het hem tot vaste woon gegeven;</p> +<p class="line">En sluimrend beidt hij daar, kort bij den een, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Bij d’ ander lang, den dag van ’t nieuwe leven,</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Wen Schoonheid als een vrouw vol deugd verschijnt....</p> +</div> +<p class="alignright">(<a href="#s20">§ XX</a>) + +</p> +<p>Hij verheerlijkt zijn Beatrice als de engel, door God op aarde gezonden om alles door haren glans te heiligen: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">De Hemel zond tot de aarde een engel zoet, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ze op een vlekloos wonder konde bogen.... (<a href="#s26">§ XXVI</a>) +</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Mijn Vrouwe straalt zoo zoete liefde uit de oogen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat zij verlieflijkt al wat zij aanschouwt.... (<a href="#s21">§ XXI</a>) +</p> +</div> +<p>Dit alles zijn bekende klanken. Maar er is iets in Dante’s gedichten, althans in die welke volgen na de canzone: “Gij vrouwen +edel, die de liefde kent”, dat hen toch wezenlijk van die zijner voorgangers onderscheidt. En dat is de volkomen synthese +van doorleden gevoel en reflekteerende gedachte tot ééne ongescheiden doorlééfdheid. Na deze canzone maakt <span class="pagenum">[<a id="xd0e516" href="#xd0e516">29</a>]</span>Dante met volle bewustheid zijn kunst dienstbaar aan zijn hoogste gedachteleven. Ik zeg gedachteléven en niet gedachte-napraterij, +waartoe de niet-denkende rijmer zoo heel gemakkelijk kan vervallen. Wat bij anderen geworden was of dreigde te worden woord-abstractie +zonder meer, bleef bij hèm een levende werkelijkheid. Voor hem, evengoed als voor Guinizelli en anderen, waren liefde en deugd +begrippen, maar hij sprak ze niet uit wanneer ze niet gloeiend in hem leefden. Dante had lief zooals alleen een echt dichter +liefheeft, met die zoete verdwazing die zoo wonderlieflijk vermengd is met hoogste wijsheid en daarom alleen straalt zijn +geheele liefdessymboliek in zulk een warmen, innigen glans. En Dante had ook de werkelijkheid lief, de concrete, tastbare +werkelijkheid der schoone dingen en menschen. Hij had die lief met de diepte van den dichter en de vurigheid van den Italiaan +bovendien. Daarom geen abstractie, geen symbool bij Dante, dat niet op een doorleefde werkelijkheid berust, geen hemelsche +zaligheid die niet uit aardsche wanhoop is opgestegen, geen goddelijk-stille liefde die niet in de hel der wilde hartstochten +werd geboren. + +</p> +<p>Dante vermocht de groote synthese te voltrekken. Hij was, of hij wilde tenminste zijn, een geleerde, dat wil zeggen—het was +de dertiende Eeuw—een godgeleerde. En heel de intellektueele hartstocht van den jongen autodidakt trok zich samen in dit ééne +verlangen tot ontleden, doorgronden, begrijpen. Zijn wetensdorst was hartstocht, levend gevoel. Hij was ook een hartstochtelijk +minnaar van de natuur, wier zoete mystiek hij zeker even diep doorvoelde als een Frans van Assisi, de dichter van het Lied +der Zon. Een minnaar van het echt-menschelijke was hij, even fel als zijn jongere tijdgenoot de schilder Giotto. En <span class="pagenum">[<a id="xd0e520" href="#xd0e520">30</a>]</span>hij was een aanzienlijk Florentijn, ridderlijk, trotsch, onstuimig, zacht en zeer verliefd. Hij had alles in zich wat sterk +en machtig-levend was in zijn tijd en dat alles doorleefde hij zèlf in een eigen innerlijke wereld die hij uit eigen kracht +beheerschte. Is het dan wonder dat hij in de vereering zijner Vrouwe den gloed der aardsche liefde verbond met de zuiverheid +der hemelsche en dat Beatrice, trots de voorzichtige twijfelingen van zeergeleerde commentatoren, voor den dichterlijken en +minnenden geest nooit als een “alleen maar bedachte allegorie”, als een kunstmatige “draagster” van “verstandelijke symboliek” +verschijnt, maar steeds als een levende, diepgeliefde en zonder twijfel afwisselend even smartelijk-begeerde als platonisch-aanbeden +jonge vrouw? + +</p> +<p>Zonder twijfel heeft Dante zijn Vita Nuova bedoeld tot een allegorie te maken, althans <i>achteraf</i> aan de gestalte van Beatrice en aan alle gebeurlijkheden in zijn boekske een allegorische beteekenis te geven. Pasqualigo +heeft in een zeer scherpzinnig en geleerd werk trachten te bewijzen dat Beatrice niets anders is dan de allegorie der christelijke +liefde, welke door hare vereeniging met de wetenschap tenslotte tot goddelijke wijsheid wordt. Het is, zegt hij, niet aan +te nemen dat Dante als knaapje van negen jaar reeds alle kenteekenen van een volwassen hartstocht vertoonde, laat staan zich +daarvan bewust was op een zoo gedetailleerde wijze als uit het gedrag zijner “levensgeesten” bij Beatrice’s eerste aanschouwen +blijkt. Maar dat kinderen van dien leeftijd reeds op hun manier van een diepe, ernstige vroomheid, een dwepend godsverlangen +vervuld zijn, is niet zoo heel zeldzaam. Welnu, die eerste verschijning van Beatrice op Dante’s negende jaar beteekent Dante’s.... +eerste communie! En de tweede verschijning, negen jaar <span class="pagenum">[<a id="xd0e527" href="#xd0e527">31</a>]</span>later, was de neerdaling der goddelijke genade in Dante’s hart. Het “zuiver wit” waarin hij haar zag is de kleur des Vredes; +de twee oudere matrones die haar vergezellen zijn “Geloof” en “Onschuld”; haar groet is “het Heil, de Heiland, Christus”; +de menigte van welke Dante zich afzondert verbeeldt zijn eigen zinnelijke begeerten; de eenzame kamer waarin hij zich terugtrekt +zijn eigen innerlijk; de zoete slaap welke hem daar overvalt den vrede des gemoeds die op hem neerdaalt, etc. etc. + +</p> +<p>Men kan nu van andere zijde de “echte” liefde van den negenjarigen knaap op psychologische gronden verdedigen, of het er voor +houden dat Dante terwille van zijn negen-symboliek een paar jaar smokkelde; men kan ook wijzen op de talrijke zoo levensechte +trekjes in het verhaal; zonder dat dit nogthans de allegorische bedoeling uitsluit. Het komt mij zelfs vrij waarschijnlijk +voor dat Dante in zijn verhaal inderdaad de boven aangeduide of andere dergelijke “beteekenissen” heeft willen verstoppen, +maar het lijkt mij van weinig belang ze even zorgvuldig weer alle te ontdekken. Bovendien zal er, als bij iedere symboliek, +zeker veel meer “uit te halen” zijn dan de schrijver zelf er in legde. Ik laat het dus gaarne aan den intelligenten lezer +over zelf naar eigen smaak en willekeur de détails van Dante’s symboliek na te pluizen en verwijs alleen hier en daar in de +aanteekeningen naar hare algemeene hoofdlijnen. De meer naar theologische duisterheden dan naar psychologische werkelijkheid +speurende lezer houde maar steeds in het oog dat Beatrice voor Dante inderdaad het symbool is of zijn kan van deugd, goedheid, +nederigheid, waarheid, vroomheid, Liefde, Genade, Christus, Maria en zelfs God. Met dezen sleutel en bijgelicht door de kennis +der Thomistische filosofie <span class="pagenum">[<a id="xd0e531" href="#xd0e531">32</a>]</span>zal hij tot heel wat Danteske duisterheden den toegang vinden. Maar hij vergete bij zijn verklaringen ook niet, dat tenslotte +ieder willekeurig verhaaltje, hoe eenvoudig ook, zooveel aanknoopingspunten biedt voor allerlei gedachten-associaties, dat +het zeer weinig moeite kost er een diepzinnige allegorie achter te verbergen, afgezien van de misschien ontzagwekkende geleerdheid +die er toe noodig is om zulk eene erin-verbeelde beteekenis ook te “bewijzen”. + +</p> +<p>Maar behalve als symbool heeft Beatrice ook in werkelijkheid bestaan. Veel is er niet van haar bekend. Het 15 Januari 1287 +gedagteekende testament van Folco dei Portinari noemt haar als diens dochter Bice, kinderlooze echtgenoote van den bankier +Simone dei Bardi. Dit is het eenige wat men documenteel van haar weet. Maar meer dan waarschijnlijk is het dat deze Bice Portinari +inderdaad Dante’s Vrouwe was, de moderne kritiek is het hierover vrijwel eens. + +</p> +<p>Wanneer niet reeds tal van plaatsen in de Vita Nuova en de Commedia dwongen de lichamelijke realiteit van Beatrice aan te +nemen, zou ééne plaats in het eerste werk, waar Dante op ontroerende wijze de volkomen bewustwording van zijn jong dichterschap +openbaart, ons het psychologisch bewijs ervan leveren (<a href="#s18">§ XVIII</a>). Eenige “edele vrouwen”, zonder twijfel zelf veelbezongen “dames” van den Florentijnschen dichterkring, hadden, wetende +hoezeer de aanblik van Beatrice hem in verwarring placht te brengen, Dante gevraagd waarin dan toch wel zijn gelukzaligheid +bestond. “In woorden welke mijne Vrouwe prijzen” had hij geantwoord. En peinzende over de diepe beteekenis van dit antwoord, +waarin hij ook voor zichzelf voor het eerst de volkomen vergeestelijking zijner liefde uitsprak, nam hij zich voor: <span class="pagenum">[<a id="xd0e540" href="#xd0e540">33</a>]</span>“tot stof voor zijn dichten (voortaan) nooit iets anders dan den lof dier Allerlieflijkste te kiezen”. En dan volgt die in +haar oprechten eenvoud zoo treffende beschrijving van den gemoedstoestand eens dichters: de twijfel of de gestelde taak niet +boven zijn kracht zal gaan, de angst om het werk te beginnen, het dagenlange rondloopen in onrust en vaag verlangen, het voortdurend +vervuld zijn van zijn stof; en dan opeens, onverwacht, de inspiratie, de influistering van dien regel waarop of waaromheen +het geheele gedicht zal worden opgebouwd. Broedend wandelde Dante langs de heldere, snelstroomende Arno en.... “toen, zegge +ik, sprak mijn tong als van zelf bewogen: Gij vrouwen edel, die de liefde kent”. Het was de aanvangsregel der canzone welke +voor het eerst volkomen de geliefde vergoddelijkt, en tevens het gedicht dat Dante later zelf het begin zijner nieuwe, geheel +echte, levensware poëzie zal noemen. + +</p> +<p>Op den Louteringsberg spreekt de oude Toskaansche dichter Buonagiunta aldus Dante aan: + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>“Maar zeg of ik hier zie dengene, die tevoren bracht de <i>nieuwe rijmen</i>, beginnende: Vrouwen, die begrip hebt van liefde.” + + +</p> +<p>En ik tot hem: “Ik ben er één die, <i>wanneer de Liefde iet mij inblaast, het opmerk en op die wijze waarop zij het binnen in mij dicteert, voortga het opteekenende</i>.” + + +</p> +<p>“O broeder, nu zie ik” zeide hij, “de knoop die den notaris<a class="noteref" id="xd0e557src" href="#xd0e557">2</a> en Guittone<a class="noteref" id="xd0e560src" href="#xd0e560">3</a> en mij weerhield aan deze zijde van den <i>zoeten nieuwen stijl</i>, welken ik hoor” (L. B. XXIV. 49–57). +</p> +</div><p> + +</p> +<p>Levende liefde dus is het die volgens Dante den dichters van den dolce stil nuovo inspireert, en zéker hemzelf. Moge de nog +zoo jonge, schoolsche troubadour-geleerde <span class="pagenum">[<a id="n34" href="#n34">34</a>]</span>vòòr die wandeling langs de Arno, in de eerste tien gedichten der Vita Nuova dus, al eens bewust of onbewust de geijkte frasen +hebben nagepraat, in deze canzone en in de gedichten er nà, zingt alleen Dante zelf en zingt hij alleen “wat het hart hem +vóórzeide met de stem der liefde” (<a href="#s24">§ XXIV</a>), zelfs dààr nog, waar woorden en zinnen ons aandoen als herinneringen, ja plagiaten uit oudere dichters. Maar ieder dichter +weet wel dat het geen dorre, doode abstracties zijn die de groote, in ons hart verborgen sluimerende liefde doen ontwaken +en spreken, maar dat alleen levende schoonheid daartoe in staat is en vòòr alles “de Schoonheid die als een vrouw vol deugd +verschijnt”. Zulk eene reëel-symbolische vrouw was voor Dante Beatrice. Of zij ook voor anderen die schoone, edele lieftalligheid +bezat die Dante verhemelt? Lieden, die haar niet kennen, raden, wanneer zij haar maar zien, dat zij “Beatrice” dat is “Zaligmaakster” +moet heeten. (<a href="#s1">§ I</a>). Wanneer zij zich op straat vertoont loopt de bevolking uit om haar te zien. (<a href="#s26">§ XXVI</a>) “Deze is geene vrouw, maar eene der schoonste engelen uit den hemel”, zeiden sommigen. En anderen: “Deze is een wonder; +gezegend zij de Heer die iets zoo wonderbaarlijks weet te scheppen.” Haar zachte nederigheid deelt zich mede aan elk wien +zij een groet waardig acht; het is niet mogelijk in haar nabijheid iets slechts ook maar te denken. <span lang="de">Wahrheit</span> of <span lang="de">Dichtung</span>? Bij haren dood wijdt Cino da Pistoia eene troostcanzone aan haar nagedachtenis die alles te bevestigen schijnt wat Dante +ter verheerlijking van zijn Beatrice zeide. Maar bevriende dichters komen elkaar gaarne in het gevlei, vooral in een dergelijke +omstandigheid. Bovendien, wat Cino van haar zegt zijn grootendeels toespelingen op, ja aanhalingen van verzen van Dante zelf. +En verheerlijken <span class="pagenum">[<a id="xd0e586" href="#xd0e586">35</a>]</span>niet tenslotte ook andere dichters hunne geliefden op precies dezelfde wijze? Zingt niet Cavalcanti van zijne Vanna: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Onzeggelijk is harer schoonheid glans, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wijl alle edele deugden voor haar knielen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En Schoonheid zelf haar eert als een godin.</p> +</div> +<p>en in een ander sonnet: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Ze is zòòveel meer dan alles om haar heen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als heel de hemel grooter is dan de aarde....</p> +</div> +<p>Beweert niet de zoo even genoemde Cino da Pistoia van zijne Selvaggia: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">De Vrouwe, om wie ge peinzend mij ziet schrijden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toont een gelaat zòò lieflijk dat zij doet + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ontwaken in een iegelijks gemoed</p> +<p class="line">Dien eedlen geest die daar verborgen beidde....</p> +</div> +<p>Getuigt niet Lapo di Gianni van zijne Lagia: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Een engel lijkt zij die op aard kwam dalen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ze is als der Liefde zuster in haar spreken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Een wonder is van haar ieder gebaar....</p> +</div> +<p>Deze drie dichters waren Dante’s tijdgenooten en vrienden, zij kunnen hem hebben nagevolgd, ofschoon bij Cavalcanti, zijn +ouderen vriend en raadsman en als lyrisch dichter geenszins zijn mindere, eer het omgekeerde mag worden aangenomen. Maar zegt +niet Guinizelli van zijne Lucia: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Zij gaat getooid van zooveel lieflijkheden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ze ieders hoogmoed breekt door haren groet + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En elken heiden ’t waar geloof zou schenken.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Nooit kan een laag man voor haar aanschijn treden. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maar grooter nog is ’t wonder dat zij doet: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie haar aanschouwt kan niets wat slecht is denken.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e638" href="#xd0e638">36</a>]</span><p>Een lof welke zin voor zin bedenkelijk gelijkt op wat Dante in verschillende gedichten schrijft over Beatrice, en hier is +het toch kennelijk Dante die zijn vòòrganger naspreekt. + +</p> +<p>Doch wat doet het er ten slotte toe dat wij van Beatrice’s verschijning niet meer weten dan het vage beeld dat Dante zelf +van haar geeft. Niet wat zij wàs, maar wat zij in Dante’s geest wakker riep is het belangrijke van haar bestaan, dat toch +tenslotte maar een van die kleine, onbeteekenende feitjes was waarvan dichters dikwijls hun meest grootsche concepties ontvangen. +Misschien wàs zij inderdaad onvergelijkelijk schoon van lichaam en edel van ziel, maar zeker zag Dante haar, lichamelijk en +geestelijk nòg schooner en edeler, doordat hij haar omhing met het weefsel zijner eigen hoogste verlangens. Want zoo immers +doet ieder dichter, ja ieder mensch wien de liefde het “nieuwe leven” ontsluit. Omweeft niet elke minnaar de geliefde vrouw +met een teederen, mystieken glans, die voor zijn verbeelding—al naar den vorm waarin hij leerde denken—straalt als de aureool +eener heilige of als de diadeem eener droomkoningin, maar die, hoe dan ook, steeds de hoogste schoonheid kroont welke in zijn +eigen hart leeft? Dante zag in Beatrice zijn hoogsten droom van schoonheid, reinheid en deugd verwerkelijkt, en zooals iedere +werkelijkheid voor wie bewondert en liefheeft tot symbool wordt, werd ook zij voor hem symbool van zijn eigen innerlijkste, +dichtst-bij-God levende verlangen. Zoo is zijn werk—als elk kunstwerk in liefde geschapen, als elke liefdedaad—zoowel uitvloeisel +en weerslag van een doorleefde realiteit als min of meer bewuste symboliseering van innerlijken droom. Misschien is de religieus-mystieke +vorm van Dante’s exaltatie “uit den tijd” en althans voor niet-katholieken moeilijk juist te <span class="pagenum">[<a id="xd0e643" href="#xd0e643">37</a>]</span>waardeeren; haar geest is begrijpelijk en navoelbaar, en zal dit eeuwig blijven, voor elken minnaar. + +</p> +<p>Hoezeer allengs, na Beatrice’s dood, deze symboliseering, die vergeestelijking overhand kreeg en de reëele, zinnelijke grondmotieven +zijner liefde verdrong, blijkt het duidelijkst wel uit het feit dat Dante zijn herhaalde en diep-berouwde ontrouw aan de gestorven +geliefde gevoelt als een vergrijp tegen.... de Rede. Ook de zalige Beatrice trouwens, die hem zijnen afval van haar verwijt, +verstaat onder die ontrouw nog iets anders en meer dan amoureuse avonturen, al veroordeelt zij natuurlijk ook deze. + +</p> +<p>In de Vita Nuova beschrijft Dante zelf hoe, kort reeds na Beatrice’s dood, de aanblik eener “deernisvolle vrouwe” hem tot +een tijdelijke ontrouw verlokte. Maar nà deze “Vrouwe aan het Venster” hebben hem, behalve de vrouw waarmede hij huwde, nog +menige andere van den rechten weg doen afdwalen. Witte, de vermaarde Dante-kenner, somt er een zevental op, terwijl anderen +ook een verhouding aannemen tusschen Dante en de vrouw van zijn broeder. En de ontzetting die den dichter op zijn helletocht +aangrijpt over het lot van de echtbrekers Paolo en Francisca (Hel V. 139), een ontzetting zoo geweldig dat zij hem bewusteloos +doet neerstorten, schijnt wel op eenig schuldbesef te wijzen. Ik houd het zelfs voor waarschijnlijk dat ook nog tijdens het +leven van Beatrice Dante’s gedachten niet voortdurend en zeker niet onverdeeld aan haar behoorden. Zou Dante de twee “edele +dames” die hij tot “scherm der waarheid” gebruikte, dat wil zeggen die hij openlijk het hof maakte kwasi om zijn liefde voor +Beatrice te verbergen, niet eene iets meer dan geveinsde liefde hebben toegedragen? Waarom schreef hij in dien tijd, toch +een paar jaren, niets voor Beatrice en kan hij de <span class="pagenum">[<a id="xd0e649" href="#xd0e649">38</a>]</span>enkele gedichten dier periode welke in de Vita Nuova zijn opgenomen (<a href="#s7">§ VII</a>, <a href="#s8">VIII</a> en <a href="#s9">IX</a>) slechts op een zeer gedwongen wijze met Beatrice in verband brengen? Het zou mij niets verwonderen als Dante het oude troubadourstrucje +slechts achteraf had toegepast om twee werkelijke, voorbijgaande en later berouwde liefden te verontschuldigen. Zegt hij niet +zelf dat het vertrek van zijn eerste “schermo” hem “meer bedroefde dan hij tevoren voor mogelijk zou hebben gehouden”? (<a href="#s7">§ VII</a>) En huldigt hij het tweede niet zoo ondubbelzinnig dat “maar al te vele lieden er over spraken op eene wijze welke de hoofschheid +te buiten ging”? (<a href="#s10">§ X</a>) Mij dunkt, zelfs de in zijn gevoel het meest verkunstelde troubadour zou zich niet zoo aanstellen zonder er althans iets +van te meenen. Het waren “schoone en lieflijke” vrouwen en geen ongracelijke coquettes als b.v. de juffer achter wie Goethe +zijn liefde voor Kätchen Schönkopf verborg! Doch hoe dit zij, zéker mag men aannemen dat Dante’s latere liefden—voor een man +van zijn temperament spreekt het vanzelf—niet alle even platonisch geweest zullen zijn. In het begin der Vita Nuova moge hij +al verklaren: “dat de Liefde hem nooit beheerschte zonder den trouwen raad der Rede”, deze verklaring slaat slechts op de +levensperiode vòòr zijn achttiende jaar. Làter, in verschillende gedichten—en een dichter is in zijn Dichting altijd méér +waar dan in zijn voor Waarheid gegeven proza—spreekt hij wel anders. Bijvoorbeeld in het sonnet: “Sinds ’t negende van mijner +jonkheid jaren”: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">..En ’k weet hoe hij (Amor) ons ment en zweept en spoort....</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Want altijd in den kring van Amor’s krijt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is vrije wil dùs door zijn macht gebonden,<span class="pagenum">[<a id="xd0e674" href="#xd0e674">39</a>]</span></p> +<p class="line">Dat gansch vergeefs der Rede raad er strijdt;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Steeds kan een nieuwe spoor de flank hem wonden:</p> +<p class="line">Wat lust hem ook op ’t oogenblik berijdt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De nieuwe volgt hij wen hààr krachten zwonden.</p> +</div> +<p>Zijn dit niet woorden van een man die “het klappen van de zweep kent”? En wie, die niet behalve den zegen ook den vloek der +liefde gekend heeft bij ondervinding, zou een sonnet kunnen schrijven als dat, hetwelk Dante richtte aan Vrouwe Pietra degli +<span class="corr" id="xd0e686" title="Bron: Scrovigny">Scrovigni</span>, aan wie hij ook eenige groote canzonen gewijd had en die, als ook zij “symbool” is, toch zeker het best dit gansche ras +van nietige, maar wreede en “steen”-harde wezentjes verbeeldt, wier ijdelheid het goed geloof en den gullen hartstocht des +dichters pleegt te misbruiken. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Ik vloek den dag dat mij voor ’t eerst verblijd + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Het licht heeft dier <span class="corr" id="xd0e694" title="Bron: verraderlijkë">verraderlijke</span> oogen; +</p> +<p class="line">En ’t uur dat ge in mijn hart gekomen zijt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En hebt mijn ziel er ganschlijk aan onttogen.... etc.</p> +</div> +<p>Ik leg opzettelijk eenigszins den nadruk op Dante’s “afdwalingen”, omdat vele commentatoren en lezers in hunne teleurstelling +over het feit dat het karakter van den door hen bewonderden dichter niet precies beantwoordt aan hun eigen moreele overtuigingen, +die zoo gaarne zouden willen weg-“verklaren” met een gekunstelde geleerdheid, welke zonder twijfel zelfs Dante te kras zou +zijn geweest. Deze lieden bedoelen het goed, maar zij bewijzen de nagedachtenis van den <i>dichter</i> zeker geen dienst met hun pogingen om ook Dante’s “zondige” liefden te versymboliseeren. Want juist in het zoogenaamd zwak-menschelijke +van zijn liefdeleven vond Dante toch tenslotte die aanleiding tot strijd tegen zichzelf, tot opvoeding door zelftucht, die +de dichter—evenals trouwens elk werkelijk <span class="pagenum">[<a id="xd0e706" href="#xd0e706">40</a>]</span>karakter—behoeft om waarlijk groot te kunnen worden. + +</p> +<p>Ik zeide reeds dat overigens Dante, en ook Beatrice, deze afdwalingen op eene andere wijze veroordeelen dan de onthutste commentatoren. + +</p> +<p>Vòòrdat Dante, aan het aardsche paradijs gekomen, het gelaat der zalige Beatrice mag aanschouwen, spreekt zij hem aldus toe: + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>“Dante, omdat Virgilius weggaat, ween niet meer, ween nog niet, daar het om een ander zwaard (berouw) u voegt te weenen. (L. +B. XXX. 55–57). + + +</p> +<p>Aanschouw mij wel, wel ben, wel ben ik Beatrice; hoe verwaardigdet gij u tot den berg toe te komen? Wist ge niet dat hier +de mensch gelukkig is?” (73–75). +</p> +</div><p> + +</p> +<p>En de dichter verhaalt: + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>Mijne oogen vielen omlaag in de heldere bron, maar mij daarin ziende, trok ik ze terug tot het gras: zoo groote <i>schaamte</i> bezwaarde mij het voorhoofd. (76–78). +</p> +</div><p> + +</p> +<p>Later spreekt Beatrice tot de Engelen, die medelijden betoonen met den door hare verwijten geheel verslagen dichter: + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>“Eenigen tijd hield ik hem òp met mijn gelaat: de jeugdige oogen hem vertoonende, leidde ik hem, zoodat hij was met mij <i>op het goede doel gericht</i>. + + +</p> +<p>Zoodra ik op den dorpel was van mijn tweeden leeftijd en van leven verwisselde, pakte hij zich weg van mij en gaf hij zich +aan een ander. + + +</p> +<p>Wanneer ik van vleesch tot <i>geest</i> was opgerezen, en <i>schoonheid en deugd</i> mij waren gegroeid, was ik hem minder dierbaar en gevallig; + + +</p> +<p>en hij lichtte de schreden langs den <i>niet waren weg, valsche schijnbeelden des goeds volgende, die niet gaaf wedergeven wat zij beloofden</i>”. (121–132). +</p> +</div><p> + +</p> +<p>In den volgenden zang bekent Dante: + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e753" href="#xd0e753">41</a>]</span></p> +<div class="blockquote"> +<p>Weenende zeide ik: “<i>De tegenwoordige zaken</i> met hun valsche behagen, keerden mijne schreden, zoodra uw aanblik was schuilgegaan”. (XXXI 34–36). +</p> +</div><p> + +</p> +<p>Waarna Beatrice antwoordt: + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>“Toen u het eerst de schichten der begeerte der bedriegelijke zaken troffen, had ge u moeten opheffen, om mij, die niet meer +zoodanig was, te volgen. + + +</p> +<p>Gij moest niet meer uw vleugelen omlaag laten drukken om meer slagen te verwachten, <i>hetzij door een meisje</i>, of <i>eenige andere ijdelheid</i> met zoo korte bate.” (55–60). +</p> +</div><p> + +</p> +<p>Dit zijn Beatrice’s verwijten, naar aanleiding waarvan Dante zegt: + +</p> +<p>“Zulk een <i>zelfkennis</i> beet mij het hart, dat ik verwonnen viel (88)”. Men ziet het, ook andere dingen dan het naloopen van een meisje gelden der +hemelsche Beatrice voor afval van haar. Niet echter zijn huwelijk met Gemma Donati, de vrouw bij wie Dante vier, volgens anderen +zelfs negen kinderen verwekte. En ook de toch zeer reëele ontrouw in den gewonen zin des woords aan deze zijne echtgenoote +zelf wordt hem nergens verweten. Dante’s ontrouw, wat althans door hemzelf als zoodanig gevoeld wordt, is inderdaad een andere +dan de gewone en in zooverre hebben de redders zijner moraliteit gelijk, die meenen dat Beatrice’s verwijten op <i>geestelijke</i> afdwalingen, op verslapping van Dante’s geloofsijver of studie betrekking hebben. Het zware zelfberouw dat Dante kwelt is +niet het gewone zondegevoel van een man die een gestorven geliefde—en bovendien in dubbel opzicht zijn eigen vrouw—ontrouw +is; maar bovenal het besef dat telkens elkeen pijnigt die een levenstaak te vervullen heeft: tijd en geestkracht verspild, +verknoeid te hebben aan iets anders dan zijn hoogsten droom, zich van zijn weg te hebben laten afleiden door “ijdelheden van +korte bate”, door nietige alledaagschheden en <span class="pagenum">[<a id="xd0e785" href="#xd0e785">42</a>]</span>gebeurtenissen en <i>onder andere</i> òòk door een lichtzinnig leven, zooals Dante gedurende eenigen tijd in gezelschap van zijn zwager Forese Donati, den gulzigaard, +geleid schijnt te hebben. Cavalcanti, die—schoon volgens zijn tijdgenooten zelf niet zeer standvastig in zijn minnedienst—in +een merkwaardig sonnet de rol van “vriend die mij mijn feilen toont” op zich neemt, verwijt Dante diens “verwerpelijk” leven +na den dood van Beatrice scherp genoeg en vooral smartelijk genoeg om aan een reëele reden voor zijn verwijt te mogen gelooven, +al mag men anderzijds ook aannemen dat Dante, evenals de meeste zelf-aanklagers, zichzelf zwarter afschildert dan hij eigenlijk +was. Wanneer Dante op den Louteringsberg in den tuin waar de gulzigaards hun Tantaluskwelling ondergaan, Forese ontmoet, voegt +hij hem toe: + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>“Zoo ge u wederom in den geest haalt hoedanig gij met mij waart en ik met u, dan zal nog de herinnering u bezwaren” (XXIII +115–117). +</p> +</div><p> + +</p> +<p>En dat in dit “schandelijk” leven de pargoletta’s, de meisjes waarvan Beatrice gewaagt, een rol gespeeld zullen hebben, lijdt +ook voor Dante, die bovendien volstrekt geen gulzigaard was, geen twijfel. Ook het afschuwelijk-drastische droomgezicht der +Wellust als Sirene wijst er op. (L. B. XIX. 7.) Maar ik herhaal: zoozeer was Beatrice voor Dante tot een symbool geworden +dat hij zijn ontrouw slechts in zooverre als zondig voelde als zij hem werkelijk afhield van dien levensdroom dien Beatrice +in zijnen geest verbeeldde. En men betreure niet, en verdoezele nog minder, de afdwalingen van een man, wiens deugd en grootheid +juist daarin bestaan dat hij tròts den strijd zijner hartstochten telkens den stillen vrede zijner geestelijke hoogheid hervindt. +<span class="pagenum">[<a id="xd0e796" href="#xd0e796">43</a>]</span></p> +<p>De gedichten in het Nieuwe Leven opgenomen, werden geschreven tusschen 1283 en 1292, den tijd waarin Dante’s dichterschap +nog in zijn eerste ontwikkeling was. Maar ofschoon er hierdoor een zeer merkbaar verschil bestaat tusschen de vroegere en +latere, hebben zij toch alle onmiskenbaar dien zekeren gevoelstoon van innerlijke doorleefdheid, die hen tot zuivere lyriek +maakt, trots sommige gekunsteldheden welke een oppervlakkig beoordeelaar zouden kunnen misleiden. Ook dat het, overigens zoo +simpele verhaal, nog tal van niet eens oorspronkelijk verzonnen, maar direkt uit de provençaalsch-siciliaansch-toskaansche +poëzie overgenomen elementen bevat, vooral in het eerste gedeelte: het epitheton “<span lang="it">gentilissima</span>” voor de geliefde Vrouwe, het beven bij haren aanblik, de geheimhouding van zijn liefde voor de onbescheiden nieuwsgierigen +en het zich verstoppen achter een “schermo”, de bespotting door de aangebedene, de voorstelling der Liefde als Leenheer en +der minnaars als diens Getrouwen, het eten van het hart des minnaars, en tal van andere reminiscenzen, ja plagiaten, waarop +in de aanteekeningen nog hier en daar zal worden gewezen of van welke men in de gedichten in het Aanhangsel parallelplaatsen +zal kunnen vinden—dit alles, dat soms den indruk geeft alsof Dante opzettelijk in één werk alle kenmerken der oude minnepoëzie +heeft willen bijeenbrengen; dit alles behoeft tòch den lezer in het minst niet te doen twijfelen aan de “echtheid” van het +gevoel dat Dante bezielde toen hij het in dien half-traditioneelen vorm uitte. Evenmin het feit dat deze lyriek achteraf zoo +gemakkelijk tot één allegorisch geheel te vereenigen bleek. Want—en hier raak ik aan het kenmerk van alle waarlijk groote +lyriek—Dante’s poëzie was geen <i>stemmings</i>kunst, wisselend als spelende golfjes, maar al zijn <span class="pagenum">[<a id="xd0e805" href="#xd0e805">44</a>]</span>poëzie werd gedragen door éénzelfden, standvastigen onderstroom van innerlijkst <i>gevoel</i>, dat wil zeggen door éénen levensdrang, éénzelfde stuwing naar het innerlijk aanschouwde ideaal van hun schepper. Hierdoor +komt het dat het meerendeel van deze lyrische gedichten van aanvang af en niettegenstaande de toevalligheid van hun ontstaan, +voorbeschikt was later deel uit te maken van een grooter werk, dat in zijn geheel dien innerlijksten levensdrang zou versymboliseeren. + +</p> +<p>Er zijn duidelijk drie fasen in Dante’s liefde tot Beatrice te onderscheiden; fasen waarin zich in het kort de geheele ontwikkeling +der minnepoëzie zooals die in het voorgaande werd geschetst, herhaalt. Ten eerste de nog bijkans geheel traditioneel-chevalereske +vereering van het lieflijke meisje, waarbij men eigenlijk niet goed weet of haar uiterlijke schoonheid dan wel haar innerlijke +deugd er het werkelijke motief van is, of begeerte dan wel zuivere bewondering den grondtoon er van vormt. Verwarring, verbijstering +is het overheerschende gevoel dat Beatrice in Dante teweeg brengt. Wanhoop om de onthouding van haar groet en om haar bespotting +van zijn hulpelooze onthutstheid bij haar aanblik, vervult hem veel sterker dan elke andere aandoening. Die aanblik vermoordt +hem en toch is de gedachte alléén aan haar hem niet voldoende, hij moet haar zien, hij <i>begeert</i> haar <i>schoonheid</i>. Als “Amor hem bespringt” vergeet hij hoe haar nabijheid hem eigenlijk martelt, + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">En dan, wijl ik voor eigen zwakheid zwicht, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Kom ’k bleek, ontdaan, van alle kracht begeven, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Tot u, of me ook ùw blik genezing biedt.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Haar zoo ik opzie tot uw zoet gezicht, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Begint nog smartlijker mijn hart te beven, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En ’k voel hoe ’t leven uit mijn adren vliedt. (<a href="#s16">§ XVI</a>) +</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e835" href="#xd0e835">45</a>]</span><p>Maar nu volgt, na een psychischen schok, welken ik, met <span class="corr" id="xd0e838" title="Bron: Rosetti">Rossetti</span>, alleen kan toeschrijven aan Beatrice’s huwelijk, een tijdperk van verpuring, van een volkomen kuische vereering, waarin +“woorden die zijn Vrouwe prijzen” Dante’s eenige gelukzaligheid uitmaken. Het is de periode die opent met de reeds genoemde +groote canzone “Gij Vrouwen edel, die de liefde kent” en het sonnet waarin hij spreekt van de ontwaking der liefde in het +“edel hart”. Dante’s taal is nu oorspronkelijker en machtiger, zijn hart rustiger; hij begeert niet meer haar schoonheid, +maar prijst alleen haar deugd en als Amor thans weer al zijn zinnen uitdrijft en hem geheel met de gedachte aan haar vervult, +is hij niet langer verbijsterd, maar gelukkig. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Zoolang nu heeft mij Amor in zijn macht + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En mij gewend aan zijne heerschappij, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat even hard als eerst mijn slavernij</p> +<p class="line">Mij scheen, zij thans mij lieflijk lijkt en zacht. (<a href="#s27">§ XXVII</a>). +</p> +</div> +<p>In de derde fase, wanneer door Beatrice’s dood het toch altijd min of meer onnatuurlijk geëxalteerde van zijn onzinnelijk +verlangen is opgeheven, stijgt Dante’s vereering tot een zuiver geestelijke aanbidding, welke hij wel, misleid door het medelijden +der “Vrouwe aan het Venster” voorbijgaand zal kunnen verzaken, maar welke hij ten laatste “door het leed gelouterd” toch weer +terugvindt in een volkomen, maar woordelooze, innerlijke aanschouwing der “uit zichzelf stralende” zalige Beatrice. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Boven die sfeer die ’t allerwijdste kringt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vermag mijn geest als stille zucht te stijgen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een nieuw begrip, dat Liefde in leed verkrijgen</p> +<p class="line">Mij deed, heeft hem tot zulk een vlucht bezwingt.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e864" href="#xd0e864">46</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">En daar, waarheen heel zijn verlangen dringt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ziet hij een Vrouwe voor wie de englen neigen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zòò stralend dat mijn pelgrim-geest in d’ eigen</p> +<p class="line">Lichtgloed haar schouwt, die uit haar wezen blinkt.</p> +</div> +<p class="alignright">(<a href="#s41">§ XLI</a>). + + +</p> +<p>De gedichten geven dus een doorloopende ontwikkeling weer en het verklarend proza behoeft slechts weinig uit te weiden om +deze ontwikkeling duidelijk in het licht te stellen. Toch geeft het op enkele plaatsen méér dan een noodzakelijke uiteenzetting +van omstandigheden. En op deze plaatsen blijkt het sterkst Dante’s bewuste opzet om met behulp van zijn later-geschreven, +rustig, min of meer stijf en doctrinair proza, zijne van leven sidderende liefdeslyriek voor te stellen als de theologisch-moreele +allegorie der ziel die God zoekt. Zoo is bijvoorbeeld alléén in het proza sprake van het mystieke getal negen en zijn klaarblijkelijk +verband met de Drie-eenheid en Beatrice; zoo wordt alléén in het proza het woord “salute” opzettelijk gebezigd op een wijze +waarop het zoowel Beatrice’s “groet” als “Genade, Heil, Verlossing” beteekent. Ook uit het <i>schiften</i> van zijn gedichten blijkt dat Dante slechts die opnam die zich voor een symbolische uitlegging het best leenden. Van sommige +weggelaten gedichten kan misschien gezegd worden dat zij òf te veel herhalingen bevatten van wat in de wel-opgenomene beter +en schooner gezegd is, òf zelfs dat deze latere omwerkingen ervan zijn. Maar waarom het geheel oorspronkelijke “Sinds ’t negende +van mijner jonkheid jaren”, waarvan hierboven reeds iets werd aangehaald, weggelaten? Niet toch wijl het geen volkomen zuivere +uiting van Dante’s gevoel zou zijn. Integendeel! Juist omdat er méér dan Dante wenschte uit bleek, hoezeer hij ontvankelijk +was voor andere liefde dan platonische vereering en middeleeuwsche <span class="pagenum">[<a id="xd0e884" href="#xd0e884">47</a>]</span>aanbidding. Het sonnet harmonieerde niet met den grondtoon der Vita Nuova. En hetzelfde geldt voor het sonnet aan Lisette +(zie <a href="#aanh">aanhangsel</a>), wanneer deze althans werkelijk de Vrouwe aan het Venster is. Het valt uit den toon, het doet deze Vrouwe wereldscher, ik +zou haast zeggen koketter zien, dan de sonnetten die alleen haar deernis prijzen. + +</p> +<p>Het sonnet (<a href="#s24">§ XXIV</a>) waarin Dante de nadering achter elkaar van Monna Vanna (Cavalcanti’s geliefde), bijgenaamd Primavera, en Monna Bice beschrijft, +eindigt: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">En Amor sprak—wel heeft mijn geest ’t vernomen— + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Déze is de Lente en Liefde noem ik hààr + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die op haar volgt, zoozeer gelijkt ze mij.</p> +</div> +<p>Maar eerst later, onder het schrijven van het proza, valt hem de gedachte in deze Primavera te beschouwen als vòòrloopster +van Bice en haar waren naam Giovanna af te leiden van Johannes den Dooper, om op deze wijze gelegenheid te hebben Bice zelf +te vergelijken met den Zaligmaker. + +</p> +<p>Het is hier de plaats om even de veelbesproken vraag te behandelen welke de eigenlijke beteekenis van den titel “Vita Nuova” +is. Sommige commentatoren meenen dat met het woord <span lang="it">“nuovo” (novo, novello)</span> dat in het oud-italiaansch behalve voor “nieuw” ook wel wordt gebezigd voor “jong, jeugdig, lentelijk”, gedoeld wordt op +de intrede van een nieuw levens<i>tijdperk</i>, zoodat de titel ware te vertalen met “Jeugdleven”. Zelfs al was deze opvatting in overeenstemming te brengen met Dante’s +eigen schoolsche indeeling der menschelijke leeftijden, later door hem in het Convitto gegeven, waar de <i lang="it">adoleszenza</i> duurt van het 1ste tot het 25ste, de <i lang="it">gioventu</i> van het 26ste tot 45ste jaar (Conv. I. 1 en IV 24), dan nog zou ik mij aansluiten <span class="pagenum">[<a id="xd0e917" href="#xd0e917">48</a>]</span>bij hen die, evenals het geheele werk ook den titel symbolisch duiden in den zin van ontwaking, wedergeboorte, liefdelente. +Dante had van zijn eenzame kindsheid vòòr het negende jaar waarschijnlijk geen aangename, althans geen bijzondere herinneringen. +Hij begon eerst werkelijk te leven toen de verschijning van Beatrice hem uit dit onbeduidende voorbestaan deed ontwaken, het +nieuwe in zijn leven is niet het begin van een nieuwen <i>levenstijd</i>, maar van een nieuwen <i>zielstoestand</i>. Dat dit overigens ook reeds de opvatting was van Dante’s voorgangers bewijst dit gedicht van Raimbaut d’Aurenga: + +</p> +<div class="poem" lang="it"> +<p class="line">Ab <i>nou</i> cor et ab <i>nou</i> talen, +</p> +<p class="line">ab <i>nou</i> saben et ab <i>nou</i> sen, +</p> +<p class="line">et ab <i>nou</i> belh captenemen, +</p> +<p class="line">vuelh un bon <i>nou</i> vers comensar; +</p> +<p class="line">e qui mos bons <i>nous</i> motz enten, +</p> +<p class="line">ben er plus <i>nous</i> a son viven, +</p> +<p class="line">qu’om vielhs s’en deu <i>renovelar</i></p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line"><i>(Met een nieuw hart en nieuw verlangen,</i></p> +<p class="line"><i>Met nieuw begrip en nieuwe bedoeling</i></p> +<p class="line"><i>Op een nieuwe en schoone wijze,</i></p> +<p class="line"><i>Wil ik een schoon nieuw lied beginnen;</i></p> +<p class="line"><i>En wie mijn schoone nieuwe woorden verstaat,</i></p> +<p class="line"><i>Zal zekerlijk vernieuwd worden in zijn leven,</i></p> +<p class="line"><i>Zoodat zelfs een oud man zich zal verjongen).</i></p> +</div> +<p>De driedeeling waarvan ik hierboven sprak is niet willekeurig. Zij wordt door Dante zelf aangegeven. Twee malen toch spreekt +hij in het proza over een “materia nuova”, een nieuwe stof die hij zal gaan behandelen en beide malen juist op de plek waar +de door mij gekenschetste verandering in zijn gemoedstoestand plaats grijpt. Ik heb daarom mijne vertaling in drie “gedeelten” +gesplitst, die elk eindigen met de hierboven aangehaalde gedichten. Dat deze indeeling, <span class="pagenum">[<a id="xd0e990" href="#xd0e990">49</a>]</span>de meest logische, ook werkelijk de juiste is, wordt naar mijn meening nog aannemelijk gemaakt door eene eigenaardigheid der +compositie, welke voor zoover ik weet nog door niemand werd opgemerkt. Reeds sedert lang werd er op gewezen dat de volgorde +der gedichten zoo symmetrisch is dat zij onmogelijk toevallig kan zijn. De cyclus bestaat namelijk uit 26 sonnetten of althans +kleinere gedichten van ééne strophe en 5 canzones, elk van 2 tot 6 strophen, welke gedichten aldus gegroepeerd zijn: + + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>(9s + c). c. 4s. c. 4s. c. (9s + c).</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Of de symmetrie dezer reeks werkelijk een verborgen bedoeling heeft laat ik in het midden; gegeven Dante’s zin voor formalisme +lijkt het mij wel waarschijnlijk. Ik wijs er nu echter op dat bij mijn driedeeling de afscheidingen zoodanig vallen dat de +eerste beide hoofdstukken elk omvatten 10 en het derde 11 gedichten. Beschouwt men nu het laatste sonnet als een soort van +epiloog—en inderdaad bevat het het resultaat van de geheele voorgaande ontwikkeling—dan is deze indeeling in <i>drie</i> (drie-eenheid) hoofdstukken, van elk <i>tien</i> (volmaakte getal) gedichten geheel in overeenstemming met diezelfde getallenmystiek die ook de indeeling der Commedia beheerscht. +(<i>Drie</i> boeken, waarvan twee bestaande uit 33 (3 × 10 + 3) zangen en een uit 33 zangen + Proloog). + +</p> +<p>Over het proza nog een paar opmerkingen. Het verhalend gedeelte ervan, dat tot begrip van het <i>verband</i> der gedichten dient, is niet geheel en al een vinding van Dante. Reeds de provençaalsche troubadours plachten zulke uitleggingen, +razo’s, als biografische aanteekeningen aan de losse gedichten hunner collega’s toe te voegen, o.a. bij de liederen van Bertrand +de Born, en ook in oudere Italiaansche <span class="pagenum">[<a id="xd0e1012" href="#xd0e1012">50</a>]</span>canzoniere’s of liederenbundels treft men ze aan. Maar wel is Dante de eerste, en hij bleef ook de eenige, die zélf, een gehééle +reeks van gedichten door zulk verklarend proza—ook hij noemde het “ragione”—in een onderling logisch verband bracht. Behalve +dezen verband-leggenden tekst evenwel bevat het boekje ook nog korte glossen over bouw en indeeling der gedichten elk afzonderlijk. +Dante noemt ze “divisioni”. Sommige commentatoren, onder anderen reeds dadelijk Boccaccio, hebben deze divisioni geschrapt +of als latere kantteekeningen van anderen beschouwd. Maar zij behooren niettemin wezenlijk tot het werk. Zij laten ons Dante +zien in heel zijne, voor ons modern gevoel soms bijna lachwekkende schoolschheid. Maar zòò was de 27-jarige autodidakt, die +zich, zonder universitaire opleiding en waarschijnlijk ook zonder geregeld onderwijs, alle wetenschappen van zijn tijd, alle +christelijk-schoolsche wijsheid en waanwijsheid, moest eigen maken. Wie zich vermag in te denken in dien onstilbaren dorst +naar weten en overzien die dezen tijd beheerschte en de behoefte aan systematiek die hiervan een gevolg is, zal het niet langer +zoo héél absurd vinden dat de dichter Dante, maar toch die dichter die, zooals zijn eerste biograaf, Villani († 1336) zeide: +“eenigszins trotsch was op zijn weten en minachtend-verwaten”, met een soms pijnlijke dorheid zijn eigen schoonste lyrische +uitingen beredeneert, zelfs nog daar, waar de structuur zoo eenvoudig en doorzichtig is, dat iedere nadere verklaring ervan +niet anders kan schijnen dan een overbodige pedanterie. En toch is zelfs in deze divisioni wel hier en daar een gevoeliger +toon te hooren. Is de overweging waarom de divisioni tijdens het leven van Beatrice achter de gedichten, maar na haar dood +er vòòr geplaatst worden: namelijk <span class="pagenum">[<a id="xd0e1014" href="#xd0e1014">51</a>]</span>dat door ze aldus te plaatsen, de gedichten zonder gevolg of geleide optreden en daardoor “meer verweduwd zullen schijnen”, +is deze skrupule belachelijk-sentimenteel of kinderlijk-beminnelijk? Zéker is zij niet de dorre overweging van een kwasi-wetenschappelijk +glossateur. En voorts vergete men niet, dat het ook niet de volgroeide geleerde is die het proza der Vita Nuova schreef, maar +juist de nog ongeleerde en daardoor tot geleerdheidsvertoon geneigde beginneling; de jonge man, die wel graag Latijnsche auteurs +aanhaalt en ook zelfs wel een brief in die taal weet te schrijven, maar wien het toch veel moeite kostte Boëtius en Cicero +te lezen; die over Ptolomaeus spreekt zonder diens stelsel goed te kennen en die aan het slot van zijn boekje zelf zòò diep +gevoelt dat hij eerst nog “veel studeeren” moet alvorens hij zijn liefde waardiglijk zal kunnen opvoeren tot de verheerlijking +en dienst van haar, zijn Beata Beatrix, zijn ideaal van Schoonheid en Deugd en ook ons aller goddelijke troosteres en leidster, +hoe wij haar ook noemen. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Beatrice dus werkelijkheid en symbool, de Vita Nuova spontane lyriek en bedachte allegorie. Zoo is ook de Divina Commedia +een schepping waarin zuiverst gevoel versmolt met hoogste gedachte. En dezelfde gedachte als die welke de Vita Nuova beheerscht: +de loutering van den geest door begeerte, afdwaling, leed, berouw en terugkeer heen tot de hoogste Liefde. In beide werken +dezelfde drievoudige synthese: subjektiviteit en objektiviteit, realisme en idealisme, gevoel en verstand; een synthese, jong +en lieflijk in de Vita Nuova, mannelijk en grootsch in de Commedia. Het is zooals Rossetti zegt in zijn “<span lang="en">Early Italian poets</span>”<span class="corr" id="xd0e1023" title="Bron: ..">:</span> “Door de geheele Vita Nuova heen <span class="pagenum">[<a id="xd0e1026" href="#xd0e1026">52</a>]</span>zingt een geluid als het eerste zachte murmelen dat wij hooren ergens op een verre weide en dat ons voorbereidt op den aanblik +der zee.” +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Literatuur. Van de ontzaglijk uitgebreide Dante-literatuur noem ik hier alleen die werken die mij bij de samenstelling dezer +inleiding en van de aanteekeningen van het meeste nut waren. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Giovanni Melodia: La Vita Nuova. 1905, tekst met zeer uitgebreid commentaar. + +</p> +<p>Michele Scherillo: La Vita Nuova. 1911, eveneens met uitvoerig commentaar. + +</p> +<p>I. del Lungo: <span lang="it">Beatrice nella Vita e nella poesia del secolo XIII</span> 1891. + +</p> +<p>Fr. Pasqualigo: <span lang="it">Pensieri sull’ allegoria della Vita Nuova di Dante</span> 1896. + +</p> +<p>Karl Vossler: <span lang="de">Die philosophischen Grundlagen zum “Süssen neuen Still”</span> 1904. + +</p> +<p>Fr. Xaver. Kraus: <span lang="de">Dante, sein Leben und sein Werk</span>. 1897. + +</p> +<p>D. G. <span class="corr" id="xd0e1060" title="Bron: Rosetti">Rossetti</span>: <span lang="en">Early Italian Poets</span>. + +</p> +<p>Henri Hauvette: Dante. Inleiding tot de studie van de Divina Commedia. 1913. (Wereldbibliotheek). + +</p> +<p>H. J. Boeken: De Hel, de Louteringsberg en het Paradijs; in proza vertaald. (Wereldbibliotheek). + + + + + + +</p> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#n1src" id="n1">1</a></span> Van alle in deze Inleiding aangehaalde gedichten van Dante, (buiten die der Vita Nuova) of van zijn voorgangers en tijdgenooten +vindt men de geheele vertaling in het Aanhangsel. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e557src" id="xd0e557">2</a></span> De Siciliaan Jacopo da Lentino. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e560src" id="xd0e560">3</a></span> De Toskaan Guittone d’Arezzo. +</p> +</div> +</div> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e1070" href="#xd0e1070">54</a>]</span><div class="body"><span class="pagenum">[<a id="xd0e1073" href="#xd0e1073">55</a>]</span><div class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#toc">Inhoud</a>] +</span><h2 class="normal">Voorrede</h2> +<p>In dat gedeelte van het boek mijner herinnering, vòòr hetwelk weinig te lezen zoude zijn, bevindt zich een opschrift, hetwelk +luidt: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line"><span class="letterspaced" lang="la">INCIPIT VITA NOVA<a class="noteref" id="xd0e1083src" href="#xd0e1083">1</a>.</span></p> +</div> +<p>Onder hetzelve vind ik de woorden geschreven, welke het mijne bedoeling is in dit boekske weer te geven, zoo niet in hun geheel, +dan tenminste hun zin. + + + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1088" href="#xd0e1088">56</a>]</span></p> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote" lang="nl-1900"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1083src" id="xd0e1083">1</a></span> Het nieuwe leven begint; of: Hier begint het “Nieuwe +leven.” +</p> +</div> +</div> +<div class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#toc">Inhoud</a>] +</span><h2 class="normal">Eerste gedeelte</h2> +<h2 class="sub">(1274–1287).</h2> +<div class="div2" id="s1"> +<h3 class="normal">§ I.</h3> +<p>Negen malen welhaast na mijne geboorte was de hemel des lichts<a class="noteref" id="xd0e1099src" href="#xd0e1099">1</a> tot hetzelfde punt weergekeerd, voor zoover zijn eigen omloop betreft, toen mijnen oogen voor het eerst verscheen de glorierijke +Vrouwe mijner Gedachte, die door velen, die niet wisten hoe haar te moeten noemen, Beatrice werd geheeten<a class="noteref" id="xd0e1107src" href="#xd0e1107">2</a>. Zij had reeds zoolang in dit leven verwijld, dat zich gedurende haren tijd de bestarde hemel het twaalfde gedeelte van eenen +graad naar het oosten bewogen had<a class="noteref" id="xd0e1140src" href="#xd0e1140">3</a>: zoodat zij mij verscheen ongeveer in het begin van haar negende jaar en ik haar aanschouwde ongeveer aan het einde van het +mijne. En zij verscheen mij omkleed met de edelste kleur, een bescheiden en eerzaam rood, omgord en getooid naar den trant +welke haren zeer jeugdigen leeftijd betaamde. Op dit oogenblik, zegge ik naar waarheid, begon de geest des levens<a class="noteref" id="xd0e1145src" href="#xd0e1145">4</a>, die in de verborgenste kamer des harten woont, zoo sterk te beven, dat hij tot in de geringste aderen zich schrikkelijk +deed gevoelen; en bevende sprak hij deze woorden: “<i lang="la">Ecce Deus fortior me, qui veniens dominabitur mihi</i>”<a class="noteref" id="xd0e1177src" href="#xd0e1177">5</a>. Toen begon de dierlijke geest, die woont in die hooge kamer, waarheen alle zinnelijke geesten hunne waarnemingen dragen, +zich <span class="pagenum">[<a id="xd0e1180" href="#xd0e1180">57</a>]</span>zeer te verbazen, en sprekende tot de geesten des gezichts, zeide hij deze woorden: “<i lang="la">Apparuit jam beatitudo vestra</i>”<a class="noteref" id="xd0e1185src" href="#xd0e1185">6</a>. Toen begon de natuurlijke geest, die woont in dat deel des lichaams, waar voor onze voeding wordt zorg gedragen, te jammeren +en zeide weenende: “<i lang="la">Heu miser, quia frequenter impeditus ero deinceps!</i>”<a class="noteref" id="xd0e1191src" href="#xd0e1191">7</a>. Van toen af, zegge ik, heeft Amor<a class="noteref" id="xd0e1194src" href="#xd0e1194">8</a> mijnen geest, die zoo schielijk met hem gehuwd was, beheerscht en begon hij eene zoo groote en zekere macht over mij te verkrijgen, +door de kracht welke mijne verbeelding hem schonk, dat ik genoodzaakt was geheel en al naar het hèm beviel te handelen. Zeer +dikwijls beval hij mij den aanblik van die jeugdige engel te zoeken; zoo dat ik in mijne jonkheid haar ook herhaaldelijk zocht; +en ik zag haar van een zoo ongekend en lofwaardig wezen, dat men zekerlijk van haar kon zeggen die woorden van den dichter +Homeros: “Zij scheen niet de dochter van een sterfelijk mensch, doch van eenen god.”<a class="noteref" id="xd0e1205src" href="#xd0e1205">9</a> En het geviel dat haar beeld, hetwelk voortdurend in mij was, ofschoon het mij met de koenheid der Liefde regeerde, ganschelijk +was van eene zòò edele deugdzaamheid, dat het nimmer gedoogde dat de Liefde mij beheerschte zonder den trouwen raad der rede, +in die zaken waar zulk een raad nuttig was te hooren. Doch daar een te lang vertoeven bij de hartstochten en handelingen eener +zoo prille jeugd, eenigszins zou kunnen gelijken op verzinsel, zal ik daarvan afscheid nemen; en vele zaken overslaande, welke +ik evenals het volgende zou kunnen verhalen, wil ik overgaan tot die woorden, welke in mijn geheugen in grooter paragrafen +staan geschreven. + + + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1223" href="#xd0e1223">58</a>]</span></p> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ II.</h3> +<p>Toen er zoovele dagen waren voorbij gegaan, dat juist negen jaren vervuld waren<a class="noteref" id="xd0e1229src" href="#xd0e1229">10</a> sedert de bovenbeschreven verschijning dier Allerlieflijkste<a class="noteref" id="xd0e1237src" href="#xd0e1237">11</a>, gebeurde het op den laatste dezer dagen dat deze bewonderenswaardige Vrouwe mij verscheen, gekleed in zuiver-witte kleur, +temidden van twee edele dames, die van ouderen leeftijd waren; en voorbij schrijdend door eene straat, wendde zij de oogen +naar dien kant waar ik, vol vreeze, stond: en in hare onuitsprekelijke hoofschheid<a class="noteref" id="xd0e1245src" href="#xd0e1245">12</a>, welke nu in de Eeuwigheid vergolden wordt, groette zij mij met een blik zoo vol van deugden<a class="noteref" id="xd0e1256src" href="#xd0e1256">13</a>, dat het mij toescheen als zage ik de grenzen aller zaligheid. Het uur waarop haar allerzoetste groet mij gewerd, was juist +het negende van dien dag: en omdat het de eerste reize was dat hare woorden zich tot mijne ooren bewogen, werd ik door zulk +eene verteedering bevangen, dat ik mij als dronken van de menigte afzonderde. En ik vlood naar de eenzaamheid mijner kamer +en zette mij daar tot peinzen over deze zeer hoofsche Vrouwe. + + +</p> +</div> +<div class="div2" id="s3"> +<h3 class="normal">§ III.</h3> +<p>En terwijl ik over haar peinsde overviel mij een zoete sluimer, in welken mij een wonderbaar gezicht verscheen: het leek mij +dat ik in mijne kamer eenen vuurkleurigen nevel zag, binnen welken ik de gedaante onderscheidde van eenen man van vreeswekkend +aanschijn voor wie hem aanschouwden: maar toch scheen hij, wat hemzelf betrof, zoo vroolijk dat het verwonderlijk was: en +sprekende zeide hij vele dingen, waarvan ik slechts weinig verstond, waaronder <span class="pagenum">[<a id="xd0e1272" href="#xd0e1272">59</a>]</span>echter deze woorden: “<i lang="la">Ego Dominus tuus</i>”<a class="noteref" id="xd0e1277src" href="#xd0e1277">14</a>. In zijne armen meende ik eene slapende gestalte te zien, naakt<a class="noteref" id="xd0e1280src" href="#xd0e1280">15</a>, behalve dat zij mij gehuld leek in een kleed van teeder rood; welke gestalte ik na zeer aandachtige beschouwing herkende +als die Vrouwe des Heils<a class="noteref" id="xd0e1285src" href="#xd0e1285">16</a>, die mij den vorigen dag eenen groet had waardig geacht. En het leek mij dat de verschijning in de eene hand iets hield dat +geheel en al brandde en het leek mij dat hij deze woorden tot mij sprak: “<i lang="la">Vide cor tuum</i>”<a class="noteref" id="xd0e1299src" href="#xd0e1299">17</a>. En nadat hij eene pooze aldus gestaan had, leek het mij dat hij de slapende wekte, en zòò sterk was hij door de kracht van +zijnen geest, dat hij haar dit voorwerp, dat brandde in zijne hand, deed eten; hetwelk zij weifelend at<a class="noteref" id="xd0e1302src" href="#xd0e1302">18</a>. Hierna, kort daarop, veranderde zijne vreugde in bitterst geklag: en aldus klagend, nam hij de Vrouwe opnieuw in zijne armen +en het scheen mij dat hij met haar hemelwaarts vlood: waarover ik in zulk eenen hevigen angst geraakte dat mijn lichte sluimer +het niet kon verduren, maar afbrak en ik ontwaakte. En onmiddellijk begon ik te peinzen; en ik vond dat het uur waarop het +gezicht mij verschenen was, het vierde uur geweest was van dien nacht: zoodat het duidelijk blijkt dat het het eerste uur +was van de negen laatste uren des nachts. En steeds peinzend over wat mij verschenen was, nam ik mij voor het aan velen bekend +te maken, die in dien tijd vermaarde troubadours waren: en omdat ik reeds uit mijzelf de kunst geleerd had in rijmen te spreken<a class="noteref" id="xd0e1312src" href="#xd0e1312">19</a>, nam ik mij voor een sonnet te maken, in hetwelk ik eenen groet bracht aan alle Getrouwen der Liefde<a class="noteref" id="xd0e1320src" href="#xd0e1320">20</a>; en hen verzoekend om hun oordeel over mijn gezicht, beschreef <span class="pagenum">[<a id="xd0e1325" href="#xd0e1325">60</a>]</span>ik hen wat ik in mijnen slaap gezien had. En ik begon toen dit sonnet: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Elk edel hart,<a class="noteref" id="xd0e1330src" href="#xd0e1330">21</a> dat juist der Liefde gloed, +</p> +<p class="line">Tot voor welks aanschijn deze woorden dwalen—</p> +<p class="line">Opdat het mij zijn meening moog’ verhalen— + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">In naam van Amor, zijnen Heer, mijn groet!</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Reeds henen was dra ’t derde deel gespoed</p> +<p class="line">Der uren waarin alle sterren stralen,</p> +<p class="line">Toen plotseling Amor tot mij neer kwam dalen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zòò, dat herinnring nòg mij beven doet.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Vol vreugde scheen hij me eerst terwijl zijn handen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Droegen mijn hart, en in zijn armen had + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hij mijn Meestres, sluimrend in lichtrood kleed;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Toen riep hij haar; en van mijn hart dat brandde, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zag ’k hoe zij schuchter, schoon gehoorzaam, at.... + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En klagend vlood hij als in bitter leed.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet bestaat uit twee gedeelten: in het eerste gedeelte breng ik mijnen groet en vraag ik antwoord; in het tweede duid +ik aan waarop geantwoord moet worden. Het tweede gedeelte begint hier: “Reeds henen was....”</i></p> +</div> +<p>Op dit sonnet werd door velen en in verschillenden zin geantwoord, en onder hen die antwoordden bevond zich hij, dien ik mijnen +grootsten vriend noem<a class="noteref" id="xd0e1370src" href="#xd0e1370">22</a>. Deze schreef toen een sonnet, hetwelk begint: “Ge zaagt, naar het mij schijnt, het hoogste goed”<a class="noteref" id="xd0e1378src" href="#xd0e1378">23</a>. En het was zoo te zeggen het begin der vriendschap tusschen hem en mij toen hij vernam dat ik degene was die hem zulks had +gezonden. De ware beteekenis van den droom werd toen door niemand gezien, maar thans is zij zelfs den meest onnoozelen duidelijk<a class="noteref" id="xd0e1406src" href="#xd0e1406">24</a>. + + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1436" href="#xd0e1436">61</a>]</span></p> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ IV.</h3> +<p>Van dit gezicht af begon mijn natuurlijke geest belemmerd te worden in zijne werking, wijl mijne ziel geheel was overgegeven +aan de bepeinzing dier Allerlieflijkste, zoodat ik binnen korten tijd van eenen zoo broozen en zwakken staat werd, dat het +vele vrienden bij mijnen aanblik bekommerde; en velen, die vol nieuwsgierigheid waren, gaven zich moeite van mij te weten +te komen wat ik van alle dingen het liefste voor anderen wilde verbergen. En ik, hun lastig aandringen bemerkend, antwoordde +hen door den wil der Liefde, die mij zulks beval volgens den raad der Rede, dat Liefde degeen was die mij dus had doen worden: +ik zeide Liefde, omdat ik in mijn gelaat zoovele harer teekenen droeg, dat ik het niet kon verbergen. En wanneer zij mij vroegen: +“Om welke is het dat de Liefde u dus heeft verteerd?” dan zag ik hen glimlachende aan en zeide niets. + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ V.</h3> +<p>Op eenen dag gebeurde het dat deze Allerlieflijkste gezeten was dààr, waar gesproken wordt over de Koningin der Glorie<a class="noteref" id="xd0e1447src" href="#xd0e1447">25</a>, en ik bevond mij op eene plaats, van welke ik mijne gelukzaligheid kon zien: en midden tusschen haar en mij, in rechte lijn, +zat eene edele dame van zeer bekoorlijk aanschijn, die mij dikwijls aanzag, zich verwonderend over mijn staren, hetwelk bij +haar scheen te eindigen; zoodat velen eveneens zich verwonderden. En zoo machtig werd mijne ziel aangegrepen, dat, toen ik +die plaats verliet, ik achter mij hoorde zeggen: “Ziet, hoe gindsche dame het uiterlijk van dezen ontstelt”. En toen zij haren +naam noemden, begreep ik dat zij dit zeiden <span class="pagenum">[<a id="xd0e1458" href="#xd0e1458">62</a>]</span>van haar die in het midden gezeten had van de rechte lijn, welke uitging van de lieflijke Beatrice en eindigde in mijne oogen. +Dit vertroostte mij ten zeerste, omdat het mij de zekerheid gaf dat mijn geheim dien dag niet door mijne blikken aan anderen +bekend was geworden: onmiddellijk bedacht ik deze edele dame tot een scherm der waarheid te maken<a class="noteref" id="xd0e1460src" href="#xd0e1460">26</a>; en zoo vaardig betoonde ik mij hierin binnen korten tijd, dat de meeste lieden die over mij spraken, waanden mijn geheim +te weten. Achter deze dame verborg ik mij eenige jaren en maanden; en om den anderen het eerder te doen gelooven, maakte ik +voor haar zekere gedichtjes, welke het niet mijne bedoeling is hier neer te schrijven, tenzij dan voorzoover zij betrekking +hebben op de lieflijke Beatrice; en daarom laat ik ze allen terzijde, behalve dat ik iets er van zal over schrijven dat haren +lof schijnt te bevatten. + + +</p> +</div> +<div class="div2" id="s6"> +<h3 class="normal">§ VI.</h3> +<p>Ik zeg dan dat in dien tijd, toen deze dame een scherm was voor mijne zoo groote liefde, voorzoover althans mijzelf betrof, +de begeerte in mij opkwam den naam der Allerlieflijkste uit te spreken en hem te doen vergezellen van vele namen van vrouwen, +in het bijzonder van den naam dier edele dame; en ik nam de namen van zestig der schoonste vrouwen uit die stad, alwaar mijne +Vrouwe door den allerhoogsten Koning geplaatst was, en ik stelde eenen brief samen in den vorm eener serventese<a class="noteref" id="xd0e1473src" href="#xd0e1473">27</a>, welke ik niet zal opschrijven; en ik zoude hiervan geen melding gemaakt hebben, ware het niet om aldus te zeggen wat, terwijl +ik hem samenstelde, wonderbaarlijkerwijze geviel, namelijk dat de naam mijner Vrouwe op geen enkele andere plaats kon komen +te staan tusschen de namen dier vrouwen dan op de negende. + + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1487" href="#xd0e1487">63</a>]</span></p> +</div> +<div class="div2" id="s7"> +<h3 class="normal">§ VII.</h3> +<p>Het geschiedde dat de dame, door middel van welke ik zoo langen tijd mijne begeerte had verborgen, uit bovenbedoelde stad +vertrok en zich begaf naar eene zeer verre streek: waarover ik, als verbijsterd door het verlies mijner schoone bescherming, +mij meer bedroefde dan ikzelf tevoren voor mogelijk zou hebben gehouden. En bedenkende dat, wanneer ik niet het een of ander +droevigs zeide over haar vertrek, de lieden al spoedig mijn geveins zouden bemerken, nam ik mij voor er ietwat over te klagen +in een sonnet, hetwelk ik wil opschrijven, omdat mijne Vrouwe de onmiddellijke aanleiding voor zekere woorden was, welke in +het sonnet staan, gelijk duidelijk is voor wie het begrijpt: en ik schreef toen dit sonnet<a class="noteref" id="xd0e1493src" href="#xd0e1493">28</a>, hetwelk begint: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Gij, die ’k voorbij langs Amor’s weg zie schrijden,</p> +<p class="line">Nu wilt aandachtig beiden: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zaagt ge ooit een smart gelijk de mijne groot?</p> +<p class="line">O wilt mijn klacht niet ongeduldig mijden:</p> +<p class="line">Hoort, hoe aan alle lijden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn ledig hart sleutel en toevlucht bood.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Niet naar gering verdienst mij te onderscheiden,</p> +<p class="line">Maar uit genâ bereidde + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Amor me een leven, zoet als geen genoot;</p> +<p class="line">En dikwijls hoorde ik heimlijk mij benijden:</p> +<p class="line">Wat deugd kon zulk verblijden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Schenken een hart dat vreugde vroeger vlood!</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Maar ’t lot kwam mij den overmoed ontstelen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dien ’k zelf ontnam aan Liefde’s schoonen schat; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zòò arm bleef ik, dat</p> +<p class="line">Ik zelfs den moed mis ’t andren mee te deelen</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">En—als uit schaamt’ ’t gebrek dat hij bezat, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo menigeen der wereld wou verhelen— + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Des blijden rol blijf spelen,</p> +<p class="line">Terwijl mijn hart smelt in der tranen nat.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e1546" href="#xd0e1546">64</a>]</span><div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet heeft twee hoofdgedeelten: in het eerste namelijk is het mijne bedoeling den Getrouwen der Liefde deze woorden +van den profeet Jeremia toe te roepen:</i> “<span lang="la">O vos omnes, qui transitis per viam, attendite et videte, si est dolor sicut dolor meus</span><a class="noteref" id="xd0e1554src" href="#xd0e1554">29</a>; <i>en hen te smeeken naar mij te willen luisteren. In het tweede verhaal ik in hoedanig een leven de Liefde mij geplaatst had, +in eenen anderen zin evenwel dan de laatste gedeelten van het sonnet aanwijzen<a class="noteref" id="xd0e1559src" href="#xd0e1559">30</a> en zeg ik wat ik verloren heb. Het tweede gedeelte begint hier: “Niet naar gering verdienst....”</i></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s8"> +<h3 class="normal">§ VIII.</h3> +<p>Na het vertrek van deze edele dame behaagde het den Heer der Engelen tot zijne glorie te roepen eene jonkvrouw, jeugdig en +van lieflijk aanschijn, die zeer bemind was in bovenbedoelde stad; wier lichaam ik ontzield zag liggen te midden van vele +vrouwen, die erbarmelijk weenden. Toen, mij herinnerend dat ik haar wel gezien had in gezelschap der Allerlieflijkste, kon +ik enkele tranen niet weerhouden; en nog weenende nam ik mij voor eenige woorden te zeggen over haren dood, ter vergelding +daarvan dat ik haar enkele malen samen met mijne Vrouwe gezien had. En hierop zinspeelde ik ietwat in het laatste deel der +woorden welke ik erover schreef, hetgeen duidelijk blijkt aan dengene, die het begrijpt<a class="noteref" id="xd0e1567src" href="#xd0e1567">31</a>; en ik schreef toen deze twee sonnetten, van welke het eerste begint: “Klaagt, al wie mint....” en het tweede: “O lage Dood....”<a class="noteref" id="xd0e1628src" href="#xd0e1628">32</a>. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Klaagt, al wie mint, nu ge Amor zelf hoort klagen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vernemend zijner diepe droefnis <span class="corr" id="xd0e1653" title="Bron: rêen">reên</span>: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Veel vrouwen zag hij jammerend bijeen,</p> +<p class="line">Wier bitter leed erbarmen scheen te vragen,</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e1660" href="#xd0e1660">65</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">Omdat de lage Dood wreed heeft verslagen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een edel hart, vol zoete <span class="corr" id="xd0e1666" title="Bron: lieflijkhêen">lieflijkheên</span>, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Verwoestend wat het meest, na de eer, in een</p> +<p class="line">Minlijke maagd der wereld moet behagen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Nu hoort wat laatste eer Amor haar bewees: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Over der doode lieflijk beeld gebogen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zag ’k weenen hem in tastbare gedaant’,</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En dikwijls hief hij zijn gelaat, betraand + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Omhoog, tot waar de ziel reeds was getogen</p> +<p class="line">Van haar, wier blijde schoonheid men ééns prees.—</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit eerste sonnet bestaat uit drie gedeelten. In het eerste roep ik de Getrouwen der Liefde aan en wek ik hen op te weenen; +en ik zeg dat hun Heer weent, en ik zeg dit opdat zij, vernemend de reden waarom hij weent, meer geneigd zullen zijn naar +mij te luisteren. In het tweede verhaal ik deze reden; in het derde spreek ik van een eerbewijs dat de Liefde aan deze jonkvrouw +betoonde. Het tweede gedeelte begint hier: “Veel vrouwen....”, het derde hier: “Nu hoort....”</i></p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">O lage Dood! vijand der teedre harten,</p> +<p class="line">Oervader aller smarten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Doemsprake wreed en onafwentelbaar! + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Nu ’k met een hart van zorg en weedom zwaar, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Droef-peinzend ommewaar,</p> +<p class="line">Blijve in uw blaam mijn tong vermoeinis tarten!</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Om nog uw lage snoodheid te verzwarten,</p> +<p class="line">Roepe ik langs weg en markten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uw <span class="corr" id="xd0e1711" title="Bron: ergstë">ergste</span> arglist uit; schoon ze openbaar + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Voor elk reeds is, opdat door deze maar + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toorn moge ontbranden waar</p> +<p class="line">Anders slechts Liefde ontgloeien doet de harten.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Nu moet wel de aarde om haar ontluistring rouwen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Want wat er ’t hoogst te prijzen valt: de deugd, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Bloeiend in blijde jeugd,</p> +<p class="line">Ontnaamt ge haar in deze hoofsche vrouwe.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e1729" href="#xd0e1729">66</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">Haar naam wil ik u verder niet ontvouwen: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Elk kent hem wien haar schoonheid heeft verheugd. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Nooit hope hij, wiens deugd</p> +<p class="line">’t Hoogst heil niet heeft verdiend, haar weer te aanschouwen.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet bestaat uit vier gedeelten: in het eerste gedeelte roep ik den Dood aan met enkele zijner toepasselijke benamingen; +in het tweede zeg ik, tot hem sprekende, de reden welke mij beweegt hem te smaden; in het derde gisp ik hem: in het vierde +wend ik mij tot een onbepaald persoon, ofschoon deze in mijne bedoeling wèl bepaald is. Het tweede gedeelte begint hier: “Nu +’k met een hart....”; het derde hier: “Om nog uwe lage....”; het vierde hier: “Nooit hope hij....”</i></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s9"> +<h3 class="normal">§ IX.</h3> +<p>Eenige dagen na den dood dezer jonkvrouw gebeurde er iets<a class="noteref" id="xd0e1748src" href="#xd0e1748">33</a>, tengevolge waarvan ik de bovenbedoelde stad moest verlaten en mij begeven in de richting dier streek waar de edele dame +vertoefde, die mijne bescherming geweest was, ofschoon het doel mijner reis niet zoo verwijderd was als zij. En niettegenstaande +ik in gezelschap van vele anderen was, mishaagde mij deze tocht, naar mijn uiterlijk deed blijken, zoozeer, dat mijne zuchten +nauw bij machte waren de beklemming uiting te geven welke mijn hart gevoelde, omdat ik mij van mijne gelukzaligheid verwijderde. +En toen verscheen mij in mijne verbeelding mijn allerzoetste Heer, die mij beheerschte door de deugd dier allerlieflijkste +Vrouwe, als een pelgrim gekleed, licht en onaanzienlijk. Hij leek mij verbijsterd en zag ter aarde, behalve dat het mij nu +en dan scheen dat zijne oogen zich wendden tot eene schoone stroomende en heldere rivier, welke vloeide langs den weg, waarop +ik mij bevond. Het leek mij dat Amor mij riep en deze woorden zeide: “Ik kom van die <span class="pagenum">[<a id="xd0e1753" href="#xd0e1753">67</a>]</span>dame, die langen tijd uwe bescherming is geweest en ik weet dat zij niet zal terugkeeren; en daarom heb ik dat hart, hetwelk +ik u bij haar deed hebben, nu bij mij en breng het naar eene dame, die nu voortaan uwe bescherming zal zijn gelijk deze het +was”; en hij noemde haar mij, zòò, dat ik haar goed kende. “Maar in elk geval, indien ge iets zegt van de woorden welke ik +nu tot u heb gesproken, zoo doe het geheel op zulk eene wijze dat uit hen niet blijke de voorgewende liefde welke gij voor +deze betoond hebt en welke gij nu aan eene andere zult moeten betoonen.” En deze woorden gezegd hebbende, verdween de verschijning +geheel plotseling, tengevolge van het groote aandeel dat, naar het mij scheen, de Liefde mij van zich gaf: en, als veranderd +in mijn uiterlijk, reed ik dien dag zeer zwijgzaam en vergezeld van vele zuchten. Toen de dag voorbij was begon ik hierover +dit sonnet, hetwelk begint: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Onlangs, terwijl ik mijmerende reed, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Moede en misnoegd om mijnen langen tocht, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zag ’k, halfweegs, vòòr mij doemen wie mij docht</p> +<p class="line">Amor, in pelgrim’s licht gewaad gekleed.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zijn aanschijn was als van een man die leed: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">’t Leek of hij tegen eigen wenschen vocht, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wijl, ’t hoofd omlaag, of hij te mijden zocht</p> +<p class="line">Der menschen blik, hij zuchtend verder schreed.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Hij zag me, en bij den naam riep hij mij toe, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zeggend: “Ik ben uit dit ver oord gekomen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Waar door mijn wil de Liefde uw harte bindt;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">En ’k peins waar ’k nieuwe vreugden voor u vind.”</p> +<p class="line">Toen vulden zòò mij Liefde’s zoete droomen,</p> +<p class="line">Dat hij verdween en ’k niet bemerkte hoe.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet heeft drie gedeelten: in het eerste gedeelte zeg ik hoe ik de Liefde ontmoette en hoe hij mij verscheen; <span class="pagenum">[<a id="xd0e1791" href="#xd0e1791">68</a>]</span>in het tweede zeg ik wat hij mij zeide, ofschoon niet geheel en al, uit vreeze mijn geheim te zullen verraden; in het derde +zeg ik hoe hij verdween. Het begint hier: “Hij zag me....”; het derde hier: “Toen vulden zòò....”</i></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s10"> +<h3 class="normal">§ X.</h3> +<p>Na mijne terugkomst zette ik mij er toe de dame te zoeken, die mijn Heer mij genoemd had op den weg der zuchten. En opdat +mijne woorden korter zijn mogen, zeg ik dat ik in weinig tijds haar zoodanig tot mijne bescherming maakte, dat maar al te +vele lieden er over spraken op eene wijze, welke de hoofschheid te buiten ging, waardoor ik mij dikwijls zeer hard bedrukt +gevoelde. En om deze reden, dat wil zeggen om dit overdreven gerucht, hetwelk mij schandelijk scheen te belasteren, gebeurde +het dat de Allerlieflijkste, die de vernietigster is van alle kwaad en Koningin der deugd, langs eenen weg mij voorbij schrijdende, +mij haren zoeten groet, in welken gansch mijne gelukzaligheid was gelegen, ontzegde. En, eenigszins van mijn voorgenomen plan +afwijkend, wil ik trachten te doen verstaan wat haar groet door zijne deugd in mij verrichtte. + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XI.</h3> +<p>Zoo zegge ik dan, dat wanneer zij van ergens verscheen, door de hoop op haren wonderen groet, niemand meer mijn vijand bleef, +maar een brand van liefde mij vervulde, welke mij iedereen die mij gedeerd had deed vergeven: en wanneer iemand mij dan iets +gevraagd hadde, zou mijn antwoord alleen geweest zijn: “Liefde”, met een gelaat, omkleed van deemoed. En wanneer zij een weinig +nader was aan <span class="pagenum">[<a id="xd0e1803" href="#xd0e1803">69</a>]</span>het groeten, drong een geest van Liefde, alle andere zinnelijke geesten overwinnend, de zwakke geesten des gezichts naar buiten +en zeide tot hen: “Gaat henen uwe Vrouwe te begroeten”, en hij bleef in hunne plaats. En wie de Liefde had willen kennen, +hadde zulks gekund door de siddering mijner oogen te bestaren. En wanneer dit Allerlieflijkste Heil mij groette, was de Liefde +niet zulk een hindernis dat zij mijne niet te bevatten gelukzaligheid verduisterde, maar als door eene overmaat van zoetheid +werd zij zoodanig, dat mijn lichaam, hetwelk dan geheel en al onder hare heerschappij was, zich dikwijls slechts bewoog als +een zwaar en onbezield ding. Zoodat het duidelijk blijkt dat in haren groet mijne gelukzaligheid woonde, welke dikwijls mijn +bevattingsvermogen te buiten ging en overgolfde. + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XII<span class="corr" id="xd0e1808" title="Niet in bron">.</span></h3> +<p>Thans tot mijn onderwerp terugkeerend, zegge ik, dat toen mijne gelukzaligheid mij werd ontzegd, eene zoo groote smart mij +overkwam, dat ik mij van de menschen afzonderde en mij naar eene eenzame plek begaf om daar den grond met bittere tranen te +baden: en nadat ik mij door dit weenen eenigszins had verlicht, zette ik mij in mijne kamer, alwaar ik kon klagen zonder gehoord +te worden. En hier riep ik om erbarmen tot de Vrouwe der Hoofschheid, en zeggende: “O Liefde, help uwen Getrouwe”, sliep ik +weenende in als een geslagen knaapje. Het geviel omstreeks het midden van mijnen slaap dat het mij toescheen als zage ik in +mijne kamer naast mij zitten eenen jongeling, gehuld in een sneeuwblank gewaad; en zeer nadenkend, naar zijn aanschijn te +oordeelen, keek hij naar mij waar ik lag; en toen hij mij eene pooze had <span class="pagenum">[<a id="xd0e1812" href="#xd0e1812">70</a>]</span>aangekeken, scheen het mij dat hij mij zuchtende riep, en hij zeide mij deze woorden: “<i lang="la">Fili mi, tempus est ut praetermittantur simulacra nostra</i>”.<a class="noteref" id="xd0e1817src" href="#xd0e1817">34</a> Toen scheen het mij dat ik hem herkende, omdat hij mij aldus riep als hij reeds herhaalde malen mij in mijne zuchten geroepen +had. En hem aanziende scheen het mij dat hij erbarmelijk weende en het leek als verwachtte hij van mij eenig antwoord; waarop +ik, mij beheerschend, aldus tot hem begon te spreken: “Heer der Edelmoedigheid, waarom weent ge?” En hij zeide mij deze woorden: +“<i lang="la">Ego tamquam centrum circuli, cui simili modo se habent circumferentiae partes; tu autem non sic</i>”<a class="noteref" id="xd0e1823src" href="#xd0e1823">35</a><a class="noteref" id="xd0e1825src" href="#xd0e1825">36</a>. Hierop peinzende over zijne woorden, scheen het mij dat hij zeer duister gesproken had, zoodat ik mij dwong tot spreken, +en ik zeide hem deze woorden: “Wat is dit, o Heer, hetwelk ge tot mij spreekt met zoo groote duisterheid?” En hij zeide tot +mij in de volkstaal<a class="noteref" id="xd0e1833src" href="#xd0e1833">37</a>: “Vraag niet meer dan u nuttig is”. En hierop begon ik met hem te spreken over den groet, welke mij geweigerd was; en ik +vroeg hem de reden hiervan, waarop mij door hem op deze wijze werd geantwoord: “Onze Beatrice vernam van zekere lieden die +over u spraken, dat de dame, die ik noemde op den weg der zuchten, door u eenigen overlast ondervond. En daarom heeft de Allerlieflijkste, +die eene vijandin is van allen aanstoot, zich niet verwaardigd u te groeten, vreezende dat ook zij gelegenheid tot aanstoot +zoude geven. Vandaar dat ik, wijl zij werkelijk uw geheim door lange gewoonte eenigszins kent, wensch dat ge enkele woorden +op rijm zult <span class="pagenum">[<a id="xd0e1843" href="#xd0e1843">71</a>]</span>zeggen in welke gij samenvat de macht, welke ik door haar over u bezit, en hoe gij de hare waart, dadelijk van uwe kindsheid +af. En roep hieromtrent tot getuige dengene die het weet en zeg hoe ge hem bidt dat hij haar dit moge mededeelen: en ik, die +zelf diegene ben, zal het gaarne verklaren; en daardoor zal zij uwen wensch gevoelen, en dezen gevoelende, zal zij de woorden +der bedrogenen begrijpen. Maar zorg dat uwe woorden als het ware bemiddelaars zijn, zòò dat ge niet onmiddellijk tot hààr +spreekt, hetgeen niet betaamt. En zend hen nergens, waar zij door haar vernomen kunnen worden, zonder mij; maar tooi hen met +zoete harmonie<a class="noteref" id="xd0e1845src" href="#xd0e1845">38</a>, in welke ik aanwezig zijn zal telkenkeer zulks noodig is.” En deze woorden gezegd hebbende verdween hij, en mijn slaap werd +afgebroken. Waarop ik, mij bezinnend, bevond dat dit gezicht mij verschenen was in het negende uur van dien dag; en nog eer +ik deze kamer verliet nam ik mij voor eene ballade te maken, in welke ik datgene wat mijn Heer mij had opgelegd, zou uitvoeren, +en ik schreef daarop deze ballade, welke aldus begint: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Mijn Lied, nu ga, en bid met zoetste zangen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Amor, mijn Heer, dat hij u begeleid’ + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Naar mijn Meestres en zòò mijn zaak bepleit’</p> +<p class="line">Dat ge vergeving voor mij moogt erlangen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Mijn Lied, wel zijt ge hoofsch en zoo bescheiden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat gij u onbevreesd + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Ook onverzeld zoudt ov’ral kunnen wagen;</p> +<p class="line">Doch om gansch zeker elk gevaar te mijden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zult ge dien goeden geest, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Amor, om zijn geleide en bijstand vragen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wijl zij die luistren moet naar al uw klagen— + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wen, als ’k geloof, haar hart zich van mij keert + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En Amor zelf u niet te spreken leert—</p> +<p class="line">Onvriendelijk wellicht u zoude ontvangen.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e1880" href="#xd0e1880">72</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">Hebt ge aldus mijn Gebiedster dan gevonden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En medelij gevraagd, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Spreek dan tot haar met zoete stem deez’ woorden;</p> +<p class="line">“Meestres, hij die mij tot u heeft gezonden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wenscht, zoo het u behaagt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat ge uit mijn mond zijn verontschuldging hoorde. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Liefde is ’t die zijn gezicht zoozeer verstoorde, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat hij ùw schoon in andren waant te zien, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zoo zijn blik hèn hulde schijnt te biên,</p> +<p class="line">Toch in zijn hart naar ù slechts blijft verlangen.”</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zeg haar: “Meestres, zòò wankloos en volkomen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Heeft hij u lief gehad, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat ù getrouw te dienen al zijn dagen,</p> +<p class="line">Van aanvang af ’t hoogst doel was zijner droomen.” + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zoo zij twijfelt, dat + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zij ’t Amor, die de Waarheid zelf is, vrage. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En smeek tenslotte dat het haar behage— + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wanneer vergeving schenken haar verdriet— + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat zij voor haar te sterven mij gebied’,</p> +<p class="line">En dankbaar zal ik dit bevel ontvangen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Maar zeg tot Hem, wien ’k al mijn heil moet danken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vòòrdat hij henen gaat, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Opdat hij haar mijn onschuld moog’ verzeekren:</p> +<p class="line">“’k Bid u terwille van mijn zoete klanken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat gij haar niet verlaat, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar van uw trouwen slaaf tot haar blijft spreken. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En mocht zij hem vergeven door ùw smeeken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat hem haar blik dien schoonen vree dan meld’”. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn lieflijk Lied, van Liefde zelf verzeld,</p> +<p class="line">Ga nu tot haar om eere en troost te erlangen.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Deze ballade bestaat uit drie gedeelten: in het eerste zeg ik haar waarheen zij gaan moet en spreek ik haar moed in opdat +zij met te meer vertrouwen gaan moge; en ik zeg onder wiens geleide zij zich stellen moet indien zij veilig en zonder eenig +gevaar gaan wil; in het tweede zeg ik datgene wat zij behoort te doen verstaan; in het derde geef ik haar verlof te gaan wanneer +zij wil, haren gang aanbevelend in de hoede der fortuin. Het tweede gedeelte begint hier: “Hebt ge aldus....”; het derde hier: +“Mijn lieflijk Lied....” Een of ander zoude hier kunnen <span class="pagenum">[<a id="xd0e1948" href="#xd0e1948">73</a>]</span>tegenwerpen dat hij niet begreep tot wien mijne aanspraak in de tweede persoon zich richtte, aangezien de ballade niets anders +is dan de woorden zelf welke ik spreek: en ik zeg daarom dat ik van zins ben dit bezwaar op te lossen en te verklaren in ditzelfde +boekske op eene andere, nog twijfelachtiger plaats; en dan zal diegene die hier mocht twijfelen of op deze wijze bezwaar mocht +maken, het wel begrijpen.</i></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s13"> +<h3 class="normal">§ XIII.</h3> +<p>Na het bovenbeschreven gezicht, reeds de woorden geschreven hebbende, welke Amor mij bevolen had te spreken, begonnen vele +en vreemde gedachten mij te bestoken en te verzoeken, elke haast onwederstaanbaar: onder welke gedachten vier mij het meest +de rust des levens verstoorden. De eerste van hen was deze: “Goed is de heerschappij der Liefde omdat zij het streven van +haren getrouwe aftrekt van al wat laag is”. De tweede was deze: “Niet goed is de heerschappij der Liefde, omdat, hoe meer +geloof haar getrouwe in haar stelt, hoe zwaarder en smartelijker weg hij moet gaan”. De derde was deze: “Het woord liefde +is zòò zoet te hooren, dat het mij onmogelijk schijnt dat hare eigen werking in de meeste dingen anders dan zoet zoude zijn, +aangezien de namen zich richten naar de genoemde dingen, gelijk geschreven staat: ‘<i lang="la">Nomina sunt consequentia rerum</i>’”<a class="noteref" id="xd0e1958src" href="#xd0e1958">39</a> <a class="noteref" id="xd0e1961src" href="#xd0e1961">40</a>. De vierde was deze: “De Vrouwe, de liefde tot wie u aldus in het nauw brengt, is niet als andere vrouwen, zoodat zij gemakkelijk +het hart zoude kunnen verlaten”. En elk dezer gedachten bestookte mij zoozeer, dat zij mij deed staan als een die niet weet +langs welken weg zijne reis leidt, zoodat hij wil voortgaan, doch niet weet waarhenen. En als ik er over peinsde <span class="pagenum">[<a id="xd0e1966" href="#xd0e1966">74</a>]</span>eenen gemeenschappelijken weg voor hen te zoeken, dat wil zeggen eenen, waarover zij het allen eens waren, bleek deze weg +mij zeer tegen den zin: namelijk Medelijden aan te roepen en mij in hare armen te werpen. En verblijvend in dezen staat, kwam +de begeerte in mij op er in rijmen over te schrijven; en ik schreef vervolgens dit sonnet, hetwelk begint: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Van Liefde spreken nu al mijn gedachten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Doch zòò verward is hun verscheidenheid, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat de eene fel haar heerschappij bestrijdt,</p> +<p class="line">Terwijl mij de andre staag naar haar doet smachten;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">D’een telkens weer mij drijft tot wilde klachten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En de aâr mij stilt met hoop van zaligheid; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En dààrin slechts hoor ik eenstemmigheid,</p> +<p class="line">Dat zij alleen van Meelij heul verwachten.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Dus weet ik niet naar welke ik luistren moet; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En wil ik spreken: ’k weet niet hoe of wat; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zoozeer ben ’k in der Liefde dool gevangen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En wèl zie ik, dat wil ’k ooit rust erlangen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">’k Vrouw Meelij, die met mij nooit meelij had,</p> +<p class="line">Mijn vijandin, ter hulpe roepen moet.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet kan in vier gedeelten worden verdeeld; in het eerste zeg ik en zet ik uiteen, dat al mijne gedachten over de Liefde +zijn; in het tweede zeg ik dat zij uiteenloopend zijn en verhaal ik van hunne verscheidenheid; in het derde zeg ik in welk +opzicht allen het eens schijnen te zijn; in het vierde zeg ik dat ik, willende spreken over de Liefde, niet weet vanwaar mijne +stof te nemen, en dat wanneer ik haar van hen allen nemen wil, ik mijne vijandin, Vrouwe Medelijden, moet te hulp roepen. +Ik zeg “Vrouwe” bedoelende op eene schampere wijze te spreken. Het tweede gedeelte begint hier: “Doch zòò verward....”; het +derde hier: “En daarin slechts....” het vierde: “Dus weet ik niet....”</i></p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e2004" href="#xd0e2004">75</a>]</span></div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XIV.</h3> +<p>Na den krijg dier verschillende gedachten geviel het dat de Allerlieflijkste ergens kwam, waar vele edele dames vereenigd +waren; naar welke plaats ik werd medegenomen<a class="noteref" id="xd0e2010src" href="#xd0e2010">41</a> door eenen vriend, die geloofde mij een groot genoegen te bereiden door mij te brengen waar zoo vele vrouwen hunne schoonheid +toonden. Waarop ik, ternauwernood wetende waarhenen ik geleid werd, mij toevertrouwende<a class="noteref" id="xd0e2015src" href="#xd0e2015">42</a> aan dien man—die intusschen zijnen vriend aan de uiterste grens des levens bracht—tot hem zeide: “Waarom zijn wij tot deze +vrouwen gegaan?” Daarop antwoordde hij: “Om te zorgen dat zij waardiglijk gediend worden”. En de waarheid is dat zij daar +bijeen waren om eene edele dame gezelschap te houden, die dien dag gehuwd was; aangezien het, volgens gebruik<a class="noteref" id="xd0e2028src" href="#xd0e2028">43</a> in de bovenbedoelde stad, betaamde dat men haar gezelschap hield bij den eersten maaltijd dien zij nuttigde in de woning +van haren jongen echtgenoot. Zoodat ik, geloovende mijnen vriend een genoegen te doen, mij voornam dezen vrouwen, die haar +gezelschap hielden, van dienst te zijn. En toen ik dit juist besloten had, leek het mij als voelde ik eene vreemde siddering +beginnen in de linker zijde van mijne borst en zich plotseling over alle deelen mijns lichaam uitbreiden. Toen, zegge ik, +leunde ik mij onmiddellijk tegen eene muurschildering, welke de zaal omgaf; en vreezende dat anderen mijne siddering zouden +hebben opgemerkt, sloeg ik de oogen op en naar de vrouwen ziende, ontwaarde ik onder hen de lieflijke Beatrice. Toen werden +mijne geesten zoodanig overweldigd door de kracht welke de Liefde verkreeg, ziende zich in zoo groote nabijheid dier allerlieflijkste +Vrouwe, dat geen meer in mij leven bleven dan alleen de geesten <span class="pagenum">[<a id="xd0e2054" href="#xd0e2054">76</a>]</span>des gezichts; en zelfs deze bleven nog buiten hunne werktuigen, omdat de Liefde in hunne verheven plaats wilde huizen, ten +einde die wonderbare Vrouwe te kunnen zien. En ofschoon ik een ander was dan eerst, bedroefde ik mij toch zeer over die geestjes, +die luide jammerden en zeiden: “Als deze ons niet aldus uit onze plaats gebliksemd had, zouden wij nu daar het wonder dier +Vrouwe kunnen aanzien, zooals de anderen, onze gelijken, doen”. Ik zeg dat vele dier dames, mijne verandering hebbende opgemerkt, +zich begonnen te verwonderen; en pratende spotteden zij over mij met de Allerlieflijkste<a class="noteref" id="xd0e2056src" href="#xd0e2056">44</a>, waarop mijn argelooze vriend, dit bemerkende, mij bij de hand nam en, mij leidend uit het gezicht dier dames, mij vroeg +wat ik had. Hierop rustte ik eene pooze, en nadat mijne doode geesten weder waren herrezen en de verdrevene weder tot hunne +plaatsen waren teruggekeerd, zeide ik tot mijnen vriend deze woorden: “Ik heb mijne voeten gezet in dat deel des levens, vanwaar +men niet weder kan terugkeeren, al wilde men.” En ik nam afscheid van hem en trok mij terug in de kamer der tranen, in welke +ik, weenende en beschaamd, tot mijzelven zeide: “Als deze Vrouwe mijnen toestand kende, ik geloof niet dat zij aldus mijn +uiterlijk zou bespotten, maar ik geloof veeleer dat zij diep medelijden er mede hebben zou.” En aldus klagen blijvend, nam +ik mij voor woorden te spreken waardoor ik, mij tot hààr richtend, haar de oorzaak mijner verandering zou verklaren en zou +zeggen dat ik wel wist dat men die niet kende en dat, indien men haar gekend had, ik geloofde dat elkeen medelijden gevoeld +zou hebben: en ik nam mij voor dit te zeggen, hopende dat het bij toeval haar ter oore zou komen; en ik schreef toen dit sonnet, +hetwelk aldus begint: + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e2087" href="#xd0e2087">77</a>]</span></p> +<div class="poem"> +<p class="line">Bespotten zie ik u met de andre vrouwen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn aanschijn, want de reden kent ge niet + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Waarom het dus verandert en verschiet</p> +<p class="line">Telkens wanneer ’k uw schoonheid mag aanschouwen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zoo ge het wist: wèl zoude ’t u berouwen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ge mij niets dan die bespotting biedt. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">’t Is wijl, wen Amor mij dicht bij u ziet,</p> +<p class="line">Hem vult zulk overmoedig zelfvertrouwen,</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Dat, woedend onder mijn ontstelde zinnen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hij deze doodt en gene gansch verdrijft, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Om veilig, in hùn plaats naar u te staren.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar zòò niet is de Liefde in mij gevaren, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat niet mijn hart toch tevens pijnen blijft</p> +<p class="line">Om mijn gemartelde en verdreven zinnen.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet verdeel ik niet in gedeelten, omdat eene verdeeling alleen gemaakt wordt om den zin der verdeelde zaak open te +leggen; zoodat dit, aangezien het door zijne verhaalde aanleiding voldoende duidelijk is, geene verdeeling behoeft. Weliswaar +bevinden zich onder de woorden, waarin de aanleiding tot dit sonnet verhaald wordt, eenige twijfelachtige woorden, namelijk +waar ik zeg dat de Liefde al mijne geesten doodt en alleen die des gezichts in leven blijven, ofschoon dan buiten hunne werktuigen. +En deze moeilijkheid is onmogelijk op te lossen voor wie niet in dezelfde mate der Liefde plichtig is; en voor hen die zulks +zijn, is datgene wat die moeilijkheid zou oplossen duidelijk; en daarom is het niet goed voor mij deze moeilijkheid te verklaren, +aangezien mijne woorden òf vergeefs zouden zijn òf overbodig.</i></p> +</div> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XV.</h3> +<p>Na deze nieuwe verandering werd ik sterk vervuld van eene gedachte welke mij zelden meer verliet, maar mij voortdurend weer +hernam en aldus tot mij sprak: “Daar ge zulk een spotwaardig uiterlijk aanneemt wanneer ge in de nabijheid dier Vrouwe zijt, +waarom dan zoekt ge haar te zien? Wanneer zij u <span class="pagenum">[<a id="xd0e2129" href="#xd0e2129">78</a>]</span>daarnaar vroeg, wat zoudt ge hebben te antwoorden? aangenomen dat ge het vrije gebruik van al uwe vermogens hadt wanneer ge +haar toespreken moest.” En eene andere, schuchtere gedachte, antwoordde op deze en zeide: “Wanneer ik mijne vermogens niet +verloor en zoo vrij ware dat ik kon antwoorden, zoude ik haar zeggen dat, zoodra ik mij hare wonderbare schoonheid verbeeld, +dadelijk ook een verlangen in mij opkomt om haar te zien, hetwelk van zoo groote kracht is, dat het doodt en verwoest in mijne +herinnering al wat er tegen op zoude kunnen staan; en daardoor weerhouden mij de geleden smarten niet om opnieuw haren aanblik +te zoeken.” Waarop ik, bewogen door deze gedachten, mij voornam eenige woorden te zeggen, in welke ik, mij tegenover haar +verontschuldigend over mijn gedrag, ook zou verhalen van wat mij in hare nabijheid overkwam; en ik schreef dit sonnet, hetwelk +aldus begint: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Al wat weerstreeft in mijnen geest moet sterven, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wanneer ’k, o Schoone Vreugd, tot u wil gaan.</p> +<p class="line">Maar “Vlucht” spreekt Amor, “wilt ge u niet verderven”, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als hij mij vindt in uw nabijheid staan.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Mijn aanschijn toont in wisselende verven + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Des harten strijd en zwijmend leune ik aan</p> +<p class="line">’t Gemuurde, en ’t is of ik de steenen “sterven!” + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hoor zuchten in dier wanhoop dronken waan.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Wie dus mij ziet bevlekt zijn ziel van zonde, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo mijn verbijstering hem niet verweekt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Tot droeve deernis en een zachte klacht</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Om Meelij, dat uw spot zòò diep verwondde + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat uit mijn brekende oogen het slechts smeekt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Den Dood, van wien alleen ’t nog troost verwacht.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet kan in twee gedeelten worden verdeeld; in het eerste zeg ik de reden waarom ik mij niet houden kan <span class="pagenum">[<a id="xd0e2167" href="#xd0e2167">79</a>]</span>naar mijne Vrouwe te gaan; in het tweede zeg ik wat mij overkomt doordat ik tot haar ga; en dit gedeelte begint hier: “Maar: +Vlucht, spreekt Amor....” En dit tweede gedeelte is nog verder te verdeelen in vijven, volgens vijf verschillende mededeelingen: +want in het eerste zeg ik wat de Liefde, geraden door de Rede, mij zegt wanneer ik in hare nabijheid ben; in het tweede zet +ik den toestand van mijn hart uiteen naar het voorbeeld van mijn gelaat; in het derde zeg ik hoe alle zekerheid mij ontvalt; +in het vierde zeg ik dat degeen die geen medelijden met mij betoont zondigt, omdat zulks mij eenigermate zou hebben getroost; +in het laatste zeg ik waaròm men medelijden moet hebben, namelijk wegens den deerniswaardigen blik welke mij in de oogen komt; +want deze deerniswaardige blik is verwoest, dat wil zeggen is voor een ander niet meer zichtbaar tengevolge van de spot mijner +Vrouwe, welke tot een dergelijk gedragen diegenen medesleept die misschien zulk medelijden hadden kunnen betoonen. Het tweede +gedeelte begint hier: “Mijn aanschijn toont....”; het derde hier: “En ’t is of ik....”; het vierde: “Wie dus mij ziet....”; +het vijfde: “Om Meelij....”</i></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s16"> +<h3 class="normal">§ XVI.</h3> +<p>Nadat ik dit geschreven had, wekte dit sonnet het verlangen in mij op om ook eenige woorden te zeggen over vier andere zaken +mijnen toestand betreffende, welke mij schenen door mij nog niet duidelijk te zijn gemaakt. De eerste van deze was aldus: +dat ik mij dikwijls bedroefde wanneer mijn geheugen mijne verbeelding bewoog zich voor te stellen hoedanig Amor mij gemaakt +had. De tweede was aldus: dat de Liefde mij herhaaldelijk plotseling zoo hevig besprong, dat er in mij niets anders levends +bleef dan slechts ééne gedachte, welke van mijne Vrouwe sprak. De derde was aldus: dat wanneer die strijd der Liefde mij aldus +bestookte, ik mij, bijna geheel ontkleurd, opmaakte om mijne Vrouwe te gaan zien, geloovende dat haar aanblik mij in dien +strijd zou verdedigen, en <span class="pagenum">[<a id="xd0e2174" href="#xd0e2174">80</a>]</span>vergetende wat mij door het naderen tot hare zoo groote lieflijkheid overkwam. De vierde was aldus: dat deze aanblik mij niet +alleen niet verdedigde, maar zelfs de laatste rest mijns levens nog uit mij verdreef; en daarop schreef ik dit sonnet, hetwelk +begint: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Dikwerf wanneer ’k bepeins het vreemd gedragen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Waartoe mij Amor dwingt, wil ’t hart mij breken</p> +<p class="line">Van medelijden en ik hoor het klagen: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">“Ach, kon ooit smart een ander dus verweeken?”</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Wen Amor mij bespringt om te verjagen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn zinnen en haast allen voor hem weken,</p> +<p class="line">Ontkomt er slechts ééne enkele aan zijn slagen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En die blijft, om van ù alleen te spreken.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">En dan, wijl ik voor eigen zwakheid zwicht, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Kom ’k bleek, ontdaan, van alle kracht begeven, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Tot u, of me ook ùw blik genezing biedt.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Maar zoo ik opzie tot uw zoet gezicht, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Begint nog smartlijker mijn hart te beven + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En ’k voel hoe ’t leven uit mijn adren vliedt.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet kan worden verdeeld in vier gedeelten, volgens de vier zaken welke er in verhaald worden; en omdat deze zaken hierboven +reeds uiteengezet zijn, houd ik mij niet op dan slechts om deze gedeelten door hunne beginwoorden aan te duiden; zoodat ik +zeg dat het tweede gedeelte begint hier: “Wen Amor....”; het derde hier: “En dan, wijl ik....”; het vierde hier: “Maar zoo +ik opzie....”</i></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s17"> +<h3 class="normal">§ XVII.</h3> +<p>Nadat ik deze drie sonnetten had geschreven, waarin ik sprak tot mijne Vrouwe, geloovende nu te moeten zwijgen<a class="noteref" id="n36src" href="#n36">45</a>, omdat zij ongeveer heel mijnen toestand verhaalden en het mij voorkwam dat ik duidelijk genoeg <span class="pagenum">[<a id="xd0e2232" href="#xd0e2232">81</a>]</span>over mijzelf had gesproken, gebeurde het toch—ofschoon ik mij daarna nooit meer onmiddellijk tot hààr gericht heb—dat ik eene +nieuwe en edeler stof dan de voorgaande opnam. En omdat de aanleiding daartoe aangenaam is om te hooren, zal ik haar zoo kort +ik kan mededeelen. + + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e2234" href="#xd0e2234">82</a>]</span></p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1099src" id="xd0e1099">1</a></span> <i>De hemel des lichts:</i> de zon. Volgens het stelsel van Ptolomaeus is de aarde het onbeweeglijke middelpunt van negen rondwentelende hemelen, nl. +die van de Maan, Mercurius, Venus, de Zon, Mars, Jupiter, Saturnus, de Vaste Sterren en den Kristalhemel of het Primum Mobile, +welke laatste aan al de anderen zijne beweging meedeelt, (nl. de omwenteling in den sterredag: 23 uur, 56 min. 4 sec.) waarnaast +zij ook een <i>eigen</i> beweging hebben (voor de zon den omlooptijd van een jaar). Deze negen hemelen werden omvat door den onbeweeglijken hemel +of het Empyreum. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1107src" id="xd0e1107">2</a></span> <i>Beatrice:</i> letterlijk Zaligmaakster. Verkort: Bice. + +</p> +<p class="footnote">Deze eerste ontmoeting had volgens Boccaccio plaats tijdens een Meifeest, dat in 1274 door Folco Portinari, den vader van +Beatrice, een der aanzienlijkste burgers van Florence, werd gegeven. Dante zou, in gezelschap van zijn vader Alighiera Alighieri, +dit feest hebben bijgewoond. + +</p> +<p class="footnote">De zinsnede: “die niet wisten hoe haar te moeten noemen” (<i lang="it">li quali non sapeano che si chiamare</i>) is eene der meest onduidelijke der Vita Nuova. Men heeft er o. a, uit willen afleiden dat Dante’s Beatrice nièt dezelfde +was als Bice Portinari, omdat de naam van deze immers bekend was. Dante heeft echter m. i. alleen willen zeggen dat degene, +die haar toevallig niet mocht kennen, haar naam wel vanzelf moest raden, afgaande op hare schoonheid en deugdzaamheid. Men +bedenke ook dat in Dante’s voorstelling zijn geliefde dien naam natuurlijk niet maar toevallig droeg. Vergelijk ook <a href="#s13">§ XIII</a>: <i lang="la">Nomina sunt consequentia rerum</i>, d. w. z. de namen richten zich naar de dingen. (Aanteekeningen 31). Pasqualigo leest: “die niet wisten <i>wie</i> zij (eigenlijk) aldus noemden (namelijk een <i>engel</i>)”. In elk geval heeft Dante op deze wijze den naam zijner Vrouwe, welke hij volgens troubadours traditie niet noemen mocht, +toch uitgesproken. Zij werd algemeen—<span class="pagenum">[<a id="xd0e1131" href="#xd0e1131">131n</a>]</span>ook in het testament van haar vader—<i>Bice</i> genoemd; Dante geeft haar haar onverkorten naam als het ware tot schuilnaam. Hij kon dit te eer doen omdat ook andere dichters +herhaaldelijk hunne geliefden als eene “beatrice” aanspreken. (Zie ook <a href="#n46">aanteekening 46</a>) +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1140src" id="xd0e1140">3</a></span> <i>De sterrenhemel.</i> Volgens Dante (Conv. II. 6.) beweegt zich de hemel der vaste sterren één graad per honderd jaar van het westen naar het oosten, +zoodat Beatrice acht jaar en vier maanden oud was toen zij Dante verscheen. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1145src" id="xd0e1145">4</a></span> <i>Dierlijke en natuurlijke geest.</i> De voorstelling der verschillende levensverrichtingen als “geesten” is in de scholastieke wijsbegeerte zeer gebruikelijk +en oorspronkelijk aristotelisch. In zijn “<i>Peri Psyches</i>” (Over de Ziel) beschrijft Aristoteles de ziel als de “Entelechie” d. w. z. de verwerkelijking, het innerlijke doel, van +alle functies van het levend organisme. De laagste vorm der ziel is de vegetatieve, het “<i>threptikon</i>”, hier de “natuurlijke geest” genoemd, welke beperkt is tot de functies van voeding en voortplanting en reeds bij de planten +wordt aangetroffen. Bij de dieren voegt zich hierbij de “Dierlijke geest”, de sensitieve ziel, bestaande uit “<i>aisthètikon</i>” (zinnelijke waarneming)<span class="corr" id="xd0e1158" title="Niet in bron">,</span> “<i>orektikon</i>” (begeerte) en “<i>kinèktikon</i>” (beweging). De hoogste vorm, de rationeele ziel, de “<i>Nous</i>”, de Rede, komt slechts bij den mensch voor. Dante, die geen Grieksch kende, ontleende zijn psychologische kennis waarschijnlijk +aan het werk “<i>De Anima</i>” (Over de Ziel) van den scholast Hugo de St. Victor. De “zinnelijke geesten” waarvan iets verder sprake is, verbeelden de +vijf zintuigen. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1177src" id="xd0e1177">5</a></span> Ziet, een god die sterker is dan ik en die, komende, mij zal beheerschen. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1185src" id="xd0e1185">6</a></span> Uwe gelukzaligheid is thans verschenen. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1191src" id="xd0e1191">7</a></span> Ik ongelukkige! Hoe dikwijls zal ik nu voortaan gehinderd worden! +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1194src" id="xd0e1194">8</a></span> <i>Amor.</i> Dante gebruikt voor “liefde” afwisselend <i>Amor</i> en <i>Amore</i>. Het eerste woord duidt de liefde aan verpersoonlijkt in de gestalte van een man, een schoone, ernstige verschijning, die +niets gemeen heeft met het traditioneele dartele minnegodje. In Dante’s symboliek immers is Liefde hetzelfde als Deugd. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1205src" id="xd0e1205">9</a></span> <i>Zij scheen niet de dochter etc.</i> De klacht van Priamos over den verslagen Hektor. Ilias XXIV, 258. + + +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="div1"> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 16em; ">”<i>......oude eoikei</i></p> +<p class="line"><i>Andros ge thnètou pais emmenai alla theoio.</i>” +</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1229src" id="xd0e1229">10</a></span> <i>Negen jaren vervuld</i>. Deze ontmoeting had dus plaats in het voorjaar van 1283. Dat Beatrice in zuiver-wit gekleed was schijnt er op te wijzen +dat zij eene dier vrouwen was die tijdens de in dit voorjaar gehouden feesten deel uitmaakten van den “minnehof” waarvan de +oude biograaf Villani gewaagt. (Zie <a href="#intro">Inleiding</a>). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1237src" id="xd0e1237">11</a></span> <i>Allerlieflijkste</i>. Het Italiaansche “<i lang="la">gentilissima</i>” beteekent meestal “zeer edel”, zoowel van geboorte als van karakter; maar ook bekoorlijk, zacht, vriendelijk, minzaam. In +elk geval krijgt het deze beteekenissen door het gebruik dat Dante van het woord maakt. Ik meen dat mijne vertaling dit alles +min of meer insluit. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1245src" id="xd0e1245">12</a></span> <i>Hoofschheid</i>: De letterlijke vertaling van het Italiaansche “<i>Cortesia</i>”. Zoo edel en deugdzaam als de zeden <i>ten hove</i>.... behoorden te zijn. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1256src" id="xd0e1256">13</a></span> <i>Vol van deugden</i>. Hier en overal elders moet het woord “deugd” (evenals het Italiaansche “<i lang="it">virtute</i>” en het Latijnsche “<i lang="la">virtus</i>”) in den ruimsten zin worden opgevat, waarin het ook “kracht”, “vermogen om iets goeds te bewerken” insluit. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1277src" id="xd0e1277">14</a></span> Ik ben uw Heer. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1280src" id="xd0e1280">15</a></span> <i>Naakt</i>. Men zoeke hierachter geen symboliek, nog minder een aanwijzing van geheime zinnelijkheid van Dante’s liefde. Het was in +de middeleeuwen gewoonte geheel ongekleed te slapen, zoodat Amor Beatrice niet anders dan naakt kon ontvoeren. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1285src" id="xd0e1285">16</a></span> <i>Vrouwe des Heils</i>. Het Italiaansche “<i>salute</i>” beteekent zoowel “groet” als “heil, redding”. <i>Donna della salute</i> lijkt dus dubbelzinnig. Maar deze dubbelzinnigheid is door Dante gewild en lost zich op wanneer men bedenkt dat Dante’s hoogste +heil juist in niets anders bestond als Beatrice’s groet. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1299src" id="xd0e1299">17</a></span> Zie, uw hart. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1302src" id="xd0e1302">18</a></span> <i>Hetwelk zij weifelend at</i>. Het doen eten van een hart is een beeldspraak die in de troubadourspoëzie meer voorkomt en die op een barbaarsche werkelijkheid +berust, Meestal is het een bedrogen echtgenoot die zijn gade dwingt het hart van haar verslagen minnaar te eten, Sordello +van Mantua echter, een door Dante zeer hoog geschat <span class="pagenum">[<a id="xd0e1306" href="#xd0e1306">133n</a>]</span>troubadour, doet (in overeenstemming met een ook thans nog onder vele wilde volken wijdverbreid volksgeloof) aan den laffen +baronnen van zijn tijd het voorstel gezamenlijk het hart van zijn dooden vriend Blacas op te eten, opdat diens deugd en moed +in hen mochten overgaan. Bij Dante heeft het voor onzen smaak onfraaie beeld een dergelijke beteekenis: hij hoopt dat door +het eten van zijn <i>brandend</i> hart de gloed zijner liefde in Beatrice moge overgaan. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1312src" id="xd0e1312">19</a></span> <i>In rijmen te spreken.</i> Dit beteekent dichten “in de volkstaal”, in tegenstelling met dichten in het Latijn, in welke taal het rijm niet of zelden +(kerkelijke liederen) wordt aangewend. (Zie <a href="#s27">§ XXVII</a>) +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1320src" id="xd0e1320">20</a></span> <i>Getrouwen der Liefde.</i> Spreekwijze uit de ridderpoëzie: de Liefde wordt voorgesteld als een machtig “Heer”, de minnaars als zijn vasallen, zijn +getrouwen. (fedeli) +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1330src" id="xd0e1330">21</a></span> <i>Hart.</i> In Dante’s poëzie wordt het woord “hart” dikwijls persoonlijk gebruikt, als synoniem van “mensch”. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1370src" id="xd0e1370">22</a></span> <i>Mijn grootste vriend.</i> Guido Cavalcanti (zie <a href="#aanh">Aanhangsel</a>). Andere bekende dichters, wier antwoorden op Dante’s sonnet bekend zijn, waren Cino da Pistoia en Dante da Maiano. Een dergelijk +vragen en antwoorden in poëzie was onder de dichters van dien tijd zeer gebruikelijk. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1378src" id="xd0e1378">23</a></span> <i>Ge zaagt etc.</i> In het Italiaansch luidt de regel: + +</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="div1"> +<div class="poem" lang="it"> +<p class="line"><i>“Vedesti al mio parere ogni valore”</i></p> +</div> +</div> +</div> +</div><p> + +</p> +<p class="footnote">hetgeen rijmt op Dante’s beginregel: + +</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="div1"> +<div class="poem" lang="it"> +<p class="line"><i>“A ciascun alma presa e gentil core”</i></p> +</div> +</div> +</div> +</div><p> + +</p> +<p class="footnote">Analogie in onze litteratuur: het sonnet van P. C. Hooft aan C. Huigens: “Men voedde Achilles op met mergh uit Leeuwenschonken”, +dat aanleiding gaf tot een reeks van sonnetten van andere dichters op dezelfde rijmklanken. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1406src" id="xd0e1406">24</a></span> <i>De ware beteekenis.</i> Verschillende commentatoren hebben hierin weer iets “duisters” gezien. Bedoeld wordt natuurlijk: “nu Beatrice gestorven is +(wat heel <span class="pagenum">[<a id="xd0e1411" href="#xd0e1411">134</a>]</span>Florence weet) en inderdaad door de Liefde zelf ten hemel is gedragen, waarheen zij mijn brandend hart heeft meegenomen.” + +</p> +<p class="footnote">Een andere vraag is of Dante, toen hij dit sonnet schreef, reeds aan dezen uitleg dacht, m. a. w. of hij een voorgevoel van +Beatrice’s vroegen dood had. Het is opvallend dat alleen in het <i>later</i> toegevoegde proza ervan gewaagd wordt dat Amor <i>hemel</i>waarts vliedt. Had dus, toen Dante het sonnet schreef, Amor’s plotseling opkomend verdriet een andere reden? Melodia onderstelt +dat de oorzaak van Amor’s of Dante’s verdriet is de verloving of het huwelijk van Bice met Simone dei Bardi, en dat dit sonnet +is een “voorspelling nà het feit”, zooals men er zoovele aantreft in de Commedia. Aanvankelijk <i>slaapt</i> Beatrice, d. w. z. zij is onbewust van Dante’s liefde; dan bemerkt zij haar en schijnt haar, na vele pogingen van Dante’s +kant, te beantwoorden door haren groet (zij eet het hart werkelijk op “schuchter, schoon gehoorzaam, <i lang="it">paventosa umilmente</i><span class="corr" id="xd0e1426" title="Niet in bron">”</span>), maar verlooft zich ten slotte toch met een ander. Deze verklaring lijkt mij zeer aannemelijk voorzoover het een verloving +of het vooruitzicht daarvan betreft; dat Beatrice reeds gehuwd was vòòr Dante haar tot zijn Vrouwe koos, acht ik niet waarschijnlijk. +(Zie aanteekening <a href="#n34">34</a>–<a href="#n36">36</a>). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1447src" id="xd0e1447">25</a></span> <i>De koningin der glorie</i>: Maria. Dante wil hier Beatrice’s vereering voor de Moeder Gods aanduiden. Dikwijls gebruikt hij voor Maria en Beatrice gelijksoortige +woorden; het is bovenal Beatrice’s nederigheid en ootmoed (<i lang="it">umiltate</i>) welke hij verheerlijkt en waardoor zij na haren dood zal stralen “onder het teeken van Maria” (<a href="#s28">§ XXVIII</a>) in dien hemel waar: “hoogst gebenedeid Maria troont onder de nedrigst-vromen” (sonnet XXXIV). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1460src" id="xd0e1460">26</a></span> <i>Een scherm der waarheid</i>, (<i lang="it">schermo</i>). De methode om de liefde voor hun “dame” te verbergen door liefde voor eene andere te veinzen, werd onder de troubadours +en oudere Italiaansche dichters herhaaldelijk toegepast. Zij houdt natuurlijk verband met het feit dat de “dame” meestal gehuwd +was met een ander. Voorbeelden bij Folquet de Marseille, Arnaldo Daniello, Guittone il Torraca. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1473src" id="xd0e1473">27</a></span> <i>Serventese.</i> (Provençaals: <i>sirventes</i>) Een gedicht in terzinen, door een halven regel aan elkaar verbonden, naar het schema AAAb—BBBc. Meestal van politiek-religieusen +inhoud, maar ook wel lyrisch. + +</p> +<p class="footnote">Het dichten van een lofzang op een aantal vrouwen eener stad of streek tegelijk, was bij de oude troubadours niet zeldzaam. +Dat Dante er juist zestig uitkiest heeft zonder twijfel een of andere, met zijn getallenmystiek in verband staande reden. +Verschillende commentatoren meenen dat de Vrouwe die Dante tot scherm diende in dit verloren gedicht genoemd werd onder nummer +dertig en dat op hààr de raadselachtige uitdrukking slaat: “en zij die ’t dertigst stond” in Dante’s sonnet: “Guido, ik wou” +(Zie <a href="#aanh">Aanhangsel</a>). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1493src" id="xd0e1493">28</a></span> Dit gedicht, evenals het tweede sonnet in <a href="#s8">§ VIII</a>, is eigenlijk een ballade, op een overeenkomstige, maar nog kunstiger wijze gebouwd dan het gewone sonnet, doordat de kwatrijnen +met twee en de <span class="corr" id="xd0e1498" title="Bron: terzinnen">terzinen</span> met één drievoetigen regel verrijkt werden, zonder dat evenwel door deze toevoeging nieuwe rijmklanken werden ingevoerd. +Het gedicht is hierdoor zoowel kunstiger van rijm als bevalliger van rythmiek geworden. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1554src" id="xd0e1554">29</a></span> Gij allen die over weg gaat, schouwt het aan en ziet of eene smart zij gelijk mijne smart. (Klaagliederen van Jeremia I. 12). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1559src" id="xd0e1559">30</a></span> Dante wil hier zeggen dat hij in de laatste terzine oogenschijnlijk bedroeft is over het vertrek van zijn “scherm”, in werkelijkheid +echter om iets anders, waarschijnlijk de hopeloosheid zijner liefde voor Beatrice. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1567src" id="xd0e1567">31</a></span> Volgens sommige commentatoren zijn hier bedoeld de twee laatste regels van het tweede sonnet. Zij luiden in het Italiaansch: + +</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="div1"> +<div class="poem" lang="it"> +<p class="line"><i>Chi non merta salute,</i></p> +<p class="line"><i>Non speri mai d’aver sua compagnia.</i></p> +</div> +</div> +</div> +</div><p> + +</p> +<p class="footnote">hetgeen letterlijk vertaald is: + +</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="div1"> +<div class="poem"> +<p class="line"><i>Wie niet het heil verdient</i></p> +<p class="line"><i>Hope nooit haar gezelschap te hebben.</i></p> +</div> +</div> +</div> +</div><p> + +</p> +<p class="footnote">Dat met <i>haar</i> gezelschap dat van Beatrice bedoeld zou zijn is inderdaad zeer gezocht. <span class="corr" id="xd0e1601" title="Bron: Rosetti">Rossetti</span> meent dat Dante te verstaan wil geven dat diegene die het gezelschap der gestorven vriendin had genoten, dat wil dus zeggen +Beatrice, den hemel waardig was. Hij vertaalt: + +</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="div1"> +<div class="poem" lang="en"> +<p class="line"><i>Whoso deserves not Heaven</i></p> +<p class="line"><i>May never hope to have her company.</i></p> +</div> +</div> +</div> +</div><p> +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1616" href="#xd0e1616">136n</a>]</span></p> +<p class="footnote">Ik waag een andere, m. i. zeer eenvoudige verklaring, berustend op Dante’s dubbelzinnig gebruik van het woord “<i>salute</i>”. De, làter door Dante verzonnen, verborgen bedoeling zou dan zijn: “Wie zoo slecht is dat hij niet den <i>groet</i> (van Beatrice) verdient, hope nooit in den hemel (d. i. in het gezelschap der gestorven vriendin) te komen. + +</p> +<p class="footnote">Het is echter ook mogelijk dat de duistere woorden alleen slaan op de terzinen van het éérste sonnet. De Liefde in “tastbare +gedaant” toch is dan Beatrice zelf. (verg. Aanteekening 46) +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1628src" id="xd0e1628">32</a></span> <i>O lage Dood. Morte villana.</i> Het woord “<i>villana</i>” heeft hier de oude beteekenis van boersch, wreed, <i>laag</i>, in tegenstelling met “<i>gentile</i>”, edel. + +</p> +<p class="footnote">”<i lang="fr">mors, villaine ies, en toi n’a gentillece</i>” (provençaalsch lied). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1748src" id="xd0e1748">33</a></span> <i>Gebeurde er iets.</i> Verschillende uitdrukkingen (o.a. het verplichte van den tocht, het rijden in gezelschap van velen gedurende een geheelen +dag) wijzen er op dat hier sprake is van een militaire expeditie. Inderdaad zond Florence tijdens een oorlogje, van 1285 tot +April 1286 gevoerd tusschen Sienna en Arezzo, een troepje ruiters uit om de Sienneezen te helpen. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1817src" id="xd0e1817">34</a></span> Mijn zoon, het is tijd dat wij onze voorwendselen ter zijde stellen. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1823src" id="xd0e1823">35</a></span> Ik ben gelijk het middelpunt van eenen cirkel, tot hetwelk alle deelen van den omtrek zich gelijkelijk verhouden; gij echter +zijt niet aldus. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1825src" id="xd0e1825">36</a></span> <i>Ik ben gelijk etc.</i> Over deze zinsnede is heel wat gestreden. De meest aannemelijke opvatting lijkt mij die van Proto. Volgens deze is de beteekenis: +Ik, de Liefde, (“die de Zon en de andere sterren beweegt”, laatste regel van het Paradijs) ben het eene, onveranderlijke kernpunt +van alle deugden, en evenver verwijderd van de ontelbare zonden die buiten mij liggen. Ook gij, Dante, staat nog buiten dit +middelpunt; daarom ween ik om u en zie ik in dat het tijd voor u is om het onwaardige geveins dat u tot zonde verleidt, te +laten varen en u alleen te richten tot Beatrice, de “vernietigster van alle kwaad en koningin der deugd”, die zelf “Liefde” +zou moeten heeten, “zoozeer gelijkt zij mij” (<a href="#s24">§ XXIV</a>). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1833src" id="xd0e1833">37</a></span> <i>In de volkstaal.</i> Hieruit blijkt dat Dante, toen hij dit schreef, het Latijn nog niet gemakkelijk verstond. Dante zegt zelf dat hij eerst nà +den dood van Beatrice ernstig begon het Latijn te bestudeeren en wel het eerst <span class="pagenum">[<a id="xd0e1837" href="#xd0e1837">137n</a>]</span>het boek der “Vertroosting” van <span class="corr" id="xd0e1839" title="Bron: Boetius">Boëtius</span> en “Over de vriendschap” van Cicero, welke lectuur hem echter zeer moeilijk viel. (Conv. II. 13) +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1845src" id="xd0e1845">38</a></span> <i>Maar tooi hen met zoete harmonie.</i> Dit beteekent: “laat het lied op muziek zetten”, gelijk voor minnedichten, vooral ballades, veel geschiedde. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1958src" id="xd0e1958">39</a></span> De namen richten zich naar de dingen. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e1961src" id="xd0e1961">40</a></span> <i>De namen richten zich naar de dingen.</i> Leuze der scholastieke Nominalisten, in tegenstelling met de leer der Realisten, volgens welken de begrippen een reëel, werkelijk +bestaan hadden op zichzelf. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2010src" id="xd0e2010">41</a></span> <i>Naar welke plaats ik werd medegenomen.</i> Volgens de Florentijnsche verordening op huwelijks- en begrafenisplechtigheden mocht elk genoodigde één vriend meebrengen, +een edelman echter vier en een rechter of arts twee. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2015src" id="xd0e2015">42</a></span> <i>Mij toevertrouwend etc. <span lang="it">Fidandomi nella persona, laquale un suo amico al estremità della vita condotto avea.</span></i> Letterlijk: mij toevertrouwend aan dien persoon, die (of dien) eenen (of een) zijner vrienden naar het uiterste eind des +levens geleid had.—Het komt mij voor dat deze tusschenzin alleen reden van bestaan heeft wanneer die tweede vriend Dante zelf +is. De zin, die anders volkomen overbodig, ja misplaatst ware, is ironisch bedoeld. “Ik vertrouwde mij toe aan een man die +nota bene alleen reeds door mij hierheen te brengen mijn leven in gevaar bracht.” Ook <span class="corr" id="xd0e2021" title="Bron: Rosetti">Rossetti</span> vat het aldus op en vertaalt: <i lang="en">Who yet was leading his friend to the last verge of life.</i> De ironie wordt nog duidelijker wanneer men aanneemt dat Cavalcanti, voor wien immers Dante de Vita Nuova schrijft, zelf +de bewuste geleider was. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2028src" id="xd0e2028">43</a></span> Enkele commentatoren, ook <span class="corr" id="xd0e2031" title="Bron: Rosetti">Rossetti</span>, meenen dat Dante in deze paragraaf spreekt over de <i>bruiloft van Beatrice zelf</i>, die immers waarschijnlijk juist in dezen tijd, omstreeks 1287, huwde met Simone dei Bardi. Het is in de hoofsche poëzie +geen gebruik ooit over het huwelijk der aangebedene te spreken. Des te waarschijnlijker lijkt het mij dat Dante er toch op +deze wijze een toespeling op maakte. + +</p> +<p class="footnote">Een argument voor de juistheid dezer opvatting is dunkt mij ook het antwoord dat Dante geeft aan zijn bezorgden <span class="pagenum">[<a id="xd0e2039" href="#xd0e2039">138n</a>]</span>vriend: “Ik heb mijn voeten gezet in dat deel des levens, vanwaar men niet kan terug gaan al wilde men”. Men heeft deze duistere +woorden willen verklaren met een onnoozel: “ik was op het punt te sterven, ik was alhaast in de andere wereld.” Het komt mij +voor dat deze woorden een geheel andere en zeer diepe beteekenis hebben. Zij willen zeggen dat voor Dante een <i>nieuwe levensfase</i> begon en de vroegere <i>onherroepelijk</i> is afgesloten. (Zie ook <a href="#s17">§ XVII</a> de “nieuwe stof” die hij wil gaan behandelen) Na Beatrice’s huwelijk toch is hij wel <i>gedwongen</i> tot een zuiver ideëele liefde. Ofschoon haar huwelijk den dichter Dante de gewenschte exaltatie eener geestelijke liefde +bracht, moest zij den màn zeker pijn doen. Vandaar Dante’s buitengewone verwarring en ontroering. Andere argumenten in 35 +en 36. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2056src" id="xd0e2056">44</a></span> <i>Spotteden zij over mij.</i> De bespotting van den minnaar door zijn “dame” is een geliefd thema bij de oude troubadours en ook bij Dante’s tijdgenooten, +o. a. Cino da Pistoia: + +</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="div1"> +<div class="poem"> +<p class="line">“Zoo ge de klagelijke stem kondet hooren</p> +<p class="line">Van mijne zuchten, wanneer zij mij verlaten,</p> +<p class="line">Zoudt ge mijn gelaat en kleur niet bespotten,</p> +<p class="line">Die ik geheel verwissel wanneer ik in uwe nabijheid ben<span class="corr" id="xd0e2074" title="Niet in bron">.</span>” +</p> +</div> +</div> +</div> +</div><p> + +</p> +<p class="footnote">Hoe kon Beatrice, de zoo deemoedige en zachte, zoo wreed zijn Dante te bespotten? Wellicht spotten alleen de andere vrouwen +en heeft zìj slechts geglimlacht, zooals ieder mensch, ook de edelste, zonder leedvermaak kan glimlachen om het jammerlijk +figuur van een wanhopig verliefde. Of is de bespotting een <i>beeldspraak</i> voor <i>het feit van haar huwelijk</i> met een man dien zij hoogstwaarschijnlijk slechts op bevel van haar vader, uit politieke of commercieele overwegingen, trouwde, +gelijk in dien tijd gewoonte was? +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#n36src" id="n36">45</a></span> <i>Geloovende te moeten zwijgen, en “ofschoon ik mij daarna nooit meer (onmiddellijk) tot haar richtte.<span class="corr" id="xd0e2221" title="Niet in bron">”</span></i> Ook deze zinnen pleiten sterk voor de juistheid van het vermoeden omtrent Beatrice’s huwelijk. Het ware al heel verwonderlijk +als Dante plotseling, eigenlijk zonder motief, het bezingen zijner Vrouwe gestaakt had; maar het kan niet verwonderen dat +hij in zijn eerste smart meende nu <span class="pagenum">[<a id="xd0e2224" href="#xd0e2224">139n</a>]</span>ook maar voorgoed te moeten “afsluiten”, en evenmin dat hij dan later toch dit voornemen weer ontrouw wordt. Dat hij de drie +sonnetten waarin hij zijn wanhopigen toestand schildert, in strijd met de chevallereske kieschheid, tot haarzelf richt, bewijst +dat zij de vrucht zijn van een buitengewoon sterke ontroering. Dat hij haar echter, na dien eersten storm, niet meer direct +aanspreekt, wordt eveneens door haar huwelijk, waardoor dit nog onbetamelijker, zooniet gevaarlijk wordt, verklaard. + +</p> +<p class="footnote">Ten slotte is het opvallend dat de gedichten die nu volgen van een geheel anderen geest zijn dan de vorigen; zij behandelen +inderdaad een “nieuwe en edeler stof”; zij zijn zuivere lofzangen, zonder verborgen bijbedoeling. Zij prijzen alleen, zij +vragen niets. (Zie <a href="#intro">Inleiding</a>.) +</p> +</div> +</div> +<div class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#toc">Inhoud</a>] +</span><h2 class="normal">Tweede gedeelte</h2> +<h2 class="sub">(1287–1290).</h2> +<div class="div2" id="s18"> +<h3 class="normal">§ XVIII.</h3> +<p>Aangezien door mijn uiterlijk velen het geheim van mijn hart hadden begrepen, kenden ook zekere dames, die bijeen waren om +zich met elkaars gezelschap te vermaken, mijn hart zeer goed, want elke van hen was getuige geweest van vele mijner nederlagen. +En terwijl ik, als geleid door het geluk, dicht aan hen voorbij ging, werd ik door eene dier beminnelijke dames aangeroepen; +en zij die mij had aangeroepen was eene dame die zeer bekorend wist te spreken. Zoodat ik, toen ik bij hen was gekomen en +mij er van overtuigd had dat mijne allerlieflijkste Vrouwe zich niet onder hen bevond, hen gerustgesteld begroette en vroeg +wat er van haren dienst was. De dames waren talrijk en er waren onder hen die onder elkander lachten. Maar er waren andere +die mij aanzagen, als in verwachting van wat ik zou zeggen. Weer andere spraken onder elkaar, van welke eene<a class="noteref" id="xd0e2245src" href="#xd0e2245">1</a>, hare oogen op mij richtende en mij bij den naam aansprekende, zeide: “Waarom bemint gij deze uwe Vrouwe, als ge toch haren +aanblik niet kunt verdragen? Vertel ons dit, want het doel van zulk een liefde moet voorzeker wel buitengewoon zijn.” En toen +zij mij dit had gevraagd, trachtte niet alleen zij, maar alle anderen het antwoord uit mijn aangezicht te lezen. Daarop zeide +ik tot hen deze woorden: “Edele dames, het doel mijner liefde was reeds vroeger de <span class="pagenum">[<a id="xd0e2250" href="#xd0e2250">83</a>]</span>groet dier Vrouwe, van wie gij misschien bedoelt te spreken; en hierin bestond de gelukzaligheid welke het doel is van al +mijne verlangens. Maar sedert het haar behaagde mij dien te weigeren, heeft Amor, mijn Heer, in zijne genade heel mijne gelukzaligheid +gesteld in datgene, wat mij niet kan ontnomen worden.” Daarop begonnen deze dames onder elkaar te spreken; en zooals men wel +eens regen, vermengd met schoone sneeuw ziet vallen, zoo scheen het mij dat ik hunne woorden zag uitgaan vermengd met zuchten<a class="noteref" id="xd0e2252src" href="#xd0e2252">2</a>. En nadat zij eene wijle met elkaar gesproken hadden, zeide de dame die het eerst tot mij gesproken had: “Wanneer gij waarheid +spreekt, dan hebt ge toch de woorden waarin gij uwen toestand bekend maakt, met eene andere bedoeling gesproken?” Waarop ik, +peinzende over deze woorden, als beschaamd van hen heenging; en nog wandelend zeide ik in mijzelf: “Wanneer er zoo groote +gelukzaligheid ligt in de woorden welke mijne Vrouwe prijzen, waarom heb ik dan anders over haar gesproken?” En ik nam mij +hierop voor tot stof voor mijn rijmen nooit iets anders dan den lof dier Allerlieflijkste te kiezen; en veel hierover nadenkend, +scheen het mij dat ik eene al te hooge stof gekozen had voor mijne krachten, zoodat ik niet waagde te beginnen; en zoo weifelde +ik verscheidene dagen tusschen verlangen om te rijmen en vrees om te beginnen. + + +</p> +</div> +<div class="div2" id="s19"> +<h3 class="normal">§ XIX.</h3> +<p>Het geviel toen, dat, terwijl ik wandelde langs eenen weg, waarnaast eene zeer heldere rivier stroomde, mij een zoo groot +verlangen om te rijmen overviel, dat ik begon er over te denken hoe ik het aan zou leggen; en ik overwoog dat het niet passend +ware <span class="pagenum">[<a id="xd0e2279" href="#xd0e2279">84</a>]</span>over haar te spreken tenzij tot andere vrouwen in de tweede persoon; en dat wel niet tot alle vrouwen, maar alleenlijk tot +diegene die lieflijk en edel waren en niet slechts vrouw<a class="noteref" id="xd0e2281src" href="#xd0e2281">3</a>. Daarop, zegge ik, sprak mijne tong, als vanzelf bewogen: “Gij vrouwen edel, die de Liefde kent”. Deze woorden bewaarde ik +met groote blijdschap in mijnen geest, mij voornemend ze tot begin te nemen; waarop ik, teruggekeerd in bovenbedoelde stad +en na eenige dagen te hebben nagedacht, deze canzone begon met den bedoelden aanhef en in de volgorde welke men hieronder +in hare verdeeling zal zien. De canzone<a class="noteref" id="xd0e2309src" href="#xd0e2309">4</a> begint aldus: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Gij vrouwen edel, die de Liefde kent, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot ù wil ik van mijn Meestresse spreken; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Niet wijl ’k haar lof ooit te voleinden reken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar te verlichten ’t overvol gemoed.</p> +<p class="line">Wen ik bepeins haar deugden zonder end. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Brandt dus mijn hart dat ’k door mijn enkel spreken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Elk die me aanhoorde in liefde zou ontsteken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hadde ik niet alle driestheid ingeboet. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Niet zòò verheven dat ik vreezen moet + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Machtloos tot lager stijl te zullen dalen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maar zòò zal ’k van haar lieflijkheên verhalen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Als het bij hààr past: gracelijk en zoet.</p> +<p class="line">En slechts tot u, minlijke maagde en vrouwen;</p> +<p class="line">Want gij alleen zijt waardig zulk vertrouwen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Een engel roept, gekeerd naar ’t goddlijk licht: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">“O Heer, een wonder waarlijk zien wij dwalen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Op aarde, een ziel zóó lieflijk dat zij stralen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Moge in der zaalgen midden nu weldra!</p> +<p class="line">De hemel mist niets dan haar aangezicht + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En smeekt u zijnen hoogsten glans te halen.” + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En alle heilgen juichen op die tale. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Slechts medelijden vraagt voor mij genâ; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En God spreekt: “Dat men dit van haar versta: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Geliefden, duldt dat nog uw Hope in vrede, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoolang het mij behaagt, blijve beneden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Waar één in vreeze is dat zij van hem ga,<span class="pagenum">[<a id="xd0e2369" href="#xd0e2369">85</a>]</span></p> +<p class="line">En die ééns spreken zal tot de verdoemden:</p> +<p class="line">’k Zag haar, die de Engelen hun hope noemden.”<a class="noteref" id="xd0e2374src" href="#xd0e2374">5</a></p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">In ’t hemelsch rijk wordt mijn Meestres begeerd: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dus wil ’k u van haar englendeugd doen weten. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En ’k zegge: Wie een eedle vrouw wil heeten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die ga met hààr, wijl ovral waar zij gaat,</p> +<p class="line">Amor elk hart dat zijnen gloed ontbeert, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Bevriezen doet en alle heil vergeten. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Sterven moet elk, of zich gelouterd weten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die haren blik te dragen onderstaat. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie zich voor waardig houdt haar in ’t gelaat + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te schouwen, moog’ zijn hooge deugd betoonen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zorg’ wie hoopt dat hem heur groet beloone, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Door deemoed dat al zonde hem verlaat.</p> +<p class="line">Want zulk een macht werd haar door God beschoren.</p> +<p class="line">Dat slecht niet einden kan wie hààr mocht hooren.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Spreekt Amor van mijn Vrouwe: “Hoe ware ooit + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo zuiver en zoo schoon een sterflijk wezen?” + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">“God heeft”, dus denkt hij, “met een nooit volprezen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En gansch nieuw wonderwerk de aarde verrijkt.”</p> +<p class="line">Geen parel werd met blanker tint getooid, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Heel haar van schoonheên evenwichtig wezen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vormde Natuur van stoffen uitgelezen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dus heete schoon alleen wat hààr gelijkt. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wen open harer blikken poorte wijkt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tijgt er een stoet van minnelijke geesten + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Om de oogen die haar schouwen te vermeestren + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En dra heeft elk van hen het hart bereikt;</p> +<p class="line">En geen kan haren mond, teeder omtogen</p> +<p class="line">Van Liefde’s lach, bewondren onbewogen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Mijn Lied, ik weet, wanneer ge mij verlaat, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zult ge op uw dool tot vele vrouwen spreken. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maak, dat ze in u, die ’k zoo schoon op mocht kweeken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Der Liefde jonge en teedre dochter zien.</p> +<p class="line">Wilt, waar ge ook zijt en waar ge ook henen gaat, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">“Wijst mij den weg tot hààr” bescheiden smeeken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">“Van welker deugd mijn tooi is taal en teeken”. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En dat ge mij niet slecht en ijdlijk dien’, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zult nimmer toeven ge onder lage liên; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En nimmer schenken zult ge uw zoet vertrouwen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dan slechts aan eedle manne’ en eedle vrouwen:<span class="pagenum">[<a id="xd0e2459" href="#xd0e2459">86</a>]</span> + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die zeker zullen snelle hulpe u biên.</p> +<p class="line">Nu ga, en zoo gij Amor bij hen vindt,</p> +<p class="line">Breng hem mijn groet, zoo ’t voegt voor Amor’s kind.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Deze canzone zal ik, opdat zij beter begrepen worde, kunstiger verdeelen dan het andere hierboven staande. En daarom maak +ik allereerst drie gedeelten: het eerste gedeelte is de voorrede van de volgende woorden; het tweede is het behandelde onderwerp; +het derde is als eene dienstmaagd van de voorgaande woorden. Het tweede begint hier: “Een engel roept....”; het derde hier: +“Mijn Lied, ik weet....” Het eerste is te verdeelen in vieren; in het eerste zeg ik tot wie ik van mijne Vrouwe wil spreken +en waarom ik spreken wil; in het tweede zeg ik hoedanig ik mijzelf voorkom wanneer ik aan hare deugd denk en hoe ik zou kunnen +spreken wanneer ik den moed niet verloor; in het derde zeg ik hoe ik geloof over haar te kunnen spreken zonder door mijne +blooheid belemmerd te worden; in het vierde zeg ik, herhalend tot wie ik bedoel te spreken, de reden waarom ik tot hen spreek. +Het tweede begint hier: “Wen ik bepeins....”; het derde hier: “Niet zoo verheven....”; het vierde: “En slechts tot u....”. +Vervolgens wanneer ik zeg: “Een engel roept....”, begin ik over mijne Vrouwe te spreken. En dit gedeelte is in tweeën te verdeelen: +in het eerste zeg ik wat men over haar in den hemel zegt; in het tweede zeg ik wat men over haar op aarde zegt, en wel hier: +“In ’t hemelsch rijk....” Dit tweede gedeelte is in tweeën te verdeelen, want in het eerste spreek ik over haar met betrekking +tot de edelaardigheid harer ziel, een en ander verhalend van de uitwerking harer deugden, welke uit hare ziel voortkomen; +in het tweede gedeelte spreek ik over haar met betrekking tot de edelaardigheid van haar lichaam, een en ander van hare schoonheden +verhalend, en wel hier: “Spreekt Amor van mijn Vrouwe”.... Dit gedeelte is in tweeën te verdeelen, want in het eerste spreek +ik van zekere schoonheden welke tot haar geheele persoon behooren, en wel hier: “Wen open....” Dit gedeelte is te tweeën te +verdeelen, want in het eerste spreek ik van oogen, welke het begin der liefde zijn; in het tweede spreek ik van den mond, +welke het einde der liefde is. En opdat hier iedere lage gedachte worde opgeheven, herinnere zich wie dit leest, dat hierboven +geschreven werd hoe de groet mijner Vrouwe, welke eene werking van <span class="pagenum">[<a id="xd0e2471" href="#xd0e2471">87</a>]</span>haren mond was, het doel mijner wenschen was, waar ik dit bereiken kon. Vervolgens, wanneer ik zeg: “Mijn Lied, ik weet....” +voeg ik nog eene stanza toe bijwijze van dienstmaagd der andere, in welke ik zeg wat ik van deze mijne canzone verlang: en +aangezien dit laatste gedeelte gemakkelijk te begrijpen is, vermoei ik mij niet met nog meer verdeelingen. Wel zeg ik dat, +om de bedoeling van deze canzone nog beter te openbaren, nog nauwkeuriger verdeelingen zouden moeten aangewend worden; maar +in elk geval, wie niet voldoenden geest bezit om haar te kunnen begrijpen door de wel toegepaste, mishaagt mij niet wanneer +hij het er bij laat; want waarlijk, ik vrees dat ik hare bedoeling door de gemaakte verdeelingen reeds te duidelijk gemaakt +heb voor maar al te velen, indien het mocht gebeuren dat velen haar konden hooren.</i></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s20"> +<h3 class="normal">§ XX.</h3> +<p>Nadat deze canzone eenigszins bekend was geworden onder de menschen en dientengevolge ook een mijner vrienden haar had gehoord, +voelde deze behoefte mij te verzoeken hem te zeggen wat Liefde is; wellicht omdat hij door de gehoorde rijmen meer verwachting +omtrent mij koesterde dan ik verdiende. Waarop ik, overwegende dat het, na eene zoodanige behandeling (der stof als in de +voorgaande canzone) wel voegzaam ware iets over de Liefde zelf te zeggen, en overwegende dat ik mijnen vriend gaarne eenen +dienst bewees, mij voornam in enkele woorden over de Liefde te spreken; en ik schreef toen dit sonnet hetwelk begint: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Liefde en een edel hart zijn ganschlijk één, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zooals de wijze dichter<a class="noteref" id="xd0e2483src" href="#xd0e2483">6</a> heeft geschreven; +</p> +<p class="line">Geen kan bestaan slechts op zichzelf alleen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoomin als ’t hoofd kan zonder rede leven.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Natuur bestemde ons hart tot Amor’s leen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En heeft het hem tot vaste woon gegeven;</p> +<p class="line">En sluimrend beidt hij daar, kort bij den een, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Bij d’ander lang, den dag van ’t nieuwe leven,</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e2507" href="#xd0e2507">88</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">Wen Schoonheid als een vrouw vol deugd verschijnt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zoozeer ’t oog bekoort dat ’t in ’t gemoed + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Een hoog verlangen tot haar wordt geboren,</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Dat zoolang roept, door hunkering gepijnd, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot het dien geest der Liefde ontwaken doet. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zoo zal ook d’eedle man een vrouw bekoren.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet kan worden verdeeld in twee gedeelten: in het eerste spreek ik van de Liefde voor zoover zij is in vermogen; in +het tweede spreek ik van haar voorzoover zij van vermogen tot daad wordt. Het tweede begint hier: “Wen Schoonheid....” Het +eerste kan worden verdeeld in tweeën: in het eerste zeg ik in welk voorwerp dit vermogen zich bevindt; in het tweede zeg ik +hoe dit voorwerp en dit vermogen tot bestaan zijn gebracht en hoe het eene zich tot het andere verhoudt als vorm tot materie. +Het tweede begint hier: “Natuur bestemde....” Vervolgens, wanneer ik zeg: “Wen Schoonheid....”, zeg ik hoe dit vermogen zich +tot daad omzet: en wel eerst hoe het zich omzet in den man, vervolgens hoe het zich omzet in de vrouw, namelijk hier: “Zoo +zal....”</i></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s21"> +<h3 class="normal">§ XXI.</h3> +<p>Nadat ik de bovenstaande rijmen over de Liefde had geschreven, gevoelde ik een verlangen om ook ter verheerlijking der Allerlieflijkste +woorden te zeggen in welke ik zou kunnen toonen hoe door hààr deze geest der Liefde in mij ontwaakte en hoe hij niet alleen +ontwaakte waar hij sliep, maar hoe zij hem door hare wonderbare macht ook deed komen daar, waar hij nog niet in vermogen was. +En ik schreef toen dit sonnet, hetwelk begint: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Mijn Vrouwe straalt zoo zoete liefde uit de oogen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat zij verlieflijkt al wat zij aanschouwt; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Waar zij voorbij schrijdt wendt zich jong en oud,</p> +<p class="line">En wien zij groet voelt dus zijn hart bewogen</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e2540" href="#xd0e2540">89</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">Dat hij verbleekt en<span class="corr" id="xd0e2544" title="Bron: ,"></span> ’t hoofd omneer gebogen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zuchtend zijn kleinste zonde nog berouwt; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Want toorn noch trots zich voor haar staande houdt.</p> +<p class="line">Helpt, Vrouwen, dan mij haren lof verhoogen!</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">In ’t hart dat haar hoort spreken wordt geboren + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoetste verteedring en een deemoed zacht; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zaalg zij, wie voor het eerst haar ziet, geprezen!</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Onzeglijk is ’t, onvatlijk, op wat wezen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zij lijkt wanneer haar mond slechts even lacht:</p> +<p class="line">Een wonder is ze, als nooit aanschouwd tevoren.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet heeft drie gedeelten. In het eerste zeg ik hoe mijne Vrouwe dit vermogen in daad omzet door middel van het zeer +edele werktuig harer oogen; en in het derde zeg ik hetzelfde omtrent dit zeer edele werktuig van haren mond; en tusschen deze +twee gedeelten is er nog een kleiner dat als om hulp vraagt aan het voorgaande en het volgende, en dit begint hier: “Helpt +Vrouwen....” Het derde begint hier: “In ’t hart....” Het eerste kan worden verdeeld in drieën; want in het eerste zeg ik hoe +zij door hare deugden alles lieflijk maakt wat zij aanschouwt, hetgeen zooveel zeggen wil dat zij de Liefde wekt tot vermogen +waar zij nog niet is; in het tweede zeg ik hoe zij de Liefde in het hart van allen die zij aanziet tot daad omzet; in het +derde zeg ik vervolgens wat zij door hare deugd in hunne harten uitwerkt. Het tweede begint hier: “Waar zij voorbij schrijdt....”; +het derde hier “En wien zij groet....” Vervolgens, wanneer ik zeg: “Helpt Vrouwen....” geef ik te verstaan aan diegenen, tot +wie het mijne bedoeling is te spreken, de vrouwen aanroepende, dat zij helpen mogen haar te eeren. Vervolgens, wanneer ik +zeg: “In ’t hart....” zeg ik hetzelfde wat in het eerste gedeelte gezegd is met betrekking tot twee werkingen van haren mond: +van welke de eene is haar allerzoetste spreken en de andere haar wonderbare glimlach, behalve dat ik van dezen laatsten niet +zeg hoe hij in de harten werkt, omdat de herinnering noch hem noch zijne uitwerkingen kan vast houden.</i></p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e2570" href="#xd0e2570">90</a>]</span></div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XXII.</h3> +<p>Toen hierna nog niet vele dagen waren voorbijgegaan—aldus behaagde het den Koning der Glorie, die zichzelf den dood niet spaarde—verliet +hij, die de verwekker<a class="noteref" id="xd0e2576src" href="#xd0e2576">7</a> geweest was van dit groote wonder als hetwelk de alleredelste Beatrice zich vertoonde, dit leven om zekerlijk in te gaan +tot de eeuwige zaligheid. Zoodat het—aangezien zulk een verscheiden smartelijk is voor hen die achterblijven en die bevriend +waren met dengene die stierf; en geene vriendschap zoo innig is als die van eenen goeden vader tot een goed kind of van een +goed kind tot eenen goeden vader; en deze Vrouwe den hoogsten graad van goedheid bezat en haar vader, gelijk velen zulks getuigen +en ook waar is, in hooge mate goed was,—zeer begrijpelijk is dat deze Vrouwe op het bitterst vervuld was van smart. En aangezien, +volgens gebruik<a class="noteref" id="xd0e2581src" href="#xd0e2581">8</a> in bovenbedoelde stad, de vrouwen met de vrouwen en de mannen met de mannen zich vereenigen bij eene dergelijke treurnis, +waren er vele vrouwen bijeen ter plaatse waar de allerlieflijkste Beatrice erbarmelijk weende; zoodat ik, enkele dier vrouwen +van haar ziende terugkeeren, hen hoorde spreken over de Allerlieflijkste, hoe zij jammerde. Onder andere woorden hoorde ik +er die zeiden: “Waarlijk, zij weent zòò, dat wie haar ziet van medelijden zou kunnen sterven.” Hierop gingen deze dames voorbij; +en ik bleef in eene zoo groote droefheid achter, dat nu en dan tranen mijn gelaat baadden, zoodat ik het herhaaldelijk bedekte +door mijne handen naar de oogen te heffen. En als het niet geweest ware dat ik nog meer omtrent haar verwachtte te hooren, +daar ik mij bevond op eene plek waar het grootste gedeelte der dames die van haar heengingen, <span class="pagenum">[<a id="xd0e2589" href="#xd0e2589">91</a>]</span>langs kwam, zou ik mij verborgen hebben zoodra de tranen mij overmanden. En terwijl ik dus bleef op dezelfde plek, kwamen +er opnieuw eenige dames dicht langs mij, die onder het gaan tot elkaar spraken: “Wie van ons zal ooit weer vroolijk kunnen +zijn, nu wij deze Vrouwe zoo klagelijk hoorden spreken?” En na deze kwamen weer anderen voorbij die zeiden: “Hij die daar +zit klaagt niet meer of minder dan als had hij haar gezien evenals wij”. Weer anderen zeiden van mij: “Ziet toch dezen, die +zichzelf niet meer gelijkt, zoozeer is hij veranderd.” En terwijl aldus deze dames voorbij gingen, hoorde ik op de wijze welke +ik verhaald heb, spreken over haar en mijzelf. Waarop ik, hierover peinzende, mij voornam iets te zeggen—omdat ik hierin eene +waardige stof vond—waarin ik alles zou opsluiten wat ik van deze dames gehoord had. En omdat ik hen gaarne gevraagd zou hebben +wanneer ik dit zonder onbescheiden te zijn had kunnen doen, maakte ik mijne rijmen aldus alsof ik hen werkelijk had gevraagd +en alsof zij mij hadden geantwoord. En ik maakte twee sonnetten; in het eerste vroeg ik op de wijze waarop ik vragen wilde; +in het tweede vermeld ik hun antwoord, datgene wat ik van hen verstond gebruikende als hadden zij het tot mijzelf gesproken. +En ik begon het eerste: “Gij smartvervulde, deerniswaardge vrouwen....” en het tweede: “Zij gij het die zoo dikwijls hebt +gesproken.” + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Gij smartvervulde, deerniswaardge vrouwen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die de oogen, bloô van droefnis, nederslaat; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vanwaar komt ge met zòò ontverfd gelaat</p> +<p class="line">Dat ik in u waan Meelij zelf te aanschouwen?</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zaagt ge wellicht hoe Liefde mijner Vrouwe + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Liefelijk aangezicht in tranen baadt? + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn hart zegt mij dat ’k om geen eigen daad</p> +<p class="line">Noch eigen droefenis u dus zie rouwen.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e2609" href="#xd0e2609">92</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">En komt ge waarlijk van zoo diep verdriet, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wilt dan een pooze, ik bid u, bij mij toeven;</p> +<p class="line">En hoe zij lijdt, verberg ’t mijn smeeken niet;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Schoon ’k zie hoe langs de smartgemerkte groeven</p> +<p class="line">Van uw gelaat een stroom van tranen vliet + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En ’t hart mij beeft nu ’t zoozeer u ziet droeven.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet kan worden verdeeld in twee gedeelten; in het eerste roep ik de vrouwen aan en vraag ik hen of zij van hààr komen, +zeggende dat ik zulks geloof omdat zij zachter schijnen terug te keeren; in het tweede bid ik hen mij over haar te spreken. +Het tweede begint hier: “En komt ge waarlijk....” Hierop volgt dan het andere sonnet, gelijk wij hierboven reeds verhaald +hebben.</i></p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zijt gij het, die zoo dikwijls hebt gesproken + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Over uw Vrouwe, schoon tot ons alleen? + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uw stem gelijkt de zijne, doch in een</p> +<p class="line">Gansch ander aanschijn lijkt uw ziel gestoken.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Ach, waarom klaagt ge als ware u ’t hart gebroken! + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Met jammer vult een elk uw droef gesteen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zaagt ge dan hààr en hoordet hààr geween,</p> +<p class="line">Dat ge u dus toont in wanhoop neergedoken?</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Laat weenen ons en weenend verder schrijden; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Slecht ware wie getroost kon huiswaarts gaan</p> +<p class="line">Nadat wij hààr zoo droevig zagen lijden.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Smart zelve staart uit haar gelaat u aan;</p> +<p class="line">Zòò dat wie van deez’ aanblik niet zou scheiden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van droefnis aan haar voeten moest vergaan.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet heeft vier gedeelten, aangezien de vrouwen voor wie ik antwoord vier wijzen van spreken hadden. En omdat deze hierboven +voldoende duidelijk zijn gemaakt, zal ik mij niet ophouden met den zin dezer gedeelten te verhalen; zoodat ik ze alleen maar +aanwijs. Het tweede begint hier: “Ach, waarom klaagt ge....”; het derde: “Laat weenen ons....”; het vierde: “Smart zelve....”</i></p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e2664" href="#xd0e2664">93</a>]</span></div> +<div class="div2" id="s23"> +<h3 class="normal">§ XXIII.</h3> +<p>Weinige dagen hierna geviel het dat eene smartelijke ziekte een gedeelte mijns lichaams aantastte, waardoor ik negen dagen +lang voortdurend de bitterste pijnen leed en welke mij zoo zwak maakte dat ik werd als diegenen die zich niet kunnen bewegen. +Ik zeg nu dat op den negenden dag, terwijl ik eene ondragelijke pijn gevoelde, eene gedachte in mij opkwam, welke van mijne +Vrouwe was. En toen ik een wijle aan haar gedacht had, keerden mijne gedachten tot mijn zwakke leven terug; en ziende hoe +vluchtig zijn duur was, zelfs wanneer het gezond is, begon ik in mijzelf over zoovele ellende te weenen. Waarop ik, zwaar +zuchtende, in mijzelf zeide: “Noodwendiglijk moet het eens gebeuren dat de allerlieflijkste Beatrice sterft”. En hierop greep +eene zoo hevige verbijstering mij aan, dat ik de oogen sloot en begon te dwalen als een krankzinnige en op deze wijze te ijlen: +in het begin des dwalens mijner verbeelding leek het mij dat ik gezichten zag van vrouwen met loshangende haren, die tot mij +zeiden: “Ook gij moet sterven.” En vervolgens, na deze vrouwen, verschenen andere, vreemde gezichten, schrikkelijk om te aanschouwen, +welke tot mij zeiden: “Ge zijt gestorven”. En mijne verbeelding, aldus beginnende te dolen, kwam op eene plaats, in welke +ik niet wist waar ik mij bevond; en het leek mij dat ik wederom vrouwen met loshangende haren weenende langs den weg zag waren +in verwonderlijke droefenis; en het scheen mij dat ik de zon zag verduisteren, zóó dat de sterren zich vertoonden in eene +kleur, welke mij deed denken dat zij treurden; en het leek mij dat de vogels in hunne vlucht dood neder vielen en dat er geweldige +aardbevingen waren. En mij verbazende in dusdanige verbeelding en zeer <span class="pagenum">[<a id="xd0e2670" href="#xd0e2670">94</a>]</span>ontzet, zag ik een vriend op mij afkomen die zeide: “Weet ge het niet? Uwe wonderbare Vrouwe is uit het leven verscheiden.” +Toen begon ik opnieuw en erbarmelijk te weenen; en ik weende niet alleen in mijne verbeelding, maar ik weende, mijne oogen +in werkelijke tranen badend. Ik verbeeldde mij naar den hemel op te zien en het scheen mij dat ik eene menigte engelen zag +die naar den hooge terugkeerden en die vòòr zich hadden een zuiver wit wolkje; en het scheen mij dat deze engelen triomfantelijk +zongen en als de woorden van hunnen zang scheen ik deze te hooren: “<i lang="la">Osanna in excelsis!</i>”<a class="noteref" id="xd0e2675src" href="#xd0e2675">9</a>, en iets anders hoorde ik niet. Toen scheen het mij dat mijn hart, waarin zooveel liefde woonde, mij zeide: “Waarlijk, het +is wel zeker dat onze Vrouwe gestorven is”. En hierop scheen het mij dat ik ergens heen ging om het lichaam te zien in hetwelk +deze edelste en gelukzalige ziel had gehuisd. En zòò sterk was deze dwalende verbeelding dat zij mij werkelijk de doode Vrouwe +liet zien; en het scheen mij dat vrouwen haar bedekten, dat wil zeggen haar hoofd, met een witten sluier; en het scheen mij +dat haar gelaat eene uitdrukking had van zòò diepen deemoed, dat het scheen te zeggen: “Ik zie het begin van allen Vrede”. +In deze verbeelding overkwam mij eene zoo groote ootmoedigheid door haren aanblik, dat ik den Dood aanriep en zeide: “O zoetste +Dood! kom tot mij en wees niet hard jegens mij; want wèl moet ge lieflijk zijn nu ge bij haar geweest zijt. Kom nu tot mij, +die zoozeer naar u verlang: ge ziet het, dat ik reeds uwe kleur draag”. En nadat ik had zien vervullen al de droevige diensten +welke men den lichamen der gestorvenen pleegt te bewijzen, scheen het mij dat ik naar mijne kamer <span class="pagenum">[<a id="xd0e2678" href="#xd0e2678">95</a>]</span>terugkeerde en aldaar naar den hemel opzag; en zòò sterk was mijne verbeelding dat ik weenende begon te spreken met eene werkelijke +stem: “O schoonste ziel, hoe gelukzalig is hij die u aanschouwt”. En terwijl ik deze woorden sprak onder een smartelijk gesnik +van jammer en den Dood aanroepend tot mij te komen, begon een jong en lieflijk meisje, dat naast mijn bed zat, geloovende +dat mijn weenen en mijne woorden eene klacht waren om de pijn mijner ziekte, in groote vreeze eveneens te weenen. Waarop de +andere vrouwen die in het vertrek waren, bemerkten dat ik weende, doordat zij dit meisje zagen weenen: waarop zij haar, die +door zeer nauwe verwantschap aan mij verbonden was<a class="noteref" id="xd0e2680src" href="#xd0e2680">10</a>, deden heengaan en, meenende dat ik droomde, zich tot mij wendden om mij te wekken, zeggende: “Slaap niet langer en wees +niet zoo ontroostbaar”. En terwijl zij aldus spraken, brak mijne sterke verbeelding af op het oogenblik dat ik zeggen wilde: +“O Beatrice, gezegend zijt ge”. En reeds had ik gezegd: “O Beatrice” toen ik, opschrikkende, de oogen opende en zag dat ik +geijld had. En ofschoon ik haren naam geroepen had, was mijne stem zoo gebroken geweest door snikken, dat die vrouwen mij +niet hadden kunnen verstaan. En ofschoon ik mij zeer schaamde, wendde ik mij toch, door de Liefde aangespoord, tot hen. En +toen zij mij zagen begonnen zij te spreken: “Hij gelijkt eenen doode” en onder elkaar te zeggen: “Laten wij toch trachten +hem te troosten”. Waarop zij vele woorden tot mij spraken om mij te troosten, en telkens vroegen zij mij waarvoor ik zulk +eene vrees gehad had. Waarop ik, na eenigszins te zijn bijgekomen en de bedriegelijkheid van mijne waanvoorstelling te hebben +ingezien, hen antwoordde: “Ik zal u zeggen wat mij gebeurd is”. Hierop begon ik met het begin, en tot aan het einde <span class="pagenum">[<a id="xd0e2685" href="#xd0e2685">96</a>]</span>toe verhaalde ik hen al wat ik gezien had, slechts den naam dier Allerlieflijkste verzwijgend. Waarop ik vervolgens, genezen +van deze ziekte, mij voornam iets te zeggen over wat mij gebeurd was, omdat het mij lieflijk scheen om te zeggen en om te +hooren; en ik schreef deze canzone: “Een lieflijk meisje, jong en teer van hart”, in de volgorde als blijkt uit de er onder +staande verdeeling: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Een lieflijk meisje, jong en teer van hart, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aan deernis rijk, was aan het bed gezeten + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Waarop ’k den Dood dikwijls om redding vroeg.</p> +<p class="line">Zij zag mijn oogen overvol van smart. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En luistrend naar mijn waanverwarde kreten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Verschrok zij dus, dat zij luidsnikkend kloeg, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Meenend dat ik mijn pijn niet meer verdroeg. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En de andre vrouwen, die haar hoorden weenen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Leidden haar zachtkens henen</p> +<p class="line">En susten me, om tot rust mij te doen komen.</p> +<p class="line">Een zeide er: “Niet meer droomen!” + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En: “Waarom zoo ontroostbaar?” de andre vroeg. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen riep ik met een stem, verstikt door ’t weenen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn Vrouwe.... en ’t vreemde droombeeld was verdwenen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zòò had de smart mijn zwakke stem geschaad, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zòò mijn jammrend snikken haar gebroken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat ik dien naam hoorde in mijn hart alleen.</p> +<p class="line">Maar schoon ik ’t liefst mijn gansch beschaamd gelaat + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Voor hun nieuwsgierge blikken had verstoken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dwong Liefde mij ’t te wenden tot hen heen. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Het zag zoo vaal dat zij als over een + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die sterven ging van mij schenen te spreken; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ik hoorde elkaar hen smeeken:</p> +<p class="line">“Ach, konden wij verzachten toch zijn lijden!”</p> +<p class="line">En telkenkeer zij zeiden: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">“Wat zaagt ge toch, dat dus uw kracht verdween? + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En ’k sprak, toen weer mijn wanhoop was geweken: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">“Hoort, vrouwen, ’k zal u van mijn droombeeld spreken.”</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Terwijl ik peinsde over ons broos bestaan, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En hoe zoo schielijk ’t leven weer moet vluchten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Weende in mijn hart Amor in droefnis groot;<span class="pagenum">[<a id="xd0e2752" href="#xd0e2752">97</a>]</span></p> +<p class="line">Waardoor ik, van verbijstering ontdaan, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">In mijn gedachten klagelijk verzuchtte: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">“Ook voor mijn Vrouwe komt toch ééns de Dood.” + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Toen werd mijn smart zoo hevig dat ik sloot + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van pijnen moe mijn <span class="corr" id="xd0e2763" title="Bron: ooglêen">oogleên</span>, zwaar van tranen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En als verwarde wanen,</p> +<p class="line">Gingen mijn geesten dwalen door mijn droomen;</p> +<p class="line">Tot ze, eindelijk gekomen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Waar alle werklijkheid gansch van hen vlood, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zagen een stoet van vrouwen jammrend gaan en + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Roepend: “Ook gij zult sterven!” door hun tranen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">’k Zag teekens, vreemd en vreeslijk, onheilzwaar, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ontstellen mijn verdwalende gedachten + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">In ’t naamloos oord waar ’k mij in droom bevond,</p> +<p class="line">’k Zag vrouwen zwermen met ontbonden haar, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Stil weenend of in jammerluide klachten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die als een brand droegen hun droefnis rond. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Toen leek het of de zonne langzaam zwond + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">In duisternis en bleeke sterren schenen: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">’t Was of ik hen zag weenen;</p> +<p class="line">En vogels vielen neder onder ’t zweven;</p> +<p class="line">En de aard begon te beven; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Tot plotseling een bleek man voor mij stond, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die sprak: “Deed u de tijding nog niet weenen? + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dood voerde uw Vrouwe, die zoo schoon was, henen!”</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Ik sloeg mijn blikken, tranenblank, omhoog + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zag—een regen leek ’t van hemelsch manna— + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Een rij van englen keeren tot hun Heer.</p> +<p class="line">Een teeder wolkje zwevend vòòr hen toog, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En allen zongen juichende: “Hosanna!” + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Niets hoorde ik dan dien jubel keer op keer. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En Amor sprak: “Nu zwijge ook ik niet meer; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Kom, waar uw Vrouwe neerligt, met mij mede,” + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En leidde mij ter stede</p> +<p class="line">Waar ik haar doode lichaam mocht aanschouwen,</p> +<p class="line">Ik zag: toen spreidden vrouwen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Een witte wade over haar aanzicht neer, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat, diepdeemoedig, als in stille bede, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Niets scheen te zeggen als “Ik ben in Vrede!”</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">En zulk een deemoed lenigde mijn pijn + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen ’k hààr zag wie de Deemoed zelf verklaarde,<span class="pagenum">[<a id="xd0e2841" href="#xd0e2841">98</a>]</span> + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat ’k sprak: “O Dood, hoe lijkt ge mij zóó zoet!</p> +<p class="line">Hoe zacht en lieflijk moet uw wezen zijn + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Sinds ge mijn Vrouwe medenaamt van de aarde. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Meelij, geen haat is ’t wat u komen doet. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">’k Geloof dat ik u reeds gelijken moet, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoozeer verlangt mijn harte, moe van rouwen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aan ù zich te vertrouwen!”</p> +<p class="line">Ik ging, en niets was van mijn smart gebleven;</p> +<p class="line">En hemelwaarts geheven + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Mijn blikken, zeide ik als ten laatsten groet: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">“O schoone Ziel, zaalg wie u mag aanschouwen!” + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen wektet gij me, dank uw zorg, o vrouwen.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Deze canzone heeft twee gedeelten: in het eerste zeg ik, sprekende tot een onbepaald persoon, hoe ik door zekere vrouwen uit +eene ijdele droomverbeelding werd gewekt en beloofde hen deze te verhalen; in het tweede zeg ik hoe ik hen dit verhaalde. +Het tweede begint: “Terwijl ik peinsde....” Het eerste gedeelte kan worden verdeeld in tweeën: in het eerste zeg ik wat zekere +vrouwen en wat eene enkele zeiden en deden naar aanleiding van mijnen droom, d. w. z. éér ik weder tot de werkelijkheid was +teruggekeerd; in het tweede zeg ik wat deze vrouwen zeiden, nadat ik had opgehouden te ijlen; en dit gedeelte begint hier: +“Zoo had de smart....” Vervolgens, wanneer ik zeg: “Terwijl ik peinsde....” zeg ik hoe ik hen dit mijn droombeeld verhaalde. +En hieromtrent maakte ik twee gedeelten: in het eerste verhaal ik geregeld mijn droombeeld; in het tweede, zeggende op welk +oogenblik zij mij riepen, dank ik hen kortelijks; en dit gedeelte begint hier: “Toen wektet gij me....”</i></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s24"> +<h3 class="normal">§ XXIV.</h3> +<p>Na dit ijdele droomgezicht gebeurde het op eenen dag, dat ik, terwijl ik ergens zat te peinzen, eene siddering in mijn hart +voelde beginnen alsof ik in tegenwoordigheid mijner Vrouwe ware geweest. En toen, zegge ik, kwam tot mij eene verbeelding +der Liefde; het scheen mij namelijk dat ik Amor zag <span class="pagenum">[<a id="xd0e2876" href="#xd0e2876">99</a>]</span>komen van dien kant waar mijne Vrouwe woonde; en het scheen mij dat hij vroolijk tot mij zeide in mijn hart: “Denk steeds +den dag te zegenen waarop ik bezit van u nam, want wèl behoort ge zulks te doen.” En inderdaad scheen mijn hart zòò verblijd +te zijn dat het mij leek alsof het mijn eigen hart niet ware door zijnen zoo nieuwen toestand. En kort na deze woorden, welke +mijn hart mij zeide met de stem der Liefde, zag ik op mij afkomen eene edele dame, die van eene vermaarde schoonheid was en +die reeds lang de Vrouwe was van mijnen reeds vroeger bedoelden grootsten vriend. En de naam dezer dame was Giovanna, behalve +dat men haar—wegens hare schoonheid, naar sommigen meenden—den bijnaam had gegeven van Primavera (dat is de Lente) en aldus +werd zij dan ook genoemd. En toeziende, zag ik achter haar de wondere Beatrice komen. Deze beide vrouwen schreden aldus tot +dicht bij mij, de eene achter de andere en het scheen mij dat de Liefde tot mij sprak in mijn hart en zeide: “Deze eerste +werd Primavera geheeten alleen terwille van hare komst op heden; want ik bewoog hem die haar dien naam gaf haar Primavera +te noemen, dat wil zeggen: prima verrà, omdat “zij het éérst zou komen” op dien dag dat Beatrice zich aan haren getrouwe zal +vertoonen na het droomgezicht. En indien ge het nog nader wilt beschouwen, beteekent ook haar werkelijke naam hetzelfde als +Primavera, omdat haar naam Giovanna<a class="noteref" id="n46src" href="#n46">11</a> is afgeleid van dien Johannes, die het waarachtige Licht voorspelde, zeggende: “<i lang="la">Ego vox clamantis in deserto: parate viam Domini</i>”<a class="noteref" id="xd0e2958src" href="#xd0e2958">12</a>. En het scheen mij dat hij mij, na dit, nog andere <span class="pagenum">[<a id="xd0e2961" href="#xd0e2961">100</a>]</span>woorden zeide, namelijk: “Wie het zeer nauwkeurig overweegt, zoude Beatrice eigenlijk “Liefde” moeten noemen, wegens de groote +gelijkenis welke zij met mij heeft.” Waarop ik, wederom aan het peinzen rakende, mij voornam er op rijm over te schrijven +tot dien grootsten vriend, zekere woorden verzwijgend welke het mij gepast scheen te verzwijgen<a class="noteref" id="xd0e2963src" href="#xd0e2963">13</a>, daar ik in de meening was dat zijn hart nog steeds de schoonheid dier lieflijke Primavera bewonderde. En ik schreef dit +sonnet, hetwelk aldus begint: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Ik voelde siddrend in mijn hart ontwaken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Verlangen, dat lang sluimerde ongestoord,</p> +<p class="line">En opziend zag van verre ik Amor naken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo blijde als ik hem nimmer had gehoord.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">“Nu zorg” riep hij “mij niet te schand te maken”. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En lachen, lachen luidde in ieder woord.</p> +<p class="line">En nog terwijl zijn lippen aldus spraken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Turend dien kant vanwaar hij kwam, zag ’k voort</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Madonna Vanna en Monna Bice<a class="noteref" id="xd0e2992src" href="#xd0e2992">14</a> komen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En schrijden, als twee wondren, de een na de aâr, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">De plek waar ik in beven stond voorbij.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">En Amor sprak—wél beeft mijn geest ’t vernomen— + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Déze is de Lente, en Liefde noem ik hààr, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die op haar volgt, zoozeer gelijk ze mij.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet heeft vele gedeelten; het eerste van hen zegt hoe ik de gewende siddering in mijn hart voel ontwaken, en hoe het +schijnt dat de Liefde mij vroolijk verscheen, van verre komend; het tweede zegt hoe het mij scheen dat de Liefde in mijn hart +tot mij sprak en hoedanig hij mij verscheen; het derde zegt hoe, nadat hij eene wijle naast mij gestaan had, ik zekere dingen +zag en hoorde. Het tweede gedeelte begint hier: “Nu zorg riep hij....” het derde hier: “En nog terwijl....” Het derde gedeelte +kan worden verdeeld in tweeën: in het eerste zeg ik datgene wat ik zag; in het tweede zeg ik datgene wat ik hoorde. Het tweede +begint hier: “En Amor sprak....”</i></p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3015" href="#xd0e3015">101</a>]</span></div> +<div class="div2" id="s25"> +<h3 class="normal">§ XXV.</h3> +<p>Hier zoude misschien iemand, die waard ware al zijne tegenwerpingen te beantwoorden, bezwaar kunnen maken; en hij zoude er +bezwaar tegen kunnen maken dat ik spreek over de Liefde alsof deze iets ware op zichzelf en niet slechts eene denkbeeldige +zelfstandigheid, maar eene lichamelijke. Hetgeen, strikt naar waarheid, niet juist is, daar de Liefde niet gelijk eene zelfstandigheid +op zichzelf bestaat, maar een toestand der zelfstandigheid is. En dat ik van den geest der Liefde spreek als ware hij lichaam, +ja zelfs een menschelijk wezen, blijkt uit drie dingen welke ik van hem zeg. Ik zeg dat ik hem van verre zag komen; waaruit, +aangezien “komen” eene ruimtelijke beweging aanduidt, en volgens den filosoof<a class="noteref" id="xd0e3021src" href="#xd0e3021">15</a> uitteraard alleen een lichaam ruimtelijk beweegbaar is; blijkt dat ik de Liefde als een lichaam voorstel. Voorts zeg ik van +hem dat hij lachte en ook dat hij sprak; welke zaken menschelijke eigenschappen schijnen te zijn, vooral het lachen, en het +blijkt dus dat ik hem voorstel als een mensch. Om dit te verklaren, gelijk het op het oogenblik van pas schijnt, moet men +ten eerste weten, dat er eertijds geen minnezangers waren die in de volkstaal schreven; maar zij die van liefde spraken waren +dichters in de Latijnsche taal. Bij òns, zeg ik—ofschoon het misschien wel bij andere volken het geval was en nog is, zooals +in Griekenland—waren het dus geen volksdichters, maar geletterde dichters die deze stof behandelden. En het is nog niet vele +jaren geleden dat voor het eerst volksdichters verschenen, want rijmen in de volkstaal beteekent zooveel als spreken in verzen +volgens eene bepaalde maat in het Latijn. En het bewijs dat het eerst sinds korten tijd geschiedt, <span class="pagenum">[<a id="xd0e3026" href="#xd0e3026">102</a>]</span>is, dat wanneer wij zoeken in de taal van “oc” en in de taal van “si”<a class="noteref" id="xd0e3028src" href="#xd0e3028">16</a>, wij in deze talen geene gedichten vinden ouder dan honderd en vijftig jaren voor dezen<a class="noteref" id="xd0e3042src" href="#xd0e3042">17</a>. En de reden waarom sommige onbeschaafde lieden vermaard werden als dichters is, dat zij ongeveer de eersten waren die in +de taal van “si” schreven. En de eerste die begon te dichten als een volksdichter deed zulks omdat hij zijne woorden wilde +doen verstaan door eene vrouwe, aan wie het moeilijk viel Latijnsche verzen te begrijpen. En dit is gericht tot diegenen die +rijmen over andere zaken dan welke de Liefde betreffen; aangezien deze wijze van dichten aanvankelijk werd uitgevonden om +van de Liefde te spreken<a class="noteref" id="xd0e3047src" href="#xd0e3047">18</a>. Zoodat het, aangezien den dichters eene grootere vrijheid van spreken is veroorloofd dan den prozaschrijvers, en de bedoelde +rijmers niets anders zijn dan dichters in de volkstaal, gepast en redelijk is dat ook aan hen eene grootere vrijheid van spreken +worde toegestaan dan aan andere schrijvers in de volkstaal; zoodat, wanneer een of andere beeldspraak of rhetorische wending +den dichters is toegestaan, zij ook den rijmers moet worden toegestaan. En dus, wanneer wij zien dat de dichters tot onbezielde +dingen gesproken hebben alsof zij gevoel en verstand hadden, en hen ook met elkaar lieten spreken; en niet slechts werkelijke +dingen, maar ook zelfs onwerkelijke (ik bedoel, dat zij gezegd hebben dat zelfs eigenschappen spraken alsof het lichamen en +menschen waren) zoo past het dat de rijmer dit eveneens moge doen; niet zonder reden, maar met een reden, welke het mogelijk +is in proza te verduidelijken. Dat de dichters gesproken hebben zooals ik hier zeide, blijkt aan Virgilius<a class="noteref" id="xd0e3055src" href="#xd0e3055">19</a>, die zegt dat Juno, eene godin die den Trojaners vijandig was, sprak tot Aeolus, den god der winden, op deze plaats in het +eerste boek der Aenëide: “<i lang="la">Aeole, namque <span class="pagenum">[<a id="xd0e3060" href="#xd0e3060">103</a>]</span>tibi</i>”<a class="noteref" id="xd0e3063src" href="#xd0e3063">20</a> en dat deze god antwoordde: “<i lang="la">Tuus, o regina, quid optes</i>”<a class="noteref" id="xd0e3069src" href="#xd0e3069">21</a>. Bij dezen zelfden dichter spreekt in het derde boek der Aenëide een onbezield ding tot een bezield op deze plaats: “<i lang="la">Dardanidae duri</i>”<a class="noteref" id="xd0e3075src" href="#xd0e3075">22</a>. Bij Lucanus spreekt een bezield ding tot een onbezield op deze plaats: “<i lang="la">Multum, Roma, tamen debes civilibus armis</i>”<a class="noteref" id="xd0e3081src" href="#xd0e3081">23</a>. Bij Horatius spreekt de mensch tot zijne eigene wetenschap als tot een ander persoon en dit zijn niet slechts woorden van +Horatius zelf, maar hij ontleent ze aan den goeden Homerus op deze plaats zijner Boetria: “<i lang="la">Dic mihi, Musa virum</i>”<a class="noteref" id="xd0e3087src" href="#xd0e3087">24</a>. Bij Ovidius spreekt de Liefde alsof zij een menschelijk wezen is in het begin van het boek hetwelk den naam draagt “<i lang="la">Remedia Amoris</i>”<a class="noteref" id="xd0e3096src" href="#xd0e3096">25</a> op deze plaats: “<i lang="la">Bella mihi, video, bella parantur, ait</i>”<a class="noteref" id="xd0e3102src" href="#xd0e3102">26</a>. En hiermede zal dit duidelijk gemaakt zijn voor dengene die tegen eenig gedeelte van dit mijn boekske bezwaar mocht hebben. +En opdat niet een of ander onbeschaafd man hieraan eenigen overmoed ontleene, zeg ik, dat evenmin als de dichters aldus zonder +reden spreken, evenmin de rijmers aldus spreken moeten zonder eenige reden te hebben voor hetgeen zij zeggen: want ten zeerste +behoort zich diegene te schamen die iets samenstelt in het kleed van een rhetorisch beeld of wending en die, hierom aangezocht, +zijne woorden niet zou weten te ontdoen van zulk een kleed, opdat men hem waarlijk <span class="pagenum">[<a id="xd0e3105" href="#xd0e3105">104</a>]</span>kon verstaan. En deze mijn grootste vriend en ik kennen genoeg van zulke dwazelijk rijmenden. + + + +</p> +</div> +<div class="div2" id="s26"> +<h3 class="normal">§ XXVI.</h3> +<p>De allerlieflijkste Vrouwe, over wie in de voorgaande woorden werd gesproken, kwam in zoodanige gunst bij iedereen, dat wanneer +zij over straat ging de menschen uitliepen om haar te zien; waarover ik eene wonderbare vreugde gevoelde. En wanneer zij in +iemands nabijheid gekomen was, kwam zulk eene eerzaamheid in diens hart, dat hij het niet waagde de oogen op te slaan, noch +haren groet te beantwoorden; en dit zouden velen, die zulks ondervonden hebben kunnen getuigen voor wie het niet wilden gelooven. +Zij schreed voort, gekroond en bekleed met deemoed, niet den minsten trots toonend over wat zij zag of hoorde. Velen zeiden +wanneer zij voorbijgegaan was: “Deze is geene vrouw, maar een der schoonste engelen uit den hemel”. En anderen zeiden: “Deze +is een wonder; gezegend zij de Heer, die iets zoo wonderbaarlijks weet te scheppen!” Ik zegge, dat zij zich zoo lieflijk en +zoo vol van alle bekoorlijkheden betoonde dat diegenen die haar bewonderden zulk eene eerzame en zoete verrukking in zich +gevoelden, dat zij haar niet konden uitspreken; noch was er iemand die haar kon bewonderen zonder dat hij al dadelijk moest +zuchten. Deze en nog meer verwonderlijke zaken bracht zij te weeg door de werking harer deugd. Waardoor ik, hierover nadenkende +en wenschende den stijl van haren lof wederom te hervatten, mij voornam woorden te zeggen in welke ik hare wonderbare en uitnemende +werkingen te verstaan gaf; opdat niet alleen zij die haar zintuigelijk konden zien, maar ook anderen van haar zouden weten +wat woorden ervan konden <span class="pagenum">[<a id="xd0e3112" href="#xd0e3112">105</a>]</span>kenbaar maken. Daarop schreef ik dit sonnet, hetwelk begint: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Zoo zuiver en zoo zedig ingetogen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is mijner Vrouwe minnelijke groet, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ze ieders tong siddrend verstommen doet</p> +<p class="line">En géén waagt tot haar op te slaan zijn oogen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zoo schrijdt zij voort en hoort haar lof verhoogen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Verheerelijkt in deemoeds blanken gloed; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De Hemel zond tot de aarde een engel zoet,</p> +<p class="line">Dat ze op een vlekloos wonder konde bogen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Wie haar zoo zacht en nederig ziet gaan, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Voelt in zijn hart een innigheid ontbloeien, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die geen bevat zoo hij ’t niet ondervond;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En ’t is of van haar teerbewogen mond + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een adem als van Liefde zelf komt vloeien,</p> +<p class="line">Die zucht: Verlangen zij uw deel voortaan.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet is zoo gemakkelijk te begrijpen, door hetgeen hierboven is verhaald, dat het geenerlei verdeeling behoeft; en dit +derhalve nalatend<span class="corr" id="xd0e3150" title="Niet in bron">.</span></i></p> +</div> +<p>zeg ik, dat deze mijne Vrouwe in zoo groote gunst kwam dat niet alleen zìj geëerd en geprezen werd; maar tengevolge van haren +invloed ook vele anderen geëerd en geprezen werden. Waarop ik, dit ziende en het willende openbaren aan hen die het niet zien +konden, mij voornam ook woorden te spreken, waarin dit werd aangeduid; en ik schreef toen dit sonnet, hetwelk begint: “Het +hoogste heil moet ieder hart verblijden....”, hetwelk verhaalt van haar, hoe hare deugd werkte in anderen; gelijk blijkt in +zijne verdeeling. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Het hoogste heil moet ieder hart verblijden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat schouwt mijn Vrouwe in andrer vrouwen kring;</p> +<p class="line">Wel voegt dat wie haar ooit mocht begeleiden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">God danke in diepe verootmoediging.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3163" href="#xd0e3163">106</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">Zòò zedig is haar schoonheid en bescheiden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat nimmer nijd der andren hart beving;</p> +<p class="line">Maar ze ook om hen een glorie schijnt te spreiden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van hoop, van liefde en van verteedering.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Haar blik maakt alles nederig en goed, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En niet haarzelve alleen, maar allen schenken + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Haar lieflijkheên een glans van heiligheid.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">En heel heur wezen is zoo wonderzoet, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat niemand die haar zag aan haar kan denken + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zonder een zucht om Liefde’s zaligheid.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet heeft drie gedeelten: in het eerste zeg ik onder welke lieden mijne Vrouwe het bewonderenswaardigst verscheen; +in het tweede zeg ik hoe dankbaar haar gezelschap was; in het derde spreek ik van de dingen welke zij door hare deugd in anderen +te weeg bracht. Het tweede gedeelte begint hier: “Wel voegt het dat....”; Het derde hier: “Zoo zedig is....” Dit laatste gedeelte +kan verdeeld worden in drieën: in het eerste zeg ik wat zij werkte in deze vrouwen, dat wil zeggen voor henzelf; in het tweede +zeg ik hoe zij niet alleen verwonderlijk werkte in deze vrouwen, maar in alle menschen, en niet alleen tijdens hare aanwezigheid, +maar ook wanneer men slechts aan haar dacht. Het tweede begint hier: “Haar blik maakt alles....”; het derde hier: “En heel +haar wezen....”</i></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s27"> +<h3 class="normal">§ XXVII.</h3> +<p>Hierna begon ik op eenen dag te denken over datgene wat ik van mijne Vrouwe gezegd had, dat wil zeggen in de beide voorgaande +sonnetten; en ziende in mijne overweging dat ik niets gezegd had van datgene wat zij op het oogenblik in mijzelf uitwerkte, +scheen het mij dat ik gebrekkiglijk gesproken had; en dus nam ik mij voor woorden te zeggen in welke ik zeide op welke wijze +ik ontvankelijk scheen te zijn voor haren invloed en hoe hare deugd in mij werkte. En meenende zulks niet in de beknoptheid +van een <span class="pagenum">[<a id="xd0e3196" href="#xd0e3196">107</a>]</span>sonnet te kunnen verhalen, begon ik toen eene canzone<a class="noteref" id="xd0e3198src" href="#xd0e3198">27</a>, welke begint: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Zoolang nu heeft mij Amor in zijn macht + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En mij gewend aan zijne heerschappij, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat even hard als eerst mijn slavernij</p> +<p class="line">Mij scheen, zij thans mij lieflijk lijkt en zacht.</p> +<p class="line">En zoo, wanneer hij ganschelijk mijn kracht + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mij rooft en mijn gedachten jaagt uit mij, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gevoelt mijn zwijmelende ziel zòò blij,</p> +<p class="line">Dat mijn gelaat, ofschoon verbleekend, lacht. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dan voel ik hem zoo hevig in mijn leven,</p> +<p class="line">Dat hij mijn zuchten dolend roepen doet</p> +<p class="line">Om mijne Vrouwe zoet, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Of zij nog hooger heil mij konde geven.</p> +<p class="line">Dus ondervinde ik, wààr mijn oog haar ziet,</p> +<p class="line">Zòò zacht is zij: maar woorden zeggen ’t niet.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3238" href="#xd0e3238">108</a>]</span></div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2245src" id="xd0e2245">1</a></span> <i>Val welke eene.</i> d’Ancona meent dat deze dame, wier vraag het oogenblik van de ideëele verandering der figuur van Beatrice en van het nieuwe +karakter van Dante’s volgende poëzie aanduidt, de latere Mathilde van het Paradijs is. In verband met de voorgaande aanteekeningen +wijs ik er op dat die vraag echter hoogstens een medewerkende aanleiding tot Dante’s bewustwording der vergeestelijking zijner +liefde kon zijn. De ware oorzaak van den grooten omkeer in zijn gemoed, van zijn stijgen boven de subjektieve klacht uit tot +de objectieve verheerlijking, is de uitkomst eener innerlijke evolutie die wel door een schokkend feit, zooals haar huwelijk, +maar niet door een opmerking eener vreemde dame kon worden teweeg gebracht. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2252src" id="xd0e2252">2</a></span> <i>Hunne woorden zag uitgaan. <span lang="it">Mi parea vedere le loro parole uscire mischiate di sospiri.</span></i> De commentatoren die Dante willen verbeteren door <i lang="it">vedere</i> te vertalen met <i>hooren</i>, doen den dichter onrecht. + +</p> +<p class="footnote">Dante verstond de woorden der pratende vrouwen niet, maar <i>zag</i> hen spreken en zuchten en juist dit <i>zien</i> bracht hem op die wonderbaar schoone vergelijking van den regen met sneeuw vermengd. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2281src" id="xd0e2281">3</a></span> <i>Niet tot alle vrouwen.</i> Dante neemt het woord “<i>donna</i>” in zijn meer beperkte beteekenis, waarin het adjectief “<i>gentile</i>”, edel, lieflijk als het ware ligt opgesloten. (evenals bij ons: “dame” het begrip “wel opgevoed” insluit.) De vrouw-zonder-meer +toch is volgens <span class="pagenum">[<a id="xd0e2291" href="#xd0e2291">140n</a>]</span>Dante’s spreekwijze <i>niet in staat</i> de liefde te kennen. Alleen de Deugd, de <i>Gentilezza</i>, schenkt haar daartoe het vermogen. De eerste regel der canzone is dus in Dante’s taal: “Gij <i>edele</i> vrouwen, die de <i>deugd</i> bezit<span class="corr" id="xd0e2305" title="Niet in bron">.</span>” +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2309src" id="xd0e2309">4</a></span> Over de beteekenis dezer canzone als eerste oorspronkelijke “meesterproef” zie mijn <a href="#intro">Inleiding</a>. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2374src" id="xd0e2374">5</a></span> <i>En die eens spreken zal etc.</i> Deze regels hebben tot een geheele litteratuur aanleiding gegeven. Mij lijkt de meest voor de hand liggende, maar zeer betwiste +verklaring, nl.: dat Dante hier een toespeling maakt op zijn later werk “de Hel”, zeer aannemelijk. Waarom zou hij niet reeds +tijdens het schrijven dier canzone hebben rondgeloopen met het vage denkbeeld—voor dien tijd niet eens zoo oorspronkelijk—later +een tocht door de Hel te beschrijven? +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2483src" id="xd0e2483">6</a></span> <i>De wijze dichter.</i> Guido Guinizelli. Zie <a href="#intro">Inleiding</a> en <a href="#aanh">Aanhangsel</a>. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2576src" id="xd0e2576">7</a></span> <i>De verwekker.</i> Folco di Ricovero Portinari, gestorven 31 December 1289. Hij was een aanzienlijk, rijk en vrijgevig man, o.a. stichter van +een hospitaal. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2581src" id="xd0e2581">8</a></span> <i>Volgens gebruik.</i> Volgens de Florentijnsche verordening kwamen de <i>vrouwelijke</i> bloedverwanten en buren in het sterfhuis bijeen, terwijl de andere leeddragenden zich er vòòr verzamelden. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2675src" id="xd0e2675">9</a></span> Hosanna in den Hooge. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2680src" id="xd0e2680">10</a></span> <i>Door zeer nauwe verwantschap.</i> Blijkbaar bedoelt Dante een zijner zusters. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#n46src" id="n46">11</a></span> <i>Giovanna</i>, <i>Monna Vanna</i>, was de “dame” van Cavalcanti. Het geven van een bijnaam (provençaalsch “<i>senhal</i>” = <i>signal</i>, teeken) was een oud troubadoursgebruik. Dante past het hier toe om, volgens zijn symboliek, Beatrice met de Deugd of hoogste +Liefde te vereenzelvigen. Inderdaad kan in verscheidene gedichten het woord: “Liefde” of “Amor” door “Beatrice” worden vervangen, +bv. + +</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="div1"> +<div class="poem"> +<p class="line">Klaagt al wie mint nu ge Amor zelf hoort klagen....,</p> +</div> +</div> +</div> +</div><p> + +</p> +<p class="footnote">en: + +</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="div1"> +<div class="poem"> +<p class="line">Over der doode lieflijk beeld gebogen</p> +<p class="line">Zag ’k weenen <i>hem</i> (de Liefde) in tastbare gedaant. +</p> +</div> +</div> +</div> +</div><p> + +</p> +<p class="footnote">(<a href="#s8">§ VIII</a>) +<span class="pagenum">[<a id="xd0e2920" href="#xd0e2920">141n</a>]</span></p> +<p class="footnote">en: + +</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="div1"> +<div class="poem"> +<p class="line">van <i>Liefde</i> spreken nu al mijn gedachten.... (<a href="#s13">§ XIII</a>) +</p> +</div> +</div> +</div> +</div><p> + +</p> +<p class="footnote">en: + +</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="div1"> +<div class="poem"> +<p class="line">Dikwerf wanneer ’k bepeins het vreemd gedragen</p> +<p class="line">Waartoe mij <i>Amor</i> dwingt.... (<a href="#s16">§ XVI</a>) +</p> +</div> +</div> +</div> +</div><p> +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2958src" id="xd0e2958">12</a></span> Ik ben de stem des roependen in de woestijn; bereidt den weg des Heeren. (Matheus III, 3.) +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2963src" id="xd0e2963">13</a></span> <i>Zekere woorden verzwijgend.</i> Namelijk de woordspeling waarbij Monna Vanna slechts een voorloopster schijnt van nog grootere schoonheid. Aan de vergelijking +met Johannes den Dooper als voorlooper van het ware Licht, zal Dante bij het schrijven van het sonnet wel niet hebben gedacht +(zie <a href="#intro">Inleiding</a>). Toen Dante het proza schreef wist hij dat Cavalcanti’s liefde voor Monna Vanna inmiddels was bekoeld en kon hij spreken +zonder zijn vriend te kwetsen. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e2992src" id="xd0e2992">14</a></span> <i>Monna Vanna en Monna Bice.</i> Monna is de populaire verkorting van Madonna. Gevolgd door den voornaam duidt het woord alleen <i>gehuwde</i> vrouwen aan. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3021src" id="xd0e3021">15</a></span> <i>Volgens den filosoof.</i> “De” filosoof in de middeleeuwen is steeds Aristoteles. Dante haalt hem waarschijnlijk aan uit de tweede hand. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3028src" id="xd0e3028">16</a></span> <i>De taal van “oc”.</i> Dante onderscheidde de Romaansche talen naar hun bevestigend bijwoord, in het provençaalsch “<i>oc</i>”, in het oud-fransch “<i>oil</i>”, in het Italiaansch “<i>si</i>”. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3042src" id="xd0e3042">17</a></span> <i>Ouder dan 150 jaren.</i> Dit is slechts juist wat het Italiaansch betreft, de provençaalsche poëzie begint reeds tusschen het jaar 1000 en 1050. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3047src" id="xd0e3047">18</a></span> <i>Om van de Liefde te spreken.</i> Hier meent dus Dante nog dat de volkstaal alleen voor het minnedicht geschikt is; ook in het Convitto stelt Dante het Latijn +nog steeds boven de volkstaal; eerst in zijn “<i lang="la">De vulgari eloquio</i>” slaat zijn waardeering om. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3055src" id="xd0e3055">19</a></span> Virgilius, Horatius, Ovidius en Lucanus behooren tot de dichters die Dante het meest bewonderde. (Hel IV. 90) +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3063src" id="xd0e3063">20</a></span> Aeolus, u verleende.... (Aenëide I, 65). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3069src" id="xd0e3069">21</a></span> Wat gij, koningin, wenscht.... (Aenëide I, 76). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3075src" id="xd0e3075">22</a></span> Harde Dardaneërs.... (Aenëide III, 94). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3081src" id="xd0e3081">23</a></span> Veel, o Rome, hebt ge te danken aan de wapenen uwer burgers (Pharsalus I, 47). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3087src" id="xd0e3087">24</a></span> Noem mij, o Muze, den man. (<span lang="la">Epistola ad Pisones</span> V. 141). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3096src" id="xd0e3096">25</a></span> Middelen tegen de liefde. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3102src" id="xd0e3102">26</a></span> Oorlog bereiden zij mij, zie ik, zoo sprak zij.... (Remedia Amoris V. 2). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3198src" id="xd0e3198">27</a></span> Deze ééne stanza der zoogenaamde canzone vormt <span class="pagenum">[<a id="xd0e3200" href="#xd0e3200">142n</a>]</span>een gesloten geheel. De bouw is, behoudens de ééne verkorte regel, volkomen die van een sonnet. Het lijkt mij daarom zeer +waarschijnlijk dat Dante dit sonnet <i>achteraf</i>, wegens het samenvallen van zijn ontstaan met Beatrice’s dood, voor een <i>plotseling afgebroken</i> canzone heeft willen doen doorgaan. +</p> +</div> +</div> +<div class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#toc">Inhoud</a>] +</span><h2 class="normal">Derde gedeelte</h2> +<h2 class="sub">(Juli 1290–1292?)</h2> +<div class="div2" id="s28"> +<h3 class="normal">§ XXVIII.</h3> +<p><i lang="la">Quomodo sedet sola civitas plena populo! facta est quasi vidua domina gentium</i><a class="noteref" id="xd0e3250src" href="#xd0e3250">1</a>. Ik was nog bezig aan deze canzone en had eerst de bovenstaande stanza ervan voltooid, toen de Heer der Gerechtigheid deze +Allerlieflijkste opriep om te stralen onder het teeken dier gebenedeide Koningin, de Maagd Maria, wier naam steeds in hoogste +eere geweest was in de woorden der zalige Beatrice. En ofschoon het misschien gepast zoude schijnen hier iets van haar verscheiden +van ons te verhalen, is het toch niet mijne bedoeling daarover hier te spreken om drie redenen: de eerste is dat het niet +in het plan ligt, indien wij slechts letten op de voorrede, welke dit boekske voorafgaat; de tweede is, dat, aangenomen dat +het wèl in mijnen opzet lag, mijne taal toch niet bij machte zoude zijn dit te behandelen naar behooren; de derde is dat het, +aangenomen het een zoowel als het ander, het mij toch niet zoude betamen hierover te handelen, omdat ik, er over handelende, +mijzelf zoude moeten prijzen, hetgeen bovenal laakbaar is in wie zulks doet<a class="noteref" id="xd0e3253src" href="#xd0e3253">2</a>; en ik laat dus deze behandeling over aan eenen anderen uitlegger<a class="noteref" id="xd0e3256src" href="#xd0e3256">3</a>. Evenwel, aangezien herhaaldelijk het <span class="pagenum">[<a id="xd0e3264" href="#xd0e3264">109</a>]</span>getal negen voorkwam in de voorgaande regelen, zoodat het duidelijk is dat dit niet zonder reden het geval is, en bij haar +verscheiden ditzelfde getal eveneens eene belangrijke beteekenis schijnt te hebben gehad, past het dààrover hier iets te zeggen, +omdat dit wèl bij het plan behoort. Zoodat ik allereerst zal zeggen welke rol het speelde bij haar verscheiden en vervolgens +eene reden zal aanwijzen waarom dit getal nauw met haar verbonden was. + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XXIX<span class="corr" id="xd0e3269" title="Niet in bron">.</span></h3> +<p>Ik zegge dan dat, volgens den kalender van Arabië, hare edele ziel verscheidde in het eerste uur van den negenden dag der +maand; en volgens den kalender van Syrië verscheidde zij in de negende maand des jaars, omdat de eerste maand aldaar is Tisirin +de Eerste, welke bij ons is October. En volgens onze eigen tijdrekening verscheidde zij in dàt jaar van onze aanwijzing—dat +wil zeggen van de jaren des Heeren—waarin het volmaakte getal negen malen vervuld was in die eeuw waarin zij in deze wereld +werd geplaatst; en zij behoorde tot de christinnen der dertiende eeuw<a class="noteref" id="xd0e3273src" href="#xd0e3273">4</a>. Waarom dit getal zoo nauw met haar verbonden was; deze zou de reden hiervan kunnen zijn: aangezien er volgens Ptolomaeus +en volgens de christelijke waarheid negen bewegelijke hemelen zijn, en aangezien volgens de gewone astrologische opvatting +genoemde hemelen hier beneden invloed uitoefenen naar gelang van hunnen stand ten opzichte van elkaar, was dit getal aan haar +verbonden om te verstaan te geven dat bij hare geboorte alle negen bewegelijke hemelen in het meest volmaakte evenwicht met +elkaar stonden. Dit is ééne reden ervan; maar wanneer men er scherper over nadenkt en volgens de <span class="pagenum">[<a id="xd0e3287" href="#xd0e3287">110</a>]</span>onbedriegelijke waarheid, was zijzelf dit getal, ik meen vergelijkenderwijs gesproken, en ik bedoel dit aldus: Het getal drie +is de wortel van negen, zoodat het zonder hulp van eenig ander getal, met zichzelf vermenigvuldigd, negen uitmaakt, gelijk +wij klaarblijkelijk zien dat driemaal drie is negen. Dus, gezien dat drie de schepper-uit-zichzelf van negen is en de schepper +der wonderen uit zichzelf drie is, dat wil zeggen Vader, Zoon en Heilige Geest, welke drie één zijn—werd deze Vrouwe begeleid +door het getal negen om te verstaan te geven dat zijzelve eene negen was, dat wil zeggen een wonder, welks wortel alleenlijk +de wonderbaarlijke Drie-eenheid is<a class="noteref" id="xd0e3289src" href="#xd0e3289">5</a>. + +</p> +<p>Misschien dat een scherpzinniger persoon hiervoor nóg dieper redenen zou vinden: maar deze is het welke ik er in zie en welke +mij het meeste behaagt. + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XXX<span class="corr" id="xd0e3299" title="Niet in bron">.</span></h3> +<p>Nadat deze allerlieflijkste Vrouwe uit dit leven was verscheiden, bleef de bovenbedoelde stad achter als eene weduwe en als +beroofd van alle waardigheid; zoodat ik, nog weenende in deze verlaten stad, iets schreef aan de voornaamste burgers der stad<a class="noteref" id="xd0e3303src" href="#xd0e3303">6</a> over haren toestand, nemende tot begin deze woorden van den profeet Jeremia: “<i lang="la">Quo modo sedet sola civitas, etc</i>”. En ik zeg dit opdat niemand zich er over verwondere dat ik dit hierboven heb aangehaald als het ware als eene intrede tot +de nieuwe stof welke volgt. En indien iemand mij wilde verwijten dat ik niet nederschrijf wat op de aangehaalde woorden volgde, +verontschuldig ik mij hiermede dat het van begin af niet mijne bedoeling was eene andere dan de volkstaal te schrijven: zoodat, +aangezien de woorden welke volgden op de aangehaalde, allen in het Latijn waren, <span class="pagenum">[<a id="xd0e3330" href="#xd0e3330">111</a>]</span>het buiten mijne bedoeling zoude vallen wanneer ik ze nederschreef: en ik weet dat deze mijn grootste vriend, tot wien ik +dit schrijf, dezelfde bedoeling heeft, dat wil zeggen dat ik hem schrijve alleenlijk in de volkstaal. + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XXXI<span class="corr" id="xd0e3335" title="Niet in bron">.</span></h3> +<p>Nadat mijne oogen een tijdlang geweerd hadden en zòò vermoeid waren dat ik door hen niet langer mijn droefenis kon uitstorten, +bedacht ik te trachten haar uit te storten door eenige klagelijke woorden; en daarom nam ik mij voor eene canzone te maken, +in welke ik klagende zou verhalen van haar, door wie eene zoo groote smart tot verwoesteres van mijne ziel gemaakt was, en +ik begon toen eene canzone welke begint: “Mijn oogen, droevend om ’t gepijnigd hart....” En opdat deze canzone aan het slot +meer verweduwd moge lijken, zal ik haar verdeelen vòòr ik haar neerschrijf: en deze manier zal ik in het vervolg volhouden. + +</p> +<div class="blockquote"> +<p><i>Ik zeg dat deze ongelukkige canzone drie gedeelten heeft: het eerste is eene voorrede; in het tweede spreek ik over hààr; +in het derde spreek ik medelijdend tot mijn lied. Het tweede begint hier: “Zoo woont de zaalge....”; het derde hier: “Mijn +klaaglijk Lied....” Het eerste gedeelte kan worden verdeeld in drieën; in het eerste zeg ik wat mij beweegt te spreken; in +het tweede zeg ik tot wie ik spreken wil; in het derde zeg ik van wie ik spreken wil. Het tweede begint hier: “En wijl ik +weet....”; het derde hier: “En u verhalen....”. Vervolgens, wanneer ik zeg: “Zoo woont de zaalge....”, spreek ik van hààr; +en hierover maak ik twee gedeelten: in het eerste zeg ik de reden waarom zij ons ontnomen werd; daarna zeg ik hoe men klaagt +over haar verscheiden, en dit gedeelte begint hier: “Haar zuivre ziel....” Dit gedeelte kan worden verdeeld in drieën: in +het eerste zeg ik wie haar niet beweent; in het tweede zeg ik wie haar wel beweent; in het <span class="pagenum">[<a id="xd0e3343" href="#xd0e3343">112</a>]</span>derde verhaal ik mijnen eigen toestand. Het tweede begint hier: “Maar om zijn diepe smart....”; het derde hier: “Met zuchten +zwaar”. Vervolgens, wanneer ik zeg: “Mijn klaaglijk lied....” spreek ik tot mijne canzone, haar aanwijzend tot welke vrouwen +zij gaan moet, en dat zij bij hen moet blijven.</i></p> +</div><p> + + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Mijn oogen, droevend om ’t gepijnigd hart, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hebben zooveel geleden door lang weenen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat voor altijd hun werking schijnt verstoord;</p> +<p class="line">Dus, wil ik mij bevrijden van die smart + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die langzaam, langzaam leidt ten doode henen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Moet ik ’t beproeven met mijn klagend woord. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En wijl ik weet hoe ’t ééns mij heeft bekoord + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van mijn Meestres, nog niet van de aard ontweken,</p> +<p class="line">Tot u te zingen, vrouwen, schoon en zacht,</p> +<p class="line">Wil ’k, naar ik vroeger placht, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ook nu tot eedler vrouwen harten spreken</p> +<p class="line">En u verhalen in mijn droeve klacht, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hoe ze onverwacht ten hemel is getogen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En met mij Amor liet van smart gebogen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zoo woont de zaalge Beatrice<a class="noteref" id="xd0e3378src" href="#xd0e3378">7</a> omhoog; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">In ’t rijk der englen toeft ze in eeuwgen vrede + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En liet ook u, gij vrouwen, hier alleen.</p> +<p class="line">Geen kou noch hitte was ’t die haar bedroog + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En nam, als zooveel anderen, haar mede; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar ’t was haar groote nedrigheid alleen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die straalde zulk een glorie rond haar heen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zoo den hemel met haar glans doorlichtte,</p> +<p class="line">Dat God, verbaasd om ’t wonder dat hij schiep,</p> +<p class="line">Voor zijn verlangen diep + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Naar zooveel heil en heerlijkheden zwichtte</p> +<p class="line">En haar van de aard voor altijd tot zich riep.<a class="noteref" id="xd0e3403src" href="#xd0e3403">8</a> + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Want wèl ook wist hij dat dit moeizaam leven + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Niet waardig was een schoonheid zòò verheven.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Haar zuivre ziel, vol van genade<a class="noteref" id="xd0e3425src" href="#xd0e3425">9</a> leeft, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Nu zij het lieflijkst lichaam heeft verlaten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Verklaard in ’t harer schoonheid waardig oord.</p> +<p class="line">Wie niet om haren dood moet weenen heeft + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een hart van steen, zoo slecht en zoo verwaten + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat het naar ootmoed nimmer heeft gehoord. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Geen laag gemoed, door hoogste kunst gespoord,<span class="pagenum">[<a id="xd0e3450" href="#xd0e3450">113</a>]</span> + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Kan zich maar iets verbeelden van haar wezen;</p> +<p class="line">Zoodat geen rouw noch weedom het benart.</p> +<p class="line">Maar om zijn diepe smart + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zuchtend en klagend moet te sterven vreezen,</p> +<p class="line">En van àl troost berooft zijn droevend hart, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie gansch doorgrondt in zijn verlaten droomen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hoe schoon zij was en hoe ze ons werd ontnomen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Met zuchten zwaar beklage ik mijnen nood, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wanneer mijn geest, van droefenis bevangen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Herroept het beeld dat dus mijn hart verscheurt.</p> +<p class="line">En dikwijls wen ik peins over den dood, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Welt in mij op zòò smachtend-zoet verlangen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat mijn gelaat reeds als ten doode ontkleurt. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En vat ik gansch waarom mijn ziele treurt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dan kwelt me een heir van smarten van al zijden,</p> +<p class="line">Zoodat ik krimp van pijn om wat ik lijd</p> +<p class="line">En zinloos klaag en krijt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En moet de menschen diepbeschaamd vermijden.</p> +<p class="line">En weenend roep ik in mijn eenzaamheid: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">“O Beatrice, gingt ge waarlijk henen?” + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dan troost haar naam me, als waar’ zij zelf verschenen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Tranen van rouw en zuchten van verdriet + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Waar ik ook toef mijn eenzaam hart verweeken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat elk zou weenen die mijn lijden zag.</p> +<p class="line">Hoe nu mijn leven in droefnis vervliedt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Sinds mijn Meestres ten hemel is ontweken: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Geen tong die ’t ooit te schilderen vermag. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Daarom, gij Vrouwen, zou geen zelfbeklag + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">U kunnen zeggen hoe mij ’t harde leven</p> +<p class="line">Verwondt en met herinnring kwelt en pijnt</p> +<p class="line">En hoe mijn ziel dus kwijnt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat iedereen: “U heb ik opgegeven”</p> +<p class="line">Ziet hij mijn lippen veeg, te zeggen schijnt. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar zoo mijn woorden ’t u al niet vertelden: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zìj ziet mijn leed en zal ’t mij ééns vergelden.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Mijn klaaglijk Lied, van tranen zwaar, nu ga, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zoek opnieuw die maagdekens en vrouwen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wier liefelijk vertrouwen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Uw zusters menigmaal hebben verblijd. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Nu ga! maar gij, die Droefnis’ dochter zijt,</p> +<p class="line">Blijf gij bij hen, ontroostbaar, voortaan rouwen.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3537" href="#xd0e3537">114</a>]</span></div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XXXII<span class="corr" id="xd0e3541" title="Niet in bron">.</span></h3> +<p>Nadat deze canzone geschreven was, kwam er iemand tot mij die volgens de graden der vriendschap mijn vriend was onmiddellijk +volgende op dien grootsten: en deze was door bloedverwantschap zoo nauw verbonden aan de glorierijke, dat niemand haar nader +stond<a class="noteref" id="xd0e3545src" href="#xd0e3545">10</a>. En toen hij bij mij was om mij te spreken, verzocht hij mij of ik voor hem iets wilde zeggen over eene dame die gestorven +was; en hij veinsde zijne woorden, opdat het zou schijnen alsof hij over eene andere sprak, die korteling gestorven was: waarop +ik, bemerkende dat hij alleenlijk sprak over de gebenedeide, hem toezegde te zullen doen wat zijn verzoek mij vroeg. Waarop +ik, hierover nadenkende, mij voornam een sonnet te schrijven, waarin ik ietwat klaagde en dit te geven aan dezen mijnen vriend, +opdat het schijnen zou als hadde ik het voor hem gemaakt; en ik schreef daarop dit sonnet: “O komt en luistert naar mijn zuchte’ +en klachten....” + +</p> +<div class="blockquote"> +<p><i>Hetzelve heeft twee gedeelten: in het eerste roep ik de getrouwen der Liefde aan opdat zij naar mij luisteren mogen; in het +tweede verhaal ik van mijnen ellendigen toestand. Het tweede begint hier: “Hen dank ik ’t....”</i></p> +</div><p> + + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">O komt en luistert naar mijn zuchte’ en klachten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gij eedle harten: Meelij roept u aan! + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hen dank ik ’t, die zoo gansch ontroostbaar gaan,</p> +<p class="line">Dat ik in stille smart niet moet versmachten.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Want ach, mijn oogen zijn niet meer bij machte + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te storten schuldgen tol van traan op traan, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En zoo mijn leed—zij hebben ’t lang gedaan—</p> +<p class="line">Om mijne Vrouwe rouwend te verzachten.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zoo luistert hoe mijn wanhoop rustloos krijt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Om haar, wier schoone lieflijkheden gloren + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Daar, waar alleen haar deugd vond waardge woon.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3580" href="#xd0e3580">115</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En raadloos zult ge mij beklagen hooren</p> +<p class="line">Het leven dat mijn eenzaam harte lijdt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Nu al zijn heil en zaligheid <span class="corr" id="xd0e3588" title="Bron: ontvlôon">ontvloôn</span>. +</p> +</div> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XXXIII.</h3> +<p>Toen ik dit sonnet geschreven had, overwegende wie degene was wien ik het wilde geven als ware het voor hem gemaakt, leek +het mij toe dat deze dienst armelijk was en schamel jegens iemand die zoo nauw verwant was aan de glorierijke. En daarom schreef +ik, alvorens ik hem het bovenstaande sonnet gaf, nog twee stanza’s eener canzone; de eene werkelijk voor hem en de andere +voor mijzelf, ofschoon beide voor éénzelfden persoon geschreven lijken voor wie niet scherp toeziet. Maar wie ze scherp beschouwt, +ziet zeer goed dat er twee verschillende personen in spreken; voorzoover de een niet spreekt als van zìjne Vrouwe, doch de +ander wel, gelijk duidelijk blijkt. Deze canzone en dit sonnet gaf ik hem, hem zeggende dat ik ze voor hem gemaakt had. + +</p> +<div class="blockquote"> +<p><i>De canzone begint: “Altijd, eilaas!” en heeft twee gedeelten: in het eene, dat wil zeggen in de eerste stanza, klaagt deze +mijn dierbare vriend, aan haar vermaagschapt; in het tweede klaag ik zelf, dat wil zeggen in de tweede stanza, welke begint: +“Zoo mengen zich....” En zoo blijkt het dat in deze canzone twee personen klagen, de een van welke klaagt als haar broeder, +de ander als haar dienaar. En dit is de canzone, welke begint:</i></p> +</div><p> + + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Altijd, eilaas! wanneer ik val aan ’t peinzen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ik hier nimmermeer + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">De Vrouwe weer zal zien die mij ontviel,</p> +<p class="line">Ziet zulk een heir van pijnen rondom grijnzen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Mijn overdroeve ziel, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ik mijzelven vraag: “Waarom begeer + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ik nog dit leed te dragen dat zoozeer</p> +<p class="line">Mij pijnt en tot een last maakt heel dit leven, +<span class="pagenum">[<a id="xd0e3618" href="#xd0e3618">116</a>]</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ik, vervuld van smart en vreeze groot, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aanroep den zoeten Dood,</p> +<p class="line">Of hij mij eindlijk rust en vree zal geven; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zeggend: O kom! zòò gaarn ben ik bereid, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ik nu elken stervende benijd.”</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zoo mengen zich mijn mijmerdroeve zuchten + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot ééne stage klacht, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die in den Dood mijn eenge troost begroet.</p> +<p class="line">Tot hèm voortaan al mijn verlangens vluchten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Sedert mijn Vrouwe zoet + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mij werd ontnomen door zijn wreede macht + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En harer schoonheid heerelijke pracht</p> +<p class="line">Omhoog, nu zij van ons gezicht moest scheiden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ontbloeide tot een blanke heiligheid, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die Liefde’s licht verspreidt</p> +<p class="line">Eeuwig tot aller engelen verblijden: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Want zelfs hun hoogen, zuivren geest verheugt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Het wonder van zòò liefelijke deugd.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XXXIV.</h3> +<p>Op dien dag waarop een jaar vervuld was sinds deze Vrouwe onder de burgers van het eeuwig Rijk werd opgenomen, was ik ergens +gezeten alwaar ik, in herinnering aan haar verzonken, een engel teekende<a class="noteref" id="xd0e3661src" href="#xd0e3661">11</a> op een zeker tafeltje; en terwijl ik deze teekende sloeg ik de oogen op en zag naast mij eenige mannen, welken ik eerbied +behoorde te betoonen. En zij keken naar hetgeen ik deed en, naar wat mij later gezegd werd, hadden zij daar reeds eenigen +tijd gestaan eer ik hen bemerkte. Toen ik hen zag stond ik op, en groetende zeide ik tot hen: “Een ander was juist bij mij +en daarom peinsde ik.” Waarop ik, nadat deze vertrokken waren, tot mijne bezigheid terugkeerde, dat wil zeggen tot het teekenen +van engelengedaanten. Zulks doende kwam mij de gedachte woorden op rijm te zeggen als ter verjaring van hààr en te schrijven +tot hen die tot mij gekomen waren: en ik schreef toen <span class="pagenum">[<a id="xd0e3669" href="#xd0e3669">117</a>]</span>dit sonnet, hetwelk begint: “Weer zag mijn ziel....” en hetwelk twee beginkwatrijnen heeft<a class="noteref" id="xd0e3671src" href="#xd0e3671">12</a>, zoodat ik het zal verdeelen volgens het eene en volgens het andere. + +</p> +<div class="blockquote"> +<p><i>Ik zeg dat volgens het eerste dit sonnet drie gedeelten heeft: in het eerste zeg ik dat mijne Vrouwe reeds in mijne herinnering +was; in het tweede zeg ik wat de Liefde mij dientengevolge aandeed; in het derde spreek ik van de uitwerkingen der Liefde. +Het tweede begint hier: “Ook Amor voelde....”; het derde hier: “Zij togen uit mijn borst....” Dit gedeelte kan worden verdeeld +in tweeën: in het eene zeg ik dat alle mijne zuchten sprekende uittogen; in het tweede zeg ik hoe enkele zekere woorden spraken +verschillend van de andere. Het tweede begint: “Maar zij die ’t diepste....” Op dezelfde wijze kan het worden verdeeld volgens +het tweede begin, behalve dat ik dan in het eerste gedeelte zeg op welk oogenblik mijne Vrouwe in mijne herinnering was gekomen, +en dit zeg ik niet in het andere begin.</i></p> +</div><p> + + +</p> +<p><i>Eerste begin.</i> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Weer zag mijn ziel de lichte heugnis doomen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dier Vrouwe, die om haar ootmoedigheid, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">God wonen deed waar hoogst-gebenedeid</p> +<p class="line">Maria troont onder de nedrigst-vroomen.</p> +</div> +<p><i>Tweede begin.</i> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Weer zag mijn ziel de lichte heugnis doomen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dier Vrouwe om wie de Liefde zelve schreit; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen gij, als lokte u hare lieflijkheid,</p> +<p class="line">Kwaamt tot me en zaagt wat mij zoo stil deed droomen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Ook Amor voelde die herinnring komen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En in mijn hart ontwaakt, vol droevigheid, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Sprak tot mijn zuchten hij: “Nu gaat en schreit”</p> +<p class="line">En nauwlijks konden zij hun smart betoomen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zij togen uit mijn borst weenende heen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En telkenmale als ik hen hoorde bracht + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hun droeve roep de tranen mij in de oogen;</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3732" href="#xd0e3732">118</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maar zij die ’t diepste leden zeiden zacht:</p> +<p class="line">“O eedle geest! ’t is heên een jaar geleên + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat gij verklaard ten hemel zijt getogen.”</p> +</div> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XXXV.</h3> +<p>Eenigen tijd hierna, toen ik mij bevond op eene plaats alwaar ik mij den vervlogen tijd in herinnering bracht, was ik zeer +peinzend en zoozeer vervuld met smartelijke gedachten dat zij mij uiterlijk deden vertoonen een gelaat vol schrikkelijke verbijstering. +Waarop ik, mijne verandering gevoelend, de oogen opsloeg om te zien of iemand mij gezien had. Toen zag ik dat eene edele dame, +jong en zeer schoon, voor een venster zeer medelijdend, naar haren aanschijn te oordeelen, naar mij keek; zoodat alle deernis +in haar vereenigd scheen<a class="noteref" id="xd0e3745src" href="#xd0e3745">13</a>. Vandaar dat,—aangezien ongelukkigen, wanneer zij medelijden met hen bij anderen zien, spoediger beginnen te weenen, alsof +zij met zichzelf medelijden hebben—ik in mijne oogen het verlangen gevoelde te gaan weenen; en dus, vreezende mijn ellendig +leven te toonen, ging ik heen uit de oogen dier teedere; en ik zeide daarop in mijzelf: “Het kan niet anders of bij deze deernisvolle +Vrouwe woont de edelste liefde.” En hierop nam ik mij voor een sonnet te schrijven, in hetwelk ik zou spreken tot haar en +in hetwelk ik vervatten zou al wat ik hier verhaald heb. En omdat het door deze verklaring reeds voldoende duidelijk is, zal +ik het niet verdeelen. Het sonnet begint: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Mijn oogen zagen ’t zoete mededoogen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Lichten over uw stil en bleek gelaat, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen gij aanschouwdet mijn verslagen staat</p> +<p class="line">En mijn gestalte, door de smart gebogen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Ik dacht: “Dus heeft mijn donker leed bewogen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Haar, die zoo deernisvol mij gadeslaat.”<span class="pagenum">[<a id="xd0e3771" href="#xd0e3771">119</a>]</span> + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En vreezend in mijn hart voor het verraad</p> +<p class="line">Van gansch mijn zwakheid door mijn weenende oogen,</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Wendde ik van u mijn angst-beschaamde blikken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wijl traan op traan van niet te stillen smart + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Opwelde als door uw deerenis ontkluist.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En tot mijn droeve ziel zeide ik: “Wel huist + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De Liefde in dezer Vrouwe teeder hart,</p> +<p class="line">Dat hij haar blik zoo overdroef doet snikken.”</p> +</div> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XXXVI.</h3> +<p>Het geviel nu dat telkenkeer dat deze Vrouwe mij zag, zij een medelijdend gelaat en eene bleeke kleur, als van liefde, aannam: +zoodat zij mij herhaaldelijk deed herinneren aan mijne edele Vrouwe, die steeds diezelfde kleur vertoonde. En het is een feit +dat ik dikwijls, niet kunnende weenen, noch mijne droefenis uitstorten, heenging om deze deernisvolle Vrouwe te zien, die +naar het scheen door haren blik de tranen uit mijne oogen trok. En daardoor kwam mij ook de begeerte iets er over te zeggen, +sprekende tot haarzelf; en ik schreef dit sonnet, hetwelk begint: “Nooit deden Liefde....” en het is begrijpelijk zonder dat +ik het verdeel, door zijne voorgaande verklaring. En dit is het: + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Nooit deden Liefde en Medelijden bleeken + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een schooner aanschijn, meer bewondrenswaard, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En nooit heeft zulk een teedre glans verklaard</p> +<p class="line">Stil-droevende oogen, ’wijl hun tranen leken,</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Dan wen, als woudt ge om hulpe voor mij smeeken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uw blik op mijn ellendig wezen staart, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoodat mijn hart soms vreezen moet als waar ’t</p> +<p class="line">Om u verdeeld en van zijn heil geweken.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3814" href="#xd0e3814">120</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">Ik kan mijn brandende oogen niet verweren + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat zij verlangend dikwijls wenden heen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Tot u, wier blik hun tranenvloed bevrijdt;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Want u aanschouwend is weenen alleen</p> +<p class="line">’t Hen ganschelijk verteerende begeeren, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Schoon onvervuld zoolang ge aanwezig zijt.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XXXVII.</h3> +<p>Ik kwam tot zoover door den aanblik dezer Vrouwe dat mijne oogen begonnen zich al te zeer te verheugen wanneer zij haar zagen; +zoodat ik dikwijls mij er over kwelde in mijn hart en mijzelf wel voor zeer laag hield; en nog herhaaldelijker vloekte ik +de ijdelheid mijner oogen en zeide tot hen in mijne gedachten: “Vroeger placht ge te doen weenen al wie uwen droevigen toestand +zagen en nu schijnt ge dit te willen logenstraffen door deze Vrouwe, die u aanziet, die u echter alleenlijk aanziet voorzooverre +zij denkt aan de glorierijke Vrouwe over wie gij placht te weenen; doch wat ge doen kunt doet dat maar, want ik zal u dikwijls +genoeg aan haar herinneren, vermaledeide oogen; want nooit, dan slechts na den dood, behoordet ge uwe tranen te doen verdrogen”. +En toen ik in mijzelf aldus tot mijne oogen had gesproken, besprongen mij wederom zware en bange zuchten. En opdat deze strijd +welke in mij gevoerd werd niet slechts alleen bekend bleve aan den ongelukkige die hem gevoelde, nam ik mij voor een sonnet +te maken en in hetzelve dezen verschrikkelijken toestand te vervatten, en ik schreef dit sonnet, hetwelk begint: “Gij oogen +mijn....”, + +</p> +<div class="blockquote"> +<p><i>en het heeft twee gedeelten: in het eerste spreek ik tot mijne oogen zooals mijn hart in mijzelf sprak; in het tweede neem +ik een zekeren twijfel weg door te openbaren <span class="pagenum">[<a id="xd0e3838" href="#xd0e3838">121</a>]</span>wie het is die aldus spreekt; en dit gedeelte begint hier: “Zoo spreekt mijn hart....” Men zoude ook zeer wel meerdere verdeelingen +kunnen aannemen, maar zij zouden overbodig zijn, omdat het duidelijk is door de voorgaande verklaring.</i></p> +</div><p> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Gij oogen mijn, die om mijn droefnis schreiden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo bitterlijk en staag nu reeds zoo lang, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ge zaagt hoe dikwijls ge ook langs andrer wang</p> +<p class="line">Deedt tranen vloeien van diepst medelijden.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Vergeten hebt ge, schijnt wel, heel uw lijden; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Want ach, ik heb, voor zooveel pijnen bang, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">U niet genoeg herinnerd aan dien drang</p> +<p class="line">Tot hààr, aan wie ge alleenlijk u moest wijden.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zoozeer ontrust nu mijn beschaamd geweten + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uwe ijdelheid dat ik in vreeze groot + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Den aanblik ducht dier deernisvolle vrouw.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Want nooit behoordet, dan slechts in den dood,</p> +<p class="line">Gij onze doode Vrouwe te vergeten.— + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zoo spreekt mijn hart en zucht in zwaar berouw.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s38"> +<h3 class="normal">§ XXXVIII.</h3> +<p>De aanblik dezer Vrouwe bracht mij in zulk eenen vreemden toestand, dat ik dikwijls aan haar dacht als aan iemand die mij +al te zeer bekoorde; en ik dacht over haar aldus: “Deze is eene lieflijke Vrouwe, schoon, jong en wijs, en wellicht verschenen +door den wil der Liefde, opdat mijn leven rust zoude vinden.” En dikwijls genoeg dacht ik over haar nog teerder, zoozeer dat +mijn hart er mede instemde, dat wil zeggen met deze gedachten. Maar wanneer het aldus had toegestemd, begon ik, als door de +Rede daartoe aangespoord, opnieuw te overpeinzen en zeide in mijzelf: “Eilaas, welk eene gedachte is deze, welke mij op eene +zoo lage wijze wil troosten en mij haast niets anders laat denken!” Dan verhief zich eene <span class="pagenum">[<a id="xd0e3878" href="#xd0e3878">122</a>]</span>andere gedachte en zeide: “Nu ge in zoo groote beproeving geweest zijt, waarom wilt gij u niet terugtrekken uit zulke bitterheid? +Gij ziet dat dit eene inblazing der Liefde is welke de begeerten der Liefde met zich brengt en welke komt van eene zoo lieflijke +zijde als de oogen dezer Vrouwe die zich zoo deernisvol heeft betoond.” Zoodat ik, na aldus herhaaldelijk in mijzelf te hebben +gestreden, er eenige woorden over zeggen wilde; en omdat diegenen in dien strijd van gedachten overwonnen welke voor hààr +spraken, scheen het mij dat ik tot haarzelf moest spreken; en ik schreef dit sonnet, hetwelk begint: “Een lieflijke, teer-fluistrende +gedachte....”. En ik zeg “lieflijke” omdat zij sprak over eene lieflijke Vrouwe, ofschoon zij overigens allerlaagst was. In +dit sonnet onderscheid ik in mijzelf twee deelen, naarmate mijne gedachten verdeeld waren. Het eene noem ik hart, dat wil +zeggen begeerte; het andere noem ik ziel, dat wil zeggen Rede; en ik zeg wat het eene aan het andere zegt. En dat het juist +is de Begeerte “hart” te noemen en de Rede “ziel”, is duidelijk genoeg voor hen van wie het mij lief is dat zij het begrijpen. +Het is waar dat ik in het voorgaande sonnet de partij van het hart kies tegen de oogen, en dit schijnt in strijd met wat ik +nu zeg; en daarom zeg ik dat ik ook dààr het hart als Begeerte heb verstaan, aangezien mijn verlangen om te denken aan mijne +allerlieflijkste Vrouwe toch grooter was dan dat om die andere te zien, ofschoon ik daartoe wel eenige begeerte gevoelde, +welke echter nog licht scheen; zoodat de eene uitspraak niet in strijd is met de andere. + +</p> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet heeft drie gedeelten: in het eerste begin ik met tot die Vrouwe te zeggen hoe mijn verlangen zich geheel en al +tot haar keert; in het tweede zeg ik hoe de ziel, dat wil zeggen de Rede, spreekt tot het hart, dat wil <span class="pagenum">[<a id="xd0e3884" href="#xd0e3884">123</a>]</span>zeggen de Begeerte; in het derde zeg ik hoe dit antwoordt. Het tweede gedeelte begint hier: “Dies vraagt mijn ziel...”; het +derde hier: “En ’t antwoordt haar....”</i></p> +</div><p> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Een lieflijke, teer-fluistrende gedachte, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van u vervuld, toeft bij mij menigmaal, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En spreekt van liefde zulk een zoete taal</p> +<p class="line">Dat zij mijn hart met haar doet medesmachten.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Dies vraagt mijn ziel aan ’t hart: “Wie is die zachte, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die wil dat troost en vree weer in ons daal’? + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat niets in ons nog naar iets anders taal’,</p> +<p class="line">Tot zulke werking is haar deugd bij machte?”</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">En ’t antwoordt haar: “Eilaas, bezorgde ziel, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een nieuwe boô der Liefde kwam getogen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Die van een nieuw verlangen mij vertelt;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En heel zijn leven, heel zijn sterk vermogen,</p> +<p class="line">Straalt uit den blik dier deernisvolle ziel + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie ’t leed om ònze martelingen kwelt.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s39"> +<h3 class="normal">§ XXXIX.</h3> +<p>Tegen dezen tegenstander der Rede verhief zich op eenen dag, omstreeks het negende uur, eene sterke verbeelding in mij; het +scheen mij namelijk dat ik de glorierijke Beatrice aanschouwde, met dit lichtroode kleed, in hetwelk zij voor het eerst mijnen +oogen verschenen was; en zij leek mij zeer jeugdig, van denzelfden leeftijd als toen ik haar voor het eerst zag. Daarop begon +ik over haar te peinzen, en mij alles herinnerende volgens de orde des tijds, begon mijn hart smartelijk zijne begeerte te +berouwen, door welke het zich zoo lagelijk eenigen tijd had laten in bezit nemen, in strijd met de bestendigheid der Rede. +En, dusdanige slechte begeerte geheel verdreven hebbende, wendden zich al mijne gedachten wederom tot hunne allerlieflijkste +Beatrice. En ik zegge dat ik van toen <span class="pagenum">[<a id="xd0e3924" href="#xd0e3924">124</a>]</span>af zoozeer aan haar begon te denken met heel mijn hart vol schaamte, dat mijne zuchten het dikwijls openlijk getuigden, aangezien +bijna allen bij hun uitgaan zeiden wat in mijn hart gesproken werd, dat wil zeggen den naam der Allerlieflijkste en hoe zij +van ons verscheidde. En dikwijls gebeurde het dat eene gedachte zooveel smart medebracht, dat ik haarzelf vergat en eveneens +waar ik mij bevond. Door deze wederopleving mijner zuchten ontwaakte ook het weenen, hetwelk had opgehouden, op zulk eene +wijze dat mijne oogen twee dingen geleken welke niets anders begeerden dan te weenen: en dikwijls gebeurde het dat, door hun +lang voortgezet weenen, rondom hen een purperen kleur zich vertoonde, gelijk te verschijnen pleegt bij iemand die den marteldood +sterft: waaruit blijkt dat zij waardiglijk voor hunne ijdelheid werden gestraft; zoodat zij sindsdien niemand zouden hebben +kunnen aanzien die naar hen mocht kijken op eene wijze welke hen tot eene dergelijke afdwaling hadde kunnen bewegen. Waarop +ik, wenschende dat het bleek dat deze begeerte en ijdele bedoeling inderdaad vernietigd waren, en wel zoo, dat de berijmde +woorden welke ik daarvòòr geschreven had, tot geen enkelen twijfel meer aanleiding zouden kunnen geven, mij voornam een sonnet +te maken, in hetwelk ik den zin van het hier gezegde zou vervatten. En ik schreef toen: “Eilaas, door veler zuchten stage +klacht....” En ik zeide “Eilaas” omdat ik mij er over schaamde dat mijne oogen aldus ijdellijk gedwaald hadden. Dit sonnet +verdeel ik niet omdat zijne verklaring duidelijk genoeg is. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Eilaas! door veler zuchten stage klacht, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uit ’s harten droef herinneren geboren, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hebben mijn oogen zwak de kracht verloren</p> +<p class="line">Den blik te zoeken die hun groet verwacht.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e3935" href="#xd0e3935">125</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">’t Is of in hen slechts één verlangen smacht: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">In tranen iedren lach van vreugd te smoren; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een vuurgen kring doet Liefde rond hen gloren,</p> +<p class="line">Gelijk de kroon die martelaren wacht.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">De zuchten en gepeinzen mijner rouwe + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vervullen zòò mijn weedomzware hart + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat Amor zwijmt van droefheid overgroot,</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Omdat hij hen, de stille boôn der Smart,</p> +<p class="line">Den zoeten naam hoort fluistren mijner Vrouwe + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En woorden, ach, over haar vroegen dood.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s40"> +<h3 class="normal">§ XL.</h3> +<p>Na deze beproeving<a class="noteref" id="xd0e3964src" href="#xd0e3964">14</a> geschiedde het—in dien tijd waarop veel volks kwam om de gebenedeide beeltenis te zien, welke Jezus Christus ons heeft achtergelaten +van zijn allerschoonst gelaat<a class="noteref" id="xd0e3982src" href="#xd0e3982">15</a>, hetwelk nu mijne Vrouwe in glorie aanschouwt—dat een aantal pelgrims door eene straat trokken, welke nagenoeg midden door +de stad liep waar de Allerlieflijkste werd geboren, leefde en stierf; en zij gingen, naar het mij toescheen, ernstig peinzend. +Waarop ik, over hen denkende, in mijzelf zeide: “Deze pelgrims schijnen mij van zeer verre te komen en ik geloof niet dat +zij zelfs over deze Vrouwe hebben hooren spreken; zij weten van niets; veeleer zijn hunne gepeinzen over andere zaken dan +over haar hier; misschien denken zij aan hunne verre vrienden, die wij niet kennen.” Daarop zeide ik in mijzelf: “Ik weet +dat, wanneer zij uit eene naburige streek kwamen zij in eenig opzicht in hun uiterlijk bedroefd zouden schijnen, aldus midden +door de bedroefde stad gaande.” Daarop zeide ik in mijzelf: “Indien ik hen eene wijle kon ophouden, zoude ik hen zekerlijk +doen weenen alvorens zij deze stad verlieten, omdat ik woorden zou zeggen die wien ook die ze <span class="pagenum">[<a id="xd0e3990" href="#xd0e3990">126</a>]</span>hoorde zoude doen weenen.” Waarop ik, nadat zij uit mijn gezicht waren voorbij gegaan, mij voornam een sonnet te schrijven, +in hetwelk ik zou openbaren datgene, wat ik in mijzelf gezegd had; en opdat het nog klagelijker zoude schijnen, nam ik mij +voor het te schrijven alsof ik tot hen gesproken had; en ik schreef dit sonnet, hetwelk begint: “Ai pelgrims, die zoo ernstig +langs mij gaat....”. En ik zeide “pelgrims” in de ruime beteekenis van het woord: want “pelgrims” kan in dubbelen zin verstaan +worden, eenen ruimen en eenen engen; in ruimen voorzoover ieder die buiten zijn vaderland toeft pelgrim is; in engeren heet +slechts diegene pelgrim die naar het huis van den heiligen Jacobus gaat of er vandaan komt. En voorts wete men dat de lieden +die naar den dienst des Allerhoogsten tijgen op drie wijzen kunnen worden genoemd: zij heeten “Palmdragers” voor zoover zij +overzee gaan, vanwaar zij dikwijls palmbladen meebrengen; zij heeten “pelgrims” voor zoover zij naar het huis van Galizia<a class="noteref" id="xd0e3992src" href="#xd0e3992">16</a> gaan, omdat het graf van den heiligen Jacobus verder van zijn vaderland verwijderd ligt dan dat van eenig ander apostel; +zij heeten “Rome-gangers” voor zoover zij naar Rome gaan, waarheen ook zij, die ik hier pelgrims noemde, togen. Dit sonnet +verdeel ik niet, omdat zijne verklaring het genoeg verduidelijkt. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Ai pelgrims, die zoo ernstig langs mij gaat, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Verdiept wellicht in der herinnring droomen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zijt ge uit een land zòò vreemd en ver gekomen—</p> +<p class="line">Als mij getuigt uw aanschijn en gewaad—</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Dat niet de tranen langs uw bleek gelaat, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Nu gij doorschrijdt deez’ stad der Rouwe, stroomen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als lieden die nog niets hebben vernomen</p> +<p class="line">Van haar verlaten, deerniswaardgen staat?</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4015" href="#xd0e4015">127</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">Mijn zuchtend hart zegt mij met zekerheid + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat, zoo ge bleeft om naar mijn klacht te hooren, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Ge niet dan weenend gaan zoudt van hier henen:</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Haar Beatrice heeft zij, ach, verloren!</p> +<p class="line">En ieder woord over haar lieflijkheid + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Heeft het vermogen elkeen te doen weenen.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="s41"> +<h3 class="normal">§ XLI.</h3> +<p>Hierop zonden twee edele dames tot mij om mij te verzoeken dat ik hen eenige rijmen zenden mocht; waarop ik, denkende aan +hunnen hoogen stand, mij voornam hen iets te zenden en tevens iets nieuws te maken, hetwelk ik hen met de andere zenden zou, +opdat ik op meer waardige wijze hun verzoek vervulde. En ik schreef toen een sonnet, hetwelk mijnen staat verhaalde, en ik +zond het hen, van het voorgaande vergezeld en van nog een ander, hetwelk begint: “O komt en luistert”. Het sonnet, hetwelk +ik toen maakte begint: “Boven die sfeer....” + +</p> +<div class="blockquote"> +<p><i>hetwelk uit vijf gedeelten bestaat: in het eerste zeg ik waarheen mijn geest gaat, hem noemend bij den naam van een zijner +uitwerkingen. In het tweede zeg ik waarom hij omhoog gaat, dat wil zeggen wie hem aldus doet stijgen. In het derde zeg ik +wat hij aanschouwt, te weten eene Vrouwe die daarboven geëerd wordt, en ik noem hem dan “pelgrim-geest” omdat hij geestelijk +zoo hoog stijgt en, gelijk een pelgrim, die buiten zijn vaderland is, daar toeft. In het vierde zeg ik hoe hij haar aldus +ziet, dat wil zeggen van zulke hoedanigheid, dat ik deze niet kan begrijpen, dat wil zeggen dat mijn geest opstijgt tot hare +hoedanigheid in zulk een graad dat mijn verstand het niet bevatten kan, aangezien ons verstand zich verhoudt tot deze gelukzalige +zielen gelijk ons zwakke oog tot de zon; en dit zegt ook de Filosoof in het tweede boek der Metaphysica. In het vijfde zeg +ik dat, ofschoon ik niet kan begrijpen waarheen mijn geest mij voert, namelijk tot hare wonderbare hoedanigheid, ik toch tenminste +dit begrijp dat heel deze gedachte is van mijne Vrouwe, aangezien ik herhaaldelijk <span class="pagenum">[<a id="xd0e4039" href="#xd0e4039">128</a>]</span>haren naam in mijne gedachte hoor. En aan het slot van dit vijfde gedeelte zeg ik: “Dan, vrouwen dier....” om te verstaan +te geven dat het vrouwen zijn tot wie ik spreek. Het tweede gedeelte begint hier: “Een nieuw begrip....”; het derde hier: +“En daar, waarheen....”; het vierde hier: “Hij schouwt haar zòò....”; het vijfde hier: “Maar ’k weet....” Men zoude het nog +nauwkeuriger kunnen verdeelen en nog nauwkeuriger doen begrijpen, maar deze verdeeling kan volstaan en dus zal ik mij niet +ophouden met het nog verder te verdeelen. En dit is het sonnet, hetwelk hier begint:</i></p> +</div><p> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Boven die sfeer die ’t allerwijdste kringt,<a class="noteref" id="xd0e4045src" href="#xd0e4045">17</a> + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vermag mijn geest als stille zucht te stijgen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een nieuw begrip, dat Liefde in leed verkrijgen</p> +<p class="line">Mij deed heeft hem tot zulk een vlucht bezwingt.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">En daar, waarheen heel zijn verlangen dringt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ziet hij een Vrouwe voor wie de englen neigen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zòò stralend dat mijn pelgrim-geest in d’eigen</p> +<p class="line">Lichtgloed haar schouwt, die uit haar wezen blinkt.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Hij schouwt haar dus, dat wen hij, weergekomen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">’t Verhalen wil, ’t droef hart dat hem doet spreken + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Niet vatten kan een taal zoo wonderbaar.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maar ’k weet: van Beatrice komt hij spreken;</p> +<p class="line">En heb ik haren zoeten naam vernomen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dan, vrouwen dier, is alles tòch mij klaar.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">§ XLII.</h3> +<p>Na dit sonnet verscheen mij een wonderbaarlijk gezicht<a class="noteref" id="xd0e4087src" href="#xd0e4087">18</a>, in hetwelk ik dingen zag welke mij deden besluiten niet meer over deze gebenedeide te spreken alvorens ik op eene waardiger +wijze over haar zou kunnen handelen. En om dit te bereiken, beijver ik mij zooveel ik kan, gelijk zij wèl weet<a class="noteref" id="xd0e4095src" href="#xd0e4095">19</a>. Zoodat, indien het Hem, door wien alles leeft, behaagt dat mijn leven nog eenige jaren dure, ik van haar hoop te zeggen +wat nooit nog van eenige Vrouwe gezegd werd. En <span class="pagenum">[<a id="xd0e4100" href="#xd0e4100">129</a>]</span>daarna moge het Hem, die de Heer aller Hoofschheid is, behagen dat mijne ziel henen ga om de glorie harer Vrouwe te zien, +dat wil zeggen dier gebenedeide Beatrice, die verheerlijkt schouwt in het aangezicht van Hem, “<i lang="la">qui est per omnia saecula benedictus</i><span class="corr" id="xd0e4104" title="Niet in bron">”</span><a class="noteref" id="xd0e4106src" href="#xd0e4106">20</a>. Amen. + + + +</p> +<p class="trailer
 aligncenter">Einde.</p><span class="pagenum">[<a id="xd0e4112" href="#xd0e4112">146</a>]</span></div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3250src" id="xd0e3250">1</a></span> Hoe zit die stad zoo eenzaam, die vol volks was! Zij is als eene weduwe geworden, zij, die groot was onder de heidenen. (Klaagliederen +van Jeremia I. 1). +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3253src" id="xd0e3253">2</a></span> Deze derde reden heeft tot heel wat onderstellingen aanleiding gegeven. Aannemelijk lijkt mij dat Dante wil zeggen: door haar +op waardige wijze in haar hemelsche heerlijkheid af te beelden, zou ik mijzelf min of meer een brevet van heiligheid geven. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3256src" id="xd0e3256">3</a></span> <i>Een anderen uitlegger</i> (chiosatore, glossateur) Cina da Pistoia, die eene canzone schreef om Dante te troosten over het verlies van Beatrice. (Zie +<a href="#aanh">Aanhangsel</a>) +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3273src" id="xd0e3273">4</a></span> <i>De kalender van Arabië.</i> Beatrice stierf in den avond van 8 Juni 1290. Volgens Arabische dagverdeeling begon de dag na zonsondergang. Dante roept +die dagverdeeling dus te hulp om den datum 8 te kunnen veranderen in 9, en den Syrischen kalender opdat Juni de 9de maand +zou zijn. + +</p> +<p class="footnote"><i>Tisirin de eerste.</i> Er zijn namelijk twee maanden welke dien naam dragen. + +</p> +<p class="footnote"><i>Het volmaakte getal</i> = 10. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3289src" id="xd0e3289">5</a></span> <i>Dante’s</i> kabalistische negen-fantasie, overigens geheel naar de mode des tijds, komt alleen voor in het proza. Blijkbaar heeft hij +dus in den tijd waarin hij de gedichten schreef nog niet aan dit quasi-mystieke verband gedacht. De behoefte om het wezen +van Beatrice te vergeheimzinnigen en zijn liefde tot haar te vergoddelijken is eerst nà haar dood, zooniet ontstaan, dan toch +sterker geworden. Als Beatrice niet gestorven was, zou Dante stellig vroeger of later haar dood hebben “verzonnen”. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3303src" id="xd0e3303">6</a></span> <i>Aan de voornaamste burgers. <span lang="it">A li principi de la terra.</span></i> Volgens sommigen “aan de vorsten der aarde”. Maar “<i lang="it">terra</i>” wordt door Dante herhaaldelijk als “stad” gebruikt en met “<i lang="it">principi</i>” kan hij, onder de suggestie van het “<i lang="it">principes</i>” in zijn Latijnschen brief, “<i lang="it">principali</i>” bedoeld hebben, d.w.z. de aanzienlijksten. De uitbreiding <span class="pagenum">[<a id="xd0e3321" href="#xd0e3321">143n</a>]</span>van zijn smart over de geheele stad (zie ook <a href="#s40">§ XL</a>) is in Dante’s toestand verklaarbaar, vooral waar hij herhaaldelijk gewaagd van haar algemeene bemindheid; doch een brief +aan de “vorsten der aarde” ware slechts belachelijk. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3378src" id="xd0e3378">7</a></span> Hier wordt Beatrice voor het eerst in een voor publiciteit bestemd gedicht bij den naam genoemd. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3403src" id="xd0e3403">8</a></span> Vergelijk Americ de Belenoi: + +</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="div1"> +<div class="poem" lang="fr"> +<p class="line"><i>Mas dieus vos a mandat a se venir</i></p> +<p class="line"><i>Quar saubes luy e joy e pretz servir.</i></p> +</div> +</div> +</div> +</div><p> +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3425src" id="xd0e3425">9</a></span> <i>Vol van genade: <span lang="it">piena di grazia</span>.</i> Vergelijking met Maria (<i lang="la">Ave Maria, gratia plena</i>)<span class="corr" id="xd0e3435" title="Niet in bron">.</span></p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3545src" id="xd0e3545">10</a></span> <i>Nauw verbonden.</i> Hoogstwaarschijnlijk Beatrice’s broeder Manetto, van wien althans bekend is dat hij met Cavalcanti bevriend was. Wetend, +dat niemand de nagedachtenis zijner zuster zoo zou kunnen eeren als Dante, durfde hij hem uit kieschheid toch niet direkt +het verzoek daartoe te doen. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3661src" id="xd0e3661">11</a></span> <i>Een engel teekende.</i> Juist in dezen tijd begon de teeken- en schilderkunst in Florence tot bloei te komen. Cimabue (1240–1302). Of Dante deze +kunst ernstig beoefend heeft of alleen als dilettant, is niet uit te maken. Opmerkelijk is wel dat Dante, die als alle welgestelde +Florentijnen tot een bepaald gilde moest behooren, werd ingeschreven bij dat der “<i lang="it">medici e speciali</i>” onder welke laatste rubriek o.a. ook de schilders vielen. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3671src" id="xd0e3671">12</a></span> <i>Twee beginkwatrijnen.</i> Waarschijnlijk had Dante het sonnet reeds geschreven met het tweede begin, toen de gedachte bij hem opkwam het aan zijn aanzienlijke +bezoekers op te dragen. Verlenging van een sonnet door <i>aanhanging</i> van een of meer <span class="corr" id="xd0e3678" title="Bron: terzinnen">terzinen</span> (z.g. “staart”, <i lang="it">sonetto caudato</i>) komt in de Italiaansche poëzie meer voor. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3745src" id="xd0e3745">13</a></span> Wie deze “Vrouwe aan het venster” was is niet bekend. Sommigen meenen een zekere Lisette (zie <a href="#aanh">Aanhangsel</a>), anderen Gemma Donati, met wie Dante huwde. <span class="pagenum">[<a id="xd0e3751" href="#xd0e3751">144n</a>]</span>Enkelen, die blijkbaar noch van dichters, noch van liefde en de verteedering van het medelijden begrip hebben, gelooven dat +zij niemand anders was dan de.... “filosofie”, welke hem van de contemplatie van het “geloof” afhield. Het moge waar zijn +dat Dante ook deze liefde <i>achteraf</i> deze symbolische beteekenis heeft gegeven, oorspronkelijk moet zij een even reëelen grondslag hebben gehad als zijn liefde +voor Beatrice zelf. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3964src" id="xd0e3964">14</a></span> Sommige commentatoren meenen dat deze paragraaf eigenlijk behoort te worden ingelascht tusschen XXXIII en XXXIV. Immers Dante’s +woorden tot de pelgrims over de “stad der rouwe” klinken veel natuurlijker wanneer zij werden gesproken <span class="letterspaced">kort</span> nadat Dante zijn brief aan “de aanzienlijke burgers” had geschreven. Bovendien zouden de beginwoorden “<span lang="it">Dopo questa tribulazione</span>” bezwaarlijk kunnen slaan op Dante’s avontuur met de “Vrouwe aan het Venster”, wel echter zijn zij volkomen op hun plaats +onmiddellijk na Beatrice’s dood. Ik voer hiertegen echter aan dat het woord <i lang="it">tribulazione</i> (door mij vertaald met “beproeving” misschien nog juister weer te geven door “verzoeking”) ook voorkomt in <a href="#s38">§ XXXVIII</a>, dus juist wel slaande op bedoelde episode. Voorts valt te bedenken dat de aanschouwing der zg. Veronica voor de middeleeuwsche +geloovigen gold als een voorproefje van de aanschouwing van Christus in den hemel, en dat in het volgende sonnet Dante’s <i>pelgrim</i>geest zich inderdaad tot den hemel verheft om er Beatrice te aanschouwen. Het is natuurlijk wel mogelijk dat ook dit sonnet +eerder werd geschreven dan die aan de “deernisvolle Vrouwe”, maar zéker behoort het het slotgedicht te zijn en is Dante dan +opzettelijk van de chronologische volgorde afgeweken. De evenwichtige compositie van het werk eischt dat het eindigt met juist +dìt sonnet, waarin een “nieuw begrip, in leed geboren” Dante’s geest opvoert tot de hoogste contemplatie. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3982src" id="xd0e3982">15</a></span> <i>In dien tijd.</i> In Rome werd ieder jaar in de maand Januari de zg. Veronica (<i lang="it">vera icona</i>, waarachtige beeltenis) rondgedragen en gedurende de heilige week in de St. Pieterskerk ter bezichtiging gesteld. Het heette +de afdruk van Jezus’ gelaat in den sluier der heilige Veronica, welken zij hem, toen hij den Calvariënberg beklom, had gereikt +om zich het zweet af te wisschen. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3992src" id="xd0e3992">16</a></span> <i>Het huis van Galizia.</i> Het heiligdom van den apostel Jacobus in de Spaansche provincie Galizia. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e4045src" id="xd0e4045">17</a></span> <i>Boven die sfeer.</i> Dat wil zeggen buiten het Primum mobile, in het Empyreum dus. (Zie <a href="#n1">aanteekening 1</a>.) In de Divina Commedia aanschouwt Dante in eigen persoon Beatrice, hier is het nog slechts zijn “zucht” d.w.z. zijn verzen, +welke tot die hoogte vermag te stijgen. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e4087src" id="xd0e4087">18</a></span> <i>Een wonderbaarlijk gezicht.</i> Zeer waarschijnlijk was onder het schrijven van den prozatekst het plan in Dante gerijpt om de behandelde stof nog eens, +maar op veel grootscher wijze, te herhalen. Reeds de canzone in <a href="#s19">§ XIX</a> bevat, zooals reeds werd opgemerkt, waarschijnlijk een toespeling op zijn tocht door de Hel. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e4095src" id="xd0e4095">19</a></span> <i>Beijver ik mij.</i> Studio wordt hier zonder twijfel ook door Dante bedoeld in den zin van “studeeren”, als intellektueele voorbereiding. +</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e4106src" id="xd0e4106">20</a></span> Die gezegend is door alle eeuwen. +</p> +</div> +</div> +<div id="aanh" class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#toc">Inhoud</a>] +</span><h2 class="normal">Aanhangsel</h2> +<h2 class="normal">Gedichten van Dante en enkele zijner voorgangers en tijdgenooten</h2><span class="pagenum">[<a id="xd0e4118" href="#xd0e4118">148</a>]</span><div class="div2" id="dante"> +<h3 class="normal">Dante</h3> +<p>I<span class="corr" id="xd0e4124" title="Niet in bron">.</span> + + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van vrouwen zag ’k een liefelijke schaar</p> +<p class="line">Den dag van Allerheilgen laatstverleden; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En onder de allereersten zag ik haar,</p> +<p class="line">Naast wie ter rechter Amor kwam geschreden.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uit <span class="corr" id="xd0e4139" title="Bron: harë">hare</span> oogen brak een glans zóó klaar, +</p> +<p class="line">Dat zij een geest geleek wien vlammen kleedden; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen ik den moed had op te zien, voorwaar:</p> +<p class="line">Het was me als zag ’k een engel nader treden.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aan ieder die het waard was schonk een groet</p> +<p class="line">Die zoete Vrouwe van haar zeegnende oogen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En vulde van haar deugden elks gemoed.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">’k Geloof dat zij den hemel is ontvlogen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wijl ze ons op aarde ons heil reeds brengen moet:</p> +<p class="line">O zalig zij, die haar nabij zijn mogen!</p> +</div> +<p>II. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Guido, ik wou dat Lapo en wij twee</p> +<p class="line">Door toovermacht ons mochten saam bevinden</p> +<p class="line">In ’t zelfde scheepken dat op alle winden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Naar onzen wil kalm voortdreef over zee;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoodat geen toeval ooit stoorde onzen vree</p> +<p class="line">En wind noch weder onzen tocht kon hindren;</p> +<p class="line">Maar één verlangen steeds ons zou verbinden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Sterker, hoe langer ’t scheepken verder glee.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4182" href="#xd0e4182">149</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">En ’k wou dat Monna Vanna en Lagia en zij + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die ’t dertigst stond, voor altoos mochten varen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Met ons door zelfden goeden toovnaars macht;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En dat zij met ons spraken, dag en nacht, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van Liefde, en dat zij even vredig waren</p> +<p class="line">Als, dit geloof ik zekerlijk, ook wij.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet is, evenals dat in <a href="#s24">§ XXIV</a> der Vita Nuova, gericht aan Guido Cavalcanti. Monna Lagia was de Vrouwe van den dichter Lapo Gianni. Met “haar die ’t dertigst +stond”—een uitdrukking die blijkbaar slaat op de serventese op de zestig schoonste vrouwen der stad, waarvan in <a href="#s6">§ VI</a> wordt gesproken—is volgens <span class="corr" id="xd0e4207" title="Bron: Barbi">Bardi</span> bedoeld Dante’s “scherm-dame”. Immers Beatrice kan zijn uitverkorene voor dien tocht niet geweest zijn, omdat zij op de “negende +plaats” stond. Het sonnet is alweer geïnspireerd door oudere troubadoursliederen, waarin de “goede toovenaar” de vermaarde +Merlijn is.</i></p> +</div> +<p>III. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Sinds ’t negende van mijner jonkheid jaren + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Heb ’k Amor onafscheidelijk behoord: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En ’k weet hoe hij ons ment en zweept en spoort</p> +<p class="line">En in zijn dwang ons lust noch droefheid sparen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Wie waant dat Deugd of Rede hem vervaren, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is als wie meent dat hij wen ’t stormt behoort + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De klok te luiden, wanende dat voort</p> +<p class="line">De krijg van wind en wolken zal bedaren.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Want altijd in den kring van Amor’s krijt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is Vrije Wil dùs door zijn macht gebonden</p> +<p class="line">Dat gansch vergeefs der Rede raad er strijdt;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Steeds kan een nieuwe spoor de flank hem wonden:</p> +<p class="line">Wat lust hem ook op ’t oogenblik berijdt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De nieuwe volgt hij zoo hààr krachten zwonden.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4244" href="#xd0e4244">150</a>]</span><div class="blockquote"> +<p><i>Dit sonnet is Dante’s antwoord op een sonnet van Cino da Pistoia, waarin deze dichter hem vraagt of hij gelooft dat de dood +den ongelukkigen minnaar rust zal geven.</i></p> +</div> +<p>IV. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Dien weg langs dien de Schoonheid volgen moet, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wil ze in het hart de Liefde doen ontwaken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zie ik Lisette stormende genaken—</p> +<p class="line">Als waar ’k een burcht—in koenen overmoed.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Maar dan, gekomen aan dier veste voet, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wier grendels slechts de willge ziel kan slaken + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hoort zij een stem: “Wil die bestorming staken;</p> +<p class="line">Keer om gij Vrouwe, liefelijk en zoet.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Een andre heeft mijn geest reeds ingenomen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zij kreeg en greep de heerelijke roe</p> +<p class="line">Van Amor zelf, zoodra zij was gekomen.”</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">En heeft Lisette dit bescheid vernomen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo wendt zij om, droef en beschaamd te moe,</p> +<p class="line">En ’k zie het rood haar wangen overstroomen.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Sommige commentatoren meenen dat de in dit sonnet genoemde Lisette dezelfde is als de “Vrouwe aan het Venster”. De aanvangregels +doen vermoeden dat het geschreven is nà het sonnet over de Liefde in <a href="#s20">§ XX</a>.</i></p> +</div> +<p>V. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Tot korten dag en wijdgekringde schaduw</p> +<p class="line">Ben ’k nu gekomen en ’t witten der heuvlen,</p> +<p class="line">Waar alle kleur verdwijnt in ’t vale kruid;</p> +<p class="line">Maar nòg verloor Verlangen niet zijn groen,</p> +<p class="line">Wijl ’t zóó diep wortelt in dien harden steen,</p> +<p class="line">Die spreekt en voelt als ware hij een Vrouwe.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4305" href="#xd0e4305">151</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">Aleveneens blijft deze jonge Vrouwe</p> +<p class="line">Bevroren zooals sneeuw die ligt in schaduw;</p> +<p class="line">Want evenmin ontdooit haar als een’ steen</p> +<p class="line">Het zoet getijde dat verwarmt de heuvlen</p> +<p class="line">En weer hun wit verkeeren doet in groen,</p> +<p class="line">Naar het met bloemen hen bekleedt en kruid.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Wen zij het hoofd omkranst met geurend kruid,</p> +<p class="line">Verjaagt ze uit mijn gedachte elke andre Vrouwe;</p> +<p class="line">Zóó schoon vervlecht zij ’t golvend blond en ’t groen,</p> +<p class="line">Dat liefde zelf zich neerzet in hun schaduw;</p> +<p class="line">En waar zij zit, tusschen twee lage heuvlen,</p> +<p class="line">Mij vaster houdt dan kalk den metselsteen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Haar schoon heeft grooter kracht dan eedle steen;</p> +<p class="line">Voor wonden die zij toebrengt wast geen kruid;</p> +<p class="line">Zoodat ik vluchten over vlakte en heuvlen</p> +<p class="line">Moest om te ontkomen aan ’t gevaar dier Vrouwe.</p> +<p class="line">Maar nergens schenkt mij voor haar aanschijn schaduw</p> +<p class="line">Hoogte noch muur, noch dichter wouden groen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Ik zag haar eens, ganschelijk gekleed in groen;</p> +<p class="line">Zòò schoon, dat zij gewekt hadde in een steen,</p> +<p class="line">Die liefde die ’k gevoel reeds voor haar schaduw.</p> +<p class="line">’k Noodde in een dal haar, bont van bloemig kruid—</p> +<p class="line">Als kon zij minnen ’lijk een andre Vrouwe—</p> +<p class="line">Rondom besloten door geweldige heuvlen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Doch éér vloeien de stroomen tot de heuvlen</p> +<p class="line">Terug, eer ooit dit hout, sappig en groen,</p> +<p class="line">Vlam vatte—als ’t voegt toch zulk een schoone Vrouwe—</p> +<p class="line">Aan mij; hoewel ’k wou slapen op een steen</p> +<p class="line">Mijn leven lang en weiden ’t wilde kruid,</p> +<p class="line">Zoo ’k van haar kleed slechts schouwen mocht de schaduw.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Wanneer de heuvlen zwarten door de schaduw</p> +<p class="line">Van ’t zomergroen, doet deze jonge Vrouwe</p> +<p class="line">Gelijk een steen haar schuil gaan onder ’t kruid.</p> +</div> +<div class="blockquote"> +<p><i>Deze sestina behoort tot de z.g. “steen-canzones”, door Dante in zijn tijd van overgave aan “ijdelheden van korte bate” na +den dood van Beatrice gewijd aan een zekere Pietra degli Scrovigni (pietra = steen), over wier hardheid <span class="pagenum">[<a id="xd0e4382" href="#xd0e4382">152</a>]</span>hij zich beklaagt. Sommigen meenen echter dat deze canzones en ook de bovenstaande sestina zuiver “allegorisch” bedoeld zijn. +De wreede Pietra zou de stad Florence zijn, liggend in een dal “rondom besloten door geweldige heuvlen”.—De vorm van dit gedicht +is vòòr Dante in de Italiaansche poëzie niet gebruikt. Dante zelf zegt dat hij hier den Provençaal Arnaut Daniel navolgt.</i></p> +</div> +<p>VI. + +</p> +<p><i>Aan Vrouwe Pietra degli Scrovigni.</i> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ik vloek den dag dat mij voor ’t eerst verblijd</p> +<p class="line">Het licht heeft dier <span class="corr" id="xd0e4395" title="Bron: verraderlijkë">verraderlijke</span> oogen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En ’t uur dat ge in mijn hart gekomen zijt</p> +<p class="line">En hebt mijn ziel er ganschlijk aan onttogen!</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ik vloek de vijl van mijn kunstvaardigheid,</p> +<p class="line">Die blank sleep al dier schoone woorden logen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die ’k voor u vond en heb in rijm gerijd,</p> +<p class="line">Opdat men eeuwig u zoude eeren mogen!</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">En ’k vloek mijn eigen waan-verwarden geest, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die willoos aan de zware razernij</p> +<p class="line">Zich vastklemt van uw schoone en schuldge leest,</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Waarvoor zelfs Amor geenen meineed vreest; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoodat een ieder hem bespot, maar mij,</p> +<p class="line">Die ’t wiel van de fortuin wil wenden, ’t meest.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4425" href="#xd0e4425">153</a>]</span></div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">Dante’s voorgangers.</h3> +<div class="div3" id="vigna"> +<h4>Pier della Vigna († 1249)</h4> +<p>(<i>Hij was minister van keizer Frederik II en een man van groot gezag, totdat hij, onder verdenking van verraad, in de gevangenis +werd geworpen. Hij pleegde zelfmoord in 1249. Het onderstaande sonnet is, evenals het daarop volgende van Lentino, een antwoord +op een sonnet van Jacopo Mostacci, den valkenier des keizers, die twijfel geuit had aan het bestaan der Liefde “omdat zij +nooit zichtbaar verschijnt”.</i>) + + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Wijl Liefde nimmer zichtbaar is verschenen. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als een lichamelijk en tastbaar ding,</p> +<p class="line">Zijn er nog enkelen die dwaaslijk meenen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat liefde niets is dan begoocheling.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Maar wijl zij met een macht niet te verkleenen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Heerscht in het hart van elken sterveling,</p> +<p class="line">Moet men veel hooger waarde haar verleenen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dan zoo men haar kon zien als zichtbaar ding.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Hoe de magneet door zijn verborgen kracht + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Het ijzer aantrekt kan geen mensch aanschouwen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Toch trekt hij het, en onweerstaanbaar aan.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">En dit heeft mij tot het geloof gebracht, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat <span class="corr" id="xd0e4467" title="Bron: liefdë">liefde</span> <i>is</i> en schenkt mij vast vertrouwen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat men dit ook gelooven blijft voortaan.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4475" href="#xd0e4475">154</a>]</span></div> +<div class="div3" id="lentino"> +<h4>Jacopo da Lentino († 1246)</h4> +<p><i>(Hij was notaris onder keizer Frederik II. Deze dichter is “de notaris” die met Buonagiunta en Guittone d’Arezzo bleef “aan +gene zijde van den zoeten nieuwen stijl”) (Louteringsberg XXIV 54–57).</i> + + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Liefde is Begeerte, door het groot vermogen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van welgevallen in het hart verwekt,</p> +<p class="line">Het allereerst ontspringt de Liefde uit de oogen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En ’t is het hart dat voedsel haar verstrekt.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Wel komt bijwijl die drang in ons getogen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zonder dat zichtbaar schoon hem tot zich trekt;</p> +<p class="line">Maar schoonheid die we aanschouwen met onze oogen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is ’t toch die sterkste en hechtste liefde wekt;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Wijl de oogen aan het hart het goed en kwaad + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Melden getrouwelijk van alle dingen,</p> +<p class="line">Zooals Natuur hen altemaal formeert;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">En ’t hart dat deze taal terdeeg verstaat, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Voelt diepverheugd Begeerte in zich ontspringen:</p> +<p class="line">En dat is Liefde, die den mensch regeert.</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="arezzo"> +<h4>Fra Guittone d’Arezzo († 1294)</h4> +<p><i>(Aanvankelijk schreef hij alleen minnepoëzie, maar op zijn 35ste jaar bekeerde hij zich, werd “broeder” van de religieus-militaire +orde der Cavalieri gaudenti (vroolijke ridders) en wijdde zich sindsdien uitsluitend aan het boetedicht. Hij stond in hoog +aanzien, ofschoon Dante deze bewondering niet deelt. In een gesprek met den grooten dichter Guinizelli (Louteringsberg XXVI, +124–126) zegt Dante over hem:</i> + +</p> +<p><i>“Aldus (nl. voorbarig prijzen) deden vele ouden met Guittone, de een den ander nasprekend om hem lof te geven, totdat met +meer personen de waarheid hem heeft overwonnen.”)</i> + + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e4526" href="#xd0e4526">155</a>]</span></p> +<p><i>Aan de heilige Maagd Maria.</i> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Vrouwe des Heils, wier glorie nooit kan enden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Moeder van Jezus zoet, wiens heilge dood, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ons te verlossen van der helle nood,</p> +<p class="line">Den doem van ’s eersten vaders val mocht wenden;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zie hoe mij Amor’s wreede knechten schenden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Met schichten scherp, aanschouw mijn foltring groot; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Moeder vol deernis, zachte bondgenoot,</p> +<p class="line">Schut mij voor de vervolging zijner benden!</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Vul van die ééne Liefde heel mijn wezen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die trekt de ziel naar haren oorsprong puur, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zoodat der lusten strik mij niet weerhoudt;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zulk middel slechts kan zulk een koorts genezen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zulk water slechts bluscht zulk een gloeiend vuur; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Met spijkers drijft met spijkers uit het hout.</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="davanzati"> +<h4>Chiaro Davanzati</h4> +<p>(<i>Een Florentijnsch dichter, wiens werk valt tusschen 1260 en 1280</i>) + + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Wanneer het stralend licht zijn glans komt spreiden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zendt het zijn klaarheid tot in versten nacht;</p> +<p class="line">De bleeke sterren dooven en verscheiden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Voor zijner schichten ùitblinkende kracht.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line"></p> +<p class="line">Zoo schenkt mijn Vrouwe met haar blik verblijden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aan ieder die in donkre smarten smacht</p> +<p class="line">En doet in vreugd verkeeren al hun lijden: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo overgroot is harer deugden macht.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line"></p> +<p class="line">En als een stoet van dienende getrouwen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Volgen haar als der Hoofschheid keizerin,</p> +<p class="line">Wijl ze aller licht is, alle andere vrouwen.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De schilders staren met verrukten zin</p> +<p class="line">Haar aan wijl ze in haar schoon gelaat aanschouwen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wat zij te schildren hopen tot een elks gewin.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4605" href="#xd0e4605">156</a>]</span></div> +<div class="div3" id="guinizelli"> +<h4>Guido Guinizelli (1220?–1276)</h4> +<p><i>(Van zijn leven is weinig meer bekend dan dat hij tot een aanzienlijk Bologneesch geslacht behoorde en in 1274 wegens zijn +keizerlijke gezindheid werd verbannen. Hij was zeker de grootste dichter van zijn tijd en Dante heeft hem hoogelijk geprezen, +staat dan ook zelf sterk onder zijn invloed. Kenmerkend is dat Guinizelli, stichter van den “zoeten nieuwen stijl”, eerste +“vergoddelijker” der Vrouw, door Dante op den Louteringsberg wordt aangetroffen onder hen die zich aan zinsgenot te buiten +gingen. Als Guinizelli zich aan Dante bekend maakt, kan deze zich haast niet verzadigen van den aanblik van “den vader van +mij en zoovele anderen die beter zijn dan ik, die ooit in rijmen, zoete en gevallige, spraken van minne.” (L. B. XXVI 97–99) +Guinizelli spreekt dan Dante aldus aan:</i> + + +</p> +<div class="blockquote"> +<p><i>”....zeg mij wat de reden is waarom gij toont in uw spreken en uw blikken mij lief te hebben.”</i></p> +</div><p> + + +</p> +<p><i>waarop Dante antwoordt:</i> + + +</p> +<div class="blockquote"> +<p><i>“De zoete woorden uwe, die, zoolang de hedendaagsche spreekwijze zal duren, de geschriften waarin ze bevat zijn, zullen dierbaar +maken.” (108–114).)</i></p> +</div><p> + + +</p> +<p>I. + +</p> +<p><i>Het edel hart.</i> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Het edel hart is Liefde’s wijk en wapen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gelijk voor ’t vogelken het dicht geblaart;</p> +<p class="line">Niet heeft Natuur de Liefde ’t eerst geschapen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Noch eer dan Liefde ’t Hart van eedlen aard. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar zooals mèt de zon + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van aanvang af het licht de ruimte kliefde, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Doch éér niet stralen kon;</p> +<p class="line">Zoo woont in al wat edel is en puur + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vanzelf de zoete Liefde,</p> +<p class="line">Gelijk de gloed in ’t glanzen van het vuur.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Der Liefde vuur komt in ’t eêl harte stralen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als zuivre glans in kostelijken steen:</p> +<p class="line">Geen ster kan tooverkracht in hem doen dalen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Eer hem het loutrend licht der zon bescheen. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Maar dan, wanneer dier kracht<span class="pagenum">[<a id="xd0e4665" href="#xd0e4665">157</a>]</span></p> +<p class="line">Al ’t slechte uit zijnen aard wegzengde en blaakte, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Krijgt ook de ster haar macht.</p> +<p class="line">Zoo kan een vrouw in ’t hart dat door Gods gloed + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot eedle deugd ontwaakte,</p> +<p class="line">Haar Liefde stralen als ’t die sterre doet.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">De Liefde heeft het edel hart tot woning + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zooals de vlam den top van de flambouw;</p> +<p class="line">Zij straalt er fier tot eigen vreugd en looning, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Alsof zij nimmer anders branden zou. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie slecht is van natuur, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vermag zoo min de Liefde te verdragen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Als water ’t heete vuur.</p> +<p class="line">Besloten ligt de Liefde in ’t harte rein, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als in verborgen lagen</p> +<p class="line">Een diamant in ’t ijzer eener mijn.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Moog’ heel den dag de zon het slijk bestralen: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">’t Blijft vuil; de zon haar zuivren glans behoudt.</p> +<p class="line">“’k Ben edel van geboort”, wie dùs kan pralen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is als dit slijk, de Deugd is ’t zonnegoud. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Geloove niemand ooit, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat adel buiten ’t edel hart kan leven: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wien konings hoogheid tooit</p> +<p class="line">Blijft laag zelfs, zoo niet Deugd zijn hart doordringt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat kaatse als water ’t beven</p> +<p class="line">Van sterrenglans die uit den hemel blinkt.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">De Schepper straalt voor ’s hemels Intellekten + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">In klaarder gloed dan voor ons oog de zon.</p> +<p class="line">Ontfloersd aanzien ze ’t Licht dat hen verwekte, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En in aanbidding voor der Waarheid bron, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Bereikt van aanvang af + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hun streven doel, naar Gods algoed beschikken.— + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat zòò mijn Vrouwe ook gaf</p> +<p class="line">De waarheid van haar eedle deugd, die straalt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uit hare zuivre blikken,</p> +<p class="line">Aan mij die nimmer haar te minnen faalt!</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Mijn Vrouwe, “Wat vermat ge u!” zal God spreken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wanneer mijn ziel ten laatste voor hem staat.</p> +<p class="line">“Kwaamt ge alle heemlen door tot mij geweken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te plaatsen mij naast minne die vergaat? +<span class="pagenum">[<a id="xd0e4748" href="#xd0e4748">158</a>]</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Uw lof zij slechts gericht + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot mij alleen en die genaderijke + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Voor wie àl logen zwicht.”</p> +<p class="line">Maar ’k antwoord: “Met een engel die gìj zond, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Moest ik haar wel gelijken;</p> +<p class="line">Zoo laak het niet dat mij haar liefde bond.”</p> +</div> +<p>II<span class="corr" id="xd0e4763" title="Niet in bron">.</span> + +</p> +<p><i>Aan Lucia.</i> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Ik wil naar waarheid mijne Vrouwe loven, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wier schoonheid roze en lelie bei gelijkt,</p> +<p class="line">Ze is als de morgenster, als al wat boven + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ons schoon en stralend aan den hemel prijkt.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Al kleur en tint van bonte bloemenhoven, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van lucht en groene beemden haar gelijkt,</p> +<p class="line">Goud en lazuur voor haren glans verdooven + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En Amor zelf schijnt door hààr schoon verrijkt.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zij gaat, getooid van zòòveel lieflijkheden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ze ieders hoogmoed breekt door haren groet + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En elken heiden ’t waar geloof zou schenken.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Nooit kan een laag man voor haar aanschijn treden. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maar grooter nog is ’t wonder dat zij doet: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie haar aanschouwt kan niets wat slecht is denken.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4802" href="#xd0e4802">159</a>]</span></div> +</div> +<div class="div2"> +<h3 class="normal">Dante’s tijdgenooten</h3> +<div class="div3" id="cavalcanti"> +<h4>Guido Cavalcanti (1250–1300)</h4> +<p><i>(Cavalcanti, een Florentijnsch edelman, was Dante’s “grootsten vriend”, zijn “secretaris”, d.w.z. zijn geheimdrager, de eenige +die, althans tijdens het leven van Beatrice, het geheim van Dante’s liefde kende. Hij schijnt op Dante een grooten moreelen +invloed te hebben gehad. Geschriften zijner tijdgenooten doen hem kennen als wispelturig in de liefde en los in het geloof, +maar tevens als een man van groote gaven, vurig, edelmoedig, geleerd, trotsch en van eenzame hooghartigheid. Als dichter stond +hij hoog in aanzien. Zijn metaphysische en zeer duistere canzone: “Donna mi priega” (Een Vrouwe vraagt mij), handelende over +den aard der Liefde, werd veel bewonderd, besproken en gecommentarieerd, ook door theologen. “Een liefdezang”, zegt <span class="corr" id="xd0e4812" title="Bron: Rosetti">Rossetti</span> hiervan, “welke zulk een vliegenvanger blijkt voor priesters en pedanten, ziet er verdacht uit; maar het feit dat hij geschreven +werd door een man wiens leven en werken toch zooveel impulsiefs en reëels bevatte, is teekenend voor dien tijd van jonge scholastieke +geleerdheid”. Ook Dante had groote bewondering voor zijn vriend. Op den Louteringsberg, waar hij spreekt over de vergankelijkheid +van den roem (XI. 96–99) schijnt hij Cavalcanti boven Guinizelli te stellen, en zichzelf boven die beiden:</i> + +</p> +<p><i>“Aldus heeft de eene Guido den anderen den roem der taal ontnomen; en wellicht is geboren die den één en den ander uit het +nest zal jagen.”)</i> + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e4820" href="#xd0e4820">160</a>]</span></p> +<p>I + +</p> +<p><i>Aan Vanna.</i> + + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wie is zij, wier bewonderd nadren doet</p> +<p class="line">De lucht van tintlende verwachting beven;</p> +<p class="line">Die Amor met zich voert, zoodat begeven + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van alle woorden elkeen zuchten moet?</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wat zij gelijkt zoo zij met de oogen groet,</p> +<p class="line">Ik zegge ’t niet, laat Amor ’t antwoord geven.</p> +<p class="line">Vrouwe van Deemoed lijkt zij, zòò verheven, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat ik elke andre “Hoogmoed” heeten moet.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Onzeggelijk is harer schoonheid glans, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wijl alle edele deugden voor haar knielen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En schoonheid zelf haar eert als een godin.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Nooit was een geest van zulk een eedlen zin, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Nooit vulde deugd zoozeer der menschen zielen,</p> +<p class="line">Dat één haar ooit begreep daadlijk en gansch.</p> +</div> +<p>II + +</p> +<p><i>Aan Vanna.</i> + + + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Schoonheid van vrouwen of vriendlijk gemoed,</p> +<p class="line">De wapenpraal van eedle ridderscharen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gekweel van voglen, minnefluistring zoet,</p> +<p class="line">Van sterke schepen ’t vlug en sierlijk varen;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zuivere lucht wanneer de daagraad groet,</p> +<p class="line">De blanke sneeuw die stilkens neer komt waren, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">De klare bron en aller bloemen gloed,</p> +<p class="line">Sieraân die goud en flonkersteen bezwaren;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">’t Al overtreft de tooi der lieflijkheên + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van mijne Vrouwe en harer deugden waarde, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zoodat dit àl gering acht wie het ziet;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Ze is zóóveel meer dan alles om zich heen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als heel de hemel grooter is dan de aarde: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wie is als zìj, dien mijdt Gods zegen niet.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4897" href="#xd0e4897">161</a>]</span><p>III + +</p> +<p><i>Op Mandetta, wier oogen geleken op die van zijn Vrouwe, Monna Vanna.</i> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Een jonge en schoone Tolosaansche Vrouwe, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Vol eerzame bevalligheden, straalt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gelijkenis zòò treffend en bepaald</p> +<p class="line">Uit haar schoone oogen met mijn eigen Vrouwe,</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Dat mijne ziel, verlangend haar te aanschouwen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mijn hart verlaat en tot haar henen dwaalt; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Doch zoo verward, dat zij het niet verhaalt</p> +<p class="line">Wie haar te schenden drijft haar eerste trouwe.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">De Schoone aanschouwt haar met een blik zoo teer, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat in mijn ziel de Liefde rasch ontwaakt, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wijl ’t is of zij haar ware Vrouwe ziet,</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Maar zuchtend keert ze in ’t harte weer, geraakt</p> +<p class="line">Ten doode door de scherpgepunte speer + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die haar de Schoone nawerpt zoo zij vliedt.</p> +</div> +<p>IV + +</p> +<p><i>Aan Dante, naar aanleiding van diens lichtzinnige levenswijze na den dood van Beatrice.</i> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ik kom tot u daaglijks ontelbren keer,</p> +<p class="line">Doch te veel laagheid leeft in uw gedachten.</p> +<p class="line">Diep droeft mij dit om al die eedle krachten + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Die woonden in uw hoogen geest weleer.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te schuwen placht gij eens elk laag verkeer</p> +<p class="line">En liên, verslaafd aan slechtheid te verachten.</p> +<p class="line">Dies heb ’k de verzen die me uw vriendschap brachten, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Als kostbren schat gehouden steeds in eer.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Maar ’k durf niet meer, om uw verwerplijk leven, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zeggen hoe nòg bekoort me uw zoete taal— + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En ’t slag van liên dat gìj kent, ken ìk niet—</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Lees dit sonnet, ik smeek ’t u, menig maal:</p> +<p class="line">Totdat de Booze, die ons scheidt, verdreven, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Ten laatste uit uw onteerde ziele vliedt.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e4974" href="#xd0e4974">162</a>]</span><p>V + +</p> +<p><i>Ballade.</i> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">’k Zag in een boschje een herderinne dwalen,</p> +<p class="line">Als sterrepralen stralend wijd en zijd,</p> +<p class="line">Heur blonde haren krulden langs de slapen;</p> +<p class="line">Vol liefde de oogen, rozerood de wangen,</p> +<p class="line">Hoedde zij met een twijg de makke schapen,</p> +<p class="line">De voeten blank van dauw. En als bevangen</p> +<p class="line">Van jonge liefde zong ze in zoet verlangen;</p> +<p class="line">Zij was omhangen van àl minlijkheid.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Ik groette dadlijk haar in liefde ontstoken</p> +<p class="line">En vroeg of ’k haar zou vergezellen mogen.</p> +<p class="line">En teeder sprak zij, de oogen half geloken:</p> +<p class="line">Heel, héél alleen kwam zij door ’t bosch getogen,</p> +<p class="line">En: “hoort ge er ooit het lokken van de vooglen,</p> +<p class="line">Dàn zal ’k gedoogen dat ge ook mìjn hart vrijt”....</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Maar nauw had ik die voorwaarde vernomen,</p> +<p class="line">Of ’k hoorde luid de vooglen fluiten tusschen</p> +<p class="line">’t Geblaart. Nu is de tijd, zeide ik, gekomen,</p> +<p class="line">Om in haar arm mijn minnebrand te blusschen.</p> +<p class="line">En ’k dankte haar wijl zij met teedre kussen</p> +<p class="line">Mijn hart te sussen was zòò rasch bereid.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zij nam mijn hand en boog zich tot mij over;</p> +<p class="line">Zei dat zij nu haar hart mij had geschonken.</p> +<p class="line">Toen bracht zij me in de schauw van ’t frissche loover,</p> +<p class="line">Waar allerhande bonte bloemen blonken:</p> +<p class="line">Zij was ’t, van zooveel zoete vreugden dronken,</p> +<p class="line">Als zag ’k daar lonken Venus’ heerlijkheid.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e5037" href="#xd0e5037">163</a>]</span></div> +<div class="div3" id="pistoia"> +<h4>Cino da Pistoia (1270–1336).</h4> +<p><i>(Hij was een der “vermaarde troubadours” die antwoordden op Dante’s eerste sonnet. In “<span lang="la">De vulgari Eloquio</span>” zegt Dante: “Zij die het zoetst en schoonst gedicht hebben in het nieuwe Italië zijn Cino da Pistoia en een vriend van hem.” +Uit het feit dat Dante enkele gedichten, aan Cino opgedragen, onderteekent met “<span lang="la">amicus ejus</span> (zijn vriend) blijkt dat Dante met dien vriend zichzelf bedoelde).</i> + + +</p> +<p>I + +</p> +<p><i>Aan Dante over den dood van Beatrice.</i> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Schoon ik niet eerder richtte reeds mijn smeeken + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Tot Liefde en Medelij om uwentwil, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat zij vertroosten mochten uw droef leven</p> +<p class="line">Is toch de tijd niet zoolang reeds verstreken + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dat niet mijn woorden zouden vinden stil- + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">zuchtend uw ziel en hart die achterbleven: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">“O zaalge Vreugd, ik zag u opwaarts zweven, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gelijk uw naam verlangt, ten hemel toe!” + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Eilaas, wanneer en hoe</p> +<p class="line">Zal ik van oog tot oog u mogen zien</p> +<p class="line">En in persoon u biên + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">De hulp die u mijn troost zou kunnen geven + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo luister naar deez’ woorden: Liefde gaf + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Mij ze in, en laat van klacht en zuchten af.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Ge weet: in zorg en vreezen allerwegen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Op deze blinde wereld elkeen leeft, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wijl hij de grillen der fortuin moet duchten;</p> +<p class="line">Zalig de ziel, die zulk een last ontstegen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ten hemel, waar àl vreugd vervuld is, streeft; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 6em; ">Heil ’t hart dat toorn en laagheid kan ontvluchten! + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Waarom dan hoor ik ùw hart aldoor zuchten? + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Terwijl het zich verheugen moest veeleer: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Verhoord heeft onze Heer</p> +<p class="line">De bede door dien engel eens geslaakt,<a class="noteref" id="xd0e5107src" href="#xd0e5107">1</a></p> +<p class="line">En door haar ziel volmaakt. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Den hemel met een ongekend genuchte. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Voor des Verlossers aanschijn mag zij staan, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Omstuwd door al Gods engelen voortaan.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e5120" href="#xd0e5120">164</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">Hoe foltren dan vertwijfeling en weenen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uw hart dat vol moest zijn van liefde en vreugd + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Wijl heel uw geest nu toeft in ’s hemels vrede!</p> +<p class="line">Al uw gedachten stijgen op daarhenen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Van nu af aan door hare hooge deugd, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En Liefde drijft daartoe hen hier beneden. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hoe ligt ge dan zoo jammerlijk vertreden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gij, die zoo wijs waart, in uw droefheid neer + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">’k Bid u om Godes eer:</p> +<p class="line">Weer uit uw kranken geest zoo bittre smart;</p> +<p class="line">Draag niet den dood in ’t hart, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Noch toon, als hadt ge hem alreeds geleden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo bleek gelaat. God riep haar, maar juist nu, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Is ze eindlijk, en van uur tot uur, bij u.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">“Troost, troost u”, roept de Liefde in haar genade, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">“Om Gods wil, staak dit weenen” <span class="corr" id="xd0e5155" title="Bron: Meely">Meelij</span> spreekt. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">“Schenkt aan zoo zoete beden nu vertrouwen,</p> +<p class="line">“Leg af dan eindelijk dier droefheid wade”, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">’t Is Rede zelf die aldus tot u spreekt. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Ten doode leidt u zulk wanhopig rouwen; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En hoe zoudt ge ooit haar schoon gelaat aanschouwen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo Dood u trof in zinnelooze smart! + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">O schut uw droevend hart</p> +<p class="line">Voor zulk een zonde; ik bid om Godswil, duld</p> +<p class="line">Niet dat zoo zware schuld + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Uw ziel belemmre die nog hoopt haar Vrouwe + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te zullen wederzien en in haar arm + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Te rusten eens. Ach, dat die troost u warm’<span class="corr" id="xd0e5182" title="Niet in bron">.</span></p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Schouw in die klare Vreugde waar nu veilig + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Uw Vrouwe toeft, met hemelglans bekroond. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Het paradijs bereikte uw diepst verlangen,</p> +<p class="line">Waar ’t in een liefde ganschlijk rein en heilig + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Leeft sinds bij hààr heel uw gedachte woont. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Hoe is uw hart dan dùs van strijd bevangen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Nu ’t zulk een zaalgen aanblik mocht erlangen! + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Gelijk ze op aarde als wonder eens verscheen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo straalt ze ook ginds, alleen,</p> +<p class="line">Wijl meer erkend, in een nog schooner gloed.</p> +<p class="line">Hoe zij er werd begroet + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Door de engelen met blijden lach en zangen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Hebben uw geesten u genoeg verkond, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoo dikwijls gij hen op die reize zond.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e5213" href="#xd0e5213">165</a>]</span><div class="poem"> +<p class="line">En tot de zaalge zielen ginds vergaard + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Spreekt ze over u: “Hij heeft mij eer bewezen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wijl hij mij prees in rijmen hoog geprezen,</p> +<p class="line">Altijd, zoolang ik leefde nog op aard.” + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En zij bidt God, den allerhoogsten Heere, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat hij u trooste en blij berusten leere.</p> +</div> +<p>II + +</p> +<p><i>Aan Selvaggia</i>. + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">De Vrouwe om wie ge peinzend mij ziet schrijden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toont een gelaat zòò lieflijk, dat zij doet + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Ontwaken in een iegelijks gemoed</p> +<p class="line">Dien eedlen Geest die daar verborgen beidde.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Zoo bang heeft mij haar lieflijkheid doen lijden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toen ’k in haar oogen had mijn Heere zoet + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aanschouwd in heel zijn oppermachtgen gloed,</p> +<p class="line">Dit ik ’t niet waag nog èèn blik haar te wijden.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Maar zoo ’t gevalt dat ik haar <span class="corr" id="xd0e5254" title="Bron: schoonë">schoone</span> oogen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Toch schouwen moet, licht me er een heil zòò groot, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Dat ik ’t niet vatten kan in mijnen geest;</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En ’k voel dat al mijn kracht zoozeer me ontvlood,</p> +<p class="line">Dat mijne ziel, waaruit mijn zuchten togen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Weldra van ’t hart te moeten scheiden vreest.</p> +</div><span class="pagenum">[<a id="xd0e5268" href="#xd0e5268">166</a>]</span></div> +<div class="div3" id="ricevuti"> +<h4>Lapo di Gianni Ricevuti.</h4> +<p><i>(Hij was notaris en in 1284 lid van den stadsraad).</i> + + +</p> +<p><i>Aan Lagia.</i> + +</p> +<div class="poem"> +<p class="line">Zoet is de zucht, verlangende gezonden + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Dier vrouwe die mijn hart gevangen houdt + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">En die mijn ziel met eedle deugd betrouwt,</p> +<p class="line">Wijl zij met Liefde zelf zich heeft verbonden.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Een beeld te vinden waarmee vergeleken + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zij waardiglijk kon worden, valt mij zwaar: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Een engel lijkt zij die op aard kwam dalen;</p> +<p class="line">Ze is als der Liefde zuster in haar spreken; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Een wonder is van haar ieder gebaar. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Zalig de ziel voor wie haar groet mag stralen. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Het schijnt alsof in haar kwam nederdalen + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Aanvalligheid, vervuld werd Hope en Vreugd, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Of in haar bloeide iedere twijg der Deugd,</p> +<p class="line">Ontsproten uit haar wezen zonder zonden.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Die eedle geest, dien ’k in mij op mocht kweeken, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Sinds deze jonge Vrouwe mij verscheen, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Heeft boven al wat laag is mij verheven.</p> +<p class="line">Mij troost en sterkt, sinds ik haar dien, het spreken + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Met haar in zoet-vertrouwelijke reên, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">Over mijn nieuw en liefde-rijke leven. + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 4em; ">En zooveel gunste heeft zij mij gegeven: + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Nimmer versmaadde zij mijn woorden zoet; + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Zoodat ik Amor innigst danken moet,</p> +<p class="line">Die zulk eene eer mij waardig heeft bevonden.</p> +</div> +<div class="poem"> +<p class="line">Nu wil, mijn Lied, in hoofsche woorden konden, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wat ik het Boek der Liefde heb vertrouwd, + +</p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; ">Wanneer ge mijne Vrouwe weer aanschouwt,</p> +<p class="line">Want als hààr dienaar heb ik u gezonden.</p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e5107src" id="xd0e5107">1</a></span> Vergelijk Dante’s canzone in <a href="#s19">§ XIX</a>: Een engel roept... +</p> +</div> +</div> +</div> +<div class="back"><span class="pagenum">[<a id="xd0e5341" href="#xd0e5341">168</a>]</span><div id="toc" class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#toc">Inhoud</a>] +</span><h2 class="normal">Inhoud</h2> +<ol class="lsoff"> +<li><a href="#intro">Inleiding</a> <span class="tocPagenum">VII</span> + + +</li> +<li>Het Nieuwe Leven <span class="tocPagenum">1</span> + + +</li> +<li>Aanteekeningen <span class="tocPagenum">75</span> + + +</li> +<li><a href="#aanh">Aanhangsel</a>: + + +<ol class="lsoff"> +<li><a href="#dante">Dante</a> <span class="tocPagenum">93</span> + + +</li> +<li><a href="#vigna">Pier della Vigna</a> <span class="tocPagenum">98</span> + + +</li> +<li><a href="#lentino">Jacopo da Lentino</a> <span class="tocPagenum">99</span> + + +</li> +<li><a href="#arezzo">Fra Guittone d’Arezzo</a> <span class="tocPagenum">99</span> + + +</li> +<li><a href="#davanzati">Chiaro Davanzati</a> <span class="tocPagenum">100</span> + + +</li> +<li><a href="#guinizelli">Guido Guinizelli</a> <span class="tocPagenum">101</span> + + +</li> +<li><a href="#cavalcanti">Guido Cavalcanti</a> <span class="tocPagenum">107</span> + + +</li> +<li><a href="#pistoia">Cino da Pistoia</a> <span class="tocPagenum">108</span> + + +</li> +<li><a href="#ricevuti">Lapo di Gianni Ricevuti</a> <span class="tocPagenum">111</span> + +</li> +</ol> +</li> +</ol><span class="pagenum">[<a id="xd0e5431" href="#xd0e5431">169</a>]</span></div> +<div class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#toc">Inhoud</a>] +</span><p>Bij ons zijn verschenen en in elken boekhandel te verkrijgen: + +</p> +<p><b><span class="smallcaps">Dante’s</span> Divina Commedia:</b> + + +</p> +<p><span class="letterspaced">De Hel</span>. In proza vertaald door Dr. H.J. Boeken. 3e druk. + +</p> +<p>Ingenaaid f 0.55 Carton 0.70 Linnen 0.85 Keurb. 1.15 + +</p> +<p><span class="letterspaced">Louteringsberg</span>. Als boven. (2e druk). + +</p> +<p>Ingenaaid f 0.55 Carton 0.70 Linnen 0.85 Keurb. 1.15 + +</p> +<p><span class="letterspaced">Het Paradijs</span>. Als boven. Dit derde deel bevat 2 illustraties, een inleiding en als de beide andere deelen een aantal aanteekeningen. (2e +druk). + +</p> +<p></p> +<p>Ing. f 0.55 Cart. 0.70 Linn. 0.85 Keurb. 1.15 + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>Dante’s beroemd gedicht tot een goed Nederlandsch te maken is al vaak beproefd. De uitkomsten wettigen geheel de bescheidenheid +van den <i>dichter</i> en classicus Dr. <span class="letterspaced">Boeken</span> om het liever in Nederlandsch <i>proza</i> weer te geven. +</p> +</div><p> + +</p> +<p>Prof. <span class="smallcaps">Henri Hauvette</span>, <span class="letterspaced">Dante</span>. Inleiding tot de studie van de <i>Divina Commedia</i>. + +</p> +<p>Ingenaaid f 0.65 Carton 0.80 Linnen 0.95 + +</p> +<div class="blockquote"> +<p><span class="corr" id="xd0e5488" title="Bron: Sints">Sinds</span> we, in onze Bibliotheek, den grooten middeleeuwsch Italiaanschen Dichter: <span class="letterspaced">Dante <span class="corr" id="xd0e5493" title="Bron: Allighieri">Alighieri</span></span> met zijn <b>Goddelijke Komedie</b> in Dr. H.J. <span class="letterspaced">Boeken</span>’s vertaling opnamen, hebben we uitgezien naar een werk over den Dichter, zijn tijd en zijn kunst, dat als inleiding zou kunnen +dienen tot de studie van dat groote werk, en den gretigen lezer daarin inwijden. Onze keuze viel op het werk van den Franschen +hoogleeraar <i>Henri Hauvette</i>, dat W. Davids voor ons vertaalde. + +</p> +<p>“Er gaat een sterke aansporing van uit, om Dante’s onvolprezen kunstwerk te gaan lezen.” </p> +</div><p> + + +</p> +<p>Dr. <span class="smallcaps">J. L. Walch</span> in het <span class="letterspaced">Vaderland</span>. + + +</p> +</div> +<div class="transcribernote"> +<h2>Colofon</h2> +<h3>Beschikbaarheid</h3> +<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give +it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<h3>Codering</h3> +<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde +van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn +gemarkeerd met het corr-element. + +</p> +<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met “. Geneste +dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens. + +</p> +<h3>Documentgeschiedenis</h3> +<ol class="lsoff"> +<li>2009-02-05 Begonnen. + +</li> +</ol> +<h3>Externe Referenties</h3> +<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links voor u niet werken.</p> +<h3>Verbeteringen</h3> +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table width="75%"> +<tr> +<th>Bladzijde</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e452">26</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e462">27</a></td> +<td width="40%">moest</td> +<td width="40%">moesten</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e686">39</a></td> +<td width="40%">Scrovigny</td> +<td width="40%">Scrovigni</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e694">39</a></td> +<td width="40%">verraderlijkë</td> +<td width="40%">verraderlijke</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e838">45</a></td> +<td width="40%">Rosetti</td> +<td width="40%">Rossetti</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1023">51</a></td> +<td width="40%">..</td> +<td width="40%">:</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1060">52</a></td> +<td width="40%">Rosetti</td> +<td width="40%">Rossetti</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1158">131n</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1426">134</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1498">63</a></td> +<td width="40%">terzinnen</td> +<td width="40%">terzinen</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1601">64</a></td> +<td width="40%">Rosetti</td> +<td width="40%">Rossetti</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1653">136n</a></td> +<td width="40%">rêen</td> +<td width="40%">reên</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1666">65</a></td> +<td width="40%">lieflijkhêen</td> +<td width="40%">lieflijkheên</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1711">65</a></td> +<td width="40%">ergstë</td> +<td width="40%">ergste</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1808">69</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1839">137n</a></td> +<td width="40%">Boetius</td> +<td width="40%">Boëtius</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2021">75</a></td> +<td width="40%">Rosetti</td> +<td width="40%">Rossetti</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2031">75</a></td> +<td width="40%">Rosetti</td> +<td width="40%">Rossetti</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2074">76</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2221">80</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2305">140n</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2544">88</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e2763">97</a></td> +<td width="40%">ooglêen</td> +<td width="40%">oogleên</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3150">105</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3269">109</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3299">110</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3335">111</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3435">112</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3541">114</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3588">115</a></td> +<td width="40%">ontvlôon</td> +<td width="40%">ontvloôn</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3678">117</a></td> +<td width="40%">terzinnen</td> +<td width="40%">terzinen</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4104">129</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4124">148</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4139">148</a></td> +<td width="40%">harë</td> +<td width="40%">hare</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4207">149</a></td> +<td width="40%">Barbi</td> +<td width="40%">Bardi</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4395">152</a></td> +<td width="40%">verraderlijkë</td> +<td width="40%">verraderlijke</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4467">153</a></td> +<td width="40%">liefdë</td> +<td width="40%">liefde</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4763">158</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4812">159</a></td> +<td width="40%">Rosetti</td> +<td width="40%">Rossetti</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e5155">164</a></td> +<td width="40%">Meely</td> +<td width="40%">Meelij</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e5182">164</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e5254">165</a></td> +<td width="40%">schoonë</td> +<td width="40%">schoone</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e5488">169</a></td> +<td width="40%">Sints</td> +<td width="40%">Sinds</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e5493">169</a></td> +<td width="40%">Allighieri</td> +<td width="40%">Alighieri</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Het Nieuwe Leven, by Dante Alighieri + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET NIEUWE LEVEN *** + +***** This file should be named 28029-h.htm or 28029-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/8/0/2/28029/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> |