summaryrefslogtreecommitdiff
path: root/old/files/bookXVII.html
blob: e2141602c8e3fc1e815bf3f754fdb96887635b3d (plain)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870
2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880
2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890
2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900
2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910
2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920
2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930
2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940
2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950
2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960
2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970
2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990
2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000
3001
3002
3003
3004
3005
3006
3007
3008
3009
3010
3011
3012
3013
3014
3015
3016
3017
3018
3019
3020
3021
3022
3023
3024
3025
3026
3027
3028
3029
3030
3031
3032
3033
3034
3035
3036
3037
3038
3039
3040
3041
3042
3043
3044
3045
3046
3047
3048
3049
3050
3051
3052
3053
3054
3055
3056
3057
3058
3059
3060
3061
3062
3063
3064
3065
3066
3067
3068
3069
3070
3071
3072
3073
3074
3075
3076
3077
3078
3079
3080
3081
3082
3083
3084
3085
3086
3087
3088
3089
3090
3091
3092
3093
3094
3095
3096
3097
3098
3099
3100
3101
3102
3103
3104
3105
3106
3107
3108
3109
3110
3111
3112
3113
3114
3115
3116
3117
3118
3119
3120
3121
3122
3123
3124
3125
3126
3127
3128
3129
3130
3131
3132
3133
3134
3135
3136
3137
3138
3139
3140
3141
3142
3143
3144
3145
3146
3147
3148
3149
3150
3151
3152
3153
3154
3155
3156
3157
3158
3159
3160
3161
3162
3163
3164
3165
3166
3167
3168
3169
3170
3171
3172
3173
3174
3175
3176
3177
3178
3179
3180
3181
3182
3183
3184
3185
3186
3187
3188
3189
3190
3191
3192
3193
3194
3195
3196
3197
3198
3199
3200
3201
3202
3203
3204
3205
3206
3207
3208
3209
3210
3211
3212
3213
3214
3215
3216
3217
3218
3219
3220
3221
3222
3223
3224
3225
3226
3227
3228
3229
3230
3231
3232
3233
3234
3235
3236
3237
3238
3239
3240
3241
3242
3243
3244
3245
3246
3247
3248
3249
3250
3251
3252
3253
3254
3255
3256
3257
3258
3259
3260
3261
3262
3263
3264
3265
3266
3267
3268
3269
3270
3271
3272
3273
3274
3275
3276
3277
3278
3279
3280
3281
3282
3283
3284
3285
3286
3287
3288
3289
3290
3291
3292
3293
3294
3295
3296
3297
3298
3299
3300
3301
3302
3303
3304
3305
3306
3307
3308
3309
3310
3311
3312
3313
3314
3315
3316
3317
3318
3319
3320
3321
3322
3323
3324
3325
3326
3327
3328
3329
3330
3331
3332
3333
3334
3335
3336
3337
3338
3339
3340
3341
3342
3343
3344
3345
3346
3347
3348
3349
3350
3351
3352
3353
3354
3355
3356
3357
3358
3359
3360
3361
3362
3363
3364
3365
3366
3367
3368
3369
3370
3371
3372
3373
3374
3375
3376
3377
3378
3379
3380
3381
3382
3383
3384
3385
3386
3387
3388
3389
3390
3391
3392
3393
3394
3395
3396
3397
3398
3399
3400
3401
3402
3403
3404
3405
3406
3407
3408
3409
3410
3411
3412
3413
3414
3415
3416
3417
3418
3419
3420
3421
3422
3423
3424
3425
3426
3427
3428
3429
3430
3431
3432
3433
3434
3435
3436
3437
3438
3439
3440
3441
3442
3443
3444
3445
3446
3447
3448
3449
3450
3451
3452
3453
3454
3455
3456
3457
3458
3459
3460
3461
3462
3463
3464
3465
3466
3467
3468
3469
3470
3471
3472
3473
3474
3475
3476
3477
3478
3479
3480
3481
3482
3483
3484
3485
3486
3487
3488
3489
3490
3491
3492
3493
3494
3495
3496
3497
3498
3499
3500
3501
3502
3503
3504
3505
3506
3507
3508
3509
3510
3511
3512
3513
3514
3515
3516
3517
3518
3519
3520
3521
3522
3523
3524
3525
3526
3527
3528
3529
3530
3531
3532
3533
3534
3535
3536
3537
3538
3539
3540
3541
3542
3543
3544
3545
3546
3547
3548
3549
3550
3551
3552
3553
3554
3555
3556
3557
3558
3559
3560
3561
3562
3563
3564
3565
3566
3567
3568
3569
3570
3571
3572
3573
3574
3575
3576
3577
3578
3579
3580
3581
3582
3583
3584
3585
3586
3587
3588
3589
3590
3591
3592
3593
3594
3595
3596
3597
3598
3599
3600
3601
3602
3603
3604
3605
3606
3607
3608
3609
3610
3611
3612
3613
3614
3615
3616
3617
3618
3619
3620
3621
3622
3623
3624
3625
3626
3627
3628
3629
3630
3631
3632
3633
3634
3635
3636
3637
3638
3639
3640
3641
3642
3643
3644
3645
3646
3647
3648
3649
3650
3651
3652
3653
3654
3655
3656
3657
3658
3659
3660
3661
3662
3663
3664
3665
3666
3667
3668
3669
3670
3671
3672
3673
3674
3675
3676
3677
3678
3679
3680
3681
3682
3683
3684
3685
3686
3687
3688
3689
3690
3691
3692
3693
3694
3695
3696
3697
3698
3699
3700
3701
3702
3703
3704
3705
3706
3707
3708
3709
3710
3711
3712
3713
3714
3715
3716
3717
3718
3719
3720
3721
3722
3723
3724
3725
3726
3727
3728
3729
3730
3731
3732
3733
3734
3735
3736
3737
3738
3739
3740
3741
3742
3743
3744
3745
3746
3747
3748
3749
3750
3751
3752
3753
3754
3755
3756
3757
3758
3759
3760
3761
3762
3763
3764
3765
3766
3767
3768
3769
3770
3771
3772
3773
3774
3775
3776
3777
3778
3779
3780
3781
3782
3783
3784
3785
3786
3787
3788
3789
3790
3791
3792
3793
3794
3795
3796
3797
3798
3799
3800
3801
3802
3803
3804
3805
3806
3807
3808
3809
3810
3811
3812
3813
3814
3815
3816
3817
3818
3819
3820
3821
3822
3823
3824
3825
3826
3827
3828
3829
3830
3831
3832
3833
3834
3835
3836
3837
3838
3839
3840
3841
3842
3843
3844
3845
3846
3847
3848
3849
3850
3851
3852
3853
3854
3855
3856
3857
3858
3859
3860
3861
3862
3863
3864
3865
3866
3867
3868
3869
3870
3871
3872
3873
3874
3875
3876
3877
3878
3879
3880
3881
3882
3883
3884
3885
3886
3887
3888
3889
3890
3891
3892
3893
3894
3895
3896
3897
3898
3899
3900
3901
3902
3903
3904
3905
3906
3907
3908
3909
3910
3911
3912
3913
3914
3915
3916
3917
3918
3919
3920
3921
3922
3923
3924
3925
3926
3927
3928
3929
3930
3931
3932
3933
3934
3935
3936
3937
3938
3939
3940
3941
3942
3943
3944
3945
3946
3947
3948
3949
3950
3951
3952
3953
3954
3955
3956
3957
3958
3959
3960
3961
3962
3963
3964
3965
3966
3967
3968
3969
3970
3971
3972
3973
3974
3975
3976
3977
3978
3979
3980
3981
3982
3983
3984
3985
3986
3987
3988
3989
3990
3991
3992
3993
3994
3995
3996
3997
3998
3999
4000
4001
4002
4003
4004
4005
4006
4007
4008
4009
4010
4011
4012
4013
4014
4015
4016
4017
4018
4019
4020
4021
4022
4023
4024
4025
4026
4027
4028
4029
4030
4031
4032
4033
4034
4035
4036
4037
4038
4039
4040
4041
4042
4043
4044
4045
4046
4047
4048
4049
4050
4051
4052
4053
4054
4055
4056
4057
4058
4059
4060
4061
4062
4063
4064
4065
4066
4067
4068
4069
4070
4071
4072
4073
4074
4075
4076
4077
4078
4079
4080
4081
4082
4083
4084
4085
4086
4087
4088
4089
4090
4091
4092
4093
4094
4095
4096
4097
4098
4099
4100
4101
4102
4103
4104
4105
4106
4107
4108
4109
4110
4111
4112
4113
4114
4115
4116
4117
4118
4119
4120
4121
4122
4123
4124
4125
4126
4127
4128
4129
4130
4131
4132
4133
4134
4135
4136
4137
4138
4139
4140
4141
4142
4143
4144
4145
4146
4147
4148
4149
4150
4151
4152
4153
4154
4155
4156
4157
4158
4159
4160
4161
4162
4163
4164
4165
4166
4167
4168
4169
4170
4171
4172
4173
4174
4175
4176
4177
4178
4179
4180
4181
4182
4183
4184
4185
4186
4187
4188
4189
4190
4191
4192
4193
4194
4195
4196
4197
4198
4199
4200
4201
4202
4203
4204
4205
4206
4207
4208
4209
4210
4211
4212
4213
4214
4215
4216
4217
4218
4219
4220
4221
4222
4223
4224
4225
4226
4227
4228
4229
4230
4231
4232
4233
4234
4235
4236
4237
4238
4239
4240
4241
4242
4243
4244
4245
4246
4247
4248
4249
4250
4251
4252
4253
4254
4255
4256
4257
4258
4259
4260
4261
4262
4263
4264
4265
4266
4267
4268
4269
4270
4271
4272
4273
4274
4275
4276
4277
4278
4279
4280
4281
4282
4283
4284
4285
4286
4287
4288
4289
4290
4291
4292
4293
4294
4295
4296
4297
4298
4299
4300
4301
4302
4303
4304
4305
4306
4307
4308
4309
4310
4311
4312
4313
4314
4315
4316
4317
4318
4319
4320
4321
4322
4323
4324
4325
4326
4327
4328
4329
4330
4331
4332
4333
4334
4335
4336
4337
4338
4339
4340
4341
4342
4343
4344
4345
4346
4347
4348
4349
4350
4351
4352
4353
4354
4355
4356
4357
4358
4359
4360
4361
4362
4363
4364
4365
4366
4367
4368
4369
4370
4371
4372
4373
4374
4375
4376
4377
4378
4379
4380
4381
4382
4383
4384
4385
4386
4387
4388
4389
4390
4391
4392
4393
4394
4395
4396
4397
4398
4399
4400
4401
4402
4403
4404
4405
4406
4407
4408
4409
4410
4411
4412
4413
4414
4415
4416
4417
4418
4419
4420
4421
4422
4423
4424
4425
4426
4427
4428
4429
4430
4431
4432
4433
4434
4435
4436
4437
4438
4439
4440
4441
4442
4443
4444
4445
4446
4447
4448
4449
4450
4451
4452
4453
4454
4455
4456
4457
4458
4459
4460
4461
4462
4463
4464
4465
4466
4467
4468
4469
4470
4471
4472
4473
4474
4475
4476
4477
4478
4479
4480
4481
4482
4483
4484
4485
4486
4487
4488
4489
4490
4491
4492
4493
4494
4495
4496
4497
4498
4499
4500
4501
4502
4503
4504
4505
4506
4507
4508
4509
4510
4511
4512
4513
4514
4515
4516
4517
4518
4519
4520
4521
4522
4523
4524
4525
4526
4527
4528
4529
4530
4531
4532
4533
4534
4535
4536
4537
4538
4539
4540
4541
4542
4543
4544
4545
4546
4547
4548
4549
4550
4551
4552
4553
4554
4555
4556
4557
4558
4559
4560
4561
4562
4563
4564
4565
4566
4567
4568
4569
4570
4571
4572
4573
4574
4575
4576
4577
4578
4579
4580
4581
4582
4583
4584
4585
4586
4587
4588
4589
4590
4591
4592
4593
4594
4595
4596
4597
4598
4599
4600
4601
4602
4603
4604
4605
4606
4607
4608
4609
4610
4611
4612
4613
4614
4615
4616
4617
4618
4619
4620
4621
4622
4623
4624
4625
4626
4627
4628
4629
4630
4631
4632
4633
4634
4635
4636
4637
4638
4639
4640
4641
4642
4643
4644
4645
4646
4647
4648
4649
4650
4651
4652
4653
4654
4655
4656
4657
4658
4659
4660
4661
4662
4663
4664
4665
4666
4667
4668
4669
4670
4671
4672
4673
4674
4675
4676
4677
4678
4679
4680
4681
4682
4683
4684
4685
4686
4687
4688
4689
4690
4691
4692
4693
4694
4695
4696
4697
4698
4699
4700
4701
4702
4703
4704
4705
4706
4707
4708
4709
4710
4711
4712
4713
4714
4715
4716
4717
4718
4719
4720
4721
4722
4723
4724
4725
4726
4727
4728
4729
4730
4731
4732
4733
4734
4735
4736
4737
4738
4739
4740
4741
4742
4743
4744
4745
4746
4747
4748
4749
4750
4751
4752
4753
4754
4755
4756
4757
4758
4759
4760
4761
4762
4763
4764
4765
4766
4767
4768
4769
4770
4771
4772
4773
4774
4775
4776
4777
4778
4779
4780
4781
4782
4783
4784
4785
4786
4787
4788
4789
4790
4791
4792
4793
4794
4795
4796
4797
4798
4799
4800
4801
4802
4803
4804
4805
4806
4807
4808
4809
4810
4811
4812
4813
4814
4815
4816
4817
4818
4819
4820
4821
4822
4823
4824
4825
4826
4827
4828
4829
4830
4831
4832
4833
4834
4835
4836
4837
4838
4839
4840
4841
4842
4843
4844
4845
4846
4847
4848
4849
4850
4851
4852
4853
4854
4855
4856
4857
4858
4859
4860
4861
4862
4863
4864
4865
4866
4867
4868
4869
4870
4871
4872
4873
4874
4875
4876
4877
4878
4879
4880
4881
4882
4883
4884
4885
4886
4887
4888
4889
4890
4891
4892
4893
4894
4895
4896
4897
4898
4899
4900
4901
4902
4903
4904
4905
4906
4907
4908
4909
4910
4911
4912
4913
4914
4915
4916
4917
4918
4919
4920
4921
4922
4923
4924
4925
4926
4927
4928
4929
4930
4931
4932
4933
4934
4935
4936
4937
4938
4939
4940
4941
4942
4943
4944
4945
4946
4947
4948
4949
4950
4951
4952
4953
4954
4955
4956
4957
4958
4959
4960
4961
4962
4963
4964
4965
4966
4967
4968
4969
4970
4971
4972
4973
4974
4975
4976
4977
4978
4979
4980
4981
4982
4983
4984
4985
4986
4987
4988
4989
4990
4991
4992
4993
4994
4995
4996
4997
4998
4999
5000
5001
5002
5003
5004
5005
5006
5007
5008
5009
5010
5011
5012
5013
5014
5015
5016
5017
5018
5019
5020
5021
5022
5023
5024
5025
5026
5027
5028
5029
5030
5031
5032
5033
5034
5035
5036
5037
5038
5039
5040
5041
5042
5043
5044
5045
5046
5047
5048
5049
5050
5051
5052
5053
5054
5055
5056
5057
5058
5059
5060
5061
5062
5063
5064
5065
5066
5067
5068
5069
5070
5071
5072
5073
5074
5075
5076
5077
5078
5079
5080
5081
5082
5083
5084
5085
5086
5087
5088
5089
5090
5091
5092
5093
5094
5095
5096
5097
5098
5099
5100
5101
5102
5103
5104
5105
5106
5107
5108
5109
5110
5111
5112
5113
5114
5115
5116
5117
5118
5119
5120
5121
5122
5123
5124
5125
5126
5127
5128
5129
5130
5131
5132
5133
5134
5135
5136
5137
5138
5139
5140
5141
5142
5143
5144
5145
5146
5147
5148
5149
5150
5151
5152
5153
5154
5155
5156
5157
5158
5159
5160
5161
5162
5163
5164
5165
5166
5167
5168
5169
5170
5171
5172
5173
5174
5175
5176
5177
5178
5179
5180
5181
5182
5183
5184
5185
5186
5187
5188
5189
5190
5191
5192
5193
5194
5195
5196
5197
5198
5199
5200
5201
5202
5203
5204
5205
5206
5207
5208
5209
5210
5211
5212
5213
5214
5215
5216
5217
5218
5219
5220
5221
5222
5223
5224
5225
5226
5227
5228
5229
5230
5231
5232
5233
5234
5235
5236
5237
5238
5239
5240
5241
5242
5243
5244
5245
5246
5247
5248
5249
5250
5251
5252
5253
5254
5255
5256
5257
5258
5259
5260
5261
5262
5263
5264
5265
5266
5267
5268
5269
5270
5271
5272
5273
5274
5275
5276
5277
5278
5279
5280
5281
5282
5283
5284
5285
5286
5287
5288
5289
5290
5291
5292
5293
5294
5295
5296
5297
5298
5299
5300
5301
5302
5303
5304
5305
5306
5307
5308
5309
5310
5311
5312
5313
5314
5315
5316
5317
5318
5319
5320
5321
5322
5323
5324
5325
5326
5327
5328
5329
5330
5331
5332
5333
5334
5335
5336
5337
5338
5339
5340
5341
5342
5343
5344
5345
5346
5347
5348
5349
5350
5351
5352
5353
5354
5355
5356
5357
5358
5359
5360
5361
5362
5363
5364
5365
5366
5367
5368
5369
5370
5371
5372
5373
5374
5375
5376
5377
5378
5379
5380
5381
5382
5383
5384
5385
5386
5387
5388
5389
5390
5391
5392
5393
5394
5395
5396
5397
5398
5399
5400
5401
5402
5403
5404
5405
5406
5407
5408
5409
5410
5411
5412
5413
5414
5415
5416
5417
5418
5419
5420
5421
5422
5423
5424
5425
5426
5427
5428
5429
5430
5431
5432
5433
5434
5435
5436
5437
5438
5439
5440
5441
5442
5443
5444
5445
5446
5447
5448
5449
5450
5451
5452
5453
5454
5455
5456
5457
5458
5459
5460
5461
5462
5463
5464
5465
5466
5467
5468
5469
5470
5471
5472
5473
5474
5475
5476
5477
5478
5479
5480
5481
5482
5483
5484
5485
5486
5487
5488
5489
5490
5491
5492
5493
5494
5495
5496
5497
5498
5499
5500
5501
5502
5503
5504
5505
5506
5507
5508
5509
5510
5511
5512
5513
5514
5515
5516
5517
5518
5519
5520
5521
5522
5523
5524
5525
5526
5527
5528
5529
5530
5531
5532
5533
5534
5535
5536
5537
5538
5539
5540
5541
5542
5543
5544
5545
5546
5547
5548
5549
5550
5551
5552
5553
5554
5555
5556
5557
5558
5559
5560
5561
5562
5563
5564
5565
5566
5567
5568
5569
5570
5571
5572
5573
5574
5575
5576
5577
5578
5579
5580
5581
5582
5583
5584
5585
5586
5587
5588
5589
5590
5591
5592
5593
5594
5595
5596
5597
5598
5599
5600
5601
5602
5603
5604
5605
5606
5607
5608
5609
5610
5611
5612
5613
5614
5615
5616
5617
5618
5619
5620
5621
5622
5623
5624
5625
5626
5627
5628
5629
5630
5631
5632
5633
5634
5635
5636
5637
5638
5639
5640
5641
5642
5643
5644
5645
5646
5647
5648
5649
5650
5651
5652
5653
5654
5655
5656
5657
5658
5659
5660
5661
5662
5663
5664
5665
5666
5667
5668
5669
5670
5671
5672
5673
5674
5675
5676
5677
5678
5679
5680
5681
5682
5683
5684
5685
5686
5687
5688
5689
5690
5691
5692
5693
5694
5695
5696
5697
5698
5699
5700
5701
5702
5703
5704
5705
5706
5707
5708
5709
5710
5711
5712
5713
5714
5715
5716
5717
5718
5719
5720
5721
5722
5723
5724
5725
5726
5727
5728
5729
5730
5731
5732
5733
5734
5735
5736
5737
5738
5739
5740
5741
5742
5743
5744
5745
5746
5747
5748
5749
5750
5751
5752
5753
5754
5755
5756
5757
5758
5759
5760
5761
5762
5763
5764
5765
5766
5767
5768
5769
5770
5771
5772
5773
5774
5775
5776
5777
5778
5779
5780
5781
5782
5783
5784
5785
5786
5787
5788
5789
5790
5791
5792
5793
5794
5795
5796
5797
5798
5799
5800
5801
5802
5803
5804
5805
5806
5807
5808
5809
5810
5811
5812
5813
5814
5815
5816
5817
5818
5819
5820
5821
5822
5823
5824
5825
5826
5827
5828
5829
5830
5831
5832
5833
5834
5835
5836
5837
5838
5839
5840
5841
5842
5843
5844
5845
5846
5847
5848
5849
5850
5851
5852
5853
5854
5855
5856
5857
5858
5859
5860
5861
5862
5863
5864
5865
5866
5867
5868
5869
5870
5871
5872
5873
5874
5875
5876
5877
5878
5879
5880
5881
5882
5883
5884
5885
5886
5887
5888
5889
5890
5891
5892
5893
5894
5895
5896
5897
5898
5899
5900
5901
5902
5903
5904
5905
5906
5907
5908
5909
5910
5911
5912
5913
5914
5915
5916
5917
5918
5919
5920
5921
5922
5923
5924
5925
5926
5927
5928
5929
5930
5931
5932
5933
5934
5935
5936
5937
5938
5939
5940
5941
5942
5943
5944
5945
5946
5947
5948
5949
5950
5951
5952
5953
5954
5955
5956
5957
5958
5959
5960
5961
5962
5963
5964
5965
5966
5967
5968
5969
5970
5971
5972
5973
5974
5975
5976
5977
5978
5979
5980
5981
5982
5983
5984
5985
5986
5987
5988
5989
5990
5991
5992
5993
5994
5995
5996
5997
5998
5999
6000
6001
6002
6003
6004
6005
6006
6007
6008
6009
6010
6011
6012
6013
6014
6015
6016
6017
6018
6019
6020
6021
6022
6023
6024
6025
6026
6027
6028
6029
6030
6031
6032
6033
6034
6035
6036
6037
6038
6039
6040
6041
6042
6043
6044
6045
6046
6047
6048
6049
6050
6051
6052
6053
6054
6055
6056
6057
6058
6059
6060
6061
6062
6063
6064
6065
6066
6067
6068
6069
6070
6071
6072
6073
6074
6075
6076
6077
6078
6079
6080
6081
6082
6083
<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN">
<html>
<head>
<title>Punicorum Liber Decimus Septimus</title>
<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8">

<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css">

<body>

<table class = "contents">
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "../main.html">Præfatio</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<a href = "bookI.html">Liber I</a><br>
<a href = "bookII.html">Liber II</a><br>
<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br>
<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br>
<a href = "bookV.html">Liber V</a>
</td>
<td>
<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br>
<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br>
<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br>
<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br>
<a href = "bookX.html">Liber X</a><br>
<a href = "bookXI.html">Liber XI</a>
</td>
<td>
<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br>
<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br>
<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br>
<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br>
<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br>
<b>Liber XVII</b>
</td>
</tr>
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "comm.html">Appendices</a><br>
<a href = "indexAF.html">Index</a><br>
<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a>
</td>
</tr>
</table>

<hr class = "mid">

<span class = "pagenum">339</span>

<h3>C. SILII ITALICI</h3>

<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1>


<h3>LIBER DECIMUS SEPTIMUS.</h3>

<hr>

<h4><a name = "lib17_arg" id = "lib17_arg">ARGUMENTUM.</a></h4>

<div class = "argument">

<p><span class = "smallcaps">Quum</span> inventum esset carmen in libris
Sibyllinis inspectis, <i>hostem pelli Italia vincique posse, si mater
Idæa a Pessinunte Romam transportata esset</i>; quumque oraculum
Delphicum dedisset responsum, Deam hospitio excipiendam esse ab eo, qui
vir optimus Romæ esset: missa in Phrygiam nave advehitur Cybele, et
Scipio Nasica, quem Patres judicaverant in tota civitate virum bonorum
optimum esse, Ostiam ire jussus obviam Deæ, eam adcipit de nave, quæ
deinde inter cymbalorum tympanorumque strepitus, saltationes et cantus a
matronis per Tiberim trahitur; <a href = "#line17_1">1-22</a>.</p>

<p>Eadem mox in vado fluminis hæret; at Claudia Quinta propalam precata,
ut ita demum se sequeretur, si pudicitia, a multis in dubium vocata,
sibi constaret, facili eam negotio sola movet; <a href =
"#line17_23">23-45</a>.</p>

<p>Tum læta spes belli tandem feliciter conficiendi omnium animos tenet,
et Scipio e Sicilia cum classe profectus, mactata victima aquilisque
viam monstrantibus, in Africam trajicit; <a href =
"#line17_46">46-58</a>.</p>

<p>Expositis ibi copiis, ad Syphacem, qui, ducta in matrimonium
Hasdrubalis filia, a Romanis desciverat ad Pœnos, literas dat, quibus
etiam atque etiam monet eum, ne jura hospitii secum, neu cum populo
Romano initæ societatis fallat; <a href = "#line17_59">59-82</a>.</p>

<p>Quo quum nihil profecisset, castra Numidarum et mapalia arundine
texta noctu incendit; <a href = "#line17_83">83-91</a>.</p>

<p>Flamma late effusa uno repente omnia haurit incendio, et rex ipse vix
e somno expergefactus a satellite effugit; <a href =
"#line17_92">92-108</a>.</p>

<p>Mox Syphax, ira, pudore precibusque conjugis motus, residuam
juventutem excit ex regno, et Hasdrubali junctus concitato inpetu in
Romanos incurrit: at, equo graviter icto effusus, vivus capitur; <a href
= "#line17_109">109-145</a>.</p>

<span class = "pagenum">340</span>
<p>Quo facto Hasdrubal cum reliquiis Numidarum Pœnorumque iterum fugam
capessit, jamque omnis spes Carthaginis sita est in Hannibale, ad quem
propere senatus mittendos censet, qui ex Italia eum arcessant; <a href =
"#line17_146">146-157</a>.</p>

<p>Is quum somnio perterritus surrexisset, de summo patriæ periculo
certior fit per legatos, ac frendens indignatur, nunc auxilium inplorari
suum ab iis, a quibus ipse nec subplemento nec pecunia adjutus esset:
<a href = "#line17_158">158-200</a>.</p>

<p>Terram tamen hostilem, etsi invitus mœstusque, relinquit, nec Romani
duces discessum ejus remorantur; <a href =
"#line17_201">201-217</a>.</p>

<p>Enimvero ubi vix in altum evectus e conspectu Italiæ aufertur, illuc
redeundi Romamque obpugnandi consilia agitat; <a href =
"#line17_218">218-235</a>.</p>

<p>Iis desistit, acerrima tempestate a Neptuno commota, qua sæviente
tristem lamentatur sortem suam; <a href = "#line17_236">236-282</a>.</p>

<p>Veneris autem interventu ira Neptuni ventique remittunt, et Hannibal
classem adpellit ad Libyam, ubi castris Scipionis sua obponit; <a href =
"#line17_283">283-291</a>.</p>

<p>Tum acie utrimque instructa Hannibal concionem ad milites habet, qua
ad virtutem eos acuit, et res in Italia gestas, tot duces Romanos, tot
exercitus occidione occisos, et sua cuique decora, ubi ad insignem
alicujus pugnæ memoria militem venit, refert; <a href =
"#line17_292">292-337</a>.</p>

<p>Romani contra milites moræ inpatientes signum prælii committendi
poscunt; <a href = "#line17_338">338-340</a>.</p>

<p>Magna hæc rerum molimina procul e nubibus mœsto vultu lustrat Juno,
quam Jupiter exhortatur, ut tandem aliquando Pœnos adjuvare desinat,
neque amplius fini hujus belli imperioque Romanorum, quod fato fixum
sit, inferat moram; <a href = "#line17_341">341-356</a>.</p>

<p>Respondet Juno, se non eo consilio pugnam contemplari, ut fata mutare
et trahere bellum conetur, sed id unum petere a conjuge ac fratre, ut
neque Hannibalem perire vel vivum capi, neque Carthaginem dirui
patiatur; <a href = "#line17_357">357-369</a>.</p>

<p>His precibus cedit Jupiter et sorori hanc veniam dat, ut Hannibalem
præsenti eripiat periculo, sed docet quoque in fatis ita esse, ut ille
nunquam repetat Italiam, et Carthago mox ab alio Scipione exscindatur;
<a href = "#line17_370">370-384</a>.</p>

<p>Dum fata pandit rex deorum, in supremum de imperio orbis terrarum
certamen descendunt duorum opulentissimorum populorum duo longe
clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa ante parta decora aut
cumulaturi eo die, aut eversuri; <a href =
"#line17_385">385-405</a>.</p>

<p>Hastis primo inpetu effusis, res gladiis geritur, et Masinissa, acer
juvenis, in Macedonum legionem incursans viam facit Romanis, in turbatos
submotosque gradum inferentibus; <a href =
"#line17_406">406-431</a>.</p>

<p>Lælius etiam Bruttios milites, Hannibalem ex Italia decedentem
sequutos, acerrime increpat et in fugam vertit; <a href =
"#line17_432">432-443</a>.</p>

<span class = "pagenum">341</span>
<p>Aciem vero inclinatam restituit Hannibal, cæsisque Herio ac Pleminio
fratribus, reliquos hostes profligat; <a href =
"#line17_444">444-478</a>.</p>

<p>Alia campi parte Scipio Pœnos, usu militiæ famaque rerum gestarum
Romanis pares, ingenti clade prosternit, et terrorem addit perculsis;
<a href = "#line17_479">479-508</a>.</p>

<p>Mox ipsum quærit Hannibalem, et ad certamen singulare provocat;
<a href = "#line17_509">509-521</a>.</p>

<p>Sollicita de ejus vita Juno periculum propulsat, objecta illi falsa
Scipionis imagine; <a href = "#line17_522">522-533</a>.</p>

<p>Eam Hannibal infesta petit hasta, et fugientem persequitur, donec
procul a prælio simulacrum repente oculis ipsius subducitur; <a href =
"#line17_534">534-547</a>.</p>

<p>Ubi dolum sibi a Deo aliquo nexum esse sentit, furibundus repetit
campum sed equus febri, a Junone ipsi inmissa, conreptus subito
conlabitur; <a href = "#line17_548">548-557</a>.</p>

<p>Tum Pœnus iterum inlusus et instinctus furore necem sibi consciscere
in animum inducit; <a href = "#line17_558">558-566</a>.</p>

<p>Juno autem, in formam habitumque pastoris mutata, et similans, se
erranti proximam ad Scipionem viam monstraturam esse, longius eum a
campo removet; <a href = "#line17_567">567-580</a>.</p>

<p>Interea Pœni, ducem suum vel periisse, vel spe omni abjecta acie
excessisse rati, pavidi terga vertunt, et per patentem circa campum late
fuga sparguntur; <a href = "#line17_581">581-596</a>.</p>

<p>Hannibalem vero fessum Juno ad tumulum propinquum ducit, in quo omnis
pugnæ stragisque facies ante oculos ei versatur; <a href =
"#line17_597">597-604</a>.</p>

<p>Tandem et ipse, Romanis colli adpropinquantibus, at ne nunc quidem
sine fastu ac minis, fugientibus inmistus montium latebras quærit;
<a href = "#line17_605">605-617</a>.</p>

<p>Ita prælio belloque finito conditiones pacis conveniunt, et Scipio
Romam profectus non modo primus imperator nomine devictæ a se gentis ac
terræ nobilitatur, sed etiam triumpho omnium clarissimo urbem invehitur;
<a href = "#line17_618">618-628</a>.</p>

<p>Currum ejus præcedunt Syphax et Hannon cum reliquis captivis, et
tabulæ victorum regum, populorum, terrarum, urbium, fluminumque in
ferculis præferuntur: tum Scipio ipse, Bacchi Herculisque instar,
insignis habitu ac ore invehitur curru, et, velut alter Romulus aut
Camillus, laudibus in cælum tollitur; <a href =
"#line17_629">629-654</a>.</p>
</div>

<hr class = "tiny">

<div class = "notes">
<p>Inprimis teneamus necesse est, quatuor præcipuas hujus libri partes,
Cybelen e Phrygia Romam deportatam, Scipionis in Africam profectionem,
victoriam et triumphum, emblemata esse coloribus poeticis variis, et
epico ornatu elaborata, nullo illa vel levissimo nexu inter se apta:
cujus rei vel ignoratio vel incuria effecit, ut in nonnullis locis, quæ
præcipitem ab antecedentibus ad sequentia transitum haberent, viris
doctis lacunæ etiam suspicio oriretur; Ern.</p>
</div>

<hr class = "tiny">

<div class = "text">
<span class = "pagenum">342</span>
<p><a name = "line17_1" id = "line17_1"> </a>
<span class = "smallcaps">Hostis</span> ut Ausoniis <a href =
"#var17_1">discederet</a> advena terris,</p>
<p><a name = "line17_2" id = "line17_2"> </a>
Fatidicæ <a href = "#var17_2">fuerant</a> oracula prisca Sibyllæ,</p>
<p><a name = "line17_3" id = "line17_3"> </a>
Cælicolum Phrygia genetricem sede petitam</p>
<p><a name = "line17_4" id = "line17_4"> </a>
Laomedonteæ sacrandam mœnibus urbis:</p>
<span class = "linenum">5</span>
<p><a name = "line17_5" id = "line17_5"> </a>
Advectum <a href = "#var17_5">exciperet</a> numen, qui, lectus ab
omni</p>
<p><a name = "line17_6" id = "line17_6"> </a>
Concilio Patrum, præsentis <a href = "#var17_6">degeret</a> ævi</p>
<p><a name = "line17_7" id = "line17_7"> </a>
Optimus: heu nomen melius majusque triumphis!</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">342</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_1" id = "not17_1" href = "#line17_1">1... 47.</a>
Hæc notissima ex Liv. XXIX, 10, 11, 14; Herodian. I,&nbsp;11; Appian. b.
Hannib. cap. 56; Ovid. Fast. IV, 249... 348; Cic. harusp. resp. cap. 13;
Dione Cass. Fragm. 63, p.&nbsp;606, ed Reim.
&mdash;<a name = "not17_3" id = "not17_3" href =
"#line17_3">3.</a>&nbsp;<i>Cælicolum genetricem</i>, conf. <a class =
"crossref" href = "#line17_36">v.&nbsp;36&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>Phrygia e sede</i>, Pessinunte, opp. Phrygiæ, ubi Cybeles
symbolum erat lapis quadrangularis, de quo vid. Herodian. l.l.
&mdash;<a name = "not17_4" id = "not17_4" href =
"#line17_4">4.</a>&nbsp;<i>Laomedonteæ urbis</i>, Romæ, vid. <a class =
"crossref" href = "bookX.html#not10_630">ad X,&nbsp;630</a>.
&mdash;<a name = "not17_5" id = "not17_5" href =
"#line17_5">5&nbsp;seqq.</a>
Responsum oraculi Delphici: «quum Romam Deam devexissent, tum curarent,
ut eam, qui vir optimus Romæ esset, hospitio exciperet;» ap. Liv. l.c.
&mdash;<a name = "not17_7" id = "not17_7" href =
"#line17_7">7.</a>&nbsp;«Haud parvæ rei judicium senatum tenebat, qui
vir optimus in civitate esset, veram certe victoriam ejus rei sibi
quisque mallet, quam ulla imperia honoresve suffragio seu Patrum, seu
plebis delatos;» Liv. XXIX, 14.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_8" id = "line17_8"> </a>
Jamque <a href = "#var17_8">petita aderat</a>, Latia portante Cybebe</p>
<span class = "pagenum">343</span>
<p><a name = "line17_9" id = "line17_9"> </a>
<a href = "#var17_9">Puppe, adque os amnis, magno censente
Senatu</a>,</p>
<span class = "linenum">10</span>
<p><a name = "line17_10" id = "line17_10"> </a>
Obvius adcitis properabat Scipio sacris,</p>
<p><a name = "line17_11" id = "line17_11"> </a>
Qui, genitus patruo ductoris ad Africa bella</p>
<p><a name = "line17_12" id = "line17_12"> </a>
Tunc lecti, multa fulgebat imagine avorum.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_8" id = "not17_8" href = "#line17_8">8 sq.</a>
Notanda brevitas Siliana, qua missis omnibus, quæ in tali re fieri,
deliberari, præparari solent, illico lectores in mediam rem abripit;
quæ, ut centies diximus, est ratio narrandi emblematica, quæ, ut in omni
carminis œconomia, ita inprimis in hoc libro ultimo dominatur: nam
permulta subpleri e Livio debent, antequam ex fide historica narratio
usque eo procedat, ut dicere possis <i>jamque aderat</i>; Ern. Recte:
sed hæc quoque communis poetarum ratio est; et in quantam molem carmen
Silii excrevisset, si singula, etiam levissima, rerum momenta Livii more
adcurate persequi, atque poetice tractare voluisset? cf. infra Comm. de
Silii vita et carmine §.&nbsp;II, ad fin. et ad calcem hujus Vol.
<span class = "pagenum notes">343</span>
&mdash;<a name = "not17_9" id = "not17_9" href =
"#line17_9">9&nbsp;seq.</a>
Poeta ad verbum expressit Liv. XXIX, 14. «P. Cornelius Ostiam ire jussus
obviam Deæ, etc.»
&mdash;<i>os amnis</i>, ut <a class = "crossref" href =
"#line17_15">v.&nbsp;15</a>, <i>ostia Thybridis</i>, et ap. Liv. l.c.
<i>ostium amnis Tiberini</i>: nam «in ore Tiberis Ostia urbs condita,»
ut utar verbis Liv. I,&nbsp;33, extr.
&mdash;<i>censente Senatu</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#line13_659">XIII, 659</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookI.html#line1_684">I,&nbsp;684</a>, ubi vid. not.
&mdash;<i>magno Senatu</i>, ut <i>gravis Senatu</i> ap. Ovid. Fast. IV,
293, et <i>ingenti Senatu</i> sup. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_67">XI, 67</a>, ubi conf. not.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_10" id = "not17_10" href =
"#line17_10" title = "numerus deest">10.</a>&nbsp;<i>Obvius adcitis
sacris</i>, advecto Cybeles simulacro, ut <a class = "crossref" href =
"#line17_13">v.&nbsp;13</a>: <i>venientia numina</i>.
&mdash;<a name = "not17_11" id = "not17_11" href =
"#line17_11">11.</a>&nbsp;«P. Cornelium Scipionem <i>Nasicam</i>, Cn.
filium, ejus qui in Hispania ceciderat, adolescentem nondum quæstorium,
judicaverunt in tota civitate virum bonorum optimum esse<ins class =
"correction" title = "» deest">»;</ins> Liv. l.c. Conf. Plin. VII, 34,
ibique Harduin.
&mdash;<i>ductoris</i>, Scipionis Africani majoris.
&mdash;<i>Africa bella</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#line16_179">XVI, 179</a>, ubi vid. not.
&mdash;<a name = "not17_12" id = "not17_12" href =
"#line17_12">12.</a>&nbsp;<i>Tunc lecti</i>, conf. XVI, extr.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_13" id = "line17_13"> </a>
Isque ubi longinquo venientia numina ponto</p>
<span class = "pagenum">344</span>
<p><a name = "line17_14" id = "line17_14"> </a>
Adcepit supplex palmis, Tuscique <a href = "#var17_14">sonora</a></p>
<span class = "linenum">15</span>
<p><a name = "line17_15" id = "line17_15"> </a>
<a href = "#var17_15">Thybridis</a> adducit sublimis ad ostia
puppim,</p>
<p><a name = "line17_16" id = "line17_16"> </a>
Femineæ tum deinde manus subiere, per amnem</p>
<p><a name = "line17_17" id = "line17_17"> </a>
Quæ traherent celsam religatis funibus alnum.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_13" id = "not17_13" href = "#line17_13">13.</a>
<i>longinquo ponto</i>, ut
<span class = "pagenum notes">344</span>
<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_584">I, 584</a>; conf.
<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_422">ad III, 422</a>.
&mdash;<a name = "not17_14" id = "not17_14" href =
"#line17_14">14&nbsp;seq.</a>
<i>Tusci Thybridis ostia</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_362">ad VIII, 362</a> et <a class = "crossref" href
= "bookVIII.html#not8_367">367</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_15" id = "not17_15" href =
"#line17_15" title = "numerus deest">15.</a>&nbsp;<i>sublimis</i>, e
ripa «P. Cornelius jussus Deam de nave adcipere, et in terram elatam
tradere ferendam matronis, etc.» Liv. l.l. Navem a matronis quoque
<i>tractam</i> esse, non tradit Livius; et viris potius id tribuit Ovid.
Fast. IV, 297. Poetæ autem esse, fabulam inprimis ornare, jam monuit
Ernest. Tales quoque narrationes plerumque variant. Mirum vero est,
navem a matronis et Claudia demum tractam esse, quum Scipio jam de ea
Deam <i>adcepisset</i>; quod præter Silium nemo tradidit.
&mdash;<a name = "not17_17" id = "not17_17" href =
"#line17_17">17.</a>&nbsp;<i>alnum</i>, navem; cf. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#not3_458">ad III, 458</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_18" id = "line17_18"> </a>
Circum arguta cavis tinnitibus æra, simulque</p>
<p><a name = "line17_19" id = "line17_19"> </a>
Certabant rauco resonantia tympana pulsu;</p>
<span class = "linenum">20</span>
<p><a name = "line17_20" id = "line17_20"> </a>
Semivirique chori, gemino qui Dindyma monte</p>
<p><a name = "line17_21" id = "line17_21"> </a>
Casta colunt; qui Dictæo bacchantur in antro;</p>
<p><a name = "line17_22" id = "line17_22"> </a>
Quique Idæa juga et lucos <a href = "#var17_22">novere</a> silentes.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_18" id = "not17_18" href = "#line17_18">18.</a>
<i>arguta cavis tinnitibus æra</i>, cymbala, quæ cum <i>tympanis</i>
pulsantur a <i>semiviro choro</i>, h.e. Coribantibus seu Curetibus,
sacerdotibus Cybeles castratis (unde et <i>semimares</i> dicuntur Ovid.
Fast. IV, 183) qui in ejus cultu et sacra pompa, ab ipsa in furorem
acti, θεοφορούμενοι, armatam saltationem, ἐνόπλιον κίνησιν, cum strepitu
cymbalorum, tympanorum armorumque conlisorum instituebant; de quo loca
class. sunt Strab. X, p.&nbsp;466; Ovid. Fast. IV, 181 seq. Lucret. II,
611, 642; conf. supra <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_93">ad II, 93</a>, et Jani ad Hor. Od. I,&nbsp;<span
class = "smallcaps">xvi</span>,&nbsp;5...&nbsp;8, ubi et <i>acuta
æra</i>, ut hoc loco <i>arguta</i> dicuntur.
&mdash;<a name = "not17_20" id = "not17_20" href =
"#line17_20">20.</a>&nbsp;<i>Dindyma</i> seu Dindymus (vid. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#not4_363">ad IV, 363</a>), et <i>Ida</i>
montes Phrygiæ, magnæ Matri Deum sacri cum Berecynto, unde <i>Dindymene,
mater Idæa</i> et Berecyntia dicebatur; conf. Heyne ad Virg. Æn. IX, 80
sq. et 617 sq. Eidem sacrum <i>Dictæum antrum</i> et Dicte mons Cretæ,
unde Curetes religionem Cybeles in Phrygiam invexisse dicuntur; cf.
<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_93">ad II, 93</a>. Dindymus
<i>mons geminus</i> h.e. bivertex.
&mdash;<a name = "not17_21" id = "not17_21" href =
"#line17_21">21.</a>&nbsp;<i>Casta</i>, ubi caste ac pie colitur dea.
&mdash;<a name = "not17_22" id = "not17_22" href =
"#line17_22">22.</a>&nbsp;<i>lucos silentes</i>, ex quo inde emigravit
Mater, N.&nbsp;Heins. et Drakenb. Marsus referebat ad lucos, in quibus
recens natus Jupiter enutritus sit, ne audiretur a patre. Jovem vero non
in Phrygiæ, sed Cretæ monte Idæo educatum fingi, jam monuit Drak. Silius
tamen, quod Ern. etiam suspicari video,
<span class = "pagenum notes">345</span>
haud dubie respexit mysteria Idæa, et locum Virgil. Æn. III, 112, ubi
similiter <i>fida silentia in sacris</i> et <i>Idæo nemore</i> dicuntur.
&mdash;<i>novere</i>, vid. Var. Lect.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">345</span>
<p><a name = "line17_23" id = "line17_23"> </a>
Hos inter fremitus ac læto <a href = "#var17_23">vota</a> tumultu,</p>
<p><a name = "line17_24" id = "line17_24"> </a>
Substitit adductis renuens procedere vinclis</p>
<span class = "linenum">25</span>
<p><a name = "line17_25" id = "line17_25"> </a>
Sacra ratis, subitisque vadis inmobilis hæsit.</p>
<p><a name = "line17_26" id = "line17_26"> </a>
Tum puppe e media magno clamore sacerdos,</p>
<p><a name = "line17_27" id = "line17_27"> </a>
«Parcite pollutis contingere vincula palmis,</p>
<p><a name = "line17_28" id = "line17_28"> </a>
Et procul hinc, moneo, procul hinc, quæcumque profanæ,</p>
<p><a name = "line17_29" id = "line17_29"> </a>
Ferte gradus, nec vos casto miscete labori;</p>
<span class = "linenum">30</span>
<p><a name = "line17_30" id = "line17_30"> </a>
Dum satis est monuisse Deæ: quod si qua pudica</p>
<p><a name = "line17_31" id = "line17_31"> </a>
Mente valet, si qua inlæsi sibi corporis adstat</p>
<p><a name = "line17_32" id = "line17_32"> </a>
Conscia, vel sola subeat pia munera dextra.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_23" id = "not17_23" href = "#line17_23">23.</a>
<i>fremitus</i>, strepitus cymbalorum tympanorumque, vel <i>lætum
tumultum</i>, adclamationes et cantus populi.
&mdash;<i>vota</i>: nam Dea primum urbem ingrediente variis votis a
plebe certabatur, quum quisque fatale numen religiosius coleret; Barth.
Adv. XIII,&nbsp;7. Nec mirum quoque, vota potissimum concepta esse
adventu hujus Deæ, qua Romam advecta hostem pelli Italia vincique posse,
carmen in libris Sibyllinis inventum spem fecerat. Vota itaque ad belli
quoque finem spectabant; conf. <a class = "crossref" href =
"#line17_46">v.&nbsp;46, 47</a>.
&mdash;<a name = "not17_24" id = "not17_24" href =
"#line17_24">24&nbsp;sq.</a>
Conf. auctores sup. <a class = "crossref" href = "#not17_1">ad
v.&nbsp;1</a>, laudati. Livius hanc fabulæ partem silentio
prætermisit.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_27" id = "not17_27" href = "#line17_27">27.</a>
<i>Parcite</i>, abstinete, h.e. nolite, ut Gr. φείδεσθε.
&mdash;<a name = "not17_28" id = "not17_28" href =
"#line17_28">28.</a>&nbsp;Nota est formula, qua initio sacrorum
mysteriorumque <i>profani</i>, inpii et non initiati, βεβήλοι, ἀμυντοι,
ἀτελεστοι, voce sacerdotis aut præconis submovebantur: ἑκὰς, ἑκάς ἐστὲ
βέβηλοι, vel ἑκὰς, ἑκὰς, <ins class = "correction" title = "ὄστις legitur">ὅστις</ins> ἀλιτρὸς, <i>procul, procul este profani</i>!
&mdash;<a name = "not17_29" id = "not17_29" href =
"#line17_29">29.</a>&nbsp;<i>casto labori</i> trahendæ navis, ut
<a class = "crossref" href = "#line17_32">v.&nbsp;32</a>, <i>pia
munera</i>.
&mdash;<a name = "not17_30" id = "not17_30" href =
"#line17_30">30.</a>&nbsp;<i>Dum satis est monuisse Deæ</i>, dum
contenta est Dea vos monuisse, nec pœnas expetit; vel, ut Barth. Adv.
XIII,&nbsp;7, exponit, dum integrum est Deæ, monitu solo contentam vos
hinc exesse jubere; dum non ad pœnam in præsentes, vel adfuturos ira
commovetur.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_33" id = "line17_33"> </a>
Hic, prisca ducens Clausorum ab origine nomen,</p>
<p><a name = "line17_34" id = "line17_34"> </a>
Claudia, non æqua populi <a href = "#var17_34">mala</a> credita
fama,</p>
<span class = "pagenum">346</span>
<span class = "linenum">35</span>
<p><a name = "line17_35" id = "line17_35"> </a>
In puppim versis palmisque oculisque profatur:</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_33" id = "not17_33" href = "#line17_33">33 sq.</a>
Drak. hæc notavit. «Historia hæc satis nota est; in ea tamen inter
auctores non convenit. Præter Silium enim <i>Claudia</i> simpl. vocatur
apud Ovid. ex P. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">ii</span>, 143; Suet.
Tib.&nbsp;1; Plin. VII, 35 (ubi v. Harduin.); Lactant. Inst. II,&nbsp;7
et 16; <i>matrona</i>, ap. Liv. XXIX, 14; Cic. harusp. resp. cap. 13;
Ovid. Fast. IV, 313; <i>virgo</i>, ap. Stat. Silv.
<span class = "pagenum notes">346</span>
I,&nbsp;<span class = "smallcaps">ii</span>, 246, et Claud. de laud.
Seren. 28; <i>virgo Vestalis</i>, ap. Herodian. I,&nbsp;11; Aurel. Vict.
de viris ill. c. 16; Sidon. Apoll. XXIV, 41; aliosque, quos ibi laudat
Savaro; <i>turritæ rara ministra Deæ</i>, apud Prop. IV, <span class =
"smallcaps">ii</span>, 51; <i>muliercula</i>, ap. Augustin. de Civ. Dei,
X,&nbsp;16. Quin et in eo discrepant auctores, quod alii <i>crine</i>,
alii <i>zona</i>, seu <i>cingulo</i>, alii, quos Silius sequitur,
<i>fune</i> Claudiam navem traxisse dicant.» Cf. Broekhus. ad Propert.
l.c. et Ducker. ad Liv. XXIX, 14.
&mdash;<i>prisca Clausorum ab origine</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#not8_412">ad VIII, 412</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookXIII.html#not13_466">XIII, 466</a>.
&mdash;<a name = "not17_34" id = "not17_34" href =
"#line17_34">34.</a>&nbsp;<i>non æqua</i>, iniqua et falsa, <i>fama
populi mala</i>, inpudica, <i>credita</i>, male audiens; ut ap. Ovid.
Fast. IV, 307, quem locum Drak. jam contulit, «Casta quidem, sed non et
credita: rumor iniquus Læserat, et falsi criminis acta rea est.»</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_36" id = "line17_36"> </a>
«Cælicolum genitrix, numen, quod numina nobis</p>
<p><a name = "line17_37" id = "line17_37"> </a>
Cuncta creas, cujus proles terramque, fretumque,</p>
<p><a name = "line17_38" id = "line17_38"> </a>
Sideraque, et manes regnorum sorte <a href =
"#var17_38">gubernant</a>,</p>
<p><a name = "line17_39" id = "line17_39"> </a>
Si nostrum nullo violatum est crimine corpus,</p>
<span class = "linenum">40</span>
<p><a name = "line17_40" id = "line17_40"> </a>
Testis, Diva, veni, et facili me absolve carina.»</p>
<p><a name = "line17_41" id = "line17_41"> </a>
Tum secura capit funem; fremitusque leonum</p>
<span class = "pagenum">347</span>
<p><a name = "line17_42" id = "line17_42"> </a>
Audiri visus subito, et graviora per <a href = "#var17_42">auras</a></p>
<p><a name = "line17_43" id = "line17_43"> </a>
Nulla pulsa manu sonuerunt tympana Divæ.</p>
<p><a name = "line17_44" id = "line17_44"> </a>
Fertur prona ratis (ventos inpellere credas),</p>
<span class = "linenum">45</span>
<p><a name = "line17_45" id = "line17_45"> </a>
Contraque adversas ducentem prævenit undas.</p>
<p><a name = "line17_46" id = "line17_46"> </a>
Extemplo major cunctis spes pectora mulcet,</p>
<p><a name = "line17_47" id = "line17_47"> </a>
Finem armis tandem, finemque venire periclis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_36" id = "not17_36" href = "#line17_36">36 sqq.</a>
Ernesti monet, talibus nil posse fingi loquacius in precibus, et prorsus
sibi videri poetam oblitum sui, artique variandi atque ornandi intentum
hæc scripsisse. Mihi potius nihil aptius videtur his verbis, quibus ab
ea, quæ auxilium, et quidem tam singulare, numinis inplorat, majestas
ejus ac potentia prædicatur, quo simul innuitur, ab eo, et quidem solo,
id, quod petatur, præstari posse. Idem vir doctus, quis talia, ait, in
poeta epico, post Virgilium inprimis lectum, sustineat? Ego contra
loquacitatis illius arguerim Maronem in simili loco Æneid. X,&nbsp;252
seq. Cybele, magna Mater Deum; qui mythus satis notus est.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_37" id = "not17_37" href =
"#line17_37" title = "numerus deest">37.</a>&nbsp;<i>cujus proles</i>,
Jupiter, Neptunus et Pluto, qui fratres imperium et partes mundi inter
se <i>sorte</i> divisisse finguntur, de qua fabula ejusque varietate v.
Spanhem. ad Callim. H.&nbsp;in Jov. v.&nbsp;59&nbsp;sq.
&mdash;<a name = "not17_39" id = "not17_39" href =
"#line17_39">39.</a>&nbsp;<i>crimine</i>, ut <a class = "crossref" href
= "bookVI.html#line6_634">VI, 634</a>.
&mdash;<a name = "not17_40" id = "not17_40" href =
"#line17_40">40.</a>&nbsp;<i>facili carina</i>, eo, quod facile, nullo
negotio, moveatur navis. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_433">ad IV, 433</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_41" id = "not17_41" href = "#line17_41">41.</a>
<i>secura</i>, certam opis divinæ spem alens, eaque freta.
<span class = "pagenum notes">347</span>
&mdash;<i>leones</i> duo currui Cybeles juncti finguntur. Miraculum
autem, quod poeta comminiscitur, spectat ad indicium voti precumque
exauditarum.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_45" id = "not17_45" href = "#line17_45">45.</a>
<i>ducentem</i> Claudiam, quæ <i>adverso</i> flumine trahebat navem; quo
miraculum augetur.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_48" id = "line17_48"> </a>
Ipse alacer Sicula discedens Scipio terra</p>
<p><a name = "line17_49" id = "line17_49"> </a>
Abscondit late propulsis puppibus æquor,</p>
<span class = "linenum">50</span>
<p><a name = "line17_50" id = "line17_50"> </a>
Cui numen pelagi placaverat hostia taurus,</p>
<p><a name = "line17_51" id = "line17_51"> </a>
Jactaque cæruleis innabant fluctibus exta.</p>
<p><a name = "line17_52" id = "line17_52"> </a>
Tunc a sede Deum purumque per æthera lapsæ</p>
<p><a name = "line17_53" id = "line17_53"> </a>
Armigeræ Jovis ante oculos cœpere volucres</p>
<p><a name = "line17_54" id = "line17_54"> </a>
Æquoreas monstrare vias, ac ducere classem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_48" id = "not17_48" href = "#line17_48">48.</a>
Conf. Liv. XXIX, 27. Res a Scipione in Sicilia et Bruttio agro, ubi
Locros recepit, gestas silentio prætermittit poeta.
&mdash;<a name = "not17_49" id = "not17_49" href =
"#line17_49">49.</a>&nbsp;<i>Abscondit</i>, tegit, ut <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#line11_519">XI, 519</a> al. de magna
multitudine navium, de qua v. Liv. XXIX, 24&nbsp;seq.
&mdash;<a name = "not17_50" id = "not17_50" href =
"#line17_50">50</a>&nbsp;<a name = "not17_51" id = "not17_51" href =
"#line17_50">seq.</a>
Dausq. jam bene contulit Virgil. Æn. V,&nbsp;235 sq. (ubi v. Cerda), et
Liv. XXIX, 27, ubi Scipio secundum preces, ad deos marinos fusas, «cruda
exta victimæ, uti mos est, in mare porricit.» Cf. et Appian. Punic. c.
13, et supra <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_159">XV,
159 sq.</a>, ubi v. not.
&mdash;<i>numen pelagi</i>, Neptunum, cui non modo agnum, sed etiam
<i>taurum</i> solennem victimam fuisse, monuit Drak. coll. Arriano
exped. Alex. M. VI, 19; Plut. pag. 83; Meursii Auctar. Philol. c. 2;
Tzetz. ad Hesiodi Ἀσπ. p.&nbsp;197, et Hesych. v. ταῦρος et ταύρια.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_52" id = "not17_52" href = "#line17_52">52 seq.</a>
Aquilæ Scipioni viam monstrant in Africam, ut anguis in Hispaniam sup.
<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_138">XV, 138 sq.</a>,
nec minus adcommodate ac cum delectu h.l. aquilæ ponuntur, <i>armigeræ
volucres Jovis</i>, cujus Dei filius Scipio esse credebatur. Vid.
<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_476">ad IV, 476</a>.
Similiter columbas, maternas aves, Æneæ viam ad aureum ramum aperuisse
ap. Virg. Æn. VI, 190 sq., et corvos Alexandro duces fuisse ad oraculum
Jovis Hammonis ap. Diodor. XVII, et Curt. IV, <span class =
"smallcaps">vii</span>, 15 (ubi v. Intpp.), jam monuit Dausq.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">55</span>
<p><a name = "line17_55" id = "line17_55"> </a>
Augurium clangor lætum dabat: inde, secuti</p>
<p><a name = "line17_56" id = "line17_56"> </a>
Tantum <a href = "#var17_56">progressos</a> liquida sub nube
volatus,</p>
<span class = "pagenum">348</span>
<p><a name = "line17_57" id = "line17_57"> </a>
Quantum non frustra speculantum lumina servant,</p>
<p><a name = "line17_58" id = "line17_58"> </a>
Litora Agenoreæ tenuerunt perfida terræ.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_56" id = "not17_56" href = "#line17_56">56 sq.</a>
Silius variavit verba Maroniana,
<span class = "pagenum notes">348</span>
ab Ernest. jam conlata, Æn. VI, 199 seq. «Pascentes illæ tantum prodire
volando, quantum acie possunt oculi servare sequentum.»
&mdash;<a name = "not17_58" id = "not17_58" href =
"#line17_58">58.</a>&nbsp;<i>Agenoreæ terræ</i>, Africæ, vel Carthaginis
et regni Pœnorum. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>.
&mdash;<i>perfida</i>, perfidorum Pœnorum. Cf. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_5">ad I,&nbsp;5</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_59" id = "line17_59"> </a>
Nec segnis, tanta in semet veniente procella,</p>
<span class = "linenum">60</span>
<p><a name = "line17_60" id = "line17_60"> </a>
Africa terribilem magno sub nomine molem</p>
<p><a name = "line17_61" id = "line17_61"> </a>
Regis opes contra et Massyla paraverat arma:</p>
<p><a name = "line17_62" id = "line17_62"> </a>
Spesque Syphax Libycis una, et Laurentibus unus</p>
<p><a name = "line17_63" id = "line17_63"> </a>
Terror erat: campos pariter vallesque refusas</p>
<p><a name = "line17_64" id = "line17_64"> </a>
Litoraque inplerat, nullo decorare tapete</p>
<span class = "linenum">65</span>
<p><a name = "line17_65" id = "line17_65"> </a>
Cornipedem Nomas adsuetus, densæque per auras</p>
<p><a name = "line17_66" id = "line17_66"> </a>
Condebant jaculis stridentibus æthera nubes.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_59" id = "not17_59" href = "#line17_59">59.</a>
Adcuratius hæc tradit Livius XXIX, 23 sq., et XXX,&nbsp;5&nbsp;seq.
&mdash;<i>tanta procella</i> δεινῶς, ut <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_105">VI, 105</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_91">XI, 91</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_334">XII, 334</a> al. pro tot Romanorum copiis in
Africam trajicientibus; de quibus v. Liv. XXIX, 24&nbsp;sq.
&mdash;<a name = "not17_60" id = "not17_60" href =
"#line17_60">60</a>&nbsp;<a name = "not17_61" id = "not17_61" href =
"#line17_60">seq.</a>
<i>contra terribilem molem</i>, hostium multitudinem, <i>magno sub
nomine</i>, duce, Scipione, <i>paraverat regis opes et Massyla arma</i>,
societatem et auxilium Syphacis, regis Massyliorum. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookXVI.html#not16_170">ad XVI, 170</a>.
&mdash;<a name = "not17_62" id = "not17_62" href =
"#line17_62">62.</a>&nbsp;<i>Laurentibus</i>, Romanis. Vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_110">ad I,&nbsp;110</a>.
&mdash;<a name = "not17_64" id = "not17_64" href =
"#line17_64">64.</a>&nbsp;<i>nullo decorare tapete</i>, stragulo,
<i>Cornipedem adsuetus</i>, ut forte <i>nudis equis</i>, <a class =
"crossref" href = "bookII.html#line2_349">II, 349</a>.
&mdash;<a name = "not17_65" id = "not17_65" href =
"#line17_65">65&nbsp;seq.</a>
<i>Nomas</i>, Numidæ et eorum rex Syphax.
&mdash;<i>densæ Condebant jaculis æthera nubes</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_311">ad I,&nbsp;311</a>; <a class =
"crossref" href = "bookII.html#line2_37">II, 37</a> al.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_66" id = "not17_66" href =
"#line17_66" title = "numerus deest">66.</a>&nbsp;<i>jaculis
stridentibus</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_567">IV, 567</a>, ubi v. not.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_67" id = "line17_67"> </a>
<a href = "#var17_67">Inmemor is</a> dextræque datæ junctique per
aras</p>
<p><a name = "line17_68" id = "line17_68"> </a>
Fœderis, et mensas testes, atque hospita jura,</p>
<p><a name = "line17_69" id = "line17_69"> </a>
Fasque, fidemque simul, pravo mutatus amore,</p>
<span class = "linenum">70</span>
<p><a name = "line17_70" id = "line17_70"> </a>
Ruperat, atque toros regni mercede pararat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_67" id = "not17_67" href = "#line17_67">67.</a>
Syphax adcepta in matrimonium filia Hasdrubalis fœdus rupit cum Scipione
ictum, de quo v. sup. <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#line16_245">XVI, 245 seq.</a> Silius vero ad verbum fere
expressit locum Livii inf. <a class = "crossref" href = "#not17_76">ad
v.&nbsp;76</a> adscriptum.
&mdash;<a name = "not17_68" id = "not17_68" href =
"#line17_68">68.</a>&nbsp;<i>mensas</i> hospitales, quæ sacræ erant.
Τράπεζα μὲν ἱερὸν χρῆμα, δι’ ἧς ὁ θεὸς τιμᾷται φίλιός τε καὶ Ξένιος.
Synes. Epist. LVII. Conf. Meurs. ad Lycophr. Cassandr. v.&nbsp;136;
Potteri Archæol. Gr. L. IV, c. 20, p.&nbsp;665 sq., et Barth. ad Claud.
in Rufin. I,&nbsp;229.
&mdash;<a name = "not17_69" id = "not17_69" href =
"#line17_69">69.</a>&nbsp;<i>mutatus</i> animo, ad defectionem a Romanis
incitatus.
&mdash;<i>amore pravo</i>, quæ et perfidiæ et exitii causa fuit.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_70" id = "not17_70" href =
"#line17_70" title = "numerus deest">70.</a>&nbsp;<i>toros</i>,
conjugium, <i>regni mercede pararat</i>, jactura regni, quam propter
illud fecit. Barthius
<span class = "pagenum notes">349</span>
Adv. XIII,&nbsp;7, et Ern.
&mdash;<i>regni mercedem</i> eo referunt, quod Syphax post illud
connubium regnum et, opes suas Pœnis mercenarias addixerit, vel, ut
<a class = "crossref" href = "#line17_75">vers. 75</a> dicitur, <i>dotalia
arma transtulerit</i>. Idem Barth. l.c. ita disputat: «In rebus hujus
regis admodum infelix poeta est, languide totam castrorum exustionem,
tantique barbari captivitatem describens; ut ego plane aliud malim, quam
tantæ rei tam frigidum narratorem legere. Et fere ubique in talibus
recensendis mera cura hic scriptor est. Quam inepte mox locutionem
Hannibalis ad milites, et ante eum legatis disceptationem, ipsumque
tanti bellatoris discessum proponit! Felicior sane aliquanto in laudibus
declamandis, quod vel ex encomio Scipionis, hunc librum claudente,
patere possit, non enormi, sed composito, nec majestatis orbo.» Non
inepte ita, at nimis tamen severe judicat; nec tam languor Silii
displicebit lectoribus, quam tumor verborum et vanus sententiarum
strepitus.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">349</span>
<p><a name = "line17_71" id = "line17_71"> </a>
Virgo erat eximia specie claroque parente,</p>
<p><a name = "line17_72" id = "line17_72"> </a>
Hasdrubalis proles: thalamis quam cepit ut altis,</p>
<p><a name = "line17_73" id = "line17_73"> </a>
Ceu face subcensus prima tædaque jugali,</p>
<p><a name = "line17_74" id = "line17_74"> </a>
Vertit opes gener ad Pœnos, Latiæque soluto</p>
<span class = "linenum">75</span>
<p><a name = "line17_75" id = "line17_75"> </a>
Fœdere amicitiæ, dotalia transtulit arma.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_71" id = "not17_71" href = "#line17_71">71 seq.</a>
Cf. Liv. XXIX, 23. Filia Hasdrubalis Livio <i>Sophonisba</i>, sed Græcis
auctoribus <span class = "greek" title = "Sophoniba">Σοφονίβα</span>,
vel <span class = "greek" title = "Sophônida">Σοφώνιδα</span> dicitur.
Vid. Schweighæus. ad Appian. Punic. c. 27, et ad Polyb. XIV,&nbsp;1.
&mdash;<a name = "not17_73" id = "not17_73" href =
"#line17_73">73.</a>&nbsp;Ernesti monet, <i>face succensum</i> dici haud
dubie ad ductum Livii l.c. ubi Hasdrubal, ut Syphacem «adcensum
cupiditate (et sunt ante omnes Numidæ barbaros effusi in Venerem)
sensit, virginem ab Carthagine arcessit, maturatque nuptias.» Bene etiam
Drak. «Primus amor fortior putatur, quam secundus; unde sensus Silii
est, tanto amore Syphacem prosequutum fuisse Sophonisbam, quasi ea prima
fuisset, quam uxorem duxerat. Erat enim viduus, ut patet ex filio ejus
Vermina, cujus meminere Livius XXIX, 33, et Appian. Punic. c. 33, ut et
ex alio ejus filio et tribus nubilibus filiabus ap. Appian. ibid. c. 17
et 26.» Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#line3_64">III, 64</a>.
&mdash;<a name = "not17_74" id = "not17_74" href =
"#line17_74">74.</a>&nbsp;<i>vertit</i>, convertit, avertit; ad Pœnos
defecit. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "not17_75" id = "not17_75" href =
"#line17_75">75.</a>&nbsp;De <i>dote</i> non est cogitandum, quam Barth.
Adv. XXII,&nbsp;8, non solum sponso a sponsa, sed et huic ab illo
conlatam demonstrat, sed <i>dotalia arma</i> simpl. dicuntur, quæ post
conjugium et propter id Syphax Pœnis subpeditavit; Ern. coll. sup.
<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_22">V,&nbsp;22</a>, qui
locus tamen dissimilis est. Drak. comparavit Ovid. Met. V,&nbsp;15, et
Claud. R.&nbsp;P. I,&nbsp;28, ubi v. Barth.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_76" id = "line17_76"> </a>
Sed non Ausonio curarum extrema Syphacem</p>
<span class = "pagenum">350</span>
<p><a name = "line17_77" id = "line17_77"> </a>
Ductori monuisse fuit, <a href = "#var17_77">missique minantur</a>,</p>
<p><a name = "line17_78" id = "line17_78"> </a>
Stet regno, reputet Superos, <a href = "#var17_78">pacta</a> hospita
servet:</p>
<p><a name = "line17_79" id = "line17_79"> </a>
Longe conjugia, ac longe Tyrios Hymenæos</p>
<span class = "linenum">80</span>
<p><a name = "line17_80" id = "line17_80"> </a>
Inter Dardanias acies fore; sanguine quippe,</p>
<p><a name = "line17_81" id = "line17_81"> </a>
Si renuat, blando nimium facilique marito</p>
<p><a name = "line17_82" id = "line17_82"> </a>
Statura obsequia et thalami flagrantis amores.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_76" id = "not17_76" href = "#line17_76">76 sq.</a>
«Scipio literas dat ad regem, quibus etiam atque etiam monet eum, ne
jura hospitii secum, neu cum populo Rom. initæ societatis, neu fas,
fidem, dextras, Deos testes atque arbitros conventorum fallat;» Liv.
XXIX, 24.
<span class = "pagenum notes">350</span>
Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"#line17_67">v.&nbsp;67&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>Ausonio ductori</i>, Scipioni, <i>non curarum extrema
fuit</i>, h.e. præcipua cura.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_77" id = "not17_77" href =
"#line17_77" title = "numerus deest">77.</a>&nbsp;<i>missique</i>,
legati, <i>minantur</i>, minaciter hortantur, ut <i>permixta minis
monebat</i>, <a class = "crossref" href = "#line17_83">v.&nbsp;83</a>.
&mdash;<a name = "not17_78" id = "not17_78" href =
"#line17_78">78.</a>&nbsp;<i>Stet</i> in <i>regno</i>, non inde moveat.
&mdash;<a name = "not17_79" id = "not17_79" href =
"#line17_79">79&nbsp;seq.</a>
Confer <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_301">I,&nbsp;301</a>, ibique not.
&mdash;<a name = "not17_82" id = "not17_82" href =
"#line17_82">82.</a>&nbsp;<i>sanguine Statura obsequia</i>, constitura,
Drak. coll. Liv. II, 36: «magno illi ea cunctatio stetit;» XXIII, 30:
(«multo sanguine atque vulneribus ea Pœnis victoria stetit<ins class =
"correction" title = "» deest">»);</ins> Gron. Obss. III,&nbsp;7, et
Broekh. ad Prop. II, <span class = "smallcaps">vii</span>,&nbsp;8.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_83" id = "line17_83"> </a>
Sic Latius permixta minis, <a href = "#var17_83">at</a> cassa
movebat</p>
<p><a name = "line17_84" id = "line17_84"> </a>
Ductor; nam surdas conjux obstruxerat aures.</p>
<span class = "linenum">85</span>
<p><a name = "line17_85" id = "line17_85"> </a>
Ergo, asper monitis frustra nitentibus, enses</p>
<p><a name = "line17_86" id = "line17_86"> </a>
Advocat, et, castas polluti fœderis aras</p>
<p><a name = "line17_87" id = "line17_87"> </a>
Testatus, <a href = "#var17_87">varia Martem movet inpiger arte</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_85" id = "not17_85" href = "#line17_85">85 seq.</a>
Scipio, non Syphax, ad quem Barth. Adv. XIII, 7, hæc verba retulit,
exasperatus fuit, postquam vidit, monitis se efficere non posse, ut
regem a societate Pœnorum abduceret; quod et sequentia clare probant;
Drak.
&mdash;<i>nitentibus</i>, obnitentibus.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_88" id = "line17_88"> </a>
Castra, levi calamo cannaque <a href = "#var17_88">intecta</a>
palustri,</p>
<span class = "pagenum">351</span>
<p><a name = "line17_89" id = "line17_89"> </a>
Qualia Maurus amat dispersa mapalia pastor,</p>
<span class = "linenum">90</span>
<p><a name = "line17_90" id = "line17_90"> </a>
Adgreditur, <a href = "#var17_90">furtum armorum tutantibus</a>
umbris,</p>
<p><a name = "line17_91" id = "line17_91"> </a>
Ac tacita spargit celata incendia nocte.</p>
<p><a name = "line17_92" id = "line17_92"> </a>
Inde, ubi <a href = "#var17_92">conlecti</a> rapidam diffundere
pestem</p>
<p><a name = "line17_93" id = "line17_93"> </a>
Cœperunt ignes, et se per pinguia magno</p>
<p><a name = "line17_94" id = "line17_94"> </a>
Pabula ferre sono, <a href = "#var17_94">clare exspatiantur</a> in
auras,</p>
<span class = "linenum">95</span>
<p><a name = "line17_95" id = "line17_95"> </a>
Et <a href = "#var17_95">frenos</a> volucri propellunt lumine
flammæ.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_88" id = "not17_88" href = "#line17_88">88... 108.</a>
Cf. Liv. XXX,&nbsp;3 sq.,
<span class = "pagenum notes">351</span>
et Polyb. XIV,&nbsp;5, a quibus ordine singula et adcuratius exponuntur.
Appianus Punic. c. 21 sq., memorat, sola castra Hasdrubalis incensa
esse, et Syphacem trepidum sociis non succurrisse, sed simul fugisse
relictis castris suis.
&mdash;<a href = "#line17_88">88,</a>&nbsp;<a name = "not17_89" id =
"not17_89" href = "#line17_89">89.</a> «Numidæ præcipue arundine textis,
storeaque pars maxima tectis, passim nullo ordine, quidam, ut sine
imperio occupatis locis, extra fossam etiam vallumque habitabant: quæ
relata Scipioni spem fecerant castra hostium per occasionem incendendi;»
Liv. XXX,&nbsp;3 extr. Cf. Polyb. XIV,&nbsp;1 sup. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#line3_290">III, 290 sqq.</a> et in Var. Lect.
<a class = "crossref missing" href = "bookII.html#not2_85" title = "in Not.">ad II, 85</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXIV.html#var14_7">XIV,&nbsp;7</a>. Πλεκταὶ στέγαι ἐπ’ εὐκύκλοις
ὄχοις mapalia dicuntur Æsch. Prom. v.&nbsp;214.
&mdash;<a name = "not17_90" id = "not17_90" href =
"#line17_90">90.</a>&nbsp;<i>furtum armorum</i>, arma furtim, seu clam
mota, insidias et stralegemata, ut <i>furta belli</i> et fraus
armorumque <i>doli</i> ap. Virg. Æn. XI, 515 et 522. Conf. sup. ad
libros <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_70">VI, 70</a>;
<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_134">VII, 134</a> et
<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_487">487</a>.
&mdash;<a name = "not17_91" id = "not17_91" href = "#line17_91">91...
108.</a>
Luxuriem orationis in hac incendii imagine, quæ passim adumbratur, v.c.
<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_677">IV, 677 seq.</a>;
<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_512">V,&nbsp;512 sq.</a>;
<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_353">VII, 353 seq.</a>;
<a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_603">IX, 603 <ins class
= "correction" title = "‘ssq.’ legitur">seq.</ins></a>, jam notarunt
Barth: Adv. XIII,&nbsp;7, et Ern.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_92" id = "not17_92" href = "#line17_92">92.</a>
<i>pestem</i>, ut <a class = "crossref" href =
"#line17_96">v.&nbsp;96</a>; <i>lues</i>, de incendio. Vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_174">ad I,&nbsp;174</a>.
&mdash;<a name = "not17_93" id = "not17_93" href =
"#line17_93">93.</a>&nbsp;<i>pinguia pabula</i> ignis, ut mox <i>arida
alimenta</i>, quæ facile flammam concipiunt, ut arundo et canna; Ern.
&mdash;<a name = "not17_94" id = "not17_94" href =
"#line17_94">94.</a>&nbsp;<i>clare exspatiuntur in auras</i>; v. Var.
Lect.
&mdash;<a name = "not17_95" id = "not17_95" href =
"#line17_95">95.</a>&nbsp;Cf. simil. loc. sup. <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#line4_681">IV, 681</a>, ibique not.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_96" id = "line17_96"> </a>
It totis inimica lues <a href = "#var17_96">cum</a> turbine castris,</p>
<p><a name = "line17_97" id = "line17_97"> </a>
Atque alimenta vorat strepitu Vulcanus anhelo</p>
<span class = "pagenum">352</span>
<p><a name = "line17_98" id = "line17_98"> </a>
Arida, et ex omni manant incendia tecto.</p>
<p><a name = "line17_99" id = "line17_99"> </a>
Sentitur plerisque prius, quam cernitur, ignis</p>
<span class = "linenum">100</span>
<p><a name = "line17_100" id = "line17_100"> </a>
Excitis somno, multorumque ora vocantum</p>
<p><a name = "line17_101" id = "line17_101"> </a>
Auxilium invadunt flammæ: <a href = "#var17_101">fluit undique</a>
victor</p>
<p><a name = "line17_102" id = "line17_102"> </a>
Mulciber; et rapidis amplexibus arma virosque</p>
<p><a name = "line17_103" id = "line17_103"> </a>
Conripit: exundat pestis, <a href = "#var17_103">semiustaque</a>
castra</p>
<p><a name = "line17_104" id = "line17_104"> </a>
<a href = "#var17_104">Ardenti volitant per nubila summa
favilla</a>.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">352</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_98" id = "not17_98" href = "#line17_98">98.</a>
<i>manant</i>, ut <a name = "not17_101" id = "not17_101" href =
"#line17_101">v.&nbsp;101</a>, <i>fluit</i>, et v.&nbsp;103.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_103" id = "not17_103" href = "#line17_103">103.</a>
<i>exundat pestis</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_631">ad II, 631</a>. Cerda ad Virg. Æneid. III, 571;
Gron ad Gell. XVII, 10, et Burm. ad Val. Fl. IV, 660. Similem castrorum
nocte incensorum descriptionem legere est in poetico admodum opere, et
supra omnem laudem absoluto, <i>Le Télémaque de Fénélon</i>, lib. VII:
«Un tourbillon de poussière forme un épais nuage qui couvre le ciel, et
qui enveloppe tout le camp. Bientôt à la poussière se joint une fumée
épaisse, qui troublait l’air et qui ôtait la respiration.... Adraste
fait mettre le feu au camp. Aussitôt la flamme s’élève des pavillons, et
monte jusqu’aux nues: le bruit du feu est semblable à celui d’un torrent
qui inonde toute une campagne.... Le vent pousse impétueusement la
flamme de pavillon en pavillon, et bientôt tout le camp est comme une
vieille forêt qu’une étincelle de feu a embrasée.» <span class =
"smallcaps">Ed.</span></p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">105</span>
<p class = "indent">
<a name = "line17_105" id = "line17_105"> </a>
Ipsius ingenti regis tentoria saltu</p>
<p><a name = "line17_106" id = "line17_106"> </a>
Lugubre increpitans late circumvolat ardor;</p>
<p><a name = "line17_107" id = "line17_107"> </a>
Hausissetque virum, trepidus ni clade satelles</p>
<p><a name = "line17_108" id = "line17_108"> </a>
<a href = "#var17_108">E somno</a> ac stratis rapuisset <a href =
"#var17_108">multa precantem</a>.</p>
<p><a name = "line17_109" id = "line17_109"> </a>
Verum, ubi mox <a href = "#var17_109">juncto sociarant aggere</a>
vires</p>
<span class = "pagenum">353</span>
<span class = "linenum">110</span>
<p><a name = "line17_110" id = "line17_110"> </a>
Massylus Tyriusque duces, adcitaque regno</p>
<p><a name = "line17_111" id = "line17_111"> </a>
Lenierat pubes infaustæ vulnera noctis,</p>
<p><a name = "line17_112" id = "line17_112"> </a>
Ira, pudorque dabant, et conjux, tertius ignis,</p>
<p><a name = "line17_113" id = "line17_113"> </a>
Inmanes animos; adflataque barbarus ora</p>
<p><a name = "line17_114" id = "line17_114"> </a>
Castrorum flammis, et se velamine nullo</p>
<span class = "linenum">115</span>
<p><a name = "line17_115" id = "line17_115"> </a>
Vix inter trepidas <a href = "#var17_115">ereptum ex hoste</a>
catervas</p>
<p><a name = "line17_116" id = "line17_116"> </a>
Frendebat minitans: sed enim non luce Syphacem,</p>
<p><a name = "line17_117" id = "line17_117"> </a>
Nec claro potuisse die, nec sole tuente,</p>
<p><a name = "line17_118" id = "line17_118"> </a>
<a href = "#var17_118">A quoquam vinci: jactarat talia vecors</a>;</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_109" id = "not17_109" href = "#line17_109">109.</a>
Cf. Liv. XXX,&nbsp;6 seq., ubi
<span class = "pagenum notes">353</span>
res memorantur ordine historico.
&mdash;<a name = "not17_110" id = "not17_110" href =
"#line17_110">110.</a>&nbsp;<i>Massylus Tyriusque duces</i>, Syphax et
Hasdrubal. De multitudine agrestium Numidarum omnique juventute a
Syphace <i>excita ex regno</i>, qua <i>vulnera noctis</i>, h.e. cladem
jacturamque, noctu adceptam, reparavit, et de <i>conjuge animos
dante</i> cf. Liv. XXX,&nbsp;7, et Polyb. XIV,&nbsp;7.
&mdash;<a name = "not17_112" id = "not17_112" href =
"#line17_112">112.</a>&nbsp;<i>Ira</i>, <i>pudor</i> et <i>conjux</i>,
seu amor, Syphaci erant <i>tres ignes</i>, stimuli, incitamenta
virtutis.
&mdash;<a name = "not17_113" id = "not17_113" href =
"#line17_113">113&nbsp;sq.</a>
«Duces ambo, et ex tot millibus armatorum duo millia peditum et
quingenti equites semiermes, magna pars saucii adflatique incendio,
effugerunt;» Liv. XXX,&nbsp;6.
&mdash;<a name = "not17_116" id = "not17_116" href =
"#line17_116">116</a>&nbsp;<a name = "not17_117" id = "not17_117" href =
"#line17_116">sq.</a>
Verba Syphacis ap. Liv. cap. 7 extr. «Scire incendio, non prælio, cladem
adceptam: eum bello inferiorem esse, qui armis vincatur.» Languent
diversa unius rei vocabula, <i>luce</i>, <i>claro die</i> et
<i>sole</i>.
&mdash;<i>Syphacem</i> autem δεινῶς pro se.
&mdash;<i>sole tuente</i>, cernente; nisi malis defendente cum Cell. qui
monet, diurno tempore lucem solis contra pericula nos tueri, ac
detegere, in quæ noctu facile inplicemur. Eamdem nocturnæ cladis
excusationem vide apud <i>Racine</i>, <i>Mithridate</i>, Act. II, sc.
3:</p>

<div class = "verse ital">
<p>. . . . . . . . . Pompée a saisi l’avantage</p>
<p>D’une nuit qui laissat peu de place au courage,</p>
<p>Les rangs de toutes parts mal pris et mal gardés.</p>
<p>. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .</p>
<p>Enfin toute l’horreur d’un combat ténébreux.</p>
<p>Que pouvait la valeur dans ce trouble funeste?</p>
</div>

<p class = "notes">
Vide etiam Ajacem Homeri, Iliad. XVII, 645 sq. qui Jovem ipsum in
perniciem suam implorat, dum in <i>luce</i> vel <i>claro die</i> pereat:
ἐν δὲ φάει καὶ ὄλεσσον. Longinus, De Sublim. cap. VII, has voces et
magnam poetæ mentem feliciter interpretatur. <span class =
"smallcaps">Ed.</span></p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_119" id = "line17_119"> </a>
Sed jam claudebat flatus, nec plura sinebat</p>
<span class = "pagenum">354</span>
<span class = "linenum">120</span>
<p><a name = "line17_120" id = "line17_120"> </a>
Atropos; et tumidæ <a href = "#var17_120">properantur</a> stamina
linguæ.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_119" id = "not17_119" href = "#line17_119">119...
148.</a>
Syphax, viribus, reparatis Hasdrubali jungitur, et cum
<span class = "pagenum notes">354</span>
Scipione manus conserit, sed vivus capitur. Cf. Liv. XXX,&nbsp;8, 11,
12, ex quo etiam intelligitur, quod Drak. jam ad <a class = "crossref"
href = "#line17_134">v.&nbsp;134</a>, notavit, Silium ex duobus præliis
unum fecisse: Syphax enim alio prælio, quo solus cum Lælio et Masinissa,
non cum Scipione, nec Hasdrubali junctus, conflixit, captus est.
Appianus ultimæ tantum pugnæ mentionem facit Punic. c. 26, et prioris
Polyb. XIV,&nbsp;7 sq. cujus libri maxima pars periit.
&mdash;<i>flatus</i> et <i>tumida lingua</i> pro arrogantia. Conf.
<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_288">ad II, 288</a>, et
Heins. ad Ovid. A.&nbsp;A. I,&nbsp;715.
&mdash;<i>claudebat</i>, finiebat, scil. prælio adverso el captivitate
superbi regis. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#not13_686">ad XIII, 686</a>.
&mdash;<i>nec plura</i> loqui <i>sinebat Atropos</i>, Parca, Fortuna.
&mdash;<a name = "not17_120" id = "not17_120" href =
"#line17_120">120.</a>&nbsp;<i>stamina</i>, fata extrema ac mors,
<i>tumidæ linguæ</i>, superbi et jactantis Syphacis.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_121" id = "line17_121"> </a>
Namque, ubi prosiluit castris, ceu turbidus amnis,</p>
<p><a name = "line17_122" id = "line17_122"> </a>
Qui, silvas ac saxa trahens, per devia præceps</p>
<p><a name = "line17_123" id = "line17_123"> </a>
Volvitur, et ripas spumanti gurgite laxat,</p>
<p><a name = "line17_124" id = "line17_124"> </a>
Ante omnes prævectus equo, trahit <a href = "#var17_124">agmina
voce</a>.</p>
<span class = "linenum">125</span>
<p><a name = "line17_125" id = "line17_125"> </a>
Contra <a href = "#var17_125">nava manus</a> Rutuli, celsusque
ruebat</p>
<p><a name = "line17_126" id = "line17_126"> </a>
Viso rege procul raptis exercitus armis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_121" id = "not17_121" href = "#line17_121">121 sqq.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_520">ad IV, 520
seq.</a>; Dorvil. ad Chariton. pag. 573, et inpr. Klotz. ad Tyrt.
p.&nbsp;127&nbsp;sq.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_123" id = "not17_123" href =
"#line17_123" title = "numerus deest">123.</a>&nbsp;<i>ripas laxat</i>,
super eas effusus amnis.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_125" id = "not17_125" href = "#line17_125">125</a>
<a name = "not17_126" id = "not17_126" href = "#line17_125">sq.</a>
<i>Rutuli</i>, Romani.
&mdash;<i>nava manus</i>, strenua, fortis, ut <a class = "crossref" href
= "bookI.html#line1_549">I,&nbsp;549</a>, ubi vid. Var. Lect. Ernesti
putat, <i>navam manum</i> haud dubie esse, quæ non temerario inpetu,
quali Numidæ, sed considerato ordine pugnaverit. Sed hæc notio et ab usu
loquendi, et ab h.l., ubi eadem manus <i>ruebat raptis armis</i>, aliena
videtur.
&mdash;<i>celsus exercitus</i>, milites excelso animo, feroces; sec.
Drak. qui tamen recte monet, <i>navam manum</i> etiam pedites dici
posse, et <i>celsum exercitum</i> equites, ut ap. Stat. Theb. VIII, 563:
«Nunc pedes ense vago, prensis nunc celsus habenis» et <i>sublimis</i>
sup. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_219">IV, 219</a>,
et ap. Virg. Æneid. VII, 285; idque cum Ern. prætulerim.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_127" id = "line17_127"> </a>
Ac sibi quisque, «<a href = "#var17_127">Videsne, videsne, ut in
agmine</a> primo</p>
<span class = "pagenum">355</span>
<p><a name = "line17_128" id = "line17_128"> </a>
Massylus volitet, deposcens prælia, rector?</p>
<p><a name = "line17_129" id = "line17_129"> </a>
Fac nostrum hoc, mea dextra, decus: violavit et aras</p>
<span class = "linenum">130</span>
<p><a name = "line17_130" id = "line17_130"> </a>
Cælicolum, et <a href = "#var17_130">casti</a> ductoris fœdera
rupit.</p>
<p><a name = "line17_131" id = "line17_131"> </a>
Sit satis hunc castris semel effugisse crematis.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_127" id = "not17_127" href = "#line17_127">127 sq.</a>
Ernesti veretur, ne nimis considerati sint milites, qui in limine pugnæ
constituti ejusmodi sententiis vacent; in quibus
<span class = "pagenum notes">355</span>
certe, si modo recte locum habeant, acuta brevitas maxime requiratur.
Mea potius qualicumque sententia insignis est h.l. suavitas: nam non
adeo multæ militibus subgeruntur cogitationes, sed paucæ, et quidem
aptissimæ, in quas non adsequor cur incidere non potuerint, quum ne acie
quidem cum hoste jam dimicaverint, sed in pugnam demum <i>ruerint</i>,
et <i>procul</i> viderint regem.
&mdash;<i>in agmine primo</i>, ἐν προμάχοις <i>Massylus rector</i>,
Syphax. Vid. Nostrum <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#not16_170">ad XVI, 170</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_129" id = "not17_129" href = "#line17_129">129.</a>
<i>hoc decus</i>, hanc gloriam capti aut cæsi regis. Abrupta oratio
adfectui æstuique animi adcommodata.
&mdash;<a name = "not17_130" id = "not17_130" href =
"#line17_130">130.</a>&nbsp;<i>casti ductoris</i>, Scipionis:
<i>casti</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_481">ad I,&nbsp;481</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_132" id = "line17_132"> </a>
Sic secum taciti, et certatim spicula fundunt.</p>
<p><a name = "line17_133" id = "line17_133"> </a>
Prima in cornipedis sedit spirantibus ignem</p>
<p><a name = "line17_134" id = "line17_134"> </a>
Naribus hasta volans, erexitque ore cruento</p>
<span class = "linenum">135</span>
<p><a name = "line17_135" id = "line17_135"> </a>
Quadrupedem, elatis pulsantem calcibus auras.</p>
<p><a name = "line17_136" id = "line17_136"> </a>
Corruit asper equus, confixaque cuspide membra</p>
<p><a name = "line17_137" id = "line17_137"> </a>
Huc illuc jactans, <a href = "#var17_137">rectorem</a> prodidit
hosti.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_133" id = "not17_133" href = "#line17_133">133</a>
<a name = "not17_134" id = "not17_134" href = "#line17_133">seq.</a>
Similis locus est sup. <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#line9_594">IX, 594 sq.</a> Uterque autem, et hic quidem ad
verbum fere concinnatus est ex Virg. Æneid. X,&nbsp;892 sq. Juncta verba
synonyma, <i>cornipes</i>, <i>quadrupes</i>, <i>equus</i>, recte notavit
Barth Adv. XIII,&nbsp;7, sed idem perperam putabat, infelicia plane h.l.
omnia esse et vix communes quoque sensus ferre. Nihil aptius dici
poterat, quam equum gravi vulnere ictum primum cruribus anterioribus
elevatum se <i>erexisse</i> (quod poetice tribuitur hastæ, quæ eum
erexerit), deinde calcitrasse, tum <i>conruisse</i>, et denique
<i>membra</i> vulnerata, h.e. caput <i>huc illuc jactasse</i>, ut
<i>infixam cuspidem</i> excuteret, et quia dolorem ibi sentiret, ut
κυλινδόμενος (volutans caput in terra) περὶ χαλκῶ, ap. Hom. Iliad. θ,
86, qui locus Silio etiam ante oculos fuisse videtur. Conf. ibi Kœppen,
et Heyne ad Virg. l.l.
&mdash;<i>sedit</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_540">I,&nbsp;540</a>, ubi v. not.
&mdash;<i>Naribus</i> et <i>ore cruento</i> ut ap. Virg. l.c. <i>inter
cava tempora</i>, et Æneid. XI, 687 (qui locus etiam Nostro similis
est), <i>sub aure</i>. Conf. Iliad θ, 83&nbsp;sq.
&mdash;<i>spirantibus ignem Naribus</i>, ut ap. Virg. Ge. II, 140.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_136" id = "not17_136" href = "#line17_136">136.</a>
<i>equus asper</i>, τραχὺς, iratus, dolore exasperatus.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_137" id = "not17_137" href =
"#line17_137" title = "numerus deest">137.</a>&nbsp;<i>rectorem</i>,
vectorem (v. Var. Lect.), Syphacem, <i>hosti prodidit</i>, tradidit.
Confer Nostrum <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_247">ad
II, 247</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">356</span>
<p><a name = "line17_138" id = "line17_138"> </a>
Invadunt, <a href = "#var17_138">vanumque fugæ</a>, atque adtollere
fessos</p>
<p><a name = "line17_139" id = "line17_139"> </a>
Adnitentem artus, revocato <a href = "#var17_139">a vulnere</a>
telo,</p>
<span class = "linenum">140</span>
<p><a name = "line17_140" id = "line17_140"> </a>
Conripiunt: tum vincla viro manicæque (<a href =
"#var17_140">pudendum</a>)</p>
<p><a name = "line17_141" id = "line17_141"> </a>
Addita, <a href = "#var17_141">et, exemplum</a> non unquam fidere
lætis,</p>
<p><a name = "line17_142" id = "line17_142"> </a>
Sceptriferas arta palmas <a href = "#var17_142">vinxere</a> catena.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">356</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_138" id = "not17_138" href = "#line17_138">138</a>
<a name = "not17_139" id = "not17_139" href = "#line17_138">seq.</a>
«Syphax, equo graviter icto, effusus obprimitur capiturque,» Livius XXX,
12 pr. <i>Invadunt</i> rectorem, Syphacem, Romani, <i>vanumque fugæ</i>,
frustra effugere conantem, <i>atque adnitentem artus fessos</i> lapsu
equi, qui ei, in latus effuso ac prostrato, incumbebat, <i>adtollere
telo, a vulnere revocato</i>, adducto ad se a capite equi vulnerato, ut
se jacentem erigeret, <i>conripiunt</i>. Sensum h.l., qui ita, nisi me
omnia fallunt, expediendus est, non percepit Ernesti, cujus hæc nota
est: «Quem Romani <i>invadunt</i>? equum, cui Syphax adhuc dum
insidebat, an Syphacem solum? <i>fessi artus</i> magis equo, quam equiti
conveniunt. Cogitari potest Syphax equum lapsum ad fugam excitasse; at
ejus ex vulnere et lapsu fessos ægre <i>adnitebatur adtollere artus</i>.
Ergo eum <i>conripiunt</i>, dum equum elevat exstracto telo. Nam hoc
vulnus in naribus profecto non letale erat, sed equum tantum
conturbabat.» Immo equus <i>conruit</i>, toto corpore prolapsus est, ut
apud Hom. et Virg. ll.cc. nec facile elevari potuit extracto telo:
vulnus etiam letale fuit, et omnino esse potuit. Vid. Hom. Iliad. θ, 84,
et ibi Kœppen. <i>Fessi</i> denique <i>artus</i>, h.e. pedes minime
conveniunt equo, cujus capiti, non pedibus, vulnus inflictum erat.
&mdash;<a name = "not17_141" id = "not17_141" href =
"#line17_141">141.</a>&nbsp;<i>exemplum non unquam fidere lætis</i>,
h.e. quod insigni documento fuit, nunquam fidendum esse <i>lætis</i>
rebus, fortunam hominum mutabilem, nec constantem exspectandam, vel spem
in ea ponendam esse.
&mdash;<i>Exemplum</i>, h.l. quod nos diceremus <i>eine Warnung</i>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_143" id = "line17_143"> </a>
Ducitur ex alto dejectus clumine regni,</p>
<p><a name = "line17_144" id = "line17_144"> </a>
Qui modo sub pedibus terras, et sceptra, patensque</p>
<span class = "pagenum">357</span>
<span class = "linenum">145</span>
<p><a name = "line17_145" id = "line17_145"> </a>
Litora ad Oceani sub nutu viderat æquor.</p>
<p><a name = "line17_146" id = "line17_146"> </a>
Prostratis opibus regni Phœnissa metuntur</p>
<p><a name = "line17_147" id = "line17_147"> </a>
Agmina, <a href = "#var17_147">et invisus</a> Marti, notusque
fugarum</p>
<p><a name = "line17_148" id = "line17_148"> </a>
Vertit terga citus damnatis Hasdrubal ausis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_144" id = "not17_144" href = "#line17_144">144.</a>
De magno Syphacis imperio v. sup. <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#line16_171">XVI, 171&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>sub pedibus</i>, imperio et potestati suæ subjectas; Drak.
coll. Anthol. Gr. IV,&nbsp;4 epigr. 7: Ὠκεανὸν παρὰ ποσσὶν ἐχων μετ’
ἀπείρονα γαῖαν.
<span class = "pagenum notes">357</span>
Virgil. Æn. VII, 100; Ovid. Met. XIV, 490; Liv. XXXIV, 32 et al.
&mdash;<a name = "not17_145" id = "not17_145" href =
"#line17_145">145.</a>&nbsp;<i>sub nutu</i>, potestate, ut <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_712">IV, 712</a>.
&mdash;<i>Litora ad Oceani</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#line16_172">XVI, 172</a>, et ibi not.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_146" id = "not17_146" href = "#line17_146">146.</a>
<i>metuntur</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_213">ad IV, 213</a>.
&mdash;<a name = "not17_147" id = "not17_147" href =
"#line17_147">147.</a>&nbsp;Ter Hasdrubal in <i>fugam</i> conjectus,
semel in Hispania, bis in Africa, unde Liv. XXX, 28, <i>dux
fugacissimus</i> dicitur; Drak. Cf. inf. <a class = "crossref" href =
"#line17_176">v.&nbsp;176</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_149" id = "line17_149"> </a>
Stabat Carthago, truncatis undique membris</p>
<span class = "linenum">150</span>
<p><a name = "line17_150" id = "line17_150"> </a>
<a href = "#var17_150">Uni nixa</a> viro, tantoque fragore ruentem</p>
<p><a name = "line17_151" id = "line17_151"> </a>
Hannibal absenti retinebat <a href = "#var17_151">nomine</a> molem.</p>
<p><a name = "line17_152" id = "line17_152"> </a>
Id reliquum fessos opis auxiliique ciere</p>
<p><a name = "line17_153" id = "line17_153"> </a>
Rerum extrema jubent: huc confugere paventes,</p>
<p><a name = "line17_154" id = "line17_154"> </a>
Postquam se Superum desertos numine cernunt.</p>
<span class = "linenum">155</span>
<p><a name = "line17_155" id = "line17_155"> </a>
Nec mora: propulsa sulcant vada salsa carina,</p>
<p><a name = "line17_156" id = "line17_156"> </a>
Qui revocent, <a href = "#var17_156">patriæque</a> ferant mandata
monentis,</p>
<p><a name = "line17_157" id = "line17_157"> </a>
Ne lentus nullas <a href = "#var17_157">videat</a> Carthaginis
arces.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_149" id = "not17_149" href = "#line17_149">149...
157.</a>
Conf. omnino Liv. XXX,&nbsp;9, ac Polyb. XIV,&nbsp;9 et 10.
&mdash;<i>truncatis undique membris</i>, tropice, pro omnibus fere
copiis et auxiliis, in Hispania, Italia ac Africa, deletis.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_150" id = "not17_150" href =
"#line17_150" title = "numerus deest">150.</a>&nbsp;<i>Uni nixa
viro</i>; cf. <i>Bossuet</i>, <i>Histoire universelle</i>, Part. III,
cap. 6: «Carthage, qui avait commencé de baisser, ne se soutenait plus
que par Annibal.» <span class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<i>tanto fragore ruentem molem</i>, præclare de interitu
Carthaginis, reipublicæ præpotentis; imagine petita a vasto ædificio,
quod cum ingenti fragore conlabitur, ut <i>Hesperiæ sonitum ruinæ</i>,
dixit Horat. Od. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 32.
&mdash;<a name = "not17_151" id = "not17_151" href =
"#line17_151">151.</a>&nbsp;<i>absenti</i>, quamvis absens,
<i>retinebat</i>, sustinebat, <i>nomine</i> solo, conf. <a class =
"crossref" href = "bookXVI.html#line16_19">XVI, 19</a>. Sic Mithridates
apud <i>Racine</i>, act. III, sc.&nbsp;1:</p>

<p class = "verse">
<i>Le grand nom de Pompée assure sa conquête.</i></p>

<p class = "notes">
Lucan. Phars. I,&nbsp;135, 144. <span class = "smallcaps">Ed.</span>

<p class = "notes">
<a name = "not17_152" id = "not17_152" href = "#line17_152">152.</a>
<i>fessos</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_566">ad I,&nbsp;566</a>.
&mdash;<a name = "not17_153" id = "not17_153" href =
"#line17_153">153.</a>&nbsp;<i>Rerum extrema</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#line8_25">VIII, 25</a>, ubi v. not.
&mdash;<a name = "not17_157" id = "not17_157" href =
"#line17_157">157.</a>&nbsp;<i>lentus</i>, si auxilio venire cesset, si
moretur, nec properet.
&mdash;<i>nullas</i>, dirutas.
&mdash;<i>arces Carthaginis</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_7">ad I,&nbsp;7</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">358</span>
<p class = "indent">
<a name = "line17_158" id = "line17_158"> </a>
Quarta Aurora ratem Dauni devexerat oras,</p>
<p><a name = "line17_159" id = "line17_159"> </a>
Et fera ductoris turbabant somnia mentem.</p>
<span class = "linenum">160</span>
<p><a name = "line17_160" id = "line17_160"> </a>
Namque gravis curis carpit dum nocte quietem,</p>
<p><a name = "line17_161" id = "line17_161"> </a>
Cernere Flaminium, Gracchumque, et cernere Paulum</p>
<p><a name = "line17_162" id = "line17_162"> </a>
Visus erat simul adversos mucronibus in se</p>
<p><a name = "line17_163" id = "line17_163"> </a>
<a href = "#var17_163">Destrictis</a> ruere, atque Itala depellere
terra:</p>
<p><a name = "line17_164" id = "line17_164"> </a>
Omnisque a Cannis, Trasymenique omnis ab undis</p>
<span class = "linenum">165</span>
<p><a name = "line17_165" id = "line17_165"> </a>
In pontum inpellens umbrarum exercitus ibat.</p>
<p><a name = "line17_166" id = "line17_166"> </a>
Ipse, fugam <a href = "#var17_166">capiens</a>, notas evadere ad
Alpes</p>
<p><a name = "line17_167" id = "line17_167"> </a>
Quærebat, terræque ulnis amplexus utrisque</p>
<p><a name = "line17_168" id = "line17_168"> </a>
Hærebat Latiæ; donec vis sæva profundo</p>
<p><a name = "line17_169" id = "line17_169"> </a>
Truderet, et <a href = "#var17_169">rapidis</a> daret absportare
procellis.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">358</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_158" id = "not17_158" href = "#line17_158">158.</a>
<i>Dauni oras</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_291">ad lib. I, v.&nbsp;291</a>.
&mdash;<a name = "not17_159" id = "not17_159" href =
"#line17_159">159&nbsp;seq.</a>
Commentum poetæ, de quo v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_704">ad II, 704</a>.
&mdash;<a name = "not17_162" id = "not17_162" href =
"#line17_162">162.</a>&nbsp;<i>Visus erat</i> voc. propr. de somniis, de
quo v. Broekh. ad Prop. III, <span class = "smallcaps">iv</span>,
24.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_167" id = "not17_167" href =
"#line17_167">167,</a>&nbsp;<a name = "not17_168" id = "not17_168" href
= "#line17_168">168.</a> «Raro quemquam alium, patriam exsilii causa
relinquentem, magis mœstum abisse ferunt, quam Hannibalem hostium terra
excedentem: respexisse sæpe Italiæ litora, et Deos hominesque
adcusantem, in se quoque ac suum ipsius caput exsecratum, etc.» Liv.
XXX, 20; cf. inf. <a class = "crossref" href =
"#line17_213">v.&nbsp;213&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not17_169" id = "not17_169" href =
"#line17_169">169.</a>&nbsp;<i>daret absportare</i>, absportandum. Vid.
<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_324">ad
V,&nbsp;324</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">170</span>
<p class = "indent">
<a name = "line17_170" id = "line17_170"> </a>
His ægrum visis adeunt, mandata ferentes,</p>
<p><a name = "line17_171" id = "line17_171"> </a>
Legati, patriæque extrema pericula pandunt:</p>
<p><a name = "line17_172" id = "line17_172"> </a>
Massyla ut ruerint arma, ut cervice catenas</p>
<p><a name = "line17_173" id = "line17_173"> </a>
Regnator tulerit Libyæ, letoque negato,</p>
<p><a name = "line17_174" id = "line17_174"> </a>
Servetur nova pompa Jovi: Carthago laboret</p>
<span class = "linenum">175</span>
<p><a name = "line17_175" id = "line17_175"> </a>
Ut trepidi Hasdrubalis, qui rerum <a href = "#var17_175">agitarit</a>
habenas,</p>
<p><a name = "line17_176" id = "line17_176"> </a>
Non una concussa fuga: se, triste profatu,</p>
<p><a name = "line17_177" id = "line17_177"> </a>
Vidisse, arderent quum bina in nocte silenti</p>
<span class = "pagenum">359</span>
<p><a name = "line17_178" id = "line17_178"> </a>
Castra, et luceret <a href = "#var17_178">sceleratis</a> Africa
flammis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_170" id = "not17_170" href = "#line17_170">170 sq.</a>
Conf. Liv. XXX, 19.
&mdash;<a name = "not17_172" id = "not17_172" href =
"#line17_172">172.</a>&nbsp;<i>Massyla</i>, Syphacis. Vid. <a class =
"crossref" href = "bookXVI.html#not16_170">ad XVI, 170&nbsp;seq.</a>
&mdash;<i>ruerint</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#line15_736">XV, 736</a>.
&mdash;<a name = "not17_173" id = "not17_173" href =
"#line17_173">173.</a>&nbsp;<i>Regnator Libyæ</i>, rex Massæsylorum,
Syphax.
&mdash;<a name = "not17_174" id = "not17_174" href =
"#line17_174">174.</a>&nbsp;<i>pompa Jovi</i>, in triumpho ducendus in
Capitolium, Jovis sedem.
&mdash;<i>nova pompa</i>, ornamentum novum, quod pompæ triumphi
accessurum sit.
&mdash;<a name = "not17_175" id = "not17_175" href =
"#line17_175">175.</a>&nbsp;<i>rerum habenas</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_144">I,&nbsp;144</a>.
&mdash;<a name = "not17_176" id = "not17_176" href =
"#line17_176">176.</a>&nbsp;<i>Non una fuga</i>; vid. sup. <a class =
"crossref" href = "#not17_147">ad v.&nbsp;147</a>.
&mdash;<a name = "not17_177" id = "not17_177" href =
"#line17_177">177.</a>&nbsp;<i>bina castra</i>, Syphacis et Hasdrubalis
<span class = "pagenum notes">359</span>
(Liv. XXX,&nbsp;5, 6), 179, Scipionem <i>minitari</i>, se <i>ignibus
detracturum</i>, absumturum <i>patriam, in quam</i> Hannibal <i>se
referat</i>, i.e. dum Hannibal moretur in Bruttio agro (supra <a class =
"crossref" href = "bookXVI.html#line16_1">XVI,&nbsp;1 seq.</a>, et Liv.
XXVII, 51), se effecturum, ut ille, in quam redeat, patriam inveniat
nullam; Lenz.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_179" id = "line17_179"> </a>
Prærapidum juvenem minitari, Bruttia servet</p>
<span class = "linenum">180</span>
<p><a name = "line17_180" id = "line17_180"> </a>
Litora dum Pœnus, <a href = "#var17_180">detracturum ignibus
atris</a>,</p>
<p><a name = "line17_181" id = "line17_181"> </a>
In quam se referat, patriam, suaque incluta facta.</p>
<p><a name = "line17_182" id = "line17_182"> </a>
Hæc postquam dicta, et casus patuere metusque,</p>
<p><a name = "line17_183" id = "line17_183"> </a>
Effundunt lacrimas, dextramque ut numen adorant.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_179" id = "not17_179" href = "#line17_179">179.</a>
<i>juvenem</i>, Scipionem.
&mdash;<a name = "not17_180" id = "not17_180" href =
"#line17_180">180.</a>&nbsp;<i>detracturum ignibus</i>, ut <i>in cinerem
trahere</i>, sup. <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#line13_319">XIII, 319</a>.
&mdash;<a name = "not17_181" id = "not17_181" href =
"#line17_181">181.</a>&nbsp;<i>se suaque facta incluta</i>, se cum
gloria sua, hoc est <i>se</i>, rebus in Italia præclare gestis,
<i>referat</i>, redeat.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_183" id = "not17_183" href = "#line17_183">183.</a>
<i>dextram adorant</i>, ori admovent, exosculantur, ut dextram
<i>numinis</i>; qui honor et diis et regibus aliisque dignitate
conspicuis hominibus præstari solebat. Cf. Hom. Iliad. ω, 478; Plin. XI,
45, seu 103; Alex. ab Alex. genial. dier. IV, 16; Potteri Archæol. Gr.
II,&nbsp;5; T.&nbsp;I, p.&nbsp;561 sq., vers. germ. <i>Harmar’s
Beobacht. über den Orient</i>, T.&nbsp;II, p.&nbsp;49... 65.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_184" id = "line17_184"> </a>
Audivit torvo <a href = "#var17_184">obtutu</a> defixus, et ægra</p>
<span class = "linenum">185</span>
<p><a name = "line17_185" id = "line17_185"> </a>
Expendit <a href = "#var17_185">tacite</a> cura secum ipse volutans,</p>
<p><a name = "line17_186" id = "line17_186"> </a>
An tanti Carthago foret: sic deinde profatur:</p>
<p><a name = "line17_187" id = "line17_187"> </a>
«O <a href = "#var17_187">dirum</a> exitium mortalibus! o nihil
unquam</p>
<p><a name = "line17_188" id = "line17_188"> </a>
Crescere, nec magnas patiens exsurgere laudes,</p>
<p><a name = "line17_189" id = "line17_189"> </a>
Invidia! eversam jam pridem exscindere Romam,</p>
<span class = "linenum">190</span>
<p><a name = "line17_190" id = "line17_190"> </a>
Atque æquasse solo potui, traducere captam</p>
<span class = "pagenum">360</span>
<p><a name = "line17_191" id = "line17_191"> </a>
Servitum gentem, Latioque inponere leges.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_184" id = "not17_184" href = "#line17_184">184...
200.</a>
Silius summam Hannibalis indignationem præclare adumbravit, duce Liv.
lib. XXX, cap. 20, quem vide.
&mdash;<a name = "not17_186" id = "not17_186" href =
"#line17_186">186.</a>&nbsp;<i>An tanti Carthago foret</i>, h.e. digna
foret, cui opem ferat, quam sibi denegaverit <i>invidia</i> Hannonis, de
qua v. <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#not16_12">ad XVI,
12&nbsp;sq.</a>
<span class = "pagenum notes">360</span>
&mdash;<a name = "not17_187" id = "not17_187" href =
"#line17_187">187&nbsp;seq.</a>
<i>Dirum exitium</i> est <i>invidia</i>. Conf. <a class = "crossref"
href = "bookXII.html#line12_613">XII, 613&nbsp;sq.</a></p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_192" id = "line17_192"> </a>
Dum sumtus, dumque arma duci, fessosque secundis</p>
<p><a name = "line17_193" id = "line17_193"> </a>
Submisso tirone negant recreare maniplos,</p>
<p><a name = "line17_194" id = "line17_194"> </a>
Dumque etiam Cerere et victu fraudasse cohortes</p>
<span class = "linenum">195</span>
<p><a name = "line17_195" id = "line17_195"> </a>
Hannoni placet, induitur tota Africa flammis:</p>
<p><a name = "line17_196" id = "line17_196"> </a>
Pulsat Agenoreas Rhœteia lancea portas.</p>
<p><a name = "line17_197" id = "line17_197"> </a>
Nunc patriæ decus, et patriæ nunc Hannibal unus</p>
<p><a name = "line17_198" id = "line17_198"> </a>
Subsidium; nunc in nostra spes ultima dextra.</p>
<p><a name = "line17_199" id = "line17_199"> </a>
<a href = "#var17_199">Vertentur</a> signa, ut Patres statuere;
simulque</p>
<span class = "linenum">200</span>
<p><a name = "line17_200" id = "line17_200"> </a>
Et patriæ muros, et te servabimus, <a href =
"#var17_200">Hannon</a>.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_196" id = "not17_196" href = "#line17_196">196.</a>
Romani Carthaginem obpugnant.
&mdash;<i>Agenoreas portas</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>.
&mdash;<i>Rhœteia lancea</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_115">ad I,&nbsp;115</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_197" id = "not17_197" href = "#line17_197">197 sq.</a>
Hæc acerba cum ironia dicta esse, quis non videt? <i>Nunc</i> demum, in
rebus adflictis, etiam adversarii mei, qui auctores semper fuere, ne
quidquam mihi pecuniæ, vel milites in subplementum mitterentur, ad me
confugiunt; <i>nunc</i> demum videor iis et adpellor <i>decus
patriæ</i>, etc.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_200" id = "not17_200" href = "#line17_200">200.</a>
<i>et te, Hannon</i>, etsi odio semper capitali in me fueris: verba
generoso magnoque animo dignissima. Nec tamen cum Ern. crediderim, hunc
locum fere unicum in toto carmine esse, in quo poeta Livianum acumen non
solum adsequutus sit, sed et superaverit.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_201" id = "line17_201"> </a>
Hæc ubi detonuit, celsas e litore puppes</p>
<p><a name = "line17_202" id = "line17_202"> </a>
Propellit, multumque <a href = "#var17_202">gemens</a> movet æquore
classem.</p>
<p><a name = "line17_203" id = "line17_203"> </a>
Non terga est ausus <a href = "#var17_203">cedentum</a> invadere
quisquam,</p>
<p><a name = "line17_204" id = "line17_204"> </a>
Non revocare virum: cuncti præstare videntur,</p>
<span class = "linenum">205</span>
<p><a name = "line17_205" id = "line17_205"> </a>
Quod sponte abscedat, Superi, tandemque resolvat</p>
<span class = "pagenum">361</span>
<p><a name = "line17_206" id = "line17_206"> </a>
Ausoniam: ventos optant; et litora ab hoste</p>
<p><a name = "line17_207" id = "line17_207"> </a>
Nuda videre sat est: ceu flamina comprimit Auster</p>
<p><a name = "line17_208" id = "line17_208"> </a>
Quum fera, et abscedens reddit mare, navita parco</p>
<p><a name = "line17_209" id = "line17_209"> </a>
Interea voto non auras poscit amicas,</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_201" id = "not17_201" href = "#line17_201">201 sqq.</a>
Conf. Liv. XXX, 21 et 28, qui tamen lætitiam Romanorum etiam metu
minutam fuisse docet, omni belli mole in unum Scipionem inclinata.
&mdash;<i>detonuit</i>, de voce tonante imperatoris, ut de Pericle ap.
Aristoph. Acharn. 539, ἤστραπτ’, ἐβροντα, Lenz.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_204" id = "not17_204" href = "#line17_204">204 sq.</a>
Singulari deorum favore ac beneficio id effectum putant Romani. Hinc et
supplicatio decreta. Vid. Liv. l.l.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_205" id = "not17_205" href =
"#line17_205" title = "numerus deest">205.</a>&nbsp;<i>tandem
resolvat</i>, liberet a metu, ac possessione quasi imperioque. «Ex
diutina possessione Italiæ est detractus,»
<span class = "pagenum notes">361</span>
Liv. lib. XXX, cap. 20 extr. et Hannibalem, «post XVI annum ex Italia
decedentem, vacuam possessionem ejus reliquisse populo Rom.» ibid. c. 28
pr. Florus lib. II, cap. 6: «sic factum est, ut inhærentem atque
incubantem Italiæ extorqueret Hannibalem.» De his quoque vide
<i>Bossuet</i>, <i>Histoire universelle</i>, Part. I, epoc. 9; Part.
III, cap. 6; et <i>Montesquieu</i>, <i>Grandeur et décadence des
Romains</i>, cap. 5. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "not17_207" id = "not17_207" href =
"#line17_207">207&nbsp;seq.</a>
Solo discessu contenti sunt, non postulant commodum aut victoriam ab
hostibus: quam sententiam inprimis inlustrat sequens comparatio, quam
inter felicissimas numero; ita singula apte respondent, et sobrio ornatu
exposita sunt; Ern.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_208" id = "not17_208" href =
"#line17_208" title = "numerus deest">208.</a>&nbsp;<i>reddit</i>, ut
fuerat, tranquillum.
&mdash;<a name = "not17_209" id = "not17_209" href =
"#line17_209">209.</a>&nbsp;<i>auras amicas</i>, secundum ventum, ut ap.
Ovid. Trist. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">iv</span>, 17, et Met.
XIII, 440.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">210</span>
<p><a name = "line17_210" id = "line17_210"> </a>
Contentus caruisse Noto, pacemque quietam</p>
<p><a name = "line17_211" id = "line17_211"> </a>
Pro facili cursu <a href = "#var17_211">reputat</a> salis. Omnis in
altum</p>
<p><a name = "line17_212" id = "line17_212"> </a>
Sidonius <a href = "#var17_212">visus</a> converterat undique miles;</p>
<p><a name = "line17_213" id = "line17_213"> </a>
Ductor defixos Itala tellure tenebat</p>
<p><a name = "line17_214" id = "line17_214"> </a>
Intentus vultus, manantesque ora rigabant</p>
<span class = "linenum">215</span>
<p><a name = "line17_215" id = "line17_215"> </a>
Per tacitum lacrimæ, et suspiria crebra ciebat.</p>
<p><a name = "line17_216" id = "line17_216"> </a>
Haud secus ac patriam pulsus dulcesque penates</p>
<p><a name = "line17_217" id = "line17_217"> </a>
Linqueret, et tristes exsul traheretur in oras.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_210" id = "not17_210" href = "#line17_210">210 sq.</a>
<i>Notus</i> idem qui <a class = "crossref" href =
"#line17_207">v.&nbsp;207</a> <i>Auster</i> dicitur, ventus procellosus.
&mdash;<i>pacem salis pro facili cursu reputat</i>, h.e. contentus mari
tranquillo et periculo naufragii sublato, jam non statim postulat, ut
leni et felici cursu utatur; in quo ipso <i>parcum votum</i> cernitur;
Ern. Cf. Var. Lect. et Virgil. Æn. lib. V,&nbsp;848; «Mene salis placidi
vultum....» <span class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "not17_211" id = "not17_211" href =
"#line17_211">211&nbsp;sqq.</a>
Imitat. Lucan. III,&nbsp;3 sq. «Solus in Ionios spectabat navita
fluctus, Solus ab Hesperia non flexit lumina terra Magnus,» Pompeius.
&mdash;<a name = "not17_213" id = "not17_213" href =
"#line17_213">213... 217.</a>&nbsp;Silius expressit verba Livii, sup.
<a class = "crossref" href = "#not17_167">ad v.&nbsp;167</a> laudata. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_108">ad VIII, 108</a>;
<a class = "crossref" href = "bookXII.html#not12_594">XII, 594</a>.
&mdash;<a name = "not17_214" id = "not17_214" href =
"#line17_214">214,</a>&nbsp;<a name = "not17_215" id = "not17_215" href
= "#line17_215">215.</a> Cf Liv. XXX, 20 pr.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_218" id = "line17_218"> </a>
Ut vero adfusis puppes procedere ventis,</p>
<p><a name = "line17_219" id = "line17_219"> </a>
Et sensim cœpere procul subsidere montes,</p>
<span class = "pagenum">362</span>
<span class = "linenum">220</span>
<p><a name = "line17_220" id = "line17_220"> </a>
Nullaque jam Hesperia, et nusquam jam Daunia tellus;</p>
<p><a name = "line17_221" id = "line17_221"> </a>
Hæc secum infrendens: «Mentisne ego compos, et hoc nunc</p>
<p><a name = "line17_222" id = "line17_222"> </a>
<a href = "#var17_222">Indignus</a> reditu, qui memet finibus unquam</p>
<p><a name = "line17_223" id = "line17_223"> </a>
Amorim Ausoniæ? flagrasset subdita tædis</p>
<p><a name = "line17_224" id = "line17_224"> </a>
Carthago, et potius cecidisset <a href = "#var17_224">nomen</a>
Elissæ.</p>
<span class = "linenum">225</span>
<p><a name = "line17_225" id = "line17_225"> </a>
<a href = "#var17_225">Quid tunc? sat</a> compos, qui non ardentia
tela</p>
<p><a name = "line17_226" id = "line17_226"> </a>
A Cannis in templa tuli Tarpeia, Jovemque</p>
<p><a name = "line17_227" id = "line17_227"> </a>
Detraxi solio? sparsissem incendia montes</p>
<p><a name = "line17_228" id = "line17_228"> </a>
Per septem bello vacuos, gentique superbæ</p>
<p><a name = "line17_229" id = "line17_229"> </a>
Iliacum exitium et proavorum fata dedissem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_218" id = "not17_218" href = "#line17_218">218...
290.</a>
Poeta epicis coloribus exornavit iter maritimum Hannibalis, quod paucis
descripsit Liv. XXX, 25, 29.
&mdash;<a name = "not17_219" id = "not17_219" href =
"#line17_219">219.</a>&nbsp;<i>subsidere</i>, ut <i>decrescere</i>, ap.
Stat. Achill. II, 308
<span class = "pagenum notes">362</span>
al. et contra <i>crescere</i>; Drak. v.&nbsp;<a class = "crossref" href
= "bookIII.html#var3_157">ad III, 157 in Var. Lect.</a>
&mdash;<a name = "not17_220" id = "not17_220" href =
"#line17_220">220.</a>&nbsp;<i>Daunia tellus</i>; v.&nbsp;<a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_291">ad I,&nbsp;291</a>.
&mdash;<a name = "not17_221" id = "not17_221" href =
"#line17_221">221&nbsp;sqq.</a>
Silius expressit ac variavit locum Liv. XXX, 20 extr.
&mdash;<a href = "#line17_221">221, 223.</a>&nbsp;Mentis non compos sum,
neque hoc reditu indecoro indignus, qui sponte Italia decessi; Drak.
&mdash;<a name = "not17_223" id = "not17_223" href =
"#line17_223">223.</a>&nbsp;<i>subdita tædis</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_778">IV, 778</a>, ubi v. not. et
Var. Lect.
&mdash;<a name = "not17_224" id = "not17_224" href =
"#line17_224">224.</a>&nbsp;<i>Elissæ</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_81">ad I,&nbsp;81</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_225" id = "not17_225" href = "#line17_225">225.</a>
Conf. Var. Lect. Apud Liv. l.c. indignatur Hannibal, «quod non cruentum
ab Cannensi victoria militem Romam duxerit.» ... <i>Jovem</i>
Capitolinum <i>Detraxi solio</i>, δεινῶς de expugnatione Romae.
&mdash;<a name = "not17_227" id = "not17_227" href =
"#line17_227">227</a>&nbsp;<a name = "not17_228" id = "not17_228" href =
"#line17_227">sq.</a>
<i>septem montes</i>, colles Romæ.
&mdash;<i>vacuos bello</i>, præsidio destitutos, quia omnes milites
Cannensi prælio consumti fuerant; Ern.
&mdash;<a name = "not17_229" id = "not17_229" href =
"#line17_229">229.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_115">I,&nbsp;115</a>, et ibi not.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">230</span>
<p><a name = "line17_230" id = "line17_230"> </a>
Cur porro hæc angant? nunc, nunc invadere ferro</p>
<p><a name = "line17_231" id = "line17_231"> </a>
<a href = "#var17_231">Quis prohibet</a>, rursumque ad mœnia tendere
gressus?</p>
<p><a name = "line17_232" id = "line17_232"> </a>
Ibo; et, castrorum relegens monimenta meorum,</p>
<p><a name = "line17_233" id = "line17_233"> </a>
Qua via nota mihi est, remeabo Anienis ad undas.</p>
<p><a name = "line17_234" id = "line17_234"> </a>
<a href = "#var17_234">Flectite</a> in Italiam proras, avertite
classem.</p>
<span class = "linenum">235</span>
<p><a name = "line17_235" id = "line17_235"> </a>
<a href = "#var17_235">Faxo, ut</a> vallata revocetur Scipio Roma.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_230" id = "not17_230" href = "#line17_230">230.</a>
<i>Cur porro</i>, diutius, <i>hæc angant</i>, hæc cogitatio vexet ac
cruciet me meamque mentem, h.e. <i>invadere</i> Romam.
&mdash;<a name = "not17_231" id = "not17_231" href =
"#line17_231">231&nbsp;sqq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_540">XII, 540
sqq.</a>, <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_746">746&nbsp;seq.</a></p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_234" id = "not17_234" href = "#line17_234">234.</a>
<i>avertite</i> a cursu, quem huc usque tenuimus, et in diversa agite;
Drak.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_235" id = "not17_235" href = "#line17_235">235.</a>
<i>Roma vallata</i>, a me obpugnata. Eodem consilio Consules Rom. olim a
Capua abstrahere conabatur, de quo vid. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_493">XII, 493&nbsp;sq.</a></p>


<div class = "text">
<span class = "pagenum">363</span>
<p class = "indent">
<a name = "line17_236" id = "line17_236"> </a>
Talibus ardentem furiis Neptunus ut alto</p>
<p><a name = "line17_237" id = "line17_237"> </a>
Prospexit, vertique rates ad litora vidit,</p>
<p><a name = "line17_238" id = "line17_238"> </a>
Quassans cæruleum genitor caput æquora fundo</p>
<p><a name = "line17_239" id = "line17_239"> </a>
Eruit, et tumidum movet ultra litora pontum.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">363</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_236" id = "not17_236" href = "#line17_236">236...
290.</a>
Manifesta imitatio loci Virg. Æn. I,&nbsp;84 sqq. Similiter Hannibal
olim Romam vix relictam reverti constituerat, sup. <a class = "crossref"
href = "bookXIII.html#line13_1">XIII,&nbsp;1 sq.</a>, et quemadmodum
tunc Dasii monitis <a class = "crossref" href = "#line17_30">v.&nbsp;30
seq.</a>, absterritus fingitur, sic nunc tempestate a Neptuno ei
inmissa. Totum hoc commentum non a gravitate rei summorumque poetarum
exemplo ac more, neque consilium Romam redeundi ab Hannibalis persona
alienum est. In hujus quoque consilii fictionem facile incidere poterat
Silius, lecto Liv. XXX, 20 extr. Ita vero nodum sibi nexuerat vindice
dignum; et a quo aptius solvi is poterat, quam a Neptuno? nam in mari
erat Hannibal, et deus ille Scipioni favet, de quo v.&nbsp;<a class =
"crossref" href = "bookXV.html#not15_159">ad XV, 159 sq.</a> et sup.
<a class = "crossref" href = "#line17_50">v.&nbsp;50 sq.</a> Neque tamen
diffiteor, nimium poetæ fuisse doctrinæ artisque ostentandæ studium.
<a class = "crossref" href = "#line17_236">XVII, 236&nbsp;sq.</a>
&mdash;Hujus tempestatis nullam mentionem facit Livius, nisi forte
<i>jactationem maritimam</i>, lib. XXX, 29 pr. eo referas; Lenz.
&mdash;<i>ardentem furiis</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_32">I,&nbsp;32</a>.
&mdash;<i>alto</i>, ex imo maris, regia sua (unde <a class = "crossref"
href = "#line17_242">v.&nbsp;242</a>: <i>regna intima</i> Neptuni, et
<a class = "crossref" href = "#line17_244">v.&nbsp;244</a>: <i>Oceani
caput</i>) <i>prospexit</i>, ut Virg. Æn. I,&nbsp;126.
&mdash;<a name = "not17_238" id = "not17_238" href =
"#line17_238">238&nbsp;sq.</a>
<i>Quassans caput</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_298">ad I,&nbsp;298</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookVI.html#not6_600">VI, 600</a>.
&mdash;<i>genitor</i>, v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_606">ad I,&nbsp;606</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookIII.html#var3_126">III, 126 in Var. Lect.</a>
&mdash;<i>æquora fundo Eruit</i>, ut apud Virg. Æneid. lib. I, cap. 84,
125; II, 419.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">240</span>
<p><a name = "line17_240" id = "line17_240"> </a>
Extemplo ventos, imbresque, <a href = "#var17_240">et rupe</a>
procellas</p>
<p><a name = "line17_241" id = "line17_241"> </a>
Concitat Æolias, ac nubibus æthera condit.</p>
<p><a name = "line17_242" id = "line17_242"> </a>
Tum, penitus telo molitus regna tridenti</p>
<p><a name = "line17_243" id = "line17_243"> </a>
Intima, ab occasu Tethyn inpellit et ortu,</p>
<p><a name = "line17_244" id = "line17_244"> </a>
Ac totum Oceani turbat caput. Æquora surgunt</p>
<span class = "linenum">245</span>
<p><a name = "line17_245" id = "line17_245"> </a>
Spumea, et inlisu scopulus tremit omnis aquarum.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_241" id = "not17_241" href = "#line17_241">241.</a>
Epitheton <i>Æolias</i> tam ad <i>rupem</i>, montem antrumque Æoli, quam
ad procellas spectat. Cf. Virg. Æn. I,&nbsp;51 sq. ac sup. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_193">I,&nbsp;193</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookIX.html#line9_491">IX, 491&nbsp;seq.</a>
&mdash;<i>nubibus æthera condit</i>, hæc ita depingit <i>Voltaire</i>,
<i>Henriade, chant I</i>:</p>

<div class = "verse ital">
<p>L’astre brillant du jour à l’instant s’obscurcit;</p>
<p>L’air siffle, le ciel gronde, et l’onde au loin mugit;</p>
<p>Les vents sont déchaînés sur les vagues émues;</p>
<p>La foudre étincelante éclate dans les nues, etc.</p>
</div>

<p class = "notes">
Virg. l.c. longe utrique præstat. <span class =
"smallcaps">Ed.</span></p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_242" id = "not17_242" href = "#line17_242">242.</a>
<i>molitus</i>, movens. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_645">ad I,&nbsp;645</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookV.html#not5_385">V,&nbsp;385</a>.
&mdash;<a name = "not17_243" id = "not17_243" href =
"#line17_243">243.</a>&nbsp;<i>Tethyn</i>, ut <a class = "crossref" href
= "bookIII.html#line3_60">III, 60</a>, ubi v. Var. Lect.</p>


<div class = "text">
<span class = "pagenum">364</span>
<p class = "indent">
<a name = "line17_246" id = "line17_246"> </a>
Primus, se adtollens Nasamonum sedibus, Auster</p>
<p><a name = "line17_247" id = "line17_247"> </a>
Nudavit Syrtim conrepta nubilus unda.</p>
<p><a name = "line17_248" id = "line17_248"> </a>
Insequitur sublime ferens nigrantibus alis</p>
<p><a name = "line17_249" id = "line17_249"> </a>
Abruptum Boreas ponti latus: intonat <a href = "#var17_249">acer</a></p>
<span class = "linenum">250</span>
<p><a name = "line17_250" id = "line17_250"> </a>
Discordi flatu, et partem rapit æquoris, Eurus.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">364</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_246" id = "not17_246" href = "#line17_246">246</a>
<a name = "not17_247" id = "not17_247" href = "#line17_246">sq.</a>
Cf. Virg. Æn. I,&nbsp;84 sq., ibique Heyne in Exc. III. Pro Africo
Silius bene substituit <i>Boream</i>, a Marone omissum: nam eo
potissimum classis ab Italia ad Africæ litora rejicienda erat. Ernesti
hunc locum ita taxat: «Recensus ventorum ut per se ambitiosum studium
ornandi prodit, ita, quod totus hic furor non parem sibi eventum habuit,
aliquid exinde vani tumoris ille omnis locus traxit.» Enimvero ventorum
in tempestate præcipuæ partes sunt, neque omnes h.l. recensentur. Eos
autem «omnes in unam tempestatem congregari posse» negavit quidem et
olim Seneca Nat. Qu. V,&nbsp;16, at v. Heyne l.l.
&mdash;<i>Auster</i>, qui <a class = "crossref" href =
"#line17_255">v.&nbsp;255</a> <i>Notus</i> dicitur, <i>se adtollens
Nasamonum sedibus</i>, flans ex Africa. <i>Nasamones</i> prope Syrtim
majorem incolunt (cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_408">I,&nbsp;408</a>), et <i>Syrtes</i> potissimum
<i>Noto execitantur</i>, h.e. vexantur, ut utar verbis Horat. Epod. IX,
31.
&mdash;<i>Auster Nudavit Syrtim unda</i>, h.e. a Syrtibus undas repellit
et longe agit, ut apud Lucan. I,&nbsp;498 sq., et IX, 320&nbsp;sq.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_248" id = "not17_248" href = "#line17_248">248.</a>
<i>alis</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_589">I,&nbsp;589</a>.
&mdash;<a name = "not17_249" id = "not17_249" href =
"#line17_249">249.</a>&nbsp;<i>ponti latus</i>, quod mox <i>partem
æquoris</i> poeta dixit.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_251" id = "line17_251"> </a>
Hinc rupti reboare poli, atque hinc crebra micare</p>
<p><a name = "line17_252" id = "line17_252"> </a>
Fulmina, et in classem ruere inplacabile cælum.</p>
<p><a name = "line17_253" id = "line17_253"> </a>
Consensere ignes, nimbique, et fluctus, et ira</p>
<p><a name = "line17_254" id = "line17_254"> </a>
Ventorum, noctemque freto inposuere tenebræ.</p>
<span class = "linenum">255</span>
<p><a name = "line17_255" id = "line17_255"> </a>
Ecce, intorta Noto, <a href = "#var17_255">veniensque a rupe</a>
procella</p>
<p><a name = "line17_256" id = "line17_256"> </a>
Antennæ inmugit, stridorque inmite rudentum</p>
<p><a name = "line17_257" id = "line17_257"> </a>
Sibilat, ac similem monti, <a href = "#var17_257">nigrante
profundo</a>,</p>
<span class = "pagenum">365</span>
<p><a name = "line17_258" id = "line17_258"> </a>
Ductoris frangit super ora <a href = "#var17_258">trementia</a>
fluctum.</p>
<p><a name = "line17_259" id = "line17_259"> </a>
Exclamat, volvens oculos cæloque fretoque:</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_251" id = "not17_251" href = "#line17_251">251.</a>
<i>rupti poli</i>, ruptus polus, cælum. Conf. <a class = "crossref" href
= "bookI.html#not1_135">ad I,&nbsp;135</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_252" id = "not17_252" href =
"#line17_252" title = "numerus deest">252.</a>&nbsp;<i>ruere cælum</i>;
v.&nbsp;<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_251">ad
I,&nbsp;251</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#not16_650">XVI, 650</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_255" id = "not17_255" href = "#line17_255">255.</a>
<i>a rupe</i> Æoli, ut <a class = "crossref" href =
"#line17_240">v.&nbsp;240</a>. At. v. Var. Lect.
&mdash;<a name = "not17_256" id = "not17_256" href =
"#line17_256">256.</a>&nbsp;<i>stridor rudentum</i>, ut ap. Virg. Æn.
I,&nbsp;87.
&mdash;<a name = "not17_257" id = "not17_257" href =
"#line17_257">257&nbsp;seq.</a>
<i>similem monti
<span class = "pagenum notes">365</span>
fluctum</i>, ut ap. Virg. Æn. I,&nbsp;105 et, quos Drakenb. laudavit,
Ovid. Met XV, 409; Hom. Odyss. γ, 290; λ, 242. Cf. Heins. ad Ovid. Met.
XI, 538.
&mdash;<i>nigrante profundo</i>, mari, ut <a class = "crossref" href =
"#line17_269">v.&nbsp;269</a> <i>atris æquoris aggeribus</i>, et μελάνει
πόντος, vel κῦμα κελαινὸν et πορφύρεον, ap. Hom. Iliad. η, 64; ι, 6;
Odyss. λ, 242; Drak.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_258" id = "not17_258" href =
"#line17_258" title = "numerus deest">258.</a>&nbsp;<i>Ductoris</i>,
Hannibalis.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_259" id = "not17_259" href = "#line17_259">259...
267.</a>
Manifesta imitatio Virgil. Æneid. I,&nbsp;92... 101, ubi v. Heyne. Conf.
omnino sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_705">ad II,
705</a>; <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_123">III,
123</a>, et <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_669">IV,
669&nbsp;sqq.</a>
&mdash;<i>volvens oculos cælo</i> ad vel in cælum, ut <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_1">I,&nbsp;1</a>, <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_277">277</a>, <a class = "crossref"
href = "bookI.html#line1_370">370</a>, <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_508">508</a> et al.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">260</span>
<p class = "indent">
<a name = "line17_260" id = "line17_260"> </a>
«Felix, o frater, Divisque æquate cadendo,</p>
<p><a name = "line17_261" id = "line17_261"> </a>
Hasdrubal! egregium fortis cui dextera in armis</p>
<p><a name = "line17_262" id = "line17_262"> </a>
Pugnanti peperit letum, et cui fata dedere,</p>
<p><a name = "line17_263" id = "line17_263"> </a>
Ausoniam extremo tellurem adprendere morsu.</p>
<p><a name = "line17_264" id = "line17_264"> </a>
At mihi Cannarum campis, ubi Paulus, <a href = "#var17_264">ubi
illæ</a></p>
<span class = "linenum">265</span>
<p><a name = "line17_265" id = "line17_265"> </a>
Egregiæ obcubuere animæ, dimittere vitam</p>
<p><a name = "line17_266" id = "line17_266"> </a>
Non licitum: vel, quum ferrem in Capitolia flammas,</p>
<p><a name = "line17_267" id = "line17_267"> </a>
<a href = "#var17_267">Tarpeio</a> Jovis ad manes descendere telo.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_261" id = "not17_261" href = "#line17_261">261.</a>
<i>fortis dextera</i> Claudii Neronis. Vid. supra <a class = "crossref"
href = "bookXV.html#line15_775">XV, 775... 804</a>.
&mdash;<a name = "not17_263" id = "not17_263" href =
"#line17_263">263.</a>&nbsp;<i>tellurem adprendere morsu</i>, ut
<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_526">V,&nbsp;526</a>, ubi v.
not.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_267" id = "not17_267" href = "#line17_267">267.</a>
<i>Tarpeio Jovis telo</i>, h.e. Tarpeii Jovis fulmine. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_253">I,&nbsp;253</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookIX.html#line9_538">IX, 538</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_268" id = "line17_268"> </a>
Talia dum mæret, diversis flatibus acta</p>
<p><a name = "line17_269" id = "line17_269"> </a>
In geminum ruit unda latus, puppimque sub atris</p>
<span class = "linenum">270</span>
<p><a name = "line17_270" id = "line17_270"> </a>
Æquoris aggeribus tenuit, ceu turbine mersam.</p>
<p><a name = "line17_271" id = "line17_271"> </a>
Mox, nigris <a href = "#var17_271">altæ pulsa exundantis arenæ</a></p>
<p><a name = "line17_272" id = "line17_272"> </a>
Vorticibus, ratis æthereas remeavit ad auras,</p>
<p><a name = "line17_273" id = "line17_273"> </a>
Et fluctus supra, vento librante, pependit.</p>
<p><a name = "line17_274" id = "line17_274"> </a>
At geminas Notus in scopulos atque horrida saxa</p>
<span class = "pagenum">366</span>
<span class = "linenum">275</span>
<p><a name = "line17_275" id = "line17_275"> </a>
Dura sorte rapit (miserandum et triste!) biremes.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_268" id = "not17_268" href = "#line17_268">268</a>
<a name = "not17_269" id = "not17_269" href = "#line17_268">sq.</a>
Imitat. Virg. Æn. I,&nbsp;102 seq. Scena densis coloribus picta, sed non
sine doctrina et acumine, quod utrumque hoc inprimis loco commendatur.
Ern.
&mdash;<i>diversis flatibus</i>, contrariis ventis, <i>acta</i>,
inpulsa, <i>unda ruit in geminum</i>, utrumque, <i>latus</i> navis
Hannibalis.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_270" id = "not17_270" href =
"#line17_270" title = "numerus deest">270.</a>&nbsp;Ita navis veluti
inter duos <i>aggeres mersa</i> tenebatur; Ern. Conf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_265">ad I,&nbsp;265</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_273" id = "not17_273" href = "#line17_273">273.</a>
Conf. Virg. Æneid. I,&nbsp;106.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_274" id = "not17_274" href = "#line17_274">274.</a>
Cf. Virg. Æn. I,&nbsp;108.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_276" id = "line17_276"> </a>
Increpuere ictu proræ; tum murice acuto</p>
<p><a name = "line17_277" id = "line17_277"> </a>
Dissiliens sonuit, rupta compage, carina.</p>
<p><a name = "line17_278" id = "line17_278"> </a>
<a href = "#var17_278">Hic</a> varia ante oculos facies: natat æquore
toto</p>
<p><a name = "line17_279" id = "line17_279"> </a>
Arma inter, galeasque virum, cristasque rubentes,</p>
<span class = "linenum">280</span>
<p><a name = "line17_280" id = "line17_280"> </a>
Florentis <a href = "#var17_280">Capuæ gaza</a>, et seposta triumpho</p>
<p><a name = "line17_281" id = "line17_281"> </a>
Laurens præda <a href = "#var17_281">ducis</a>, tripodes, mensæque
Deorum,</p>
<p><a name = "line17_282" id = "line17_282"> </a>
Cultaque nequidquam miseris simulacra Latinis.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">366</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_276" id = "not17_276" href = "#line17_276">276.</a>
<i>murice acuto</i>, ut ap. Virg. Æneid. V,&nbsp;205, ubi Servius:
«murex, saxi acumen, eminens per tranquillitatem.» Isidor. Orig. lib.
XVI, cap.&nbsp;3: «murices, petræ in litore, similes muricibus vivis,
acutissimæ et navibus perniciosissimæ.» Cf. et Non Marcell. h.v.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_278" id = "not17_278" href = "#line17_278">278.</a>
Silius exornavit verba Virg. Æn. I,&nbsp;119, et VIII, 540.
&mdash;<a name = "not17_279" id = "not17_279" href =
"#line17_279">279.</a>&nbsp;<i>cristas rubentes</i>, ut <i>atras
jubas</i>, <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_165">V,&nbsp;165</a>, ubi v. not.
&mdash;<a name = "not17_280" id = "not17_280" href =
"#line17_280">280.</a>&nbsp;<i>Capuæ</i>, ubi Hannibal olim
hibernaverat.
&mdash;<i>seposta</i>, reservata, <i>triumpho ducis</i>, Hannibalis.
&mdash;<a name = "not17_281" id = "not17_281" href =
"#line17_281">281&nbsp;sq.</a>
Hæc potissimum ad spoliatum Feroniæ templum (v.&nbsp;<a class =
"crossref" href = "bookXIII.html#line13_84">XIII, 84 seq.</a>) referenda
esse, jam ante nos videre Mars. et Cell.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_283" id = "line17_283"> </a>
Quum Venus, emoti facie conterrita ponti,</p>
<p><a name = "line17_284" id = "line17_284"> </a>
Talibus adloquitur regem maris: «Hoc satis iræ</p>
<span class = "linenum">285</span>
<p><a name = "line17_285" id = "line17_285"> </a>
Interea, genitor: satis ad majora minarum.</p>
<p><a name = "line17_286" id = "line17_286"> </a>
Cetera parce, precor, pelago: ne tollat acerba</p>
<p><a name = "line17_287" id = "line17_287"> </a>
Hoc Carthago decus, nullo superabile bello</p>
<p><a name = "line17_288" id = "line17_288"> </a>
Progenuisse caput, nostrosque in funera Pœni</p>
<p><a name = "line17_289" id = "line17_289"> </a>
Æneadas undis <a href = "#var17_289">totoque</a> eguisse profundo.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_284" id = "not17_284" href = "#line17_284">284 sq.</a>
<i>Hoc satis iræ... ad majora</i>, h.e. tantas tempestates concitasti,
quæ vel majoribus rebus, quam ejiciendo ex Italiæ finibus Hannibali
subfecissent; Lenz.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_285" id = "not17_285" href =
"#line17_285" title = "numerus deest">285.</a>&nbsp;<i>genitor</i>, ut
sup. <a class = "crossref" href = "#line17_238">v.&nbsp;238</a> (ubi v.
not.), vel quia Venus e spuma maris nata, Ἀφροδίτη, Ποντία, Ἀναδυομένη,
Ποντογένεια, Θαλασσίγονος, ἁλιγενὴς. Cf. Heyne ad Virg. Æn. V,&nbsp;800
sq., et Jani ad Hor. Od. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">iii</span>,&nbsp;1; III, <span class =
"smallcaps">xxvi</span>,&nbsp;5.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_286" id = "not17_286" href = "#line17_286">286 sq.</a>
Scite a poeta hæc cogitata sunt veluti prætextus loco, et digna Dea
Pœnis infesta, <i>ne tollat</i>, extollat, efferat <i>Carthago hoc
decus</i>, et honori sibi ducat, quod <i>nullo bello superabilem</i>
heroem <i>progenuerit</i> Hannibalem, ad cujus <i>funus</i> et mortem
Romani <i>undis eguerint</i>, quippe quem non alio modo conficere et
superare potuerint; Ern.
&mdash;<a name = "not17_289" id = "not17_289" href =
"#line17_289">289.</a>&nbsp;<i>Æneadas</i>, Romanos, <i>nostros</i>;
quia iis et Venus favet, et Neptunus, de quo vide <a class = "crossref"
href = "#not17_236">ad v.&nbsp;236 seq.</a> et ad Virgil. Æn. V,
<span class = "pagenum notes">367</span>
804: «Nec minor in terris Æneæ mihi cura tui.» <span class =
"smallcaps">Ed.</span></p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">367</span>
<span class = "linenum">290</span>
<p><a name = "line17_290" id = "line17_290"> </a>
Sic Venus: et tumidi considunt gurgite fluctus;</p>
<p><a name = "line17_291" id = "line17_291"> </a>
Obviaque adversis propellunt agmina <a href =
"#var17_291">castris</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_290" id = "not17_290" href = "#line17_290">290 seq.</a>
Recte, puto, Ernesti: «Ecce grandem poetæ saltum, qualem in toto carmine
vix similem fecit! Fluctus considunt, Hannibal e regione castrorum
Scipionis aciem collocat, et milites ad prælium excitat. Non miror,
Barthium (Adv. XV,&nbsp;7), N.&nbsp;Heins. et Drak. de lacuna cogitasse,
quam tamen hic non esse, mihi persuasum est. Novi enim poetam scenas
repente mutantem, narrationis emblemata et fragmina conglutinantem.»
Suffragatur Lefeb. qui tamen abruptum hunc transitum perperam probat ac
defendit his verbis: «Nil deest hic certissime: non enim scribit
itinerarium, vel diarium poeta.» Silius prætermissis omnibus iis, quæ
Polyb. XV,&nbsp;3... 8, et Livius XXX, 25, et 29... 31, memorant,
repente ad nobilissimum illud prælium progreditur, quo confectum est hoc
bellum. De memorabili hoc prælio audiamus viros doctissimos;
<i>Bossuet</i>, <i>Histoire universelle</i>, part. III, cap. 6: «Mais
l’habileté d’Annibal ne pouvait pas soutenir Carthage, lorsqu’attaquée
dans ses murailles par un général comme Scipion, elle se trouva sans
force: il fallut rappeler Annibal à qui il ne restait plus que des
troupes affaiblies plus par leurs propres victoires que par celles des
Romains, et qui achevèrent de se ruiner par la longueur du voyage. Ainsi
Annibal fut battu; et Carthage, autrefois maîtresse de toute l’Afrique,
de la mer Méditerranée, et de tout le commerce de l’univers, fut
contrainte de subir le joug que Scipion lui imposa.» <i>Montesquieu</i>,
<i>Grandeur et décad. des Romains</i>, cap. 5: «Tout ce que peut faire
un grand homme d’état et un grand capitaine, Annibal le fit pour sauver
sa patrie; n’ayant pu porter Scipion à la paix, il donna une bataille où
la fortune sembla prendre plaisir à confondre son habileté, son
expérience, et son bon sens.» <span class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<i>fluctus</i> pacati, seu tranquilli agunt, adpellunt classem ad
aram (f. oram) Carthaginis, ubi obviam eunt castris Romanorum; Lenz.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_292" id = "line17_292"> </a>
Dux vetus armorum, scitusque adcendere corda</p>
<span class = "pagenum">368</span>
<p><a name = "line17_293" id = "line17_293"> </a>
Laudibus, ignifero mentes furiabat in iram</p>
<p><a name = "line17_294" id = "line17_294"> </a>
Hortatu, decorisque urebat pectora flammis.</p>
<span class = "linenum">295</span>
<p><a name = "line17_295" id = "line17_295"> </a>
«<a href = "#var17_295">Tu mihi Flaminii portas rorantia cæsi</a></p>
<p><a name = "line17_296" id = "line17_296"> </a>
Ora ducis: nosco dextram: tu primus in ictus</p>
<p><a name = "line17_297" id = "line17_297"> </a>
Ingentis Pauli ruis, ac defigis in ossa</p>
<p><a name = "line17_298" id = "line17_298"> </a>
Mucronem; tibi pugnacis gestantur opima</p>
<p><a name = "line17_299" id = "line17_299"> </a>
Marcelli: Gracchusque cadens tibi <a href = "#var17_299">proluit</a>
ensem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_292" id = "not17_292" href = "#line17_292">292...
337.</a>
Hæc Hannibalis oratio, quam castris ab Adrumeto Zamam translatis ad
milites habuit, quæque est enumeratio ac recensus rerum a se gestarum,
efficta est ex Liv. XXX, 32, et Polyb. XV, 11: quos imitatus est
feliciter Cl. Firm. <span class = "smallcaps">Didot</span>, in Tragœdia
cui nomen, <span class = "smallcaps">Annibal</span>. <span class =
"smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<i>Dux vetus armorum</i>; v. ad, 530.
<span class = "pagenum notes">368</span>
Luxuriantis ingenii verba.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_293" id = "not17_293" href =
"#line17_293" title = "numerus deest">293.</a>&nbsp;<i>furiabat</i>;
v.&nbsp;<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_617">ad VII,
617</a>.
&mdash;<i>ignifero hortatu</i>, ut <i>flammis decoris</i>, et
<i>urere</i>, ac <i>adcendere</i> pro excitare. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookVI.html#not6_332">ad VI, 332</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookXVI.html#not16_513">XVI, 513</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_295" id = "not17_295" href = "#line17_295">295 sq.</a>
Silius definite extulit et exornavit verba Liv. l.l. «Pœnus sedecim
annorum in terra Italia res gestas, tot duces Romanos, tot exercitus
occidione occisos, et sua cuique decora, ubi ad insignem alicujus pugnas
memoria militem venerat, referebat.»
&mdash;<i>Flaminii cæsi</i>; cf. Var. Lect. et sup. <a class =
"crossref" href = "bookV.html#line5_655">V,&nbsp;655&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>portas</i>, ut mox <i>ruis</i>, <i>defigis</i> et alia pro
<i>portasti</i>, <i>ruisti</i>, etc.
&mdash;<a name = "not17_297" id = "not17_297" href =
"#line17_297">297.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_304">X,&nbsp;304&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not17_298" id = "not17_298" href =
"#line17_298">298.</a>&nbsp;<i>opima</i> spolia <i>tibi</i>, a te
<i>gestantur</i>, occiso <i>Marcello</i>; vid. <a class = "crossref"
href = "bookXIV.html#not14_141">ad XIV, 142</a>. Ipse Marcellus olim hæc
spolia tulerat (v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_133">ad I,&nbsp;133</a>); quo poeta simul respexisse
videtur. De morte <i>Marcelli</i>, v. sup. <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#line15_334">XV, 334... 380</a>, et de morte <i>Gracchi</i>,
<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_475">XII,
475&nbsp;seq.</a>
&mdash;<a name = "not17_299" id = "not17_299" href =
"#line17_299">299.</a>&nbsp;<i>proluit</i>, ut apud Stat. Theb. VIII,
711. Cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_166">IV,
166</a>; <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_663">VII,
663</a>.
&mdash;<i>tibi</i>, tuum <i>ensem</i>, a te cæsus.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">300</span>
<p><a name = "line17_300" id = "line17_300"> </a>
Ecce manus, quæ te pulsantem, belliger Appi,</p>
<span class = "pagenum">369</span>
<p><a name = "line17_301" id = "line17_301"> </a>
Mœnia sublimis Capuæ de culmine muri</p>
<p><a name = "line17_302" id = "line17_302"> </a>
Excelso fusa moribundum <a href = "#var17_302">propulit</a> hasta.</p>
<p><a name = "line17_303" id = "line17_303"> </a>
Ecce aliud fulmen dextræ, quo nobile nomen</p>
<p><a name = "line17_304" id = "line17_304"> </a>
Fulvius excepit non unum pectore vulnus.</p>
<span class = "linenum">305</span>
<p><a name = "line17_305" id = "line17_305"> </a>
Huc prima te siste acie, cui consul in armis</p>
<p><a name = "line17_306" id = "line17_306"> </a>
Crispinus cecidit: me tu <a href = "#var17_306">comitare</a> per
hostes,</p>
<p><a name = "line17_307" id = "line17_307"> </a>
Qui nobis (memini) ad Cannas lætissimus iræ</p>
<p><a name = "line17_308" id = "line17_308"> </a>
Servili fers ora ducis subfixa veruto.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_300" id = "not17_300" href = "#line17_300">300.</a>
<i>Appius</i> Claudius consul in obpugnatione Capuæ vulneratus, et post
deditionem
<span class = "pagenum notes">369</span>
hujus urbis mortuus. Vide Liv. XXVI,&nbsp;6, 16.
&mdash;<a name = "not17_301" id = "not17_301" href =
"#line17_301">301.</a>&nbsp;<i>Capuæ sublimis</i>, ut <i>Capuæ altæ</i>,
sup. <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_626">XVI,
626</a>.
&mdash;<a name = "not17_302" id = "not17_302" href =
"#line17_302">302.</a>&nbsp;<i>fusa hasta</i>; vid. supra <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_267">ad I,&nbsp;267</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_303" id = "not17_303" href = "#line17_303">303.</a>
De <i>Fulvio</i>, v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_469">XII, 469 sqq.</a> Laus virtutis, qua indignus
est, ei tribuitur, in gratiam militum, a quibus victus est.
&mdash;<i>fulmen dextræ</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_421">ad I,&nbsp;421</a>.
&mdash;<i>nobile nomen</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_729">ad IV, 729</a>; <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_439">VIII, 439</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#not12_470">XII, 470</a>.
&mdash;<a name = "not17_304" id = "not17_304" href =
"#line17_304">304.</a>&nbsp;<i>excepit pectore vulnus</i>; v.&nbsp;<a
class = "crossref" href = "bookV.html#not5_594">ad V,&nbsp;594</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_306" id = "not17_306" href = "#line17_306">306.</a>
De <i>Crispino</i>, vid. sup. <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#line15_345">XV, 345</a>.
&mdash;Proprie non <i>cecidit</i> in pugna, sed ex vulnere mox post
pugnam mortuus est. Vid. Liv. XXVII, 33.
&mdash;<a name = "not17_307" id = "not17_307" href =
"#line17_307">307.</a>&nbsp;<i>lætus iræ</i>, qui lætatur hoste
interfecto, qui sibi gratulatur eventum, quem ira et atrocitas pugnandi
habuit; Ern.
&mdash;<a name = "not17_308" id = "not17_308" href =
"#line17_308">308.</a>&nbsp;De <i>Servilio</i>, v.&nbsp;<a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#not8_664">ad VIII, 664</a>, et <a class
= "crossref missing" href = "bookX.html#line10_222" title = "recte 222">X,&nbsp;223&nbsp;sq.</a></p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_309" id = "line17_309"> </a>
«Cerno flagrantes oculos; vultumque timendum</p>
<span class = "linenum">310</span>
<p><a name = "line17_310" id = "line17_310"> </a>
Non ipso minus ense tuum, fortissime Pœnum</p>
<p><a name = "line17_311" id = "line17_311"> </a>
O juvenis: qualem vidi, quum flumine sævo</p>
<p><a name = "line17_312" id = "line17_312"> </a>
Insignis Trebiæ complexum ingentibus ulnis</p>
<p><a name = "line17_313" id = "line17_313"> </a>
Mersisti fundo luctantem vana tribunum.</p>
<p><a name = "line17_314" id = "line17_314"> </a>
At tu, qui gelidas Ticini primus ad undas</p>
<span class = "linenum">315</span>
<p><a name = "line17_315" id = "line17_315"> </a>
Scipiadæ patris tinxisti sanguine ferrum,</p>
<p><a name = "line17_316" id = "line17_316"> </a>
Incepta exsequere, et nati mihi redde cruorem.</p>
<p><a name = "line17_317" id = "line17_317"> </a>
Horrescamne ipsos, <a href = "#var17_317">veniant</a> ad prælia,
Divos,</p>
<p><a name = "line17_318" id = "line17_318"> </a>
<a href = "#var17_318">Quum stetis turmæ</a>, vidi certantia cælo</p>
<span class = "pagenum">370</span>
<p><a name = "line17_319" id = "line17_319"> </a>
Quas juga calcantes summas volitare per Alpes?</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_309" id = "not17_309" href = "#line17_309">309.</a>
<i>flagrantes oculos</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_126">ad I,&nbsp;126</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookV.html#not5_275">V,&nbsp;275</a>.
&mdash;<a name = "not17_311" id = "not17_311" href =
"#line17_311">311&nbsp;sq.</a>
Cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_589">IV,
589&nbsp;sq.</a></p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_314" id = "not17_314" href = "#line17_314">314.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_445">IV,
445&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not17_315" id = "not17_315" href =
"#line17_315">315.</a>&nbsp;<i>Scipiadæ</i>; v.&nbsp;<a class =
"crossref" href = "bookVII.html#not7_106">ad VII, 106</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_317" id = "not17_317" href = "#line17_317">317.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_56">ad I,&nbsp;56
sq.</a> et h.l. Var. Lect.
&mdash;<a name = "not17_318" id = "not17_318" href =
"#line17_318">318.</a>&nbsp;«Quum stetis, turmæ, quas calcantes juga
certantia cælo,
<span class = "pagenum notes">370</span>
vidi volitare, etc.» Hic est ordo verborum.
&mdash;<i>stetis</i>, intrepidæ ac inmobiles; vel maneatis in acie, quod
τῷ <i>fugere</i> obponitur (v. Ernesti clav. Cic.); vel stetis in gradu,
quod propr. de gladiatoribus dicitur. Lefeb. positum putat pro <i>contra
stetis</i>, ut mox <a class = "crossref" href =
"#line17_324">v.&nbsp;324 sqq.</a>, et Virg. Æneid. V,&nbsp;414, vel
ἀντίοι ἵστανται, ap. Hom. Iliad. XII, 44.
&mdash;<a name = "not17_319" id = "not17_319" href =
"#line17_319">319.</a>&nbsp;<i>juga</i> Alpium <i>certantia</i>,
altitudine, cum <i>cælo</i>. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_234">ad I,&nbsp;234</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_2">IV,&nbsp;2</a>, <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_742">742</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_136">XI, 136</a>, <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#not11_217">217</a>; <a class = "crossref missing" href =
"bookXII.html#not12_72" title = "recte 72">XII, 73</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">320</span>
<p><a name = "line17_320" id = "line17_320"> </a>
Quum videam, quorum ferro manibusque capaces</p>
<p><a name = "line17_321" id = "line17_321"> </a>
Arsere Argyripæ campi, num segnior ibis</p>
<p><a name = "line17_322" id = "line17_322"> </a>
Nunc mihi, qui primus torques in mœnia telum</p>
<p><a name = "line17_323" id = "line17_323"> </a>
Dardana, nec nostræ <a href = "#var17_323">facilis</a> concedere
laudi?</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_320" id = "not17_320" href = "#line17_320">320 seq.</a>
<i>Argyripæ campi</i>, campus Cannensis in Apulia. Vid. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#not4_554">ad IV, 554</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookXIII.html#var13_30">XIII, 30, in Var. Lect.</a>
&mdash;<i>campi capaces</i>, ingentes, qui magnam hominum multitudinem
continere possunt; Drakenb. Nam multa ibi hominum millia pugnarunt ac
ceciderunt.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_321" id = "not17_321" href =
"#line17_321" title = "numerus deest">321.</a>&nbsp;<i>Arsere campi
ferro</i> ignique vastati; Mars. refulgentes armis, ut ap. Virg. Æn. XI,
602.
&mdash;<i>campi armis ardent</i>; Ern. Ego malim intelligere
<i>flagrantes sanguine</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_126">I,&nbsp;126</a> (ubi v. not.), vel <i>fulgentes
strage</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#line7_486">VII, 486</a>.
&mdash;<a name = "not17_322" id = "not17_322" href =
"#line17_322">322&nbsp;sq.</a>
<i>mœnia Dardana</i>, Romana, Romam. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_565">XII, 565&nbsp;sq.</a></p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_324" id = "line17_324"> </a>
«<a href = "#var17_324">Te vero, te, te exstimulem</a>; qui fulmina
contra,</p>
<span class = "linenum">325</span>
<p><a name = "line17_325" id = "line17_325"> </a>
Et nimbos, tonitrusque, ac summi numinis iras</p>
<p><a name = "line17_326" id = "line17_326"> </a>
Quum starem, perferre ferox hæc <a href = "#var17_326">vana</a>
jubebas</p>
<p><a name = "line17_327" id = "line17_327"> </a>
Nubila, et ante ducem Capitolia celsa petebas?</p>
<p><a name = "line17_328" id = "line17_328"> </a>
Quid vos, quîs claro <a href = "#var17_328">deletum</a> est Marte
Saguntum,</p>
<span class = "pagenum">371</span>
<p><a name = "line17_329" id = "line17_329"> </a>
Exhorter, quos nobilitant primordia belli?</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_324" id = "not17_324" href = "#line17_324">324...
327.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_605">XII,
605&nbsp;seq.</a>
&mdash;<a name = "not17_326" id = "not17_326" href =
"#line17_326">326.</a>&nbsp;Ipse putius Hannibal fulmina <i>vana
docebat</i>, sup. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_627">XII, 627 seq.</a> propter quem fulminis
contemtum nunc milites laudantur.</p>

<span class = "pagenum notes">371</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_329" id = "not17_329" href = "#line17_329">329.</a>
<i>primordia belli</i>; cf. inf. <a class = "crossref" href =
"#line17_495">v.&nbsp;495</a>, et sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_271">I,&nbsp;271&nbsp;sq.</a></p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">330</span>
<p><a name = "line17_330" id = "line17_330"> </a>
Ut meque et vobis dignum, defendite, quæso,</p>
<p><a name = "line17_331" id = "line17_331"> </a>
Præteritas dextræ laudes. Divum ipse favore,</p>
<p><a name = "line17_332" id = "line17_332"> </a>
Vincendoque senex patriam post trina labantem</p>
<p><a name = "line17_333" id = "line17_333"> </a>
Lustra, et non visos tam longa ætate penates,</p>
<p><a name = "line17_334" id = "line17_334"> </a>
Ac natum, et fidæ jam pridem conjungis ora,</p>
<span class = "linenum">335</span>
<p><a name = "line17_335" id = "line17_335"> </a>
Confisus vobis, repeto: non altera restat</p>
<p><a name = "line17_336" id = "line17_336"> </a>
Jam <a href = "#var17_336">Libye</a>; nec Dardaniis pugna altera
restat.</p>
<p><a name = "line17_337" id = "line17_337"> </a>
Certatus nobis hodie dominum adcipit orbis.»</p>
<p><a name = "line17_338" id = "line17_338"> </a>
Hannibal hæc: sed non patiens remorantia verba</p>
<p><a name = "line17_339" id = "line17_339"> </a>
Ausonius miles, <a href = "#var17_339">quoties</a> dux cœperat ora</p>
<span class = "linenum">340</span>
<p><a name = "line17_340" id = "line17_340"> </a>
Solvere ad <a href = "#var17_340">adfatus</a>, signum pugnamque
petebant.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_330" id = "not17_330" href = "#line17_330">330.</a>
<i>defendite</i>, tuemini, <i>laudes Præteritas dextræ</i>, laudem
virtutis hactenus partam.
&mdash;<a name = "not17_331" id = "not17_331" href =
"#line17_331">331&nbsp;sqq.</a>
<i>Divum favore Vincendoque senex</i>, debilitatus victoriis. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_457">ad II, 457</a>, et
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_330">VIII, 330</a>. Nam a
domo ei non milites in subplementum mittebantur. Similiter Pyrrhus
fatebatur, de se actum esse, si vel unam de Romanis iterum reportaret
victoriam. Vid. Plut. in Pyrrho.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_332" id = "not17_332" href =
"#line17_332" title = "numerus deest">332.</a>&nbsp;<i>post trina
Lustra</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#not16_151">ad XVI, 151</a>.
&mdash;<i>patriam labantem</i>, infelici præliorum eventu debilitatam,
nutantem, occasum minitantem, propemodum labentem; Drak. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#not2_392">ad II, 392</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_334" id = "not17_334" href =
"#line17_334" title = "numerus deest">334.</a>&nbsp;<i>natum et
conjugem</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#line3_62">III, 62... 157</a>, et <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#line4_770">IV, 770&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not17_335" id = "not17_335" href =
"#line17_335">335&nbsp;sq.</a>
Verba Hannibalis apud Liv. XXX, 32: «Roma, an Carthago jura gentibus
darent, ante crastinam noctem scituros: neque enim Africam aut Italiam,
sed orbem terrarum, victoriæ præmium fore.» Cf. <a class = "crossref"
href = "#line17_390">v.&nbsp;390</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_337" id = "not17_337" href = "#line17_337">337.</a>
<i>Certatus</i>, de cujus imperio certatur.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_338" id = "not17_338" href = "#line17_338">338.</a>
Pro Scipionis oratione, de qua v. Liv. XXX, 32, et Polyb. XV, 10, poeta
substituit conloquium Junonis cum Jove.
&mdash;<i>verba remorantia</i> pugnam.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_341" id = "line17_341"> </a>
Hæc procul aeria <a href = "#var17_341">speculantem</a> nube sororem</p>
<p><a name = "line17_342" id = "line17_342"> </a>
Ut vidit Divum genitor, mœstosque <a href = "#var17_342">sub
acri</a></p>
<span class = "pagenum">372</span>
<p><a name = "line17_343" id = "line17_343"> </a>
Obtutu vultus, sic ore <a href = "#var17_343">effutus</a> amico est:</p>
<p><a name = "line17_344" id = "line17_344"> </a>
«Qui te mentis <a href = "#var17_344">edunt</a> morsus, da noscere,
conjux:</p>
<span class = "linenum">345</span>
<p><a name = "line17_345" id = "line17_345"> </a>
Num Pœni casus ducis, et Carthaginis angit</p>
<p><a name = "line17_346" id = "line17_346"> </a>
Cura tuæ? sed enim reputa tecum ipsa furores</p>
<p><a name = "line17_347" id = "line17_347"> </a>
Sidonios: gentem contra et fatalia regna</p>
<p><a name = "line17_348" id = "line17_348"> </a>
Teucrorum quis erit, quæso, germana, rebelli</p>
<p><a name = "line17_349" id = "line17_349"> </a>
Fractis fœderibus populo modus? Ipsa malorum</p>
<span class = "linenum">350</span>
<p><a name = "line17_350" id = "line17_350"> </a>
Non plus Carthago tulit, exhausitque laboris,</p>
<p><a name = "line17_351" id = "line17_351"> </a>
Quam pro Cadmea <a href = "#var17_351">tu exercita gente
tulisti</a>.</p>
<p><a name = "line17_352" id = "line17_352"> </a>
Turbasti maria ac terras, juvenemque ferocem</p>
<p><a name = "line17_353" id = "line17_353"> </a>
Inmisti Latio; tremuerunt mœnia Romæ,</p>
<p><a name = "line17_354" id = "line17_354"> </a>
Perque bis octonos primus fuit Hannibal annos</p>
<span class = "linenum">355</span>
<p><a name = "line17_355" id = "line17_355"> </a>
Humani generis: tempus componere gentem.</p>
<p><a name = "line17_356" id = "line17_356"> </a>
Ad finem ventum; et <a href = "#var17_356">claudenda</a> est janua
belli.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_341" id = "not17_341" href = "#line17_341">341 sqq.</a>
Imitat. Virg. Æn. XII,
<span class = "pagenum notes">372</span>
791 seqq. Nec mirum, poetam nunc, in tanto rerum cardine, Deorum
interventu uti.
&mdash;<a name = "not17_344" id = "not17_344" href =
"#line17_344">344.</a>&nbsp;<i>te mentis edunt morsus</i>, vid. <a class
= "crossref" href = "bookVII.html#not7_271">ad VII, 271</a>, et <a class
= "crossref" href = "bookXIII.html#not13_274">XIII, 274</a>.
&mdash;<a name = "not17_347" id = "not17_347" href =
"#line17_347">347&nbsp;sq.</a>
<i>fatalia regna Teucrorum</i>, Romanorum, quibus fato destinatum est
imperium orbis terrarum.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_352" id = "not17_352" href = "#line17_352">352.</a>
Cf. supra, <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_37">I,&nbsp;37</a>.
&mdash;<a name = "not17_354" id = "not17_354" href =
"#line17_354">354.</a>&nbsp;<i>bis octonos annos</i>, conf. <a class =
"crossref" href = "#line17_332">v.&nbsp;332</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookXVI.html#not16_151">ad XVI, 151</a>.
&mdash;<a name = "not17_355" id = "not17_355" href =
"#line17_355">355.</a>&nbsp;<i>componere gentem</i>; motus Pœnorum
finire, vel efficere, ut debellati quiescant pacemque petant; conf. Tac.
Hist. IV,&nbsp;3, pr. et Horat. Od. IV, <span class =
"smallcaps">xiv</span>, 52.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_357" id = "line17_357"> </a>
Tum supplex Juno: «<a href = "#var17_357">Neque ego, mutare</a>
laborans,</p>
<span class = "pagenum">373</span>
<p><a name = "line17_358" id = "line17_358"> </a>
Quîs est fixa dies, <a href = "#var17_358">pendenti nube</a> resedi:</p>
<p><a name = "line17_359" id = "line17_359"> </a>
Nec revocare acies, <a href = "#var17_359">bellumve</a> extendere
quæro:</p>
<span class = "linenum">360</span>
<p><a name = "line17_360" id = "line17_360"> </a>
Quæ donare potes, quoniam mihi gratia languet,</p>
<p><a name = "line17_361" id = "line17_361"> </a>
Et cecidit jam primus amor, nil fila sororum</p>
<p><a name = "line17_362" id = "line17_362"> </a>
<a href = "#var17_362">Adversus posco</a>: vertat terga Hannibal
hosti,</p>
<p><a name = "line17_363" id = "line17_363"> </a>
Ut placet, et <a href = "#var17_363">cineres Trojæ</a> Carthagine
regnent.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_356" id = "not17_356" href = "#line17_356">356.</a>
<i>claudenda est janua belli</i> formula a Jani templo petita, vid.
Heyne ad Virg. Æn. I,&nbsp;291... 296, in Exc. IX, et ad VII,
616&nbsp;sq.
&mdash;<a name = "not17_357" id = "not17_357" href =
"#line17_357">357&nbsp;seq.</a>
Imitat. Virgil. Æn. X,&nbsp;611 seq. ubi similiter Juno Turni mortem
deprecatur. Recte Ernesti: «Non sine ingenio et acumine
<span class = "pagenum notes">373</span>
Junonis character servatus est a poeta. Novimus Deæ adrogantiam; jam
videt omnia contra fieri quam optaverat. Itaque ad preces confugit vel
invita: at quam invidiose id facit, et quam plenæ aculeorum sunt
sententiæ, <i>gratia mihi languet, cecidit primus amor, nil...
posco</i>. Sed ne sic quidem magnam propriæ artis laudem Silius
tuebitur. Nam omnis loci forma descripta est e Virg. l.l.» <i>Quibus est
fixa dies</i>, quæ fato destinata sunt, vel quibus finis constitutus
est, ut οἷς θανάτοιο τέλος πεπρωμένον ἐστίν, ap. Hom. Iliad. γ, 309, vel
πεπρωμένον αἴσῃ, Iliad. ο, 209.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_358" id = "not17_358" href =
"#line17_358" title = "numerus deest">358.</a>&nbsp;<i>pendenti
nube</i>, eleganter e natura rei, judice etiam Heynio ad Virg. Ge.
I,&nbsp;214; confer supra <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_128">ad I,&nbsp;128</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookVI.html#not6_645">ad VI, 645</a>.
&mdash;<a name = "not17_360" id = "not17_360" href =
"#line17_360">360.</a>&nbsp;<i>Quæ donare potes... nil</i> vero
<i>adversus fila sororum... posco</i>.
&mdash;<a name = "not17_361" id = "not17_361" href =
"#line17_361">361.</a>&nbsp;Ex stomacho loquitur, quasi Jupiter ideo
Pœnos adfligat, quia Junonem, illorum fautricem, desierit amare; Cell.
Conf. Virgil. Æn. X,&nbsp;613&nbsp;seq.
&mdash;<i>fila sororum</i>, Parcarum, h.e. fata. Virg. Æn. X,&nbsp;815;
«Parcæ fila legunt.» <span class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "not17_363" id = "not17_363" href =
"#line17_363">363.</a>&nbsp;<i>cineres Trojæ</i> cum acerba invidia
adpellat Romanos, ex Trojæ veluti ruinis et cineribus oriundos; Ern. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_493">ad VII, 493</a>.
Similiter <i>gens recidiva Phrygum</i> dicitur sup. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_106">I,&nbsp;106</a>, ubi vid.
not.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_364" id = "line17_364"> </a>
Illud te gemini per mutua pignora amoris</p>
<span class = "linenum">365</span>
<p><a name = "line17_365" id = "line17_365"> </a>
Et soror et conjux oro, tranare pericla</p>
<p><a name = "line17_366" id = "line17_366"> </a>
Magnanimum patiare ducem, <a href = "#var17_366">vitamque</a>
remittas,</p>
<span class = "pagenum">374</span>
<p><a name = "line17_367" id = "line17_367"> </a>
Neve sinas captum Ausonias perferre catenas.</p>
<p><a name = "line17_368" id = "line17_368"> </a>
Stent etiam contusa malis mea mœnia, fracto</p>
<p><a name = "line17_369" id = "line17_369"> </a>
Nomine Sidonio, et nostro serventur honori.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_365" id = "not17_365" href = "#line17_365">365.</a>
<i>tranare pericla</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_662">ad III, 662</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#not15_375">XV, 375</a>.
&mdash;<a name = "not17_366" id = "not17_366" href =
"#line17_366">366.</a>&nbsp;<i>vitamque remittas</i>, concedas,
relinquas; conf. quos Drak. laudavit, Gron. Obss. IV,&nbsp;2, et
Gothofr. ad lib. 3; cod. Theodos. de divers. rescript.</p>

<span class = "pagenum notes">374</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_368" id = "not17_368" href = "#line17_368">368.</a>
<i>Stent</i>, non diruantur, <i>mea mœnia</i>, Carthago, <i>et
nostro</i>, meo, <i>serventur honori</i> conf. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_26">ad I,&nbsp;26&nbsp;sq.</a></p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">370</span>
<p class = "indent">
<a name = "line17_370" id = "line17_370"> </a>
Sic Juno, <a href = "#var17_370">et contra breviter</a> sic Jupiter
orsus:</p>
<p><a name = "line17_371" id = "line17_371"> </a>
«Do spatium muris, ut vis, Carthaginis altæ.</p>
<p><a name = "line17_372" id = "line17_372"> </a>
Stent lacrimis precibusque tuis; sed <a href = "#var17_372">percipe</a>,
conjux,</p>
<p><a name = "line17_373" id = "line17_373"> </a>
Quatenus indulsisse vacet: non longa supersunt</p>
<p><a name = "line17_374" id = "line17_374"> </a>
Fata urbi, venietque pari sub nomine ductor,</p>
<span class = "linenum">375</span>
<p><a name = "line17_375" id = "line17_375"> </a>
Qui nunc servatas evertat funditus arces.</p>
<p><a name = "line17_376" id = "line17_376"> </a>
Æthereas quoque, uti poscis, trahat Hannibal auras,</p>
<p><a name = "line17_377" id = "line17_377"> </a>
Ereptus pugnæ: miscere hic sidera ponto,</p>
<p><a name = "line17_378" id = "line17_378"> </a>
Et terras inplere volet redeuntibus armis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_370" id = "not17_370" href = "#line17_370">370 sq.</a>
Manifesta imitatio Virg. Æn. X,&nbsp;621&nbsp;seq.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_372" id = "not17_372" href = "#line17_372">372.</a>
<i>lacrimis precibusque</i>, propter lacrimas.
&mdash;<a name = "not17_374" id = "not17_374" href =
"#line17_374">374.</a>&nbsp;<i>pari sub nomine ductor</i>, Scipio
Africanus minor.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_376" id = "not17_376" href = "#line17_376">376.</a>
<i>Æthereas trahat auras</i>, vivat, formula ant. et Lucret. Conf. Heyne
ad Virgil. Æneid. I,&nbsp;387, 546; III, 339; ubi <i>auras vitales
carpere, vesci aura ætheria</i>, videbis.
&mdash;<a name = "not17_377" id = "not17_377" href =
"#line17_377">377.</a>&nbsp;<i>Miscere sidera ponto</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookXIII.html#line13_587">lib. XIII, <ins class =
"correction" title = "‘cap.’ legitur">v.</ins> 587</a>.
&mdash;<a name = "not17_378" id = "not17_378" href =
"#line17_378">378.</a>&nbsp;<i>terras inplere redeuntibus armis</i>,
iterum armatis, Antiocho ad bellum sollicitato; conf. <a class =
"crossref" href = "bookXIII.html#not13_877">ad XIII, 877 seq.</a> ubi
Sibylla similiter ultima Hannibalis conamina ac fata canit.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_379" id = "line17_379"> </a>
Novi feta viri <a href = "#var17_379">bello</a> præcordia; sed lex</p>
<span class = "linenum">380</span>
<p><a name = "line17_380" id = "line17_380"> </a>
Muneris hæc esto nostri: Saturnia regna</p>
<p><a name = "line17_381" id = "line17_381"> </a>
Ne <a href = "#var17_381">posthac</a> videat, repetat neve amplius
unquam</p>
<p><a name = "line17_382" id = "line17_382"> </a>
Ausoniam; nunc instanti raptum avehe leto;</p>
<p><a name = "line17_383" id = "line17_383"> </a>
Ne, si miscebit latis fera prælia campis,</p>
<p><a name = "line17_384" id = "line17_384"> </a>
Romulei nequeas juvenis subducere dextræ.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_379" id = "not17_379" href = "#line17_379">379.</a>
<i>feta bello præcordia</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#not10_13">ad X,&nbsp;14</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#not13_592">XIII, 592</a>.
&mdash;<i>lex</i>, conditio.
&mdash;<a name = "not17_383" id = "not17_383" href =
"#line17_383">383.</a>&nbsp;<i>miscebit prælia</i>; vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_69">ad I,&nbsp;69</a>.
&mdash;<a name = "not17_384" id = "not17_384" href =
"#line17_384">384.</a>&nbsp;<i>Romulei Juvenis</i>, Scipionis.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">385</span>
<p class = "indent">
<a name = "line17_385" id = "line17_385"> </a>
Dum statuit fata omnipotens urbique ducique,</p>
<span class = "pagenum">375</span>
<p><a name = "line17_386" id = "line17_386"> </a>
Invadunt <a href = "#var17_386">acies</a> pugnam, et clamore
lacessunt</p>
<p><a name = "line17_387" id = "line17_387"> </a>
Sidera: non alio graviores tempore vidit</p>
<p><a name = "line17_388" id = "line17_388"> </a>
Aut populos tellus, aut, qui patria <a href = "#var17_388">arma</a>
moverent,</p>
<p><a name = "line17_389" id = "line17_389"> </a>
Majores certare duces; discriminis alta</p>
<span class = "linenum">390</span>
<p><a name = "line17_390" id = "line17_390"> </a>
In medio merces, quidquid tegit undique cælum.</p>
<p><a name = "line17_391" id = "line17_391"> </a>
Ibat Agenoreus præfulgens ductor in ostro,</p>
<p><a name = "line17_392" id = "line17_392"> </a>
Excelsumque caput penna nutante levabat</p>
<p><a name = "line17_393" id = "line17_393"> </a>
Crista rubens, sævus magno de nomine terror</p>
<p><a name = "line17_394" id = "line17_394"> </a>
Præcedit, Latioque micat bene cognitus ensis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_385" id = "not17_385" href = "#line17_385">385...
596.</a>
Descriptio poetica pugnæ ad Zamam, de qua vid. Livium XXX, cap. 33...
35. Polyb. XV,&nbsp;9... 16, et Appian. Punic. c. 40&nbsp;sqq.
&mdash;<i>statuit</i>, destinat prædicendo,
<span class = "pagenum notes">375</span>
Ern.
&mdash;<a name = "not17_386" id = "not17_386" href =
"#line17_386">386.</a>&nbsp;<i>Invadunt pugnam</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookIX.html#line9_12">IX, 12</a>.
&mdash;<i>clamore lacessunt Sidera</i>, conf. <a class = "crossref" href
= "bookV.html#not5_394">ad V,&nbsp;394</a>. «Tubæ cornuaque ab Romanis
cecinerunt, tantusque clamor ortus, ut elephanti in suos verterentur;»
Liv. l.l.
&mdash;<a name = "not17_387" id = "not17_387" href =
"#line17_387">387&nbsp;sq.</a>
«Ad hoc discrimen procedunt postero die duorum opulentissimorum
populorum duo longe clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa
ante parta decora aut cumulaturi eo die, aut eversuri;» Liv. XXX, 32.
&mdash;<a name = "not17_390" id = "not17_390" href =
"#line17_390">390.</a>&nbsp;Imperium orbis terrarum erat magnum
certarminis præmium, in medio quasi positum, h.e. id, de quo certabatur;
cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not17_335">ad
v.&nbsp;335&nbsp;sq.</a></p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_391" id = "not17_391" href = "#line17_391">391.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_324">IV,
324&nbsp;sqq.</a>
&mdash;<i>Agenoreus ductor</i>, Hannibal; vid. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>.
&mdash;<a name = "not17_392" id = "not17_392" href =
"#line17_392">392.</a>&nbsp;Proprie ipse elevabat caput galea tectum,
vel cristæ in capite alte eminebant, quo terror incutiebatur hostibus;
cf. inf. <a class = "crossref" href = "#line17_525">v.&nbsp;525</a>, et
sup. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_295">ad VII,
295</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXIII.html#not13_143">XIII,
143</a>.
&mdash;<i>penna nutante</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_460">ad I,&nbsp;460</a>, <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_501">501</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_352">IV, 353</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_393" id = "not17_393" href =
"#line17_393" title = "numerus deest">393.</a>&nbsp;<i>Crista
rubens</i>, ut sup. <a class = "crossref" href =
"#line17_279">v.&nbsp;279</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">395</span>
<p><a name = "line17_395" id = "line17_395"> </a>
At contra ardenti radiabat Scipio cocco,</p>
<p><a name = "line17_396" id = "line17_396"> </a>
Terribilem ostentans clipeum, quo patris et una</p>
<p><a name = "line17_397" id = "line17_397"> </a>
Cælarat patrui spirantes prælia dira</p>
<p><a name = "line17_398" id = "line17_398"> </a>
Effigies: flammam ingentem frons alta vomebat.</p>
<p><a name = "line17_399" id = "line17_399"> </a>
Sub tanta cunctis vi telorumque <a href =
"#var17_399">virorumque</a>,</p>
<span class = "pagenum">376</span>
<span class = "linenum">400</span>
<p><a name = "line17_400" id = "line17_400"> </a>
In ducibus stabat spes et victoria solis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_395" id = "not17_395" href = "#line17_395">395.</a>
<i>ardenti cocco</i>, sago, seu paludamento; confer inf. <a class =
"crossref" href = "#line17_526">v.&nbsp;526, 527</a>, et sup. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#not4_268">ad IV, 268</a>; Drakenb. monet,
Hannibalem in <i>ostro</i>, Scipionem in <i>cocco</i> fingi; nam
purpuram genus esse, ejusque species tum ἀλιπόρφυρον, seu <i>ostrum</i>,
ex ostreo seu sanie muricis, tum κόκκινον seu <i>coccum</i>, ex grano
ilicis humilis; de quo vid. Scalig. Epist. XI, et Salmas. ad Solin.
p.&nbsp;190&nbsp;seq.
&mdash;<a name = "not17_397" id = "not17_397" href =
"#line17_397">397.</a>&nbsp;<i>Cælarat</i>, cælandas curaverat; vid.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_407">ad I,&nbsp;407</a>.
&mdash;<i>spirantes prælia</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_240">ad III, 240</a>.
&mdash;<a name = "not17_398" id = "not17_398" href =
"#line17_398">398.</a>&nbsp;<i>flammam frons alta</i>, h.e. galea, qua
frons tecta erat, <i>vomebat</i>, ut apud Virg. Æn. VIII, 620, ubi vid.
Heyne; conf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#line9_449">ad IX, 449</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookX.html#not10_107">X,&nbsp;107</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_399" id = "not17_399" href = "#line17_399">399.</a>
<i>Sub tanta vi telorumque virorumque</i>, in tanta
<span class = "pagenum notes">376</span>
multitudine militum, vel, etsi tanta eorum copia erat, tamen
<i>cunctis</i>, etc.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_400" id = "not17_400" href =
"#line17_400" title = "numerus deest">400.</a>&nbsp;<i>stabat</i>, vid.
<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_173">ad III,
173</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_401" id = "line17_401"> </a>
Quin etiam, <a href = "#var17_401">favor ut subigit plerosque</a>
metusve,</p>
<p><a name = "line17_402" id = "line17_402"> </a>
Scipio si Libycis esset generatus in oris,</p>
<p><a name = "line17_403" id = "line17_403"> </a>
Sceptra ad Agenoreos <a href = "#var17_403">credunt</a> ventura
nepotes.</p>
<p><a name = "line17_404" id = "line17_404"> </a>
Hannibal Ausonia genitus si sede fuisset,</p>
<span class = "linenum">405</span>
<p><a name = "line17_405" id = "line17_405"> </a>
Haud dubitant terras Itala in ditione futuras.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_401" id = "not17_401" href = "#line17_401">401...
405.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_730">IV, 730
sq.</a> et <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_36">VII, 36,
37</a>. Non satis congruere videntur verba Liv. XXX, 32, ex quibus hæc
translata esse suspicatur Ernesti: «Anceps spes et metus miscebant
animos, contemplantibusque modo suam, modo hostium aciem, quum oculis
magis quam ratione pensarent vires, simul læta, simul tristia
obversabantur.»</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_406" id = "line17_406"> </a>
Contremuere auræ, rapido vibrantibus hastis</p>
<p><a name = "line17_407" id = "line17_407"> </a>
Turbine, et horrificam traxere per <a href = "#var17_407">æthera</a>
nubem.</p>
<p><a name = "line17_408" id = "line17_408"> </a>
Inde ensis, propiorque acies, et comminus ora</p>
<p><a name = "line17_409" id = "line17_409"> </a>
Admota, ac dira flagrantia lumina flamma.</p>
<span class = "linenum">410</span>
<p><a name = "line17_410" id = "line17_410"> </a>
Sternitur in medium contemtrix turba pericli,</p>
<p><a name = "line17_411" id = "line17_411"> </a>
Quæ primis se præcipitem tulit obvia telis,</p>
<p><a name = "line17_412" id = "line17_412"> </a>
Gentilemque <a href = "#var17_412">bibit</a> tellus invisa cruorem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_406" id = "not17_406" href = "#line17_406">406.</a>
<i>Contremuere</i>, resonarunt, <i>auræ</i>, strepitu armorum
armatorumque.
&mdash;<i>vibrantibus hastis</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_539">I,&nbsp;539</a>, ubi vid. not.
&mdash;<a name = "not17_407" id = "not17_407" href =
"#line17_407">407.</a>&nbsp;<i>Turbine, inpetu</i>, vid. Ind.
&mdash;<i>nubem</i> pulveris.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_408" id = "not17_408" href = "#line17_408">408.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#var9_314">ad IX, 314, in
Var. Lect.</a>
&mdash;<a name = "not17_409" id = "not17_409" href =
"#line17_409">409.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_275">V,&nbsp;275</a>; <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_106">X,&nbsp;106</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_412" id = "not17_412" href = "#line17_412">412.</a>
<i>tellus bibit cruorem</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_268">X,&nbsp;268</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#line16_216">XVI, 216</a>.
&mdash;<i>Gentilem</i>, Pœnorum, in terra patria pereuntium.
&mdash;<i>tellus invisa</i>, et Romanis, et Diis, quia tam sæpe
fœdifraga; Lefeb. Ita certe exponere præstiterit, quam cum Dausq.
<i>terra</i> diu <i>invisa</i>, non visa Afris, quippe qui diu abfuerint
domo.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_413" id = "line17_413"> </a>
Fervidus ingenii Masinissa, et fervidus ævi,</p>
<p><a name = "line17_414" id = "line17_414"> </a>
In primas <a href = "#var17_414">Macetum</a> turmas inmania membra</p>
<span class = "pagenum">377</span>
<span class = "linenum">415</span>
<p><a name = "line17_415" id = "line17_415"> </a>
Infert, et jaculo circumvolat alite <a href =
"#var17_415">campum</a>.</p>
<p><a name = "line17_416" id = "line17_416"> </a>
Cærulus haud aliter, quum dimicat, incola Thules</p>
<p><a name = "line17_417" id = "line17_417"> </a>
Agmina falcifero circumvenit arta <a href = "#var17_417">covino</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_413" id = "not17_413" href = "#line17_413">413 seq.</a>
In ordine pugnæ consertæ arbitrium suum poeta sequitur; Ern.
&mdash;<a name = "not17_414" id = "not17_414" href =
"#line17_414">414.</a>&nbsp;Macedonum legionem in secunda Pœnorum acie
fuisse, docet
<span class = "pagenum notes">377</span>
Liv. XXX, 33. <i>Macetum</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#not13_878">ad XIII, 878</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_416" id = "not17_416" href = "#line17_416">416.</a>
<i>incola Thules</i>, Britannis: nam Thulen veteres in Britannicis
insulis referebant; vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_597">ad III, 597</a>.
&mdash;<i>Cærulus</i>, non quia cærulei maris incola est, ut Marsus
putabat, sed quia Britanni fuco cæruleo se tingebant; Drak. coll. Cæs.
B.&nbsp;G. V,&nbsp;14 (<i>Omnes se Britanni vitro</i> (al.
<i>glasto</i>) <i>inficiunt, quod cæruleum efficit colorem</i>) Martial.
XI, 54; Propert. II, <span class = "smallcaps">xiv</span>, 25... 30 al.
II, <span class = "smallcaps">xviii</span>, 23... 26, et 31, 32 (ubi
vid. Broukh.) Pontan. in Auctar. Glossar. prisco-Gall. voce
<i>Glassus</i>, et Salm. ad Solin. p.&nbsp;180. Vir doctus in Misc.
Obss. Vol. V, T.&nbsp;I, pag. 125, suspicabatur coll. Plin. XXVIII, 51,
de sapone Belgico ad capillos rutilandos adhibito cogitandum esse, non
de vitro vel glasto, quo corpus infectum sit, ut horridior ejus
adspectus esset in pugna; conf. Barth. ad Prop. II, 18, 23 et 31, ubi
etiam monet, <i>cæruleum</i> colorem late patere.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_417" id = "not17_417" href =
"#line17_417" title = "numerus deest">417.</a>&nbsp;<i>covinus</i>
currus, cujus axes <i>falcati</i> erant, proprius Belgarum, a quibus
adcepere Britanni, ab illis oriundi; conf. quos Dausq. et Drak. jam
laudarunt, Mel. III,&nbsp;6, Tac. vit. Agric. c. 35 (ubi vid. Ernest.);
Martial. XII, 24; Lucan. I,&nbsp;426; Pontan. l.l. hac voce, du Cange
Gloss. med. Latin. et inpr. Scheffer. de re vehic. II, 22.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_418" id = "line17_418"> </a>
Graia phalanx patrio densarat more catervas,</p>
<p><a name = "line17_419" id = "line17_419"> </a>
<a href = "#var17_419">Intentisque adstat nulli</a> penetrabilis
hastis.</p>
<span class = "linenum">420</span>
<p><a name = "line17_420" id = "line17_420"> </a>
Inmemor has <a href = "#var17_420">pacti</a> post fœdus in arma
Philippus</p>
<span class = "pagenum">378</span>
<p><a name = "line17_421" id = "line17_421"> </a>
Miserat, et quassam refovebat Agenoris urbem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_418" id = "not17_418" href = "#line17_418">418.</a>
<i>Graia</i>, Macedonica. De <i>phalange densata</i> Macedonum et
sarissis vel prælongis <i>hastis intentis</i>, h.e. protentis, valli
instar objectis; vid. Liv. XXXI, 39; XXXII, 17, XXXIII,&nbsp;8; XLIV,
41; Curt. III,&nbsp;2, et Polyb. II, 66; XII, 20 sq. et inpr.
XVIII,&nbsp;9, 12... 15.
&mdash;<a name = "not17_419" id = "not17_419" href =
"#line17_419">419.</a>&nbsp;<i>Intentis</i>, ut ap. Virgil. Æn. XI, 606.
&mdash;<i>hastas protendunt</i>, et ap. Hom. Iliad. ε, 300; πρόσθε δόρυ
ἔσχον, Lefeb. Conf. Var. Lect.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_420" id = "not17_420" href = "#line17_420">420 sq.</a>
Philippus XV anno belli Punici pacem cum Romanis fecerat
<span class = "pagenum notes">378</span>
(Liv. XXIX, 12 seq.); et post illud fœdus vel nova auxilia submiserat
Hannibali, vel vetera non revocaverat; Cell. Conf. sup. <a class =
"crossref" href = "bookXV.html#line15_286">XV, 286&nbsp;sqq.</a>
&mdash;<a href = "#line17_420">420.</a>&nbsp;<i>has</i>, catervas.
&mdash;<a name = "not17_421" id = "not17_421" href =
"#line17_421">421.</a>&nbsp;<i>Agenoris urbem</i>, Carthaginem, vid.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>.
&mdash;<i>quassam</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_250">VIII, 250</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#line13_36">XIII, 36</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#line15_7">XV,&nbsp;7</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_422" id = "line17_422"> </a>
Rarescit multo <a href = "#var17_422">laxatus vulnere</a> miles,</p>
<p><a name = "line17_423" id = "line17_423"> </a>
Atque aperit patulas prostrato corpore late</p>
<p><a name = "line17_424" id = "line17_424"> </a>
Inter tela vias; inrumpit <a href = "#var17_424">mole ruinæ</a></p>
<span class = "linenum">425</span>
<p><a name = "line17_425" id = "line17_425"> </a>
Ausonius globus, et perjuria Graia resignat.</p>
<p><a name = "line17_426" id = "line17_426"> </a>
Archemorum <a href = "#var17_426">Rullus</a>, Teucrum Norbanus, et
ambo</p>
<p><a name = "line17_427" id = "line17_427"> </a>
Mantua <a href = "#var17_427">labenti genitrix dimiserat ævo</a>.</p>
<p><a name = "line17_428" id = "line17_428"> </a>
Obtruncat Samium bellacis dextra Caleni.</p>
<p><a name = "line17_429" id = "line17_429"> </a>
At Clytium Selius, Pellæum et vana tumentem</p>
<span class = "linenum">430</span>
<p><a name = "line17_430" id = "line17_430"> </a>
Ad nomen patriæ Clytium; sed gloria Pellæ</p>
<p><a name = "line17_431" id = "line17_431"> </a>
Haud valuit misero defendere Daunia tela.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_422" id = "not17_422" href = "#line17_422">422 seq.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_381">V,&nbsp;381
sq.</a> ibique not.
&mdash;<i>miles</i>, Macedones eorumque phalanx.
&mdash;<a name = "not17_424" id = "not17_424" href =
"#line17_424">424.</a>&nbsp;<i>mole ruinæ</i>, ceu ruina jugentis molis
et ponderis; Ern. Cf. IX, 504.
&mdash;<a name = "not17_425" id = "not17_425" href =
"#line17_425">425.</a>&nbsp;<i>perjuria Graia</i>, Macedonas perjuros,
fœdifragos.
&mdash;<i>resignat</i>, solvit, rumpit, laxat.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_426" id = "not17_426" href = "#line17_426">426</a>
<a name = "not17_427" id = "not17_427" href = "#line17_426">sq.</a>
<i>ambo labenti ævo</i>, Romani senes, quod virtutem auget et inpetum
arguit, nec a ratione poetica alienum est, quum passim, ut <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_745">IV, 745</a> et <a class =
"crossref" href = "bookX.html#line10_310">X,&nbsp;310</a>, <i>labi</i>
dicantur, quæ ad finem vergunt vel pereunt; Ern. Ad senectutem jam
retulit Marsus.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_429" id = "not17_429" href = "#line17_429">429.</a>
<i>Pellæum</i>, a Pella oriundum, oppido natalibus Alexandri celebri,
unde <i>vana tumentem</i>, superbientem illa patria sua; Ern. Confer
<a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad I,&nbsp;306, in Var.
Lect.</a> et <a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_381">ad XI,
381</a>.
&mdash;<a name = "not17_431" id = "not17_431" href =
"#line17_431">431.</a>&nbsp;<i>defendere</i>, vid. <a class = "crossref"
href = "bookV.html#not5_490">ad V,&nbsp;490</a>.
&mdash;<i>Daunia</i>, Romana, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_291">ad I,&nbsp;291</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_432" id = "line17_432"> </a>
Sævior his <a href = "#var17_432">Latios vastabat</a> Bruttia signa</p>
<p><a name = "line17_433" id = "line17_433"> </a>
Lælius increpitans: «Adeone Œnotria tellus</p>
<span class = "pagenum">379</span>
<p><a name = "line17_434" id = "line17_434"> </a>
Detestanda fuit, quam per maria aspera, perque</p>
<span class = "linenum">435</span>
<p><a name = "line17_435" id = "line17_435"> </a>
Insanos Tyrio fugeretis remige fluctus?</p>
<p><a name = "line17_436" id = "line17_436"> </a>
Sed fugisse satis fuerit. Latione cruore</p>
<p><a name = "line17_437" id = "line17_437"> </a>
Insuper externas petitis perfundere terras?»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_432" id = "not17_432" href = "#line17_432">432 seq.</a>
«Hannibal in secunda acie et subsidiariam aciem Italicorum militum
(Bruttii plerique erant, vi ac necessitate plures, quam sua voluntate,
decedentem ex Italia sequuti) instruxit;» Liv. XXX, 33. Hos
<i>Latios</i>, Italos (vid. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#var12_412">ad XII, 412, in&nbsp;V.L.</a>), qui per
adposit. etiam <i>Bruttia signa</i> vocantur, Lælius increpat fugatque.
Cf. Appian. de reb. Pun. e. 44, et Polyb.
<span class = "pagenum notes">379</span>
XV, 12, qui tamen hos solos in lævo Pœnorum cornu stationem servasse, et
Numidas fugisse, tradunt.
&mdash;<i>Sævior his</i>, quia in populares, etsi perfidos, sæviebat.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_433" id = "not17_433" href =
"#line17_433" title = "numerus deest">433.</a>&nbsp;<i>Œnotria
tellus</i>; vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_2">ad
I,&nbsp;2</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_46">VIII, 46</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_436" id = "not17_436" href = "#line17_436">436 seq.</a>
Fuga vestra jam satis est turpis: at multo fœdius minusque condonandum,
quod nunc paratis nos, populares vestros, in Africa cædere, Latino
sanguine terram exterriam inbuere.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_438" id = "line17_438"> </a>
<a href = "#var17_438">Hæc</a> dicens Silarum, meditantem in prælia,
telo</p>
<p><a name = "line17_439" id = "line17_439"> </a>
Prævenit: hasta volans imo sub gutture sedit,</p>
<span class = "linenum">440</span>
<p><a name = "line17_440" id = "line17_440"> </a>
Et vitæ vocisque vias simul incita clausit.</p>
<p><a name = "line17_441" id = "line17_441"> </a>
Virgilio Caudinus, acerbo <a href = "#var17_441">Sarris</a> Amano</p>
<p><a name = "line17_442" id = "line17_442"> </a>
Sternitur: adcendunt iras vultusque virorum,</p>
<p><a name = "line17_443" id = "line17_443"> </a>
Armorumque habitus noti, et vox <a href = "#var17_443">consona</a>
linguæ.</p>
<p><a name = "line17_444" id = "line17_444"> </a>
Quos ubi <a href = "#var17_444">nudantes</a> conspexit Hamilcare
cretus</p>
<span class = "linenum">445</span>
<p><a name = "line17_445" id = "line17_445"> </a>
Terga fuga, «state, ac nostram ne prodite gentem,»</p>
<p><a name = "line17_446" id = "line17_446"> </a>
Vociferans subit, et convertit prælia dextra.</p>
<p><a name = "line17_447" id = "line17_447"> </a>
Qualis in æstiferis Garamantum feta veneno</p>
<p><a name = "line17_448" id = "line17_448"> </a>
Adtollit campis ferventi pastus arena</p>
<p><a name = "line17_449" id = "line17_449"> </a>
Colla <a href = "#var17_449">Parætonius</a> serpens, lateque per
auras</p>
<span class = "pagenum">380</span>
<span class = "linenum">450</span>
<p><a name = "line17_450" id = "line17_450"> </a>
Undantem torquet perfundens nubila tabem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_438" id = "not17_438" href = "#line17_438">438.</a>
<i>meditantem in prælia</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#var5_315">ad V,&nbsp;315, in Var. Lect.</a>
&mdash;<i>telo prævenit</i>, ut <i>hasta occupat</i>, <a class =
"crossref" href = "bookV.html#line5_237">V,&nbsp;237</a>, ubi vid. not.
&mdash;<a name = "not17_439" id = "not17_439" href =
"#line17_439">439&nbsp;sq.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_171">IV, 171</a>
sq. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_569">IX, 569</a>;
Virg. Æn. X,&nbsp;346&nbsp;sq.
&mdash;<i>sedit</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_540">ad I,&nbsp;540</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_442" id = "not17_442" href = "#line17_442">442.</a>
<i>virorum</i>, Bruttiorum.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_444" id = "not17_444" href = "#line17_444">444.</a>
Conf. Appian. rer. Pun. cap. 44.
&mdash;<i>cretus</i>, natus, ut passim ap. poetas, de quo vid. Schræderi
Observat. p.&nbsp;70, 71.
&mdash;<a name = "not17_445" id = "not17_445" href =
"#line17_445">445.</a>&nbsp;<i>ne prodite</i>, vid. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#not2_247">ad II, 247</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_447" id = "not17_447" href = "#line17_447">447 seq.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_6">XII,&nbsp;6
sqq.</a> Ibi tamen multo aptior est comparatio quam h.l. ubi vix videas
quo referri possit, nisi forte, quæ et Marsi sententia fuit, ad furorem
inpetumque Hannibalis pugnam instaurantis.
&mdash;<a name = "not17_449" id = "not17_449" href =
"#line17_449">449.</a>&nbsp;<i>Parætonius</i>; vid. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_225">ad III, 225</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_451" id = "line17_451"> </a>
Continuo infesta portantem cuspide vulnus</p>
<p><a name = "line17_452" id = "line17_452"> </a>
<a href = "#var17_452">Inpedit</a> antevolans Herium; cui nobile
nomen</p>
<p><a name = "line17_453" id = "line17_453"> </a>
Marrucina domus, clarumque Teate ferebat.</p>
<p><a name = "line17_454" id = "line17_454"> </a>
Atque <a href = "#var17_454">illi magnum nitenti</a>, et laudibus
hostis</p>
<span class = "linenum">455</span>
<p><a name = "line17_455" id = "line17_455"> </a>
Adrecto, capuli ad finem manus ilia <a href =
"#var17_455">fodit,</a></p>
<p><a name = "line17_456" id = "line17_456"> </a>
Quærebatque miser morienti lumine fratrem,</p>
<p><a name = "line17_457" id = "line17_457"> </a>
Quum juvenis subit, et, leto stimulatus acerbo,</p>
<p><a name = "line17_458" id = "line17_458"> </a>
<a href = "#var17_458">Pleminius</a> sævum mucronem ante ora
coruscat,</p>
<p><a name = "line17_459" id = "line17_459"> </a>
Ac fratrem magno minitans clamore reposcit.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">380</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_452" id = "not17_452" href = "#line17_452">452.</a>
<i>Inpedit Herium</i>, conatum Herii, vulnus infligere parantis.
&mdash;<a name = "not17_453" id = "not17_453" href =
"#line17_453">453.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_519">ad VIII, 519&nbsp;seq.</a>
&mdash;<i>num</i> facinus <i>nitenti</i>, Hannibalis cædem molienti vel
paranti, et hinc omnes conligenti vires.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_455" id = "not17_455" href = "#line17_455">455.</a>
<i>Adrecto</i>, incitato, <i>laudibus hostis</i>, spe gloriæ, ex cæde
tanti hostis redundaturæ; cf. Var. Lect.
&mdash;<a name = "not17_456" id = "not17_456" href =
"#line17_456">456&nbsp;sq.</a>
Vix in toto carmine una pugna narratur, cui non fratres, gemini,
tergemini etiam, intersint: nempe ita ornatus epici augentur, et h.l.
sine fratrum mentione sarcasmorum occasio non fuisset; Ern.
&mdash;<i>Quærebat</i>, circumspiciebat <i>Pleminium fratrem</i>,
cupiens et exspectans ejus vindictam.
&mdash;<a name = "not17_458" id = "not17_458" href =
"#line17_458">458.</a>&nbsp;<i>ante ora</i> Hannibalis.
&mdash;<i>coruscat</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_434">ad I,&nbsp;434</a>.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">460</span>
<p class = "indent">
<a name = "line17_460" id = "line17_460"> </a>
Huic proles Barcæ: «Germanum reddere <a href = "#var17_460">vero</a></p>
<span class = "pagenum">381</span>
<p><a name = "line17_461" id = "line17_461"> </a>
Si placet, haud renuo: maneant modo fœdera <a href =
"#var17_461">nostra</a>,</p>
<p><a name = "line17_462" id = "line17_462"> </a>
<a href = "#var17_461">Hasdrubalem revocare umbris</a>: egone aspera
ponam</p>
<p><a name = "line17_463" id = "line17_463"> </a>
Unquam in Romanos odia? aut mansuescere <a href =
"#var17_463">corda</a></p>
<p><a name = "line17_464" id = "line17_464"> </a>
Nostra sinam? parcamque viro, quem terra crearit</p>
<span class = "linenum">465</span>
<p><a name = "line17_465" id = "line17_465"> </a>
Itala? <a href = "#var17_465">tum manes inimicos æde repellat</a></p>
<p><a name = "line17_466" id = "line17_466"> </a>
Æterna, socioque abigat me frater Averno.»</p>
<p><a name = "line17_467" id = "line17_467"> </a>
Sic ait, et clipei propulsum pondere toto,</p>
<p><a name = "line17_468" id = "line17_468"> </a>
Lubrica qua tellus lapsantis sanguine fratris</p>
<p><a name = "line17_469" id = "line17_469"> </a>
Fallebat nisus, prosternit, et occupat ense.</p>
<span class = "linenum">470</span>
<p><a name = "line17_470" id = "line17_470"> </a>
Extendit labens palmas, Heriumque jacentem</p>
<p><a name = "line17_471" id = "line17_471"> </a>
Amplexus, juncta lenivit morte <a href = "#var17_471">dolorem</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_460" id = "not17_460" href = "#line17_460">460 sq.</a>
<i>proles Barcæ</i>, Hannibal; cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_72">ad I,&nbsp;72</a>. Quod si tu Hasdrubalem
<span class = "pagenum notes">381</span>
in Italia cæsum mihi revocaveris, ego tibi reducam Herium: hoc sit fœdus
de restituendis fratribus; Cell.
&mdash;<a name = "not17_465" id = "not17_465" href =
"#line17_465">465.</a>&nbsp;Var. Lect.
&mdash;<a name = "not17_466" id = "not17_466" href =
"#line17_466">466.</a>&nbsp;<i>socio Averno</i>, ab inferis vel campis
Elysiis, ubi sociati seu juncti, h.e. una olim erimus, <i>me abigat</i>,
societatem meam ac consuetudinem in locis inferis fugiat.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_469" id = "not17_469" href = "#line17_469">469.</a>
<i>Fallebat nisus</i>, inpediebat et minuebat vim standi pugnandique;
conf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_554">I,&nbsp;554</a>.
&mdash;<i>occupat ense</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_237">ad V,&nbsp;237</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_471" id = "not17_471" href = "#line17_471">471.</a>
Drak. comparavit sup. <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#line9_408">IX, 408 sq.</a> Virg. Æn. IX, 445; Stat. Theb.
II, 642 seq. Ovid. Met. V,&nbsp;71 sq. Eurip. Suppl. 106&nbsp;sq.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_472" id = "line17_472"> </a>
Tum Libys invadit mixtæ certamina turbæ,</p>
<span class = "pagenum">382</span>
<p><a name = "line17_473" id = "line17_473"> </a>
Convertitque ruens per longum hostilia terga:</p>
<p><a name = "line17_474" id = "line17_474"> </a>
Ut quum fulminibus permixta tonitrua mundum</p>
<span class = "linenum">475</span>
<p><a name = "line17_475" id = "line17_475"> </a>
Terrificant, summique labat domus alta parentis,</p>
<p><a name = "line17_476" id = "line17_476"> </a>
Omne hominum in terris trepidat genus; ipsaque <a href = "#var17_476">ob
ora</a></p>
<p><a name = "line17_477" id = "line17_477"> </a>
Lux atrox micat, et præsens adstare viritim</p>
<p><a name = "line17_478" id = "line17_478"> </a>
Creditur intento perculsis Jupiter igne.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_472" id = "not17_472" href = "#line17_472">472 seq.</a>
Hannibalem terga hostium vertisse, nullibi Livius quidem diserte
adnotavit; sed ubique
<span class = "pagenum notes">382</span>
Pœni pedes referunt: unde suspectum Silium habeo, ne illam scenam ideo
finxerit, ut sequenti comparationi, quam apto ornatu et satis magnifice
extulit, locus esse posset; Ern. Enimvero Liviana hujus prælii
descriptio brevior est, quam aliorum historicorum, et Appianus de reb.
Pun. cap. 44; diserte memorat, Hannibalem primum restituisse lævum
cornu, a Lælio et Masinissa fusum, (ut Silius sup. <a class = "crossref"
href = "#line17_444">v.&nbsp;444</a>) deinde cum Liguribus, Gallis,
Pœnis Afrisque in Romanos inpetum fecisse, ita ut diu anceps pugna
fuerit; cf. et c. 45.
&mdash;<a name = "not17_474" id = "not17_474" href =
"#line17_474">474.</a>&nbsp;<i>mundum</i>, vid. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#not3_611">ad III, 611</a>.
&mdash;<a name = "not17_475" id = "not17_475" href =
"#line17_475">475.</a>&nbsp;<i>labat</i>, vid. <a class = "crossref"
href = "bookII.html#not2_392">ad II, 392</a>.
&mdash;<i>summi parentis</i>, Jovis, <i>domus alta</i>, Ὀλύμπιον δῶμα,
Διὸς χαλκοβατὲς δῶ. Iliad. α, 426.
&mdash;<a name = "not17_477" id = "not17_477" href =
"#line17_477">477.</a>&nbsp;<i>viritim</i>, singulis hominibus, non, ut
Lefeb. exponit Gall. <i>en personne</i>.
&mdash;<a name = "not17_478" id = "not17_478" href =
"#line17_478">478.</a>&nbsp;<i>intento igne</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookII.html#line2_114">II, 114</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#line11_88">XI, 88</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_479" id = "line17_479"> </a>
Parte alia, ceu sola forent discrimina campo,</p>
<span class = "linenum">480</span>
<p><a name = "line17_480" id = "line17_480"> </a>
Qua miscebat agens truculentus Scipio Martem,</p>
<p><a name = "line17_481" id = "line17_481"> </a>
Aspera pugna novas varia sub imagine leti</p>
<p><a name = "line17_482" id = "line17_482"> </a>
Dat formas. Hic ense jacet prostratus adacto;</p>
<p><a name = "line17_483" id = "line17_483"> </a>
<a href = "#var17_483">Hic saxo</a> perfracta gemit lacrimabilis
ossa;</p>
<p><a name = "line17_484" id = "line17_484"> </a>
<a href = "#var17_484">Ast hos</a> (turpe) pavor fusos projecit in
ora;</p>
<span class = "pagenum">383</span>
<span class = "linenum">485</span>
<p><a name = "line17_485" id = "line17_485"> </a>
Horum adversa dedit Gradivo pectora virtus.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_479" id = "not17_479" href = "#line17_479">479...
502.</a>
Silius variavit exornavitque verba Livii XXX, v.&nbsp;34, extr. Conf.
Polyb. XV, 12 sq. Ea parte campi, qua Scipio pugnabat, <i>pugna novas
dat leti formas</i>, novum spectaculum, et ab illo, quod equitatus in
cornibus dederat, diversum, scilicet <i>stragem</i> (<a class =
"crossref" href = "#line17_486">v.&nbsp;486</a>) mercenariorum militum;
Lenz.
&mdash;<a href = "#line17_479">479...&nbsp;482.</a>
«Novum de integro prælium ortum est, etc.» Liv. l.c. Verba <i>ceu sola
forent discrimina campo</i>, etc. Scipionis virtutem et inpetum
exaggerant, qui nunc demum pericula et extremam perniciem hostibus
adferebat; Ern.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_480" id = "not17_480" href =
"#line17_480" title = "numerus deest">480.</a>&nbsp;<i>miscebat
Martem</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_69">ad
I,&nbsp;69</a>; <i>miscebat agens Martem</i>, ut <i>miscet agens
turbam</i> ap. Virg. Æn. I,&nbsp;191, ubi vid. Heyne.
&mdash;<a name = "not17_481" id = "not17_481" href =
"#line17_481">481</a>&nbsp;<a name = "not17_482" id = "not17_482" href =
"#line17_481">seq.</a>
<i>novas leti formas</i>, ut <i>mille leti facies</i>, <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_591">IV, 591</a> (ubi vid. not.),
et <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_437">IV, 437</a>.
&mdash;<a name = "not17_483" id = "not17_483" href =
"#line17_483">483.</a>&nbsp;<i>saxo</i>, more heroum jacto (vid.
<a class = "crossref" href = "bookIX.html#not9_395">ad IX, 395</a>), vel e
funda emisso a Balearibus, quorum copias Hannibal habebat; Ern.
&mdash;<a name = "not17_484" id = "not17_484" href =
"#line17_484">484&nbsp;seq.</a>
Feracissima sententiarum
<span class = "pagenum notes">383</span>
brevitate designantur, qui turpi formidine fugientes cæduntur, quique
vulnera in pectore adcipiunt; Ern. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_594">ad V,&nbsp;594</a>. Turpissimum erat facie prona
cadere; Lefeb.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_486" id = "line17_486"> </a>
Ipse super strages ductor Rhœteius instat;</p>
<p><a name = "line17_487" id = "line17_487"> </a>
Qualis apud gelidum currus quatit altior Hebrum,</p>
<p><a name = "line17_488" id = "line17_488"> </a>
Et Geticas solvit ferventi sanguine Mavors</p>
<p><a name = "line17_489" id = "line17_489"> </a>
Lætus cæde nives, glaciemque Aquilonibus <a href =
"#var17_489">actam</a></p>
<span class = "linenum">490</span>
<p><a name = "line17_490" id = "line17_490"> </a>
Perrumpit stridens sub pondere belliger axis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_486" id = "not17_486" href = "#line17_486">486.</a>
<i>ductor Rhœteius</i>, Romanus, Scipio, vid. <a class = "crossref" href
= "bookI.html#not1_115">ad I,&nbsp;115</a>.
&mdash;<a name = "not17_487" id = "not17_487" href =
"#line17_487">487</a>&nbsp;<a name = "not17_488" id = "not17_488" href =
"#line17_488">seq.</a>
Conf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_433">I,&nbsp;433 seq.</a> et <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#line4_430">IV, 430 sq.</a> ibique nott.
&mdash;<i>Hebrum</i> et <i>Geticas nives</i> refer ad Thraciam, propriam
Martis sedem; conf. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#not11_475">ad XI, 475&nbsp;seq.</a>
&mdash;<a name = "not17_489" id = "not17_489" href =
"#line17_489">489.</a>&nbsp;<i>Lætus cæde</i>, ut ap. Horat. Od. IV,
<span class = "smallcaps">xiv</span>, 51, et ej. Sat. II, <span class =
"smallcaps">iii</span>, 223.
&mdash;<i>actam</i>, coactam, constrictam, concretam.
&mdash;<a name = "not17_490" id = "not17_490" href =
"#line17_490">490.</a>&nbsp;<i>sub pondere stridens axis</i>, currus;
confer <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_300">IX, 300</a>,
et <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_442">ad IV,
442&nbsp;seq.</a></p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_491" id = "line17_491"> </a>
Jamque ardore truci lustrans fortissima quæque</p>
<p><a name = "line17_492" id = "line17_492"> </a>
Nomina obit ferro: claris spectata per orbem</p>
<p><a name = "line17_493" id = "line17_493"> </a>
Stragibus obcumbit late inter tela juventus.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_491" id = "not17_491" href = "#line17_491">491...
502.</a>
«Novum de integro prælium ortum est: quippe ad veros hostes perventum
erat, et armorum genere, et usu militiæ, et fama rerum gestarum (quas
poeta singulatim recenset), et magnitudine, vel spei, vel periculi
pares: sed et numero Romanus superior erat et animo;» Liv. XXX, 34,
extr.
&mdash;<i>lustrans</i>, Scipio.
&mdash;<a name = "not17_492" id = "not17_492" href =
"#line17_492">492.</a>&nbsp;<i>Nomina</i>, vid. <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#not4_729">ad IV, 729</a>.
&mdash;<i>obit</i>, adgreditur, invadit, ut <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_342">IV, 342</a>. Cf. Polyb. XV, 14.
&mdash;<a name = "not17_493" id = "not17_493" href =
"#line17_493">493.</a>&nbsp;<i>juventus</i> non apte dicuntur Pœni, qui
in Italia jam tot annos stipendia meruerant; Lenz.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_494" id = "line17_494"> </a>
Qui muros rapuere tuos, miserasque nefandi</p>
<span class = "linenum">495</span>
<p><a name = "line17_495" id = "line17_495"> </a>
Principium belli fecere, Sagunte, ruinas;</p>
<p><a name = "line17_496" id = "line17_496"> </a>
<a href = "#var17_496">Qui sacros</a>, Trasymene, lacus, Phaethontia
quique</p>
<p><a name = "line17_497" id = "line17_497"> </a>
<a href = "#var17_497">Polluerant</a> tabo stagna; ac fiducia tanta</p>
<p><a name = "line17_498" id = "line17_498"> </a>
Quos tulit, ut Superum regi soliumque domosque</p>
<span class = "pagenum">384</span>
<p><a name = "line17_499" id = "line17_499"> </a>
Irent direptum, <a href = "#var17_499">mactantur</a> comminus uno</p>
<span class = "linenum">500</span>
<p><a name = "line17_500" id = "line17_500"> </a>
Exitio; redduntque animas, temerata ferebant</p>
<p><a name = "line17_501" id = "line17_501"> </a>
Qui secreta Deum, et primo <a href = "#var17_501">reserasse</a>
negatas</p>
<p><a name = "line17_502" id = "line17_502"> </a>
Gressibus humanis Alpes: formidinis hujus</p>
<p><a name = "line17_503" id = "line17_503"> </a>
Plena acies propere retro exanimata ruebat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_495" id = "not17_495" href = "#line17_495">495.</a>
<i>Principium belli</i>, vid. sup. <a class = "crossref" href =
"#not17_329">ad v.&nbsp;329</a>.
&mdash;<a name = "not17_496" id = "not17_496" href =
"#line17_496">496&nbsp;seq.</a>
<i>sacros lacus</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#not12_215">ad XII, 215</a>. Nympha Trasymeni lacus Agylla
sup. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_17">V,&nbsp;17</a>.
&mdash;<i>Phaethontia stagna</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_149">ad VII, 149</a>.
&mdash;<a name = "not17_498" id = "not17_498" href =
"#line17_498">498&nbsp;sq.</a> <i>tulit</i>, extulit... <i>domus</i>,
templum Jovis Capitolini, <i>solium</i>, in quo Jovis statua erat
collocata; vers. 500, <i>qui ferebant</i>,
<span class = "pagenum notes">384</span>
differebant, spargebant in vulgus famam de Alpibus summis, parte cæli et
sedibus Cælicolarum (<i>secreta</i>, sacra, arcana deorum), quas
gressibus suis profanarint: <i>Formidinis hujus plena acies</i>, hæc
facinora ab ipsis commissa, Saguntum dirutum, inquinati fluvii, tentata
Jovis Capitol. sedes, Alpes profanatæ, formidinem quamdam et vindictæ
divinæ metum ipsis insinuabant: Lenz.
&mdash;<i>solium domusque</i> Jovis, Capitolium, δεινῶς pro ipsa Roma,
ut et passim <i>Tarpeia saxa</i>, <i>arces</i>, <i>rupes</i>,
<i>scopuli</i>, vid. Ind.
&mdash;<a name = "not17_500" id = "not17_500" href =
"#line17_500">500... 502.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_496">ad III,
496... 499</a>.
&mdash;<i>temerata</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_11">ad I,&nbsp;11</a>; <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_472">II, 472</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_499">III, 499</a>.
&mdash;<a name = "not17_501" id = "not17_501" href =
"#line17_501">501.</a>&nbsp;Similia passim obvia.
&mdash;<i>reserasse</i> viam per Alpes, ut <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_196">IV, 196</a>.
&mdash;<a name = "not17_502" id = "not17_502" href =
"#line17_502">502.</a>&nbsp;Recte Ernesti: «<i>formidinis hujus</i>,
cujus? num Scipionis, e <a class = "crossref" href =
"#line17_491">v.&nbsp;491</a>? an <i>hujus</i>, quam cædum adspectus
præbebat, e <a class = "crossref" href = "#line17_493">v.&nbsp;493</a>?
Alterutrum profecto cogitavit poeta; at languidius (certe obscurius)
cogitata expressit.»</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_504" id = "line17_504"> </a>
Haud secus, ac tectis urbis Vulcania pestis</p>
<span class = "linenum">505</span>
<p><a name = "line17_505" id = "line17_505"> </a>
Quum sese <a href = "#var17_505">infundit</a>, rapidusque incendia
flatus</p>
<p><a name = "line17_506" id = "line17_506"> </a>
Ventilat, et volucres spargit per <a href = "#var17_506">culmina</a>
flammas:</p>
<p><a name = "line17_507" id = "line17_507"> </a>
Adtonitum <a href = "#var17_507">erumpit</a> subita formidine
vulgus,</p>
<p><a name = "line17_508" id = "line17_508"> </a>
Lateque ut capta passim trepidatur in urbe.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_504" id = "not17_504" href = "#line17_504">504 sq.</a>
Formido illa illustratur hac comparatione, de qua vid. sup. <a class =
"crossref" href = "#not17_91">ad v.&nbsp;91&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not17_506" id = "not17_506" href =
"#line17_506">506.</a>&nbsp;<i>Ventilat</i>, vid. Gothofr. ad l. 5, Cod.
Theodos. de malef. et Mathem. Drak.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_509" id = "line17_509"> </a>
Verum ubi cunctari tædet <a href = "#var17_509">dispersa</a> virorum</p>
<span class = "linenum">510</span>
<p><a name = "line17_510" id = "line17_510"> </a>
Prælia sectantem, et leviori Marte teneri,</p>
<span class = "pagenum">385</span>
<p><a name = "line17_511" id = "line17_511"> </a>
Omnes in caussam belli auctoremque malorum</p>
<p><a name = "line17_512" id = "line17_512"> </a>
Vertere jam vires tandem placet. Hannibal unus</p>
<p><a name = "line17_513" id = "line17_513"> </a>
Dum restet, non, si muris Carthaginis ignis</p>
<p><a name = "line17_514" id = "line17_514"> </a>
Subdatur, cæsique cadant <a href = "#var17_514">exercitus omnis</a>,</p>
<span class = "linenum">515</span>
<p><a name = "line17_515" id = "line17_515"> </a>
<a href = "#var17_515">Profectum Latio</a>: contra, si concidat
unus,</p>
<p><a name = "line17_516" id = "line17_516"> </a>
Nequidquam fore Agenoreis cuncta arma virosque.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_509" id = "not17_509" href = "#line17_509">509...
521.</a>
Scipio ipsum Hannibalem quærit, et ad certamen singulare provocat.
Livius etiam hujus certaminis nullam mentionem facit: Appianus autem
rer. Pun. c. 45 tradit, duces illos re vera invicem concurrisse, quo
citius decerneretur. Scipionem <i>tædet, dispersa prælia sectari</i>,
inmorari cædibus
<span class = "pagenum notes">385</span>
militum fugientium, in quo est magna at inutilis opera; Ern. Sed
<i>dispersa prælia sectari</i> dicitur, nisi me omnia fallunt, qui
variis locis pugnat, et modo in hos, modo in illos inpetum facit,
præcipue dux, qui passim inclinatam aciem restituit, vel hostes
repellit. Sic <i>spargere ferrum</i> ac <i>bella</i> sup. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_267">I,&nbsp;267</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookIX.html#line9_277">IX, 277</a>, ubi vid. not.
Scipio nolebat amplius diversis locis, cum <i>leviori Marte</i>, h.e.
gregariis militibus virisque minus fortibus, sed cum ipso Hannibale
pugnare. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_265">IV,
265&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not17_515" id = "not17_515" href =
"#line17_515">515.</a>&nbsp;<i>non profectum esse Latio</i>, non
profuisse quidquam Romanis.
&mdash;<a name = "not17_516" id = "not17_516" href =
"#line17_516">516.</a>&nbsp;<i>Agenoreis</i>, Pœnis. Vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_517" id = "line17_517"> </a>
Illum igitur lustrans circumfert lumina campo,</p>
<p><a name = "line17_518" id = "line17_518"> </a>
Rimaturque ducem: juvat in certamina summa</p>
<p><a name = "line17_519" id = "line17_519"> </a>
Ferre gradum, cuperetque viro concurrere, tota</p>
<span class = "linenum">520</span>
<p><a name = "line17_520" id = "line17_520"> </a>
Spectante Ausonia; celsus clamore feroci</p>
<p><a name = "line17_521" id = "line17_521"> </a>
Provocat increpitans hostem, et nova prælia poscit.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_517" id = "not17_517" href = "#line17_517">517.</a>
<i>lustrans</i>, lustrando quærens, ut <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_43">X,&nbsp;43</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#line15_787">XV, 787</a>; Drak. Cf. similis locus apud Nost.
<span class = "smallcaps">Fénélon</span>, <i>Aventures de Télémaque</i>,
lib. IX; <i>Combat d’Adraste et de Télémaque</i>. <span class =
"smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "not17_518" id = "not17_518" href =
"#line17_518">518.</a>&nbsp;<i>in certamina summa</i>, in ea loca, ubi
certamen quum maxime fervet; Lenz. Immo, in certamen summum, supremum et
gravissimum, sc. cum ipso Hannibale.
&mdash;<a name = "not17_520" id = "not17_520" href =
"#line17_520">520.</a>&nbsp;<i>celsus</i>, ut <a class = "crossref" href
= "bookIX.html#line9_234">IX, 234</a>, et <i>ingens adparuit</i> apud
Virg. Æn. X,&nbsp;579, ubi vid. Heyne ad v.&nbsp;572. Scipio «celsus
corpore, vultuque ita læto, ut vicisse jam crederes:» Liv. XXX, 32
extr.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_522" id = "line17_522"> </a>
Quas postquam audivit voces conterrita Juno,</p>
<span class = "pagenum">386</span>
<p><a name = "line17_523" id = "line17_523"> </a>
Ne Libyci ducis inpavidas ferrentur ad aures,</p>
<p><a name = "line17_524" id = "line17_524"> </a>
Effigiem informat Latiam, propereque coruscis</p>
<span class = "linenum">525</span>
<p><a name = "line17_525" id = "line17_525"> </a>
Adtollit cristis: addit clipeumque jubasque</p>
<p><a name = "line17_526" id = "line17_526"> </a>
Romulei ducis, atque humeris inponit honorem</p>
<p><a name = "line17_527" id = "line17_527"> </a>
Fulgentis saguli: dat <a href = "#var17_527">gressum</a> habitusque
cientis</p>
<p><a name = "line17_528" id = "line17_528"> </a>
Prælia, et audaces <a href = "#var17_528">adicit</a> sine corpore
motus.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_522" id = "not17_522" href = "#line17_522">522.</a>
Hannibal certamini singulari et vitæ periculo a Junone, cui hanc veniam
Jupiter sup. <a class = "crossref" href = "#line17_382">v.&nbsp;382
sq.</a> dederat, subducitur, et quidem simulacro Scipionis conflato, ut
eadem hujus deæ fraude Turnus ap. Virg. Æn. X,&nbsp;633 sqq. quem locum
Silius etiam sup. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_83">X,&nbsp;83 sq.</a> sed hic ad verbum fere
expressit. Cf. Heyne ad Virg. l.l. Loca Hom. Iliad. φ, 599 sq.; χ, 7
sq.; et Virg. Æn. XII, 498 sq., a Drak. laudata, conferenda potius sunt
sup. <a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_83">X,&nbsp;83
sq.</a> Ceterum, si Appiano rer. Pun. cap. 45 et 46, fides habenda,
Hannibal
<span class = "pagenum notes">386</span>
et cum Scipione, et cum Masinissa in certamen singulare descendit.
&mdash;<a name = "not17_523" id = "not17_523" href =
"#line17_523">523.</a>&nbsp;Nam si Hannibal verba Scipionis ad singulare
certamen ipsum provocantis audivisset, non detrectasset illud vir
fortis. Cf. Heyne l.c.
&mdash;<a name = "not17_524" id = "not17_524" href =
"#line17_524">524&nbsp;sq.</a>
<i>Effigiem cristis Adtollit</i>, altiorem facit inposita ei galea cum
cristis. Vid. sup. <a class = "crossref" href = "#not17_392">ad
v.&nbsp;392</a>. Verba fere Virg. Æn. X,&nbsp;638&nbsp;seq.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_525" id = "not17_525" href =
"#line17_525" title = "numerus deest">525.</a>&nbsp;<i>jubas</i>,
galeam, propr. cristas, ut <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_166">V,&nbsp;166</a>.
&mdash;<a name = "not17_528" id = "not17_528" href =
"#line17_528">528.</a>&nbsp;<i>motus sine corpore</i>, vanos,
adumbratos, non veros; <i>effigies</i>, etc. imago equi celeris et
fugacis; Lenz.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_529" id = "line17_529"> </a>
Tum par effigies fallacis imagine vana</p>
<span class = "linenum">530</span>
<p><a name = "line17_530" id = "line17_530"> </a>
Cornipedis moderanda cito per devia passu</p>
<p><a name = "line17_531" id = "line17_531"> </a>
Belligeræ datur ad speciem certaminis umbræ.</p>
<p><a name = "line17_532" id = "line17_532"> </a>
Sic Pœni ducis ante oculos exsultat, et ultro</p>
<p><a name = "line17_533" id = "line17_533"> </a>
Scipio Junoni <a href = "#var17_533">similatus</a> tela coruscat.</p>
<p><a name = "line17_534" id = "line17_534"> </a>
<a href = "#var17_534">At</a>, viso lætus rectore ante ora Latino,</p>
<span class = "linenum">535</span>
<p><a name = "line17_535" id = "line17_535"> </a>
Et tandem propius <a href = "#var17_535">sperans ingentia</a>, Pœnus</p>
<p><a name = "line17_536" id = "line17_536"> </a>
Quadrupedi citus inponit velocia membra,</p>
<p><a name = "line17_537" id = "line17_537"> </a>
Et jacit adversam properati turbinis hastam.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_533" id = "not17_533" href = "#line17_533">533.</a>
<i>Scipio Junoni</i>, a Junone <i>similatus</i>, effictos, efformatus,
ejus effigies. Cf. V.L.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_535" id = "not17_535" href = "#line17_535">535.</a>
<i>propius sperans ingentia</i>, variata, et incommode quidem, sententia
proxime antecedens, <i>viso lætus rectore Latino ante ora</i>: Hannibal
lætabatur, se Scipioni ita propinquum esse, ut eum cominus conficere
posset, atque ita <i>ingentia sperabat</i>, h.e. magnæ, inclitæ cædis
spem concipiebat; Ern. Cf. V.L.
&mdash;<a name = "not17_537" id = "not17_537" href =
"#line17_537">537.</a>&nbsp;<i>turbinis</i> pro vulg. cum turbine, h.e.
inpetu.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_538" id = "line17_538"> </a>
Dat terga, et, campo fugiens, volat ales imago,</p>
<p><a name = "line17_539" id = "line17_539"> </a>
Tramittitque acies: tum vero, ut victor, et alti</p>
<span class = "linenum">540</span>
<p><a name = "line17_540" id = "line17_540"> </a>
Jam compos voti, ferrata calce cruentat</p>
<span class = "pagenum">387</span>
<p><a name = "line17_541" id = "line17_541"> </a>
Cornipedem, et largas Pœnus quatit asper habenas.</p>
<p><a name = "line17_542" id = "line17_542"> </a>
«Quo fugis, oblitus nostris te cedere regnis?</p>
<p><a name = "line17_543" id = "line17_543"> </a>
Nulla tibi Libyca latebra est, o Scipio, terra.»</p>
<p><a name = "line17_544" id = "line17_544"> </a>
Hæc ait, et stricto sequitur mucrone volantem,</p>
<span class = "linenum">545</span>
<p><a name = "line17_545" id = "line17_545"> </a>
Donec longinquo frustratum duxit in arva</p>
<p><a name = "line17_546" id = "line17_546"> </a>
<a href = "#var17_546">Diversa</a> spatio procul a certamine pugnæ.</p>
<p><a name = "line17_547" id = "line17_547"> </a>
Tum fallax subito simulacrum in nubila cessit.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_538" id = "not17_538" href = "#line17_538">538.</a>
Cf. Virg. Æn. X,&nbsp;646. Silius luxuriat.
&mdash;<a name = "not17_539" id = "not17_539" href =
"#line17_539">539&nbsp;sq.</a>
<i>alti voti</i>, magni. Cf. <a class = "crossref" href =
"#line17_535">v.&nbsp;535</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_540" id = "not17_540" href =
"#line17_540" title = "numerus deest">540.</a>&nbsp;<i>ferrata
calce</i>, ut <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_696">VII,
696</a>, ubi vid. V.L.</p>

<span class = "pagenum notes">387</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_542" id = "not17_542" href = "#line17_542">542.</a>
<i>Quo fugis, oblitus</i>, inmemor, <i>te cedere</i>, fugere ex
<i>nostris regnis</i>, Libya, quod regnum jam tuum esse putabas; Lenz.
coll. Virg. Æn. X,&nbsp;649.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_545" id = "not17_545" href = "#line17_545">545.</a>
<i>frustratum</i>, deceptum Hannibalem, <i>duxit</i> volans et falsus,
similatus Scipio, h.e. simulacrum ejus. Verba <i>longinquo spatio,
diversa, procul</i>, languent.
&mdash;<a name = "not17_546" id = "not17_546" href =
"#line17_546">546.</a>&nbsp;<i>Diversa arva</i>, remota a campo, ubi
pugnabatur, ut <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_458">V,&nbsp;458</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_548" id = "line17_548"> </a>
Fulmineus ductor, «Quisnam se <a href = "#var17_548">lumine cæco</a></p>
<p><a name = "line17_549" id = "line17_549"> </a>
Composuit nobis, inquit, Deus? aut latet idem</p>
<span class = "linenum">550</span>
<p><a name = "line17_550" id = "line17_550"> </a>
Cur monstro? tantumne obstat mea gloria Divis?</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_548" id = "not17_548" href = "#line17_548">548</a>
<a name = "not17_549" id = "not17_549" href = "#line17_548">seq.</a>
<i>Fulmineus</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_421">ad I,&nbsp;421</a>.
&mdash;<i>Composuit se nobis</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_39">ad I,&nbsp;39</a>.
&mdash;<i>lumine cæco</i>, imagine ignota, obscura, quæ me inlusit et
fefellit, ut mox <i>monstrum</i> veluti larva, falsum Scipionis
simulacrum; Ernesti, coll. sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_496">I,&nbsp;496</a>; et Virg. Æn. VII, 376, ubi Heyne
<i>monstra</i> exponit terrores et phantasmata furentis animo objecta.
Meo qualicumque judicio res et sententia h.l. omnino ita expedienda est:
Hannibal ex eo, quod simulacrum illud <i>subito in nubila cesserat</i>,
conligebat, se cum Deo aliquo pugnasse, hujusque itaque <i>lumen</i>
(nam Dii in clara luce mortalibus adparere solent, de quo v. Heyne ad
Virg. Æn. I,&nbsp;402 seq. in Exc. XIII) <i>cæcum</i> fuisse, h.e.
obscurum, occultatum, non visum (vid. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_3">ad V,&nbsp;3</a>), vel <i>latuisse</i> hunc deum in
<i>monstro</i>, in forma insolita. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_650">ad II, 650</a>.
&mdash;<a name = "not17_550" id = "not17_550" href =
"#line17_550">550.</a>&nbsp;<i>tantumne obstat mea gloria Divis</i>, num
tantopere meam gloriam invident mihi Dii, ut tali fraude eam mihi
eripiant, et ratione tam inhonesta ipsisque indigna?</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_551" id = "line17_551"> </a>
Sed non avelles unquam, quicumque secundus</p>
<p><a name = "line17_552" id = "line17_552"> </a>
Cælicolum stas Ausoniæ, non artibus hostem</p>
<p><a name = "line17_553" id = "line17_553"> </a>
Eripies verum nobis.» Frena inde <a href = "#var17_554">citati</a></p>
<span class = "pagenum">388</span>
<p><a name = "line17_554" id = "line17_554"> </a>
Convertit furibundus <a href = "#var17_554">equi</a>, campumque
petebat,</p>
<span class = "linenum">555</span>
<p><a name = "line17_555" id = "line17_555"> </a>
Quum <a href = "#var17_555">subitæ occulto</a> pestis conlapsa
tremore</p>
<p><a name = "line17_556" id = "line17_556"> </a>
Cornipedis moles ruit, atque efflavit anhelo</p>
<p><a name = "line17_557" id = "line17_557"> </a>
Pectore, Junonis curis, in nubila vitam.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a class = "missing" name = "not17_551" id = "not17_551" href =
"#line17_551" title = "numerus deest">551.</a> <i>secundus</i>,
propitius, <i>stas</i>, es (vel <i>adstas</i>, h.e. adjuvas)
<i>Ausoniæ</i>, Italiæ, Romanis.
&mdash;<a name = "not17_552" id = "not17_552" href =
"#line17_552">552.</a>&nbsp;<i>verum hostem</i>, ipsum Scipionem, non
imaginem ejus.
&mdash;<a name = "not17_553" id = "not17_553" href =
"#line17_553">553&nbsp;sqq.</a>
Recte Ernesti, quod etiam mihi in mentem venit et aliis haud dubie
levioribus: «Quemadmodum
<span class = "pagenum notes">388</span>
in omni Hannibalis oratione poeta bene et cum judicio hominis
adrogantiam et ἀσεβειαν quamdam expressit, ita quoque nunc aptus inluso
Hannibali furor videtur, quo converso equo campum petit, ubi verum
Scipionem obfendat. Fallor, aut id consilium magis heroicum est, quam
Turni ap. Virg. Æn. X,&nbsp;680 sq.»
&mdash;<a name = "not17_555" id = "not17_555" href =
"#line17_555">555.</a>&nbsp;<i>pestis</i>, febris.
&mdash;<a name = "not17_556" id = "not17_556" href =
"#line17_556">556.</a>&nbsp;<i>Cornipedis moles</i>, equus robustus,
Cell. Immo ingens. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_108">XII, 108</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#line15_337">XV, 337</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_46">ad III, 46</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_558" id = "line17_558"> </a>
Tum vero inpatiens, «Vestra est hæc altera, vestra</p>
<p><a name = "line17_559" id = "line17_559"> </a>
Fraus, inquit, Superi: non fallitis: æquore mersum</p>
<span class = "linenum">560</span>
<p><a name = "line17_560" id = "line17_560"> </a>
Texissent scopuli, pelagusque hausisset et undæ.</p>
<p><a name = "line17_561" id = "line17_561"> </a>
Anne huic servabar leto? Mea signa secuti,</p>
<p><a name = "line17_562" id = "line17_562"> </a>
Quîs pugnæ auspicium dedimus, cæduntur; et absens</p>
<p><a name = "line17_563" id = "line17_563"> </a>
Adcipio gemitus vocesque et verba vocantum</p>
<p><a name = "line17_564" id = "line17_564"> </a>
Hannibalem; quis nostra satis delicta piabit</p>
<span class = "linenum">565</span>
<p><a name = "line17_565" id = "line17_565"> </a>
Tartareus torrens?» Simul hæc fundebat, et una</p>
<p><a name = "line17_566" id = "line17_566"> </a>
Spectabat dextram, ac leti fervebat amore.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_558" id = "not17_558" href = "#line17_558">558.</a>
Dejectus de consilio revertendi Hannibal jam, apta furoris progressione,
desperationis documenta prodit, optat, ut se <i>texissent scopuli</i>,
etc. atque nunc demum de morte sibi inferenda cogitat; Ern. Cf. Virg.
Æn. X,&nbsp;666&nbsp;sq.
&mdash;<a name = "not17_559" id = "not17_559" href =
"#line17_559">559&nbsp;sq.</a>
Inpatienter adeo hanc calamitatem fert Hannibal, ut præ tali vita vel
mortem in undis malit, quam pluribus sup. <a class = "crossref" href =
"#line17_259">v.&nbsp;259 sq.</a> detestatus est; Drak. De hac morte
vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_669">ad IV,
669&nbsp;sq.</a></p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_561" id = "not17_561" href = "#line17_561">561 sq.</a>
Cf. Virg. Æn. X,&nbsp;672&nbsp;sq.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_562" id = "not17_562" href =
"#line17_562" title = "numerus deest">562.</a>&nbsp;<i>pugnæ
auspicium</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#line13_154">XIII, 154</a>, ubi vid. not.
&mdash;<a name = "not17_564" id = "not17_564" href =
"#line17_564">564&nbsp;seq.</a>
An hæc satis congrua sint Hannibalis animo, addubito: quamvis non
ineptum sit existimare, hominem etiam inmanem et adrogantem ita
calamitatis extremæ sensu frangi et emolliri posse, ut hæc talia in
mentem recurrant; Ern.
&mdash;<i>delicta</i> Hannibalis eo spectant, quod auctor fuit belli et
calamitatis patriæ.
&mdash;<i>delicta piabit Tartareus torrens</i>, cf. <a class =
"crossref" href = "bookXIII.html#line13_869">XIII, 869&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_565" id = "not17_565" href =
"#line17_565" title = "numerus deest">565.</a>&nbsp;<i>hæc fundebat</i>
verba, ut <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_292">XII,
292</a>.
&mdash;<a name = "not17_566" id = "not17_566" href =
"#line17_566">566.</a>&nbsp;<i>Spectabat dextram</i>, ut manus sibi
inferret, necem sibi ipse conscisceret. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_705">II, 705&nbsp;sq.</a></p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_567" id = "line17_567"> </a>
Tum Juno, miserata virum, pastoris in ora</p>
<span class = "pagenum">389</span>
<p><a name = "line17_568" id = "line17_568"> </a>
Vertitur, ac silvis subito procedit opacis,</p>
<p><a name = "line17_569" id = "line17_569"> </a>
Atque his adloquitur versantem ingloria fata:</p>
<span class = "linenum">570</span>
<p><a name = "line17_570" id = "line17_570"> </a>
«Quænam te silvis adcedere caussa subegit</p>
<p><a name = "line17_571" id = "line17_571"> </a>
Armatum nostris? num dura ad prælia tendis,</p>
<p><a name = "line17_572" id = "line17_572"> </a>
Magnus ubi Ausoniæ reliquos domat Hannibal <a href =
"#var17_572">armis</a>?</p>
<p><a name = "line17_573" id = "line17_573"> </a>
Si velox <a href = "#var17_573">gaudes</a> ire, et compendia grata</p>
<p><a name = "line17_574" id = "line17_574"> </a>
Sunt tibi, vicino in medios te tramite ducam.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_567" id = "not17_567" href = "#line17_567">567 sq.</a>
Recte Ernesti: «Quum
<span class = "pagenum notes">389</span>
poeta Hannibalis animum ita adfectum finxisset, ut reverti in aciem
cuperet, vel spe reditus frustratus vitæ finem circumspiceret, non satis
erat, ut exemplo Virg. Æn. X,&nbsp;685 seq. Junonem induceret moriendi
consilium inpedientem. Nam tum in Hannibale cupiditas revertendi iterum
valuisset. Itaque novam Junonis fraudem nectit, qua Hannibalem spe
revertendi fallens eo abduceret, unde reverti non posset.»
&mdash;<a name = "not17_569" id = "not17_569" href =
"#line17_569">569.</a>&nbsp;<i>versantem ingloria fata</i>, agitantem
consilia turpia mortis sibi inferendæ. Nam indigna est heroe omnis mors,
qua non in pugna et manu viri fortis adjicitur, præcipue, quam sibi ipse
infert, quoniam hujus causa plerumque est timor ac desperatio. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_705">ad II, 705 sq.</a>, et
<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_123">III, 123</a>.
&mdash;<a name = "not17_572" id = "not17_572" href =
"#line17_572">572.</a>&nbsp;<i>Magnus Ausoniæ Hannibal</i> Scipio
præclare dicitur. Nemo non sentit quam callide tali ἀντονομασια
simulatus pastor duci aduletur, simul et superbiam moveat.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">575</span>
<p><a name = "line17_575" id = "line17_575"> </a>
Adnuit, atque onerat promissis pectora largis</p>
<p><a name = "line17_576" id = "line17_576"> </a>
<a href = "#var17_576">Pastoris</a>, Patresque docet Carthaginis
altæ</p>
<p><a name = "line17_577" id = "line17_577"> </a>
Magna repensuros, nec se leviora daturum.</p>
<p><a name = "line17_578" id = "line17_578"> </a>
Præcipitem et vasto <a href = "#var17_578">superantem</a> proxima
saltu</p>
<p><a name = "line17_579" id = "line17_579"> </a>
Circumagit Juno, et, fallens regione viarum,</p>
<span class = "linenum">580</span>
<p><a name = "line17_580" id = "line17_580"> </a>
Non gratam invito <a href = "#var17_580">servat celata salutem</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_575" id = "not17_575" href = "#line17_575">575.</a>
<i>onerat promissis</i>, multa ac magna facit ei promissa.
&mdash;<a name = "not17_577" id = "not17_577" href =
"#line17_577">577.</a>&nbsp;<i>repensuros</i>, pensuros.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_578" id = "not17_578" href = "#line17_578">578 sq.</a>
Vid. Var. Lect.
&mdash;<a name = "not17_580" id = "not17_580" href =
"#line17_580">580.</a>&nbsp;<i>celata</i> Juno, occultato numine suo,
sub effigie pastoris latens; Drak. Sic <i>latet</i> <a class =
"crossref" href = "#line17_549">v.&nbsp;549</a>.</p>


<div class = "text">
<span class = "pagenum">390</span>
<p class = "indent">
<a name = "line17_581" id = "line17_581"> </a>
Interea Cadmea manus, deserta pavensque,</p>
<p><a name = "line17_582" id = "line17_582"> </a>
Non ullum Hannibalem, nusquam certamina cernit</p>
<p><a name = "line17_583" id = "line17_583"> </a>
Sævi nota ducis: pars ferro obcumbere credunt,</p>
<p><a name = "line17_584" id = "line17_584"> </a>
Pars damnasse aciem, et Superis cessisse sinistris.</p>
<span class = "linenum">585</span>
<p><a name = "line17_585" id = "line17_585"> </a>
Ingruit Ausonius, versosque agit æquore toto</p>
<p><a name = "line17_586" id = "line17_586"> </a>
Rector, jamque ipsæ trepidant Carthaginis arces.</p>
<p><a name = "line17_587" id = "line17_587"> </a>
Inpletur terrore vago cuncta Africa pulsis</p>
<p><a name = "line17_588" id = "line17_588"> </a>
Agminibus, volucrique fuga <a href = "#var17_588">sine more</a>
ruentes</p>
<p><a name = "line17_589" id = "line17_589"> </a>
Tendunt adtonitos extrema ad litora cursus,</p>
<span class = "linenum">590</span>
<p><a name = "line17_590" id = "line17_590"> </a>
<a href = "#var17_590">Ac</a> Tartessiacas profugi sparguntur in
oras:</p>
<p><a name = "line17_591" id = "line17_591"> </a>
Pars Batti petiere domos, pars flumina Lagi.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">390</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_581" id = "not17_581" href = "#line17_581">581 sqq.</a>
Fugam Pœnorum poeta, ut et Appian. rer. Pun. c. 46, absentiæ Hannibalis
tribuit, et quæ de illa breviter dixerunt Liv. XXX, 35 pr.; et Polyb.
XV, 14 extr., exornavit.
&mdash;<i>Cadmea manus</i>, Pœnorum exercitus. Vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_6">ad I,&nbsp;6</a>.
&mdash;<i>deserta</i> a duce.
&mdash;<a name = "not17_584" id = "not17_584" href =
"#line17_584">584.</a>&nbsp;<i>damnasse aciem</i>, sponte et tædio
adversæ fortunæ actum pugna excessisse; Ern. Cf. Heins. ad Ovid. Met.
III, 84; et sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_595">ad
II, 595</a>; <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_331">III,
331</a>; <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_494">VIII,
494</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_585" id = "not17_585" href = "#line17_585">585.</a>
<i>æquore</i>, campo.
&mdash;<a name = "not17_586" id = "not17_586" href =
"#line17_586">586.</a>&nbsp;<i>Rector</i>, Scipio.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_588" id = "not17_588" href = "#line17_588">588.</a>
<i>sine more ruentes</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#not10_31">ad X,&nbsp;31</a>; et <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#var12_449">XII, 449, in Var. Lect.</a>
&mdash;<a name = "not17_589" id = "not17_589" href =
"#line17_589">589.</a>&nbsp;<i>extrema ad litora</i> Oceani
occidentalis.
&mdash;<a name = "not17_590" id = "not17_590" href =
"#line17_590">590.</a>&nbsp;In Hispaniam trajiciunt. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookVI.html#not6_1">ad VI,&nbsp;1</a>.
&mdash;<a name = "not17_591" id = "not17_591" href =
"#line17_591">591.</a>&nbsp;<i>Batti domos</i>, cf. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_252">ad III, 252&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>flumina Lagi</i>, Ægyptum. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_196">ad I,&nbsp;196</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_592" id = "line17_592"> </a>
Sic ubi, vi cæca tandem devictus, ad astra</p>
<p><a name = "line17_593" id = "line17_593"> </a>
Evomuit pastos per secula Vesbius ignes,</p>
<p><a name = "line17_594" id = "line17_594"> </a>
Et pelago et terris fusa est Vulcania pestis,</p>
<span class = "pagenum">391</span>
<span class = "linenum">595</span>
<p><a name = "line17_595" id = "line17_595"> </a>
Videre Eoi (monstrum admirabile!) Seres</p>
<p><a name = "line17_596" id = "line17_596"> </a>
Lanigeros cinere Ausonio canescere lucos.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_592" id = "not17_592" href = "#line17_592">592 sq.</a>
Cavit sedulo poeta, ne quis eam fugam vere exstitisse arbitretur: ita ad
miraculum usque eam exaggerat, auctum etiam illud comparatione hac; Ern.
Cineres Vesuvii Constantinopoli nonnunquam ac Tripoli incidisse,
Ætnæosque in Indiam delatos esse, memorant etiam historici, illud
Procop. hist. Goth. lib. II, hoc Ctesias in Indicis ap. Phot. cod. 72.
Cf. Fazell. rer. Sicul. Decad. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">ii</span>, c. 4; Capac. hist. Neapol. II,&nbsp;8; Camarra de
Teate Antiq. I,&nbsp;6, et Barthol. de Peregrin. Medici p.&nbsp;33. Non
mirum itaque ingenti hac hyperbole poetas uti, et vel cineres horum
montium latissime sparsos, vel sonitum longissime exauditum fingere.
Conf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_399">ad
V,&nbsp;399</a>; Burm. et Heins. ad Val. Fl. II, 620, et IV, 509.
&mdash;<i>vi cæca</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_3">ad V,&nbsp;3</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_593" id = "not17_593" href =
"#line17_593" title = "numerus deest">593.</a>&nbsp;<i>Vesbius</i>, vid.
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_654">ad VIII, 654</a>.
&mdash;<a name = "not17_594" id = "not17_594" href =
"#line17_594">594.</a>&nbsp;<i>pestis</i>, vid. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_174">ad I,&nbsp;174</a>. De <i>Eois Seribus</i>
<span class = "pagenum notes">391</span>
eorumque <i>lanigeris lucis</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#not6_3">ad VI,&nbsp;4</a>.
&mdash;<a name = "not17_595" id = "not17_595" href =
"#line17_595">595.</a>&nbsp;<i>monstrum</i>, cf. <a class = "crossref"
href = "bookII.html#not2_650">ad II, 650</a>. Vides ipsum poetam
sensisse, quanta hæc sit hyperbole.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_597" id = "line17_597"> </a>
At fessum tumuto tandem regina propinquo</p>
<p><a name = "line17_598" id = "line17_598"> </a>
Sistit Juno ducem, facies unde omnis, et atræ</p>
<p><a name = "line17_599" id = "line17_599"> </a>
Adparent admota oculis vestigia pugnæ.</p>
<span class = "linenum">600</span>
<p><a name = "line17_600" id = "line17_600"> </a>
Qualem Gargani campum, Trebiæque paludem,</p>
<p><a name = "line17_601" id = "line17_601"> </a>
Et Tyrrhena vada, et Phaethontis viderat amnem</p>
<p><a name = "line17_602" id = "line17_602"> </a>
<a href = "#var17_602">Strage virum</a> undantem; talis (miserabile
visu!)</p>
<p><a name = "line17_603" id = "line17_603"> </a>
Prostratis facies aperitur dira maniplis.</p>
<p><a name = "line17_604" id = "line17_604"> </a>
Tum superas Juno sedes turbata revisit.</p>
<span class = "linenum">605</span>
<p><a name = "line17_605" id = "line17_605"> </a>
Jamque propinquabant hostes, tumuloque subibant,</p>
<p><a name = "line17_606" id = "line17_606"> </a>
Quum secum Pœnus: «Cælum licet omne soluta</p>
<p><a name = "line17_607" id = "line17_607"> </a>
In caput hoc compage ruat, terræque dehiscant,</p>
<p><a name = "line17_608" id = "line17_608"> </a>
Non ullo Cannas abolebis, Jupiter, ævo;</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_597" id = "not17_597" href = "#line17_597">597.</a>
<i>regina</i> deorum.
&mdash;<a name = "not17_598" id = "not17_598" href =
"#line17_598">598.</a>&nbsp;<i>facies</i>, adspectus.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_600" id = "not17_600" href = "#line17_600">600 sq.</a>
Quemadmodum olim Hannibal lætus viderat ingentem Romanorum, sic nunc
tristis Pœnorum stragem videt.
&mdash;<i>campum Gargani</i>, Apulum, Cannensem. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_50">ad I,&nbsp;50</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#not4_561">IV, 561</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_601" id = "not17_601" href =
"#line17_601" title = "numerus deest">601.</a>&nbsp;<i>Tyrrhena
vada</i>, Trasymenum, lacum Etruriæ. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_49">ad I,&nbsp;49</a> et <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_52">52</a>.
&mdash;<i>Phaethontis amnem</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_149">ad VII, 149</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_604" id = "not17_604" href = "#line17_604">604.</a>
<i>turbata</i>, ut <i>turbidus</i> <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_477">I,&nbsp;477</a>, ubi vid. not.
&mdash;<i>turbata</i>, sollicita de fato Hannibalis; Lenz.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_606" id = "not17_606" href = "#line17_606">606</a>
<a name = "not17_607" id = "not17_607" href = "#line17_606">sq.</a>
Ernesti: «Poetæ hoc institutum est, quod etiamnum adroganter et cum
minis loquitur Hannibal, qui ap. Liv. XXX, 35: <i>fassus in curia est,
non prælio modo se, sed bello victum, nec spem salutis alibi quam in
pace inpetranda esse</i>. Sed nec inepte fecit Silius, quod ex animo
Hannibalis nunc ea veluti præmonstravit, quæ sequenti tempore contra
Romanos moliebatur, postquam se ad Antiochum contulerat.»
&mdash;<i>Cælum... ruat</i>, cf. Lucan. I,&nbsp;73, et sup. <a class =
"crossref" href = "bookXVI.html#not16_650">ad XVI, 650</a>.
&mdash;<i>in caput hoc</i>, meum, δεικτικῶς.
&mdash;<a name = "not17_608" id = "not17_608" href =
"#line17_608">608.</a>&nbsp;<i>Cannas</i>, memoriam victoriæ Cannensis,
<i>abolebis</i>, cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_61">ad I,&nbsp;61</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_609" id = "line17_609"> </a>
Decedesque prius regnis, quam nomina gentes</p>
<span class = "linenum">610</span>
<p><a name = "line17_610" id = "line17_610"> </a>
Aut facta Hannibalis sileant: nec deinde relinquo</p>
<p><a name = "line17_611" id = "line17_611"> </a>
Securam te, Roma, mei; patriæque superstes</p>
<p><a name = "line17_612" id = "line17_612"> </a>
Ad spes armorum vivam tibi; nam modo pugna</p>
<p><a name = "line17_613" id = "line17_613"> </a>
<a href = "#var17_613">Præcellis, resident hostes</a>: mihi satque
superque,</p>
<span class = "pagenum">392</span>
<p><a name = "line17_614" id = "line17_614"> </a>
Ut me Dardaniæ matres atque Itala tellus,</p>
<span class = "linenum">615</span>
<p><a name = "line17_615" id = "line17_615"> </a>
Dum vivam, exspectent, nec pacem pectore norint.»</p>
<p><a name = "line17_616" id = "line17_616"> </a>
Sic rapitur, paucis fugientum <a href = "#var17_616">mixtus</a>, et
altos</p>
<p><a name = "line17_617" id = "line17_617"> </a>
Inde petit retro montes tutasque latebras.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_612" id = "not17_612" href = "#line17_612">612 sq.</a>
<i>vivam tibi</i>, o Roma, <i>ad spes armorum</i>, ad metum armorum,
i.e. dum vivam, habebis
<span class = "pagenum notes">392</span>
cur metuas arma mea: <i>nam modo pugna præcellis</i>, uno tantum prælio
nos vicisti, et <i>hostes</i> tui <i>resident</i>, nunc quiescunt; at
<i>mihi satque</i>, etc. h.e. semper tibi metuendus ero; Lenz. Sed
Withof. emend. <i>nam modo pugna Præcellis; sed adhuc hostes</i>
supersunt, scil. Philippus Macedoniæ et Antiochus Syriæ reges, quos
Hannibal deinde adiit, vel inritavit infensos jam Romanis. Vid. Var.
Lect.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_616" id = "not17_616" href = "#line17_616">616.</a>
«Hannibal cum paucis equitibus inter tumultum elapsus, Adrumetum
perfugit: ... adcitus inde Carthaginem, etc.» Liv. XXX, 35. «Sunt qui
Hannibalem ex acie ad mare pervenisse, inde præparata nave ad regem
Antiochum extemplo profectum tradant;» ibid. cap. 37 extr.
&mdash;<i>Sic</i>, ita animatus.
&mdash;<i>rapitur</i>, raptim fugit.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line17_618" id = "line17_618"> </a>
Hic finis bello: reserantur protinus arces</p>
<p><a name = "line17_619" id = "line17_619"> </a>
Ausonio jam sponte duci. Jura inproba ademta,</p>
<span class = "pagenum">393</span>
<span class = "linenum">620</span>
<p><a name = "line17_620" id = "line17_620"> </a>
Armaque, et <a href = "#var17_620">incisæ leges</a>, opibusque
superbis</p>
<p><a name = "line17_621" id = "line17_621"> </a>
Vis fracta, et posuit gestatas bellua turres.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_618" id = "not17_618" href = "#line17_618">618.</a>
<i>Reserantur arces</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_14">I,&nbsp;14</a>.
&mdash;<a name = "not17_619" id = "not17_619" href =
"#line17_619">619.</a>&nbsp;De pacis conditionibus cf. Liv. XXX, 37;
Polyb. XV, 18, et Appian. rer. Pun. cap. 54, qui inter illas etiam hanc
fuisse tradunt, <i>ut liberi legibus suis viverent</i> Pœni. Hinc Silius
ab iis in diversa abit, si <i>jura ademta</i>, vel <i>incisas leges</i>
cum Drak. ad ademtam Pœnis αὐτονομίαν retuleris, ut <i>incisæ leges</i>
eodem sensu dictæ sint, quo <i>spes omnis reditus incisa</i> ap. Liv.
II, 15, et XXXV, 31. Sed <i>inproba jura</i> Dausq. interpretatur
licentiam quidvis agendi per nefas, quo veluti jure, sed inprobo,
grassati sint Pœni; Lefeb. potestatem quidvis nefarie moliendi, contra
pacta et fœdera; Cell. jura in alienas civitates et regiones, ut
Masinissæ, etiam in insulas, Siciliam et adjacentes.
&mdash;<i>jura</i>, leges Pœnorum, <i>inproba</i> quia
<span class = "pagenum notes">393</span>
læsionem fœderum cum Romanis ictorum suasisse videri poterant;
<i>adempta jura et arma</i>, quod contra tradunt historici; <i>opibus
vis fracta</i>, opes imminutæ; Lenz. Vide Var. Lect.
&mdash;<a name = "not17_620" id = "not17_620" href =
"#line17_620">620</a>&nbsp;<a name = "not17_621" id = "not17_621" href =
"#line17_620">sq.</a>
<i>Leges incisas</i> Dausq. Cell. et Lefeb. exponunt leges pacis,
columnis aut tabulis ligneis, lapideis vel æreis incisas, de quo v.
Aretin. de bello Punico primo p.&nbsp;31.
&mdash;<i>Arma</i> Drak. referebat ad naves rostratas, vel, ut Dausq. et
Cell., ad quævis arma militaria, de quibus Hannibal ap. Liv. XXX, 44:
«Tunc flesse decuit, quum ademta nobis arma, incensæ naves, interdictum
externis bellis.»
&mdash;<i>Vis fracta opibus superbis</i>: nam Pœni jubebantur «naves
rostratas, præter decem triremes, tradere, elephantosque, quos haberent
domitos, neque domare alios (unde mox <i>posuit gestatas bellua
turres</i>); bellum neve in Africa, neve extra Africam, injussu populi
Rom. gerere; frumentum stipendiumque auxiliis præstare; decem millia
talentum argenti solvere.» Vid. Liv., Polyb. et Appian. ll.cc.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_622" id = "line17_622"> </a>
Excelsæ tum sæva rates spectacula Pœnis</p>
<p><a name = "line17_623" id = "line17_623"> </a>
Flammiferam adcepere facem, subitaque procella</p>
<p><a name = "line17_624" id = "line17_624"> </a>
Arserunt maria, atque expavit <a href = "#var17_624">lumina</a>
Nereus.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_622" id = "not17_622" href = "#line17_622">622 seq.</a>
Scipio naves a Pœnis traditas et «provectas in altum incendi jussit.
Quingentas fuisse omnis generis, quæ remis agerentur, quidam tradunt:
quarum conspectum repente incendium tam lugubre fuisse Pœnis, quam si
tum ipsa Carthago arderet;» Liv. XXX, 43 extr.
&mdash;Ibid. <i>Excelsæ rates</i>, μακρὰ πλοῖα, Polyb.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_623" id = "not17_623" href =
"#line17_623" title = "numerus deest">623.</a>&nbsp;<i>procella</i>, vi
incendii; Lenz.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">625</span>
<p class = "indent">
<a name = "line17_625" id = "line17_625"> </a>
Mansuri compos decoris per secula rector,</p>
<p><a name = "line17_626" id = "line17_626"> </a>
Devictæ referens primus cognomina terræ,</p>
<p><a name = "line17_627" id = "line17_627"> </a>
<a href = "#var17_627">Securus sceptri</a>, repetit per cærula
Romam,</p>
<span class = "pagenum">394</span>
<p><a name = "line17_628" id = "line17_628"> </a>
Et patria invehitur sublimi tecta triumpho.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_625" id = "not17_625" href = "#line17_625">625.</a>
«Scipio pace terra marique parta, in Siciliam Lilybæum trajecit: inde
Romam pervenit, triumphoque omnium clarissimo urbem est invectus;» Liv.
XXX, 45 pr. Cf. Polyb. XVI, 23, et Appian. rer. Pun. c. 65 et 66.
&mdash;<a name = "not17_626" id = "not17_626" href =
"#line17_626">626.</a>&nbsp;Ante Scipionem quidem duces Romanos, v.c.
Coriolanum, Fidenatem et alios, a populis vel oppidis devictis cognomina
adcepisse, sed <i>primum</i> Scipionem a devicta <i>terra</i>, jam
monuit Dausq. Cf. Liv. XXX, 45 extr.
&mdash;<a name = "not17_627" id = "not17_627" href =
"#line17_627">627.</a>&nbsp;<i>Securus sceptri</i>, certus de summo
imperio Romæ parto Pœnis devictis; Ern. et Lef. Male Dausq. et Cell.
repudiato titulo regis, oblato illi in Africa, ut antea in Hispania,
<a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_278">XVI, 278 sq.</a> non
autem h.l. <i>securus</i>, ut sæpe, <i>negligens</i>, <i>spernens</i>,
significat.
&mdash;<i>cærula</i>, v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_21">ad I,&nbsp;21</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_629" id = "line17_629"> </a>
Ante Syphax, feretro residens, captiva premebat</p>
<span class = "linenum">630</span>
<p><a name = "line17_630" id = "line17_630"> </a>
Lumina, et auratæ servabant colla catenæ.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">394</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_629" id = "not17_629" href = "#line17_629">629...
650.</a>
Triumphus Scipionis, qualem Romani nondum viderant, ornate et per partes
describitur. Cf. Appian. l.l. et similis triumphi pictura ap. Ovid.
Trist. IV,&nbsp;2.
&mdash;<a href = "#line17_629">629.</a>&nbsp;Syphacem in triumpho ductum
tradunt Polyb. XVI, 23; Appian. rer. Pun. c. 28; Val. Max. VI,&nbsp;2;
Corn. Severus ap. Senec. Suasor. VII, et ipse Silius sup. <a class =
"crossref" href = "bookXVI.html#line16_272">XVI, 272 sqq.</a> Sed Tibure
eum haud ita multo ante triumphum Scipionis mortuum esse, memorant
Livius XXX, 45, et Mariana lib. II. Hos sequi Silium, regisque mortui
imaginem in ferculo circumlatam esse, quoniam non <i>feretro
resederint</i>, qui vivi in triumpho sint circumducti, sed pedibus
currum triumphantis imperatoris præcesserint, suspicabantur Cell. Drak.
et Lefeb. refragg. Dausq. et Ernesti, cujus hæc nota est: «Videntur mihi
argutari et doctrina sua abuti, qui non vivum Syphacem, sed ejus
effigiem a poeta describi existimant, in solo <i>ferculo</i> hærentes,
quæ simulacrorum tantum machina fuerit. Quis probet poetam, et Silium
inprimis, ita in ordinem cogi? Et cui non <i>Syphax residens, premens
lumina, catenis</i> indutus, vivum potius, quam pictum persuadeat? Nec
rara est consuetudo Silii a Liviana sententia discrepandi, ubi omnis
historia dissentit.» Huic opinioni favet alius poetæ locus sup. <a class
= "crossref" href = "bookXVI.html#line16_272">XVI, 272 sq.</a> nisi et
ibi de picto, non vivo Syphace agi censeas. Neque tamen dissimulandum
est, ita parum apta esse verba <i>feretro residens</i>. Poeta forte, vel
suum ingenium, vel alios scriptores sequutus, putavit, Syphacem et animo
et corpore ægrum in ferculo sedisse.
&mdash;Captivi reges nonnunquam feretris seu ferculis elatis sub tropæis
imponebantur; Lenz. collato Burm. ad Propert. III, <span class =
"smallcaps">iii</span> (al. <span class = "smallcaps">iv</span>), 18,
qui illud ex numis illustravit, et mox citra necessitatem
<i>signabant</i> pro <i>servabant</i> reponendum censuit.
&mdash;<a name = "not17_630" id = "not17_630" href =
"#line17_630">630.</a>&nbsp;<i>Lumina premebat</i>, pudore subfusus,
quia <i>captivus</i> erat.
&mdash;<i>colla</i>, quæ plerumque mox frangebantur laqueo, aut securi
feriebantur, <i>auratæ servabant catenæ</i>, vid. Broekhus. ad Prop. II,
<span class = "smallcaps">i</span>, 33.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_631" id = "line17_631"> </a>
Hic <a href = "#var17_631">Hannon</a>, clarique genus Phœnissa <a href =
"#var17_631">juventa</a>,</p>
<p><a name = "line17_632" id = "line17_632"> </a>
Et <a href = "#var17_632">Macetum</a> primi, atque incocti corpora
Mauri,</p>
<p><a name = "line17_633" id = "line17_633"> </a>
Tum Nomades, notusque sacro, quum lustrat arenas,</p>
<p><a name = "line17_634" id = "line17_634"> </a>
Hammoni Garamas, et semper naufraga Syrtis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_631" id = "not17_631" href = "#line17_631">631.</a>
<i>Hannon</i>, captus in Hispania. Vid. XVI, 72&nbsp;sq.
&mdash;<i>clari</i> κατὰ. <i>genus Phœnissa juventus</i>, Pœni.
&mdash;<a name = "not17_632" id = "not17_632" href =
"#line17_632">632.</a>&nbsp;<i>Macetum</i>, de quibus vid. sup. <a class
= "crossref" href = "#not17_414">ad v.&nbsp;414</a>
&mdash;<i>incocti</i>, adusti sole, <i>corpora</i>, nigri, <i>Mauri</i>.
Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_439">II, 439</a>, et
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_267">VIII, 267</a>.
&mdash;<a name = "not17_633" id = "not17_633" href =
"#line17_633">633&nbsp;sq.</a>
<i>Nomades</i>, Numidæ.
&mdash;<i>notus sacro,
<span class = "pagenum notes">395</span>
quum lustrat arenas, Hammoni Garamas</i>, cf. <a class = "crossref" href
= "bookI.html#not1_414">ad I,&nbsp;414</a>, et <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#line3_648">III, 648&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_634" id = "not17_634" href =
"#line17_634" title = "numerus deest">634.</a>&nbsp;<i>Syrtis</i>,
Nasamones aliique populi Syrtici, <i>semper naufraga</i>, cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_408">ad I,&nbsp;408</a>, et <a class
= "crossref missing" href = "bookII.html#not2_62" title = "recte 62">II,
63</a>.</p>


<div class = "text">
<span class = "pagenum">395</span>
<span class = "linenum">635</span>
<p class = "indent">
<a name = "line17_635" id = "line17_635"> </a>
Mox victas tendens Carthago ad sidera palmas</p>
<p><a name = "line17_636" id = "line17_636"> </a>
Ibat, et effigies oræ jam lenis Hiberæ,</p>
<p><a name = "line17_637" id = "line17_637"> </a>
Terrarum <a href = "#var17_637">finis</a> Gades, ac laudibus olim</p>
<p><a name = "line17_638" id = "line17_638"> </a>
Terminus Herculeis Calpe, Bætisque lavare</p>
<p><a name = "line17_639" id = "line17_639"> </a>
Solis equos dulci consuetus fluminis unda:</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_635" id = "not17_635" href = "#line17_635">635 sq.</a>
In ferculis simulacra devictorum oppidorum, montium, populorum, regum,
fluviorumque portabantur.
&mdash;Hic mos gestandi devictarum gentium regumque simulacra
pulcherrimis versibus expresserunt <i>Racine</i>, <i>Mithridate</i>,
act. III, sc.&nbsp;1:</p>

<div class = "verse ital">
<p>Tandis que l’ennemi, par ma fuite trompé,</p>
<p>Tenait après son char un vain peuple occupé;</p>
<p>Et, gravant en airain ses frêles avantages,</p>
<p>De mes états conquis enchaînait les images;</p>
</div>

<p class = "notes">
et <i>Crébillon</i>, <i>Rhadamiste et Zénobie</i>, act. II, sc. 2:</p>

<div class = "verse ital">
<p>Ce peuple triomphant n’a point vu mes images</p>
<p>À la suite d’un char en butte à ses outrages:</p>
<p>La honte que sur lui répandent mes exploits</p>
<p>D’un airain orgueilleux a bien vengé les rois.</p>
</div>

<p class = "notes">
&mdash;<i>victas tendens Carthago ad sidera palmas</i>, feminæ habitu,
ut solitum, depicta; Cell. Etiam mœsto vultu. Cf. Ovid. Trist. IV, <span
class = "smallcaps">ii</span>,&nbsp;2, et 43, 44, ad quæ loca vid. Burm.
et Harles. Simulacra urbium eburnea quandoque, quandoque lignea; Dausq.
coll. Quintil. VI,&nbsp;4, et Plin. V,&nbsp;5.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_636" id = "not17_636" href =
"#line17_636" title = "numerus deest">636.</a>&nbsp;<i>effigies ore jam
lenis Hiberæ</i>, veluti vultu declarans se victam et bello fractam;
Ernest.
&mdash;<a name = "not17_637" id = "not17_637" href =
"#line17_637">637&nbsp;sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_141">ad I,&nbsp;141,
142</a>.
&mdash;<a name = "not17_638" id = "not17_638" href =
"#line17_638">638&nbsp;sq.</a>
<i>Bætis lavare solis equos</i>, etc. ut ultimus fere Hispaniæ Occid.
fluvius in sinum Gaditanum influens. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_399">ad III, 399</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">640</span>
<p><a name = "line17_640" id = "line17_640"> </a>
<a href = "#var17_640">Frondosumque apicem</a> subigens ad sidera
mater</p>
<p><a name = "line17_641" id = "line17_641"> </a>
Bellorum fera Pyrene, nec mitis Hiberus,</p>
<p><a name = "line17_642" id = "line17_642"> </a>
Quum simul inlidit ponto, quos adtulit, amnes.</p>
<span class = "pagenum">396</span>
<p><a name = "line17_643" id = "line17_643"> </a>
Sed non ulla magis mentesque oculosque tenebat,</p>
<p><a name = "line17_644" id = "line17_644"> </a>
Quam visa Hannibalis campis <a href = "#var17_644">fugientis</a>
imago.</p>
<span class = "linenum">645</span>
<p><a name = "line17_645" id = "line17_645"> </a>
Ipse, adstans curru, atque auro decoratus et ostro,</p>
<p><a name = "line17_646" id = "line17_646"> </a>
Martia præbebat spectanda Quiritibus ora.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_640" id = "not17_640" href = "#line17_640">640</a>
<a name = "not17_641" id = "not17_641" href = "#line17_640">seq.</a>
<i>subigens</i>, agens, N. Heins. (cf. <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#not13_610">ad XIII, 610</a>) sursum agens, ut
<i>subjicere</i> et <i>submittere</i>, Drak. cf. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_673">ad I,&nbsp;673</a>.
&mdash;<i>mater bellorum fera Pyrene</i>, quod bellicosissimi populi sub
Pyrenæis habitant; Cell. Verbis <i>non mitis Iberus</i> Dausq. putabat
Silium pinxisse fluvium velut indignabundum et captivitati obluctantem.
Ernesto ambiguum videtur, utrum designaverit adcolas bellicosos et
feroces, an fluvii ipsius amnibus multis aucti vim et inpetum, quo in
mare Mediterr. inferatur. At posterior sententia non dubia est propter
verba <a class = "crossref" href = "#line17_642">v.&nbsp;642</a>, quibus
ratio continetur, cur non sit <i>mitis</i>, de qua voce vid. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#not4_85">ad IV, 85</a>. Omnia h.l. ad
ornatum spectant.
&mdash;<a name = "not17_642" id = "not17_642" href =
"#line17_642">642.</a>&nbsp;<i>Amnes</i> sunt Sætabis, Turia, seu
Turius, Sucro, Bilbilis, Sicoris aliique. Vid. Mela II,&nbsp;6, et
Mariana III, 18.
&mdash;Vultus innuitur ferox Hiberi, aquam ex urna effusam in pontum
impellentis; Lenz.</p>

<span class = "pagenum notes">396</span>
<p class = "notes">
<a name = "not17_645" id = "not17_645" href = "#line17_645">645.</a>
<i>Ipse</i> Scipio.
&mdash;<i>auro</i>, corona aurea (vid. Gell. V,&nbsp;6; Liv. XXX, 15),
et veste auro sparsa (Plin. IX, 36; XXXIII,&nbsp;3).
&mdash;<i>ostro</i>, purpura, toga picta et tunica palmata (cf. Liv.
l.l.). Ὁ στρατηγὸς ἔστεπται μὲν ἀπὸ χρυσοῦ καὶ λίθων πολυτίμων, ἔσταλται
δ’ ἐς τὸν πάτριον τρόπον πορφύραν, ἀστέρων χρυσῶν ἐνυφασμένων· καὶ
σκῆπτρον ἐξ ἐλέφαντος φέρει καὶ δάφνην, etc. Appian. rer. Pun. c. 66, in
descriptione triumphi Scipionis.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line17_647" id = "line17_647"> </a>
Qualis odoratis descendens Liber ab Indis</p>
<p><a name = "line17_648" id = "line17_648"> </a>
Egit pampineos frenata tigride currus.</p>
<p><a name = "line17_649" id = "line17_649"> </a>
Aut quum Phlegræis, <a href = "#var17_649">confecta mole</a>
Gigantum,</p>
<span class = "linenum">650</span>
<p><a name = "line17_650" id = "line17_650"> </a>
Incessit campis tangens Tirynthius astra.</p>
<p><a name = "line17_651" id = "line17_651"> </a>
Salve, invicte parens, non concessure Quirino</p>
<p><a name = "line17_652" id = "line17_652"> </a>
Laudibus, ac meritis non concessure Camillo.</p>
<p><a name = "line17_653" id = "line17_653"> </a>
Nec vero, quum te memorat de stirpe Deorum,</p>
<p><a name = "line17_654" id = "line17_654"> </a>
Prolem Tarpeii mentitur Roma Tonantis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not17_647" id = "not17_647" href = "#line17_647">647 sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_615">ad III,
615</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_79">XV, 79
sq.</a> Comparatio Scipionis cum Baccho et Hercule, qualis ap. Virg. Æn.
VI, 802 seq., qui locus Silio haud dubie ante oculos obversabatur. Cf.
ibi Heyne.
&mdash;<i>odoratis ab Indis</i>, ob frutices bene olentes et aromata,
quorum ferax est India, inpr. cinnamomum et nardos. Vid. Strab. XV,
p.&nbsp;695; Phot. c. 241; Ovid. Fast. III, 720.
&mdash;<a class = "missing" name = "not17_648" id = "not17_648" href =
"#line17_648" title = "numerus deest">648.</a>&nbsp;<i>currus
pampineos</i>, pampino inplexos.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_649" id = "not17_649" href = "#line17_649">649.</a>
De Gigantomachia, in qua præcipue Herculis partes fuere, et <i>campis
Phlegræis</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_275">ad IV, 275</a>.
&mdash;<i>confecta mole Gigantum</i>, cæsis Gigantibus, monstris inmensi
corporis. Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not17_556">ad
v.&nbsp;556</a>.
&mdash;<a name = "not17_650" id = "not17_650" href =
"#line17_650">650.</a>&nbsp;<i>tangens astra</i>, summa conspicuus
gloria, ut <i>sublimi feriam sidera vertice</i> ap. Hor. Od.
I,&nbsp;<span class = "smallcaps">i</span>, 36, ubi vid. Jani.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_651" id = "not17_651" href = "#line17_651">651 sq.</a>
Silius Scipionem Romulo et Camillo æquat, qui ambo adpellantur <i>urbis
conditores</i>; Barth. Adv. X,&nbsp;13.
&mdash;<i>Salve</i>, ut χαῖρε, voc. pietatis ac honoris, quo, quicumque
eo dignissimus est, et cujus favorem expetimus, sive sit Deus, sive
homo, sive adeo res, divino honore colenda, compellatur. Cf. Jani ad
Hor. Od. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">xxxii</span>, 15.
&mdash;<i>parens</i> urbis, pater patriæ: cujus tituli honos notus
est.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not17_653" id = "not17_653" href = "#line17_653">653 sq.</a>
Dignus es et dignum te præstas divinæ originis fama. Vid. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#not4_475">ad IV, 475, 476</a>.</p>

<p>&nbsp;</p>

<h5>FINIS.</h5>


<hr class = "mid">

<h5 class = "variae"><a name = "variae17" id = "variae17">
Liber XVII: Variæ Lectiones</a></h5>

<div class = "variae">

<span class = "pagenum">342</span>
<p><a name = "var17_1" id = "var17_1" href = "#line17_1">1.</a>
<i>descenderet</i> Put.
&mdash;<a name = "var17_2" id = "var17_2" href =
"#line17_2">2.</a>&nbsp;<i>tulerant</i> conj. N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var17_5" id = "var17_5" href =
"#line17_5">5.</a>&nbsp;<i>acciperet</i> Oxon. et Cell. ut <a class =
"crossref" href = "#line17_14">v.&nbsp;14</a>; <a class = "crossref"
href = "bookXVI.html#line16_2">XVI,&nbsp;2</a>, et ap. Ovid. Fast. IV,
260; Liv. XXIX, 14, et Cic. harusp. resp. c. 13. Sed vulgatum quoque
bene se habet; conf. Gron. ad Liv. XXIX, 11.
&mdash;<a name = "var17_6" id = "var17_6" href =
"#line17_6">6.</a>&nbsp;<i>degerit</i> ex Oxon. et Put. recepit Cell.
suadente Barth. Adv. X,&nbsp;13, ut et ad præteritam Scipionis Nasicæ
vitam pertineat.
&mdash;<a name = "var17_8" id = "var17_8" href =
"#line17_8">8.</a>&nbsp;<i>petita aderant</i>, scilicet sacra, reposuit
Nicander et deinde alii. Pro vulg. <i>Cybellen</i>, vel <i>Cybelen</i>,
Barth. Adv. XIII,&nbsp;7, <i>Cybele</i> legendum putabat, quod edidere
Cell. (qui tamen <i>Cybelle</i> scripsit) et Lefeb. Ego <i>Cybebe</i>
edidi, prob. Drak. vid. ad VIII, 363. <i>Cybeben</i> emend.
<span class = "pagenum">343</span>
N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var17_9" id = "var17_9" href =
"#line17_9">9.</a>&nbsp;Versus fœde a librariis corruptus; <i>atque
omnis</i>, vel <i>in omnis</i> codd. scripti et priscæ edd. præter
Mediol. in qua <i>intrepidus</i> legitur, pro quo Wolfius in Basil.,
Colin. et Dausq. <i>in trepidis</i> substituere. Deinde <i>cedente
Senatu</i> Put. Gryph. aliæque edd. antt. <i>accedente S.</i> Ox. Parm.
et al. <i>sedente S.</i> ed. Marsi. Hinc <i>atque intrepidus, magno
cedente Senatu</i>, edidere Cell. (qui interpretatur, cedente S. id
munus tamquam optimo) Drak. et Ernesti, (qui exponit, <i>intrepidus</i>,
fretus et excitatus Patrum judicio, ac jussus, <i>cedente Senatu</i>)
prob. Barth. Adv. X,&nbsp;13, et XIII,&nbsp;7. Sed ex verbis <i>cedente
Senatu</i> non, nisi fidiculis adhibitis, commodam extorquebis
sententiam: epitheton vero <i>intrepidus</i> non modo alienum est ab
h.l. et a Scipione, cui nulla timendi vel trepidandi causa erat, sed
etiam ab antiqua omnium fere librorum scriptura nimis abhorret, et haud
dubie ex glossa vel emendatione inrepsit. <i>atque ominibus</i>, vel
<i>a. in numérum</i>, vel <i>a. in nomen magno cedente Senatu</i> (h.e.
concedente S. ut <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_94">XI, 94</a>), vel denique (quod non displicebat
Drak. cui tamen ne sic quidem hic locus persanatus videbatur) <i>a.
intrepidus, magno censente Senatu</i>, emend. N.&nbsp;Heins. <i>a.
innocuus magno censente S.</i> (h.e. optimus judicio Senatus) reposuit
Lefeb. Quæ conject. ceteris omnino præferenda est, judice etiam Ernesti,
qui eam in contextum recepisset, nisi eadem sententia jam <a class =
"crossref" href = "#line17_5">v.&nbsp;5... 7</a>, præoccupata esset.
Enim vero supra oraculi verba expressit poeta, nunc docet, Scipionem
virum optimum a Senatu judicatum esse. Neque tamen dissimulo, vocem
<i>innocuus</i> nimis tenuem esse, et vix bene dici posse, <i>innocuus
obvius properabat</i>. Quæ quum ita sint, ego levi mutatione antiquæ
lect. scripsi, <i>adque os amnis, magno censente Senatu</i> nisi malis
<i>jubente Senatu</i>, ut <i>jussus</i> apud Liv. conf. not. Possis
etiam h.l. restituere: <i>Puppe; equite en omni magnoque sequente
Senatu, Obvius</i>, etc. quibus verbis plane respondet locus Ovid. Fast.
IV, 293; <i>Omnis eques mixtaque gravis cum plebe Senatus Obvius ad
Tusci fluminis ora venit.</i> voc. intrepidus etiam displicuit Withof.
quia <i>obvius</i> sequitur, et ille conj. <i>atque ominibus magno
adcedente Senatu</i>, vel potius ex vett. libris, <i>Puppe, atque ante
omnes, magno cedente Senatu</i>.
&mdash;<a name = "var17_13" id = "var17_13" href =
"#line17_13">13.</a>&nbsp;<i>trementia</i> Oxon.
<span class = "pagenum">344</span>
unde <i>tranantia</i> conj. Barth. Adv. X,&nbsp;13.
&mdash;<a name = "var17_14" id = "var17_14" href =
"#line17_14">14.</a>&nbsp;<i>sonoram puppim</i>, h.e. cymbalis et
tympanis perstrepentem, quod sequitur, corrig. N.&nbsp;Heins. Non male!
&mdash;<a name = "var17_15" id = "var17_15" href =
"#line17_15">15.</a>&nbsp;Vulgo <i>Tibridis</i>. Sed vid. <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#var8_367">ad VIII, 367</a>.</p>

<p><a name = "var17_22" id = "var17_22" href = "#line17_22">22.</a>
<i>movere</i>, aut <i>liquere</i>, aut <i>fovere</i> (ut <i>fovere
nidum</i>) emend. N.&nbsp;Heins. refragg. Burm. et Drak. quia
<i>nosse</i> quis loca dicatur,
<span class = "pagenum">345</span>
quæ incolat, vel in quibus frequenter versetur, et <i>noscere</i>, quæ
adeat; conf. Passerat. ad Prop. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">vi</span>,&nbsp;1.
&mdash;<a name = "var17_23" id = "var17_23" href =
"#line17_23">23.</a>&nbsp;<i>nota</i> Marsi Ven. sec. operarum lapsu, et
hinc aliæ edd.</p>

<p><a name = "var17_34" id = "var17_34" href = "#line17_34">34.</a>
<i>mala</i> R.&nbsp;1, et Med. probb. Barth. Adv. XIII,&nbsp;7, Drak.
<span class = "pagenum">346</span>
Lefeb. Ern. Vulgo <i>male credita</i>, quod Barth. l.c. exponit,
sinistro rumore dilata; <i>non æquæ male credita famæ</i> opinabatur
N.&nbsp;Heins. de qua conject. idem valet, quod de simili sup. <a class
= "crossref" href = "bookIV.html#var4_569">ad IV, 569</a>, diximus:
<i>non æqua populo mala credita fama</i> suspicabatur Hœfftius in Peric.
crit. quæ lectio eumdem, quem nostra, sensum præbet, vid. not.
&mdash;<a name = "var17_38" id = "var17_38" href =
"#line17_38">38.</a>&nbsp;<i>gubernant</i> Ox. Put. Tell. R.&nbsp;1,
Parm. Med. prob. N.&nbsp;Heins. quum de omni prole Cybeles agatur. Vulgo
<i>gubernat</i>, quod revocavit Lefeb. <i>regno consorte</i> malebat
Barth. Adv. XIII,&nbsp;7, ut simul jugis illa trium regnorum catena, et
fratrum dominantium felix et bonarum rerum fecunda concordia
indicaretur.
<span class = "pagenum">347</span>
&mdash;<a name = "var17_42" id = "var17_42" href =
"#line17_42">42.</a>&nbsp;<i>auris</i> hoc est aures, Oxon. et Putean.
<i>æra</i> conj. N.&nbsp;Heins. quem vide ad Prudent. hymn. Romani
v.&nbsp;200.</p>

<p><a name = "var17_56" id = "var17_56" href = "#line17_56">56.</a>
<i>prægressos</i>, et mox <i>servent</i> suspicabatur
<span class = "pagenum">348</span>
N.&nbsp;Heins.</p>

<p><a name = "var17_67" id = "var17_67" href = "#line17_67">67.</a>
<i>Immemor hic</i> Put. <i>Immemoris</i> Marsi Ven. poster. operarum
errore, et inde aliæ edd.</p>

<span class = "pagenum">350</span>
<p><a name = "var17_77" id = "var17_77" href = "#line17_77">77.</a>
<i>missique minantur</i> ex emendat. N.&nbsp;Heins. edidi cum Lefeb.
<i>missique minentur</i> in Oxon. Putean. omnibusque edd. ante Juntinam,
in qua Nicander primus hunc locum corrupit, et ex ingenio etiam addidit
integrum versum, <i>Ductori monuisse fuit, sit fidus, et ictum Observet
fœdus, neu pacis jura resolvat, Stet regno</i>, etc. Hanc scripturam
falsam esse, vel sola vox <i>Observet</i>, quam mox sequitur
<i>servet</i>, persuasit Drakenb. Nihil tamen mutare sustinuit, nec eo
audacior esse voluit Ern. qui hac interpolatione expeditiorem reddi
orationem monet. Recte: sed et languidior fit, præmissis potissimum vss.
67 seq. ubi poeta notionem rupti fœderis jam omnibus fere poetarum
coloribus adumbravit; quumque exquisitior doctiorque esset, ab indocto
et audaci Nicandro sententia ejus diluta est ac dilatata, adsutis
laciniis, quibus sublatis bene procedit, vid. not.
&mdash;<a name = "var17_78" id = "var17_78" href =
"#line17_78">78.</a>&nbsp;<i>pacta</i> Oxon. et Put. Conf. Heins. ad
Ovid. Met. VII, 700; XIV, 36, et Ep. Her. XX, 18. Vulgo
<i>facta</i>.</p>

<p><a name = "var17_83" id = "var17_83" href = "#line17_83">83.</a>
<i>at</i> pro vulg. <i>et</i> scripsi, probb. Barth. Adv. XIII,&nbsp;7,
N.&nbsp;Heins. et Drakenb. <i>Hæc Latius</i> et <i>sed cassa</i> tacite
edidit Lefeb. non inprob. Ern. Deinde <i>monebat</i> Put. Parm. et al.
edd. ut et conj. Barth. l.c. Recte, opinor: et non modo <i>monita</i>
mox sequuntur, unde vulgatum prætulere N.&nbsp;Heins. et Drak. sed et
<i>movet</i>.
&mdash;<a name = "var17_87" id = "var17_87" href =
"#line17_87">87.</a>&nbsp;<i>vafra arte</i> corrig. N.&nbsp;Heins. ad
Ovid. Epist. Her. XVI, 314, quoniam de una tantum arte castrorum
incensorum h.l. mentio fit.</p>

<p><a name = "var17_88" id = "var17_88" href = "#line17_88">88.</a>
<i>intecta</i> pro vulg. <i>intorta</i> e Put. recepi non inprob.
N.&nbsp;Heins. qui tamen malebat <i>intexta</i>,
<span class = "pagenum">351</span>
quod etiam adrisit Drak. Lefeb. (qui illud edidit) Cort. et nobis;
confer Heins. ad Ovid. Met. V,&nbsp;446.
&mdash;<a name = "var17_90" id = "var17_90" href =
"#line17_90">90.</a>&nbsp;<i>furtum</i>, non <i>furtim</i>, Oxon. Put.
R.&nbsp;1, Parm. Med. Deinde <i>nitentibus umbris</i>, R.&nbsp;1, Parm.
Med. <i>intentibus v.</i> Put. <i>invitantibus v.</i> conj.
N.&nbsp;Heins. et mox <i>celerata incendia</i>; quod posterius placere
potest. Τὸ <i>celata</i>, hoc est clam inmissa, ex compendio forte
scribendi ortum, et languet, quia cum <i>tacita</i> jungitur. Totum
potius versum ejiciendum censerem, qui salvo sensu abesse potest, nisi
in poeta luxuriantis ingenii versarer.
&mdash;<a name = "var17_92" id = "var17_92" href =
"#line17_92">92.</a>&nbsp;<i>conjecti</i> ex probabili conject.
N.&nbsp;Heins. edidit Lefeb.
&mdash;<a name = "var17_94" id = "var17_94" href =
"#line17_94">94.</a>&nbsp;<i>late exspatiantur</i> emendat.
N.&nbsp;Heins. et <i>claræ</i>, scilicet flammæ, Burm. prob. Drak. ut
apud Virg. Æn. II, 569, <i>dant clara incendia lucem</i>; conf. sup.
<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_557">X,&nbsp;557, 558</a>.
Sed τὸ <i>clare</i> eodem sensu et doctius dictum crediderim.
&mdash;<a name = "var17_95" id = "var17_95" href =
"#line17_95">95.</a>&nbsp;<i>ramos</i> pro <i>frenos</i> conj. Dausq.
<i>flumine</i> (velut torrente) pro <i>lumine</i> Barth. Adv.
X,&nbsp;13; <i>Et volucri effrenes p. l. flammas</i>, scilicet ignes,
vel <i>Et se mox volucri p. l. flammæ</i> emend. N.&nbsp;Heins. <i>Et
Pœnos volucri p. flamine</i> (h.e. adflatu, vel vento, quo alitur
incendium) <i>flammæ</i> tentabat
<span class = "pagenum">352</span>
Burm. Sed sanum esse locum recte existimant Lefeb. et Ern.
<i>tenebras</i> pro <i>frenos</i>, et
<a name = "var17_96" id = "var17_96" href = "#line17_96">v.&nbsp;96</a>,
<i>ceu</i> pro <i>cum</i> legendum videbatur Withof. <i>ceu turbine</i>,
et
<a name = "var17_101" id = "var17_101" href =
"#line17_101">v.&nbsp;101</a>,
<i>furit undique</i> malebat N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var17_103" id = "var17_103" href =
"#line17_103">103.</a>&nbsp;<i>semustaque</i> scripsere Drakenb. Lefeb.
et Ern. Conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_16">ad
III, 16</a>.
&mdash;<a name = "var17_104" id = "var17_104" href =
"#line17_104">104.</a>&nbsp;<i>Albenti favilla</i> Oxon. Put. R.&nbsp;2,
ut <i>cava f.</i> apud Petron. c. 120, et forte <i>candens f.</i> apud
Virgil. Æn. III, 573, unde probavit N.&nbsp;Heins. et recepit Lefeb.
Vulgatam lect. defendit Drakenb. coll. Martial. I,&nbsp;42, et recte jam
monuit, <i>candentem favillam</i> in Virg. l.l. eodem sensu exponi
posse, quo etiam illam ceperint ibi Cerda, et Scalig. ad Sever. Ætn.
v.&nbsp;509.</p>

<p><a name = "var17_108" id = "var17_108" href = "#line17_108">108.</a>
<i>Et somno</i> Put. <i>Et summo</i> Parm. <i>Exsomnem</i>, vel <i>E
sponda</i> opinabatur N.&nbsp;Heins. De verbis <i>multa precantem</i>,
quæ et me semper obfenderunt, Barth. Adv. XIII,&nbsp;7, ita disputat:
«Hæc captivitatem potius, quam liberationem ab inminentibus flammis,
signant. <i>Multa precari</i> regem in suis castris, inter manus
satellitum suorum, quam absonum est? potius <i>dira precantem</i>, fastu
videlicet barbaro et regio in ausos tam inmane, et quidem furto, hostes.
Nam regem minime mollem inducere alioqui vult, quum mox pugna commissa
inter agmina adversa medium evolasse dicat.» Reliqui interpretes h.l.
tacent. Poeta forte scripsit <i>multa frementem</i>; conf. inf. <a class
= "crossref" href = "#line17_116">v.&nbsp;116</a>.
&mdash;<a name = "var17_109" id = "var17_109" href =
"#line17_109">109.</a>&nbsp;<i>juncto agmine</i> conj. N.&nbsp;Heins.
qui tamen recte monuit, <i>juncto
<span class = "pagenum">353</span>
aggere</i> pro junctis castris dici posse. Idem malehat
<i>sociarunt</i>. At sequitur mox <i>lenierat</i>.
&mdash;<a name = "var17_115" id = "var17_115" href =
"#line17_115">115.</a>&nbsp;Emend. <i>ereptum ex morte</i>, quoniam
certe non hostibus Romanis, sed ignibus fuerit cinctus Syphax in castris
adcensis, qui et mox jactet, Romanos timuisse claro die pugnæ potestatem
facere.
&mdash;<a name = "var17_118" id = "var17_118" href =
"#line17_118">118&nbsp;sq.</a>
Barth. Adv. XIII,&nbsp;7, et XV,&nbsp;7, nota dignum dicit, quod poeta
h.l. et <a class = "crossref" href = "#line17_114">v.&nbsp;114</a>,
<a class = "crossref" href = "#line17_212">212, 214</a>, <a class =
"crossref" href = "#line17_225">225</a>, <a class = "crossref" href =
"#line17_230">230</a>, ac al. passim, pluribus spondeis vulgaribusque
verbis compositis carmen perdat, quæ cursum orationis incidant, curamque
illam, a Plinio indicatam, ingenio plane caruisse arguant.... Omnino
studium poetæ in hoc libro et in fine carminis elanguisse
<span class = "pagenum">354</span>
videtur; conf. tamen Heyne in not. ad Virgil. Æn. VIII, 596.
&mdash;<a name = "var17_120" id = "var17_120" href =
"#line17_120">120.</a>&nbsp;<i>propera͞nt</i>, vel <i>properarunt</i>
Put. <i>properebant</i> R.&nbsp;2. <i>properabant</i> conj.
N.&nbsp;Heins. vel <i>properabat</i> quod ex ed. Benessæ recepit
Lefeb.</p>

<p><a name = "var17_124" id = "var17_124" href = "#line17_124">124.</a>
<i>agmina prima</i> Put. oculis librarii in <a class = "crossref" href =
"#line17_127">v.&nbsp;127</a>, evagantibus; Ern.
&mdash;<a name = "var17_125" id = "var17_125" href =
"#line17_125">125.</a>&nbsp;<i>vana manus</i> Oxon. Putean. R.&nbsp;1,
Parm. Med. et Mart. Herbip. ed. unde <i>nava m.</i> ex emendat.
N.&nbsp;Heins. edidi cum Lefeb. et Ern. prob. Drak. Conf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#var1_549">ad I,&nbsp;549</a>. Vulgo
<i>sana manus</i>, ut sensus sit, Romani prudenter pugnantes tamquam
sanæ mentis homines; Cell. Withof. conjicit: <i>contra sana manus
Rutuli, lætusque ruebat</i>.
&mdash;<a name = "var17_127" id = "var17_127" href =
"#line17_127">127.</a>&nbsp;Ita hunc locum restituit N.&nbsp;Heins.
<i>vides ut agmine</i> Oxon. Put. Tell. Parm. Med. Mart. Herbip.
<i>vides ut ab agmine</i> Benessa. <i>agmine primo</i> Ox. et Ben. Mox
<i>volitet</i> Put. Vulgo <i>Videsne</i>, <i>vides</i>, <i>ait</i>,
<i>agmine
<span class = "pagenum">355</span>
primus Massylus volitat</i>.
&mdash;<a name = "var17_130" id = "var17_130" href =
"#line17_130">130.</a>&nbsp;Voc. <i>casti</i> suspectum et ex
<i>castris</i>, quod versu proxime subsequenti obcurrit, prognatum
videbatur N.&nbsp;Heins. At vid. not.
&mdash;<a name = "var17_137" id = "var17_137" href =
"#line17_137">137.</a>&nbsp;<i>vectorem</i> emend. N.&nbsp;Heins. ut ap.
Ovid. A.&nbsp;A. III, 555. Sed Drak. bene monet, <i>rectorem</i> etiam
equitem dici Tac. Ann. I,&nbsp;65 (ubi confer Ernesti) Claud.
<span class = "pagenum">356</span>
<i>in Eutrop.</i> II, 423, et Lucan. VII, 530.
&mdash;<a name = "var17_138" id = "var17_138" href =
"#line17_138">138.</a>&nbsp;<i>vanumque fugæ</i> ex emend. Dausq. et
N.&nbsp;Heins. recepi cum Lefeb., qui ita in duobus antiquis, nescio
quibus, legi dicit. Vulgo <i>vanamque fugam</i>, ex qua lect. non facile
commodam exsculpes sententiam.
&mdash;<a name = "var17_139" id = "var17_139" href =
"#line17_139">139.</a>&nbsp;<i>e vulnere</i> primus edidit Parisiis
Colinæus, quem sequuti sunt pauci, sed et ipse Drak. qui toto fere h.l.
tacet.
&mdash;<a name = "var17_140" id = "var17_140" href =
"#line17_140">140.</a>&nbsp;<i>pudendum</i> pro vulg. <i>pudenda</i> ex
emend. N.&nbsp;Heins. edidi cum Lefeb. (qui nihil de ea re notavit) et
Ernest. prob. Drak. Hunc loquendi modum Silius in deliciis habet; vid.
App. <i>manicæque pudendæ Additæ</i> corrig. Dausq. <i>manicæque pudendæ
Addita</i> scripsit Cellar.
&mdash;<a name = "var17_141" id = "var17_141" href =
"#line17_141">141.</a>&nbsp;<i>o exemplum</i> malebat Barth. Adv.
XV,&nbsp;7, ut magis erigeretur sententia. Male! tollenda potius major
distinctio post <i>lætis</i>, quod jam vidit N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var17_142" id = "var17_142" href =
"#line17_142">142.</a>&nbsp;<i>strinxere</i> malebat N.&nbsp;Heins. quia
<i>vincla</i> præcesserunt: quod tamen eum non obfendit supra <a class =
"crossref" href = "bookXVI.html#line16_72">XVI, 72, 74</a>.</p>

<span class = "pagenum">357</span>
<p><a name = "var17_147" id = "var17_147" href = "#line17_147">147.</a>
<i>at invisus</i> conj. Barth. Adv. XV,&nbsp;7, non male, judice etiam
Drakenborch.</p>

<p><a name = "var17_150" id = "var17_150" href = "#line17_150">150.</a>
<i>innixa</i> corrig. N.&nbsp;Heins. et <i>innisa</i> tacite edidit
Lefeb.
&mdash;<a name = "var17_151" id = "var17_151" href =
"#line17_151">151.</a>&nbsp;<i>numine</i> emend. Barth. l.c. coll.
v.&nbsp;154, 183, et sup. XVI, 16, 17, ut Hannibalem, ob rerum gestarum
magnitudinem, nunc ruente pæne republ. ut Deum tutelarem suspexerint
Pœni.
&mdash;<a name = "var17_156" id = "var17_156" href =
"#line17_156">156.</a>&nbsp;<i>patrumque</i> primus edidit Nicander,
<i>monentis</i> est ex emend. N.&nbsp;Heins. <i>moventes</i> R.&nbsp;2.
Vulgo <i>monentes</i>.
&mdash;<a name = "var17_157" id = "var17_157" href =
"#line17_157">157.</a>&nbsp;<i>videat</i>, non <i>videas</i>, Oxon. Put.
R.&nbsp;1, Parm. Med. Mars. et Mart. Herbip. Post hunc versum Nicander
duos alios inculcavit, <i>Tolle moras, patriæque celer succurre cadenti,
Hannibal, et nostris depelle a mœnibus hostem</i>. Eos jam ejecit
Drakenb. suadente N.&nbsp;Heins.</p>

<span class = "pagenum">358</span>
<p><a name = "var17_163" id = "var17_163" href = "#line17_163">163.</a>
<i>Destrictis</i> R.&nbsp;1, Parm. Med. Vulgo <i>Districtis</i>; vid.
<a class = "crossref" href = "bookXVI.html#var16_528">ad XVI, 528</a>.
&mdash;<a name = "var17_166" id = "var17_166" href =
"#line17_166">166.</a>&nbsp;<i>capiens</i> Ox. Vulg. <i>cupiens</i>.
&mdash;<a name = "var17_169" id = "var17_169" href =
"#line17_169">169.</a>&nbsp;<i>rapidis</i> scripti, R.&nbsp;2, Basil.,
Wolfii et quædam aliae. <i>rapidum</i> pleræque edd. priscæ.
<i>raptum</i> conj. N.&nbsp;Heins.</p>

<p><a name = "var17_175" id = "var17_175" href = "#line17_175">175.</a>
<i>agitarit</i>, non <i>agitabat</i>, scripti et primæ edd.
<i>trepida</i> conj. Livin.
<span class = "pagenum">359</span>
&mdash;<a name = "var17_178" id = "var17_178" href =
"#line17_178">178.</a>&nbsp;<i>celeratis</i> opinabatur N.&nbsp;Heins.
ut sup. <a class = "crossref" href = "#line17_91">v.&nbsp;91</a>.
&mdash;<a name = "var17_180" id = "var17_180" href =
"#line17_180">180&nbsp;sq.</a>
Ita legitur h.l. in MSS. et antt. edd. ante Junt., in qua Nic. pro
<i>referat</i> reposuit <i>referant</i>, et iteram duos adjecit versus,
<i>detracturum ignibus atris Omnia, et excidium extremum Carthagini
adesse. In quam se referant patriam, suaque inclita facta Commemorant,
strages Italis quas fecerit oris</i>. Pro <i>detracturum</i>
N.&nbsp;Heins. conj. <i>depasturum</i>; recte, opinor; saltem
ingeniose.</p>

<p><a name = "var17_184" id = "var17_184" href = "#line17_184">184.</a>
<i>abtutu</i> Ox. prob. Barth. Adv. X,&nbsp;13, ut non adspexerit
legatos, ob indignitatem rei, sed obliquis limisve oculis intuitus sit.
Deinde <i>et ægram Expendit tacite curam, secum</i>, etc. ex cod. Tell.
recepit Lefeb. Non male!
&mdash;<a name = "var17_185" id = "var17_185" href =
"#line17_185">185.</a>&nbsp;<i>tacite</i> Oxon. <i>tacitus</i>
R.&nbsp;1, ad marg. Vulgo <i>tacito secum</i> prob. Barth. Adv. l.l. nec
inprob. N.&nbsp;Heins. ut <i>tacito</i> non sit adverb. sed a <i>cum</i>
pendeat.
&mdash;<a name = "var17_187" id = "var17_187" href =
"#line17_187">187.</a>&nbsp;<i>durum</i> Put. R.&nbsp;1, Parm. Med. et
Mart. Herbip. Conf. Virg. Æn. XII, 924, ibique interpretes.
<span class = "pagenum">360</span>
&mdash;<a name = "var17_199" id = "var17_199" href =
"#line17_199">199.</a>&nbsp;<i>Vertantur</i> ed. Basil. Wolfii, et inde
Colin. D.&nbsp;Heins. Dausq. el Cell.
&mdash;<a name = "var17_200" id = "var17_200" href =
"#line17_200">200.</a>&nbsp;Vulg. <i>Anno</i>, vid. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#var2_277">ad lib. II, v.&nbsp;277</a>.
&mdash;<a name = "var17_202" id = "var17_202" href =
"#line17_202">202.</a>&nbsp;<i>fremens</i> maluerit N.&nbsp;Heins. Sed
vulgatum quoque bene se habere, jam monuit Drak. coll. Liv. XXX, 20
pr.</p>

<p><a name = "var17_203" id = "var17_203" href = "#line17_203">203.</a>
<i>redeuntum</i>, scilicet in patriam, Oxon. Put. R.&nbsp;1, Parm. Ben.
Mart. Herbip. non inprob. N.&nbsp;Heins. nisi quod prætulerit <i>terga
vertentem</i>, vel potius <i>redeunti</i>, vel <i>cedenti</i>, quum
sermonem esse de solo Hannibale ex sequentibus adpareat. Sed cum
Hannibale etiam milites ejus ex Italia decedebant.
<span class = "pagenum">361</span>
&mdash;<a name = "var17_211" id = "var17_211" href =
"#line17_211">211.</a>&nbsp;<i>reputat satis</i> ex probabili emend.
Scalig. et N.&nbsp;Heins. edidit Cell.
&mdash;<a name = "var17_212" id = "var17_212" href =
"#line17_212">212.</a>&nbsp;<i>visu</i> Gryph.</p>

<span class = "pagenum">362</span>
<p><a name = "var17_222" id = "var17_222" href = "#line17_222">222.</a>
<i>Sim dignus</i>, vel <i>Di, dignus</i> castigabat N.&nbsp;Heins. At
vid. not.
&mdash;<a name = "var17_224" id = "var17_224" href =
"#line17_224">224.</a>&nbsp;<i>numen</i> Parm. <i>et totum cecidisset
nomen E.</i> vel <i>potius cecidissent culmina E.</i> opinabatur
N.&nbsp;Heins. Vulgo <i>Elisæ</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#var1_81">ad I,&nbsp;81</a>.
&mdash;<a name = "var17_225" id = "var17_225" href =
"#line17_225">225.</a>&nbsp;<i>Quin! tunc sat</i> reposuit Lefeb.
<i>Quid? tum sat compos?</i> corrig. N.&nbsp;Heins. ut repetitio esset
verborum <a class = "crossref" href = "#line17_221">v.&nbsp;221</a>. Ego
legendum crediderim: <i>Quid? tum sat compos</i>, scilicet mentis fui,
<i>quum non</i>, etc. Sed τὸ <i>qui</i> doctius pro vulg. <i>quum</i>
positum videri potest.
&mdash;<a name = "var17_231" id = "var17_231" href =
"#line17_231">231.</a>&nbsp;<i>Quid prohibet</i> malebat N.&nbsp;Heins.
quem vid. ad Ovid. Met. X,&nbsp;88. <i>gressus</i>, non <i>gressum</i>
Put.
&mdash;<a name = "var17_234" id = "var17_234" href =
"#line17_234">234.</a>&nbsp;<i>ac vertite</i> conj. Livin. <i>age,
vertite</i> N.&nbsp;Heins. qui et
<a name = "var17_235" id = "var17_235" href =
"#line17_235">v.&nbsp;235</a>&nbsp;τὸ <i>ut</i> post
<span class = "pagenum">363</span>
<i>faxo</i> concinnius abesse monuit, idque firmavit multis poetarum
exemplis, quibus alia adjecit in not. ad Ovid. Met. XIII, 875, et Drak.
ad h.l.</p>

<p><a name = "var17_240" id = "var17_240" href = "#line17_240">240.</a>
<i>et rupe</i> Oxon. Put. R.&nbsp;1, Parm. Med. Ben. et Mart. Herbip. in
quibus etiam mox <i>imbribus</i> pro <i>nubibus</i> legitur, ut et in
Marsi edd. Vulgo <i>e rupe</i>. Aliquid gravioris mendi subesse
suspicabatur Barth. Adv. XV,&nbsp;7, qui et h.l. alia perperam, alia
nimis severe reprehendit.</p>

<span class = "pagenum">364</span>
<p><a name = "var17_249" id = "var17_249" href = "#line17_249">249.</a>
<i>acer</i> Oxon. et Putean. Vulgo <i>ater</i>, quod præstiterit.
&mdash;<a name = "var17_255" id = "var17_255" href =
"#line17_255">255.</a>&nbsp;<i>veniensque a puppe procella</i> recte,
puto, emend. N.&nbsp;Heins. et edidit Lefeb. prob. Drak. qui monet,
vento, a puppi vel tergo spirante, Hannibalem longissime a finibus
Italiæ rejectum esse, et similiter dixisse Virgil. Æneid. III, 130,
<i>surgens a puppi ventus</i>, et Æn. I,&nbsp;115, <i>ingens a
vertice</i> (h.e. desuper, non, a prora, ut Drak. adcepit, nam sequitur)
<i>In puppim ferit</i>; Stat. Theb. III, 29, <i>ingens a puppe
Notus</i>, Hom. Odyss. δ, 357, ᾗ λιγὺς οὖρος ἐπιπνείῃσιν ὄπισθεν, et
Eurip. Troad. 19, μένουσι δὲ Πρύμνηθεν οὖροι. Ernesti putat, hæc loca
non satis convenire, inprimis ob sequentia <i>antennæ inmugit</i>: quod
non satis adsequor.
&mdash;<a name = "var17_257" id = "var17_257" href =
"#line17_257">257.</a>&nbsp;<i>migrante profundo</i> corrig. Barth. Adv.
XV,&nbsp;7, ubi monet, perire omne videnti profundum (forte
profunditatem, altitudinem), quum navis imo videatur subsessura,
ipsumque
<span class = "pagenum">365</span>
mare migrare ad Superos. Sed vid. not.
&mdash;<a name = "var17_258" id = "var17_258" href =
"#line17_258">258.</a>&nbsp;<i>frementia</i> omnino legendum videbatur
Drak. quia Silius ubique Hannibalem inpavidum finxisset. Sed cf.
<a class = "crossref" href = "#line17_268">v.&nbsp;268</a>, ac sup.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_530">I,&nbsp;530, 532</a>,
et <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_476">II, 476</a>,
ibique nott.</p>

<p><a name = "var17_264" id = "var17_264" href = "#line17_264">264.</a>
<i>ubi illæ</i> Put. et R.&nbsp;2. Vulg. <i>et illæ</i>.
&mdash;<a name = "var17_267" id = "var17_267" href =
"#line17_267">267.</a>&nbsp;<i>Tarpeio</i>, non <i>Tarpeii</i>, tres
scripti cum R.&nbsp;2, et Parm.</p>

<p><a name = "var17_271" id = "var17_271" href = "#line17_271">271.</a>
<i>alte exundantis arenæ</i>, ex imis barathri pontici cavernis
ebullientis, vi ventorum subtus agente, emend. Barth. Adv. XV,&nbsp;7,
et edidit Cell. Recte, opinor.
<span class = "pagenum">366</span>
&mdash;<a name = "var17_278" id = "var17_278" href =
"#line17_278">278.</a>&nbsp;<i>It</i> pro <i>Hic</i> conj.
N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var17_280" id = "var17_280" href =
"#line17_280">280.</a>&nbsp;<i>Capuæ et gaza seposta</i> Rom. 1, Med.
Mart. Herbip. <i>Capuæ et gaza et seposta</i> ed. Basil. Wolfii, Colin.
D.&nbsp;Heins. Dausq. Cell.
&mdash;<a name = "var17_281" id = "var17_281" href =
"#line17_281">281.</a>&nbsp;<i>duci</i>, h.e. a duce seposta, malebat
Lefeb.
&mdash;<a name = "var17_289" id = "var17_289" href =
"#line17_289">289.</a>&nbsp;<i>motoque</i> præstiterit
<span class = "pagenum">367</span>
judice N.&nbsp;Heins. At Drak. putabat emphasin esse in voce
<i>toto</i>: opus habuisse toto maris inpetu ad obprimendum
Hannibalem.</p>

<p><a name = "var17_291" id = "var17_291" href = "#line17_291">291.</a>
<i>transtris</i>, vel <i>rostris</i> pro <i>castris</i> legendum
censebat N.&nbsp;Heins. Barthius Adv. XV,&nbsp;7, <i>castra</i>
exponebat naves seu classem, de quo vid. Cerda et Heyne ad Virg. Æn.
III, 519, et V,&nbsp;669. Sed <i>castra adversa</i> vulgari sensu
capienda sunt, nec quidquam h.l. mutandum est, vel mutandum credidissent
viri docti, nisi grandis h.l. lacunæ suspicione seducti
<span class = "pagenum">368</span>
essent, vid. not.</p>

<p><a name = "var17_295" id = "var17_295" href = "#line17_295">295.</a>
Quoniam Flaminii corpus nusquam inventum est post pugnam, neque adeo
<i>portari</i> a quoquam vel adferri potuit, Lefeb. emendavit <i>Tu mihi
Flaminii portas te in ovantia cæsi Ora ducis</i>, ut τὸ <i>mihi</i>
eleganti hellenismo (vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#var1_46">ad I,&nbsp;46, in Var. Lect.</a>), et <i>te
portas</i> pro <i>te fers</i> vel <i>inpetu ruis</i> dictum sit, de qua
<i>vi intensa</i> verbum <i>portare</i> occurrat apud Lucret. VI, 581.
Sed præclara est nota Ernesti: «in hoc loco omni non necesse est, ut
historiæ veritatem urgeamus, quam nec in ceteris partibus adcurate
sequutus est poeta. Quomodo etiam quis <i>ovat</i>, qui <i>cæsus</i>
est? et cur quis inpetum faciat in ora <i>cæsi</i> ducis? Vulgata tamen
lectio levissima mutatione ita constitui potest, ut cum historia
congruat Silius, et sensus sit expeditissimus, et, ni fallor, unice
verus. Lego <i>rorantia cæde Ora</i>. Hæc autem <i>Ora</i> non sunt
Flaminii, sed ejus militis, qui Flaminium interfecerat. Tu mihi portas,
h.e. obfers ora sanguine Flaminii, quem olim cædebas, rorantia, ac
veluti ex illa cæde adhuc inbuta, h.e. tu is es, qui olim Flaminium
confecisti; eodem modo, quo mox alium adloquitur: <i>Gracchus cadens
tibi proluit ensem</i>. Jam etiam sequentia optime cohærent, <i>nosco
dextram</i>. Deinde recordemur oportet, supra <a class = "crossref" href
= "bookV.html#line5_645">V,&nbsp;645</a>. <i>Ducarium</i> quemdam
diserte nominari a poeta, qui inprimis inpetum in Flaminium fecerit.
Neque in verbis quidquam est, quod a consuetudine Silii abhorreat. Sic
de militibus obviam euntibus et se ostendentibus sup. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_312">I,&nbsp;312</a>, <i>obvia
quisque Ora duci portat</i>. Sic et <i>rorantia</i> <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_447">IV, 447</a>; <a class =
"crossref" href = "bookV.html#line5_459">V,&nbsp;459</a>; <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#line7_324">VII, 324</a>.»
&mdash;<a name = "var17_299" id = "var17_299" href =
"#line17_299">299.</a>&nbsp;<i>perluit</i> malebat Drak. quia Burm. ad
Petron. cap. CXX, docuerit, <i>perluere</i> majoris efficaciæ esse, et
notare penitus madefacere, <i>proluere</i> autem leviter
<span class = "pagenum">369</span>
adspergere.
&mdash;<a name = "var17_302" id = "var17_302" href =
"#line17_302">302.</a>&nbsp;<i>protulit</i> Oxon. et Put.
<i>pertulit</i> edd. Marsi, Junt. et Ald. <i>perculit</i> Gryph. et Nut.
prob. Drakenb.
&mdash;<a name = "var17_306" id = "var17_306" href =
"#line17_306">306.</a>&nbsp;<i>comitante</i> libri veteres tam scripti
quam editi. <i>cecidit, me tum comitante per hostes</i>, ed. Benessæ,
prob. Lefeb.</p>

<p><a name = "var17_317" id = "var17_317" href = "#line17_317">317.</a>
<i>si</i> post <i>veniant</i> legitur in Putean. ed. Junt. et aliis inde
expressis. Sed rectius sublntelligitur; vel, ut Drak. putabat, votum
Hannibalis est, pugnam cum ipsis Diis exoptantis; cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_58">not. ad I,&nbsp;58</a>.
&mdash;<a name = "var17_318" id = "var17_318" href =
"#line17_318">318&nbsp;seq.</a>
Ita h.l. restituit ex vett. libris
<span class = "pagenum">370</span>
Lefeb. quem cum Ern. sequutus sum. <i>Cum stetis turmæ</i> Oxon. Tell.
R.&nbsp;2, et edd. Marsi, prob. N.&nbsp;Heins. quum ad plures sermonem
esse, ex seqq. satis manifestum sit. Idem et conj. <i>Cum stetit pro
me</i>, non inprob. Drak. <i>Cum steteris turmæ</i> Put. <i>Cum steteris
turma</i> R.&nbsp;1, Parm. Mediol. et Mart. Herbip. <i>Cum steteris
prope me</i> primus edidit Nicander et deinde alii. <i>Cum stetis prope
me? vidi</i>, etc. reposuit Drak. Deinde <i>Quas juga calcantes</i> Put.
et R.&nbsp;2. Vulgo <i>vidi, certantia cælo Cum juga calcastis, s.v. per
Alpes</i>.
&mdash;<i>Dum juga calcatis</i> emend. N.&nbsp;Heins. quoniam τὸ
<i>cum</i>, quod præcesserit proxime, ac subsequatur diversa
significatione, orationem hic nonnihil reddat perplexam.
&mdash;<a name = "var17_323" id = "var17_323" href =
"#line17_323">323.</a>&nbsp;<i>docilis</i> in comment. Marsi.</p>

<p><a name = "var17_324" id = "var17_324" href = "#line17_324">324.</a>
<i>Ten’ vero, tene exstimulem</i> legendum putabat N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var17_326" id = "var17_326" href =
"#line17_326">326.</a>&nbsp;<i>ac vana</i> omnes libri et scripti et
editi, <i>hæc vana</i>, vel <i>ceu vana</i> emend. N.&nbsp;Heins. et
illud recepi cum Lefeb. et Ern. etsi ne ita quidem hic locus mihi
satisfacit. <i>perstare ferox ad vana</i> conj. Livin. non inprob. Ern.
Sed quis ita dicet <i>Quum starem, perstare</i>, etc. <i>videbas</i> pro
<i>jubebas</i> R.&nbsp;2, quod non displicebat Lefeb. Withof.
suspicabatur <i>tam vana</i>, vel potius <i>ea vana</i>, ut designentur,
quæ ante nominata sint. <i>docebas</i> scribendum putabat Dausq. coll.
XII, 629.
<span class = "pagenum">371</span>
&mdash;<a name = "var17_328" id = "var17_328" href =
"#line17_328">328.</a>&nbsp;<i>deleta Saguntus</i> ed. Basil. Wolfii et
inde paucæ aliæ, quas sequutus est Lefeb. quia nomen hoc decies octies
in Silio et semper in femin. gen. occurrat. Sed nostra lectio firmatur
librorum auctoritate, et cur Silio non liceat semel alia vocis forma
uti, quæ non minus recta est? conf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#var1_271">ad I,&nbsp;271</a>; Liv. XXI, 15, 18, al.
&mdash;<a name = "var17_336" id = "var17_336" href =
"#line17_336">336.</a>&nbsp;<i>Libyæ</i> priscæ edd. Abest hic versus a
c. Putean.
&mdash;<a name = "var17_339" id = "var17_339" href =
"#line17_339">339.</a>&nbsp;<i>quoties</i> ex emendat. Dausq. Barth. et
N.&nbsp;Heins. Vulgo <i>quatiens</i>, quæ lectio ex antiqua scriptura
<i>quotiens</i> orta.
&mdash;<a name = "var17_340" id = "var17_340" href =
"#line17_340">340.</a>&nbsp;<i>adfatus</i>, non <i>effatus</i>, Oxon. et
sic jam Cell. ex conj. Deinde <i>petebant</i> Oxon. et Putean. Vulgo
<i>petebat</i>.</p>

<p><a name = "var17_341" id = "var17_341" href = "#line17_341">341.</a>
<i>speculantem</i>, non <i>spectantem</i>, Oxon. (tres scripti, teste
Lefeb.) et Rom. 2; conf. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#var7_123">ad VII, 123</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#var13_163">XIII, 163</a>.
&mdash;<a name = "var17_342" id = "var17_342" href =
"#line17_342">342.</a>&nbsp;<i>subacri</i> unica voce scribendum
videbatur
<span class = "pagenum">372</span>
N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var17_343" id = "var17_343" href =
"#line17_343">343.</a>&nbsp;<i>adfatus</i> iterum corrig. idem et edidit
Lefeb.
&mdash;<a name = "var17_344" id = "var17_344" href =
"#line17_344">344.</a>&nbsp;<i>edant</i> emend. N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var17_351" id = "var17_351" href =
"#line17_351">351.</a>&nbsp;<i>tuleris tu exercita gente</i> Put.
<i>tulisti e gente</i> Ox. <i>tulisti excita gente</i> Tell. <i>ipsa
tulisti exercita gente</i> R.&nbsp;1, Parm. Med. al. <i>Quam pro te
Cadmea tu exercita gente tulisti</i> R.&nbsp;2. Nostra lectio primum
reperitur in edd. Marsi et Ben. <i>Quam pro C. tolerasti exercita
gente</i> ex emend. N.&nbsp;Heins. edidit Lefeb. prob. Drak. quia in
scriptis priscisque edd. postrema versus verba sint <i>exercita
gente</i>, et verbum <i>tulit</i> modo præcesserit, cujus tamen
repetitionem h.l. non inprobandam esse, jam recte monuit Ern. Withof.
haud dubitabat, Silium scripsisse: <i>quam pro Cadmea subiisti exercita
gente</i>.
&mdash;<a name = "var17_356" id = "var17_356" href =
"#line17_356">356.</a>&nbsp;<i>claudenda</i> ex R.&nbsp;2, omisso τῷ
<i>et</i>, recepere Lefeb. et Ern. Recte, opinor. <i>occludenda</i>
putabat N.&nbsp;Heins.</p>

<p><a name = "var17_357" id = "var17_357" href = "#line17_357">357.</a>
<i>ego hoc mutare</i> Putean. <i>ego hec mutare</i> R.&nbsp;2. <i>ego
inmutare</i>, vel <i>hæc mutare</i> corrig. N.&nbsp;Heins. ne posterior
syll. voc. <i>ego</i> producatur, quod tamen non præter exemplum
antiquitatis, tam in cæsura, quam extra eam fieri, monuit Drak. et, quos
laudavit, Broekhus. ad Propert. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">viii</span>, 31; IV, <span class =
"smallcaps">ii</span>,&nbsp;3, et Voss. Art. Gram. I,&nbsp;27.
<span class = "pagenum">373</span>
&mdash;<a name = "var17_358" id = "var17_358" href =
"#line17_358">358.</a>&nbsp;<i>pendenti in nube</i> Tell. R.&nbsp;1,
Parm. Mediol. <i>Pœno duce nube resedi</i> audacissime castigabat Barth.
Adv. X,&nbsp;13, cui ineptum videbatur epitheton <i>pendenti</i>, quasi
nova res esset, nubem <i>pendere</i>, aut Junonem in <i>nube
pendenti</i> sedere. At inepta potius est hæc censura, vid. not. Withof.
conj. <i>speculatum</i> pro <i>pendenti</i>, <a class = "crossref" href
= "#line17_427">v.&nbsp;427</a> <i>florenti</i> pro <i>labenti</i>, et
<a class = "crossref" href = "#line17_432">v.&nbsp;432</a>
<i>Latius</i>, ut brevitur Lælii patria designetur, sicut aliorum, qui
antea nominati sint.
&mdash;<a name = "var17_359" id = "var17_359" href =
"#line17_359">359.</a>&nbsp;<i>bellumve</i> Put. Teller. et R.&nbsp;2,
quod substitui pro vulg. <i>bellumque</i>.
&mdash;<a name = "var17_362" id = "var17_362" href =
"#line17_362">362.</a>&nbsp;<i>Aut fusos posco</i> conj. N.&nbsp;Heins.
parum apte.
&mdash;<a name = "var17_363" id = "var17_363" href =
"#line17_363">363.</a>&nbsp;<i>cineres Trojæ</i> Putean. R.&nbsp;2, et
edd. Marsi, quod jam edidit Cell. Vulgo <i>cineres Latii</i>, quod
Dausq. exponebat: «Scipionum duorum cineres, in quorum ultionem armis
adcinctus Africanus eam oram debellavit, et regnare potuit, si fata
tulissent; certe ejus virtute Africæ domina Roma facta est.» <i>Ut
placet, et curæ est, Latii C. regnent</i> infeliciter tentabat Barth.
Adv. X,&nbsp;13.
<span class = "pagenum">374</span></p>

<p><a name = "var17_366" id = "var17_366" href = "#line17_366">366.</a>
<i>vitæque</i> Marsi Ven. poster. et inde aliæ.</p>

<p><a name = "var17_370" id = "var17_370" href = "#line17_370">370.</a>
<i>e contra breviter</i> Put. <i>et contra breviter</i> Oxon. <i>at
contra breviter</i> conj. Drak. <i>at breviter contra</i> tacite
reposuit Lefeb. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#var3_570">ad III, 570</a>.
&mdash;<a name = "var17_372" id = "var17_372" href =
"#line17_372">372.</a>&nbsp;<i>percipe</i> scripti, Rom. 2, et Med.
<i>præcipe</i> R.&nbsp;1, Parm. Mars. et Mart. Herbip. non inprob.
N.&nbsp;Heins. ut dictum sit pro, prius percipe.
&mdash;<a name = "var17_379" id = "var17_379" href =
"#line17_379">379.</a>&nbsp;<i>bello</i>, non <i>belli</i>, Oxon. Put.
et R.&nbsp;2.
&mdash;<a name = "var17_381" id = "var17_381" href =
"#line17_381">381.</a>&nbsp;<i>post hæc</i> Oxon. et Put.</p>

<span class = "pagenum">375</span>
<p><a name = "var17_386" id = "var17_386" href = "#line17_386">386.</a>
<i>acres</i>, vel potius <i>alacres</i> pro <i>acies</i> malebat
N.&nbsp;Heins. At nil mutandum.
&mdash;<a name = "var17_388" id = "var17_388" href =
"#line17_388">388.</a>&nbsp;<i>paria arma</i> primus edidit Marsus. Non
male! <i>Paribus uterque vetis ac viribus imperium orbis agitabat</i>;
Flor. II,&nbsp;2.
&mdash;<a name = "var17_399" id = "var17_399" href =
"#line17_399">399.</a>&nbsp;<i>virorumque</i> Oxon. Tell. Rom. 1, 2,
<span class = "pagenum">376</span>
Parm. Marsi Ven. prior, quod, quia sonantius est, recepi cum Lefeb.
probb. Barth. Adv. X,&nbsp;13; Cell. N.&nbsp;Heins. Drak. Conf. <a class
= "crossref" href = "bookIV.html#var4_187">ad IV, 187</a>. Vulgo
<i>virûmque</i>.
&mdash;<a name = "var17_401" id = "var17_401" href =
"#line17_401">401.</a>&nbsp;Ita Oxon. et Put. Vulgo <i>subigit favor ut
plerumque</i>. Cortius suspicabatur, inreptitium esse hunc versum.
&mdash;<a name = "var17_403" id = "var17_403" href =
"#line17_403">403.</a>&nbsp;<i>credunt</i> Oxon. Putean. R.&nbsp;2,
Parm. Vulgo <i>essent</i>, quod e <i>censent</i> corruptum esse non male
suspicabatur Barth. Adv. X,&nbsp;13.</p>

<p><a name = "var17_407" id = "var17_407" href = "#line17_407">407.</a>
<i>æquora</i>, h.e. campum, Tell.
&mdash;<a name = "var17_412" id = "var17_412" href =
"#line17_412">412.</a>&nbsp;<i>bibit</i> R.&nbsp;2. Mars. Ben.
<i>vidit</i> Oxon. <i>videt</i> Put. R.&nbsp;1, Parm. Med. Deinde
<i>invita</i> pro <i>invisa</i> ex emend. Heinsiorum reposuere Drak. et
Ern.
&mdash;<a name = "var17_414" id = "var17_414" href =
"#line17_414">414.</a>&nbsp;<i>Macedum</i> primus edidit Nicander; vid.
<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#var13_878">ad XIII, 878</a>.
<span class = "pagenum">377</span></p>

<p><a name = "var17_415" id = "var17_415" href = "#line17_415">415.</a>
<i>campos</i> Put.
&mdash;<a name = "var17_417" id = "var17_417" href =
"#line17_417">417.</a>&nbsp;<i>comino</i> Put. R.&nbsp;1, Med.
<i>camino</i> Oxon. <i>covinno</i> Parm. ut plures libri scripti ap.
Lucan. I,&nbsp;426, unde hanc orthographiam prætulere N.&nbsp;Heins. et
Drak. Quæ tamen ratio parum firma est.
&mdash;<a name = "var17_419" id = "var17_419" href =
"#line17_419">419.</a>&nbsp;<i>Invitis nulli adstabat</i> Put.
<i>Invitisque adstabat</i> Oxon. <i>Invixisque adstat</i> R.&nbsp;1.
<i>Inmissisque adstat</i> Med non inprob. Ern. <i>Innitis</i> et
<i>Innictis</i> in aliis antiquis, si fides habenda Lefeb. Vulgo
<i>Innixisque adstat</i>, <i>inepte</i>. <i>Innexisque</i> ex emend
Dausq. recepere Drak. et Ern. prob. N.&nbsp;Heins. <i>Inmixtisque</i>
conj. Drak quia præcipuum phalangis Macedonicæ robur positum fuerit in
hastatis, qui, ordinibus aliorum militum, rem telis gerentium, inmixti,
hastas prælongas objiciendo suos ab inpetu adversariorum inmunes
præstiterint. <i>Intentisque</i> reposuit Lefeb. quem sequutus sum. Nec
tamen contemnenda videtur conject. Dausq. de qua Ernesti ita: «<i>Innexæ
hastæ</i> sunt etiam <i>intentæ</i>, sed hac adjunctione, ut hastas, quo
fortius resistant inruentibus hostibus, veluti oblique inter se junctas
et nexas cogitare possis.»
&mdash;<a name = "var17_420" id = "var17_420" href =
"#line17_420">420.</a>&nbsp;<i>facti</i>
<span class = "pagenum">378</span>
quidam veteres teste Lefeb. <i>hos</i> malebat N.&nbsp;Heins. et vers.
&mdash;<a name = "var17_422" id = "var17_422" href =
"#line17_422">422</a>&nbsp;<i>laxatus funere</i>, quod placebat
Drak.</p>

<p><a name = "var17_424" id = "var17_424" href = "#line17_424">424.</a>
<i>more ruinæ</i>, h.e. ut solet ruina, conj. Burm. Male!
&mdash;<a name = "var17_426" id = "var17_426" href =
"#line17_426">426.</a>&nbsp;<i>Rullus</i>, nomen Romanum, ut
<i>Norbanus</i>, <i>Calenus</i>, <i>Selius</i>, ex emend. N.&nbsp;Heins.
<i>Ruilus</i> Mars. et Gryph. Vulgo <i>Rutilus</i>. Mox <i>ambo</i>, non
<i>ambos</i>, scripti et R.&nbsp;2; vid. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#var4_175">ad IV, 175</a>.
&mdash;<a name = "var17_427" id = "var17_427" href =
"#line17_427">427.</a>&nbsp;<i>bibenti ævo</i> Oxon. et Put. <i>flaventi
arvo</i> (ob segetes, ut ap. Virg. Ge. I,&nbsp;316; IV, 126; et Ecl. IV,
28, al. unde et <i>flava Ceres</i>) emend. N.&nbsp;Heins. prob. Drak.
Conf. not. et <a class = "crossref" href = "bookXI.html#var11_325">ad
XI, 325</a>.</p>

<p><a name = "var17_432" id = "var17_432" href = "#line17_432">432.</a>
<i>Latio</i> Mars. <i>late vastabat</i>
<span class = "pagenum">379</span>
corrig. Heinsii et Livin. prob. Drak. At vid. not.</p>

<p><a name = "var17_438" id = "var17_438" href = "#line17_438">438.</a>
<i>Hoc</i> Put.
&mdash;<a name = "var17_441" id = "var17_441" href =
"#line17_441">441.</a>&nbsp;<i>Sanus</i>, Put. <i>Satis</i> Mars.
<i>Saris</i> Parm. et Gryph. <i>Sarnus</i> opinabatur N.&nbsp;Heins. a
fluvio Italiæ deductum nomen, more Silii, de quo vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad I,&nbsp;306</a>.
&mdash;<a name = "var17_443" id = "var17_443" href =
"#line17_443">443.</a>&nbsp;<i>conscia</i> pro <i>consona</i> R.&nbsp;2,
quod valde adridebat Lefeb.
&mdash;<a name = "var17_444" id = "var17_444" href =
"#line17_444">444.</a>&nbsp;<i>nutantes</i> scripti et edd. priscæ ante
Basil. Wolfii, qui primus <i>mutantes</i> substituit. <i>nudantes terga
fugæ</i> ex ingeniosa emend. Scalig. et N.&nbsp;Heins. recepere Cellar.
Drak. Lefeb. Ern. Ego reposui <i>nudantes terga fuga</i>: nam
<i>fuga</i> legitur in scriptis ac primis edd. præter Teller. R.&nbsp;2,
ac Ven. Marsi; et sic in Virg. Æn. V,&nbsp;586, ubi vid. Heyne. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad I,&nbsp;306</a>.
&mdash;<a name = "var17_449" id = "var17_449" href =
"#line17_449">449.</a>&nbsp;<i>Paræthonius</i> male a quibusdam
scriptum, etiam a Drak. Lefeb. Ern.</p>

<span class = "pagenum">380</span>
<p><a name = "var17_452" id = "var17_452" href = "#line17_452">452.</a>
<i>Inpetit</i> conj. N.&nbsp;Heins. non inprob. Drak. Deinde
<i>Herum</i> Ox. <i>Hirium</i> malebat Dausq. quod nomen notum est ex
Plin. IX, 55. Sed <i>Herium</i> quoque in inscriptt. antt. memorari, jam
monuit N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var17_454" id = "var17_454" href =
"#line17_454">454.</a>&nbsp;<i>Ilia enim magnum nitenti... manus incita
fodit</i> castigabat Withof. <i>Ilia</i> reposui pro vulg.
<i>incita</i>, quo servato locus mendosus est, quoniam non dicitur, quam
corporis partem foderit. Sic et sup. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_255">V,&nbsp;255</a>, <i>subsidensque ilia nisu
Conantis suspensa fodit</i>. Possis et <i>inguina</i> castigare cum
Livineio. <i>Ilia huic</i> vel <i>quoi magnum nitenti... fodit</i>
emendat Barth. Adv. X,&nbsp;13, quoniam, qui nitatur, ilia tendat, ut
faciliora sint fodienti. <i>Iliaque huic magnum nitenti... fodit</i>
legendum omnino videbatur N.&nbsp;Heins. <i>manus incita sedit</i>
tacite scripsit Lefeb. quod probavit Hœft. Batavus in Peric. crit. et
recepit etiam Ernesti, qui tamen jam recte monuit, <i>hastam</i> quidem
vel <i>cuspidem sedere</i> passim dici (vid. <a class = "crossref" href
= "bookI.html#var1_540">ad I,&nbsp;540</a>) non vero <i>manum</i>, multo
minus <i>capuli ad finem</i>.
&mdash;<a name = "var17_455" id = "var17_455" href =
"#line17_455">455.</a>&nbsp;Post hæc versum unum atque alterum excidisse
suspicabatur N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var17_458" id = "var17_458" href =
"#line17_458">458.</a>&nbsp;<i>Fleminius</i> Put. <i>Flamminius</i> et
<i>Flaminius</i> in priscis edd. Vulgatam lect. quæ et in R.&nbsp;2, ac
Benessæ ed. reperitur, defendit Drak. quum nota <ins class =
"correction" title = "littera ‘g’ incerta">figerit</ins> apud Romanos
gens Plemina, etiam circa tempora belli Punici II.</p>

<p><a name = "var17_460" id = "var17_460" href = "#line17_460">460.</a>
<i>Averno</i> pro <i>vero</i> scribendum censebat N.&nbsp;Heins. quod
edidit Lefeb. ut sensus sit: si Averno placet, fratrem tuum tibi
reddere, per me licet. Ernesti contra miratur, τὸ <i>vero</i>
displicuisse Heinsio, quum illud usurpetur, inpr. a respondentibus, non
sine aliqua emphasi, quæ nunc potissimum in Hannibalis sermone
requiratur, sed magis sensu interno percipi, quam verbis enuntiari
possit. «Cogitabimus, ait, hæc Hannibalem
<span class = "pagenum">381</span>
cum acerbo risu respondisse, e quo mox sola acerbitas et furor
relinqueretur.»
&mdash;<a name = "var17_461" id = "var17_461" href =
"#line17_461">461.</a>&nbsp;<i>Nostrum Hasdrubalem revocari umbris</i>
malebat N.&nbsp;Heins. <i>revocari</i> tacite edidit Lefeb.
<i>revocate</i> conj. Livin.
&mdash;<a name = "var17_463" id = "var17_463" href =
"#line17_463">463.</a>&nbsp;<i>corde</i> suspicabatur N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var17_465" id = "var17_465" href =
"#line17_465">465.</a>&nbsp;Vulgata lectio, quam, etsi manifeste
corruptam, retinuerunt Drak. et Ern. hæc est: <i>Tum manes inimica sede
repellat Æterna</i>; nec libri variant, nisi quod <i>Æternum</i>
reperitur in c. Tell. quod recepit Lefeb. et ex conj. jam reposuerat
D.&nbsp;Heins. prob. ejus filio. At ne sic quidem omnis difficultas
tollitur, et Avernum ab Hannibale parum apte <i>sedem inimicam</i>
vocari, unde, si inimica esset, lætus pelleretur, jam monuit Drak.
<i>inimicus</i> non male conj. Cell. et, quod eodem redit,
<i>inimicos</i> Livineius, probb. Drak. et Ern. ut sensus sit: Si Italo
vel Romano cuiquam pepercerim vel parcere possim, tum frater mihi
<i>inimicus</i> fiat, quod ultionem ejus negligam, et <i>repellat
manes</i> meos aliquando ab <i>æterna sede</i> vel <i>Averno</i>. Hæc
sententia placere potest coll. simili loco Juvenal. II, 153... 158; sed
<i>æterna sedes</i> recte, opinor, displicuit Ern. Ego levissima
literarum mutatione <i>inimicos</i>, vel <i>inimicus æde repellat
Æterna</i> reponendum crediderim, ut vetus scriptura, <i>ede</i> fuerit
pro <i>æde</i>, quæ orthographia nota est iis, qui priscos libros, tam
scriptos quam editos, lectitarunt. <i>Ædes æterna</i> dicitur, ut
<i>domus æterna</i> Senec. Hippol. v.&nbsp;1241, vel δῶμ’ Αΐδαο Hom.
Iliad. ο, 251, et <i>æterna</i>, unde mortui numquam redeunt, vid.
<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_36">ad III, 36</a>, et
<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_586">not. ad VII, 586</a>,
<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_741">741</a>; <a class =
"crossref" href = "bookXIII.html#var13_611">XIII, 611</a>. Succurrit
etiam mihi hæc lectio, <i>tum manes inimica mente repellat Æternum</i>,
quæ tamen a vulgata magis abhorret.
&mdash;<a name = "var17_471" id = "var17_471" href =
"#line17_471">471.</a>&nbsp;<i>dolores</i> Ox.
<span class = "pagenum">382</span>
&mdash;<a name = "var17_476" id = "var17_476" href =
"#line17_476">476.</a>&nbsp;<i>ob ora</i> Rom. 1, Parm. Mediol. Benes.
Confer. Heins. ad Virgil. Æneid. lib. XII, vers. 865. <i>ab ora</i> Ox.
et ed. Ern. errore haud dubie operarum. <i>ab hora</i> Putean. <i>ab
orta</i> al.</p>

<p><a name = "var17_483" id = "var17_483" href = "#line17_483">483.</a>
<i>Is saxo</i> Oxon. et Putean.
&mdash;<a name = "var17_484" id = "var17_484" href =
"#line17_484">484.</a>&nbsp;<i>Ast hos</i> ex Oxon.
<span class = "pagenum">383</span>
Tell. R.&nbsp;2, Parm. Beness. recepi cum Lefeb. pro vulg. <i>Atque
hos</i>. Deinde <i>projecit</i> tres scripti cum R.&nbsp;2, et edd.
Marsi. Vulgo <i>dejecit</i>.
&mdash;<a name = "var17_489" id = "var17_489" href =
"#line17_489">489.</a>&nbsp;<i>actam</i>, non <i>auctam</i>, Oxon. Put.
et R.&nbsp;2.</p>

<p><a name = "var17_496" id = "var17_496" href = "#line17_496">496.</a>
<i>Quique tuos</i> malebat Livin.
&mdash;<a name = "var17_497" id = "var17_497" href =
"#line17_497">497.</a>&nbsp;<i>Polluerunt</i> emend. N.&nbsp;Heins. quod
recte, opinor, probavit Drak. etsi refragg. Lefeb. et Ern. nam sequitur
<i>tulit</i>, et præcesserunt <i>rapuere</i> ac <i>fecere</i>.
Probabilis etiam est fraus librariorum,
<span class = "pagenum">384</span>
qui metro timebant; de quo tamen vid. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#var5_264">ad V,&nbsp;264</a>.
&mdash;<a name = "var17_499" id = "var17_499" href =
"#line17_499">499.</a>&nbsp;<i>mutantur</i> Put. unde <i>multantur</i>
opinabatur N.&nbsp;Heins. Sed vulgata lectio exquisitior est, et
auctoritate librorum firmatur.
&mdash;<a name = "var17_501" id = "var17_501" href =
"#line17_501">501.</a>&nbsp;<i>reserasse</i> libri scripti et priscæ
edd. ante Basil. Wolfii, qui primus edidit <i>pressere</i>, quod male
servavit Drak. <i>temerata ferebant Quos s. Deum, et primos
reserasse</i>, etc. scribendum censebat N.&nbsp;Heins. hoc sensu: quos
referebant primos reserasse secreta Deorum, Alpes hactenus humanis
gressibus invias. Withof. corrig. <i>Quis secreta Deum, et primis
reseratæ n.</i>
&mdash;<a name = "var17_505" id = "var17_505" href =
"#line17_505">505.</a>&nbsp;<i>infundit</i> e primis edd. recepi pro
vulg. <i>infudit</i>, quia sequuntur <i>ventilat</i>, <i>spargit</i>,
<i>erumpit</i>.
&mdash;<a name = "var17_506" id = "var17_506" href =
"#line17_506">506.</a>&nbsp;<i>culmina</i>, non <i>nubila</i>, tres
scripti et R.&nbsp;2.
&mdash;<a name = "var17_507" id = "var17_507" href =
"#line17_507">507.</a>&nbsp;<i>rumpit</i> R.&nbsp;2.</p>

<p><a name = "var17_509" id = "var17_509" href = "#line17_509">509.</a>
<i>diversa v. Prælia</i> conj. N.&nbsp;Heins. ut inf. <a class =
"crossref" href = "#line17_546">v.&nbsp;546</a>, et apud Virgil.
<span class = "pagenum">385</span>
de Turno.
&mdash;<a name = "var17_514" id = "var17_514" href =
"#line17_514">514.</a>&nbsp;<i>exercitus omnis</i> Ox. et Put. Vulgo
<i>e. omnes</i> contra metri leges; cf. <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#var13_308">ad XIII, 308</a>.
&mdash;<a name = "var17_515" id = "var17_515" href =
"#line17_515">515.</a>&nbsp;<i>Profectum est Latio</i> primus scripsit
Nicander.
&mdash;<a name = "var17_516" id = "var17_516" href =
"#line17_516">516.</a>&nbsp;<i>juncta arma</i> malebat N.&nbsp;Heins.
Sed <i>cuncta arma virosque</i> obponi <i>uni Hannibali</i>, ut <i>unum
Hannibalem</i> paulo ante <i>omni exercitui</i>, jam monuit Drak.</p>

<span class = "pagenum">386</span>
<p><a name = "var17_527" id = "var17_527" href = "#line17_527">527.</a>
<i>gressum</i> Oxon. Put. R.&nbsp;1, ad marg. D.&nbsp;Heins. et Raphel.
ed. Vulgo <i>gressus</i> contra legem carminis.
&mdash;<a name = "var17_528" id = "var17_528" href =
"#line17_528">528.</a>&nbsp;<i>adjicit</i> ex. Oxon. recepit Drak. pro
vulg. <i>addit</i>, quod paulo ante <a class = "crossref" href =
"#line17_525">v.&nbsp;525</a>, præcessit. <i>adjicit</i> R.&nbsp;2.
&mdash;<a name = "var17_533" id = "var17_533" href =
"#line17_533">533.</a>&nbsp;<i>similatus</i> scripsi pro
<i>simulatus</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#var2_553">ad II, 553</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#var15_427">XV, 427</a>.
&mdash;<a name = "var17_534" id = "var17_534" href =
"#line17_534">534.</a>&nbsp;<i>At</i>, non <i>Ac</i>, Oxon. et Put.
&mdash;<a name = "var17_535" id = "var17_535" href =
"#line17_535">535.</a>&nbsp;<i>spirans ingentia</i> corrig.
N.&nbsp;Heins. Recte, puto, certe concinnius; conf. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_240">not. ad III, 240</a>.</p>

<span class = "pagenum">387</span>
<p><a name = "var17_546" id = "var17_546" href = "#line17_546">546.</a>
<i>Diverso</i> alii. <i>Diversæ pugnæ</i> conj. N.&nbsp;Heins. Sed
vulgata lectio bene se habet, nec adversatur metrum; vid. <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#var7_618">ad VII, 618</a>.</p>

<p><a name = "var17_548" id = "var17_548" href = "#line17_548">548.</a>
<i>numine cæco</i>, h.e. occultato, incognito, non viso (vid. <a class =
"crossref" href = "bookV.html#not5_3">not. ad V,&nbsp;3</a>) ex conj.
N.&nbsp;Heins. et Rom. 2, recepit Lefeb. At vid. not.
<span class = "pagenum">388</span>
&mdash;<a name = "var17_554" id = "var17_554" href =
"#line17_554">554.</a>&nbsp;<i>citati equi</i> pro <i>citatis equis</i>
(uno enim equo vehebatur Hannibal) edidi cum Lefeb. et Ern. suadente
N.&nbsp;Heins. <i>citato equo</i> corrig. Livin.
&mdash;<a name = "var17_555" id = "var17_555" href =
"#line17_555">555.</a>&nbsp;<i>subito occulta</i> tres scripti.
<i>subita occulto</i> priscæ edd. <i>subito occultæ</i> conj. Drakenb.
quod recepere Lefeb. et Ern. Parum interest.</p>

<span class = "pagenum">389</span>
<p><a name = "var17_572" id = "var17_572" href = "#line17_572">572.</a>
<i>arma</i> Put. non inprob. Lef. cujus hæc nota est: «An, ut
v.&nbsp;432, <i>Latios, Bruttia signa</i>, mutatione ad nobilius genus?»
&mdash;<a name = "var17_573" id = "var17_573" href =
"#line17_573">573.</a>&nbsp;<i>audes</i> Put.
&mdash;<a name = "var17_576" id = "var17_576" href =
"#line17_576">576.</a>&nbsp;<i>Pastori</i> Tell. et inde Lef.
&mdash;<a name = "var17_578" id = "var17_578" href =
"#line17_578">578.</a>&nbsp;<i>superantem</i> Tell. R.&nbsp;2, Mars.
Ben.; <i>properantem</i> Ox. et Put. <i>præparantem</i> R.&nbsp;1, Parm.
Med. <i>proparantem</i> ad marg. R.&nbsp;1. <i>vasti superantem proxima
saltus</i> emend. N.&nbsp;Heins. prob. Drak. ut ambiguitas vitaretur.
Lef. <i>saltu</i> pro <i>saltui</i>, h.e. silvæ, positum existimat. Ego
contra semper jungendum putavi <i>vasto superantem saltu</i>, ut cursus
<i>præceps</i> designetur: quam simplicem rationem nunc etiam defendi
video ab Ernestio, coll. Virg. Ge. III, 141 (ubi tamen non adsequor cur
commodius et proprie saltus de equis dicatur) et inpr. simill. loco sup.
<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_456">XII, 456 et
460</a>, <i>inmani per proxima motu Evolat</i> Hannibal, et <i>saltu
tramittitur alite Ganges</i> a tigride. <i>vastos s. prox. saltus</i>
malebat Withof.
&mdash;<a name = "var17_580" id = "var17_580" href =
"#line17_580">580.</a>&nbsp;<i>servat Dea læta salutem</i> conj.
N.&nbsp;Heins. cui τὸ <i>celata</i> hic prorsus otiosum ac supervacuum
videbatur. At vid. not.</p>

<span class = "pagenum">390</span>
<p><a name = "var17_588" id = "var17_588" href = "#line17_588">588.</a>
<i>sine more</i>, hoc est ἀκοσμως, edidi cum Lefeb. et Ernest. ex emend.
Bentl. ad Horat. Od. II, 13, 17, et N.&nbsp;Heins. quam et Drakenb.
probavit. <i>sine morte</i> Put. et Oxon. Vulgo <i>sine Marte</i>.
&mdash;<a name = "var17_590" id = "var17_590" href =
"#line17_590">590.</a>&nbsp;<i>Hi</i> reposuit Lefeb. lepida hac addita
ratione: «Male Drak. <i>Ac</i>, ut libri antiqui.»</p>

<span class = "pagenum">391</span>
<p><a name = "var17_602" id = "var17_602" href = "#line17_602">602.</a>
<i>Strage vera</i> Oxon. R.&nbsp;1, Med. <i>Strage fera</i> Parm. et
Beness.
<span class = "pagenum">392</span>
&mdash;<a name = "var17_613" id = "var17_613" href =
"#line17_613">613.</a>&nbsp;<i>Præcellis resides hostes</i> legendum
esse arbitrabatur N.&nbsp;Heins. Verba <i>resident hostes mihi satque
superque</i> jungit Barth. Adv. X,&nbsp;13, ut sensus sit: satis hostium
mihi residuum est, licet Cannensi aliisque præliis innumeros conciderim.
Lefeb. <i>resident</i> exponit, tranquilli ab armis abstinent victi. Sic
quoque Ernesti, ut sententia cum acerbo contemtu dicta sit hæc: profecto
hodie hostes tui <i>resident</i>, quiescunt, quum pugna præcellas, et
devictos in fugam converteris: Sed mihi satis est, a Roma metui. Verum
ne ita quidem satis concinnus est hic locus: nam nimis abrupte ac sine
copula dicitur <i>præcellis</i>, <i>resident</i>; neque etiam omnia sic
satis cohærent. Poeta forte scripsit: <i>Dum modo pugna Præcellis,
resident hostes mihi satque</i>, etc. ut mens ejus fuerit: <i>dum
modo</i>, hoc ipso momento, quo <i>pugna p.</i>, hoc est vincis, <i>mihi
resident hostes</i>, residui sunt hostes, quos sollicitabo ad bellum
tibi inferendum, Antiochus et alii; et quidem hostium <i>satis
superque</i>, ut Romani, <i>dum vivam, me exspectent</i>, adventum vel
reditum meum perhorrescant, <i>nec pacem pectore norint</i>, nec unquam
quieta mente consistant. Τὸ <i>satis</i> ita cum nominat. jungi, vel
tironibus notum est; vid. Ernesti clav. Cic.
&mdash;<a name = "var17_616" id = "var17_616" href =
"#line17_616">616.</a>&nbsp;<i>inmixtus</i> malebat N.&nbsp;Heins. et
<a class = "crossref" href = "#line17_620">vers. 620</a>, <i>Atque æri
incisæ leges</i>, vel <i>Æraque et incisæ leges</i>, h.e.
senatusconsulta. <i>Arvaque</i> conj. Dausq.</p>

<span class = "pagenum">393</span>
<p><a class = "missing" name = "var17_620" id = "var17_620" href =
"#line17_620" title = "‘619’ legitur">620.</a>
<i>Invisæ leges</i> (ut paulo ante <i>inproba jura</i>) corrigit Withof.
ut tollatur contradictio Livii, et de injustis tantum legibus sermo sit,
non de tota αὐτονομια, Pœnis relicta.
&mdash;<a name = "var17_624" id = "var17_624" href =
"#line17_624">624.</a>&nbsp;<i>fulmina</i> opinabatur N.&nbsp;Heins. et
&mdash;<a name = "var17_627" id = "var17_627" href =
"#line17_627">627</a>&nbsp;<i>Securus cœpti</i>, et
&mdash;<a name = "var17_631" id = "var17_631" href =
"#line17_631">631</a>&nbsp;<i>juventas</i>, de
<span class = "pagenum">394</span>
quo vid. <a class = "crossref" href = "bookX.html#var10_641">ad
X,&nbsp;641</a>. Eodem <a class = "crossref" href =
"#line17_631">v.&nbsp;631</a>, <i>Hannon</i>, non <i>Hanno</i>, vel
<i>Anno</i>, Oxon. vid. sup. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#var2_277">ad II, 277</a>.</p>

<p><a name = "var17_632" id = "var17_632" href = "#line17_632">632.</a>
<i>Macetum</i>, non <i>Macedum</i> Put. Tell. R.&nbsp;2, Mars. vid. ad
XIII, 878.</p>

<span class = "pagenum">395</span>
<p><a name = "var17_637" id = "var17_637" href = "#line17_637">637.</a>
<i>et finis</i> conj. N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var17_640" id = "var17_640" href =
"#line17_640">640.</a>&nbsp;<i>Frondosumque apicem surgens</i>, h.e.
surrigens, vel frondoso apice surgens, emend. nonnemo, quem refellit
N.&nbsp;Heins.
<span class = "pagenum">396</span>
&mdash;<a name = "var17_644" id = "var17_644" href =
"#line17_644">644.</a>&nbsp;<i>subientis</i> R.&nbsp;2.
&mdash;<a name = "var17_649" id = "var17_649" href =
"#line17_649">649.</a>&nbsp;<i>confecta lite</i> Put.</p>

</div>

<table class = "contents">
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "../main.html">Præfatio</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<a href = "bookI.html">Liber I</a><br>
<a href = "bookII.html">Liber II</a><br>
<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br>
<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br>
<a href = "bookV.html">Liber V</a>
</td>
<td>
<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br>
<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br>
<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br>
<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br>
<a href = "bookX.html">Liber X</a><br>
<a href = "bookXI.html">Liber XI</a>
</td>
<td>
<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br>
<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br>
<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br>
<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br>
<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br>
<b>Liber XVII</b>
</td>
</tr>
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "comm.html">Appendices</a><br>
<a href = "indexAF.html">Index</a><br>
<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a>
</td>
</tr>
</table>

</body>
</html>