diff options
Diffstat (limited to 'old/files/bookXVII.html')
| -rw-r--r-- | old/files/bookXVII.html | 6083 |
1 files changed, 6083 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/bookXVII.html b/old/files/bookXVII.html new file mode 100644 index 0000000..e214160 --- /dev/null +++ b/old/files/bookXVII.html @@ -0,0 +1,6083 @@ +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Punicorum Liber Decimus Septimus</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8"> + +<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css"> + +<body> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<b>Liber XVII</b> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">339</span> + +<h3>C. SILII ITALICI</h3> + +<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1> + + +<h3>LIBER DECIMUS SEPTIMUS.</h3> + +<hr> + +<h4><a name = "lib17_arg" id = "lib17_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Quum</span> inventum esset carmen in libris +Sibyllinis inspectis, <i>hostem pelli Italia vincique posse, si mater +Idæa a Pessinunte Romam transportata esset</i>; quumque oraculum +Delphicum dedisset responsum, Deam hospitio excipiendam esse ab eo, qui +vir optimus Romæ esset: missa in Phrygiam nave advehitur Cybele, et +Scipio Nasica, quem Patres judicaverant in tota civitate virum bonorum +optimum esse, Ostiam ire jussus obviam Deæ, eam adcipit de nave, quæ +deinde inter cymbalorum tympanorumque strepitus, saltationes et cantus a +matronis per Tiberim trahitur; <a href = "#line17_1">1-22</a>.</p> + +<p>Eadem mox in vado fluminis hæret; at Claudia Quinta propalam precata, +ut ita demum se sequeretur, si pudicitia, a multis in dubium vocata, +sibi constaret, facili eam negotio sola movet; <a href = +"#line17_23">23-45</a>.</p> + +<p>Tum læta spes belli tandem feliciter conficiendi omnium animos tenet, +et Scipio e Sicilia cum classe profectus, mactata victima aquilisque +viam monstrantibus, in Africam trajicit; <a href = +"#line17_46">46-58</a>.</p> + +<p>Expositis ibi copiis, ad Syphacem, qui, ducta in matrimonium +Hasdrubalis filia, a Romanis desciverat ad Pœnos, literas dat, quibus +etiam atque etiam monet eum, ne jura hospitii secum, neu cum populo +Romano initæ societatis fallat; <a href = "#line17_59">59-82</a>.</p> + +<p>Quo quum nihil profecisset, castra Numidarum et mapalia arundine +texta noctu incendit; <a href = "#line17_83">83-91</a>.</p> + +<p>Flamma late effusa uno repente omnia haurit incendio, et rex ipse vix +e somno expergefactus a satellite effugit; <a href = +"#line17_92">92-108</a>.</p> + +<p>Mox Syphax, ira, pudore precibusque conjugis motus, residuam +juventutem excit ex regno, et Hasdrubali junctus concitato inpetu in +Romanos incurrit: at, equo graviter icto effusus, vivus capitur; <a href += "#line17_109">109-145</a>.</p> + +<span class = "pagenum">340</span> +<p>Quo facto Hasdrubal cum reliquiis Numidarum Pœnorumque iterum fugam +capessit, jamque omnis spes Carthaginis sita est in Hannibale, ad quem +propere senatus mittendos censet, qui ex Italia eum arcessant; <a href = +"#line17_146">146-157</a>.</p> + +<p>Is quum somnio perterritus surrexisset, de summo patriæ periculo +certior fit per legatos, ac frendens indignatur, nunc auxilium inplorari +suum ab iis, a quibus ipse nec subplemento nec pecunia adjutus esset: +<a href = "#line17_158">158-200</a>.</p> + +<p>Terram tamen hostilem, etsi invitus mœstusque, relinquit, nec Romani +duces discessum ejus remorantur; <a href = +"#line17_201">201-217</a>.</p> + +<p>Enimvero ubi vix in altum evectus e conspectu Italiæ aufertur, illuc +redeundi Romamque obpugnandi consilia agitat; <a href = +"#line17_218">218-235</a>.</p> + +<p>Iis desistit, acerrima tempestate a Neptuno commota, qua sæviente +tristem lamentatur sortem suam; <a href = "#line17_236">236-282</a>.</p> + +<p>Veneris autem interventu ira Neptuni ventique remittunt, et Hannibal +classem adpellit ad Libyam, ubi castris Scipionis sua obponit; <a href = +"#line17_283">283-291</a>.</p> + +<p>Tum acie utrimque instructa Hannibal concionem ad milites habet, qua +ad virtutem eos acuit, et res in Italia gestas, tot duces Romanos, tot +exercitus occidione occisos, et sua cuique decora, ubi ad insignem +alicujus pugnæ memoria militem venit, refert; <a href = +"#line17_292">292-337</a>.</p> + +<p>Romani contra milites moræ inpatientes signum prælii committendi +poscunt; <a href = "#line17_338">338-340</a>.</p> + +<p>Magna hæc rerum molimina procul e nubibus mœsto vultu lustrat Juno, +quam Jupiter exhortatur, ut tandem aliquando Pœnos adjuvare desinat, +neque amplius fini hujus belli imperioque Romanorum, quod fato fixum +sit, inferat moram; <a href = "#line17_341">341-356</a>.</p> + +<p>Respondet Juno, se non eo consilio pugnam contemplari, ut fata mutare +et trahere bellum conetur, sed id unum petere a conjuge ac fratre, ut +neque Hannibalem perire vel vivum capi, neque Carthaginem dirui +patiatur; <a href = "#line17_357">357-369</a>.</p> + +<p>His precibus cedit Jupiter et sorori hanc veniam dat, ut Hannibalem +præsenti eripiat periculo, sed docet quoque in fatis ita esse, ut ille +nunquam repetat Italiam, et Carthago mox ab alio Scipione exscindatur; +<a href = "#line17_370">370-384</a>.</p> + +<p>Dum fata pandit rex deorum, in supremum de imperio orbis terrarum +certamen descendunt duorum opulentissimorum populorum duo longe +clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa ante parta decora aut +cumulaturi eo die, aut eversuri; <a href = +"#line17_385">385-405</a>.</p> + +<p>Hastis primo inpetu effusis, res gladiis geritur, et Masinissa, acer +juvenis, in Macedonum legionem incursans viam facit Romanis, in turbatos +submotosque gradum inferentibus; <a href = +"#line17_406">406-431</a>.</p> + +<p>Lælius etiam Bruttios milites, Hannibalem ex Italia decedentem +sequutos, acerrime increpat et in fugam vertit; <a href = +"#line17_432">432-443</a>.</p> + +<span class = "pagenum">341</span> +<p>Aciem vero inclinatam restituit Hannibal, cæsisque Herio ac Pleminio +fratribus, reliquos hostes profligat; <a href = +"#line17_444">444-478</a>.</p> + +<p>Alia campi parte Scipio Pœnos, usu militiæ famaque rerum gestarum +Romanis pares, ingenti clade prosternit, et terrorem addit perculsis; +<a href = "#line17_479">479-508</a>.</p> + +<p>Mox ipsum quærit Hannibalem, et ad certamen singulare provocat; +<a href = "#line17_509">509-521</a>.</p> + +<p>Sollicita de ejus vita Juno periculum propulsat, objecta illi falsa +Scipionis imagine; <a href = "#line17_522">522-533</a>.</p> + +<p>Eam Hannibal infesta petit hasta, et fugientem persequitur, donec +procul a prælio simulacrum repente oculis ipsius subducitur; <a href = +"#line17_534">534-547</a>.</p> + +<p>Ubi dolum sibi a Deo aliquo nexum esse sentit, furibundus repetit +campum sed equus febri, a Junone ipsi inmissa, conreptus subito +conlabitur; <a href = "#line17_548">548-557</a>.</p> + +<p>Tum Pœnus iterum inlusus et instinctus furore necem sibi consciscere +in animum inducit; <a href = "#line17_558">558-566</a>.</p> + +<p>Juno autem, in formam habitumque pastoris mutata, et similans, se +erranti proximam ad Scipionem viam monstraturam esse, longius eum a +campo removet; <a href = "#line17_567">567-580</a>.</p> + +<p>Interea Pœni, ducem suum vel periisse, vel spe omni abjecta acie +excessisse rati, pavidi terga vertunt, et per patentem circa campum late +fuga sparguntur; <a href = "#line17_581">581-596</a>.</p> + +<p>Hannibalem vero fessum Juno ad tumulum propinquum ducit, in quo omnis +pugnæ stragisque facies ante oculos ei versatur; <a href = +"#line17_597">597-604</a>.</p> + +<p>Tandem et ipse, Romanis colli adpropinquantibus, at ne nunc quidem +sine fastu ac minis, fugientibus inmistus montium latebras quærit; +<a href = "#line17_605">605-617</a>.</p> + +<p>Ita prælio belloque finito conditiones pacis conveniunt, et Scipio +Romam profectus non modo primus imperator nomine devictæ a se gentis ac +terræ nobilitatur, sed etiam triumpho omnium clarissimo urbem invehitur; +<a href = "#line17_618">618-628</a>.</p> + +<p>Currum ejus præcedunt Syphax et Hannon cum reliquis captivis, et +tabulæ victorum regum, populorum, terrarum, urbium, fluminumque in +ferculis præferuntur: tum Scipio ipse, Bacchi Herculisque instar, +insignis habitu ac ore invehitur curru, et, velut alter Romulus aut +Camillus, laudibus in cælum tollitur; <a href = +"#line17_629">629-654</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "notes"> +<p>Inprimis teneamus necesse est, quatuor præcipuas hujus libri partes, +Cybelen e Phrygia Romam deportatam, Scipionis in Africam profectionem, +victoriam et triumphum, emblemata esse coloribus poeticis variis, et +epico ornatu elaborata, nullo illa vel levissimo nexu inter se apta: +cujus rei vel ignoratio vel incuria effecit, ut in nonnullis locis, quæ +præcipitem ab antecedentibus ad sequentia transitum haberent, viris +doctis lacunæ etiam suspicio oriretur; Ern.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">342</span> +<p><a name = "line17_1" id = "line17_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Hostis</span> ut Ausoniis <a href = +"#var17_1">discederet</a> advena terris,</p> +<p><a name = "line17_2" id = "line17_2"> </a> +Fatidicæ <a href = "#var17_2">fuerant</a> oracula prisca Sibyllæ,</p> +<p><a name = "line17_3" id = "line17_3"> </a> +Cælicolum Phrygia genetricem sede petitam</p> +<p><a name = "line17_4" id = "line17_4"> </a> +Laomedonteæ sacrandam mœnibus urbis:</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p><a name = "line17_5" id = "line17_5"> </a> +Advectum <a href = "#var17_5">exciperet</a> numen, qui, lectus ab +omni</p> +<p><a name = "line17_6" id = "line17_6"> </a> +Concilio Patrum, præsentis <a href = "#var17_6">degeret</a> ævi</p> +<p><a name = "line17_7" id = "line17_7"> </a> +Optimus: heu nomen melius majusque triumphis!</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">342</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_1" id = "not17_1" href = "#line17_1">1... 47.</a> +Hæc notissima ex Liv. XXIX, 10, 11, 14; Herodian. I, 11; Appian. b. +Hannib. cap. 56; Ovid. Fast. IV, 249... 348; Cic. harusp. resp. cap. 13; +Dione Cass. Fragm. 63, p. 606, ed Reim. +—<a name = "not17_3" id = "not17_3" href = +"#line17_3">3.</a> <i>Cælicolum genetricem</i>, conf. <a class = +"crossref" href = "#line17_36">v. 36 sq.</a> +—<i>Phrygia e sede</i>, Pessinunte, opp. Phrygiæ, ubi Cybeles +symbolum erat lapis quadrangularis, de quo vid. Herodian. l.l. +—<a name = "not17_4" id = "not17_4" href = +"#line17_4">4.</a> <i>Laomedonteæ urbis</i>, Romæ, vid. <a class = +"crossref" href = "bookX.html#not10_630">ad X, 630</a>. +—<a name = "not17_5" id = "not17_5" href = +"#line17_5">5 seqq.</a> +Responsum oraculi Delphici: «quum Romam Deam devexissent, tum curarent, +ut eam, qui vir optimus Romæ esset, hospitio exciperet;» ap. Liv. l.c. +—<a name = "not17_7" id = "not17_7" href = +"#line17_7">7.</a> «Haud parvæ rei judicium senatum tenebat, qui +vir optimus in civitate esset, veram certe victoriam ejus rei sibi +quisque mallet, quam ulla imperia honoresve suffragio seu Patrum, seu +plebis delatos;» Liv. XXIX, 14.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_8" id = "line17_8"> </a> +Jamque <a href = "#var17_8">petita aderat</a>, Latia portante Cybebe</p> +<span class = "pagenum">343</span> +<p><a name = "line17_9" id = "line17_9"> </a> +<a href = "#var17_9">Puppe, adque os amnis, magno censente +Senatu</a>,</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p><a name = "line17_10" id = "line17_10"> </a> +Obvius adcitis properabat Scipio sacris,</p> +<p><a name = "line17_11" id = "line17_11"> </a> +Qui, genitus patruo ductoris ad Africa bella</p> +<p><a name = "line17_12" id = "line17_12"> </a> +Tunc lecti, multa fulgebat imagine avorum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_8" id = "not17_8" href = "#line17_8">8 sq.</a> +Notanda brevitas Siliana, qua missis omnibus, quæ in tali re fieri, +deliberari, præparari solent, illico lectores in mediam rem abripit; +quæ, ut centies diximus, est ratio narrandi emblematica, quæ, ut in omni +carminis œconomia, ita inprimis in hoc libro ultimo dominatur: nam +permulta subpleri e Livio debent, antequam ex fide historica narratio +usque eo procedat, ut dicere possis <i>jamque aderat</i>; Ern. Recte: +sed hæc quoque communis poetarum ratio est; et in quantam molem carmen +Silii excrevisset, si singula, etiam levissima, rerum momenta Livii more +adcurate persequi, atque poetice tractare voluisset? cf. infra Comm. de +Silii vita et carmine §. II, ad fin. et ad calcem hujus Vol. +<span class = "pagenum notes">343</span> +—<a name = "not17_9" id = "not17_9" href = +"#line17_9">9 seq.</a> +Poeta ad verbum expressit Liv. XXIX, 14. «P. Cornelius Ostiam ire jussus +obviam Deæ, etc.» +—<i>os amnis</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line17_15">v. 15</a>, <i>ostia Thybridis</i>, et ap. Liv. l.c. +<i>ostium amnis Tiberini</i>: nam «in ore Tiberis Ostia urbs condita,» +ut utar verbis Liv. I, 33, extr. +—<i>censente Senatu</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_659">XIII, 659</a>, et <a class = "crossref" href += "bookI.html#line1_684">I, 684</a>, ubi vid. not. +—<i>magno Senatu</i>, ut <i>gravis Senatu</i> ap. Ovid. Fast. IV, +293, et <i>ingenti Senatu</i> sup. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_67">XI, 67</a>, ubi conf. not. +—<a class = "missing" name = "not17_10" id = "not17_10" href = +"#line17_10" title = "numerus deest">10.</a> <i>Obvius adcitis +sacris</i>, advecto Cybeles simulacro, ut <a class = "crossref" href = +"#line17_13">v. 13</a>: <i>venientia numina</i>. +—<a name = "not17_11" id = "not17_11" href = +"#line17_11">11.</a> «P. Cornelium Scipionem <i>Nasicam</i>, Cn. +filium, ejus qui in Hispania ceciderat, adolescentem nondum quæstorium, +judicaverunt in tota civitate virum bonorum optimum esse<ins class = +"correction" title = "» deest">»;</ins> Liv. l.c. Conf. Plin. VII, 34, +ibique Harduin. +—<i>ductoris</i>, Scipionis Africani majoris. +—<i>Africa bella</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_179">XVI, 179</a>, ubi vid. not. +—<a name = "not17_12" id = "not17_12" href = +"#line17_12">12.</a> <i>Tunc lecti</i>, conf. XVI, extr.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_13" id = "line17_13"> </a> +Isque ubi longinquo venientia numina ponto</p> +<span class = "pagenum">344</span> +<p><a name = "line17_14" id = "line17_14"> </a> +Adcepit supplex palmis, Tuscique <a href = "#var17_14">sonora</a></p> +<span class = "linenum">15</span> +<p><a name = "line17_15" id = "line17_15"> </a> +<a href = "#var17_15">Thybridis</a> adducit sublimis ad ostia +puppim,</p> +<p><a name = "line17_16" id = "line17_16"> </a> +Femineæ tum deinde manus subiere, per amnem</p> +<p><a name = "line17_17" id = "line17_17"> </a> +Quæ traherent celsam religatis funibus alnum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_13" id = "not17_13" href = "#line17_13">13.</a> +<i>longinquo ponto</i>, ut +<span class = "pagenum notes">344</span> +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_584">I, 584</a>; conf. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_422">ad III, 422</a>. +—<a name = "not17_14" id = "not17_14" href = +"#line17_14">14 seq.</a> +<i>Tusci Thybridis ostia</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_362">ad VIII, 362</a> et <a class = "crossref" href += "bookVIII.html#not8_367">367</a>. +—<a class = "missing" name = "not17_15" id = "not17_15" href = +"#line17_15" title = "numerus deest">15.</a> <i>sublimis</i>, e +ripa «P. Cornelius jussus Deam de nave adcipere, et in terram elatam +tradere ferendam matronis, etc.» Liv. l.l. Navem a matronis quoque +<i>tractam</i> esse, non tradit Livius; et viris potius id tribuit Ovid. +Fast. IV, 297. Poetæ autem esse, fabulam inprimis ornare, jam monuit +Ernest. Tales quoque narrationes plerumque variant. Mirum vero est, +navem a matronis et Claudia demum tractam esse, quum Scipio jam de ea +Deam <i>adcepisset</i>; quod præter Silium nemo tradidit. +—<a name = "not17_17" id = "not17_17" href = +"#line17_17">17.</a> <i>alnum</i>, navem; cf. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_458">ad III, 458</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_18" id = "line17_18"> </a> +Circum arguta cavis tinnitibus æra, simulque</p> +<p><a name = "line17_19" id = "line17_19"> </a> +Certabant rauco resonantia tympana pulsu;</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p><a name = "line17_20" id = "line17_20"> </a> +Semivirique chori, gemino qui Dindyma monte</p> +<p><a name = "line17_21" id = "line17_21"> </a> +Casta colunt; qui Dictæo bacchantur in antro;</p> +<p><a name = "line17_22" id = "line17_22"> </a> +Quique Idæa juga et lucos <a href = "#var17_22">novere</a> silentes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_18" id = "not17_18" href = "#line17_18">18.</a> +<i>arguta cavis tinnitibus æra</i>, cymbala, quæ cum <i>tympanis</i> +pulsantur a <i>semiviro choro</i>, h.e. Coribantibus seu Curetibus, +sacerdotibus Cybeles castratis (unde et <i>semimares</i> dicuntur Ovid. +Fast. IV, 183) qui in ejus cultu et sacra pompa, ab ipsa in furorem +acti, θεοφορούμενοι, armatam saltationem, ἐνόπλιον κίνησιν, cum strepitu +cymbalorum, tympanorum armorumque conlisorum instituebant; de quo loca +class. sunt Strab. X, p. 466; Ovid. Fast. IV, 181 seq. Lucret. II, +611, 642; conf. supra <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_93">ad II, 93</a>, et Jani ad Hor. Od. I, <span +class = "smallcaps">xvi</span>, 5... 8, ubi et <i>acuta +æra</i>, ut hoc loco <i>arguta</i> dicuntur. +—<a name = "not17_20" id = "not17_20" href = +"#line17_20">20.</a> <i>Dindyma</i> seu Dindymus (vid. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_363">ad IV, 363</a>), et <i>Ida</i> +montes Phrygiæ, magnæ Matri Deum sacri cum Berecynto, unde <i>Dindymene, +mater Idæa</i> et Berecyntia dicebatur; conf. Heyne ad Virg. Æn. IX, 80 +sq. et 617 sq. Eidem sacrum <i>Dictæum antrum</i> et Dicte mons Cretæ, +unde Curetes religionem Cybeles in Phrygiam invexisse dicuntur; cf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_93">ad II, 93</a>. Dindymus +<i>mons geminus</i> h.e. bivertex. +—<a name = "not17_21" id = "not17_21" href = +"#line17_21">21.</a> <i>Casta</i>, ubi caste ac pie colitur dea. +—<a name = "not17_22" id = "not17_22" href = +"#line17_22">22.</a> <i>lucos silentes</i>, ex quo inde emigravit +Mater, N. Heins. et Drakenb. Marsus referebat ad lucos, in quibus +recens natus Jupiter enutritus sit, ne audiretur a patre. Jovem vero non +in Phrygiæ, sed Cretæ monte Idæo educatum fingi, jam monuit Drak. Silius +tamen, quod Ern. etiam suspicari video, +<span class = "pagenum notes">345</span> +haud dubie respexit mysteria Idæa, et locum Virgil. Æn. III, 112, ubi +similiter <i>fida silentia in sacris</i> et <i>Idæo nemore</i> dicuntur. +—<i>novere</i>, vid. Var. Lect.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">345</span> +<p><a name = "line17_23" id = "line17_23"> </a> +Hos inter fremitus ac læto <a href = "#var17_23">vota</a> tumultu,</p> +<p><a name = "line17_24" id = "line17_24"> </a> +Substitit adductis renuens procedere vinclis</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p><a name = "line17_25" id = "line17_25"> </a> +Sacra ratis, subitisque vadis inmobilis hæsit.</p> +<p><a name = "line17_26" id = "line17_26"> </a> +Tum puppe e media magno clamore sacerdos,</p> +<p><a name = "line17_27" id = "line17_27"> </a> +«Parcite pollutis contingere vincula palmis,</p> +<p><a name = "line17_28" id = "line17_28"> </a> +Et procul hinc, moneo, procul hinc, quæcumque profanæ,</p> +<p><a name = "line17_29" id = "line17_29"> </a> +Ferte gradus, nec vos casto miscete labori;</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p><a name = "line17_30" id = "line17_30"> </a> +Dum satis est monuisse Deæ: quod si qua pudica</p> +<p><a name = "line17_31" id = "line17_31"> </a> +Mente valet, si qua inlæsi sibi corporis adstat</p> +<p><a name = "line17_32" id = "line17_32"> </a> +Conscia, vel sola subeat pia munera dextra.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_23" id = "not17_23" href = "#line17_23">23.</a> +<i>fremitus</i>, strepitus cymbalorum tympanorumque, vel <i>lætum +tumultum</i>, adclamationes et cantus populi. +—<i>vota</i>: nam Dea primum urbem ingrediente variis votis a +plebe certabatur, quum quisque fatale numen religiosius coleret; Barth. +Adv. XIII, 7. Nec mirum quoque, vota potissimum concepta esse +adventu hujus Deæ, qua Romam advecta hostem pelli Italia vincique posse, +carmen in libris Sibyllinis inventum spem fecerat. Vota itaque ad belli +quoque finem spectabant; conf. <a class = "crossref" href = +"#line17_46">v. 46, 47</a>. +—<a name = "not17_24" id = "not17_24" href = +"#line17_24">24 sq.</a> +Conf. auctores sup. <a class = "crossref" href = "#not17_1">ad +v. 1</a>, laudati. Livius hanc fabulæ partem silentio +prætermisit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_27" id = "not17_27" href = "#line17_27">27.</a> +<i>Parcite</i>, abstinete, h.e. nolite, ut Gr. φείδεσθε. +—<a name = "not17_28" id = "not17_28" href = +"#line17_28">28.</a> Nota est formula, qua initio sacrorum +mysteriorumque <i>profani</i>, inpii et non initiati, βεβήλοι, ἀμυντοι, +ἀτελεστοι, voce sacerdotis aut præconis submovebantur: ἑκὰς, ἑκάς ἐστὲ +βέβηλοι, vel ἑκὰς, ἑκὰς, <ins class = "correction" title = "ὄστις legitur">ὅστις</ins> ἀλιτρὸς, <i>procul, procul este profani</i>! +—<a name = "not17_29" id = "not17_29" href = +"#line17_29">29.</a> <i>casto labori</i> trahendæ navis, ut +<a class = "crossref" href = "#line17_32">v. 32</a>, <i>pia +munera</i>. +—<a name = "not17_30" id = "not17_30" href = +"#line17_30">30.</a> <i>Dum satis est monuisse Deæ</i>, dum +contenta est Dea vos monuisse, nec pœnas expetit; vel, ut Barth. Adv. +XIII, 7, exponit, dum integrum est Deæ, monitu solo contentam vos +hinc exesse jubere; dum non ad pœnam in præsentes, vel adfuturos ira +commovetur.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_33" id = "line17_33"> </a> +Hic, prisca ducens Clausorum ab origine nomen,</p> +<p><a name = "line17_34" id = "line17_34"> </a> +Claudia, non æqua populi <a href = "#var17_34">mala</a> credita +fama,</p> +<span class = "pagenum">346</span> +<span class = "linenum">35</span> +<p><a name = "line17_35" id = "line17_35"> </a> +In puppim versis palmisque oculisque profatur:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_33" id = "not17_33" href = "#line17_33">33 sq.</a> +Drak. hæc notavit. «Historia hæc satis nota est; in ea tamen inter +auctores non convenit. Præter Silium enim <i>Claudia</i> simpl. vocatur +apud Ovid. ex P. I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 143; Suet. +Tib. 1; Plin. VII, 35 (ubi v. Harduin.); Lactant. Inst. II, 7 +et 16; <i>matrona</i>, ap. Liv. XXIX, 14; Cic. harusp. resp. cap. 13; +Ovid. Fast. IV, 313; <i>virgo</i>, ap. Stat. Silv. +<span class = "pagenum notes">346</span> +I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 246, et Claud. de laud. +Seren. 28; <i>virgo Vestalis</i>, ap. Herodian. I, 11; Aurel. Vict. +de viris ill. c. 16; Sidon. Apoll. XXIV, 41; aliosque, quos ibi laudat +Savaro; <i>turritæ rara ministra Deæ</i>, apud Prop. IV, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 51; <i>muliercula</i>, ap. Augustin. de Civ. Dei, +X, 16. Quin et in eo discrepant auctores, quod alii <i>crine</i>, +alii <i>zona</i>, seu <i>cingulo</i>, alii, quos Silius sequitur, +<i>fune</i> Claudiam navem traxisse dicant.» Cf. Broekhus. ad Propert. +l.c. et Ducker. ad Liv. XXIX, 14. +—<i>prisca Clausorum ab origine</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_412">ad VIII, 412</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#not13_466">XIII, 466</a>. +—<a name = "not17_34" id = "not17_34" href = +"#line17_34">34.</a> <i>non æqua</i>, iniqua et falsa, <i>fama +populi mala</i>, inpudica, <i>credita</i>, male audiens; ut ap. Ovid. +Fast. IV, 307, quem locum Drak. jam contulit, «Casta quidem, sed non et +credita: rumor iniquus Læserat, et falsi criminis acta rea est.»</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_36" id = "line17_36"> </a> +«Cælicolum genitrix, numen, quod numina nobis</p> +<p><a name = "line17_37" id = "line17_37"> </a> +Cuncta creas, cujus proles terramque, fretumque,</p> +<p><a name = "line17_38" id = "line17_38"> </a> +Sideraque, et manes regnorum sorte <a href = +"#var17_38">gubernant</a>,</p> +<p><a name = "line17_39" id = "line17_39"> </a> +Si nostrum nullo violatum est crimine corpus,</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p><a name = "line17_40" id = "line17_40"> </a> +Testis, Diva, veni, et facili me absolve carina.»</p> +<p><a name = "line17_41" id = "line17_41"> </a> +Tum secura capit funem; fremitusque leonum</p> +<span class = "pagenum">347</span> +<p><a name = "line17_42" id = "line17_42"> </a> +Audiri visus subito, et graviora per <a href = "#var17_42">auras</a></p> +<p><a name = "line17_43" id = "line17_43"> </a> +Nulla pulsa manu sonuerunt tympana Divæ.</p> +<p><a name = "line17_44" id = "line17_44"> </a> +Fertur prona ratis (ventos inpellere credas),</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p><a name = "line17_45" id = "line17_45"> </a> +Contraque adversas ducentem prævenit undas.</p> +<p><a name = "line17_46" id = "line17_46"> </a> +Extemplo major cunctis spes pectora mulcet,</p> +<p><a name = "line17_47" id = "line17_47"> </a> +Finem armis tandem, finemque venire periclis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_36" id = "not17_36" href = "#line17_36">36 sqq.</a> +Ernesti monet, talibus nil posse fingi loquacius in precibus, et prorsus +sibi videri poetam oblitum sui, artique variandi atque ornandi intentum +hæc scripsisse. Mihi potius nihil aptius videtur his verbis, quibus ab +ea, quæ auxilium, et quidem tam singulare, numinis inplorat, majestas +ejus ac potentia prædicatur, quo simul innuitur, ab eo, et quidem solo, +id, quod petatur, præstari posse. Idem vir doctus, quis talia, ait, in +poeta epico, post Virgilium inprimis lectum, sustineat? Ego contra +loquacitatis illius arguerim Maronem in simili loco Æneid. X, 252 +seq. Cybele, magna Mater Deum; qui mythus satis notus est. +—<a class = "missing" name = "not17_37" id = "not17_37" href = +"#line17_37" title = "numerus deest">37.</a> <i>cujus proles</i>, +Jupiter, Neptunus et Pluto, qui fratres imperium et partes mundi inter +se <i>sorte</i> divisisse finguntur, de qua fabula ejusque varietate v. +Spanhem. ad Callim. H. in Jov. v. 59 sq. +—<a name = "not17_39" id = "not17_39" href = +"#line17_39">39.</a> <i>crimine</i>, ut <a class = "crossref" href += "bookVI.html#line6_634">VI, 634</a>. +—<a name = "not17_40" id = "not17_40" href = +"#line17_40">40.</a> <i>facili carina</i>, eo, quod facile, nullo +negotio, moveatur navis. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_433">ad IV, 433</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_41" id = "not17_41" href = "#line17_41">41.</a> +<i>secura</i>, certam opis divinæ spem alens, eaque freta. +<span class = "pagenum notes">347</span> +—<i>leones</i> duo currui Cybeles juncti finguntur. Miraculum +autem, quod poeta comminiscitur, spectat ad indicium voti precumque +exauditarum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_45" id = "not17_45" href = "#line17_45">45.</a> +<i>ducentem</i> Claudiam, quæ <i>adverso</i> flumine trahebat navem; quo +miraculum augetur.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_48" id = "line17_48"> </a> +Ipse alacer Sicula discedens Scipio terra</p> +<p><a name = "line17_49" id = "line17_49"> </a> +Abscondit late propulsis puppibus æquor,</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p><a name = "line17_50" id = "line17_50"> </a> +Cui numen pelagi placaverat hostia taurus,</p> +<p><a name = "line17_51" id = "line17_51"> </a> +Jactaque cæruleis innabant fluctibus exta.</p> +<p><a name = "line17_52" id = "line17_52"> </a> +Tunc a sede Deum purumque per æthera lapsæ</p> +<p><a name = "line17_53" id = "line17_53"> </a> +Armigeræ Jovis ante oculos cœpere volucres</p> +<p><a name = "line17_54" id = "line17_54"> </a> +Æquoreas monstrare vias, ac ducere classem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_48" id = "not17_48" href = "#line17_48">48.</a> +Conf. Liv. XXIX, 27. Res a Scipione in Sicilia et Bruttio agro, ubi +Locros recepit, gestas silentio prætermittit poeta. +—<a name = "not17_49" id = "not17_49" href = +"#line17_49">49.</a> <i>Abscondit</i>, tegit, ut <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_519">XI, 519</a> al. de magna +multitudine navium, de qua v. Liv. XXIX, 24 seq. +—<a name = "not17_50" id = "not17_50" href = +"#line17_50">50</a> <a name = "not17_51" id = "not17_51" href = +"#line17_50">seq.</a> +Dausq. jam bene contulit Virgil. Æn. V, 235 sq. (ubi v. Cerda), et +Liv. XXIX, 27, ubi Scipio secundum preces, ad deos marinos fusas, «cruda +exta victimæ, uti mos est, in mare porricit.» Cf. et Appian. Punic. c. +13, et supra <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_159">XV, +159 sq.</a>, ubi v. not. +—<i>numen pelagi</i>, Neptunum, cui non modo agnum, sed etiam +<i>taurum</i> solennem victimam fuisse, monuit Drak. coll. Arriano +exped. Alex. M. VI, 19; Plut. pag. 83; Meursii Auctar. Philol. c. 2; +Tzetz. ad Hesiodi Ἀσπ. p. 197, et Hesych. v. ταῦρος et ταύρια.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_52" id = "not17_52" href = "#line17_52">52 seq.</a> +Aquilæ Scipioni viam monstrant in Africam, ut anguis in Hispaniam sup. +<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_138">XV, 138 sq.</a>, +nec minus adcommodate ac cum delectu h.l. aquilæ ponuntur, <i>armigeræ +volucres Jovis</i>, cujus Dei filius Scipio esse credebatur. Vid. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_476">ad IV, 476</a>. +Similiter columbas, maternas aves, Æneæ viam ad aureum ramum aperuisse +ap. Virg. Æn. VI, 190 sq., et corvos Alexandro duces fuisse ad oraculum +Jovis Hammonis ap. Diodor. XVII, et Curt. IV, <span class = +"smallcaps">vii</span>, 15 (ubi v. Intpp.), jam monuit Dausq.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">55</span> +<p><a name = "line17_55" id = "line17_55"> </a> +Augurium clangor lætum dabat: inde, secuti</p> +<p><a name = "line17_56" id = "line17_56"> </a> +Tantum <a href = "#var17_56">progressos</a> liquida sub nube +volatus,</p> +<span class = "pagenum">348</span> +<p><a name = "line17_57" id = "line17_57"> </a> +Quantum non frustra speculantum lumina servant,</p> +<p><a name = "line17_58" id = "line17_58"> </a> +Litora Agenoreæ tenuerunt perfida terræ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_56" id = "not17_56" href = "#line17_56">56 sq.</a> +Silius variavit verba Maroniana, +<span class = "pagenum notes">348</span> +ab Ernest. jam conlata, Æn. VI, 199 seq. «Pascentes illæ tantum prodire +volando, quantum acie possunt oculi servare sequentum.» +—<a name = "not17_58" id = "not17_58" href = +"#line17_58">58.</a> <i>Agenoreæ terræ</i>, Africæ, vel Carthaginis +et regni Pœnorum. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_15">ad I, 15</a>. +—<i>perfida</i>, perfidorum Pœnorum. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_5">ad I, 5</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_59" id = "line17_59"> </a> +Nec segnis, tanta in semet veniente procella,</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p><a name = "line17_60" id = "line17_60"> </a> +Africa terribilem magno sub nomine molem</p> +<p><a name = "line17_61" id = "line17_61"> </a> +Regis opes contra et Massyla paraverat arma:</p> +<p><a name = "line17_62" id = "line17_62"> </a> +Spesque Syphax Libycis una, et Laurentibus unus</p> +<p><a name = "line17_63" id = "line17_63"> </a> +Terror erat: campos pariter vallesque refusas</p> +<p><a name = "line17_64" id = "line17_64"> </a> +Litoraque inplerat, nullo decorare tapete</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p><a name = "line17_65" id = "line17_65"> </a> +Cornipedem Nomas adsuetus, densæque per auras</p> +<p><a name = "line17_66" id = "line17_66"> </a> +Condebant jaculis stridentibus æthera nubes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_59" id = "not17_59" href = "#line17_59">59.</a> +Adcuratius hæc tradit Livius XXIX, 23 sq., et XXX, 5 seq. +—<i>tanta procella</i> δεινῶς, ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_105">VI, 105</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_91">XI, 91</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_334">XII, 334</a> al. pro tot Romanorum copiis in +Africam trajicientibus; de quibus v. Liv. XXIX, 24 sq. +—<a name = "not17_60" id = "not17_60" href = +"#line17_60">60</a> <a name = "not17_61" id = "not17_61" href = +"#line17_60">seq.</a> +<i>contra terribilem molem</i>, hostium multitudinem, <i>magno sub +nomine</i>, duce, Scipione, <i>paraverat regis opes et Massyla arma</i>, +societatem et auxilium Syphacis, regis Massyliorum. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#not16_170">ad XVI, 170</a>. +—<a name = "not17_62" id = "not17_62" href = +"#line17_62">62.</a> <i>Laurentibus</i>, Romanis. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_110">ad I, 110</a>. +—<a name = "not17_64" id = "not17_64" href = +"#line17_64">64.</a> <i>nullo decorare tapete</i>, stragulo, +<i>Cornipedem adsuetus</i>, ut forte <i>nudis equis</i>, <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_349">II, 349</a>. +—<a name = "not17_65" id = "not17_65" href = +"#line17_65">65 seq.</a> +<i>Nomas</i>, Numidæ et eorum rex Syphax. +—<i>densæ Condebant jaculis æthera nubes</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_311">ad I, 311</a>; <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_37">II, 37</a> al. +—<a class = "missing" name = "not17_66" id = "not17_66" href = +"#line17_66" title = "numerus deest">66.</a> <i>jaculis +stridentibus</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_567">IV, 567</a>, ubi v. not.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_67" id = "line17_67"> </a> +<a href = "#var17_67">Inmemor is</a> dextræque datæ junctique per +aras</p> +<p><a name = "line17_68" id = "line17_68"> </a> +Fœderis, et mensas testes, atque hospita jura,</p> +<p><a name = "line17_69" id = "line17_69"> </a> +Fasque, fidemque simul, pravo mutatus amore,</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p><a name = "line17_70" id = "line17_70"> </a> +Ruperat, atque toros regni mercede pararat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_67" id = "not17_67" href = "#line17_67">67.</a> +Syphax adcepta in matrimonium filia Hasdrubalis fœdus rupit cum Scipione +ictum, de quo v. sup. <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_245">XVI, 245 seq.</a> Silius vero ad verbum fere +expressit locum Livii inf. <a class = "crossref" href = "#not17_76">ad +v. 76</a> adscriptum. +—<a name = "not17_68" id = "not17_68" href = +"#line17_68">68.</a> <i>mensas</i> hospitales, quæ sacræ erant. +Τράπεζα μὲν ἱερὸν χρῆμα, δι’ ἧς ὁ θεὸς τιμᾷται φίλιός τε καὶ Ξένιος. +Synes. Epist. LVII. Conf. Meurs. ad Lycophr. Cassandr. v. 136; +Potteri Archæol. Gr. L. IV, c. 20, p. 665 sq., et Barth. ad Claud. +in Rufin. I, 229. +—<a name = "not17_69" id = "not17_69" href = +"#line17_69">69.</a> <i>mutatus</i> animo, ad defectionem a Romanis +incitatus. +—<i>amore pravo</i>, quæ et perfidiæ et exitii causa fuit. +—<a class = "missing" name = "not17_70" id = "not17_70" href = +"#line17_70" title = "numerus deest">70.</a> <i>toros</i>, +conjugium, <i>regni mercede pararat</i>, jactura regni, quam propter +illud fecit. Barthius +<span class = "pagenum notes">349</span> +Adv. XIII, 7, et Ern. +—<i>regni mercedem</i> eo referunt, quod Syphax post illud +connubium regnum et, opes suas Pœnis mercenarias addixerit, vel, ut +<a class = "crossref" href = "#line17_75">vers. 75</a> dicitur, <i>dotalia +arma transtulerit</i>. Idem Barth. l.c. ita disputat: «In rebus hujus +regis admodum infelix poeta est, languide totam castrorum exustionem, +tantique barbari captivitatem describens; ut ego plane aliud malim, quam +tantæ rei tam frigidum narratorem legere. Et fere ubique in talibus +recensendis mera cura hic scriptor est. Quam inepte mox locutionem +Hannibalis ad milites, et ante eum legatis disceptationem, ipsumque +tanti bellatoris discessum proponit! Felicior sane aliquanto in laudibus +declamandis, quod vel ex encomio Scipionis, hunc librum claudente, +patere possit, non enormi, sed composito, nec majestatis orbo.» Non +inepte ita, at nimis tamen severe judicat; nec tam languor Silii +displicebit lectoribus, quam tumor verborum et vanus sententiarum +strepitus.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">349</span> +<p><a name = "line17_71" id = "line17_71"> </a> +Virgo erat eximia specie claroque parente,</p> +<p><a name = "line17_72" id = "line17_72"> </a> +Hasdrubalis proles: thalamis quam cepit ut altis,</p> +<p><a name = "line17_73" id = "line17_73"> </a> +Ceu face subcensus prima tædaque jugali,</p> +<p><a name = "line17_74" id = "line17_74"> </a> +Vertit opes gener ad Pœnos, Latiæque soluto</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p><a name = "line17_75" id = "line17_75"> </a> +Fœdere amicitiæ, dotalia transtulit arma.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_71" id = "not17_71" href = "#line17_71">71 seq.</a> +Cf. Liv. XXIX, 23. Filia Hasdrubalis Livio <i>Sophonisba</i>, sed Græcis +auctoribus <span class = "greek" title = "Sophoniba">Σοφονίβα</span>, +vel <span class = "greek" title = "Sophônida">Σοφώνιδα</span> dicitur. +Vid. Schweighæus. ad Appian. Punic. c. 27, et ad Polyb. XIV, 1. +—<a name = "not17_73" id = "not17_73" href = +"#line17_73">73.</a> Ernesti monet, <i>face succensum</i> dici haud +dubie ad ductum Livii l.c. ubi Hasdrubal, ut Syphacem «adcensum +cupiditate (et sunt ante omnes Numidæ barbaros effusi in Venerem) +sensit, virginem ab Carthagine arcessit, maturatque nuptias.» Bene etiam +Drak. «Primus amor fortior putatur, quam secundus; unde sensus Silii +est, tanto amore Syphacem prosequutum fuisse Sophonisbam, quasi ea prima +fuisset, quam uxorem duxerat. Erat enim viduus, ut patet ex filio ejus +Vermina, cujus meminere Livius XXIX, 33, et Appian. Punic. c. 33, ut et +ex alio ejus filio et tribus nubilibus filiabus ap. Appian. ibid. c. 17 +et 26.» Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_64">III, 64</a>. +—<a name = "not17_74" id = "not17_74" href = +"#line17_74">74.</a> <i>vertit</i>, convertit, avertit; ad Pœnos +defecit. <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not17_75" id = "not17_75" href = +"#line17_75">75.</a> De <i>dote</i> non est cogitandum, quam Barth. +Adv. XXII, 8, non solum sponso a sponsa, sed et huic ab illo +conlatam demonstrat, sed <i>dotalia arma</i> simpl. dicuntur, quæ post +conjugium et propter id Syphax Pœnis subpeditavit; Ern. coll. sup. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_22">V, 22</a>, qui +locus tamen dissimilis est. Drak. comparavit Ovid. Met. V, 15, et +Claud. R. P. I, 28, ubi v. Barth.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_76" id = "line17_76"> </a> +Sed non Ausonio curarum extrema Syphacem</p> +<span class = "pagenum">350</span> +<p><a name = "line17_77" id = "line17_77"> </a> +Ductori monuisse fuit, <a href = "#var17_77">missique minantur</a>,</p> +<p><a name = "line17_78" id = "line17_78"> </a> +Stet regno, reputet Superos, <a href = "#var17_78">pacta</a> hospita +servet:</p> +<p><a name = "line17_79" id = "line17_79"> </a> +Longe conjugia, ac longe Tyrios Hymenæos</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p><a name = "line17_80" id = "line17_80"> </a> +Inter Dardanias acies fore; sanguine quippe,</p> +<p><a name = "line17_81" id = "line17_81"> </a> +Si renuat, blando nimium facilique marito</p> +<p><a name = "line17_82" id = "line17_82"> </a> +Statura obsequia et thalami flagrantis amores.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_76" id = "not17_76" href = "#line17_76">76 sq.</a> +«Scipio literas dat ad regem, quibus etiam atque etiam monet eum, ne +jura hospitii secum, neu cum populo Rom. initæ societatis, neu fas, +fidem, dextras, Deos testes atque arbitros conventorum fallat;» Liv. +XXIX, 24. +<span class = "pagenum notes">350</span> +Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#line17_67">v. 67 sq.</a> +—<i>Ausonio ductori</i>, Scipioni, <i>non curarum extrema +fuit</i>, h.e. præcipua cura. +—<a class = "missing" name = "not17_77" id = "not17_77" href = +"#line17_77" title = "numerus deest">77.</a> <i>missique</i>, +legati, <i>minantur</i>, minaciter hortantur, ut <i>permixta minis +monebat</i>, <a class = "crossref" href = "#line17_83">v. 83</a>. +—<a name = "not17_78" id = "not17_78" href = +"#line17_78">78.</a> <i>Stet</i> in <i>regno</i>, non inde moveat. +—<a name = "not17_79" id = "not17_79" href = +"#line17_79">79 seq.</a> +Confer <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_301">I, 301</a>, ibique not. +—<a name = "not17_82" id = "not17_82" href = +"#line17_82">82.</a> <i>sanguine Statura obsequia</i>, constitura, +Drak. coll. Liv. II, 36: «magno illi ea cunctatio stetit;» XXIII, 30: +(«multo sanguine atque vulneribus ea Pœnis victoria stetit<ins class = +"correction" title = "» deest">»);</ins> Gron. Obss. III, 7, et +Broekh. ad Prop. II, <span class = "smallcaps">vii</span>, 8.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_83" id = "line17_83"> </a> +Sic Latius permixta minis, <a href = "#var17_83">at</a> cassa +movebat</p> +<p><a name = "line17_84" id = "line17_84"> </a> +Ductor; nam surdas conjux obstruxerat aures.</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p><a name = "line17_85" id = "line17_85"> </a> +Ergo, asper monitis frustra nitentibus, enses</p> +<p><a name = "line17_86" id = "line17_86"> </a> +Advocat, et, castas polluti fœderis aras</p> +<p><a name = "line17_87" id = "line17_87"> </a> +Testatus, <a href = "#var17_87">varia Martem movet inpiger arte</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_85" id = "not17_85" href = "#line17_85">85 seq.</a> +Scipio, non Syphax, ad quem Barth. Adv. XIII, 7, hæc verba retulit, +exasperatus fuit, postquam vidit, monitis se efficere non posse, ut +regem a societate Pœnorum abduceret; quod et sequentia clare probant; +Drak. +—<i>nitentibus</i>, obnitentibus.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_88" id = "line17_88"> </a> +Castra, levi calamo cannaque <a href = "#var17_88">intecta</a> +palustri,</p> +<span class = "pagenum">351</span> +<p><a name = "line17_89" id = "line17_89"> </a> +Qualia Maurus amat dispersa mapalia pastor,</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p><a name = "line17_90" id = "line17_90"> </a> +Adgreditur, <a href = "#var17_90">furtum armorum tutantibus</a> +umbris,</p> +<p><a name = "line17_91" id = "line17_91"> </a> +Ac tacita spargit celata incendia nocte.</p> +<p><a name = "line17_92" id = "line17_92"> </a> +Inde, ubi <a href = "#var17_92">conlecti</a> rapidam diffundere +pestem</p> +<p><a name = "line17_93" id = "line17_93"> </a> +Cœperunt ignes, et se per pinguia magno</p> +<p><a name = "line17_94" id = "line17_94"> </a> +Pabula ferre sono, <a href = "#var17_94">clare exspatiantur</a> in +auras,</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p><a name = "line17_95" id = "line17_95"> </a> +Et <a href = "#var17_95">frenos</a> volucri propellunt lumine +flammæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_88" id = "not17_88" href = "#line17_88">88... 108.</a> +Cf. Liv. XXX, 3 sq., +<span class = "pagenum notes">351</span> +et Polyb. XIV, 5, a quibus ordine singula et adcuratius exponuntur. +Appianus Punic. c. 21 sq., memorat, sola castra Hasdrubalis incensa +esse, et Syphacem trepidum sociis non succurrisse, sed simul fugisse +relictis castris suis. +—<a href = "#line17_88">88,</a> <a name = "not17_89" id = +"not17_89" href = "#line17_89">89.</a> «Numidæ præcipue arundine textis, +storeaque pars maxima tectis, passim nullo ordine, quidam, ut sine +imperio occupatis locis, extra fossam etiam vallumque habitabant: quæ +relata Scipioni spem fecerant castra hostium per occasionem incendendi;» +Liv. XXX, 3 extr. Cf. Polyb. XIV, 1 sup. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#line3_290">III, 290 sqq.</a> et in Var. Lect. +<a class = "crossref missing" href = "bookII.html#not2_85" title = "in Not.">ad II, 85</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#var14_7">XIV, 7</a>. Πλεκταὶ στέγαι ἐπ’ εὐκύκλοις +ὄχοις mapalia dicuntur Æsch. Prom. v. 214. +—<a name = "not17_90" id = "not17_90" href = +"#line17_90">90.</a> <i>furtum armorum</i>, arma furtim, seu clam +mota, insidias et stralegemata, ut <i>furta belli</i> et fraus +armorumque <i>doli</i> ap. Virg. Æn. XI, 515 et 522. Conf. sup. ad +libros <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_70">VI, 70</a>; +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_134">VII, 134</a> et +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_487">487</a>. +—<a name = "not17_91" id = "not17_91" href = "#line17_91">91... +108.</a> +Luxuriem orationis in hac incendii imagine, quæ passim adumbratur, v.c. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_677">IV, 677 seq.</a>; +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_512">V, 512 sq.</a>; +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_353">VII, 353 seq.</a>; +<a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_603">IX, 603 <ins class += "correction" title = "‘ssq.’ legitur">seq.</ins></a>, jam notarunt +Barth: Adv. XIII, 7, et Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_92" id = "not17_92" href = "#line17_92">92.</a> +<i>pestem</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line17_96">v. 96</a>; <i>lues</i>, de incendio. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_174">ad I, 174</a>. +—<a name = "not17_93" id = "not17_93" href = +"#line17_93">93.</a> <i>pinguia pabula</i> ignis, ut mox <i>arida +alimenta</i>, quæ facile flammam concipiunt, ut arundo et canna; Ern. +—<a name = "not17_94" id = "not17_94" href = +"#line17_94">94.</a> <i>clare exspatiuntur in auras</i>; v. Var. +Lect. +—<a name = "not17_95" id = "not17_95" href = +"#line17_95">95.</a> Cf. simil. loc. sup. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#line4_681">IV, 681</a>, ibique not.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_96" id = "line17_96"> </a> +It totis inimica lues <a href = "#var17_96">cum</a> turbine castris,</p> +<p><a name = "line17_97" id = "line17_97"> </a> +Atque alimenta vorat strepitu Vulcanus anhelo</p> +<span class = "pagenum">352</span> +<p><a name = "line17_98" id = "line17_98"> </a> +Arida, et ex omni manant incendia tecto.</p> +<p><a name = "line17_99" id = "line17_99"> </a> +Sentitur plerisque prius, quam cernitur, ignis</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p><a name = "line17_100" id = "line17_100"> </a> +Excitis somno, multorumque ora vocantum</p> +<p><a name = "line17_101" id = "line17_101"> </a> +Auxilium invadunt flammæ: <a href = "#var17_101">fluit undique</a> +victor</p> +<p><a name = "line17_102" id = "line17_102"> </a> +Mulciber; et rapidis amplexibus arma virosque</p> +<p><a name = "line17_103" id = "line17_103"> </a> +Conripit: exundat pestis, <a href = "#var17_103">semiustaque</a> +castra</p> +<p><a name = "line17_104" id = "line17_104"> </a> +<a href = "#var17_104">Ardenti volitant per nubila summa +favilla</a>.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">352</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_98" id = "not17_98" href = "#line17_98">98.</a> +<i>manant</i>, ut <a name = "not17_101" id = "not17_101" href = +"#line17_101">v. 101</a>, <i>fluit</i>, et v. 103.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_103" id = "not17_103" href = "#line17_103">103.</a> +<i>exundat pestis</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_631">ad II, 631</a>. Cerda ad Virg. Æneid. III, 571; +Gron ad Gell. XVII, 10, et Burm. ad Val. Fl. IV, 660. Similem castrorum +nocte incensorum descriptionem legere est in poetico admodum opere, et +supra omnem laudem absoluto, <i>Le Télémaque de Fénélon</i>, lib. VII: +«Un tourbillon de poussière forme un épais nuage qui couvre le ciel, et +qui enveloppe tout le camp. Bientôt à la poussière se joint une fumée +épaisse, qui troublait l’air et qui ôtait la respiration.... Adraste +fait mettre le feu au camp. Aussitôt la flamme s’élève des pavillons, et +monte jusqu’aux nues: le bruit du feu est semblable à celui d’un torrent +qui inonde toute une campagne.... Le vent pousse impétueusement la +flamme de pavillon en pavillon, et bientôt tout le camp est comme une +vieille forêt qu’une étincelle de feu a embrasée.» <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">105</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_105" id = "line17_105"> </a> +Ipsius ingenti regis tentoria saltu</p> +<p><a name = "line17_106" id = "line17_106"> </a> +Lugubre increpitans late circumvolat ardor;</p> +<p><a name = "line17_107" id = "line17_107"> </a> +Hausissetque virum, trepidus ni clade satelles</p> +<p><a name = "line17_108" id = "line17_108"> </a> +<a href = "#var17_108">E somno</a> ac stratis rapuisset <a href = +"#var17_108">multa precantem</a>.</p> +<p><a name = "line17_109" id = "line17_109"> </a> +Verum, ubi mox <a href = "#var17_109">juncto sociarant aggere</a> +vires</p> +<span class = "pagenum">353</span> +<span class = "linenum">110</span> +<p><a name = "line17_110" id = "line17_110"> </a> +Massylus Tyriusque duces, adcitaque regno</p> +<p><a name = "line17_111" id = "line17_111"> </a> +Lenierat pubes infaustæ vulnera noctis,</p> +<p><a name = "line17_112" id = "line17_112"> </a> +Ira, pudorque dabant, et conjux, tertius ignis,</p> +<p><a name = "line17_113" id = "line17_113"> </a> +Inmanes animos; adflataque barbarus ora</p> +<p><a name = "line17_114" id = "line17_114"> </a> +Castrorum flammis, et se velamine nullo</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p><a name = "line17_115" id = "line17_115"> </a> +Vix inter trepidas <a href = "#var17_115">ereptum ex hoste</a> +catervas</p> +<p><a name = "line17_116" id = "line17_116"> </a> +Frendebat minitans: sed enim non luce Syphacem,</p> +<p><a name = "line17_117" id = "line17_117"> </a> +Nec claro potuisse die, nec sole tuente,</p> +<p><a name = "line17_118" id = "line17_118"> </a> +<a href = "#var17_118">A quoquam vinci: jactarat talia vecors</a>;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_109" id = "not17_109" href = "#line17_109">109.</a> +Cf. Liv. XXX, 6 seq., ubi +<span class = "pagenum notes">353</span> +res memorantur ordine historico. +—<a name = "not17_110" id = "not17_110" href = +"#line17_110">110.</a> <i>Massylus Tyriusque duces</i>, Syphax et +Hasdrubal. De multitudine agrestium Numidarum omnique juventute a +Syphace <i>excita ex regno</i>, qua <i>vulnera noctis</i>, h.e. cladem +jacturamque, noctu adceptam, reparavit, et de <i>conjuge animos +dante</i> cf. Liv. XXX, 7, et Polyb. XIV, 7. +—<a name = "not17_112" id = "not17_112" href = +"#line17_112">112.</a> <i>Ira</i>, <i>pudor</i> et <i>conjux</i>, +seu amor, Syphaci erant <i>tres ignes</i>, stimuli, incitamenta +virtutis. +—<a name = "not17_113" id = "not17_113" href = +"#line17_113">113 sq.</a> +«Duces ambo, et ex tot millibus armatorum duo millia peditum et +quingenti equites semiermes, magna pars saucii adflatique incendio, +effugerunt;» Liv. XXX, 6. +—<a name = "not17_116" id = "not17_116" href = +"#line17_116">116</a> <a name = "not17_117" id = "not17_117" href = +"#line17_116">sq.</a> +Verba Syphacis ap. Liv. cap. 7 extr. «Scire incendio, non prælio, cladem +adceptam: eum bello inferiorem esse, qui armis vincatur.» Languent +diversa unius rei vocabula, <i>luce</i>, <i>claro die</i> et +<i>sole</i>. +—<i>Syphacem</i> autem δεινῶς pro se. +—<i>sole tuente</i>, cernente; nisi malis defendente cum Cell. qui +monet, diurno tempore lucem solis contra pericula nos tueri, ac +detegere, in quæ noctu facile inplicemur. Eamdem nocturnæ cladis +excusationem vide apud <i>Racine</i>, <i>Mithridate</i>, Act. II, sc. +3:</p> + +<div class = "verse ital"> +<p>. . . . . . . . . Pompée a saisi l’avantage</p> +<p>D’une nuit qui laissat peu de place au courage,</p> +<p>Les rangs de toutes parts mal pris et mal gardés.</p> +<p>. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .</p> +<p>Enfin toute l’horreur d’un combat ténébreux.</p> +<p>Que pouvait la valeur dans ce trouble funeste?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +Vide etiam Ajacem Homeri, Iliad. XVII, 645 sq. qui Jovem ipsum in +perniciem suam implorat, dum in <i>luce</i> vel <i>claro die</i> pereat: +ἐν δὲ φάει καὶ ὄλεσσον. Longinus, De Sublim. cap. VII, has voces et +magnam poetæ mentem feliciter interpretatur. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_119" id = "line17_119"> </a> +Sed jam claudebat flatus, nec plura sinebat</p> +<span class = "pagenum">354</span> +<span class = "linenum">120</span> +<p><a name = "line17_120" id = "line17_120"> </a> +Atropos; et tumidæ <a href = "#var17_120">properantur</a> stamina +linguæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_119" id = "not17_119" href = "#line17_119">119... +148.</a> +Syphax, viribus, reparatis Hasdrubali jungitur, et cum +<span class = "pagenum notes">354</span> +Scipione manus conserit, sed vivus capitur. Cf. Liv. XXX, 8, 11, +12, ex quo etiam intelligitur, quod Drak. jam ad <a class = "crossref" +href = "#line17_134">v. 134</a>, notavit, Silium ex duobus præliis +unum fecisse: Syphax enim alio prælio, quo solus cum Lælio et Masinissa, +non cum Scipione, nec Hasdrubali junctus, conflixit, captus est. +Appianus ultimæ tantum pugnæ mentionem facit Punic. c. 26, et prioris +Polyb. XIV, 7 sq. cujus libri maxima pars periit. +—<i>flatus</i> et <i>tumida lingua</i> pro arrogantia. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_288">ad II, 288</a>, et +Heins. ad Ovid. A. A. I, 715. +—<i>claudebat</i>, finiebat, scil. prælio adverso el captivitate +superbi regis. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#not13_686">ad XIII, 686</a>. +—<i>nec plura</i> loqui <i>sinebat Atropos</i>, Parca, Fortuna. +—<a name = "not17_120" id = "not17_120" href = +"#line17_120">120.</a> <i>stamina</i>, fata extrema ac mors, +<i>tumidæ linguæ</i>, superbi et jactantis Syphacis.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_121" id = "line17_121"> </a> +Namque, ubi prosiluit castris, ceu turbidus amnis,</p> +<p><a name = "line17_122" id = "line17_122"> </a> +Qui, silvas ac saxa trahens, per devia præceps</p> +<p><a name = "line17_123" id = "line17_123"> </a> +Volvitur, et ripas spumanti gurgite laxat,</p> +<p><a name = "line17_124" id = "line17_124"> </a> +Ante omnes prævectus equo, trahit <a href = "#var17_124">agmina +voce</a>.</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p><a name = "line17_125" id = "line17_125"> </a> +Contra <a href = "#var17_125">nava manus</a> Rutuli, celsusque +ruebat</p> +<p><a name = "line17_126" id = "line17_126"> </a> +Viso rege procul raptis exercitus armis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_121" id = "not17_121" href = "#line17_121">121 sqq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_520">ad IV, 520 +seq.</a>; Dorvil. ad Chariton. pag. 573, et inpr. Klotz. ad Tyrt. +p. 127 sq. +—<a class = "missing" name = "not17_123" id = "not17_123" href = +"#line17_123" title = "numerus deest">123.</a> <i>ripas laxat</i>, +super eas effusus amnis.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_125" id = "not17_125" href = "#line17_125">125</a> +<a name = "not17_126" id = "not17_126" href = "#line17_125">sq.</a> +<i>Rutuli</i>, Romani. +—<i>nava manus</i>, strenua, fortis, ut <a class = "crossref" href += "bookI.html#line1_549">I, 549</a>, ubi vid. Var. Lect. Ernesti +putat, <i>navam manum</i> haud dubie esse, quæ non temerario inpetu, +quali Numidæ, sed considerato ordine pugnaverit. Sed hæc notio et ab usu +loquendi, et ab h.l., ubi eadem manus <i>ruebat raptis armis</i>, aliena +videtur. +—<i>celsus exercitus</i>, milites excelso animo, feroces; sec. +Drak. qui tamen recte monet, <i>navam manum</i> etiam pedites dici +posse, et <i>celsum exercitum</i> equites, ut ap. Stat. Theb. VIII, 563: +«Nunc pedes ense vago, prensis nunc celsus habenis» et <i>sublimis</i> +sup. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_219">IV, 219</a>, +et ap. Virg. Æneid. VII, 285; idque cum Ern. prætulerim.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_127" id = "line17_127"> </a> +Ac sibi quisque, «<a href = "#var17_127">Videsne, videsne, ut in +agmine</a> primo</p> +<span class = "pagenum">355</span> +<p><a name = "line17_128" id = "line17_128"> </a> +Massylus volitet, deposcens prælia, rector?</p> +<p><a name = "line17_129" id = "line17_129"> </a> +Fac nostrum hoc, mea dextra, decus: violavit et aras</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p><a name = "line17_130" id = "line17_130"> </a> +Cælicolum, et <a href = "#var17_130">casti</a> ductoris fœdera +rupit.</p> +<p><a name = "line17_131" id = "line17_131"> </a> +Sit satis hunc castris semel effugisse crematis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_127" id = "not17_127" href = "#line17_127">127 sq.</a> +Ernesti veretur, ne nimis considerati sint milites, qui in limine pugnæ +constituti ejusmodi sententiis vacent; in quibus +<span class = "pagenum notes">355</span> +certe, si modo recte locum habeant, acuta brevitas maxime requiratur. +Mea potius qualicumque sententia insignis est h.l. suavitas: nam non +adeo multæ militibus subgeruntur cogitationes, sed paucæ, et quidem +aptissimæ, in quas non adsequor cur incidere non potuerint, quum ne acie +quidem cum hoste jam dimicaverint, sed in pugnam demum <i>ruerint</i>, +et <i>procul</i> viderint regem. +—<i>in agmine primo</i>, ἐν προμάχοις <i>Massylus rector</i>, +Syphax. Vid. Nostrum <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#not16_170">ad XVI, 170</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_129" id = "not17_129" href = "#line17_129">129.</a> +<i>hoc decus</i>, hanc gloriam capti aut cæsi regis. Abrupta oratio +adfectui æstuique animi adcommodata. +—<a name = "not17_130" id = "not17_130" href = +"#line17_130">130.</a> <i>casti ductoris</i>, Scipionis: +<i>casti</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_481">ad I, 481</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_132" id = "line17_132"> </a> +Sic secum taciti, et certatim spicula fundunt.</p> +<p><a name = "line17_133" id = "line17_133"> </a> +Prima in cornipedis sedit spirantibus ignem</p> +<p><a name = "line17_134" id = "line17_134"> </a> +Naribus hasta volans, erexitque ore cruento</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p><a name = "line17_135" id = "line17_135"> </a> +Quadrupedem, elatis pulsantem calcibus auras.</p> +<p><a name = "line17_136" id = "line17_136"> </a> +Corruit asper equus, confixaque cuspide membra</p> +<p><a name = "line17_137" id = "line17_137"> </a> +Huc illuc jactans, <a href = "#var17_137">rectorem</a> prodidit +hosti.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_133" id = "not17_133" href = "#line17_133">133</a> +<a name = "not17_134" id = "not17_134" href = "#line17_133">seq.</a> +Similis locus est sup. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_594">IX, 594 sq.</a> Uterque autem, et hic quidem ad +verbum fere concinnatus est ex Virg. Æneid. X, 892 sq. Juncta verba +synonyma, <i>cornipes</i>, <i>quadrupes</i>, <i>equus</i>, recte notavit +Barth Adv. XIII, 7, sed idem perperam putabat, infelicia plane h.l. +omnia esse et vix communes quoque sensus ferre. Nihil aptius dici +poterat, quam equum gravi vulnere ictum primum cruribus anterioribus +elevatum se <i>erexisse</i> (quod poetice tribuitur hastæ, quæ eum +erexerit), deinde calcitrasse, tum <i>conruisse</i>, et denique +<i>membra</i> vulnerata, h.e. caput <i>huc illuc jactasse</i>, ut +<i>infixam cuspidem</i> excuteret, et quia dolorem ibi sentiret, ut +κυλινδόμενος (volutans caput in terra) περὶ χαλκῶ, ap. Hom. Iliad. θ, +86, qui locus Silio etiam ante oculos fuisse videtur. Conf. ibi Kœppen, +et Heyne ad Virg. l.l. +—<i>sedit</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_540">I, 540</a>, ubi v. not. +—<i>Naribus</i> et <i>ore cruento</i> ut ap. Virg. l.c. <i>inter +cava tempora</i>, et Æneid. XI, 687 (qui locus etiam Nostro similis +est), <i>sub aure</i>. Conf. Iliad θ, 83 sq. +—<i>spirantibus ignem Naribus</i>, ut ap. Virg. Ge. II, 140.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_136" id = "not17_136" href = "#line17_136">136.</a> +<i>equus asper</i>, τραχὺς, iratus, dolore exasperatus. +—<a class = "missing" name = "not17_137" id = "not17_137" href = +"#line17_137" title = "numerus deest">137.</a> <i>rectorem</i>, +vectorem (v. Var. Lect.), Syphacem, <i>hosti prodidit</i>, tradidit. +Confer Nostrum <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_247">ad +II, 247</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">356</span> +<p><a name = "line17_138" id = "line17_138"> </a> +Invadunt, <a href = "#var17_138">vanumque fugæ</a>, atque adtollere +fessos</p> +<p><a name = "line17_139" id = "line17_139"> </a> +Adnitentem artus, revocato <a href = "#var17_139">a vulnere</a> +telo,</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p><a name = "line17_140" id = "line17_140"> </a> +Conripiunt: tum vincla viro manicæque (<a href = +"#var17_140">pudendum</a>)</p> +<p><a name = "line17_141" id = "line17_141"> </a> +Addita, <a href = "#var17_141">et, exemplum</a> non unquam fidere +lætis,</p> +<p><a name = "line17_142" id = "line17_142"> </a> +Sceptriferas arta palmas <a href = "#var17_142">vinxere</a> catena.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">356</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_138" id = "not17_138" href = "#line17_138">138</a> +<a name = "not17_139" id = "not17_139" href = "#line17_138">seq.</a> +«Syphax, equo graviter icto, effusus obprimitur capiturque,» Livius XXX, +12 pr. <i>Invadunt</i> rectorem, Syphacem, Romani, <i>vanumque fugæ</i>, +frustra effugere conantem, <i>atque adnitentem artus fessos</i> lapsu +equi, qui ei, in latus effuso ac prostrato, incumbebat, <i>adtollere +telo, a vulnere revocato</i>, adducto ad se a capite equi vulnerato, ut +se jacentem erigeret, <i>conripiunt</i>. Sensum h.l., qui ita, nisi me +omnia fallunt, expediendus est, non percepit Ernesti, cujus hæc nota +est: «Quem Romani <i>invadunt</i>? equum, cui Syphax adhuc dum +insidebat, an Syphacem solum? <i>fessi artus</i> magis equo, quam equiti +conveniunt. Cogitari potest Syphax equum lapsum ad fugam excitasse; at +ejus ex vulnere et lapsu fessos ægre <i>adnitebatur adtollere artus</i>. +Ergo eum <i>conripiunt</i>, dum equum elevat exstracto telo. Nam hoc +vulnus in naribus profecto non letale erat, sed equum tantum +conturbabat.» Immo equus <i>conruit</i>, toto corpore prolapsus est, ut +apud Hom. et Virg. ll.cc. nec facile elevari potuit extracto telo: +vulnus etiam letale fuit, et omnino esse potuit. Vid. Hom. Iliad. θ, 84, +et ibi Kœppen. <i>Fessi</i> denique <i>artus</i>, h.e. pedes minime +conveniunt equo, cujus capiti, non pedibus, vulnus inflictum erat. +—<a name = "not17_141" id = "not17_141" href = +"#line17_141">141.</a> <i>exemplum non unquam fidere lætis</i>, +h.e. quod insigni documento fuit, nunquam fidendum esse <i>lætis</i> +rebus, fortunam hominum mutabilem, nec constantem exspectandam, vel spem +in ea ponendam esse. +—<i>Exemplum</i>, h.l. quod nos diceremus <i>eine Warnung</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_143" id = "line17_143"> </a> +Ducitur ex alto dejectus clumine regni,</p> +<p><a name = "line17_144" id = "line17_144"> </a> +Qui modo sub pedibus terras, et sceptra, patensque</p> +<span class = "pagenum">357</span> +<span class = "linenum">145</span> +<p><a name = "line17_145" id = "line17_145"> </a> +Litora ad Oceani sub nutu viderat æquor.</p> +<p><a name = "line17_146" id = "line17_146"> </a> +Prostratis opibus regni Phœnissa metuntur</p> +<p><a name = "line17_147" id = "line17_147"> </a> +Agmina, <a href = "#var17_147">et invisus</a> Marti, notusque +fugarum</p> +<p><a name = "line17_148" id = "line17_148"> </a> +Vertit terga citus damnatis Hasdrubal ausis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_144" id = "not17_144" href = "#line17_144">144.</a> +De magno Syphacis imperio v. sup. <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_171">XVI, 171 sq.</a> +—<i>sub pedibus</i>, imperio et potestati suæ subjectas; Drak. +coll. Anthol. Gr. IV, 4 epigr. 7: Ὠκεανὸν παρὰ ποσσὶν ἐχων μετ’ +ἀπείρονα γαῖαν. +<span class = "pagenum notes">357</span> +Virgil. Æn. VII, 100; Ovid. Met. XIV, 490; Liv. XXXIV, 32 et al. +—<a name = "not17_145" id = "not17_145" href = +"#line17_145">145.</a> <i>sub nutu</i>, potestate, ut <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_712">IV, 712</a>. +—<i>Litora ad Oceani</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_172">XVI, 172</a>, et ibi not.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_146" id = "not17_146" href = "#line17_146">146.</a> +<i>metuntur</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_213">ad IV, 213</a>. +—<a name = "not17_147" id = "not17_147" href = +"#line17_147">147.</a> Ter Hasdrubal in <i>fugam</i> conjectus, +semel in Hispania, bis in Africa, unde Liv. XXX, 28, <i>dux +fugacissimus</i> dicitur; Drak. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line17_176">v. 176</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_149" id = "line17_149"> </a> +Stabat Carthago, truncatis undique membris</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p><a name = "line17_150" id = "line17_150"> </a> +<a href = "#var17_150">Uni nixa</a> viro, tantoque fragore ruentem</p> +<p><a name = "line17_151" id = "line17_151"> </a> +Hannibal absenti retinebat <a href = "#var17_151">nomine</a> molem.</p> +<p><a name = "line17_152" id = "line17_152"> </a> +Id reliquum fessos opis auxiliique ciere</p> +<p><a name = "line17_153" id = "line17_153"> </a> +Rerum extrema jubent: huc confugere paventes,</p> +<p><a name = "line17_154" id = "line17_154"> </a> +Postquam se Superum desertos numine cernunt.</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p><a name = "line17_155" id = "line17_155"> </a> +Nec mora: propulsa sulcant vada salsa carina,</p> +<p><a name = "line17_156" id = "line17_156"> </a> +Qui revocent, <a href = "#var17_156">patriæque</a> ferant mandata +monentis,</p> +<p><a name = "line17_157" id = "line17_157"> </a> +Ne lentus nullas <a href = "#var17_157">videat</a> Carthaginis +arces.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_149" id = "not17_149" href = "#line17_149">149... +157.</a> +Conf. omnino Liv. XXX, 9, ac Polyb. XIV, 9 et 10. +—<i>truncatis undique membris</i>, tropice, pro omnibus fere +copiis et auxiliis, in Hispania, Italia ac Africa, deletis. +—<a class = "missing" name = "not17_150" id = "not17_150" href = +"#line17_150" title = "numerus deest">150.</a> <i>Uni nixa +viro</i>; cf. <i>Bossuet</i>, <i>Histoire universelle</i>, Part. III, +cap. 6: «Carthage, qui avait commencé de baisser, ne se soutenait plus +que par Annibal.» <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<i>tanto fragore ruentem molem</i>, præclare de interitu +Carthaginis, reipublicæ præpotentis; imagine petita a vasto ædificio, +quod cum ingenti fragore conlabitur, ut <i>Hesperiæ sonitum ruinæ</i>, +dixit Horat. Od. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 32. +—<a name = "not17_151" id = "not17_151" href = +"#line17_151">151.</a> <i>absenti</i>, quamvis absens, +<i>retinebat</i>, sustinebat, <i>nomine</i> solo, conf. <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#line16_19">XVI, 19</a>. Sic Mithridates +apud <i>Racine</i>, act. III, sc. 1:</p> + +<p class = "verse"> +<i>Le grand nom de Pompée assure sa conquête.</i></p> + +<p class = "notes"> +Lucan. Phars. I, 135, 144. <span class = "smallcaps">Ed.</span> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_152" id = "not17_152" href = "#line17_152">152.</a> +<i>fessos</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_566">ad I, 566</a>. +—<a name = "not17_153" id = "not17_153" href = +"#line17_153">153.</a> <i>Rerum extrema</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_25">VIII, 25</a>, ubi v. not. +—<a name = "not17_157" id = "not17_157" href = +"#line17_157">157.</a> <i>lentus</i>, si auxilio venire cesset, si +moretur, nec properet. +—<i>nullas</i>, dirutas. +—<i>arces Carthaginis</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_7">ad I, 7</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">358</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_158" id = "line17_158"> </a> +Quarta Aurora ratem Dauni devexerat oras,</p> +<p><a name = "line17_159" id = "line17_159"> </a> +Et fera ductoris turbabant somnia mentem.</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p><a name = "line17_160" id = "line17_160"> </a> +Namque gravis curis carpit dum nocte quietem,</p> +<p><a name = "line17_161" id = "line17_161"> </a> +Cernere Flaminium, Gracchumque, et cernere Paulum</p> +<p><a name = "line17_162" id = "line17_162"> </a> +Visus erat simul adversos mucronibus in se</p> +<p><a name = "line17_163" id = "line17_163"> </a> +<a href = "#var17_163">Destrictis</a> ruere, atque Itala depellere +terra:</p> +<p><a name = "line17_164" id = "line17_164"> </a> +Omnisque a Cannis, Trasymenique omnis ab undis</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p><a name = "line17_165" id = "line17_165"> </a> +In pontum inpellens umbrarum exercitus ibat.</p> +<p><a name = "line17_166" id = "line17_166"> </a> +Ipse, fugam <a href = "#var17_166">capiens</a>, notas evadere ad +Alpes</p> +<p><a name = "line17_167" id = "line17_167"> </a> +Quærebat, terræque ulnis amplexus utrisque</p> +<p><a name = "line17_168" id = "line17_168"> </a> +Hærebat Latiæ; donec vis sæva profundo</p> +<p><a name = "line17_169" id = "line17_169"> </a> +Truderet, et <a href = "#var17_169">rapidis</a> daret absportare +procellis.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">358</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_158" id = "not17_158" href = "#line17_158">158.</a> +<i>Dauni oras</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_291">ad lib. I, v. 291</a>. +—<a name = "not17_159" id = "not17_159" href = +"#line17_159">159 seq.</a> +Commentum poetæ, de quo v. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_704">ad II, 704</a>. +—<a name = "not17_162" id = "not17_162" href = +"#line17_162">162.</a> <i>Visus erat</i> voc. propr. de somniis, de +quo v. Broekh. ad Prop. III, <span class = "smallcaps">iv</span>, +24.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_167" id = "not17_167" href = +"#line17_167">167,</a> <a name = "not17_168" id = "not17_168" href += "#line17_168">168.</a> «Raro quemquam alium, patriam exsilii causa +relinquentem, magis mœstum abisse ferunt, quam Hannibalem hostium terra +excedentem: respexisse sæpe Italiæ litora, et Deos hominesque +adcusantem, in se quoque ac suum ipsius caput exsecratum, etc.» Liv. +XXX, 20; cf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line17_213">v. 213 sq.</a> +—<a name = "not17_169" id = "not17_169" href = +"#line17_169">169.</a> <i>daret absportare</i>, absportandum. Vid. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_324">ad +V, 324</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">170</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_170" id = "line17_170"> </a> +His ægrum visis adeunt, mandata ferentes,</p> +<p><a name = "line17_171" id = "line17_171"> </a> +Legati, patriæque extrema pericula pandunt:</p> +<p><a name = "line17_172" id = "line17_172"> </a> +Massyla ut ruerint arma, ut cervice catenas</p> +<p><a name = "line17_173" id = "line17_173"> </a> +Regnator tulerit Libyæ, letoque negato,</p> +<p><a name = "line17_174" id = "line17_174"> </a> +Servetur nova pompa Jovi: Carthago laboret</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p><a name = "line17_175" id = "line17_175"> </a> +Ut trepidi Hasdrubalis, qui rerum <a href = "#var17_175">agitarit</a> +habenas,</p> +<p><a name = "line17_176" id = "line17_176"> </a> +Non una concussa fuga: se, triste profatu,</p> +<p><a name = "line17_177" id = "line17_177"> </a> +Vidisse, arderent quum bina in nocte silenti</p> +<span class = "pagenum">359</span> +<p><a name = "line17_178" id = "line17_178"> </a> +Castra, et luceret <a href = "#var17_178">sceleratis</a> Africa +flammis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_170" id = "not17_170" href = "#line17_170">170 sq.</a> +Conf. Liv. XXX, 19. +—<a name = "not17_172" id = "not17_172" href = +"#line17_172">172.</a> <i>Massyla</i>, Syphacis. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#not16_170">ad XVI, 170 seq.</a> +—<i>ruerint</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_736">XV, 736</a>. +—<a name = "not17_173" id = "not17_173" href = +"#line17_173">173.</a> <i>Regnator Libyæ</i>, rex Massæsylorum, +Syphax. +—<a name = "not17_174" id = "not17_174" href = +"#line17_174">174.</a> <i>pompa Jovi</i>, in triumpho ducendus in +Capitolium, Jovis sedem. +—<i>nova pompa</i>, ornamentum novum, quod pompæ triumphi +accessurum sit. +—<a name = "not17_175" id = "not17_175" href = +"#line17_175">175.</a> <i>rerum habenas</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_144">I, 144</a>. +—<a name = "not17_176" id = "not17_176" href = +"#line17_176">176.</a> <i>Non una fuga</i>; vid. sup. <a class = +"crossref" href = "#not17_147">ad v. 147</a>. +—<a name = "not17_177" id = "not17_177" href = +"#line17_177">177.</a> <i>bina castra</i>, Syphacis et Hasdrubalis +<span class = "pagenum notes">359</span> +(Liv. XXX, 5, 6), 179, Scipionem <i>minitari</i>, se <i>ignibus +detracturum</i>, absumturum <i>patriam, in quam</i> Hannibal <i>se +referat</i>, i.e. dum Hannibal moretur in Bruttio agro (supra <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#line16_1">XVI, 1 seq.</a>, et Liv. +XXVII, 51), se effecturum, ut ille, in quam redeat, patriam inveniat +nullam; Lenz.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_179" id = "line17_179"> </a> +Prærapidum juvenem minitari, Bruttia servet</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p><a name = "line17_180" id = "line17_180"> </a> +Litora dum Pœnus, <a href = "#var17_180">detracturum ignibus +atris</a>,</p> +<p><a name = "line17_181" id = "line17_181"> </a> +In quam se referat, patriam, suaque incluta facta.</p> +<p><a name = "line17_182" id = "line17_182"> </a> +Hæc postquam dicta, et casus patuere metusque,</p> +<p><a name = "line17_183" id = "line17_183"> </a> +Effundunt lacrimas, dextramque ut numen adorant.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_179" id = "not17_179" href = "#line17_179">179.</a> +<i>juvenem</i>, Scipionem. +—<a name = "not17_180" id = "not17_180" href = +"#line17_180">180.</a> <i>detracturum ignibus</i>, ut <i>in cinerem +trahere</i>, sup. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_319">XIII, 319</a>. +—<a name = "not17_181" id = "not17_181" href = +"#line17_181">181.</a> <i>se suaque facta incluta</i>, se cum +gloria sua, hoc est <i>se</i>, rebus in Italia præclare gestis, +<i>referat</i>, redeat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_183" id = "not17_183" href = "#line17_183">183.</a> +<i>dextram adorant</i>, ori admovent, exosculantur, ut dextram +<i>numinis</i>; qui honor et diis et regibus aliisque dignitate +conspicuis hominibus præstari solebat. Cf. Hom. Iliad. ω, 478; Plin. XI, +45, seu 103; Alex. ab Alex. genial. dier. IV, 16; Potteri Archæol. Gr. +II, 5; T. I, p. 561 sq., vers. germ. <i>Harmar’s +Beobacht. über den Orient</i>, T. II, p. 49... 65.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_184" id = "line17_184"> </a> +Audivit torvo <a href = "#var17_184">obtutu</a> defixus, et ægra</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p><a name = "line17_185" id = "line17_185"> </a> +Expendit <a href = "#var17_185">tacite</a> cura secum ipse volutans,</p> +<p><a name = "line17_186" id = "line17_186"> </a> +An tanti Carthago foret: sic deinde profatur:</p> +<p><a name = "line17_187" id = "line17_187"> </a> +«O <a href = "#var17_187">dirum</a> exitium mortalibus! o nihil +unquam</p> +<p><a name = "line17_188" id = "line17_188"> </a> +Crescere, nec magnas patiens exsurgere laudes,</p> +<p><a name = "line17_189" id = "line17_189"> </a> +Invidia! eversam jam pridem exscindere Romam,</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p><a name = "line17_190" id = "line17_190"> </a> +Atque æquasse solo potui, traducere captam</p> +<span class = "pagenum">360</span> +<p><a name = "line17_191" id = "line17_191"> </a> +Servitum gentem, Latioque inponere leges.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_184" id = "not17_184" href = "#line17_184">184... +200.</a> +Silius summam Hannibalis indignationem præclare adumbravit, duce Liv. +lib. XXX, cap. 20, quem vide. +—<a name = "not17_186" id = "not17_186" href = +"#line17_186">186.</a> <i>An tanti Carthago foret</i>, h.e. digna +foret, cui opem ferat, quam sibi denegaverit <i>invidia</i> Hannonis, de +qua v. <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#not16_12">ad XVI, +12 sq.</a> +<span class = "pagenum notes">360</span> +—<a name = "not17_187" id = "not17_187" href = +"#line17_187">187 seq.</a> +<i>Dirum exitium</i> est <i>invidia</i>. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#line12_613">XII, 613 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_192" id = "line17_192"> </a> +Dum sumtus, dumque arma duci, fessosque secundis</p> +<p><a name = "line17_193" id = "line17_193"> </a> +Submisso tirone negant recreare maniplos,</p> +<p><a name = "line17_194" id = "line17_194"> </a> +Dumque etiam Cerere et victu fraudasse cohortes</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p><a name = "line17_195" id = "line17_195"> </a> +Hannoni placet, induitur tota Africa flammis:</p> +<p><a name = "line17_196" id = "line17_196"> </a> +Pulsat Agenoreas Rhœteia lancea portas.</p> +<p><a name = "line17_197" id = "line17_197"> </a> +Nunc patriæ decus, et patriæ nunc Hannibal unus</p> +<p><a name = "line17_198" id = "line17_198"> </a> +Subsidium; nunc in nostra spes ultima dextra.</p> +<p><a name = "line17_199" id = "line17_199"> </a> +<a href = "#var17_199">Vertentur</a> signa, ut Patres statuere; +simulque</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p><a name = "line17_200" id = "line17_200"> </a> +Et patriæ muros, et te servabimus, <a href = +"#var17_200">Hannon</a>.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_196" id = "not17_196" href = "#line17_196">196.</a> +Romani Carthaginem obpugnant. +—<i>Agenoreas portas</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_15">ad I, 15</a>. +—<i>Rhœteia lancea</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_115">ad I, 115</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_197" id = "not17_197" href = "#line17_197">197 sq.</a> +Hæc acerba cum ironia dicta esse, quis non videt? <i>Nunc</i> demum, in +rebus adflictis, etiam adversarii mei, qui auctores semper fuere, ne +quidquam mihi pecuniæ, vel milites in subplementum mitterentur, ad me +confugiunt; <i>nunc</i> demum videor iis et adpellor <i>decus +patriæ</i>, etc.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_200" id = "not17_200" href = "#line17_200">200.</a> +<i>et te, Hannon</i>, etsi odio semper capitali in me fueris: verba +generoso magnoque animo dignissima. Nec tamen cum Ern. crediderim, hunc +locum fere unicum in toto carmine esse, in quo poeta Livianum acumen non +solum adsequutus sit, sed et superaverit.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_201" id = "line17_201"> </a> +Hæc ubi detonuit, celsas e litore puppes</p> +<p><a name = "line17_202" id = "line17_202"> </a> +Propellit, multumque <a href = "#var17_202">gemens</a> movet æquore +classem.</p> +<p><a name = "line17_203" id = "line17_203"> </a> +Non terga est ausus <a href = "#var17_203">cedentum</a> invadere +quisquam,</p> +<p><a name = "line17_204" id = "line17_204"> </a> +Non revocare virum: cuncti præstare videntur,</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p><a name = "line17_205" id = "line17_205"> </a> +Quod sponte abscedat, Superi, tandemque resolvat</p> +<span class = "pagenum">361</span> +<p><a name = "line17_206" id = "line17_206"> </a> +Ausoniam: ventos optant; et litora ab hoste</p> +<p><a name = "line17_207" id = "line17_207"> </a> +Nuda videre sat est: ceu flamina comprimit Auster</p> +<p><a name = "line17_208" id = "line17_208"> </a> +Quum fera, et abscedens reddit mare, navita parco</p> +<p><a name = "line17_209" id = "line17_209"> </a> +Interea voto non auras poscit amicas,</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_201" id = "not17_201" href = "#line17_201">201 sqq.</a> +Conf. Liv. XXX, 21 et 28, qui tamen lætitiam Romanorum etiam metu +minutam fuisse docet, omni belli mole in unum Scipionem inclinata. +—<i>detonuit</i>, de voce tonante imperatoris, ut de Pericle ap. +Aristoph. Acharn. 539, ἤστραπτ’, ἐβροντα, Lenz.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_204" id = "not17_204" href = "#line17_204">204 sq.</a> +Singulari deorum favore ac beneficio id effectum putant Romani. Hinc et +supplicatio decreta. Vid. Liv. l.l. +—<a class = "missing" name = "not17_205" id = "not17_205" href = +"#line17_205" title = "numerus deest">205.</a> <i>tandem +resolvat</i>, liberet a metu, ac possessione quasi imperioque. «Ex +diutina possessione Italiæ est detractus,» +<span class = "pagenum notes">361</span> +Liv. lib. XXX, cap. 20 extr. et Hannibalem, «post XVI annum ex Italia +decedentem, vacuam possessionem ejus reliquisse populo Rom.» ibid. c. 28 +pr. Florus lib. II, cap. 6: «sic factum est, ut inhærentem atque +incubantem Italiæ extorqueret Hannibalem.» De his quoque vide +<i>Bossuet</i>, <i>Histoire universelle</i>, Part. I, epoc. 9; Part. +III, cap. 6; et <i>Montesquieu</i>, <i>Grandeur et décadence des +Romains</i>, cap. 5. <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not17_207" id = "not17_207" href = +"#line17_207">207 seq.</a> +Solo discessu contenti sunt, non postulant commodum aut victoriam ab +hostibus: quam sententiam inprimis inlustrat sequens comparatio, quam +inter felicissimas numero; ita singula apte respondent, et sobrio ornatu +exposita sunt; Ern. +—<a class = "missing" name = "not17_208" id = "not17_208" href = +"#line17_208" title = "numerus deest">208.</a> <i>reddit</i>, ut +fuerat, tranquillum. +—<a name = "not17_209" id = "not17_209" href = +"#line17_209">209.</a> <i>auras amicas</i>, secundum ventum, ut ap. +Ovid. Trist. I, <span class = "smallcaps">iv</span>, 17, et Met. +XIII, 440.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">210</span> +<p><a name = "line17_210" id = "line17_210"> </a> +Contentus caruisse Noto, pacemque quietam</p> +<p><a name = "line17_211" id = "line17_211"> </a> +Pro facili cursu <a href = "#var17_211">reputat</a> salis. Omnis in +altum</p> +<p><a name = "line17_212" id = "line17_212"> </a> +Sidonius <a href = "#var17_212">visus</a> converterat undique miles;</p> +<p><a name = "line17_213" id = "line17_213"> </a> +Ductor defixos Itala tellure tenebat</p> +<p><a name = "line17_214" id = "line17_214"> </a> +Intentus vultus, manantesque ora rigabant</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p><a name = "line17_215" id = "line17_215"> </a> +Per tacitum lacrimæ, et suspiria crebra ciebat.</p> +<p><a name = "line17_216" id = "line17_216"> </a> +Haud secus ac patriam pulsus dulcesque penates</p> +<p><a name = "line17_217" id = "line17_217"> </a> +Linqueret, et tristes exsul traheretur in oras.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_210" id = "not17_210" href = "#line17_210">210 sq.</a> +<i>Notus</i> idem qui <a class = "crossref" href = +"#line17_207">v. 207</a> <i>Auster</i> dicitur, ventus procellosus. +—<i>pacem salis pro facili cursu reputat</i>, h.e. contentus mari +tranquillo et periculo naufragii sublato, jam non statim postulat, ut +leni et felici cursu utatur; in quo ipso <i>parcum votum</i> cernitur; +Ern. Cf. Var. Lect. et Virgil. Æn. lib. V, 848; «Mene salis placidi +vultum....» <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not17_211" id = "not17_211" href = +"#line17_211">211 sqq.</a> +Imitat. Lucan. III, 3 sq. «Solus in Ionios spectabat navita +fluctus, Solus ab Hesperia non flexit lumina terra Magnus,» Pompeius. +—<a name = "not17_213" id = "not17_213" href = +"#line17_213">213... 217.</a> Silius expressit verba Livii, sup. +<a class = "crossref" href = "#not17_167">ad v. 167</a> laudata. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_108">ad VIII, 108</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#not12_594">XII, 594</a>. +—<a name = "not17_214" id = "not17_214" href = +"#line17_214">214,</a> <a name = "not17_215" id = "not17_215" href += "#line17_215">215.</a> Cf Liv. XXX, 20 pr.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_218" id = "line17_218"> </a> +Ut vero adfusis puppes procedere ventis,</p> +<p><a name = "line17_219" id = "line17_219"> </a> +Et sensim cœpere procul subsidere montes,</p> +<span class = "pagenum">362</span> +<span class = "linenum">220</span> +<p><a name = "line17_220" id = "line17_220"> </a> +Nullaque jam Hesperia, et nusquam jam Daunia tellus;</p> +<p><a name = "line17_221" id = "line17_221"> </a> +Hæc secum infrendens: «Mentisne ego compos, et hoc nunc</p> +<p><a name = "line17_222" id = "line17_222"> </a> +<a href = "#var17_222">Indignus</a> reditu, qui memet finibus unquam</p> +<p><a name = "line17_223" id = "line17_223"> </a> +Amorim Ausoniæ? flagrasset subdita tædis</p> +<p><a name = "line17_224" id = "line17_224"> </a> +Carthago, et potius cecidisset <a href = "#var17_224">nomen</a> +Elissæ.</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p><a name = "line17_225" id = "line17_225"> </a> +<a href = "#var17_225">Quid tunc? sat</a> compos, qui non ardentia +tela</p> +<p><a name = "line17_226" id = "line17_226"> </a> +A Cannis in templa tuli Tarpeia, Jovemque</p> +<p><a name = "line17_227" id = "line17_227"> </a> +Detraxi solio? sparsissem incendia montes</p> +<p><a name = "line17_228" id = "line17_228"> </a> +Per septem bello vacuos, gentique superbæ</p> +<p><a name = "line17_229" id = "line17_229"> </a> +Iliacum exitium et proavorum fata dedissem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_218" id = "not17_218" href = "#line17_218">218... +290.</a> +Poeta epicis coloribus exornavit iter maritimum Hannibalis, quod paucis +descripsit Liv. XXX, 25, 29. +—<a name = "not17_219" id = "not17_219" href = +"#line17_219">219.</a> <i>subsidere</i>, ut <i>decrescere</i>, ap. +Stat. Achill. II, 308 +<span class = "pagenum notes">362</span> +al. et contra <i>crescere</i>; Drak. v. <a class = "crossref" href += "bookIII.html#var3_157">ad III, 157 in Var. Lect.</a> +—<a name = "not17_220" id = "not17_220" href = +"#line17_220">220.</a> <i>Daunia tellus</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_291">ad I, 291</a>. +—<a name = "not17_221" id = "not17_221" href = +"#line17_221">221 sqq.</a> +Silius expressit ac variavit locum Liv. XXX, 20 extr. +—<a href = "#line17_221">221, 223.</a> Mentis non compos sum, +neque hoc reditu indecoro indignus, qui sponte Italia decessi; Drak. +—<a name = "not17_223" id = "not17_223" href = +"#line17_223">223.</a> <i>subdita tædis</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_778">IV, 778</a>, ubi v. not. et +Var. Lect. +—<a name = "not17_224" id = "not17_224" href = +"#line17_224">224.</a> <i>Elissæ</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_81">ad I, 81</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_225" id = "not17_225" href = "#line17_225">225.</a> +Conf. Var. Lect. Apud Liv. l.c. indignatur Hannibal, «quod non cruentum +ab Cannensi victoria militem Romam duxerit.» ... <i>Jovem</i> +Capitolinum <i>Detraxi solio</i>, δεινῶς de expugnatione Romae. +—<a name = "not17_227" id = "not17_227" href = +"#line17_227">227</a> <a name = "not17_228" id = "not17_228" href = +"#line17_227">sq.</a> +<i>septem montes</i>, colles Romæ. +—<i>vacuos bello</i>, præsidio destitutos, quia omnes milites +Cannensi prælio consumti fuerant; Ern. +—<a name = "not17_229" id = "not17_229" href = +"#line17_229">229.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_115">I, 115</a>, et ibi not.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">230</span> +<p><a name = "line17_230" id = "line17_230"> </a> +Cur porro hæc angant? nunc, nunc invadere ferro</p> +<p><a name = "line17_231" id = "line17_231"> </a> +<a href = "#var17_231">Quis prohibet</a>, rursumque ad mœnia tendere +gressus?</p> +<p><a name = "line17_232" id = "line17_232"> </a> +Ibo; et, castrorum relegens monimenta meorum,</p> +<p><a name = "line17_233" id = "line17_233"> </a> +Qua via nota mihi est, remeabo Anienis ad undas.</p> +<p><a name = "line17_234" id = "line17_234"> </a> +<a href = "#var17_234">Flectite</a> in Italiam proras, avertite +classem.</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p><a name = "line17_235" id = "line17_235"> </a> +<a href = "#var17_235">Faxo, ut</a> vallata revocetur Scipio Roma.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_230" id = "not17_230" href = "#line17_230">230.</a> +<i>Cur porro</i>, diutius, <i>hæc angant</i>, hæc cogitatio vexet ac +cruciet me meamque mentem, h.e. <i>invadere</i> Romam. +—<a name = "not17_231" id = "not17_231" href = +"#line17_231">231 sqq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_540">XII, 540 +sqq.</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_746">746 seq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_234" id = "not17_234" href = "#line17_234">234.</a> +<i>avertite</i> a cursu, quem huc usque tenuimus, et in diversa agite; +Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_235" id = "not17_235" href = "#line17_235">235.</a> +<i>Roma vallata</i>, a me obpugnata. Eodem consilio Consules Rom. olim a +Capua abstrahere conabatur, de quo vid. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_493">XII, 493 sq.</a></p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">363</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_236" id = "line17_236"> </a> +Talibus ardentem furiis Neptunus ut alto</p> +<p><a name = "line17_237" id = "line17_237"> </a> +Prospexit, vertique rates ad litora vidit,</p> +<p><a name = "line17_238" id = "line17_238"> </a> +Quassans cæruleum genitor caput æquora fundo</p> +<p><a name = "line17_239" id = "line17_239"> </a> +Eruit, et tumidum movet ultra litora pontum.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">363</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_236" id = "not17_236" href = "#line17_236">236... +290.</a> +Manifesta imitatio loci Virg. Æn. I, 84 sqq. Similiter Hannibal +olim Romam vix relictam reverti constituerat, sup. <a class = "crossref" +href = "bookXIII.html#line13_1">XIII, 1 sq.</a>, et quemadmodum +tunc Dasii monitis <a class = "crossref" href = "#line17_30">v. 30 +seq.</a>, absterritus fingitur, sic nunc tempestate a Neptuno ei +inmissa. Totum hoc commentum non a gravitate rei summorumque poetarum +exemplo ac more, neque consilium Romam redeundi ab Hannibalis persona +alienum est. In hujus quoque consilii fictionem facile incidere poterat +Silius, lecto Liv. XXX, 20 extr. Ita vero nodum sibi nexuerat vindice +dignum; et a quo aptius solvi is poterat, quam a Neptuno? nam in mari +erat Hannibal, et deus ille Scipioni favet, de quo v. <a class = +"crossref" href = "bookXV.html#not15_159">ad XV, 159 sq.</a> et sup. +<a class = "crossref" href = "#line17_50">v. 50 sq.</a> Neque tamen +diffiteor, nimium poetæ fuisse doctrinæ artisque ostentandæ studium. +<a class = "crossref" href = "#line17_236">XVII, 236 sq.</a> +—Hujus tempestatis nullam mentionem facit Livius, nisi forte +<i>jactationem maritimam</i>, lib. XXX, 29 pr. eo referas; Lenz. +—<i>ardentem furiis</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_32">I, 32</a>. +—<i>alto</i>, ex imo maris, regia sua (unde <a class = "crossref" +href = "#line17_242">v. 242</a>: <i>regna intima</i> Neptuni, et +<a class = "crossref" href = "#line17_244">v. 244</a>: <i>Oceani +caput</i>) <i>prospexit</i>, ut Virg. Æn. I, 126. +—<a name = "not17_238" id = "not17_238" href = +"#line17_238">238 sq.</a> +<i>Quassans caput</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_298">ad I, 298</a>, et <a class = "crossref" href += "bookVI.html#not6_600">VI, 600</a>. +—<i>genitor</i>, v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_606">ad I, 606</a>, et <a class = "crossref" href += "bookIII.html#var3_126">III, 126 in Var. Lect.</a> +—<i>æquora fundo Eruit</i>, ut apud Virg. Æneid. lib. I, cap. 84, +125; II, 419.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">240</span> +<p><a name = "line17_240" id = "line17_240"> </a> +Extemplo ventos, imbresque, <a href = "#var17_240">et rupe</a> +procellas</p> +<p><a name = "line17_241" id = "line17_241"> </a> +Concitat Æolias, ac nubibus æthera condit.</p> +<p><a name = "line17_242" id = "line17_242"> </a> +Tum, penitus telo molitus regna tridenti</p> +<p><a name = "line17_243" id = "line17_243"> </a> +Intima, ab occasu Tethyn inpellit et ortu,</p> +<p><a name = "line17_244" id = "line17_244"> </a> +Ac totum Oceani turbat caput. Æquora surgunt</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p><a name = "line17_245" id = "line17_245"> </a> +Spumea, et inlisu scopulus tremit omnis aquarum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_241" id = "not17_241" href = "#line17_241">241.</a> +Epitheton <i>Æolias</i> tam ad <i>rupem</i>, montem antrumque Æoli, quam +ad procellas spectat. Cf. Virg. Æn. I, 51 sq. ac sup. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_193">I, 193</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_491">IX, 491 seq.</a> +—<i>nubibus æthera condit</i>, hæc ita depingit <i>Voltaire</i>, +<i>Henriade, chant I</i>:</p> + +<div class = "verse ital"> +<p>L’astre brillant du jour à l’instant s’obscurcit;</p> +<p>L’air siffle, le ciel gronde, et l’onde au loin mugit;</p> +<p>Les vents sont déchaînés sur les vagues émues;</p> +<p>La foudre étincelante éclate dans les nues, etc.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +Virg. l.c. longe utrique præstat. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_242" id = "not17_242" href = "#line17_242">242.</a> +<i>molitus</i>, movens. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_645">ad I, 645</a>, et <a class = "crossref" href += "bookV.html#not5_385">V, 385</a>. +—<a name = "not17_243" id = "not17_243" href = +"#line17_243">243.</a> <i>Tethyn</i>, ut <a class = "crossref" href += "bookIII.html#line3_60">III, 60</a>, ubi v. Var. Lect.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">364</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_246" id = "line17_246"> </a> +Primus, se adtollens Nasamonum sedibus, Auster</p> +<p><a name = "line17_247" id = "line17_247"> </a> +Nudavit Syrtim conrepta nubilus unda.</p> +<p><a name = "line17_248" id = "line17_248"> </a> +Insequitur sublime ferens nigrantibus alis</p> +<p><a name = "line17_249" id = "line17_249"> </a> +Abruptum Boreas ponti latus: intonat <a href = "#var17_249">acer</a></p> +<span class = "linenum">250</span> +<p><a name = "line17_250" id = "line17_250"> </a> +Discordi flatu, et partem rapit æquoris, Eurus.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">364</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_246" id = "not17_246" href = "#line17_246">246</a> +<a name = "not17_247" id = "not17_247" href = "#line17_246">sq.</a> +Cf. Virg. Æn. I, 84 sq., ibique Heyne in Exc. III. Pro Africo +Silius bene substituit <i>Boream</i>, a Marone omissum: nam eo +potissimum classis ab Italia ad Africæ litora rejicienda erat. Ernesti +hunc locum ita taxat: «Recensus ventorum ut per se ambitiosum studium +ornandi prodit, ita, quod totus hic furor non parem sibi eventum habuit, +aliquid exinde vani tumoris ille omnis locus traxit.» Enimvero ventorum +in tempestate præcipuæ partes sunt, neque omnes h.l. recensentur. Eos +autem «omnes in unam tempestatem congregari posse» negavit quidem et +olim Seneca Nat. Qu. V, 16, at v. Heyne l.l. +—<i>Auster</i>, qui <a class = "crossref" href = +"#line17_255">v. 255</a> <i>Notus</i> dicitur, <i>se adtollens +Nasamonum sedibus</i>, flans ex Africa. <i>Nasamones</i> prope Syrtim +majorem incolunt (cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_408">I, 408</a>), et <i>Syrtes</i> potissimum +<i>Noto execitantur</i>, h.e. vexantur, ut utar verbis Horat. Epod. IX, +31. +—<i>Auster Nudavit Syrtim unda</i>, h.e. a Syrtibus undas repellit +et longe agit, ut apud Lucan. I, 498 sq., et IX, 320 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_248" id = "not17_248" href = "#line17_248">248.</a> +<i>alis</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_589">I, 589</a>. +—<a name = "not17_249" id = "not17_249" href = +"#line17_249">249.</a> <i>ponti latus</i>, quod mox <i>partem +æquoris</i> poeta dixit.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_251" id = "line17_251"> </a> +Hinc rupti reboare poli, atque hinc crebra micare</p> +<p><a name = "line17_252" id = "line17_252"> </a> +Fulmina, et in classem ruere inplacabile cælum.</p> +<p><a name = "line17_253" id = "line17_253"> </a> +Consensere ignes, nimbique, et fluctus, et ira</p> +<p><a name = "line17_254" id = "line17_254"> </a> +Ventorum, noctemque freto inposuere tenebræ.</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p><a name = "line17_255" id = "line17_255"> </a> +Ecce, intorta Noto, <a href = "#var17_255">veniensque a rupe</a> +procella</p> +<p><a name = "line17_256" id = "line17_256"> </a> +Antennæ inmugit, stridorque inmite rudentum</p> +<p><a name = "line17_257" id = "line17_257"> </a> +Sibilat, ac similem monti, <a href = "#var17_257">nigrante +profundo</a>,</p> +<span class = "pagenum">365</span> +<p><a name = "line17_258" id = "line17_258"> </a> +Ductoris frangit super ora <a href = "#var17_258">trementia</a> +fluctum.</p> +<p><a name = "line17_259" id = "line17_259"> </a> +Exclamat, volvens oculos cæloque fretoque:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_251" id = "not17_251" href = "#line17_251">251.</a> +<i>rupti poli</i>, ruptus polus, cælum. Conf. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_135">ad I, 135</a>. +—<a class = "missing" name = "not17_252" id = "not17_252" href = +"#line17_252" title = "numerus deest">252.</a> <i>ruere cælum</i>; +v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_251">ad +I, 251</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#not16_650">XVI, 650</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_255" id = "not17_255" href = "#line17_255">255.</a> +<i>a rupe</i> Æoli, ut <a class = "crossref" href = +"#line17_240">v. 240</a>. At. v. Var. Lect. +—<a name = "not17_256" id = "not17_256" href = +"#line17_256">256.</a> <i>stridor rudentum</i>, ut ap. Virg. Æn. +I, 87. +—<a name = "not17_257" id = "not17_257" href = +"#line17_257">257 seq.</a> +<i>similem monti +<span class = "pagenum notes">365</span> +fluctum</i>, ut ap. Virg. Æn. I, 105 et, quos Drakenb. laudavit, +Ovid. Met XV, 409; Hom. Odyss. γ, 290; λ, 242. Cf. Heins. ad Ovid. Met. +XI, 538. +—<i>nigrante profundo</i>, mari, ut <a class = "crossref" href = +"#line17_269">v. 269</a> <i>atris æquoris aggeribus</i>, et μελάνει +πόντος, vel κῦμα κελαινὸν et πορφύρεον, ap. Hom. Iliad. η, 64; ι, 6; +Odyss. λ, 242; Drak. +—<a class = "missing" name = "not17_258" id = "not17_258" href = +"#line17_258" title = "numerus deest">258.</a> <i>Ductoris</i>, +Hannibalis.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_259" id = "not17_259" href = "#line17_259">259... +267.</a> +Manifesta imitatio Virgil. Æneid. I, 92... 101, ubi v. Heyne. Conf. +omnino sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_705">ad II, +705</a>; <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_123">III, +123</a>, et <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_669">IV, +669 sqq.</a> +—<i>volvens oculos cælo</i> ad vel in cælum, ut <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_1">I, 1</a>, <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_277">277</a>, <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_370">370</a>, <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_508">508</a> et al.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">260</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_260" id = "line17_260"> </a> +«Felix, o frater, Divisque æquate cadendo,</p> +<p><a name = "line17_261" id = "line17_261"> </a> +Hasdrubal! egregium fortis cui dextera in armis</p> +<p><a name = "line17_262" id = "line17_262"> </a> +Pugnanti peperit letum, et cui fata dedere,</p> +<p><a name = "line17_263" id = "line17_263"> </a> +Ausoniam extremo tellurem adprendere morsu.</p> +<p><a name = "line17_264" id = "line17_264"> </a> +At mihi Cannarum campis, ubi Paulus, <a href = "#var17_264">ubi +illæ</a></p> +<span class = "linenum">265</span> +<p><a name = "line17_265" id = "line17_265"> </a> +Egregiæ obcubuere animæ, dimittere vitam</p> +<p><a name = "line17_266" id = "line17_266"> </a> +Non licitum: vel, quum ferrem in Capitolia flammas,</p> +<p><a name = "line17_267" id = "line17_267"> </a> +<a href = "#var17_267">Tarpeio</a> Jovis ad manes descendere telo.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_261" id = "not17_261" href = "#line17_261">261.</a> +<i>fortis dextera</i> Claudii Neronis. Vid. supra <a class = "crossref" +href = "bookXV.html#line15_775">XV, 775... 804</a>. +—<a name = "not17_263" id = "not17_263" href = +"#line17_263">263.</a> <i>tellurem adprendere morsu</i>, ut +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_526">V, 526</a>, ubi v. +not.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_267" id = "not17_267" href = "#line17_267">267.</a> +<i>Tarpeio Jovis telo</i>, h.e. Tarpeii Jovis fulmine. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_253">I, 253</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_538">IX, 538</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_268" id = "line17_268"> </a> +Talia dum mæret, diversis flatibus acta</p> +<p><a name = "line17_269" id = "line17_269"> </a> +In geminum ruit unda latus, puppimque sub atris</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p><a name = "line17_270" id = "line17_270"> </a> +Æquoris aggeribus tenuit, ceu turbine mersam.</p> +<p><a name = "line17_271" id = "line17_271"> </a> +Mox, nigris <a href = "#var17_271">altæ pulsa exundantis arenæ</a></p> +<p><a name = "line17_272" id = "line17_272"> </a> +Vorticibus, ratis æthereas remeavit ad auras,</p> +<p><a name = "line17_273" id = "line17_273"> </a> +Et fluctus supra, vento librante, pependit.</p> +<p><a name = "line17_274" id = "line17_274"> </a> +At geminas Notus in scopulos atque horrida saxa</p> +<span class = "pagenum">366</span> +<span class = "linenum">275</span> +<p><a name = "line17_275" id = "line17_275"> </a> +Dura sorte rapit (miserandum et triste!) biremes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_268" id = "not17_268" href = "#line17_268">268</a> +<a name = "not17_269" id = "not17_269" href = "#line17_268">sq.</a> +Imitat. Virg. Æn. I, 102 seq. Scena densis coloribus picta, sed non +sine doctrina et acumine, quod utrumque hoc inprimis loco commendatur. +Ern. +—<i>diversis flatibus</i>, contrariis ventis, <i>acta</i>, +inpulsa, <i>unda ruit in geminum</i>, utrumque, <i>latus</i> navis +Hannibalis. +—<a class = "missing" name = "not17_270" id = "not17_270" href = +"#line17_270" title = "numerus deest">270.</a> Ita navis veluti +inter duos <i>aggeres mersa</i> tenebatur; Ern. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_265">ad I, 265</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_273" id = "not17_273" href = "#line17_273">273.</a> +Conf. Virg. Æneid. I, 106.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_274" id = "not17_274" href = "#line17_274">274.</a> +Cf. Virg. Æn. I, 108.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_276" id = "line17_276"> </a> +Increpuere ictu proræ; tum murice acuto</p> +<p><a name = "line17_277" id = "line17_277"> </a> +Dissiliens sonuit, rupta compage, carina.</p> +<p><a name = "line17_278" id = "line17_278"> </a> +<a href = "#var17_278">Hic</a> varia ante oculos facies: natat æquore +toto</p> +<p><a name = "line17_279" id = "line17_279"> </a> +Arma inter, galeasque virum, cristasque rubentes,</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p><a name = "line17_280" id = "line17_280"> </a> +Florentis <a href = "#var17_280">Capuæ gaza</a>, et seposta triumpho</p> +<p><a name = "line17_281" id = "line17_281"> </a> +Laurens præda <a href = "#var17_281">ducis</a>, tripodes, mensæque +Deorum,</p> +<p><a name = "line17_282" id = "line17_282"> </a> +Cultaque nequidquam miseris simulacra Latinis.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">366</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_276" id = "not17_276" href = "#line17_276">276.</a> +<i>murice acuto</i>, ut ap. Virg. Æneid. V, 205, ubi Servius: +«murex, saxi acumen, eminens per tranquillitatem.» Isidor. Orig. lib. +XVI, cap. 3: «murices, petræ in litore, similes muricibus vivis, +acutissimæ et navibus perniciosissimæ.» Cf. et Non Marcell. h.v.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_278" id = "not17_278" href = "#line17_278">278.</a> +Silius exornavit verba Virg. Æn. I, 119, et VIII, 540. +—<a name = "not17_279" id = "not17_279" href = +"#line17_279">279.</a> <i>cristas rubentes</i>, ut <i>atras +jubas</i>, <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_165">V, 165</a>, ubi v. not. +—<a name = "not17_280" id = "not17_280" href = +"#line17_280">280.</a> <i>Capuæ</i>, ubi Hannibal olim +hibernaverat. +—<i>seposta</i>, reservata, <i>triumpho ducis</i>, Hannibalis. +—<a name = "not17_281" id = "not17_281" href = +"#line17_281">281 sq.</a> +Hæc potissimum ad spoliatum Feroniæ templum (v. <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_84">XIII, 84 seq.</a>) referenda +esse, jam ante nos videre Mars. et Cell.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_283" id = "line17_283"> </a> +Quum Venus, emoti facie conterrita ponti,</p> +<p><a name = "line17_284" id = "line17_284"> </a> +Talibus adloquitur regem maris: «Hoc satis iræ</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p><a name = "line17_285" id = "line17_285"> </a> +Interea, genitor: satis ad majora minarum.</p> +<p><a name = "line17_286" id = "line17_286"> </a> +Cetera parce, precor, pelago: ne tollat acerba</p> +<p><a name = "line17_287" id = "line17_287"> </a> +Hoc Carthago decus, nullo superabile bello</p> +<p><a name = "line17_288" id = "line17_288"> </a> +Progenuisse caput, nostrosque in funera Pœni</p> +<p><a name = "line17_289" id = "line17_289"> </a> +Æneadas undis <a href = "#var17_289">totoque</a> eguisse profundo.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_284" id = "not17_284" href = "#line17_284">284 sq.</a> +<i>Hoc satis iræ... ad majora</i>, h.e. tantas tempestates concitasti, +quæ vel majoribus rebus, quam ejiciendo ex Italiæ finibus Hannibali +subfecissent; Lenz. +—<a class = "missing" name = "not17_285" id = "not17_285" href = +"#line17_285" title = "numerus deest">285.</a> <i>genitor</i>, ut +sup. <a class = "crossref" href = "#line17_238">v. 238</a> (ubi v. +not.), vel quia Venus e spuma maris nata, Ἀφροδίτη, Ποντία, Ἀναδυομένη, +Ποντογένεια, Θαλασσίγονος, ἁλιγενὴς. Cf. Heyne ad Virg. Æn. V, 800 +sq., et Jani ad Hor. Od. I, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 1; III, <span class = +"smallcaps">xxvi</span>, 5.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_286" id = "not17_286" href = "#line17_286">286 sq.</a> +Scite a poeta hæc cogitata sunt veluti prætextus loco, et digna Dea +Pœnis infesta, <i>ne tollat</i>, extollat, efferat <i>Carthago hoc +decus</i>, et honori sibi ducat, quod <i>nullo bello superabilem</i> +heroem <i>progenuerit</i> Hannibalem, ad cujus <i>funus</i> et mortem +Romani <i>undis eguerint</i>, quippe quem non alio modo conficere et +superare potuerint; Ern. +—<a name = "not17_289" id = "not17_289" href = +"#line17_289">289.</a> <i>Æneadas</i>, Romanos, <i>nostros</i>; +quia iis et Venus favet, et Neptunus, de quo vide <a class = "crossref" +href = "#not17_236">ad v. 236 seq.</a> et ad Virgil. Æn. V, +<span class = "pagenum notes">367</span> +804: «Nec minor in terris Æneæ mihi cura tui.» <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">367</span> +<span class = "linenum">290</span> +<p><a name = "line17_290" id = "line17_290"> </a> +Sic Venus: et tumidi considunt gurgite fluctus;</p> +<p><a name = "line17_291" id = "line17_291"> </a> +Obviaque adversis propellunt agmina <a href = +"#var17_291">castris</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_290" id = "not17_290" href = "#line17_290">290 seq.</a> +Recte, puto, Ernesti: «Ecce grandem poetæ saltum, qualem in toto carmine +vix similem fecit! Fluctus considunt, Hannibal e regione castrorum +Scipionis aciem collocat, et milites ad prælium excitat. Non miror, +Barthium (Adv. XV, 7), N. Heins. et Drak. de lacuna cogitasse, +quam tamen hic non esse, mihi persuasum est. Novi enim poetam scenas +repente mutantem, narrationis emblemata et fragmina conglutinantem.» +Suffragatur Lefeb. qui tamen abruptum hunc transitum perperam probat ac +defendit his verbis: «Nil deest hic certissime: non enim scribit +itinerarium, vel diarium poeta.» Silius prætermissis omnibus iis, quæ +Polyb. XV, 3... 8, et Livius XXX, 25, et 29... 31, memorant, +repente ad nobilissimum illud prælium progreditur, quo confectum est hoc +bellum. De memorabili hoc prælio audiamus viros doctissimos; +<i>Bossuet</i>, <i>Histoire universelle</i>, part. III, cap. 6: «Mais +l’habileté d’Annibal ne pouvait pas soutenir Carthage, lorsqu’attaquée +dans ses murailles par un général comme Scipion, elle se trouva sans +force: il fallut rappeler Annibal à qui il ne restait plus que des +troupes affaiblies plus par leurs propres victoires que par celles des +Romains, et qui achevèrent de se ruiner par la longueur du voyage. Ainsi +Annibal fut battu; et Carthage, autrefois maîtresse de toute l’Afrique, +de la mer Méditerranée, et de tout le commerce de l’univers, fut +contrainte de subir le joug que Scipion lui imposa.» <i>Montesquieu</i>, +<i>Grandeur et décad. des Romains</i>, cap. 5: «Tout ce que peut faire +un grand homme d’état et un grand capitaine, Annibal le fit pour sauver +sa patrie; n’ayant pu porter Scipion à la paix, il donna une bataille où +la fortune sembla prendre plaisir à confondre son habileté, son +expérience, et son bon sens.» <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<i>fluctus</i> pacati, seu tranquilli agunt, adpellunt classem ad +aram (f. oram) Carthaginis, ubi obviam eunt castris Romanorum; Lenz.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_292" id = "line17_292"> </a> +Dux vetus armorum, scitusque adcendere corda</p> +<span class = "pagenum">368</span> +<p><a name = "line17_293" id = "line17_293"> </a> +Laudibus, ignifero mentes furiabat in iram</p> +<p><a name = "line17_294" id = "line17_294"> </a> +Hortatu, decorisque urebat pectora flammis.</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p><a name = "line17_295" id = "line17_295"> </a> +«<a href = "#var17_295">Tu mihi Flaminii portas rorantia cæsi</a></p> +<p><a name = "line17_296" id = "line17_296"> </a> +Ora ducis: nosco dextram: tu primus in ictus</p> +<p><a name = "line17_297" id = "line17_297"> </a> +Ingentis Pauli ruis, ac defigis in ossa</p> +<p><a name = "line17_298" id = "line17_298"> </a> +Mucronem; tibi pugnacis gestantur opima</p> +<p><a name = "line17_299" id = "line17_299"> </a> +Marcelli: Gracchusque cadens tibi <a href = "#var17_299">proluit</a> +ensem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_292" id = "not17_292" href = "#line17_292">292... +337.</a> +Hæc Hannibalis oratio, quam castris ab Adrumeto Zamam translatis ad +milites habuit, quæque est enumeratio ac recensus rerum a se gestarum, +efficta est ex Liv. XXX, 32, et Polyb. XV, 11: quos imitatus est +feliciter Cl. Firm. <span class = "smallcaps">Didot</span>, in Tragœdia +cui nomen, <span class = "smallcaps">Annibal</span>. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<i>Dux vetus armorum</i>; v. ad, 530. +<span class = "pagenum notes">368</span> +Luxuriantis ingenii verba. +—<a class = "missing" name = "not17_293" id = "not17_293" href = +"#line17_293" title = "numerus deest">293.</a> <i>furiabat</i>; +v. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_617">ad VII, +617</a>. +—<i>ignifero hortatu</i>, ut <i>flammis decoris</i>, et +<i>urere</i>, ac <i>adcendere</i> pro excitare. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#not6_332">ad VI, 332</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#not16_513">XVI, 513</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_295" id = "not17_295" href = "#line17_295">295 sq.</a> +Silius definite extulit et exornavit verba Liv. l.l. «Pœnus sedecim +annorum in terra Italia res gestas, tot duces Romanos, tot exercitus +occidione occisos, et sua cuique decora, ubi ad insignem alicujus pugnas +memoria militem venerat, referebat.» +—<i>Flaminii cæsi</i>; cf. Var. Lect. et sup. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_655">V, 655 sq.</a> +—<i>portas</i>, ut mox <i>ruis</i>, <i>defigis</i> et alia pro +<i>portasti</i>, <i>ruisti</i>, etc. +—<a name = "not17_297" id = "not17_297" href = +"#line17_297">297.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_304">X, 304 sq.</a> +—<a name = "not17_298" id = "not17_298" href = +"#line17_298">298.</a> <i>opima</i> spolia <i>tibi</i>, a te +<i>gestantur</i>, occiso <i>Marcello</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookXIV.html#not14_141">ad XIV, 142</a>. Ipse Marcellus olim hæc +spolia tulerat (v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_133">ad I, 133</a>); quo poeta simul respexisse +videtur. De morte <i>Marcelli</i>, v. sup. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_334">XV, 334... 380</a>, et de morte <i>Gracchi</i>, +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_475">XII, +475 seq.</a> +—<a name = "not17_299" id = "not17_299" href = +"#line17_299">299.</a> <i>proluit</i>, ut apud Stat. Theb. VIII, +711. Cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_166">IV, +166</a>; <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_663">VII, +663</a>. +—<i>tibi</i>, tuum <i>ensem</i>, a te cæsus.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">300</span> +<p><a name = "line17_300" id = "line17_300"> </a> +Ecce manus, quæ te pulsantem, belliger Appi,</p> +<span class = "pagenum">369</span> +<p><a name = "line17_301" id = "line17_301"> </a> +Mœnia sublimis Capuæ de culmine muri</p> +<p><a name = "line17_302" id = "line17_302"> </a> +Excelso fusa moribundum <a href = "#var17_302">propulit</a> hasta.</p> +<p><a name = "line17_303" id = "line17_303"> </a> +Ecce aliud fulmen dextræ, quo nobile nomen</p> +<p><a name = "line17_304" id = "line17_304"> </a> +Fulvius excepit non unum pectore vulnus.</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p><a name = "line17_305" id = "line17_305"> </a> +Huc prima te siste acie, cui consul in armis</p> +<p><a name = "line17_306" id = "line17_306"> </a> +Crispinus cecidit: me tu <a href = "#var17_306">comitare</a> per +hostes,</p> +<p><a name = "line17_307" id = "line17_307"> </a> +Qui nobis (memini) ad Cannas lætissimus iræ</p> +<p><a name = "line17_308" id = "line17_308"> </a> +Servili fers ora ducis subfixa veruto.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_300" id = "not17_300" href = "#line17_300">300.</a> +<i>Appius</i> Claudius consul in obpugnatione Capuæ vulneratus, et post +deditionem +<span class = "pagenum notes">369</span> +hujus urbis mortuus. Vide Liv. XXVI, 6, 16. +—<a name = "not17_301" id = "not17_301" href = +"#line17_301">301.</a> <i>Capuæ sublimis</i>, ut <i>Capuæ altæ</i>, +sup. <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_626">XVI, +626</a>. +—<a name = "not17_302" id = "not17_302" href = +"#line17_302">302.</a> <i>fusa hasta</i>; vid. supra <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_267">ad I, 267</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_303" id = "not17_303" href = "#line17_303">303.</a> +De <i>Fulvio</i>, v. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_469">XII, 469 sqq.</a> Laus virtutis, qua indignus +est, ei tribuitur, in gratiam militum, a quibus victus est. +—<i>fulmen dextræ</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_421">ad I, 421</a>. +—<i>nobile nomen</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_729">ad IV, 729</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_439">VIII, 439</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#not12_470">XII, 470</a>. +—<a name = "not17_304" id = "not17_304" href = +"#line17_304">304.</a> <i>excepit pectore vulnus</i>; v. <a +class = "crossref" href = "bookV.html#not5_594">ad V, 594</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_306" id = "not17_306" href = "#line17_306">306.</a> +De <i>Crispino</i>, vid. sup. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_345">XV, 345</a>. +—Proprie non <i>cecidit</i> in pugna, sed ex vulnere mox post +pugnam mortuus est. Vid. Liv. XXVII, 33. +—<a name = "not17_307" id = "not17_307" href = +"#line17_307">307.</a> <i>lætus iræ</i>, qui lætatur hoste +interfecto, qui sibi gratulatur eventum, quem ira et atrocitas pugnandi +habuit; Ern. +—<a name = "not17_308" id = "not17_308" href = +"#line17_308">308.</a> De <i>Servilio</i>, v. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_664">ad VIII, 664</a>, et <a class += "crossref missing" href = "bookX.html#line10_222" title = "recte 222">X, 223 sq.</a></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_309" id = "line17_309"> </a> +«Cerno flagrantes oculos; vultumque timendum</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p><a name = "line17_310" id = "line17_310"> </a> +Non ipso minus ense tuum, fortissime Pœnum</p> +<p><a name = "line17_311" id = "line17_311"> </a> +O juvenis: qualem vidi, quum flumine sævo</p> +<p><a name = "line17_312" id = "line17_312"> </a> +Insignis Trebiæ complexum ingentibus ulnis</p> +<p><a name = "line17_313" id = "line17_313"> </a> +Mersisti fundo luctantem vana tribunum.</p> +<p><a name = "line17_314" id = "line17_314"> </a> +At tu, qui gelidas Ticini primus ad undas</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p><a name = "line17_315" id = "line17_315"> </a> +Scipiadæ patris tinxisti sanguine ferrum,</p> +<p><a name = "line17_316" id = "line17_316"> </a> +Incepta exsequere, et nati mihi redde cruorem.</p> +<p><a name = "line17_317" id = "line17_317"> </a> +Horrescamne ipsos, <a href = "#var17_317">veniant</a> ad prælia, +Divos,</p> +<p><a name = "line17_318" id = "line17_318"> </a> +<a href = "#var17_318">Quum stetis turmæ</a>, vidi certantia cælo</p> +<span class = "pagenum">370</span> +<p><a name = "line17_319" id = "line17_319"> </a> +Quas juga calcantes summas volitare per Alpes?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_309" id = "not17_309" href = "#line17_309">309.</a> +<i>flagrantes oculos</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_126">ad I, 126</a>, et <a class = "crossref" href += "bookV.html#not5_275">V, 275</a>. +—<a name = "not17_311" id = "not17_311" href = +"#line17_311">311 sq.</a> +Cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_589">IV, +589 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_314" id = "not17_314" href = "#line17_314">314.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_445">IV, +445 sq.</a> +—<a name = "not17_315" id = "not17_315" href = +"#line17_315">315.</a> <i>Scipiadæ</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_106">ad VII, 106</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_317" id = "not17_317" href = "#line17_317">317.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_56">ad I, 56 +sq.</a> et h.l. Var. Lect. +—<a name = "not17_318" id = "not17_318" href = +"#line17_318">318.</a> «Quum stetis, turmæ, quas calcantes juga +certantia cælo, +<span class = "pagenum notes">370</span> +vidi volitare, etc.» Hic est ordo verborum. +—<i>stetis</i>, intrepidæ ac inmobiles; vel maneatis in acie, quod +τῷ <i>fugere</i> obponitur (v. Ernesti clav. Cic.); vel stetis in gradu, +quod propr. de gladiatoribus dicitur. Lefeb. positum putat pro <i>contra +stetis</i>, ut mox <a class = "crossref" href = +"#line17_324">v. 324 sqq.</a>, et Virg. Æneid. V, 414, vel +ἀντίοι ἵστανται, ap. Hom. Iliad. XII, 44. +—<a name = "not17_319" id = "not17_319" href = +"#line17_319">319.</a> <i>juga</i> Alpium <i>certantia</i>, +altitudine, cum <i>cælo</i>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_234">ad I, 234</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_2">IV, 2</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_742">742</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_136">XI, 136</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_217">217</a>; <a class = "crossref missing" href = +"bookXII.html#not12_72" title = "recte 72">XII, 73</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">320</span> +<p><a name = "line17_320" id = "line17_320"> </a> +Quum videam, quorum ferro manibusque capaces</p> +<p><a name = "line17_321" id = "line17_321"> </a> +Arsere Argyripæ campi, num segnior ibis</p> +<p><a name = "line17_322" id = "line17_322"> </a> +Nunc mihi, qui primus torques in mœnia telum</p> +<p><a name = "line17_323" id = "line17_323"> </a> +Dardana, nec nostræ <a href = "#var17_323">facilis</a> concedere +laudi?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_320" id = "not17_320" href = "#line17_320">320 seq.</a> +<i>Argyripæ campi</i>, campus Cannensis in Apulia. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_554">ad IV, 554</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#var13_30">XIII, 30, in Var. Lect.</a> +—<i>campi capaces</i>, ingentes, qui magnam hominum multitudinem +continere possunt; Drakenb. Nam multa ibi hominum millia pugnarunt ac +ceciderunt. +—<a class = "missing" name = "not17_321" id = "not17_321" href = +"#line17_321" title = "numerus deest">321.</a> <i>Arsere campi +ferro</i> ignique vastati; Mars. refulgentes armis, ut ap. Virg. Æn. XI, +602. +—<i>campi armis ardent</i>; Ern. Ego malim intelligere +<i>flagrantes sanguine</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_126">I, 126</a> (ubi v. not.), vel <i>fulgentes +strage</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_486">VII, 486</a>. +—<a name = "not17_322" id = "not17_322" href = +"#line17_322">322 sq.</a> +<i>mœnia Dardana</i>, Romana, Romam. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_565">XII, 565 sq.</a></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_324" id = "line17_324"> </a> +«<a href = "#var17_324">Te vero, te, te exstimulem</a>; qui fulmina +contra,</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p><a name = "line17_325" id = "line17_325"> </a> +Et nimbos, tonitrusque, ac summi numinis iras</p> +<p><a name = "line17_326" id = "line17_326"> </a> +Quum starem, perferre ferox hæc <a href = "#var17_326">vana</a> +jubebas</p> +<p><a name = "line17_327" id = "line17_327"> </a> +Nubila, et ante ducem Capitolia celsa petebas?</p> +<p><a name = "line17_328" id = "line17_328"> </a> +Quid vos, quîs claro <a href = "#var17_328">deletum</a> est Marte +Saguntum,</p> +<span class = "pagenum">371</span> +<p><a name = "line17_329" id = "line17_329"> </a> +Exhorter, quos nobilitant primordia belli?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_324" id = "not17_324" href = "#line17_324">324... +327.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_605">XII, +605 seq.</a> +—<a name = "not17_326" id = "not17_326" href = +"#line17_326">326.</a> Ipse putius Hannibal fulmina <i>vana +docebat</i>, sup. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_627">XII, 627 seq.</a> propter quem fulminis +contemtum nunc milites laudantur.</p> + +<span class = "pagenum notes">371</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_329" id = "not17_329" href = "#line17_329">329.</a> +<i>primordia belli</i>; cf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line17_495">v. 495</a>, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_271">I, 271 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">330</span> +<p><a name = "line17_330" id = "line17_330"> </a> +Ut meque et vobis dignum, defendite, quæso,</p> +<p><a name = "line17_331" id = "line17_331"> </a> +Præteritas dextræ laudes. Divum ipse favore,</p> +<p><a name = "line17_332" id = "line17_332"> </a> +Vincendoque senex patriam post trina labantem</p> +<p><a name = "line17_333" id = "line17_333"> </a> +Lustra, et non visos tam longa ætate penates,</p> +<p><a name = "line17_334" id = "line17_334"> </a> +Ac natum, et fidæ jam pridem conjungis ora,</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p><a name = "line17_335" id = "line17_335"> </a> +Confisus vobis, repeto: non altera restat</p> +<p><a name = "line17_336" id = "line17_336"> </a> +Jam <a href = "#var17_336">Libye</a>; nec Dardaniis pugna altera +restat.</p> +<p><a name = "line17_337" id = "line17_337"> </a> +Certatus nobis hodie dominum adcipit orbis.»</p> +<p><a name = "line17_338" id = "line17_338"> </a> +Hannibal hæc: sed non patiens remorantia verba</p> +<p><a name = "line17_339" id = "line17_339"> </a> +Ausonius miles, <a href = "#var17_339">quoties</a> dux cœperat ora</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p><a name = "line17_340" id = "line17_340"> </a> +Solvere ad <a href = "#var17_340">adfatus</a>, signum pugnamque +petebant.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_330" id = "not17_330" href = "#line17_330">330.</a> +<i>defendite</i>, tuemini, <i>laudes Præteritas dextræ</i>, laudem +virtutis hactenus partam. +—<a name = "not17_331" id = "not17_331" href = +"#line17_331">331 sqq.</a> +<i>Divum favore Vincendoque senex</i>, debilitatus victoriis. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_457">ad II, 457</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_330">VIII, 330</a>. Nam a +domo ei non milites in subplementum mittebantur. Similiter Pyrrhus +fatebatur, de se actum esse, si vel unam de Romanis iterum reportaret +victoriam. Vid. Plut. in Pyrrho. +—<a class = "missing" name = "not17_332" id = "not17_332" href = +"#line17_332" title = "numerus deest">332.</a> <i>post trina +Lustra</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#not16_151">ad XVI, 151</a>. +—<i>patriam labantem</i>, infelici præliorum eventu debilitatam, +nutantem, occasum minitantem, propemodum labentem; Drak. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_392">ad II, 392</a>. +—<a class = "missing" name = "not17_334" id = "not17_334" href = +"#line17_334" title = "numerus deest">334.</a> <i>natum et +conjugem</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_62">III, 62... 157</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#line4_770">IV, 770 sq.</a> +—<a name = "not17_335" id = "not17_335" href = +"#line17_335">335 sq.</a> +Verba Hannibalis apud Liv. XXX, 32: «Roma, an Carthago jura gentibus +darent, ante crastinam noctem scituros: neque enim Africam aut Italiam, +sed orbem terrarum, victoriæ præmium fore.» Cf. <a class = "crossref" +href = "#line17_390">v. 390</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_337" id = "not17_337" href = "#line17_337">337.</a> +<i>Certatus</i>, de cujus imperio certatur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_338" id = "not17_338" href = "#line17_338">338.</a> +Pro Scipionis oratione, de qua v. Liv. XXX, 32, et Polyb. XV, 10, poeta +substituit conloquium Junonis cum Jove. +—<i>verba remorantia</i> pugnam.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_341" id = "line17_341"> </a> +Hæc procul aeria <a href = "#var17_341">speculantem</a> nube sororem</p> +<p><a name = "line17_342" id = "line17_342"> </a> +Ut vidit Divum genitor, mœstosque <a href = "#var17_342">sub +acri</a></p> +<span class = "pagenum">372</span> +<p><a name = "line17_343" id = "line17_343"> </a> +Obtutu vultus, sic ore <a href = "#var17_343">effutus</a> amico est:</p> +<p><a name = "line17_344" id = "line17_344"> </a> +«Qui te mentis <a href = "#var17_344">edunt</a> morsus, da noscere, +conjux:</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p><a name = "line17_345" id = "line17_345"> </a> +Num Pœni casus ducis, et Carthaginis angit</p> +<p><a name = "line17_346" id = "line17_346"> </a> +Cura tuæ? sed enim reputa tecum ipsa furores</p> +<p><a name = "line17_347" id = "line17_347"> </a> +Sidonios: gentem contra et fatalia regna</p> +<p><a name = "line17_348" id = "line17_348"> </a> +Teucrorum quis erit, quæso, germana, rebelli</p> +<p><a name = "line17_349" id = "line17_349"> </a> +Fractis fœderibus populo modus? Ipsa malorum</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p><a name = "line17_350" id = "line17_350"> </a> +Non plus Carthago tulit, exhausitque laboris,</p> +<p><a name = "line17_351" id = "line17_351"> </a> +Quam pro Cadmea <a href = "#var17_351">tu exercita gente +tulisti</a>.</p> +<p><a name = "line17_352" id = "line17_352"> </a> +Turbasti maria ac terras, juvenemque ferocem</p> +<p><a name = "line17_353" id = "line17_353"> </a> +Inmisti Latio; tremuerunt mœnia Romæ,</p> +<p><a name = "line17_354" id = "line17_354"> </a> +Perque bis octonos primus fuit Hannibal annos</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p><a name = "line17_355" id = "line17_355"> </a> +Humani generis: tempus componere gentem.</p> +<p><a name = "line17_356" id = "line17_356"> </a> +Ad finem ventum; et <a href = "#var17_356">claudenda</a> est janua +belli.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_341" id = "not17_341" href = "#line17_341">341 sqq.</a> +Imitat. Virg. Æn. XII, +<span class = "pagenum notes">372</span> +791 seqq. Nec mirum, poetam nunc, in tanto rerum cardine, Deorum +interventu uti. +—<a name = "not17_344" id = "not17_344" href = +"#line17_344">344.</a> <i>te mentis edunt morsus</i>, vid. <a class += "crossref" href = "bookVII.html#not7_271">ad VII, 271</a>, et <a class += "crossref" href = "bookXIII.html#not13_274">XIII, 274</a>. +—<a name = "not17_347" id = "not17_347" href = +"#line17_347">347 sq.</a> +<i>fatalia regna Teucrorum</i>, Romanorum, quibus fato destinatum est +imperium orbis terrarum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_352" id = "not17_352" href = "#line17_352">352.</a> +Cf. supra, <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_37">I, 37</a>. +—<a name = "not17_354" id = "not17_354" href = +"#line17_354">354.</a> <i>bis octonos annos</i>, conf. <a class = +"crossref" href = "#line17_332">v. 332</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#not16_151">ad XVI, 151</a>. +—<a name = "not17_355" id = "not17_355" href = +"#line17_355">355.</a> <i>componere gentem</i>; motus Pœnorum +finire, vel efficere, ut debellati quiescant pacemque petant; conf. Tac. +Hist. IV, 3, pr. et Horat. Od. IV, <span class = +"smallcaps">xiv</span>, 52.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_357" id = "line17_357"> </a> +Tum supplex Juno: «<a href = "#var17_357">Neque ego, mutare</a> +laborans,</p> +<span class = "pagenum">373</span> +<p><a name = "line17_358" id = "line17_358"> </a> +Quîs est fixa dies, <a href = "#var17_358">pendenti nube</a> resedi:</p> +<p><a name = "line17_359" id = "line17_359"> </a> +Nec revocare acies, <a href = "#var17_359">bellumve</a> extendere +quæro:</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p><a name = "line17_360" id = "line17_360"> </a> +Quæ donare potes, quoniam mihi gratia languet,</p> +<p><a name = "line17_361" id = "line17_361"> </a> +Et cecidit jam primus amor, nil fila sororum</p> +<p><a name = "line17_362" id = "line17_362"> </a> +<a href = "#var17_362">Adversus posco</a>: vertat terga Hannibal +hosti,</p> +<p><a name = "line17_363" id = "line17_363"> </a> +Ut placet, et <a href = "#var17_363">cineres Trojæ</a> Carthagine +regnent.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_356" id = "not17_356" href = "#line17_356">356.</a> +<i>claudenda est janua belli</i> formula a Jani templo petita, vid. +Heyne ad Virg. Æn. I, 291... 296, in Exc. IX, et ad VII, +616 sq. +—<a name = "not17_357" id = "not17_357" href = +"#line17_357">357 seq.</a> +Imitat. Virgil. Æn. X, 611 seq. ubi similiter Juno Turni mortem +deprecatur. Recte Ernesti: «Non sine ingenio et acumine +<span class = "pagenum notes">373</span> +Junonis character servatus est a poeta. Novimus Deæ adrogantiam; jam +videt omnia contra fieri quam optaverat. Itaque ad preces confugit vel +invita: at quam invidiose id facit, et quam plenæ aculeorum sunt +sententiæ, <i>gratia mihi languet, cecidit primus amor, nil... +posco</i>. Sed ne sic quidem magnam propriæ artis laudem Silius +tuebitur. Nam omnis loci forma descripta est e Virg. l.l.» <i>Quibus est +fixa dies</i>, quæ fato destinata sunt, vel quibus finis constitutus +est, ut οἷς θανάτοιο τέλος πεπρωμένον ἐστίν, ap. Hom. Iliad. γ, 309, vel +πεπρωμένον αἴσῃ, Iliad. ο, 209. +—<a class = "missing" name = "not17_358" id = "not17_358" href = +"#line17_358" title = "numerus deest">358.</a> <i>pendenti +nube</i>, eleganter e natura rei, judice etiam Heynio ad Virg. Ge. +I, 214; confer supra <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_128">ad I, 128</a>, et <a class = "crossref" href += "bookVI.html#not6_645">ad VI, 645</a>. +—<a name = "not17_360" id = "not17_360" href = +"#line17_360">360.</a> <i>Quæ donare potes... nil</i> vero +<i>adversus fila sororum... posco</i>. +—<a name = "not17_361" id = "not17_361" href = +"#line17_361">361.</a> Ex stomacho loquitur, quasi Jupiter ideo +Pœnos adfligat, quia Junonem, illorum fautricem, desierit amare; Cell. +Conf. Virgil. Æn. X, 613 seq. +—<i>fila sororum</i>, Parcarum, h.e. fata. Virg. Æn. X, 815; +«Parcæ fila legunt.» <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not17_363" id = "not17_363" href = +"#line17_363">363.</a> <i>cineres Trojæ</i> cum acerba invidia +adpellat Romanos, ex Trojæ veluti ruinis et cineribus oriundos; Ern. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_493">ad VII, 493</a>. +Similiter <i>gens recidiva Phrygum</i> dicitur sup. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_106">I, 106</a>, ubi vid. +not.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_364" id = "line17_364"> </a> +Illud te gemini per mutua pignora amoris</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p><a name = "line17_365" id = "line17_365"> </a> +Et soror et conjux oro, tranare pericla</p> +<p><a name = "line17_366" id = "line17_366"> </a> +Magnanimum patiare ducem, <a href = "#var17_366">vitamque</a> +remittas,</p> +<span class = "pagenum">374</span> +<p><a name = "line17_367" id = "line17_367"> </a> +Neve sinas captum Ausonias perferre catenas.</p> +<p><a name = "line17_368" id = "line17_368"> </a> +Stent etiam contusa malis mea mœnia, fracto</p> +<p><a name = "line17_369" id = "line17_369"> </a> +Nomine Sidonio, et nostro serventur honori.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_365" id = "not17_365" href = "#line17_365">365.</a> +<i>tranare pericla</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_662">ad III, 662</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#not15_375">XV, 375</a>. +—<a name = "not17_366" id = "not17_366" href = +"#line17_366">366.</a> <i>vitamque remittas</i>, concedas, +relinquas; conf. quos Drak. laudavit, Gron. Obss. IV, 2, et +Gothofr. ad lib. 3; cod. Theodos. de divers. rescript.</p> + +<span class = "pagenum notes">374</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_368" id = "not17_368" href = "#line17_368">368.</a> +<i>Stent</i>, non diruantur, <i>mea mœnia</i>, Carthago, <i>et +nostro</i>, meo, <i>serventur honori</i> conf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_26">ad I, 26 sq.</a></p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">370</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_370" id = "line17_370"> </a> +Sic Juno, <a href = "#var17_370">et contra breviter</a> sic Jupiter +orsus:</p> +<p><a name = "line17_371" id = "line17_371"> </a> +«Do spatium muris, ut vis, Carthaginis altæ.</p> +<p><a name = "line17_372" id = "line17_372"> </a> +Stent lacrimis precibusque tuis; sed <a href = "#var17_372">percipe</a>, +conjux,</p> +<p><a name = "line17_373" id = "line17_373"> </a> +Quatenus indulsisse vacet: non longa supersunt</p> +<p><a name = "line17_374" id = "line17_374"> </a> +Fata urbi, venietque pari sub nomine ductor,</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p><a name = "line17_375" id = "line17_375"> </a> +Qui nunc servatas evertat funditus arces.</p> +<p><a name = "line17_376" id = "line17_376"> </a> +Æthereas quoque, uti poscis, trahat Hannibal auras,</p> +<p><a name = "line17_377" id = "line17_377"> </a> +Ereptus pugnæ: miscere hic sidera ponto,</p> +<p><a name = "line17_378" id = "line17_378"> </a> +Et terras inplere volet redeuntibus armis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_370" id = "not17_370" href = "#line17_370">370 sq.</a> +Manifesta imitatio Virg. Æn. X, 621 seq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_372" id = "not17_372" href = "#line17_372">372.</a> +<i>lacrimis precibusque</i>, propter lacrimas. +—<a name = "not17_374" id = "not17_374" href = +"#line17_374">374.</a> <i>pari sub nomine ductor</i>, Scipio +Africanus minor.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_376" id = "not17_376" href = "#line17_376">376.</a> +<i>Æthereas trahat auras</i>, vivat, formula ant. et Lucret. Conf. Heyne +ad Virgil. Æneid. I, 387, 546; III, 339; ubi <i>auras vitales +carpere, vesci aura ætheria</i>, videbis. +—<a name = "not17_377" id = "not17_377" href = +"#line17_377">377.</a> <i>Miscere sidera ponto</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_587">lib. XIII, <ins class = +"correction" title = "‘cap.’ legitur">v.</ins> 587</a>. +—<a name = "not17_378" id = "not17_378" href = +"#line17_378">378.</a> <i>terras inplere redeuntibus armis</i>, +iterum armatis, Antiocho ad bellum sollicitato; conf. <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#not13_877">ad XIII, 877 seq.</a> ubi +Sibylla similiter ultima Hannibalis conamina ac fata canit.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_379" id = "line17_379"> </a> +Novi feta viri <a href = "#var17_379">bello</a> præcordia; sed lex</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p><a name = "line17_380" id = "line17_380"> </a> +Muneris hæc esto nostri: Saturnia regna</p> +<p><a name = "line17_381" id = "line17_381"> </a> +Ne <a href = "#var17_381">posthac</a> videat, repetat neve amplius +unquam</p> +<p><a name = "line17_382" id = "line17_382"> </a> +Ausoniam; nunc instanti raptum avehe leto;</p> +<p><a name = "line17_383" id = "line17_383"> </a> +Ne, si miscebit latis fera prælia campis,</p> +<p><a name = "line17_384" id = "line17_384"> </a> +Romulei nequeas juvenis subducere dextræ.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_379" id = "not17_379" href = "#line17_379">379.</a> +<i>feta bello præcordia</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#not10_13">ad X, 14</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#not13_592">XIII, 592</a>. +—<i>lex</i>, conditio. +—<a name = "not17_383" id = "not17_383" href = +"#line17_383">383.</a> <i>miscebit prælia</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_69">ad I, 69</a>. +—<a name = "not17_384" id = "not17_384" href = +"#line17_384">384.</a> <i>Romulei Juvenis</i>, Scipionis.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">385</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_385" id = "line17_385"> </a> +Dum statuit fata omnipotens urbique ducique,</p> +<span class = "pagenum">375</span> +<p><a name = "line17_386" id = "line17_386"> </a> +Invadunt <a href = "#var17_386">acies</a> pugnam, et clamore +lacessunt</p> +<p><a name = "line17_387" id = "line17_387"> </a> +Sidera: non alio graviores tempore vidit</p> +<p><a name = "line17_388" id = "line17_388"> </a> +Aut populos tellus, aut, qui patria <a href = "#var17_388">arma</a> +moverent,</p> +<p><a name = "line17_389" id = "line17_389"> </a> +Majores certare duces; discriminis alta</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p><a name = "line17_390" id = "line17_390"> </a> +In medio merces, quidquid tegit undique cælum.</p> +<p><a name = "line17_391" id = "line17_391"> </a> +Ibat Agenoreus præfulgens ductor in ostro,</p> +<p><a name = "line17_392" id = "line17_392"> </a> +Excelsumque caput penna nutante levabat</p> +<p><a name = "line17_393" id = "line17_393"> </a> +Crista rubens, sævus magno de nomine terror</p> +<p><a name = "line17_394" id = "line17_394"> </a> +Præcedit, Latioque micat bene cognitus ensis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_385" id = "not17_385" href = "#line17_385">385... +596.</a> +Descriptio poetica pugnæ ad Zamam, de qua vid. Livium XXX, cap. 33... +35. Polyb. XV, 9... 16, et Appian. Punic. c. 40 sqq. +—<i>statuit</i>, destinat prædicendo, +<span class = "pagenum notes">375</span> +Ern. +—<a name = "not17_386" id = "not17_386" href = +"#line17_386">386.</a> <i>Invadunt pugnam</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_12">IX, 12</a>. +—<i>clamore lacessunt Sidera</i>, conf. <a class = "crossref" href += "bookV.html#not5_394">ad V, 394</a>. «Tubæ cornuaque ab Romanis +cecinerunt, tantusque clamor ortus, ut elephanti in suos verterentur;» +Liv. l.l. +—<a name = "not17_387" id = "not17_387" href = +"#line17_387">387 sq.</a> +«Ad hoc discrimen procedunt postero die duorum opulentissimorum +populorum duo longe clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa +ante parta decora aut cumulaturi eo die, aut eversuri;» Liv. XXX, 32. +—<a name = "not17_390" id = "not17_390" href = +"#line17_390">390.</a> Imperium orbis terrarum erat magnum +certarminis præmium, in medio quasi positum, h.e. id, de quo certabatur; +cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not17_335">ad +v. 335 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_391" id = "not17_391" href = "#line17_391">391.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_324">IV, +324 sqq.</a> +—<i>Agenoreus ductor</i>, Hannibal; vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_15">ad I, 15</a>. +—<a name = "not17_392" id = "not17_392" href = +"#line17_392">392.</a> Proprie ipse elevabat caput galea tectum, +vel cristæ in capite alte eminebant, quo terror incutiebatur hostibus; +cf. inf. <a class = "crossref" href = "#line17_525">v. 525</a>, et +sup. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_295">ad VII, +295</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXIII.html#not13_143">XIII, +143</a>. +—<i>penna nutante</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_460">ad I, 460</a>, <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_501">501</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_352">IV, 353</a>. +—<a class = "missing" name = "not17_393" id = "not17_393" href = +"#line17_393" title = "numerus deest">393.</a> <i>Crista +rubens</i>, ut sup. <a class = "crossref" href = +"#line17_279">v. 279</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">395</span> +<p><a name = "line17_395" id = "line17_395"> </a> +At contra ardenti radiabat Scipio cocco,</p> +<p><a name = "line17_396" id = "line17_396"> </a> +Terribilem ostentans clipeum, quo patris et una</p> +<p><a name = "line17_397" id = "line17_397"> </a> +Cælarat patrui spirantes prælia dira</p> +<p><a name = "line17_398" id = "line17_398"> </a> +Effigies: flammam ingentem frons alta vomebat.</p> +<p><a name = "line17_399" id = "line17_399"> </a> +Sub tanta cunctis vi telorumque <a href = +"#var17_399">virorumque</a>,</p> +<span class = "pagenum">376</span> +<span class = "linenum">400</span> +<p><a name = "line17_400" id = "line17_400"> </a> +In ducibus stabat spes et victoria solis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_395" id = "not17_395" href = "#line17_395">395.</a> +<i>ardenti cocco</i>, sago, seu paludamento; confer inf. <a class = +"crossref" href = "#line17_526">v. 526, 527</a>, et sup. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_268">ad IV, 268</a>; Drakenb. monet, +Hannibalem in <i>ostro</i>, Scipionem in <i>cocco</i> fingi; nam +purpuram genus esse, ejusque species tum ἀλιπόρφυρον, seu <i>ostrum</i>, +ex ostreo seu sanie muricis, tum κόκκινον seu <i>coccum</i>, ex grano +ilicis humilis; de quo vid. Scalig. Epist. XI, et Salmas. ad Solin. +p. 190 seq. +—<a name = "not17_397" id = "not17_397" href = +"#line17_397">397.</a> <i>Cælarat</i>, cælandas curaverat; vid. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_407">ad I, 407</a>. +—<i>spirantes prælia</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_240">ad III, 240</a>. +—<a name = "not17_398" id = "not17_398" href = +"#line17_398">398.</a> <i>flammam frons alta</i>, h.e. galea, qua +frons tecta erat, <i>vomebat</i>, ut apud Virg. Æn. VIII, 620, ubi vid. +Heyne; conf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_449">ad IX, 449</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookX.html#not10_107">X, 107</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_399" id = "not17_399" href = "#line17_399">399.</a> +<i>Sub tanta vi telorumque virorumque</i>, in tanta +<span class = "pagenum notes">376</span> +multitudine militum, vel, etsi tanta eorum copia erat, tamen +<i>cunctis</i>, etc. +—<a class = "missing" name = "not17_400" id = "not17_400" href = +"#line17_400" title = "numerus deest">400.</a> <i>stabat</i>, vid. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_173">ad III, +173</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_401" id = "line17_401"> </a> +Quin etiam, <a href = "#var17_401">favor ut subigit plerosque</a> +metusve,</p> +<p><a name = "line17_402" id = "line17_402"> </a> +Scipio si Libycis esset generatus in oris,</p> +<p><a name = "line17_403" id = "line17_403"> </a> +Sceptra ad Agenoreos <a href = "#var17_403">credunt</a> ventura +nepotes.</p> +<p><a name = "line17_404" id = "line17_404"> </a> +Hannibal Ausonia genitus si sede fuisset,</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p><a name = "line17_405" id = "line17_405"> </a> +Haud dubitant terras Itala in ditione futuras.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_401" id = "not17_401" href = "#line17_401">401... +405.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_730">IV, 730 +sq.</a> et <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_36">VII, 36, +37</a>. Non satis congruere videntur verba Liv. XXX, 32, ex quibus hæc +translata esse suspicatur Ernesti: «Anceps spes et metus miscebant +animos, contemplantibusque modo suam, modo hostium aciem, quum oculis +magis quam ratione pensarent vires, simul læta, simul tristia +obversabantur.»</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_406" id = "line17_406"> </a> +Contremuere auræ, rapido vibrantibus hastis</p> +<p><a name = "line17_407" id = "line17_407"> </a> +Turbine, et horrificam traxere per <a href = "#var17_407">æthera</a> +nubem.</p> +<p><a name = "line17_408" id = "line17_408"> </a> +Inde ensis, propiorque acies, et comminus ora</p> +<p><a name = "line17_409" id = "line17_409"> </a> +Admota, ac dira flagrantia lumina flamma.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p><a name = "line17_410" id = "line17_410"> </a> +Sternitur in medium contemtrix turba pericli,</p> +<p><a name = "line17_411" id = "line17_411"> </a> +Quæ primis se præcipitem tulit obvia telis,</p> +<p><a name = "line17_412" id = "line17_412"> </a> +Gentilemque <a href = "#var17_412">bibit</a> tellus invisa cruorem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_406" id = "not17_406" href = "#line17_406">406.</a> +<i>Contremuere</i>, resonarunt, <i>auræ</i>, strepitu armorum +armatorumque. +—<i>vibrantibus hastis</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_539">I, 539</a>, ubi vid. not. +—<a name = "not17_407" id = "not17_407" href = +"#line17_407">407.</a> <i>Turbine, inpetu</i>, vid. Ind. +—<i>nubem</i> pulveris.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_408" id = "not17_408" href = "#line17_408">408.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#var9_314">ad IX, 314, in +Var. Lect.</a> +—<a name = "not17_409" id = "not17_409" href = +"#line17_409">409.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_275">V, 275</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_106">X, 106</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_412" id = "not17_412" href = "#line17_412">412.</a> +<i>tellus bibit cruorem</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_268">X, 268</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_216">XVI, 216</a>. +—<i>Gentilem</i>, Pœnorum, in terra patria pereuntium. +—<i>tellus invisa</i>, et Romanis, et Diis, quia tam sæpe +fœdifraga; Lefeb. Ita certe exponere præstiterit, quam cum Dausq. +<i>terra</i> diu <i>invisa</i>, non visa Afris, quippe qui diu abfuerint +domo.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_413" id = "line17_413"> </a> +Fervidus ingenii Masinissa, et fervidus ævi,</p> +<p><a name = "line17_414" id = "line17_414"> </a> +In primas <a href = "#var17_414">Macetum</a> turmas inmania membra</p> +<span class = "pagenum">377</span> +<span class = "linenum">415</span> +<p><a name = "line17_415" id = "line17_415"> </a> +Infert, et jaculo circumvolat alite <a href = +"#var17_415">campum</a>.</p> +<p><a name = "line17_416" id = "line17_416"> </a> +Cærulus haud aliter, quum dimicat, incola Thules</p> +<p><a name = "line17_417" id = "line17_417"> </a> +Agmina falcifero circumvenit arta <a href = "#var17_417">covino</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_413" id = "not17_413" href = "#line17_413">413 seq.</a> +In ordine pugnæ consertæ arbitrium suum poeta sequitur; Ern. +—<a name = "not17_414" id = "not17_414" href = +"#line17_414">414.</a> Macedonum legionem in secunda Pœnorum acie +fuisse, docet +<span class = "pagenum notes">377</span> +Liv. XXX, 33. <i>Macetum</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#not13_878">ad XIII, 878</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_416" id = "not17_416" href = "#line17_416">416.</a> +<i>incola Thules</i>, Britannis: nam Thulen veteres in Britannicis +insulis referebant; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_597">ad III, 597</a>. +—<i>Cærulus</i>, non quia cærulei maris incola est, ut Marsus +putabat, sed quia Britanni fuco cæruleo se tingebant; Drak. coll. Cæs. +B. G. V, 14 (<i>Omnes se Britanni vitro</i> (al. +<i>glasto</i>) <i>inficiunt, quod cæruleum efficit colorem</i>) Martial. +XI, 54; Propert. II, <span class = "smallcaps">xiv</span>, 25... 30 al. +II, <span class = "smallcaps">xviii</span>, 23... 26, et 31, 32 (ubi +vid. Broukh.) Pontan. in Auctar. Glossar. prisco-Gall. voce +<i>Glassus</i>, et Salm. ad Solin. p. 180. Vir doctus in Misc. +Obss. Vol. V, T. I, pag. 125, suspicabatur coll. Plin. XXVIII, 51, +de sapone Belgico ad capillos rutilandos adhibito cogitandum esse, non +de vitro vel glasto, quo corpus infectum sit, ut horridior ejus +adspectus esset in pugna; conf. Barth. ad Prop. II, 18, 23 et 31, ubi +etiam monet, <i>cæruleum</i> colorem late patere. +—<a class = "missing" name = "not17_417" id = "not17_417" href = +"#line17_417" title = "numerus deest">417.</a> <i>covinus</i> +currus, cujus axes <i>falcati</i> erant, proprius Belgarum, a quibus +adcepere Britanni, ab illis oriundi; conf. quos Dausq. et Drak. jam +laudarunt, Mel. III, 6, Tac. vit. Agric. c. 35 (ubi vid. Ernest.); +Martial. XII, 24; Lucan. I, 426; Pontan. l.l. hac voce, du Cange +Gloss. med. Latin. et inpr. Scheffer. de re vehic. II, 22.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_418" id = "line17_418"> </a> +Graia phalanx patrio densarat more catervas,</p> +<p><a name = "line17_419" id = "line17_419"> </a> +<a href = "#var17_419">Intentisque adstat nulli</a> penetrabilis +hastis.</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p><a name = "line17_420" id = "line17_420"> </a> +Inmemor has <a href = "#var17_420">pacti</a> post fœdus in arma +Philippus</p> +<span class = "pagenum">378</span> +<p><a name = "line17_421" id = "line17_421"> </a> +Miserat, et quassam refovebat Agenoris urbem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_418" id = "not17_418" href = "#line17_418">418.</a> +<i>Graia</i>, Macedonica. De <i>phalange densata</i> Macedonum et +sarissis vel prælongis <i>hastis intentis</i>, h.e. protentis, valli +instar objectis; vid. Liv. XXXI, 39; XXXII, 17, XXXIII, 8; XLIV, +41; Curt. III, 2, et Polyb. II, 66; XII, 20 sq. et inpr. +XVIII, 9, 12... 15. +—<a name = "not17_419" id = "not17_419" href = +"#line17_419">419.</a> <i>Intentis</i>, ut ap. Virgil. Æn. XI, 606. +—<i>hastas protendunt</i>, et ap. Hom. Iliad. ε, 300; πρόσθε δόρυ +ἔσχον, Lefeb. Conf. Var. Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_420" id = "not17_420" href = "#line17_420">420 sq.</a> +Philippus XV anno belli Punici pacem cum Romanis fecerat +<span class = "pagenum notes">378</span> +(Liv. XXIX, 12 seq.); et post illud fœdus vel nova auxilia submiserat +Hannibali, vel vetera non revocaverat; Cell. Conf. sup. <a class = +"crossref" href = "bookXV.html#line15_286">XV, 286 sqq.</a> +—<a href = "#line17_420">420.</a> <i>has</i>, catervas. +—<a name = "not17_421" id = "not17_421" href = +"#line17_421">421.</a> <i>Agenoris urbem</i>, Carthaginem, vid. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_15">ad I, 15</a>. +—<i>quassam</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_250">VIII, 250</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_36">XIII, 36</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_7">XV, 7</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_422" id = "line17_422"> </a> +Rarescit multo <a href = "#var17_422">laxatus vulnere</a> miles,</p> +<p><a name = "line17_423" id = "line17_423"> </a> +Atque aperit patulas prostrato corpore late</p> +<p><a name = "line17_424" id = "line17_424"> </a> +Inter tela vias; inrumpit <a href = "#var17_424">mole ruinæ</a></p> +<span class = "linenum">425</span> +<p><a name = "line17_425" id = "line17_425"> </a> +Ausonius globus, et perjuria Graia resignat.</p> +<p><a name = "line17_426" id = "line17_426"> </a> +Archemorum <a href = "#var17_426">Rullus</a>, Teucrum Norbanus, et +ambo</p> +<p><a name = "line17_427" id = "line17_427"> </a> +Mantua <a href = "#var17_427">labenti genitrix dimiserat ævo</a>.</p> +<p><a name = "line17_428" id = "line17_428"> </a> +Obtruncat Samium bellacis dextra Caleni.</p> +<p><a name = "line17_429" id = "line17_429"> </a> +At Clytium Selius, Pellæum et vana tumentem</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p><a name = "line17_430" id = "line17_430"> </a> +Ad nomen patriæ Clytium; sed gloria Pellæ</p> +<p><a name = "line17_431" id = "line17_431"> </a> +Haud valuit misero defendere Daunia tela.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_422" id = "not17_422" href = "#line17_422">422 seq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_381">V, 381 +sq.</a> ibique not. +—<i>miles</i>, Macedones eorumque phalanx. +—<a name = "not17_424" id = "not17_424" href = +"#line17_424">424.</a> <i>mole ruinæ</i>, ceu ruina jugentis molis +et ponderis; Ern. Cf. IX, 504. +—<a name = "not17_425" id = "not17_425" href = +"#line17_425">425.</a> <i>perjuria Graia</i>, Macedonas perjuros, +fœdifragos. +—<i>resignat</i>, solvit, rumpit, laxat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_426" id = "not17_426" href = "#line17_426">426</a> +<a name = "not17_427" id = "not17_427" href = "#line17_426">sq.</a> +<i>ambo labenti ævo</i>, Romani senes, quod virtutem auget et inpetum +arguit, nec a ratione poetica alienum est, quum passim, ut <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_745">IV, 745</a> et <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_310">X, 310</a>, <i>labi</i> +dicantur, quæ ad finem vergunt vel pereunt; Ern. Ad senectutem jam +retulit Marsus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_429" id = "not17_429" href = "#line17_429">429.</a> +<i>Pellæum</i>, a Pella oriundum, oppido natalibus Alexandri celebri, +unde <i>vana tumentem</i>, superbientem illa patria sua; Ern. Confer +<a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad I, 306, in Var. +Lect.</a> et <a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_381">ad XI, +381</a>. +—<a name = "not17_431" id = "not17_431" href = +"#line17_431">431.</a> <i>defendere</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#not5_490">ad V, 490</a>. +—<i>Daunia</i>, Romana, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_291">ad I, 291</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_432" id = "line17_432"> </a> +Sævior his <a href = "#var17_432">Latios vastabat</a> Bruttia signa</p> +<p><a name = "line17_433" id = "line17_433"> </a> +Lælius increpitans: «Adeone Œnotria tellus</p> +<span class = "pagenum">379</span> +<p><a name = "line17_434" id = "line17_434"> </a> +Detestanda fuit, quam per maria aspera, perque</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p><a name = "line17_435" id = "line17_435"> </a> +Insanos Tyrio fugeretis remige fluctus?</p> +<p><a name = "line17_436" id = "line17_436"> </a> +Sed fugisse satis fuerit. Latione cruore</p> +<p><a name = "line17_437" id = "line17_437"> </a> +Insuper externas petitis perfundere terras?»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_432" id = "not17_432" href = "#line17_432">432 seq.</a> +«Hannibal in secunda acie et subsidiariam aciem Italicorum militum +(Bruttii plerique erant, vi ac necessitate plures, quam sua voluntate, +decedentem ex Italia sequuti) instruxit;» Liv. XXX, 33. Hos +<i>Latios</i>, Italos (vid. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#var12_412">ad XII, 412, in V.L.</a>), qui per +adposit. etiam <i>Bruttia signa</i> vocantur, Lælius increpat fugatque. +Cf. Appian. de reb. Pun. e. 44, et Polyb. +<span class = "pagenum notes">379</span> +XV, 12, qui tamen hos solos in lævo Pœnorum cornu stationem servasse, et +Numidas fugisse, tradunt. +—<i>Sævior his</i>, quia in populares, etsi perfidos, sæviebat. +—<a class = "missing" name = "not17_433" id = "not17_433" href = +"#line17_433" title = "numerus deest">433.</a> <i>Œnotria +tellus</i>; vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_2">ad +I, 2</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_46">VIII, 46</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_436" id = "not17_436" href = "#line17_436">436 seq.</a> +Fuga vestra jam satis est turpis: at multo fœdius minusque condonandum, +quod nunc paratis nos, populares vestros, in Africa cædere, Latino +sanguine terram exterriam inbuere.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_438" id = "line17_438"> </a> +<a href = "#var17_438">Hæc</a> dicens Silarum, meditantem in prælia, +telo</p> +<p><a name = "line17_439" id = "line17_439"> </a> +Prævenit: hasta volans imo sub gutture sedit,</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p><a name = "line17_440" id = "line17_440"> </a> +Et vitæ vocisque vias simul incita clausit.</p> +<p><a name = "line17_441" id = "line17_441"> </a> +Virgilio Caudinus, acerbo <a href = "#var17_441">Sarris</a> Amano</p> +<p><a name = "line17_442" id = "line17_442"> </a> +Sternitur: adcendunt iras vultusque virorum,</p> +<p><a name = "line17_443" id = "line17_443"> </a> +Armorumque habitus noti, et vox <a href = "#var17_443">consona</a> +linguæ.</p> +<p><a name = "line17_444" id = "line17_444"> </a> +Quos ubi <a href = "#var17_444">nudantes</a> conspexit Hamilcare +cretus</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p><a name = "line17_445" id = "line17_445"> </a> +Terga fuga, «state, ac nostram ne prodite gentem,»</p> +<p><a name = "line17_446" id = "line17_446"> </a> +Vociferans subit, et convertit prælia dextra.</p> +<p><a name = "line17_447" id = "line17_447"> </a> +Qualis in æstiferis Garamantum feta veneno</p> +<p><a name = "line17_448" id = "line17_448"> </a> +Adtollit campis ferventi pastus arena</p> +<p><a name = "line17_449" id = "line17_449"> </a> +Colla <a href = "#var17_449">Parætonius</a> serpens, lateque per +auras</p> +<span class = "pagenum">380</span> +<span class = "linenum">450</span> +<p><a name = "line17_450" id = "line17_450"> </a> +Undantem torquet perfundens nubila tabem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_438" id = "not17_438" href = "#line17_438">438.</a> +<i>meditantem in prælia</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#var5_315">ad V, 315, in Var. Lect.</a> +—<i>telo prævenit</i>, ut <i>hasta occupat</i>, <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_237">V, 237</a>, ubi vid. not. +—<a name = "not17_439" id = "not17_439" href = +"#line17_439">439 sq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_171">IV, 171</a> +sq. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_569">IX, 569</a>; +Virg. Æn. X, 346 sq. +—<i>sedit</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_540">ad I, 540</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_442" id = "not17_442" href = "#line17_442">442.</a> +<i>virorum</i>, Bruttiorum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_444" id = "not17_444" href = "#line17_444">444.</a> +Conf. Appian. rer. Pun. cap. 44. +—<i>cretus</i>, natus, ut passim ap. poetas, de quo vid. Schræderi +Observat. p. 70, 71. +—<a name = "not17_445" id = "not17_445" href = +"#line17_445">445.</a> <i>ne prodite</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_247">ad II, 247</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_447" id = "not17_447" href = "#line17_447">447 seq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_6">XII, 6 +sqq.</a> Ibi tamen multo aptior est comparatio quam h.l. ubi vix videas +quo referri possit, nisi forte, quæ et Marsi sententia fuit, ad furorem +inpetumque Hannibalis pugnam instaurantis. +—<a name = "not17_449" id = "not17_449" href = +"#line17_449">449.</a> <i>Parætonius</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_225">ad III, 225</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_451" id = "line17_451"> </a> +Continuo infesta portantem cuspide vulnus</p> +<p><a name = "line17_452" id = "line17_452"> </a> +<a href = "#var17_452">Inpedit</a> antevolans Herium; cui nobile +nomen</p> +<p><a name = "line17_453" id = "line17_453"> </a> +Marrucina domus, clarumque Teate ferebat.</p> +<p><a name = "line17_454" id = "line17_454"> </a> +Atque <a href = "#var17_454">illi magnum nitenti</a>, et laudibus +hostis</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p><a name = "line17_455" id = "line17_455"> </a> +Adrecto, capuli ad finem manus ilia <a href = +"#var17_455">fodit,</a></p> +<p><a name = "line17_456" id = "line17_456"> </a> +Quærebatque miser morienti lumine fratrem,</p> +<p><a name = "line17_457" id = "line17_457"> </a> +Quum juvenis subit, et, leto stimulatus acerbo,</p> +<p><a name = "line17_458" id = "line17_458"> </a> +<a href = "#var17_458">Pleminius</a> sævum mucronem ante ora +coruscat,</p> +<p><a name = "line17_459" id = "line17_459"> </a> +Ac fratrem magno minitans clamore reposcit.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">380</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_452" id = "not17_452" href = "#line17_452">452.</a> +<i>Inpedit Herium</i>, conatum Herii, vulnus infligere parantis. +—<a name = "not17_453" id = "not17_453" href = +"#line17_453">453.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_519">ad VIII, 519 seq.</a> +—<i>num</i> facinus <i>nitenti</i>, Hannibalis cædem molienti vel +paranti, et hinc omnes conligenti vires.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_455" id = "not17_455" href = "#line17_455">455.</a> +<i>Adrecto</i>, incitato, <i>laudibus hostis</i>, spe gloriæ, ex cæde +tanti hostis redundaturæ; cf. Var. Lect. +—<a name = "not17_456" id = "not17_456" href = +"#line17_456">456 sq.</a> +Vix in toto carmine una pugna narratur, cui non fratres, gemini, +tergemini etiam, intersint: nempe ita ornatus epici augentur, et h.l. +sine fratrum mentione sarcasmorum occasio non fuisset; Ern. +—<i>Quærebat</i>, circumspiciebat <i>Pleminium fratrem</i>, +cupiens et exspectans ejus vindictam. +—<a name = "not17_458" id = "not17_458" href = +"#line17_458">458.</a> <i>ante ora</i> Hannibalis. +—<i>coruscat</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_434">ad I, 434</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">460</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_460" id = "line17_460"> </a> +Huic proles Barcæ: «Germanum reddere <a href = "#var17_460">vero</a></p> +<span class = "pagenum">381</span> +<p><a name = "line17_461" id = "line17_461"> </a> +Si placet, haud renuo: maneant modo fœdera <a href = +"#var17_461">nostra</a>,</p> +<p><a name = "line17_462" id = "line17_462"> </a> +<a href = "#var17_461">Hasdrubalem revocare umbris</a>: egone aspera +ponam</p> +<p><a name = "line17_463" id = "line17_463"> </a> +Unquam in Romanos odia? aut mansuescere <a href = +"#var17_463">corda</a></p> +<p><a name = "line17_464" id = "line17_464"> </a> +Nostra sinam? parcamque viro, quem terra crearit</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p><a name = "line17_465" id = "line17_465"> </a> +Itala? <a href = "#var17_465">tum manes inimicos æde repellat</a></p> +<p><a name = "line17_466" id = "line17_466"> </a> +Æterna, socioque abigat me frater Averno.»</p> +<p><a name = "line17_467" id = "line17_467"> </a> +Sic ait, et clipei propulsum pondere toto,</p> +<p><a name = "line17_468" id = "line17_468"> </a> +Lubrica qua tellus lapsantis sanguine fratris</p> +<p><a name = "line17_469" id = "line17_469"> </a> +Fallebat nisus, prosternit, et occupat ense.</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p><a name = "line17_470" id = "line17_470"> </a> +Extendit labens palmas, Heriumque jacentem</p> +<p><a name = "line17_471" id = "line17_471"> </a> +Amplexus, juncta lenivit morte <a href = "#var17_471">dolorem</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_460" id = "not17_460" href = "#line17_460">460 sq.</a> +<i>proles Barcæ</i>, Hannibal; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_72">ad I, 72</a>. Quod si tu Hasdrubalem +<span class = "pagenum notes">381</span> +in Italia cæsum mihi revocaveris, ego tibi reducam Herium: hoc sit fœdus +de restituendis fratribus; Cell. +—<a name = "not17_465" id = "not17_465" href = +"#line17_465">465.</a> Var. Lect. +—<a name = "not17_466" id = "not17_466" href = +"#line17_466">466.</a> <i>socio Averno</i>, ab inferis vel campis +Elysiis, ubi sociati seu juncti, h.e. una olim erimus, <i>me abigat</i>, +societatem meam ac consuetudinem in locis inferis fugiat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_469" id = "not17_469" href = "#line17_469">469.</a> +<i>Fallebat nisus</i>, inpediebat et minuebat vim standi pugnandique; +conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_554">I, 554</a>. +—<i>occupat ense</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_237">ad V, 237</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_471" id = "not17_471" href = "#line17_471">471.</a> +Drak. comparavit sup. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_408">IX, 408 sq.</a> Virg. Æn. IX, 445; Stat. Theb. +II, 642 seq. Ovid. Met. V, 71 sq. Eurip. Suppl. 106 sq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_472" id = "line17_472"> </a> +Tum Libys invadit mixtæ certamina turbæ,</p> +<span class = "pagenum">382</span> +<p><a name = "line17_473" id = "line17_473"> </a> +Convertitque ruens per longum hostilia terga:</p> +<p><a name = "line17_474" id = "line17_474"> </a> +Ut quum fulminibus permixta tonitrua mundum</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p><a name = "line17_475" id = "line17_475"> </a> +Terrificant, summique labat domus alta parentis,</p> +<p><a name = "line17_476" id = "line17_476"> </a> +Omne hominum in terris trepidat genus; ipsaque <a href = "#var17_476">ob +ora</a></p> +<p><a name = "line17_477" id = "line17_477"> </a> +Lux atrox micat, et præsens adstare viritim</p> +<p><a name = "line17_478" id = "line17_478"> </a> +Creditur intento perculsis Jupiter igne.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_472" id = "not17_472" href = "#line17_472">472 seq.</a> +Hannibalem terga hostium vertisse, nullibi Livius quidem diserte +adnotavit; sed ubique +<span class = "pagenum notes">382</span> +Pœni pedes referunt: unde suspectum Silium habeo, ne illam scenam ideo +finxerit, ut sequenti comparationi, quam apto ornatu et satis magnifice +extulit, locus esse posset; Ern. Enimvero Liviana hujus prælii +descriptio brevior est, quam aliorum historicorum, et Appianus de reb. +Pun. cap. 44; diserte memorat, Hannibalem primum restituisse lævum +cornu, a Lælio et Masinissa fusum, (ut Silius sup. <a class = "crossref" +href = "#line17_444">v. 444</a>) deinde cum Liguribus, Gallis, +Pœnis Afrisque in Romanos inpetum fecisse, ita ut diu anceps pugna +fuerit; cf. et c. 45. +—<a name = "not17_474" id = "not17_474" href = +"#line17_474">474.</a> <i>mundum</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_611">ad III, 611</a>. +—<a name = "not17_475" id = "not17_475" href = +"#line17_475">475.</a> <i>labat</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_392">ad II, 392</a>. +—<i>summi parentis</i>, Jovis, <i>domus alta</i>, Ὀλύμπιον δῶμα, +Διὸς χαλκοβατὲς δῶ. Iliad. α, 426. +—<a name = "not17_477" id = "not17_477" href = +"#line17_477">477.</a> <i>viritim</i>, singulis hominibus, non, ut +Lefeb. exponit Gall. <i>en personne</i>. +—<a name = "not17_478" id = "not17_478" href = +"#line17_478">478.</a> <i>intento igne</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_114">II, 114</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_88">XI, 88</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_479" id = "line17_479"> </a> +Parte alia, ceu sola forent discrimina campo,</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p><a name = "line17_480" id = "line17_480"> </a> +Qua miscebat agens truculentus Scipio Martem,</p> +<p><a name = "line17_481" id = "line17_481"> </a> +Aspera pugna novas varia sub imagine leti</p> +<p><a name = "line17_482" id = "line17_482"> </a> +Dat formas. Hic ense jacet prostratus adacto;</p> +<p><a name = "line17_483" id = "line17_483"> </a> +<a href = "#var17_483">Hic saxo</a> perfracta gemit lacrimabilis +ossa;</p> +<p><a name = "line17_484" id = "line17_484"> </a> +<a href = "#var17_484">Ast hos</a> (turpe) pavor fusos projecit in +ora;</p> +<span class = "pagenum">383</span> +<span class = "linenum">485</span> +<p><a name = "line17_485" id = "line17_485"> </a> +Horum adversa dedit Gradivo pectora virtus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_479" id = "not17_479" href = "#line17_479">479... +502.</a> +Silius variavit exornavitque verba Livii XXX, v. 34, extr. Conf. +Polyb. XV, 12 sq. Ea parte campi, qua Scipio pugnabat, <i>pugna novas +dat leti formas</i>, novum spectaculum, et ab illo, quod equitatus in +cornibus dederat, diversum, scilicet <i>stragem</i> (<a class = +"crossref" href = "#line17_486">v. 486</a>) mercenariorum militum; +Lenz. +—<a href = "#line17_479">479... 482.</a> +«Novum de integro prælium ortum est, etc.» Liv. l.c. Verba <i>ceu sola +forent discrimina campo</i>, etc. Scipionis virtutem et inpetum +exaggerant, qui nunc demum pericula et extremam perniciem hostibus +adferebat; Ern. +—<a class = "missing" name = "not17_480" id = "not17_480" href = +"#line17_480" title = "numerus deest">480.</a> <i>miscebat +Martem</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_69">ad +I, 69</a>; <i>miscebat agens Martem</i>, ut <i>miscet agens +turbam</i> ap. Virg. Æn. I, 191, ubi vid. Heyne. +—<a name = "not17_481" id = "not17_481" href = +"#line17_481">481</a> <a name = "not17_482" id = "not17_482" href = +"#line17_481">seq.</a> +<i>novas leti formas</i>, ut <i>mille leti facies</i>, <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_591">IV, 591</a> (ubi vid. not.), +et <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_437">IV, 437</a>. +—<a name = "not17_483" id = "not17_483" href = +"#line17_483">483.</a> <i>saxo</i>, more heroum jacto (vid. +<a class = "crossref" href = "bookIX.html#not9_395">ad IX, 395</a>), vel e +funda emisso a Balearibus, quorum copias Hannibal habebat; Ern. +—<a name = "not17_484" id = "not17_484" href = +"#line17_484">484 seq.</a> +Feracissima sententiarum +<span class = "pagenum notes">383</span> +brevitate designantur, qui turpi formidine fugientes cæduntur, quique +vulnera in pectore adcipiunt; Ern. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_594">ad V, 594</a>. Turpissimum erat facie prona +cadere; Lefeb.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_486" id = "line17_486"> </a> +Ipse super strages ductor Rhœteius instat;</p> +<p><a name = "line17_487" id = "line17_487"> </a> +Qualis apud gelidum currus quatit altior Hebrum,</p> +<p><a name = "line17_488" id = "line17_488"> </a> +Et Geticas solvit ferventi sanguine Mavors</p> +<p><a name = "line17_489" id = "line17_489"> </a> +Lætus cæde nives, glaciemque Aquilonibus <a href = +"#var17_489">actam</a></p> +<span class = "linenum">490</span> +<p><a name = "line17_490" id = "line17_490"> </a> +Perrumpit stridens sub pondere belliger axis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_486" id = "not17_486" href = "#line17_486">486.</a> +<i>ductor Rhœteius</i>, Romanus, Scipio, vid. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_115">ad I, 115</a>. +—<a name = "not17_487" id = "not17_487" href = +"#line17_487">487</a> <a name = "not17_488" id = "not17_488" href = +"#line17_488">seq.</a> +Conf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_433">I, 433 seq.</a> et <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#line4_430">IV, 430 sq.</a> ibique nott. +—<i>Hebrum</i> et <i>Geticas nives</i> refer ad Thraciam, propriam +Martis sedem; conf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_475">ad XI, 475 seq.</a> +—<a name = "not17_489" id = "not17_489" href = +"#line17_489">489.</a> <i>Lætus cæde</i>, ut ap. Horat. Od. IV, +<span class = "smallcaps">xiv</span>, 51, et ej. Sat. II, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 223. +—<i>actam</i>, coactam, constrictam, concretam. +—<a name = "not17_490" id = "not17_490" href = +"#line17_490">490.</a> <i>sub pondere stridens axis</i>, currus; +confer <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_300">IX, 300</a>, +et <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_442">ad IV, +442 seq.</a></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_491" id = "line17_491"> </a> +Jamque ardore truci lustrans fortissima quæque</p> +<p><a name = "line17_492" id = "line17_492"> </a> +Nomina obit ferro: claris spectata per orbem</p> +<p><a name = "line17_493" id = "line17_493"> </a> +Stragibus obcumbit late inter tela juventus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_491" id = "not17_491" href = "#line17_491">491... +502.</a> +«Novum de integro prælium ortum est: quippe ad veros hostes perventum +erat, et armorum genere, et usu militiæ, et fama rerum gestarum (quas +poeta singulatim recenset), et magnitudine, vel spei, vel periculi +pares: sed et numero Romanus superior erat et animo;» Liv. XXX, 34, +extr. +—<i>lustrans</i>, Scipio. +—<a name = "not17_492" id = "not17_492" href = +"#line17_492">492.</a> <i>Nomina</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_729">ad IV, 729</a>. +—<i>obit</i>, adgreditur, invadit, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_342">IV, 342</a>. Cf. Polyb. XV, 14. +—<a name = "not17_493" id = "not17_493" href = +"#line17_493">493.</a> <i>juventus</i> non apte dicuntur Pœni, qui +in Italia jam tot annos stipendia meruerant; Lenz.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_494" id = "line17_494"> </a> +Qui muros rapuere tuos, miserasque nefandi</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p><a name = "line17_495" id = "line17_495"> </a> +Principium belli fecere, Sagunte, ruinas;</p> +<p><a name = "line17_496" id = "line17_496"> </a> +<a href = "#var17_496">Qui sacros</a>, Trasymene, lacus, Phaethontia +quique</p> +<p><a name = "line17_497" id = "line17_497"> </a> +<a href = "#var17_497">Polluerant</a> tabo stagna; ac fiducia tanta</p> +<p><a name = "line17_498" id = "line17_498"> </a> +Quos tulit, ut Superum regi soliumque domosque</p> +<span class = "pagenum">384</span> +<p><a name = "line17_499" id = "line17_499"> </a> +Irent direptum, <a href = "#var17_499">mactantur</a> comminus uno</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p><a name = "line17_500" id = "line17_500"> </a> +Exitio; redduntque animas, temerata ferebant</p> +<p><a name = "line17_501" id = "line17_501"> </a> +Qui secreta Deum, et primo <a href = "#var17_501">reserasse</a> +negatas</p> +<p><a name = "line17_502" id = "line17_502"> </a> +Gressibus humanis Alpes: formidinis hujus</p> +<p><a name = "line17_503" id = "line17_503"> </a> +Plena acies propere retro exanimata ruebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_495" id = "not17_495" href = "#line17_495">495.</a> +<i>Principium belli</i>, vid. sup. <a class = "crossref" href = +"#not17_329">ad v. 329</a>. +—<a name = "not17_496" id = "not17_496" href = +"#line17_496">496 seq.</a> +<i>sacros lacus</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#not12_215">ad XII, 215</a>. Nympha Trasymeni lacus Agylla +sup. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_17">V, 17</a>. +—<i>Phaethontia stagna</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_149">ad VII, 149</a>. +—<a name = "not17_498" id = "not17_498" href = +"#line17_498">498 sq.</a> <i>tulit</i>, extulit... <i>domus</i>, +templum Jovis Capitolini, <i>solium</i>, in quo Jovis statua erat +collocata; vers. 500, <i>qui ferebant</i>, +<span class = "pagenum notes">384</span> +differebant, spargebant in vulgus famam de Alpibus summis, parte cæli et +sedibus Cælicolarum (<i>secreta</i>, sacra, arcana deorum), quas +gressibus suis profanarint: <i>Formidinis hujus plena acies</i>, hæc +facinora ab ipsis commissa, Saguntum dirutum, inquinati fluvii, tentata +Jovis Capitol. sedes, Alpes profanatæ, formidinem quamdam et vindictæ +divinæ metum ipsis insinuabant: Lenz. +—<i>solium domusque</i> Jovis, Capitolium, δεινῶς pro ipsa Roma, +ut et passim <i>Tarpeia saxa</i>, <i>arces</i>, <i>rupes</i>, +<i>scopuli</i>, vid. Ind. +—<a name = "not17_500" id = "not17_500" href = +"#line17_500">500... 502.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_496">ad III, +496... 499</a>. +—<i>temerata</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_11">ad I, 11</a>; <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_472">II, 472</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_499">III, 499</a>. +—<a name = "not17_501" id = "not17_501" href = +"#line17_501">501.</a> Similia passim obvia. +—<i>reserasse</i> viam per Alpes, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_196">IV, 196</a>. +—<a name = "not17_502" id = "not17_502" href = +"#line17_502">502.</a> Recte Ernesti: «<i>formidinis hujus</i>, +cujus? num Scipionis, e <a class = "crossref" href = +"#line17_491">v. 491</a>? an <i>hujus</i>, quam cædum adspectus +præbebat, e <a class = "crossref" href = "#line17_493">v. 493</a>? +Alterutrum profecto cogitavit poeta; at languidius (certe obscurius) +cogitata expressit.»</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_504" id = "line17_504"> </a> +Haud secus, ac tectis urbis Vulcania pestis</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p><a name = "line17_505" id = "line17_505"> </a> +Quum sese <a href = "#var17_505">infundit</a>, rapidusque incendia +flatus</p> +<p><a name = "line17_506" id = "line17_506"> </a> +Ventilat, et volucres spargit per <a href = "#var17_506">culmina</a> +flammas:</p> +<p><a name = "line17_507" id = "line17_507"> </a> +Adtonitum <a href = "#var17_507">erumpit</a> subita formidine +vulgus,</p> +<p><a name = "line17_508" id = "line17_508"> </a> +Lateque ut capta passim trepidatur in urbe.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_504" id = "not17_504" href = "#line17_504">504 sq.</a> +Formido illa illustratur hac comparatione, de qua vid. sup. <a class = +"crossref" href = "#not17_91">ad v. 91 sq.</a> +—<a name = "not17_506" id = "not17_506" href = +"#line17_506">506.</a> <i>Ventilat</i>, vid. Gothofr. ad l. 5, Cod. +Theodos. de malef. et Mathem. Drak.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_509" id = "line17_509"> </a> +Verum ubi cunctari tædet <a href = "#var17_509">dispersa</a> virorum</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p><a name = "line17_510" id = "line17_510"> </a> +Prælia sectantem, et leviori Marte teneri,</p> +<span class = "pagenum">385</span> +<p><a name = "line17_511" id = "line17_511"> </a> +Omnes in caussam belli auctoremque malorum</p> +<p><a name = "line17_512" id = "line17_512"> </a> +Vertere jam vires tandem placet. Hannibal unus</p> +<p><a name = "line17_513" id = "line17_513"> </a> +Dum restet, non, si muris Carthaginis ignis</p> +<p><a name = "line17_514" id = "line17_514"> </a> +Subdatur, cæsique cadant <a href = "#var17_514">exercitus omnis</a>,</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p><a name = "line17_515" id = "line17_515"> </a> +<a href = "#var17_515">Profectum Latio</a>: contra, si concidat +unus,</p> +<p><a name = "line17_516" id = "line17_516"> </a> +Nequidquam fore Agenoreis cuncta arma virosque.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_509" id = "not17_509" href = "#line17_509">509... +521.</a> +Scipio ipsum Hannibalem quærit, et ad certamen singulare provocat. +Livius etiam hujus certaminis nullam mentionem facit: Appianus autem +rer. Pun. c. 45 tradit, duces illos re vera invicem concurrisse, quo +citius decerneretur. Scipionem <i>tædet, dispersa prælia sectari</i>, +inmorari cædibus +<span class = "pagenum notes">385</span> +militum fugientium, in quo est magna at inutilis opera; Ern. Sed +<i>dispersa prælia sectari</i> dicitur, nisi me omnia fallunt, qui +variis locis pugnat, et modo in hos, modo in illos inpetum facit, +præcipue dux, qui passim inclinatam aciem restituit, vel hostes +repellit. Sic <i>spargere ferrum</i> ac <i>bella</i> sup. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_267">I, 267</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_277">IX, 277</a>, ubi vid. not. +Scipio nolebat amplius diversis locis, cum <i>leviori Marte</i>, h.e. +gregariis militibus virisque minus fortibus, sed cum ipso Hannibale +pugnare. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_265">IV, +265 sq.</a> +—<a name = "not17_515" id = "not17_515" href = +"#line17_515">515.</a> <i>non profectum esse Latio</i>, non +profuisse quidquam Romanis. +—<a name = "not17_516" id = "not17_516" href = +"#line17_516">516.</a> <i>Agenoreis</i>, Pœnis. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_15">ad I, 15</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_517" id = "line17_517"> </a> +Illum igitur lustrans circumfert lumina campo,</p> +<p><a name = "line17_518" id = "line17_518"> </a> +Rimaturque ducem: juvat in certamina summa</p> +<p><a name = "line17_519" id = "line17_519"> </a> +Ferre gradum, cuperetque viro concurrere, tota</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p><a name = "line17_520" id = "line17_520"> </a> +Spectante Ausonia; celsus clamore feroci</p> +<p><a name = "line17_521" id = "line17_521"> </a> +Provocat increpitans hostem, et nova prælia poscit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_517" id = "not17_517" href = "#line17_517">517.</a> +<i>lustrans</i>, lustrando quærens, ut <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_43">X, 43</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_787">XV, 787</a>; Drak. Cf. similis locus apud Nost. +<span class = "smallcaps">Fénélon</span>, <i>Aventures de Télémaque</i>, +lib. IX; <i>Combat d’Adraste et de Télémaque</i>. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not17_518" id = "not17_518" href = +"#line17_518">518.</a> <i>in certamina summa</i>, in ea loca, ubi +certamen quum maxime fervet; Lenz. Immo, in certamen summum, supremum et +gravissimum, sc. cum ipso Hannibale. +—<a name = "not17_520" id = "not17_520" href = +"#line17_520">520.</a> <i>celsus</i>, ut <a class = "crossref" href += "bookIX.html#line9_234">IX, 234</a>, et <i>ingens adparuit</i> apud +Virg. Æn. X, 579, ubi vid. Heyne ad v. 572. Scipio «celsus +corpore, vultuque ita læto, ut vicisse jam crederes:» Liv. XXX, 32 +extr.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_522" id = "line17_522"> </a> +Quas postquam audivit voces conterrita Juno,</p> +<span class = "pagenum">386</span> +<p><a name = "line17_523" id = "line17_523"> </a> +Ne Libyci ducis inpavidas ferrentur ad aures,</p> +<p><a name = "line17_524" id = "line17_524"> </a> +Effigiem informat Latiam, propereque coruscis</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p><a name = "line17_525" id = "line17_525"> </a> +Adtollit cristis: addit clipeumque jubasque</p> +<p><a name = "line17_526" id = "line17_526"> </a> +Romulei ducis, atque humeris inponit honorem</p> +<p><a name = "line17_527" id = "line17_527"> </a> +Fulgentis saguli: dat <a href = "#var17_527">gressum</a> habitusque +cientis</p> +<p><a name = "line17_528" id = "line17_528"> </a> +Prælia, et audaces <a href = "#var17_528">adicit</a> sine corpore +motus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_522" id = "not17_522" href = "#line17_522">522.</a> +Hannibal certamini singulari et vitæ periculo a Junone, cui hanc veniam +Jupiter sup. <a class = "crossref" href = "#line17_382">v. 382 +sq.</a> dederat, subducitur, et quidem simulacro Scipionis conflato, ut +eadem hujus deæ fraude Turnus ap. Virg. Æn. X, 633 sqq. quem locum +Silius etiam sup. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_83">X, 83 sq.</a> sed hic ad verbum fere +expressit. Cf. Heyne ad Virg. l.l. Loca Hom. Iliad. φ, 599 sq.; χ, 7 +sq.; et Virg. Æn. XII, 498 sq., a Drak. laudata, conferenda potius sunt +sup. <a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_83">X, 83 +sq.</a> Ceterum, si Appiano rer. Pun. cap. 45 et 46, fides habenda, +Hannibal +<span class = "pagenum notes">386</span> +et cum Scipione, et cum Masinissa in certamen singulare descendit. +—<a name = "not17_523" id = "not17_523" href = +"#line17_523">523.</a> Nam si Hannibal verba Scipionis ad singulare +certamen ipsum provocantis audivisset, non detrectasset illud vir +fortis. Cf. Heyne l.c. +—<a name = "not17_524" id = "not17_524" href = +"#line17_524">524 sq.</a> +<i>Effigiem cristis Adtollit</i>, altiorem facit inposita ei galea cum +cristis. Vid. sup. <a class = "crossref" href = "#not17_392">ad +v. 392</a>. Verba fere Virg. Æn. X, 638 seq. +—<a class = "missing" name = "not17_525" id = "not17_525" href = +"#line17_525" title = "numerus deest">525.</a> <i>jubas</i>, +galeam, propr. cristas, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_166">V, 166</a>. +—<a name = "not17_528" id = "not17_528" href = +"#line17_528">528.</a> <i>motus sine corpore</i>, vanos, +adumbratos, non veros; <i>effigies</i>, etc. imago equi celeris et +fugacis; Lenz.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_529" id = "line17_529"> </a> +Tum par effigies fallacis imagine vana</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p><a name = "line17_530" id = "line17_530"> </a> +Cornipedis moderanda cito per devia passu</p> +<p><a name = "line17_531" id = "line17_531"> </a> +Belligeræ datur ad speciem certaminis umbræ.</p> +<p><a name = "line17_532" id = "line17_532"> </a> +Sic Pœni ducis ante oculos exsultat, et ultro</p> +<p><a name = "line17_533" id = "line17_533"> </a> +Scipio Junoni <a href = "#var17_533">similatus</a> tela coruscat.</p> +<p><a name = "line17_534" id = "line17_534"> </a> +<a href = "#var17_534">At</a>, viso lætus rectore ante ora Latino,</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p><a name = "line17_535" id = "line17_535"> </a> +Et tandem propius <a href = "#var17_535">sperans ingentia</a>, Pœnus</p> +<p><a name = "line17_536" id = "line17_536"> </a> +Quadrupedi citus inponit velocia membra,</p> +<p><a name = "line17_537" id = "line17_537"> </a> +Et jacit adversam properati turbinis hastam.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_533" id = "not17_533" href = "#line17_533">533.</a> +<i>Scipio Junoni</i>, a Junone <i>similatus</i>, effictos, efformatus, +ejus effigies. Cf. V.L.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_535" id = "not17_535" href = "#line17_535">535.</a> +<i>propius sperans ingentia</i>, variata, et incommode quidem, sententia +proxime antecedens, <i>viso lætus rectore Latino ante ora</i>: Hannibal +lætabatur, se Scipioni ita propinquum esse, ut eum cominus conficere +posset, atque ita <i>ingentia sperabat</i>, h.e. magnæ, inclitæ cædis +spem concipiebat; Ern. Cf. V.L. +—<a name = "not17_537" id = "not17_537" href = +"#line17_537">537.</a> <i>turbinis</i> pro vulg. cum turbine, h.e. +inpetu.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_538" id = "line17_538"> </a> +Dat terga, et, campo fugiens, volat ales imago,</p> +<p><a name = "line17_539" id = "line17_539"> </a> +Tramittitque acies: tum vero, ut victor, et alti</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p><a name = "line17_540" id = "line17_540"> </a> +Jam compos voti, ferrata calce cruentat</p> +<span class = "pagenum">387</span> +<p><a name = "line17_541" id = "line17_541"> </a> +Cornipedem, et largas Pœnus quatit asper habenas.</p> +<p><a name = "line17_542" id = "line17_542"> </a> +«Quo fugis, oblitus nostris te cedere regnis?</p> +<p><a name = "line17_543" id = "line17_543"> </a> +Nulla tibi Libyca latebra est, o Scipio, terra.»</p> +<p><a name = "line17_544" id = "line17_544"> </a> +Hæc ait, et stricto sequitur mucrone volantem,</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p><a name = "line17_545" id = "line17_545"> </a> +Donec longinquo frustratum duxit in arva</p> +<p><a name = "line17_546" id = "line17_546"> </a> +<a href = "#var17_546">Diversa</a> spatio procul a certamine pugnæ.</p> +<p><a name = "line17_547" id = "line17_547"> </a> +Tum fallax subito simulacrum in nubila cessit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_538" id = "not17_538" href = "#line17_538">538.</a> +Cf. Virg. Æn. X, 646. Silius luxuriat. +—<a name = "not17_539" id = "not17_539" href = +"#line17_539">539 sq.</a> +<i>alti voti</i>, magni. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line17_535">v. 535</a>. +—<a class = "missing" name = "not17_540" id = "not17_540" href = +"#line17_540" title = "numerus deest">540.</a> <i>ferrata +calce</i>, ut <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_696">VII, +696</a>, ubi vid. V.L.</p> + +<span class = "pagenum notes">387</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_542" id = "not17_542" href = "#line17_542">542.</a> +<i>Quo fugis, oblitus</i>, inmemor, <i>te cedere</i>, fugere ex +<i>nostris regnis</i>, Libya, quod regnum jam tuum esse putabas; Lenz. +coll. Virg. Æn. X, 649.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_545" id = "not17_545" href = "#line17_545">545.</a> +<i>frustratum</i>, deceptum Hannibalem, <i>duxit</i> volans et falsus, +similatus Scipio, h.e. simulacrum ejus. Verba <i>longinquo spatio, +diversa, procul</i>, languent. +—<a name = "not17_546" id = "not17_546" href = +"#line17_546">546.</a> <i>Diversa arva</i>, remota a campo, ubi +pugnabatur, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_458">V, 458</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_548" id = "line17_548"> </a> +Fulmineus ductor, «Quisnam se <a href = "#var17_548">lumine cæco</a></p> +<p><a name = "line17_549" id = "line17_549"> </a> +Composuit nobis, inquit, Deus? aut latet idem</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p><a name = "line17_550" id = "line17_550"> </a> +Cur monstro? tantumne obstat mea gloria Divis?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_548" id = "not17_548" href = "#line17_548">548</a> +<a name = "not17_549" id = "not17_549" href = "#line17_548">seq.</a> +<i>Fulmineus</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_421">ad I, 421</a>. +—<i>Composuit se nobis</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_39">ad I, 39</a>. +—<i>lumine cæco</i>, imagine ignota, obscura, quæ me inlusit et +fefellit, ut mox <i>monstrum</i> veluti larva, falsum Scipionis +simulacrum; Ernesti, coll. sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_496">I, 496</a>; et Virg. Æn. VII, 376, ubi Heyne +<i>monstra</i> exponit terrores et phantasmata furentis animo objecta. +Meo qualicumque judicio res et sententia h.l. omnino ita expedienda est: +Hannibal ex eo, quod simulacrum illud <i>subito in nubila cesserat</i>, +conligebat, se cum Deo aliquo pugnasse, hujusque itaque <i>lumen</i> +(nam Dii in clara luce mortalibus adparere solent, de quo v. Heyne ad +Virg. Æn. I, 402 seq. in Exc. XIII) <i>cæcum</i> fuisse, h.e. +obscurum, occultatum, non visum (vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_3">ad V, 3</a>), vel <i>latuisse</i> hunc deum in +<i>monstro</i>, in forma insolita. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_650">ad II, 650</a>. +—<a name = "not17_550" id = "not17_550" href = +"#line17_550">550.</a> <i>tantumne obstat mea gloria Divis</i>, num +tantopere meam gloriam invident mihi Dii, ut tali fraude eam mihi +eripiant, et ratione tam inhonesta ipsisque indigna?</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_551" id = "line17_551"> </a> +Sed non avelles unquam, quicumque secundus</p> +<p><a name = "line17_552" id = "line17_552"> </a> +Cælicolum stas Ausoniæ, non artibus hostem</p> +<p><a name = "line17_553" id = "line17_553"> </a> +Eripies verum nobis.» Frena inde <a href = "#var17_554">citati</a></p> +<span class = "pagenum">388</span> +<p><a name = "line17_554" id = "line17_554"> </a> +Convertit furibundus <a href = "#var17_554">equi</a>, campumque +petebat,</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p><a name = "line17_555" id = "line17_555"> </a> +Quum <a href = "#var17_555">subitæ occulto</a> pestis conlapsa +tremore</p> +<p><a name = "line17_556" id = "line17_556"> </a> +Cornipedis moles ruit, atque efflavit anhelo</p> +<p><a name = "line17_557" id = "line17_557"> </a> +Pectore, Junonis curis, in nubila vitam.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not17_551" id = "not17_551" href = +"#line17_551" title = "numerus deest">551.</a> <i>secundus</i>, +propitius, <i>stas</i>, es (vel <i>adstas</i>, h.e. adjuvas) +<i>Ausoniæ</i>, Italiæ, Romanis. +—<a name = "not17_552" id = "not17_552" href = +"#line17_552">552.</a> <i>verum hostem</i>, ipsum Scipionem, non +imaginem ejus. +—<a name = "not17_553" id = "not17_553" href = +"#line17_553">553 sqq.</a> +Recte Ernesti, quod etiam mihi in mentem venit et aliis haud dubie +levioribus: «Quemadmodum +<span class = "pagenum notes">388</span> +in omni Hannibalis oratione poeta bene et cum judicio hominis +adrogantiam et ἀσεβειαν quamdam expressit, ita quoque nunc aptus inluso +Hannibali furor videtur, quo converso equo campum petit, ubi verum +Scipionem obfendat. Fallor, aut id consilium magis heroicum est, quam +Turni ap. Virg. Æn. X, 680 sq.» +—<a name = "not17_555" id = "not17_555" href = +"#line17_555">555.</a> <i>pestis</i>, febris. +—<a name = "not17_556" id = "not17_556" href = +"#line17_556">556.</a> <i>Cornipedis moles</i>, equus robustus, +Cell. Immo ingens. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_108">XII, 108</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_337">XV, 337</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_46">ad III, 46</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_558" id = "line17_558"> </a> +Tum vero inpatiens, «Vestra est hæc altera, vestra</p> +<p><a name = "line17_559" id = "line17_559"> </a> +Fraus, inquit, Superi: non fallitis: æquore mersum</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p><a name = "line17_560" id = "line17_560"> </a> +Texissent scopuli, pelagusque hausisset et undæ.</p> +<p><a name = "line17_561" id = "line17_561"> </a> +Anne huic servabar leto? Mea signa secuti,</p> +<p><a name = "line17_562" id = "line17_562"> </a> +Quîs pugnæ auspicium dedimus, cæduntur; et absens</p> +<p><a name = "line17_563" id = "line17_563"> </a> +Adcipio gemitus vocesque et verba vocantum</p> +<p><a name = "line17_564" id = "line17_564"> </a> +Hannibalem; quis nostra satis delicta piabit</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p><a name = "line17_565" id = "line17_565"> </a> +Tartareus torrens?» Simul hæc fundebat, et una</p> +<p><a name = "line17_566" id = "line17_566"> </a> +Spectabat dextram, ac leti fervebat amore.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_558" id = "not17_558" href = "#line17_558">558.</a> +Dejectus de consilio revertendi Hannibal jam, apta furoris progressione, +desperationis documenta prodit, optat, ut se <i>texissent scopuli</i>, +etc. atque nunc demum de morte sibi inferenda cogitat; Ern. Cf. Virg. +Æn. X, 666 sq. +—<a name = "not17_559" id = "not17_559" href = +"#line17_559">559 sq.</a> +Inpatienter adeo hanc calamitatem fert Hannibal, ut præ tali vita vel +mortem in undis malit, quam pluribus sup. <a class = "crossref" href = +"#line17_259">v. 259 sq.</a> detestatus est; Drak. De hac morte +vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_669">ad IV, +669 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_561" id = "not17_561" href = "#line17_561">561 sq.</a> +Cf. Virg. Æn. X, 672 sq. +—<a class = "missing" name = "not17_562" id = "not17_562" href = +"#line17_562" title = "numerus deest">562.</a> <i>pugnæ +auspicium</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_154">XIII, 154</a>, ubi vid. not. +—<a name = "not17_564" id = "not17_564" href = +"#line17_564">564 seq.</a> +An hæc satis congrua sint Hannibalis animo, addubito: quamvis non +ineptum sit existimare, hominem etiam inmanem et adrogantem ita +calamitatis extremæ sensu frangi et emolliri posse, ut hæc talia in +mentem recurrant; Ern. +—<i>delicta</i> Hannibalis eo spectant, quod auctor fuit belli et +calamitatis patriæ. +—<i>delicta piabit Tartareus torrens</i>, cf. <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_869">XIII, 869 sq.</a> +—<a class = "missing" name = "not17_565" id = "not17_565" href = +"#line17_565" title = "numerus deest">565.</a> <i>hæc fundebat</i> +verba, ut <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_292">XII, +292</a>. +—<a name = "not17_566" id = "not17_566" href = +"#line17_566">566.</a> <i>Spectabat dextram</i>, ut manus sibi +inferret, necem sibi ipse conscisceret. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_705">II, 705 sq.</a></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_567" id = "line17_567"> </a> +Tum Juno, miserata virum, pastoris in ora</p> +<span class = "pagenum">389</span> +<p><a name = "line17_568" id = "line17_568"> </a> +Vertitur, ac silvis subito procedit opacis,</p> +<p><a name = "line17_569" id = "line17_569"> </a> +Atque his adloquitur versantem ingloria fata:</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p><a name = "line17_570" id = "line17_570"> </a> +«Quænam te silvis adcedere caussa subegit</p> +<p><a name = "line17_571" id = "line17_571"> </a> +Armatum nostris? num dura ad prælia tendis,</p> +<p><a name = "line17_572" id = "line17_572"> </a> +Magnus ubi Ausoniæ reliquos domat Hannibal <a href = +"#var17_572">armis</a>?</p> +<p><a name = "line17_573" id = "line17_573"> </a> +Si velox <a href = "#var17_573">gaudes</a> ire, et compendia grata</p> +<p><a name = "line17_574" id = "line17_574"> </a> +Sunt tibi, vicino in medios te tramite ducam.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_567" id = "not17_567" href = "#line17_567">567 sq.</a> +Recte Ernesti: «Quum +<span class = "pagenum notes">389</span> +poeta Hannibalis animum ita adfectum finxisset, ut reverti in aciem +cuperet, vel spe reditus frustratus vitæ finem circumspiceret, non satis +erat, ut exemplo Virg. Æn. X, 685 seq. Junonem induceret moriendi +consilium inpedientem. Nam tum in Hannibale cupiditas revertendi iterum +valuisset. Itaque novam Junonis fraudem nectit, qua Hannibalem spe +revertendi fallens eo abduceret, unde reverti non posset.» +—<a name = "not17_569" id = "not17_569" href = +"#line17_569">569.</a> <i>versantem ingloria fata</i>, agitantem +consilia turpia mortis sibi inferendæ. Nam indigna est heroe omnis mors, +qua non in pugna et manu viri fortis adjicitur, præcipue, quam sibi ipse +infert, quoniam hujus causa plerumque est timor ac desperatio. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_705">ad II, 705 sq.</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_123">III, 123</a>. +—<a name = "not17_572" id = "not17_572" href = +"#line17_572">572.</a> <i>Magnus Ausoniæ Hannibal</i> Scipio +præclare dicitur. Nemo non sentit quam callide tali ἀντονομασια +simulatus pastor duci aduletur, simul et superbiam moveat.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">575</span> +<p><a name = "line17_575" id = "line17_575"> </a> +Adnuit, atque onerat promissis pectora largis</p> +<p><a name = "line17_576" id = "line17_576"> </a> +<a href = "#var17_576">Pastoris</a>, Patresque docet Carthaginis +altæ</p> +<p><a name = "line17_577" id = "line17_577"> </a> +Magna repensuros, nec se leviora daturum.</p> +<p><a name = "line17_578" id = "line17_578"> </a> +Præcipitem et vasto <a href = "#var17_578">superantem</a> proxima +saltu</p> +<p><a name = "line17_579" id = "line17_579"> </a> +Circumagit Juno, et, fallens regione viarum,</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p><a name = "line17_580" id = "line17_580"> </a> +Non gratam invito <a href = "#var17_580">servat celata salutem</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_575" id = "not17_575" href = "#line17_575">575.</a> +<i>onerat promissis</i>, multa ac magna facit ei promissa. +—<a name = "not17_577" id = "not17_577" href = +"#line17_577">577.</a> <i>repensuros</i>, pensuros.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_578" id = "not17_578" href = "#line17_578">578 sq.</a> +Vid. Var. Lect. +—<a name = "not17_580" id = "not17_580" href = +"#line17_580">580.</a> <i>celata</i> Juno, occultato numine suo, +sub effigie pastoris latens; Drak. Sic <i>latet</i> <a class = +"crossref" href = "#line17_549">v. 549</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">390</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_581" id = "line17_581"> </a> +Interea Cadmea manus, deserta pavensque,</p> +<p><a name = "line17_582" id = "line17_582"> </a> +Non ullum Hannibalem, nusquam certamina cernit</p> +<p><a name = "line17_583" id = "line17_583"> </a> +Sævi nota ducis: pars ferro obcumbere credunt,</p> +<p><a name = "line17_584" id = "line17_584"> </a> +Pars damnasse aciem, et Superis cessisse sinistris.</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p><a name = "line17_585" id = "line17_585"> </a> +Ingruit Ausonius, versosque agit æquore toto</p> +<p><a name = "line17_586" id = "line17_586"> </a> +Rector, jamque ipsæ trepidant Carthaginis arces.</p> +<p><a name = "line17_587" id = "line17_587"> </a> +Inpletur terrore vago cuncta Africa pulsis</p> +<p><a name = "line17_588" id = "line17_588"> </a> +Agminibus, volucrique fuga <a href = "#var17_588">sine more</a> +ruentes</p> +<p><a name = "line17_589" id = "line17_589"> </a> +Tendunt adtonitos extrema ad litora cursus,</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p><a name = "line17_590" id = "line17_590"> </a> +<a href = "#var17_590">Ac</a> Tartessiacas profugi sparguntur in +oras:</p> +<p><a name = "line17_591" id = "line17_591"> </a> +Pars Batti petiere domos, pars flumina Lagi.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">390</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_581" id = "not17_581" href = "#line17_581">581 sqq.</a> +Fugam Pœnorum poeta, ut et Appian. rer. Pun. c. 46, absentiæ Hannibalis +tribuit, et quæ de illa breviter dixerunt Liv. XXX, 35 pr.; et Polyb. +XV, 14 extr., exornavit. +—<i>Cadmea manus</i>, Pœnorum exercitus. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_6">ad I, 6</a>. +—<i>deserta</i> a duce. +—<a name = "not17_584" id = "not17_584" href = +"#line17_584">584.</a> <i>damnasse aciem</i>, sponte et tædio +adversæ fortunæ actum pugna excessisse; Ern. Cf. Heins. ad Ovid. Met. +III, 84; et sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_595">ad +II, 595</a>; <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_331">III, +331</a>; <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_494">VIII, +494</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_585" id = "not17_585" href = "#line17_585">585.</a> +<i>æquore</i>, campo. +—<a name = "not17_586" id = "not17_586" href = +"#line17_586">586.</a> <i>Rector</i>, Scipio.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_588" id = "not17_588" href = "#line17_588">588.</a> +<i>sine more ruentes</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#not10_31">ad X, 31</a>; et <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#var12_449">XII, 449, in Var. Lect.</a> +—<a name = "not17_589" id = "not17_589" href = +"#line17_589">589.</a> <i>extrema ad litora</i> Oceani +occidentalis. +—<a name = "not17_590" id = "not17_590" href = +"#line17_590">590.</a> In Hispaniam trajiciunt. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#not6_1">ad VI, 1</a>. +—<a name = "not17_591" id = "not17_591" href = +"#line17_591">591.</a> <i>Batti domos</i>, cf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_252">ad III, 252 sq.</a> +—<i>flumina Lagi</i>, Ægyptum. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_196">ad I, 196</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_592" id = "line17_592"> </a> +Sic ubi, vi cæca tandem devictus, ad astra</p> +<p><a name = "line17_593" id = "line17_593"> </a> +Evomuit pastos per secula Vesbius ignes,</p> +<p><a name = "line17_594" id = "line17_594"> </a> +Et pelago et terris fusa est Vulcania pestis,</p> +<span class = "pagenum">391</span> +<span class = "linenum">595</span> +<p><a name = "line17_595" id = "line17_595"> </a> +Videre Eoi (monstrum admirabile!) Seres</p> +<p><a name = "line17_596" id = "line17_596"> </a> +Lanigeros cinere Ausonio canescere lucos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_592" id = "not17_592" href = "#line17_592">592 sq.</a> +Cavit sedulo poeta, ne quis eam fugam vere exstitisse arbitretur: ita ad +miraculum usque eam exaggerat, auctum etiam illud comparatione hac; Ern. +Cineres Vesuvii Constantinopoli nonnunquam ac Tripoli incidisse, +Ætnæosque in Indiam delatos esse, memorant etiam historici, illud +Procop. hist. Goth. lib. II, hoc Ctesias in Indicis ap. Phot. cod. 72. +Cf. Fazell. rer. Sicul. Decad. I, <span class = +"smallcaps">ii</span>, c. 4; Capac. hist. Neapol. II, 8; Camarra de +Teate Antiq. I, 6, et Barthol. de Peregrin. Medici p. 33. Non +mirum itaque ingenti hac hyperbole poetas uti, et vel cineres horum +montium latissime sparsos, vel sonitum longissime exauditum fingere. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_399">ad +V, 399</a>; Burm. et Heins. ad Val. Fl. II, 620, et IV, 509. +—<i>vi cæca</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_3">ad V, 3</a>. +—<a class = "missing" name = "not17_593" id = "not17_593" href = +"#line17_593" title = "numerus deest">593.</a> <i>Vesbius</i>, vid. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_654">ad VIII, 654</a>. +—<a name = "not17_594" id = "not17_594" href = +"#line17_594">594.</a> <i>pestis</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_174">ad I, 174</a>. De <i>Eois Seribus</i> +<span class = "pagenum notes">391</span> +eorumque <i>lanigeris lucis</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_3">ad VI, 4</a>. +—<a name = "not17_595" id = "not17_595" href = +"#line17_595">595.</a> <i>monstrum</i>, cf. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_650">ad II, 650</a>. Vides ipsum poetam +sensisse, quanta hæc sit hyperbole.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_597" id = "line17_597"> </a> +At fessum tumuto tandem regina propinquo</p> +<p><a name = "line17_598" id = "line17_598"> </a> +Sistit Juno ducem, facies unde omnis, et atræ</p> +<p><a name = "line17_599" id = "line17_599"> </a> +Adparent admota oculis vestigia pugnæ.</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p><a name = "line17_600" id = "line17_600"> </a> +Qualem Gargani campum, Trebiæque paludem,</p> +<p><a name = "line17_601" id = "line17_601"> </a> +Et Tyrrhena vada, et Phaethontis viderat amnem</p> +<p><a name = "line17_602" id = "line17_602"> </a> +<a href = "#var17_602">Strage virum</a> undantem; talis (miserabile +visu!)</p> +<p><a name = "line17_603" id = "line17_603"> </a> +Prostratis facies aperitur dira maniplis.</p> +<p><a name = "line17_604" id = "line17_604"> </a> +Tum superas Juno sedes turbata revisit.</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p><a name = "line17_605" id = "line17_605"> </a> +Jamque propinquabant hostes, tumuloque subibant,</p> +<p><a name = "line17_606" id = "line17_606"> </a> +Quum secum Pœnus: «Cælum licet omne soluta</p> +<p><a name = "line17_607" id = "line17_607"> </a> +In caput hoc compage ruat, terræque dehiscant,</p> +<p><a name = "line17_608" id = "line17_608"> </a> +Non ullo Cannas abolebis, Jupiter, ævo;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_597" id = "not17_597" href = "#line17_597">597.</a> +<i>regina</i> deorum. +—<a name = "not17_598" id = "not17_598" href = +"#line17_598">598.</a> <i>facies</i>, adspectus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_600" id = "not17_600" href = "#line17_600">600 sq.</a> +Quemadmodum olim Hannibal lætus viderat ingentem Romanorum, sic nunc +tristis Pœnorum stragem videt. +—<i>campum Gargani</i>, Apulum, Cannensem. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_50">ad I, 50</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_561">IV, 561</a>. +—<a class = "missing" name = "not17_601" id = "not17_601" href = +"#line17_601" title = "numerus deest">601.</a> <i>Tyrrhena +vada</i>, Trasymenum, lacum Etruriæ. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_49">ad I, 49</a> et <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_52">52</a>. +—<i>Phaethontis amnem</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_149">ad VII, 149</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_604" id = "not17_604" href = "#line17_604">604.</a> +<i>turbata</i>, ut <i>turbidus</i> <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_477">I, 477</a>, ubi vid. not. +—<i>turbata</i>, sollicita de fato Hannibalis; Lenz.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_606" id = "not17_606" href = "#line17_606">606</a> +<a name = "not17_607" id = "not17_607" href = "#line17_606">sq.</a> +Ernesti: «Poetæ hoc institutum est, quod etiamnum adroganter et cum +minis loquitur Hannibal, qui ap. Liv. XXX, 35: <i>fassus in curia est, +non prælio modo se, sed bello victum, nec spem salutis alibi quam in +pace inpetranda esse</i>. Sed nec inepte fecit Silius, quod ex animo +Hannibalis nunc ea veluti præmonstravit, quæ sequenti tempore contra +Romanos moliebatur, postquam se ad Antiochum contulerat.» +—<i>Cælum... ruat</i>, cf. Lucan. I, 73, et sup. <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#not16_650">ad XVI, 650</a>. +—<i>in caput hoc</i>, meum, δεικτικῶς. +—<a name = "not17_608" id = "not17_608" href = +"#line17_608">608.</a> <i>Cannas</i>, memoriam victoriæ Cannensis, +<i>abolebis</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_61">ad I, 61</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_609" id = "line17_609"> </a> +Decedesque prius regnis, quam nomina gentes</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p><a name = "line17_610" id = "line17_610"> </a> +Aut facta Hannibalis sileant: nec deinde relinquo</p> +<p><a name = "line17_611" id = "line17_611"> </a> +Securam te, Roma, mei; patriæque superstes</p> +<p><a name = "line17_612" id = "line17_612"> </a> +Ad spes armorum vivam tibi; nam modo pugna</p> +<p><a name = "line17_613" id = "line17_613"> </a> +<a href = "#var17_613">Præcellis, resident hostes</a>: mihi satque +superque,</p> +<span class = "pagenum">392</span> +<p><a name = "line17_614" id = "line17_614"> </a> +Ut me Dardaniæ matres atque Itala tellus,</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p><a name = "line17_615" id = "line17_615"> </a> +Dum vivam, exspectent, nec pacem pectore norint.»</p> +<p><a name = "line17_616" id = "line17_616"> </a> +Sic rapitur, paucis fugientum <a href = "#var17_616">mixtus</a>, et +altos</p> +<p><a name = "line17_617" id = "line17_617"> </a> +Inde petit retro montes tutasque latebras.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_612" id = "not17_612" href = "#line17_612">612 sq.</a> +<i>vivam tibi</i>, o Roma, <i>ad spes armorum</i>, ad metum armorum, +i.e. dum vivam, habebis +<span class = "pagenum notes">392</span> +cur metuas arma mea: <i>nam modo pugna præcellis</i>, uno tantum prælio +nos vicisti, et <i>hostes</i> tui <i>resident</i>, nunc quiescunt; at +<i>mihi satque</i>, etc. h.e. semper tibi metuendus ero; Lenz. Sed +Withof. emend. <i>nam modo pugna Præcellis; sed adhuc hostes</i> +supersunt, scil. Philippus Macedoniæ et Antiochus Syriæ reges, quos +Hannibal deinde adiit, vel inritavit infensos jam Romanis. Vid. Var. +Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_616" id = "not17_616" href = "#line17_616">616.</a> +«Hannibal cum paucis equitibus inter tumultum elapsus, Adrumetum +perfugit: ... adcitus inde Carthaginem, etc.» Liv. XXX, 35. «Sunt qui +Hannibalem ex acie ad mare pervenisse, inde præparata nave ad regem +Antiochum extemplo profectum tradant;» ibid. cap. 37 extr. +—<i>Sic</i>, ita animatus. +—<i>rapitur</i>, raptim fugit.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_618" id = "line17_618"> </a> +Hic finis bello: reserantur protinus arces</p> +<p><a name = "line17_619" id = "line17_619"> </a> +Ausonio jam sponte duci. Jura inproba ademta,</p> +<span class = "pagenum">393</span> +<span class = "linenum">620</span> +<p><a name = "line17_620" id = "line17_620"> </a> +Armaque, et <a href = "#var17_620">incisæ leges</a>, opibusque +superbis</p> +<p><a name = "line17_621" id = "line17_621"> </a> +Vis fracta, et posuit gestatas bellua turres.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_618" id = "not17_618" href = "#line17_618">618.</a> +<i>Reserantur arces</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_14">I, 14</a>. +—<a name = "not17_619" id = "not17_619" href = +"#line17_619">619.</a> De pacis conditionibus cf. Liv. XXX, 37; +Polyb. XV, 18, et Appian. rer. Pun. cap. 54, qui inter illas etiam hanc +fuisse tradunt, <i>ut liberi legibus suis viverent</i> Pœni. Hinc Silius +ab iis in diversa abit, si <i>jura ademta</i>, vel <i>incisas leges</i> +cum Drak. ad ademtam Pœnis αὐτονομίαν retuleris, ut <i>incisæ leges</i> +eodem sensu dictæ sint, quo <i>spes omnis reditus incisa</i> ap. Liv. +II, 15, et XXXV, 31. Sed <i>inproba jura</i> Dausq. interpretatur +licentiam quidvis agendi per nefas, quo veluti jure, sed inprobo, +grassati sint Pœni; Lefeb. potestatem quidvis nefarie moliendi, contra +pacta et fœdera; Cell. jura in alienas civitates et regiones, ut +Masinissæ, etiam in insulas, Siciliam et adjacentes. +—<i>jura</i>, leges Pœnorum, <i>inproba</i> quia +<span class = "pagenum notes">393</span> +læsionem fœderum cum Romanis ictorum suasisse videri poterant; +<i>adempta jura et arma</i>, quod contra tradunt historici; <i>opibus +vis fracta</i>, opes imminutæ; Lenz. Vide Var. Lect. +—<a name = "not17_620" id = "not17_620" href = +"#line17_620">620</a> <a name = "not17_621" id = "not17_621" href = +"#line17_620">sq.</a> +<i>Leges incisas</i> Dausq. Cell. et Lefeb. exponunt leges pacis, +columnis aut tabulis ligneis, lapideis vel æreis incisas, de quo v. +Aretin. de bello Punico primo p. 31. +—<i>Arma</i> Drak. referebat ad naves rostratas, vel, ut Dausq. et +Cell., ad quævis arma militaria, de quibus Hannibal ap. Liv. XXX, 44: +«Tunc flesse decuit, quum ademta nobis arma, incensæ naves, interdictum +externis bellis.» +—<i>Vis fracta opibus superbis</i>: nam Pœni jubebantur «naves +rostratas, præter decem triremes, tradere, elephantosque, quos haberent +domitos, neque domare alios (unde mox <i>posuit gestatas bellua +turres</i>); bellum neve in Africa, neve extra Africam, injussu populi +Rom. gerere; frumentum stipendiumque auxiliis præstare; decem millia +talentum argenti solvere.» Vid. Liv., Polyb. et Appian. ll.cc.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_622" id = "line17_622"> </a> +Excelsæ tum sæva rates spectacula Pœnis</p> +<p><a name = "line17_623" id = "line17_623"> </a> +Flammiferam adcepere facem, subitaque procella</p> +<p><a name = "line17_624" id = "line17_624"> </a> +Arserunt maria, atque expavit <a href = "#var17_624">lumina</a> +Nereus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_622" id = "not17_622" href = "#line17_622">622 seq.</a> +Scipio naves a Pœnis traditas et «provectas in altum incendi jussit. +Quingentas fuisse omnis generis, quæ remis agerentur, quidam tradunt: +quarum conspectum repente incendium tam lugubre fuisse Pœnis, quam si +tum ipsa Carthago arderet;» Liv. XXX, 43 extr. +—Ibid. <i>Excelsæ rates</i>, μακρὰ πλοῖα, Polyb. +—<a class = "missing" name = "not17_623" id = "not17_623" href = +"#line17_623" title = "numerus deest">623.</a> <i>procella</i>, vi +incendii; Lenz.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">625</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_625" id = "line17_625"> </a> +Mansuri compos decoris per secula rector,</p> +<p><a name = "line17_626" id = "line17_626"> </a> +Devictæ referens primus cognomina terræ,</p> +<p><a name = "line17_627" id = "line17_627"> </a> +<a href = "#var17_627">Securus sceptri</a>, repetit per cærula +Romam,</p> +<span class = "pagenum">394</span> +<p><a name = "line17_628" id = "line17_628"> </a> +Et patria invehitur sublimi tecta triumpho.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_625" id = "not17_625" href = "#line17_625">625.</a> +«Scipio pace terra marique parta, in Siciliam Lilybæum trajecit: inde +Romam pervenit, triumphoque omnium clarissimo urbem est invectus;» Liv. +XXX, 45 pr. Cf. Polyb. XVI, 23, et Appian. rer. Pun. c. 65 et 66. +—<a name = "not17_626" id = "not17_626" href = +"#line17_626">626.</a> Ante Scipionem quidem duces Romanos, v.c. +Coriolanum, Fidenatem et alios, a populis vel oppidis devictis cognomina +adcepisse, sed <i>primum</i> Scipionem a devicta <i>terra</i>, jam +monuit Dausq. Cf. Liv. XXX, 45 extr. +—<a name = "not17_627" id = "not17_627" href = +"#line17_627">627.</a> <i>Securus sceptri</i>, certus de summo +imperio Romæ parto Pœnis devictis; Ern. et Lef. Male Dausq. et Cell. +repudiato titulo regis, oblato illi in Africa, ut antea in Hispania, +<a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_278">XVI, 278 sq.</a> non +autem h.l. <i>securus</i>, ut sæpe, <i>negligens</i>, <i>spernens</i>, +significat. +—<i>cærula</i>, v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_21">ad I, 21</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_629" id = "line17_629"> </a> +Ante Syphax, feretro residens, captiva premebat</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p><a name = "line17_630" id = "line17_630"> </a> +Lumina, et auratæ servabant colla catenæ.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">394</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_629" id = "not17_629" href = "#line17_629">629... +650.</a> +Triumphus Scipionis, qualem Romani nondum viderant, ornate et per partes +describitur. Cf. Appian. l.l. et similis triumphi pictura ap. Ovid. +Trist. IV, 2. +—<a href = "#line17_629">629.</a> Syphacem in triumpho ductum +tradunt Polyb. XVI, 23; Appian. rer. Pun. c. 28; Val. Max. VI, 2; +Corn. Severus ap. Senec. Suasor. VII, et ipse Silius sup. <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#line16_272">XVI, 272 sqq.</a> Sed Tibure +eum haud ita multo ante triumphum Scipionis mortuum esse, memorant +Livius XXX, 45, et Mariana lib. II. Hos sequi Silium, regisque mortui +imaginem in ferculo circumlatam esse, quoniam non <i>feretro +resederint</i>, qui vivi in triumpho sint circumducti, sed pedibus +currum triumphantis imperatoris præcesserint, suspicabantur Cell. Drak. +et Lefeb. refragg. Dausq. et Ernesti, cujus hæc nota est: «Videntur mihi +argutari et doctrina sua abuti, qui non vivum Syphacem, sed ejus +effigiem a poeta describi existimant, in solo <i>ferculo</i> hærentes, +quæ simulacrorum tantum machina fuerit. Quis probet poetam, et Silium +inprimis, ita in ordinem cogi? Et cui non <i>Syphax residens, premens +lumina, catenis</i> indutus, vivum potius, quam pictum persuadeat? Nec +rara est consuetudo Silii a Liviana sententia discrepandi, ubi omnis +historia dissentit.» Huic opinioni favet alius poetæ locus sup. <a class += "crossref" href = "bookXVI.html#line16_272">XVI, 272 sq.</a> nisi et +ibi de picto, non vivo Syphace agi censeas. Neque tamen dissimulandum +est, ita parum apta esse verba <i>feretro residens</i>. Poeta forte, vel +suum ingenium, vel alios scriptores sequutus, putavit, Syphacem et animo +et corpore ægrum in ferculo sedisse. +—Captivi reges nonnunquam feretris seu ferculis elatis sub tropæis +imponebantur; Lenz. collato Burm. ad Propert. III, <span class = +"smallcaps">iii</span> (al. <span class = "smallcaps">iv</span>), 18, +qui illud ex numis illustravit, et mox citra necessitatem +<i>signabant</i> pro <i>servabant</i> reponendum censuit. +—<a name = "not17_630" id = "not17_630" href = +"#line17_630">630.</a> <i>Lumina premebat</i>, pudore subfusus, +quia <i>captivus</i> erat. +—<i>colla</i>, quæ plerumque mox frangebantur laqueo, aut securi +feriebantur, <i>auratæ servabant catenæ</i>, vid. Broekhus. ad Prop. II, +<span class = "smallcaps">i</span>, 33.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_631" id = "line17_631"> </a> +Hic <a href = "#var17_631">Hannon</a>, clarique genus Phœnissa <a href = +"#var17_631">juventa</a>,</p> +<p><a name = "line17_632" id = "line17_632"> </a> +Et <a href = "#var17_632">Macetum</a> primi, atque incocti corpora +Mauri,</p> +<p><a name = "line17_633" id = "line17_633"> </a> +Tum Nomades, notusque sacro, quum lustrat arenas,</p> +<p><a name = "line17_634" id = "line17_634"> </a> +Hammoni Garamas, et semper naufraga Syrtis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_631" id = "not17_631" href = "#line17_631">631.</a> +<i>Hannon</i>, captus in Hispania. Vid. XVI, 72 sq. +—<i>clari</i> κατὰ. <i>genus Phœnissa juventus</i>, Pœni. +—<a name = "not17_632" id = "not17_632" href = +"#line17_632">632.</a> <i>Macetum</i>, de quibus vid. sup. <a class += "crossref" href = "#not17_414">ad v. 414</a> +—<i>incocti</i>, adusti sole, <i>corpora</i>, nigri, <i>Mauri</i>. +Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_439">II, 439</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_267">VIII, 267</a>. +—<a name = "not17_633" id = "not17_633" href = +"#line17_633">633 sq.</a> +<i>Nomades</i>, Numidæ. +—<i>notus sacro, +<span class = "pagenum notes">395</span> +quum lustrat arenas, Hammoni Garamas</i>, cf. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_414">ad I, 414</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#line3_648">III, 648 sq.</a> +—<a class = "missing" name = "not17_634" id = "not17_634" href = +"#line17_634" title = "numerus deest">634.</a> <i>Syrtis</i>, +Nasamones aliique populi Syrtici, <i>semper naufraga</i>, cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_408">ad I, 408</a>, et <a class += "crossref missing" href = "bookII.html#not2_62" title = "recte 62">II, +63</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">395</span> +<span class = "linenum">635</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_635" id = "line17_635"> </a> +Mox victas tendens Carthago ad sidera palmas</p> +<p><a name = "line17_636" id = "line17_636"> </a> +Ibat, et effigies oræ jam lenis Hiberæ,</p> +<p><a name = "line17_637" id = "line17_637"> </a> +Terrarum <a href = "#var17_637">finis</a> Gades, ac laudibus olim</p> +<p><a name = "line17_638" id = "line17_638"> </a> +Terminus Herculeis Calpe, Bætisque lavare</p> +<p><a name = "line17_639" id = "line17_639"> </a> +Solis equos dulci consuetus fluminis unda:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_635" id = "not17_635" href = "#line17_635">635 sq.</a> +In ferculis simulacra devictorum oppidorum, montium, populorum, regum, +fluviorumque portabantur. +—Hic mos gestandi devictarum gentium regumque simulacra +pulcherrimis versibus expresserunt <i>Racine</i>, <i>Mithridate</i>, +act. III, sc. 1:</p> + +<div class = "verse ital"> +<p>Tandis que l’ennemi, par ma fuite trompé,</p> +<p>Tenait après son char un vain peuple occupé;</p> +<p>Et, gravant en airain ses frêles avantages,</p> +<p>De mes états conquis enchaînait les images;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +et <i>Crébillon</i>, <i>Rhadamiste et Zénobie</i>, act. II, sc. 2:</p> + +<div class = "verse ital"> +<p>Ce peuple triomphant n’a point vu mes images</p> +<p>À la suite d’un char en butte à ses outrages:</p> +<p>La honte que sur lui répandent mes exploits</p> +<p>D’un airain orgueilleux a bien vengé les rois.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +—<i>victas tendens Carthago ad sidera palmas</i>, feminæ habitu, +ut solitum, depicta; Cell. Etiam mœsto vultu. Cf. Ovid. Trist. IV, <span +class = "smallcaps">ii</span>, 2, et 43, 44, ad quæ loca vid. Burm. +et Harles. Simulacra urbium eburnea quandoque, quandoque lignea; Dausq. +coll. Quintil. VI, 4, et Plin. V, 5. +—<a class = "missing" name = "not17_636" id = "not17_636" href = +"#line17_636" title = "numerus deest">636.</a> <i>effigies ore jam +lenis Hiberæ</i>, veluti vultu declarans se victam et bello fractam; +Ernest. +—<a name = "not17_637" id = "not17_637" href = +"#line17_637">637 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_141">ad I, 141, +142</a>. +—<a name = "not17_638" id = "not17_638" href = +"#line17_638">638 sq.</a> +<i>Bætis lavare solis equos</i>, etc. ut ultimus fere Hispaniæ Occid. +fluvius in sinum Gaditanum influens. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_399">ad III, 399</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">640</span> +<p><a name = "line17_640" id = "line17_640"> </a> +<a href = "#var17_640">Frondosumque apicem</a> subigens ad sidera +mater</p> +<p><a name = "line17_641" id = "line17_641"> </a> +Bellorum fera Pyrene, nec mitis Hiberus,</p> +<p><a name = "line17_642" id = "line17_642"> </a> +Quum simul inlidit ponto, quos adtulit, amnes.</p> +<span class = "pagenum">396</span> +<p><a name = "line17_643" id = "line17_643"> </a> +Sed non ulla magis mentesque oculosque tenebat,</p> +<p><a name = "line17_644" id = "line17_644"> </a> +Quam visa Hannibalis campis <a href = "#var17_644">fugientis</a> +imago.</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p><a name = "line17_645" id = "line17_645"> </a> +Ipse, adstans curru, atque auro decoratus et ostro,</p> +<p><a name = "line17_646" id = "line17_646"> </a> +Martia præbebat spectanda Quiritibus ora.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_640" id = "not17_640" href = "#line17_640">640</a> +<a name = "not17_641" id = "not17_641" href = "#line17_640">seq.</a> +<i>subigens</i>, agens, N. Heins. (cf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#not13_610">ad XIII, 610</a>) sursum agens, ut +<i>subjicere</i> et <i>submittere</i>, Drak. cf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_673">ad I, 673</a>. +—<i>mater bellorum fera Pyrene</i>, quod bellicosissimi populi sub +Pyrenæis habitant; Cell. Verbis <i>non mitis Iberus</i> Dausq. putabat +Silium pinxisse fluvium velut indignabundum et captivitati obluctantem. +Ernesto ambiguum videtur, utrum designaverit adcolas bellicosos et +feroces, an fluvii ipsius amnibus multis aucti vim et inpetum, quo in +mare Mediterr. inferatur. At posterior sententia non dubia est propter +verba <a class = "crossref" href = "#line17_642">v. 642</a>, quibus +ratio continetur, cur non sit <i>mitis</i>, de qua voce vid. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_85">ad IV, 85</a>. Omnia h.l. ad +ornatum spectant. +—<a name = "not17_642" id = "not17_642" href = +"#line17_642">642.</a> <i>Amnes</i> sunt Sætabis, Turia, seu +Turius, Sucro, Bilbilis, Sicoris aliique. Vid. Mela II, 6, et +Mariana III, 18. +—Vultus innuitur ferox Hiberi, aquam ex urna effusam in pontum +impellentis; Lenz.</p> + +<span class = "pagenum notes">396</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not17_645" id = "not17_645" href = "#line17_645">645.</a> +<i>Ipse</i> Scipio. +—<i>auro</i>, corona aurea (vid. Gell. V, 6; Liv. XXX, 15), +et veste auro sparsa (Plin. IX, 36; XXXIII, 3). +—<i>ostro</i>, purpura, toga picta et tunica palmata (cf. Liv. +l.l.). Ὁ στρατηγὸς ἔστεπται μὲν ἀπὸ χρυσοῦ καὶ λίθων πολυτίμων, ἔσταλται +δ’ ἐς τὸν πάτριον τρόπον πορφύραν, ἀστέρων χρυσῶν ἐνυφασμένων· καὶ +σκῆπτρον ἐξ ἐλέφαντος φέρει καὶ δάφνην, etc. Appian. rer. Pun. c. 66, in +descriptione triumphi Scipionis.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line17_647" id = "line17_647"> </a> +Qualis odoratis descendens Liber ab Indis</p> +<p><a name = "line17_648" id = "line17_648"> </a> +Egit pampineos frenata tigride currus.</p> +<p><a name = "line17_649" id = "line17_649"> </a> +Aut quum Phlegræis, <a href = "#var17_649">confecta mole</a> +Gigantum,</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p><a name = "line17_650" id = "line17_650"> </a> +Incessit campis tangens Tirynthius astra.</p> +<p><a name = "line17_651" id = "line17_651"> </a> +Salve, invicte parens, non concessure Quirino</p> +<p><a name = "line17_652" id = "line17_652"> </a> +Laudibus, ac meritis non concessure Camillo.</p> +<p><a name = "line17_653" id = "line17_653"> </a> +Nec vero, quum te memorat de stirpe Deorum,</p> +<p><a name = "line17_654" id = "line17_654"> </a> +Prolem Tarpeii mentitur Roma Tonantis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_647" id = "not17_647" href = "#line17_647">647 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_615">ad III, +615</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_79">XV, 79 +sq.</a> Comparatio Scipionis cum Baccho et Hercule, qualis ap. Virg. Æn. +VI, 802 seq., qui locus Silio haud dubie ante oculos obversabatur. Cf. +ibi Heyne. +—<i>odoratis ab Indis</i>, ob frutices bene olentes et aromata, +quorum ferax est India, inpr. cinnamomum et nardos. Vid. Strab. XV, +p. 695; Phot. c. 241; Ovid. Fast. III, 720. +—<a class = "missing" name = "not17_648" id = "not17_648" href = +"#line17_648" title = "numerus deest">648.</a> <i>currus +pampineos</i>, pampino inplexos.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_649" id = "not17_649" href = "#line17_649">649.</a> +De Gigantomachia, in qua præcipue Herculis partes fuere, et <i>campis +Phlegræis</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_275">ad IV, 275</a>. +—<i>confecta mole Gigantum</i>, cæsis Gigantibus, monstris inmensi +corporis. Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not17_556">ad +v. 556</a>. +—<a name = "not17_650" id = "not17_650" href = +"#line17_650">650.</a> <i>tangens astra</i>, summa conspicuus +gloria, ut <i>sublimi feriam sidera vertice</i> ap. Hor. Od. +I, <span class = "smallcaps">i</span>, 36, ubi vid. Jani.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_651" id = "not17_651" href = "#line17_651">651 sq.</a> +Silius Scipionem Romulo et Camillo æquat, qui ambo adpellantur <i>urbis +conditores</i>; Barth. Adv. X, 13. +—<i>Salve</i>, ut χαῖρε, voc. pietatis ac honoris, quo, quicumque +eo dignissimus est, et cujus favorem expetimus, sive sit Deus, sive +homo, sive adeo res, divino honore colenda, compellatur. Cf. Jani ad +Hor. Od. I, <span class = "smallcaps">xxxii</span>, 15. +—<i>parens</i> urbis, pater patriæ: cujus tituli honos notus +est.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not17_653" id = "not17_653" href = "#line17_653">653 sq.</a> +Dignus es et dignum te præstas divinæ originis fama. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_475">ad IV, 475, 476</a>.</p> + +<p> </p> + +<h5>FINIS.</h5> + + +<hr class = "mid"> + +<h5 class = "variae"><a name = "variae17" id = "variae17"> +Liber XVII: Variæ Lectiones</a></h5> + +<div class = "variae"> + +<span class = "pagenum">342</span> +<p><a name = "var17_1" id = "var17_1" href = "#line17_1">1.</a> +<i>descenderet</i> Put. +—<a name = "var17_2" id = "var17_2" href = +"#line17_2">2.</a> <i>tulerant</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var17_5" id = "var17_5" href = +"#line17_5">5.</a> <i>acciperet</i> Oxon. et Cell. ut <a class = +"crossref" href = "#line17_14">v. 14</a>; <a class = "crossref" +href = "bookXVI.html#line16_2">XVI, 2</a>, et ap. Ovid. Fast. IV, +260; Liv. XXIX, 14, et Cic. harusp. resp. c. 13. Sed vulgatum quoque +bene se habet; conf. Gron. ad Liv. XXIX, 11. +—<a name = "var17_6" id = "var17_6" href = +"#line17_6">6.</a> <i>degerit</i> ex Oxon. et Put. recepit Cell. +suadente Barth. Adv. X, 13, ut et ad præteritam Scipionis Nasicæ +vitam pertineat. +—<a name = "var17_8" id = "var17_8" href = +"#line17_8">8.</a> <i>petita aderant</i>, scilicet sacra, reposuit +Nicander et deinde alii. Pro vulg. <i>Cybellen</i>, vel <i>Cybelen</i>, +Barth. Adv. XIII, 7, <i>Cybele</i> legendum putabat, quod edidere +Cell. (qui tamen <i>Cybelle</i> scripsit) et Lefeb. Ego <i>Cybebe</i> +edidi, prob. Drak. vid. ad VIII, 363. <i>Cybeben</i> emend. +<span class = "pagenum">343</span> +N. Heins. +—<a name = "var17_9" id = "var17_9" href = +"#line17_9">9.</a> Versus fœde a librariis corruptus; <i>atque +omnis</i>, vel <i>in omnis</i> codd. scripti et priscæ edd. præter +Mediol. in qua <i>intrepidus</i> legitur, pro quo Wolfius in Basil., +Colin. et Dausq. <i>in trepidis</i> substituere. Deinde <i>cedente +Senatu</i> Put. Gryph. aliæque edd. antt. <i>accedente S.</i> Ox. Parm. +et al. <i>sedente S.</i> ed. Marsi. Hinc <i>atque intrepidus, magno +cedente Senatu</i>, edidere Cell. (qui interpretatur, cedente S. id +munus tamquam optimo) Drak. et Ernesti, (qui exponit, <i>intrepidus</i>, +fretus et excitatus Patrum judicio, ac jussus, <i>cedente Senatu</i>) +prob. Barth. Adv. X, 13, et XIII, 7. Sed ex verbis <i>cedente +Senatu</i> non, nisi fidiculis adhibitis, commodam extorquebis +sententiam: epitheton vero <i>intrepidus</i> non modo alienum est ab +h.l. et a Scipione, cui nulla timendi vel trepidandi causa erat, sed +etiam ab antiqua omnium fere librorum scriptura nimis abhorret, et haud +dubie ex glossa vel emendatione inrepsit. <i>atque ominibus</i>, vel +<i>a. in numérum</i>, vel <i>a. in nomen magno cedente Senatu</i> (h.e. +concedente S. ut <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_94">XI, 94</a>), vel denique (quod non displicebat +Drak. cui tamen ne sic quidem hic locus persanatus videbatur) <i>a. +intrepidus, magno censente Senatu</i>, emend. N. Heins. <i>a. +innocuus magno censente S.</i> (h.e. optimus judicio Senatus) reposuit +Lefeb. Quæ conject. ceteris omnino præferenda est, judice etiam Ernesti, +qui eam in contextum recepisset, nisi eadem sententia jam <a class = +"crossref" href = "#line17_5">v. 5... 7</a>, præoccupata esset. +Enim vero supra oraculi verba expressit poeta, nunc docet, Scipionem +virum optimum a Senatu judicatum esse. Neque tamen dissimulo, vocem +<i>innocuus</i> nimis tenuem esse, et vix bene dici posse, <i>innocuus +obvius properabat</i>. Quæ quum ita sint, ego levi mutatione antiquæ +lect. scripsi, <i>adque os amnis, magno censente Senatu</i> nisi malis +<i>jubente Senatu</i>, ut <i>jussus</i> apud Liv. conf. not. Possis +etiam h.l. restituere: <i>Puppe; equite en omni magnoque sequente +Senatu, Obvius</i>, etc. quibus verbis plane respondet locus Ovid. Fast. +IV, 293; <i>Omnis eques mixtaque gravis cum plebe Senatus Obvius ad +Tusci fluminis ora venit.</i> voc. intrepidus etiam displicuit Withof. +quia <i>obvius</i> sequitur, et ille conj. <i>atque ominibus magno +adcedente Senatu</i>, vel potius ex vett. libris, <i>Puppe, atque ante +omnes, magno cedente Senatu</i>. +—<a name = "var17_13" id = "var17_13" href = +"#line17_13">13.</a> <i>trementia</i> Oxon. +<span class = "pagenum">344</span> +unde <i>tranantia</i> conj. Barth. Adv. X, 13. +—<a name = "var17_14" id = "var17_14" href = +"#line17_14">14.</a> <i>sonoram puppim</i>, h.e. cymbalis et +tympanis perstrepentem, quod sequitur, corrig. N. Heins. Non male! +—<a name = "var17_15" id = "var17_15" href = +"#line17_15">15.</a> Vulgo <i>Tibridis</i>. Sed vid. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#var8_367">ad VIII, 367</a>.</p> + +<p><a name = "var17_22" id = "var17_22" href = "#line17_22">22.</a> +<i>movere</i>, aut <i>liquere</i>, aut <i>fovere</i> (ut <i>fovere +nidum</i>) emend. N. Heins. refragg. Burm. et Drak. quia +<i>nosse</i> quis loca dicatur, +<span class = "pagenum">345</span> +quæ incolat, vel in quibus frequenter versetur, et <i>noscere</i>, quæ +adeat; conf. Passerat. ad Prop. I, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 1. +—<a name = "var17_23" id = "var17_23" href = +"#line17_23">23.</a> <i>nota</i> Marsi Ven. sec. operarum lapsu, et +hinc aliæ edd.</p> + +<p><a name = "var17_34" id = "var17_34" href = "#line17_34">34.</a> +<i>mala</i> R. 1, et Med. probb. Barth. Adv. XIII, 7, Drak. +<span class = "pagenum">346</span> +Lefeb. Ern. Vulgo <i>male credita</i>, quod Barth. l.c. exponit, +sinistro rumore dilata; <i>non æquæ male credita famæ</i> opinabatur +N. Heins. de qua conject. idem valet, quod de simili sup. <a class += "crossref" href = "bookIV.html#var4_569">ad IV, 569</a>, diximus: +<i>non æqua populo mala credita fama</i> suspicabatur Hœfftius in Peric. +crit. quæ lectio eumdem, quem nostra, sensum præbet, vid. not. +—<a name = "var17_38" id = "var17_38" href = +"#line17_38">38.</a> <i>gubernant</i> Ox. Put. Tell. R. 1, +Parm. Med. prob. N. Heins. quum de omni prole Cybeles agatur. Vulgo +<i>gubernat</i>, quod revocavit Lefeb. <i>regno consorte</i> malebat +Barth. Adv. XIII, 7, ut simul jugis illa trium regnorum catena, et +fratrum dominantium felix et bonarum rerum fecunda concordia +indicaretur. +<span class = "pagenum">347</span> +—<a name = "var17_42" id = "var17_42" href = +"#line17_42">42.</a> <i>auris</i> hoc est aures, Oxon. et Putean. +<i>æra</i> conj. N. Heins. quem vide ad Prudent. hymn. Romani +v. 200.</p> + +<p><a name = "var17_56" id = "var17_56" href = "#line17_56">56.</a> +<i>prægressos</i>, et mox <i>servent</i> suspicabatur +<span class = "pagenum">348</span> +N. Heins.</p> + +<p><a name = "var17_67" id = "var17_67" href = "#line17_67">67.</a> +<i>Immemor hic</i> Put. <i>Immemoris</i> Marsi Ven. poster. operarum +errore, et inde aliæ edd.</p> + +<span class = "pagenum">350</span> +<p><a name = "var17_77" id = "var17_77" href = "#line17_77">77.</a> +<i>missique minantur</i> ex emendat. N. Heins. edidi cum Lefeb. +<i>missique minentur</i> in Oxon. Putean. omnibusque edd. ante Juntinam, +in qua Nicander primus hunc locum corrupit, et ex ingenio etiam addidit +integrum versum, <i>Ductori monuisse fuit, sit fidus, et ictum Observet +fœdus, neu pacis jura resolvat, Stet regno</i>, etc. Hanc scripturam +falsam esse, vel sola vox <i>Observet</i>, quam mox sequitur +<i>servet</i>, persuasit Drakenb. Nihil tamen mutare sustinuit, nec eo +audacior esse voluit Ern. qui hac interpolatione expeditiorem reddi +orationem monet. Recte: sed et languidior fit, præmissis potissimum vss. +67 seq. ubi poeta notionem rupti fœderis jam omnibus fere poetarum +coloribus adumbravit; quumque exquisitior doctiorque esset, ab indocto +et audaci Nicandro sententia ejus diluta est ac dilatata, adsutis +laciniis, quibus sublatis bene procedit, vid. not. +—<a name = "var17_78" id = "var17_78" href = +"#line17_78">78.</a> <i>pacta</i> Oxon. et Put. Conf. Heins. ad +Ovid. Met. VII, 700; XIV, 36, et Ep. Her. XX, 18. Vulgo +<i>facta</i>.</p> + +<p><a name = "var17_83" id = "var17_83" href = "#line17_83">83.</a> +<i>at</i> pro vulg. <i>et</i> scripsi, probb. Barth. Adv. XIII, 7, +N. Heins. et Drakenb. <i>Hæc Latius</i> et <i>sed cassa</i> tacite +edidit Lefeb. non inprob. Ern. Deinde <i>monebat</i> Put. Parm. et al. +edd. ut et conj. Barth. l.c. Recte, opinor: et non modo <i>monita</i> +mox sequuntur, unde vulgatum prætulere N. Heins. et Drak. sed et +<i>movet</i>. +—<a name = "var17_87" id = "var17_87" href = +"#line17_87">87.</a> <i>vafra arte</i> corrig. N. Heins. ad +Ovid. Epist. Her. XVI, 314, quoniam de una tantum arte castrorum +incensorum h.l. mentio fit.</p> + +<p><a name = "var17_88" id = "var17_88" href = "#line17_88">88.</a> +<i>intecta</i> pro vulg. <i>intorta</i> e Put. recepi non inprob. +N. Heins. qui tamen malebat <i>intexta</i>, +<span class = "pagenum">351</span> +quod etiam adrisit Drak. Lefeb. (qui illud edidit) Cort. et nobis; +confer Heins. ad Ovid. Met. V, 446. +—<a name = "var17_90" id = "var17_90" href = +"#line17_90">90.</a> <i>furtum</i>, non <i>furtim</i>, Oxon. Put. +R. 1, Parm. Med. Deinde <i>nitentibus umbris</i>, R. 1, Parm. +Med. <i>intentibus v.</i> Put. <i>invitantibus v.</i> conj. +N. Heins. et mox <i>celerata incendia</i>; quod posterius placere +potest. Τὸ <i>celata</i>, hoc est clam inmissa, ex compendio forte +scribendi ortum, et languet, quia cum <i>tacita</i> jungitur. Totum +potius versum ejiciendum censerem, qui salvo sensu abesse potest, nisi +in poeta luxuriantis ingenii versarer. +—<a name = "var17_92" id = "var17_92" href = +"#line17_92">92.</a> <i>conjecti</i> ex probabili conject. +N. Heins. edidit Lefeb. +—<a name = "var17_94" id = "var17_94" href = +"#line17_94">94.</a> <i>late exspatiantur</i> emendat. +N. Heins. et <i>claræ</i>, scilicet flammæ, Burm. prob. Drak. ut +apud Virg. Æn. II, 569, <i>dant clara incendia lucem</i>; conf. sup. +<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_557">X, 557, 558</a>. +Sed τὸ <i>clare</i> eodem sensu et doctius dictum crediderim. +—<a name = "var17_95" id = "var17_95" href = +"#line17_95">95.</a> <i>ramos</i> pro <i>frenos</i> conj. Dausq. +<i>flumine</i> (velut torrente) pro <i>lumine</i> Barth. Adv. +X, 13; <i>Et volucri effrenes p. l. flammas</i>, scilicet ignes, +vel <i>Et se mox volucri p. l. flammæ</i> emend. N. Heins. <i>Et +Pœnos volucri p. flamine</i> (h.e. adflatu, vel vento, quo alitur +incendium) <i>flammæ</i> tentabat +<span class = "pagenum">352</span> +Burm. Sed sanum esse locum recte existimant Lefeb. et Ern. +<i>tenebras</i> pro <i>frenos</i>, et +<a name = "var17_96" id = "var17_96" href = "#line17_96">v. 96</a>, +<i>ceu</i> pro <i>cum</i> legendum videbatur Withof. <i>ceu turbine</i>, +et +<a name = "var17_101" id = "var17_101" href = +"#line17_101">v. 101</a>, +<i>furit undique</i> malebat N. Heins. +—<a name = "var17_103" id = "var17_103" href = +"#line17_103">103.</a> <i>semustaque</i> scripsere Drakenb. Lefeb. +et Ern. Conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_16">ad +III, 16</a>. +—<a name = "var17_104" id = "var17_104" href = +"#line17_104">104.</a> <i>Albenti favilla</i> Oxon. Put. R. 2, +ut <i>cava f.</i> apud Petron. c. 120, et forte <i>candens f.</i> apud +Virgil. Æn. III, 573, unde probavit N. Heins. et recepit Lefeb. +Vulgatam lect. defendit Drakenb. coll. Martial. I, 42, et recte jam +monuit, <i>candentem favillam</i> in Virg. l.l. eodem sensu exponi +posse, quo etiam illam ceperint ibi Cerda, et Scalig. ad Sever. Ætn. +v. 509.</p> + +<p><a name = "var17_108" id = "var17_108" href = "#line17_108">108.</a> +<i>Et somno</i> Put. <i>Et summo</i> Parm. <i>Exsomnem</i>, vel <i>E +sponda</i> opinabatur N. Heins. De verbis <i>multa precantem</i>, +quæ et me semper obfenderunt, Barth. Adv. XIII, 7, ita disputat: +«Hæc captivitatem potius, quam liberationem ab inminentibus flammis, +signant. <i>Multa precari</i> regem in suis castris, inter manus +satellitum suorum, quam absonum est? potius <i>dira precantem</i>, fastu +videlicet barbaro et regio in ausos tam inmane, et quidem furto, hostes. +Nam regem minime mollem inducere alioqui vult, quum mox pugna commissa +inter agmina adversa medium evolasse dicat.» Reliqui interpretes h.l. +tacent. Poeta forte scripsit <i>multa frementem</i>; conf. inf. <a class += "crossref" href = "#line17_116">v. 116</a>. +—<a name = "var17_109" id = "var17_109" href = +"#line17_109">109.</a> <i>juncto agmine</i> conj. N. Heins. +qui tamen recte monuit, <i>juncto +<span class = "pagenum">353</span> +aggere</i> pro junctis castris dici posse. Idem malehat +<i>sociarunt</i>. At sequitur mox <i>lenierat</i>. +—<a name = "var17_115" id = "var17_115" href = +"#line17_115">115.</a> Emend. <i>ereptum ex morte</i>, quoniam +certe non hostibus Romanis, sed ignibus fuerit cinctus Syphax in castris +adcensis, qui et mox jactet, Romanos timuisse claro die pugnæ potestatem +facere. +—<a name = "var17_118" id = "var17_118" href = +"#line17_118">118 sq.</a> +Barth. Adv. XIII, 7, et XV, 7, nota dignum dicit, quod poeta +h.l. et <a class = "crossref" href = "#line17_114">v. 114</a>, +<a class = "crossref" href = "#line17_212">212, 214</a>, <a class = +"crossref" href = "#line17_225">225</a>, <a class = "crossref" href = +"#line17_230">230</a>, ac al. passim, pluribus spondeis vulgaribusque +verbis compositis carmen perdat, quæ cursum orationis incidant, curamque +illam, a Plinio indicatam, ingenio plane caruisse arguant.... Omnino +studium poetæ in hoc libro et in fine carminis elanguisse +<span class = "pagenum">354</span> +videtur; conf. tamen Heyne in not. ad Virgil. Æn. VIII, 596. +—<a name = "var17_120" id = "var17_120" href = +"#line17_120">120.</a> <i>propera͞nt</i>, vel <i>properarunt</i> +Put. <i>properebant</i> R. 2. <i>properabant</i> conj. +N. Heins. vel <i>properabat</i> quod ex ed. Benessæ recepit +Lefeb.</p> + +<p><a name = "var17_124" id = "var17_124" href = "#line17_124">124.</a> +<i>agmina prima</i> Put. oculis librarii in <a class = "crossref" href = +"#line17_127">v. 127</a>, evagantibus; Ern. +—<a name = "var17_125" id = "var17_125" href = +"#line17_125">125.</a> <i>vana manus</i> Oxon. Putean. R. 1, +Parm. Med. et Mart. Herbip. ed. unde <i>nava m.</i> ex emendat. +N. Heins. edidi cum Lefeb. et Ern. prob. Drak. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_549">ad I, 549</a>. Vulgo +<i>sana manus</i>, ut sensus sit, Romani prudenter pugnantes tamquam +sanæ mentis homines; Cell. Withof. conjicit: <i>contra sana manus +Rutuli, lætusque ruebat</i>. +—<a name = "var17_127" id = "var17_127" href = +"#line17_127">127.</a> Ita hunc locum restituit N. Heins. +<i>vides ut agmine</i> Oxon. Put. Tell. Parm. Med. Mart. Herbip. +<i>vides ut ab agmine</i> Benessa. <i>agmine primo</i> Ox. et Ben. Mox +<i>volitet</i> Put. Vulgo <i>Videsne</i>, <i>vides</i>, <i>ait</i>, +<i>agmine +<span class = "pagenum">355</span> +primus Massylus volitat</i>. +—<a name = "var17_130" id = "var17_130" href = +"#line17_130">130.</a> Voc. <i>casti</i> suspectum et ex +<i>castris</i>, quod versu proxime subsequenti obcurrit, prognatum +videbatur N. Heins. At vid. not. +—<a name = "var17_137" id = "var17_137" href = +"#line17_137">137.</a> <i>vectorem</i> emend. N. Heins. ut ap. +Ovid. A. A. III, 555. Sed Drak. bene monet, <i>rectorem</i> etiam +equitem dici Tac. Ann. I, 65 (ubi confer Ernesti) Claud. +<span class = "pagenum">356</span> +<i>in Eutrop.</i> II, 423, et Lucan. VII, 530. +—<a name = "var17_138" id = "var17_138" href = +"#line17_138">138.</a> <i>vanumque fugæ</i> ex emend. Dausq. et +N. Heins. recepi cum Lefeb., qui ita in duobus antiquis, nescio +quibus, legi dicit. Vulgo <i>vanamque fugam</i>, ex qua lect. non facile +commodam exsculpes sententiam. +—<a name = "var17_139" id = "var17_139" href = +"#line17_139">139.</a> <i>e vulnere</i> primus edidit Parisiis +Colinæus, quem sequuti sunt pauci, sed et ipse Drak. qui toto fere h.l. +tacet. +—<a name = "var17_140" id = "var17_140" href = +"#line17_140">140.</a> <i>pudendum</i> pro vulg. <i>pudenda</i> ex +emend. N. Heins. edidi cum Lefeb. (qui nihil de ea re notavit) et +Ernest. prob. Drak. Hunc loquendi modum Silius in deliciis habet; vid. +App. <i>manicæque pudendæ Additæ</i> corrig. Dausq. <i>manicæque pudendæ +Addita</i> scripsit Cellar. +—<a name = "var17_141" id = "var17_141" href = +"#line17_141">141.</a> <i>o exemplum</i> malebat Barth. Adv. +XV, 7, ut magis erigeretur sententia. Male! tollenda potius major +distinctio post <i>lætis</i>, quod jam vidit N. Heins. +—<a name = "var17_142" id = "var17_142" href = +"#line17_142">142.</a> <i>strinxere</i> malebat N. Heins. quia +<i>vincla</i> præcesserunt: quod tamen eum non obfendit supra <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#line16_72">XVI, 72, 74</a>.</p> + +<span class = "pagenum">357</span> +<p><a name = "var17_147" id = "var17_147" href = "#line17_147">147.</a> +<i>at invisus</i> conj. Barth. Adv. XV, 7, non male, judice etiam +Drakenborch.</p> + +<p><a name = "var17_150" id = "var17_150" href = "#line17_150">150.</a> +<i>innixa</i> corrig. N. Heins. et <i>innisa</i> tacite edidit +Lefeb. +—<a name = "var17_151" id = "var17_151" href = +"#line17_151">151.</a> <i>numine</i> emend. Barth. l.c. coll. +v. 154, 183, et sup. XVI, 16, 17, ut Hannibalem, ob rerum gestarum +magnitudinem, nunc ruente pæne republ. ut Deum tutelarem suspexerint +Pœni. +—<a name = "var17_156" id = "var17_156" href = +"#line17_156">156.</a> <i>patrumque</i> primus edidit Nicander, +<i>monentis</i> est ex emend. N. Heins. <i>moventes</i> R. 2. +Vulgo <i>monentes</i>. +—<a name = "var17_157" id = "var17_157" href = +"#line17_157">157.</a> <i>videat</i>, non <i>videas</i>, Oxon. Put. +R. 1, Parm. Med. Mars. et Mart. Herbip. Post hunc versum Nicander +duos alios inculcavit, <i>Tolle moras, patriæque celer succurre cadenti, +Hannibal, et nostris depelle a mœnibus hostem</i>. Eos jam ejecit +Drakenb. suadente N. Heins.</p> + +<span class = "pagenum">358</span> +<p><a name = "var17_163" id = "var17_163" href = "#line17_163">163.</a> +<i>Destrictis</i> R. 1, Parm. Med. Vulgo <i>Districtis</i>; vid. +<a class = "crossref" href = "bookXVI.html#var16_528">ad XVI, 528</a>. +—<a name = "var17_166" id = "var17_166" href = +"#line17_166">166.</a> <i>capiens</i> Ox. Vulg. <i>cupiens</i>. +—<a name = "var17_169" id = "var17_169" href = +"#line17_169">169.</a> <i>rapidis</i> scripti, R. 2, Basil., +Wolfii et quædam aliae. <i>rapidum</i> pleræque edd. priscæ. +<i>raptum</i> conj. N. Heins.</p> + +<p><a name = "var17_175" id = "var17_175" href = "#line17_175">175.</a> +<i>agitarit</i>, non <i>agitabat</i>, scripti et primæ edd. +<i>trepida</i> conj. Livin. +<span class = "pagenum">359</span> +—<a name = "var17_178" id = "var17_178" href = +"#line17_178">178.</a> <i>celeratis</i> opinabatur N. Heins. +ut sup. <a class = "crossref" href = "#line17_91">v. 91</a>. +—<a name = "var17_180" id = "var17_180" href = +"#line17_180">180 sq.</a> +Ita legitur h.l. in MSS. et antt. edd. ante Junt., in qua Nic. pro +<i>referat</i> reposuit <i>referant</i>, et iteram duos adjecit versus, +<i>detracturum ignibus atris Omnia, et excidium extremum Carthagini +adesse. In quam se referant patriam, suaque inclita facta Commemorant, +strages Italis quas fecerit oris</i>. Pro <i>detracturum</i> +N. Heins. conj. <i>depasturum</i>; recte, opinor; saltem +ingeniose.</p> + +<p><a name = "var17_184" id = "var17_184" href = "#line17_184">184.</a> +<i>abtutu</i> Ox. prob. Barth. Adv. X, 13, ut non adspexerit +legatos, ob indignitatem rei, sed obliquis limisve oculis intuitus sit. +Deinde <i>et ægram Expendit tacite curam, secum</i>, etc. ex cod. Tell. +recepit Lefeb. Non male! +—<a name = "var17_185" id = "var17_185" href = +"#line17_185">185.</a> <i>tacite</i> Oxon. <i>tacitus</i> +R. 1, ad marg. Vulgo <i>tacito secum</i> prob. Barth. Adv. l.l. nec +inprob. N. Heins. ut <i>tacito</i> non sit adverb. sed a <i>cum</i> +pendeat. +—<a name = "var17_187" id = "var17_187" href = +"#line17_187">187.</a> <i>durum</i> Put. R. 1, Parm. Med. et +Mart. Herbip. Conf. Virg. Æn. XII, 924, ibique interpretes. +<span class = "pagenum">360</span> +—<a name = "var17_199" id = "var17_199" href = +"#line17_199">199.</a> <i>Vertantur</i> ed. Basil. Wolfii, et inde +Colin. D. Heins. Dausq. el Cell. +—<a name = "var17_200" id = "var17_200" href = +"#line17_200">200.</a> Vulg. <i>Anno</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#var2_277">ad lib. II, v. 277</a>. +—<a name = "var17_202" id = "var17_202" href = +"#line17_202">202.</a> <i>fremens</i> maluerit N. Heins. Sed +vulgatum quoque bene se habere, jam monuit Drak. coll. Liv. XXX, 20 +pr.</p> + +<p><a name = "var17_203" id = "var17_203" href = "#line17_203">203.</a> +<i>redeuntum</i>, scilicet in patriam, Oxon. Put. R. 1, Parm. Ben. +Mart. Herbip. non inprob. N. Heins. nisi quod prætulerit <i>terga +vertentem</i>, vel potius <i>redeunti</i>, vel <i>cedenti</i>, quum +sermonem esse de solo Hannibale ex sequentibus adpareat. Sed cum +Hannibale etiam milites ejus ex Italia decedebant. +<span class = "pagenum">361</span> +—<a name = "var17_211" id = "var17_211" href = +"#line17_211">211.</a> <i>reputat satis</i> ex probabili emend. +Scalig. et N. Heins. edidit Cell. +—<a name = "var17_212" id = "var17_212" href = +"#line17_212">212.</a> <i>visu</i> Gryph.</p> + +<span class = "pagenum">362</span> +<p><a name = "var17_222" id = "var17_222" href = "#line17_222">222.</a> +<i>Sim dignus</i>, vel <i>Di, dignus</i> castigabat N. Heins. At +vid. not. +—<a name = "var17_224" id = "var17_224" href = +"#line17_224">224.</a> <i>numen</i> Parm. <i>et totum cecidisset +nomen E.</i> vel <i>potius cecidissent culmina E.</i> opinabatur +N. Heins. Vulgo <i>Elisæ</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_81">ad I, 81</a>. +—<a name = "var17_225" id = "var17_225" href = +"#line17_225">225.</a> <i>Quin! tunc sat</i> reposuit Lefeb. +<i>Quid? tum sat compos?</i> corrig. N. Heins. ut repetitio esset +verborum <a class = "crossref" href = "#line17_221">v. 221</a>. Ego +legendum crediderim: <i>Quid? tum sat compos</i>, scilicet mentis fui, +<i>quum non</i>, etc. Sed τὸ <i>qui</i> doctius pro vulg. <i>quum</i> +positum videri potest. +—<a name = "var17_231" id = "var17_231" href = +"#line17_231">231.</a> <i>Quid prohibet</i> malebat N. Heins. +quem vid. ad Ovid. Met. X, 88. <i>gressus</i>, non <i>gressum</i> +Put. +—<a name = "var17_234" id = "var17_234" href = +"#line17_234">234.</a> <i>ac vertite</i> conj. Livin. <i>age, +vertite</i> N. Heins. qui et +<a name = "var17_235" id = "var17_235" href = +"#line17_235">v. 235</a> τὸ <i>ut</i> post +<span class = "pagenum">363</span> +<i>faxo</i> concinnius abesse monuit, idque firmavit multis poetarum +exemplis, quibus alia adjecit in not. ad Ovid. Met. XIII, 875, et Drak. +ad h.l.</p> + +<p><a name = "var17_240" id = "var17_240" href = "#line17_240">240.</a> +<i>et rupe</i> Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. Ben. et Mart. Herbip. in +quibus etiam mox <i>imbribus</i> pro <i>nubibus</i> legitur, ut et in +Marsi edd. Vulgo <i>e rupe</i>. Aliquid gravioris mendi subesse +suspicabatur Barth. Adv. XV, 7, qui et h.l. alia perperam, alia +nimis severe reprehendit.</p> + +<span class = "pagenum">364</span> +<p><a name = "var17_249" id = "var17_249" href = "#line17_249">249.</a> +<i>acer</i> Oxon. et Putean. Vulgo <i>ater</i>, quod præstiterit. +—<a name = "var17_255" id = "var17_255" href = +"#line17_255">255.</a> <i>veniensque a puppe procella</i> recte, +puto, emend. N. Heins. et edidit Lefeb. prob. Drak. qui monet, +vento, a puppi vel tergo spirante, Hannibalem longissime a finibus +Italiæ rejectum esse, et similiter dixisse Virgil. Æneid. III, 130, +<i>surgens a puppi ventus</i>, et Æn. I, 115, <i>ingens a +vertice</i> (h.e. desuper, non, a prora, ut Drak. adcepit, nam sequitur) +<i>In puppim ferit</i>; Stat. Theb. III, 29, <i>ingens a puppe +Notus</i>, Hom. Odyss. δ, 357, ᾗ λιγὺς οὖρος ἐπιπνείῃσιν ὄπισθεν, et +Eurip. Troad. 19, μένουσι δὲ Πρύμνηθεν οὖροι. Ernesti putat, hæc loca +non satis convenire, inprimis ob sequentia <i>antennæ inmugit</i>: quod +non satis adsequor. +—<a name = "var17_257" id = "var17_257" href = +"#line17_257">257.</a> <i>migrante profundo</i> corrig. Barth. Adv. +XV, 7, ubi monet, perire omne videnti profundum (forte +profunditatem, altitudinem), quum navis imo videatur subsessura, +ipsumque +<span class = "pagenum">365</span> +mare migrare ad Superos. Sed vid. not. +—<a name = "var17_258" id = "var17_258" href = +"#line17_258">258.</a> <i>frementia</i> omnino legendum videbatur +Drak. quia Silius ubique Hannibalem inpavidum finxisset. Sed cf. +<a class = "crossref" href = "#line17_268">v. 268</a>, ac sup. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_530">I, 530, 532</a>, +et <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_476">II, 476</a>, +ibique nott.</p> + +<p><a name = "var17_264" id = "var17_264" href = "#line17_264">264.</a> +<i>ubi illæ</i> Put. et R. 2. Vulg. <i>et illæ</i>. +—<a name = "var17_267" id = "var17_267" href = +"#line17_267">267.</a> <i>Tarpeio</i>, non <i>Tarpeii</i>, tres +scripti cum R. 2, et Parm.</p> + +<p><a name = "var17_271" id = "var17_271" href = "#line17_271">271.</a> +<i>alte exundantis arenæ</i>, ex imis barathri pontici cavernis +ebullientis, vi ventorum subtus agente, emend. Barth. Adv. XV, 7, +et edidit Cell. Recte, opinor. +<span class = "pagenum">366</span> +—<a name = "var17_278" id = "var17_278" href = +"#line17_278">278.</a> <i>It</i> pro <i>Hic</i> conj. +N. Heins. +—<a name = "var17_280" id = "var17_280" href = +"#line17_280">280.</a> <i>Capuæ et gaza seposta</i> Rom. 1, Med. +Mart. Herbip. <i>Capuæ et gaza et seposta</i> ed. Basil. Wolfii, Colin. +D. Heins. Dausq. Cell. +—<a name = "var17_281" id = "var17_281" href = +"#line17_281">281.</a> <i>duci</i>, h.e. a duce seposta, malebat +Lefeb. +—<a name = "var17_289" id = "var17_289" href = +"#line17_289">289.</a> <i>motoque</i> præstiterit +<span class = "pagenum">367</span> +judice N. Heins. At Drak. putabat emphasin esse in voce +<i>toto</i>: opus habuisse toto maris inpetu ad obprimendum +Hannibalem.</p> + +<p><a name = "var17_291" id = "var17_291" href = "#line17_291">291.</a> +<i>transtris</i>, vel <i>rostris</i> pro <i>castris</i> legendum +censebat N. Heins. Barthius Adv. XV, 7, <i>castra</i> +exponebat naves seu classem, de quo vid. Cerda et Heyne ad Virg. Æn. +III, 519, et V, 669. Sed <i>castra adversa</i> vulgari sensu +capienda sunt, nec quidquam h.l. mutandum est, vel mutandum credidissent +viri docti, nisi grandis h.l. lacunæ suspicione seducti +<span class = "pagenum">368</span> +essent, vid. not.</p> + +<p><a name = "var17_295" id = "var17_295" href = "#line17_295">295.</a> +Quoniam Flaminii corpus nusquam inventum est post pugnam, neque adeo +<i>portari</i> a quoquam vel adferri potuit, Lefeb. emendavit <i>Tu mihi +Flaminii portas te in ovantia cæsi Ora ducis</i>, ut τὸ <i>mihi</i> +eleganti hellenismo (vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_46">ad I, 46, in Var. Lect.</a>), et <i>te +portas</i> pro <i>te fers</i> vel <i>inpetu ruis</i> dictum sit, de qua +<i>vi intensa</i> verbum <i>portare</i> occurrat apud Lucret. VI, 581. +Sed præclara est nota Ernesti: «in hoc loco omni non necesse est, ut +historiæ veritatem urgeamus, quam nec in ceteris partibus adcurate +sequutus est poeta. Quomodo etiam quis <i>ovat</i>, qui <i>cæsus</i> +est? et cur quis inpetum faciat in ora <i>cæsi</i> ducis? Vulgata tamen +lectio levissima mutatione ita constitui potest, ut cum historia +congruat Silius, et sensus sit expeditissimus, et, ni fallor, unice +verus. Lego <i>rorantia cæde Ora</i>. Hæc autem <i>Ora</i> non sunt +Flaminii, sed ejus militis, qui Flaminium interfecerat. Tu mihi portas, +h.e. obfers ora sanguine Flaminii, quem olim cædebas, rorantia, ac +veluti ex illa cæde adhuc inbuta, h.e. tu is es, qui olim Flaminium +confecisti; eodem modo, quo mox alium adloquitur: <i>Gracchus cadens +tibi proluit ensem</i>. Jam etiam sequentia optime cohærent, <i>nosco +dextram</i>. Deinde recordemur oportet, supra <a class = "crossref" href += "bookV.html#line5_645">V, 645</a>. <i>Ducarium</i> quemdam +diserte nominari a poeta, qui inprimis inpetum in Flaminium fecerit. +Neque in verbis quidquam est, quod a consuetudine Silii abhorreat. Sic +de militibus obviam euntibus et se ostendentibus sup. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_312">I, 312</a>, <i>obvia +quisque Ora duci portat</i>. Sic et <i>rorantia</i> <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_447">IV, 447</a>; <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_459">V, 459</a>; <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_324">VII, 324</a>.» +—<a name = "var17_299" id = "var17_299" href = +"#line17_299">299.</a> <i>perluit</i> malebat Drak. quia Burm. ad +Petron. cap. CXX, docuerit, <i>perluere</i> majoris efficaciæ esse, et +notare penitus madefacere, <i>proluere</i> autem leviter +<span class = "pagenum">369</span> +adspergere. +—<a name = "var17_302" id = "var17_302" href = +"#line17_302">302.</a> <i>protulit</i> Oxon. et Put. +<i>pertulit</i> edd. Marsi, Junt. et Ald. <i>perculit</i> Gryph. et Nut. +prob. Drakenb. +—<a name = "var17_306" id = "var17_306" href = +"#line17_306">306.</a> <i>comitante</i> libri veteres tam scripti +quam editi. <i>cecidit, me tum comitante per hostes</i>, ed. Benessæ, +prob. Lefeb.</p> + +<p><a name = "var17_317" id = "var17_317" href = "#line17_317">317.</a> +<i>si</i> post <i>veniant</i> legitur in Putean. ed. Junt. et aliis inde +expressis. Sed rectius sublntelligitur; vel, ut Drak. putabat, votum +Hannibalis est, pugnam cum ipsis Diis exoptantis; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_58">not. ad I, 58</a>. +—<a name = "var17_318" id = "var17_318" href = +"#line17_318">318 seq.</a> +Ita h.l. restituit ex vett. libris +<span class = "pagenum">370</span> +Lefeb. quem cum Ern. sequutus sum. <i>Cum stetis turmæ</i> Oxon. Tell. +R. 2, et edd. Marsi, prob. N. Heins. quum ad plures sermonem +esse, ex seqq. satis manifestum sit. Idem et conj. <i>Cum stetit pro +me</i>, non inprob. Drak. <i>Cum steteris turmæ</i> Put. <i>Cum steteris +turma</i> R. 1, Parm. Mediol. et Mart. Herbip. <i>Cum steteris +prope me</i> primus edidit Nicander et deinde alii. <i>Cum stetis prope +me? vidi</i>, etc. reposuit Drak. Deinde <i>Quas juga calcantes</i> Put. +et R. 2. Vulgo <i>vidi, certantia cælo Cum juga calcastis, s.v. per +Alpes</i>. +—<i>Dum juga calcatis</i> emend. N. Heins. quoniam τὸ +<i>cum</i>, quod præcesserit proxime, ac subsequatur diversa +significatione, orationem hic nonnihil reddat perplexam. +—<a name = "var17_323" id = "var17_323" href = +"#line17_323">323.</a> <i>docilis</i> in comment. Marsi.</p> + +<p><a name = "var17_324" id = "var17_324" href = "#line17_324">324.</a> +<i>Ten’ vero, tene exstimulem</i> legendum putabat N. Heins. +—<a name = "var17_326" id = "var17_326" href = +"#line17_326">326.</a> <i>ac vana</i> omnes libri et scripti et +editi, <i>hæc vana</i>, vel <i>ceu vana</i> emend. N. Heins. et +illud recepi cum Lefeb. et Ern. etsi ne ita quidem hic locus mihi +satisfacit. <i>perstare ferox ad vana</i> conj. Livin. non inprob. Ern. +Sed quis ita dicet <i>Quum starem, perstare</i>, etc. <i>videbas</i> pro +<i>jubebas</i> R. 2, quod non displicebat Lefeb. Withof. +suspicabatur <i>tam vana</i>, vel potius <i>ea vana</i>, ut designentur, +quæ ante nominata sint. <i>docebas</i> scribendum putabat Dausq. coll. +XII, 629. +<span class = "pagenum">371</span> +—<a name = "var17_328" id = "var17_328" href = +"#line17_328">328.</a> <i>deleta Saguntus</i> ed. Basil. Wolfii et +inde paucæ aliæ, quas sequutus est Lefeb. quia nomen hoc decies octies +in Silio et semper in femin. gen. occurrat. Sed nostra lectio firmatur +librorum auctoritate, et cur Silio non liceat semel alia vocis forma +uti, quæ non minus recta est? conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_271">ad I, 271</a>; Liv. XXI, 15, 18, al. +—<a name = "var17_336" id = "var17_336" href = +"#line17_336">336.</a> <i>Libyæ</i> priscæ edd. Abest hic versus a +c. Putean. +—<a name = "var17_339" id = "var17_339" href = +"#line17_339">339.</a> <i>quoties</i> ex emendat. Dausq. Barth. et +N. Heins. Vulgo <i>quatiens</i>, quæ lectio ex antiqua scriptura +<i>quotiens</i> orta. +—<a name = "var17_340" id = "var17_340" href = +"#line17_340">340.</a> <i>adfatus</i>, non <i>effatus</i>, Oxon. et +sic jam Cell. ex conj. Deinde <i>petebant</i> Oxon. et Putean. Vulgo +<i>petebat</i>.</p> + +<p><a name = "var17_341" id = "var17_341" href = "#line17_341">341.</a> +<i>speculantem</i>, non <i>spectantem</i>, Oxon. (tres scripti, teste +Lefeb.) et Rom. 2; conf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#var7_123">ad VII, 123</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#var13_163">XIII, 163</a>. +—<a name = "var17_342" id = "var17_342" href = +"#line17_342">342.</a> <i>subacri</i> unica voce scribendum +videbatur +<span class = "pagenum">372</span> +N. Heins. +—<a name = "var17_343" id = "var17_343" href = +"#line17_343">343.</a> <i>adfatus</i> iterum corrig. idem et edidit +Lefeb. +—<a name = "var17_344" id = "var17_344" href = +"#line17_344">344.</a> <i>edant</i> emend. N. Heins. +—<a name = "var17_351" id = "var17_351" href = +"#line17_351">351.</a> <i>tuleris tu exercita gente</i> Put. +<i>tulisti e gente</i> Ox. <i>tulisti excita gente</i> Tell. <i>ipsa +tulisti exercita gente</i> R. 1, Parm. Med. al. <i>Quam pro te +Cadmea tu exercita gente tulisti</i> R. 2. Nostra lectio primum +reperitur in edd. Marsi et Ben. <i>Quam pro C. tolerasti exercita +gente</i> ex emend. N. Heins. edidit Lefeb. prob. Drak. quia in +scriptis priscisque edd. postrema versus verba sint <i>exercita +gente</i>, et verbum <i>tulit</i> modo præcesserit, cujus tamen +repetitionem h.l. non inprobandam esse, jam recte monuit Ern. Withof. +haud dubitabat, Silium scripsisse: <i>quam pro Cadmea subiisti exercita +gente</i>. +—<a name = "var17_356" id = "var17_356" href = +"#line17_356">356.</a> <i>claudenda</i> ex R. 2, omisso τῷ +<i>et</i>, recepere Lefeb. et Ern. Recte, opinor. <i>occludenda</i> +putabat N. Heins.</p> + +<p><a name = "var17_357" id = "var17_357" href = "#line17_357">357.</a> +<i>ego hoc mutare</i> Putean. <i>ego hec mutare</i> R. 2. <i>ego +inmutare</i>, vel <i>hæc mutare</i> corrig. N. Heins. ne posterior +syll. voc. <i>ego</i> producatur, quod tamen non præter exemplum +antiquitatis, tam in cæsura, quam extra eam fieri, monuit Drak. et, quos +laudavit, Broekhus. ad Propert. I, <span class = +"smallcaps">viii</span>, 31; IV, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 3, et Voss. Art. Gram. I, 27. +<span class = "pagenum">373</span> +—<a name = "var17_358" id = "var17_358" href = +"#line17_358">358.</a> <i>pendenti in nube</i> Tell. R. 1, +Parm. Mediol. <i>Pœno duce nube resedi</i> audacissime castigabat Barth. +Adv. X, 13, cui ineptum videbatur epitheton <i>pendenti</i>, quasi +nova res esset, nubem <i>pendere</i>, aut Junonem in <i>nube +pendenti</i> sedere. At inepta potius est hæc censura, vid. not. Withof. +conj. <i>speculatum</i> pro <i>pendenti</i>, <a class = "crossref" href += "#line17_427">v. 427</a> <i>florenti</i> pro <i>labenti</i>, et +<a class = "crossref" href = "#line17_432">v. 432</a> +<i>Latius</i>, ut brevitur Lælii patria designetur, sicut aliorum, qui +antea nominati sint. +—<a name = "var17_359" id = "var17_359" href = +"#line17_359">359.</a> <i>bellumve</i> Put. Teller. et R. 2, +quod substitui pro vulg. <i>bellumque</i>. +—<a name = "var17_362" id = "var17_362" href = +"#line17_362">362.</a> <i>Aut fusos posco</i> conj. N. Heins. +parum apte. +—<a name = "var17_363" id = "var17_363" href = +"#line17_363">363.</a> <i>cineres Trojæ</i> Putean. R. 2, et +edd. Marsi, quod jam edidit Cell. Vulgo <i>cineres Latii</i>, quod +Dausq. exponebat: «Scipionum duorum cineres, in quorum ultionem armis +adcinctus Africanus eam oram debellavit, et regnare potuit, si fata +tulissent; certe ejus virtute Africæ domina Roma facta est.» <i>Ut +placet, et curæ est, Latii C. regnent</i> infeliciter tentabat Barth. +Adv. X, 13. +<span class = "pagenum">374</span></p> + +<p><a name = "var17_366" id = "var17_366" href = "#line17_366">366.</a> +<i>vitæque</i> Marsi Ven. poster. et inde aliæ.</p> + +<p><a name = "var17_370" id = "var17_370" href = "#line17_370">370.</a> +<i>e contra breviter</i> Put. <i>et contra breviter</i> Oxon. <i>at +contra breviter</i> conj. Drak. <i>at breviter contra</i> tacite +reposuit Lefeb. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_570">ad III, 570</a>. +—<a name = "var17_372" id = "var17_372" href = +"#line17_372">372.</a> <i>percipe</i> scripti, Rom. 2, et Med. +<i>præcipe</i> R. 1, Parm. Mars. et Mart. Herbip. non inprob. +N. Heins. ut dictum sit pro, prius percipe. +—<a name = "var17_379" id = "var17_379" href = +"#line17_379">379.</a> <i>bello</i>, non <i>belli</i>, Oxon. Put. +et R. 2. +—<a name = "var17_381" id = "var17_381" href = +"#line17_381">381.</a> <i>post hæc</i> Oxon. et Put.</p> + +<span class = "pagenum">375</span> +<p><a name = "var17_386" id = "var17_386" href = "#line17_386">386.</a> +<i>acres</i>, vel potius <i>alacres</i> pro <i>acies</i> malebat +N. Heins. At nil mutandum. +—<a name = "var17_388" id = "var17_388" href = +"#line17_388">388.</a> <i>paria arma</i> primus edidit Marsus. Non +male! <i>Paribus uterque vetis ac viribus imperium orbis agitabat</i>; +Flor. II, 2. +—<a name = "var17_399" id = "var17_399" href = +"#line17_399">399.</a> <i>virorumque</i> Oxon. Tell. Rom. 1, 2, +<span class = "pagenum">376</span> +Parm. Marsi Ven. prior, quod, quia sonantius est, recepi cum Lefeb. +probb. Barth. Adv. X, 13; Cell. N. Heins. Drak. Conf. <a class += "crossref" href = "bookIV.html#var4_187">ad IV, 187</a>. Vulgo +<i>virûmque</i>. +—<a name = "var17_401" id = "var17_401" href = +"#line17_401">401.</a> Ita Oxon. et Put. Vulgo <i>subigit favor ut +plerumque</i>. Cortius suspicabatur, inreptitium esse hunc versum. +—<a name = "var17_403" id = "var17_403" href = +"#line17_403">403.</a> <i>credunt</i> Oxon. Putean. R. 2, +Parm. Vulgo <i>essent</i>, quod e <i>censent</i> corruptum esse non male +suspicabatur Barth. Adv. X, 13.</p> + +<p><a name = "var17_407" id = "var17_407" href = "#line17_407">407.</a> +<i>æquora</i>, h.e. campum, Tell. +—<a name = "var17_412" id = "var17_412" href = +"#line17_412">412.</a> <i>bibit</i> R. 2. Mars. Ben. +<i>vidit</i> Oxon. <i>videt</i> Put. R. 1, Parm. Med. Deinde +<i>invita</i> pro <i>invisa</i> ex emend. Heinsiorum reposuere Drak. et +Ern. +—<a name = "var17_414" id = "var17_414" href = +"#line17_414">414.</a> <i>Macedum</i> primus edidit Nicander; vid. +<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#var13_878">ad XIII, 878</a>. +<span class = "pagenum">377</span></p> + +<p><a name = "var17_415" id = "var17_415" href = "#line17_415">415.</a> +<i>campos</i> Put. +—<a name = "var17_417" id = "var17_417" href = +"#line17_417">417.</a> <i>comino</i> Put. R. 1, Med. +<i>camino</i> Oxon. <i>covinno</i> Parm. ut plures libri scripti ap. +Lucan. I, 426, unde hanc orthographiam prætulere N. Heins. et +Drak. Quæ tamen ratio parum firma est. +—<a name = "var17_419" id = "var17_419" href = +"#line17_419">419.</a> <i>Invitis nulli adstabat</i> Put. +<i>Invitisque adstabat</i> Oxon. <i>Invixisque adstat</i> R. 1. +<i>Inmissisque adstat</i> Med non inprob. Ern. <i>Innitis</i> et +<i>Innictis</i> in aliis antiquis, si fides habenda Lefeb. Vulgo +<i>Innixisque adstat</i>, <i>inepte</i>. <i>Innexisque</i> ex emend +Dausq. recepere Drak. et Ern. prob. N. Heins. <i>Inmixtisque</i> +conj. Drak quia præcipuum phalangis Macedonicæ robur positum fuerit in +hastatis, qui, ordinibus aliorum militum, rem telis gerentium, inmixti, +hastas prælongas objiciendo suos ab inpetu adversariorum inmunes +præstiterint. <i>Intentisque</i> reposuit Lefeb. quem sequutus sum. Nec +tamen contemnenda videtur conject. Dausq. de qua Ernesti ita: «<i>Innexæ +hastæ</i> sunt etiam <i>intentæ</i>, sed hac adjunctione, ut hastas, quo +fortius resistant inruentibus hostibus, veluti oblique inter se junctas +et nexas cogitare possis.» +—<a name = "var17_420" id = "var17_420" href = +"#line17_420">420.</a> <i>facti</i> +<span class = "pagenum">378</span> +quidam veteres teste Lefeb. <i>hos</i> malebat N. Heins. et vers. +—<a name = "var17_422" id = "var17_422" href = +"#line17_422">422</a> <i>laxatus funere</i>, quod placebat +Drak.</p> + +<p><a name = "var17_424" id = "var17_424" href = "#line17_424">424.</a> +<i>more ruinæ</i>, h.e. ut solet ruina, conj. Burm. Male! +—<a name = "var17_426" id = "var17_426" href = +"#line17_426">426.</a> <i>Rullus</i>, nomen Romanum, ut +<i>Norbanus</i>, <i>Calenus</i>, <i>Selius</i>, ex emend. N. Heins. +<i>Ruilus</i> Mars. et Gryph. Vulgo <i>Rutilus</i>. Mox <i>ambo</i>, non +<i>ambos</i>, scripti et R. 2; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#var4_175">ad IV, 175</a>. +—<a name = "var17_427" id = "var17_427" href = +"#line17_427">427.</a> <i>bibenti ævo</i> Oxon. et Put. <i>flaventi +arvo</i> (ob segetes, ut ap. Virg. Ge. I, 316; IV, 126; et Ecl. IV, +28, al. unde et <i>flava Ceres</i>) emend. N. Heins. prob. Drak. +Conf. not. et <a class = "crossref" href = "bookXI.html#var11_325">ad +XI, 325</a>.</p> + +<p><a name = "var17_432" id = "var17_432" href = "#line17_432">432.</a> +<i>Latio</i> Mars. <i>late vastabat</i> +<span class = "pagenum">379</span> +corrig. Heinsii et Livin. prob. Drak. At vid. not.</p> + +<p><a name = "var17_438" id = "var17_438" href = "#line17_438">438.</a> +<i>Hoc</i> Put. +—<a name = "var17_441" id = "var17_441" href = +"#line17_441">441.</a> <i>Sanus</i>, Put. <i>Satis</i> Mars. +<i>Saris</i> Parm. et Gryph. <i>Sarnus</i> opinabatur N. Heins. a +fluvio Italiæ deductum nomen, more Silii, de quo vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad I, 306</a>. +—<a name = "var17_443" id = "var17_443" href = +"#line17_443">443.</a> <i>conscia</i> pro <i>consona</i> R. 2, +quod valde adridebat Lefeb. +—<a name = "var17_444" id = "var17_444" href = +"#line17_444">444.</a> <i>nutantes</i> scripti et edd. priscæ ante +Basil. Wolfii, qui primus <i>mutantes</i> substituit. <i>nudantes terga +fugæ</i> ex ingeniosa emend. Scalig. et N. Heins. recepere Cellar. +Drak. Lefeb. Ern. Ego reposui <i>nudantes terga fuga</i>: nam +<i>fuga</i> legitur in scriptis ac primis edd. præter Teller. R. 2, +ac Ven. Marsi; et sic in Virg. Æn. V, 586, ubi vid. Heyne. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad I, 306</a>. +—<a name = "var17_449" id = "var17_449" href = +"#line17_449">449.</a> <i>Paræthonius</i> male a quibusdam +scriptum, etiam a Drak. Lefeb. Ern.</p> + +<span class = "pagenum">380</span> +<p><a name = "var17_452" id = "var17_452" href = "#line17_452">452.</a> +<i>Inpetit</i> conj. N. Heins. non inprob. Drak. Deinde +<i>Herum</i> Ox. <i>Hirium</i> malebat Dausq. quod nomen notum est ex +Plin. IX, 55. Sed <i>Herium</i> quoque in inscriptt. antt. memorari, jam +monuit N. Heins. +—<a name = "var17_454" id = "var17_454" href = +"#line17_454">454.</a> <i>Ilia enim magnum nitenti... manus incita +fodit</i> castigabat Withof. <i>Ilia</i> reposui pro vulg. +<i>incita</i>, quo servato locus mendosus est, quoniam non dicitur, quam +corporis partem foderit. Sic et sup. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_255">V, 255</a>, <i>subsidensque ilia nisu +Conantis suspensa fodit</i>. Possis et <i>inguina</i> castigare cum +Livineio. <i>Ilia huic</i> vel <i>quoi magnum nitenti... fodit</i> +emendat Barth. Adv. X, 13, quoniam, qui nitatur, ilia tendat, ut +faciliora sint fodienti. <i>Iliaque huic magnum nitenti... fodit</i> +legendum omnino videbatur N. Heins. <i>manus incita sedit</i> +tacite scripsit Lefeb. quod probavit Hœft. Batavus in Peric. crit. et +recepit etiam Ernesti, qui tamen jam recte monuit, <i>hastam</i> quidem +vel <i>cuspidem sedere</i> passim dici (vid. <a class = "crossref" href += "bookI.html#var1_540">ad I, 540</a>) non vero <i>manum</i>, multo +minus <i>capuli ad finem</i>. +—<a name = "var17_455" id = "var17_455" href = +"#line17_455">455.</a> Post hæc versum unum atque alterum excidisse +suspicabatur N. Heins. +—<a name = "var17_458" id = "var17_458" href = +"#line17_458">458.</a> <i>Fleminius</i> Put. <i>Flamminius</i> et +<i>Flaminius</i> in priscis edd. Vulgatam lect. quæ et in R. 2, ac +Benessæ ed. reperitur, defendit Drak. quum nota <ins class = +"correction" title = "littera ‘g’ incerta">figerit</ins> apud Romanos +gens Plemina, etiam circa tempora belli Punici II.</p> + +<p><a name = "var17_460" id = "var17_460" href = "#line17_460">460.</a> +<i>Averno</i> pro <i>vero</i> scribendum censebat N. Heins. quod +edidit Lefeb. ut sensus sit: si Averno placet, fratrem tuum tibi +reddere, per me licet. Ernesti contra miratur, τὸ <i>vero</i> +displicuisse Heinsio, quum illud usurpetur, inpr. a respondentibus, non +sine aliqua emphasi, quæ nunc potissimum in Hannibalis sermone +requiratur, sed magis sensu interno percipi, quam verbis enuntiari +possit. «Cogitabimus, ait, hæc Hannibalem +<span class = "pagenum">381</span> +cum acerbo risu respondisse, e quo mox sola acerbitas et furor +relinqueretur.» +—<a name = "var17_461" id = "var17_461" href = +"#line17_461">461.</a> <i>Nostrum Hasdrubalem revocari umbris</i> +malebat N. Heins. <i>revocari</i> tacite edidit Lefeb. +<i>revocate</i> conj. Livin. +—<a name = "var17_463" id = "var17_463" href = +"#line17_463">463.</a> <i>corde</i> suspicabatur N. Heins. +—<a name = "var17_465" id = "var17_465" href = +"#line17_465">465.</a> Vulgata lectio, quam, etsi manifeste +corruptam, retinuerunt Drak. et Ern. hæc est: <i>Tum manes inimica sede +repellat Æterna</i>; nec libri variant, nisi quod <i>Æternum</i> +reperitur in c. Tell. quod recepit Lefeb. et ex conj. jam reposuerat +D. Heins. prob. ejus filio. At ne sic quidem omnis difficultas +tollitur, et Avernum ab Hannibale parum apte <i>sedem inimicam</i> +vocari, unde, si inimica esset, lætus pelleretur, jam monuit Drak. +<i>inimicus</i> non male conj. Cell. et, quod eodem redit, +<i>inimicos</i> Livineius, probb. Drak. et Ern. ut sensus sit: Si Italo +vel Romano cuiquam pepercerim vel parcere possim, tum frater mihi +<i>inimicus</i> fiat, quod ultionem ejus negligam, et <i>repellat +manes</i> meos aliquando ab <i>æterna sede</i> vel <i>Averno</i>. Hæc +sententia placere potest coll. simili loco Juvenal. II, 153... 158; sed +<i>æterna sedes</i> recte, opinor, displicuit Ern. Ego levissima +literarum mutatione <i>inimicos</i>, vel <i>inimicus æde repellat +Æterna</i> reponendum crediderim, ut vetus scriptura, <i>ede</i> fuerit +pro <i>æde</i>, quæ orthographia nota est iis, qui priscos libros, tam +scriptos quam editos, lectitarunt. <i>Ædes æterna</i> dicitur, ut +<i>domus æterna</i> Senec. Hippol. v. 1241, vel δῶμ’ Αΐδαο Hom. +Iliad. ο, 251, et <i>æterna</i>, unde mortui numquam redeunt, vid. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_36">ad III, 36</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_586">not. ad VII, 586</a>, +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_741">741</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#var13_611">XIII, 611</a>. Succurrit +etiam mihi hæc lectio, <i>tum manes inimica mente repellat Æternum</i>, +quæ tamen a vulgata magis abhorret. +—<a name = "var17_471" id = "var17_471" href = +"#line17_471">471.</a> <i>dolores</i> Ox. +<span class = "pagenum">382</span> +—<a name = "var17_476" id = "var17_476" href = +"#line17_476">476.</a> <i>ob ora</i> Rom. 1, Parm. Mediol. Benes. +Confer. Heins. ad Virgil. Æneid. lib. XII, vers. 865. <i>ab ora</i> Ox. +et ed. Ern. errore haud dubie operarum. <i>ab hora</i> Putean. <i>ab +orta</i> al.</p> + +<p><a name = "var17_483" id = "var17_483" href = "#line17_483">483.</a> +<i>Is saxo</i> Oxon. et Putean. +—<a name = "var17_484" id = "var17_484" href = +"#line17_484">484.</a> <i>Ast hos</i> ex Oxon. +<span class = "pagenum">383</span> +Tell. R. 2, Parm. Beness. recepi cum Lefeb. pro vulg. <i>Atque +hos</i>. Deinde <i>projecit</i> tres scripti cum R. 2, et edd. +Marsi. Vulgo <i>dejecit</i>. +—<a name = "var17_489" id = "var17_489" href = +"#line17_489">489.</a> <i>actam</i>, non <i>auctam</i>, Oxon. Put. +et R. 2.</p> + +<p><a name = "var17_496" id = "var17_496" href = "#line17_496">496.</a> +<i>Quique tuos</i> malebat Livin. +—<a name = "var17_497" id = "var17_497" href = +"#line17_497">497.</a> <i>Polluerunt</i> emend. N. Heins. quod +recte, opinor, probavit Drak. etsi refragg. Lefeb. et Ern. nam sequitur +<i>tulit</i>, et præcesserunt <i>rapuere</i> ac <i>fecere</i>. +Probabilis etiam est fraus librariorum, +<span class = "pagenum">384</span> +qui metro timebant; de quo tamen vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#var5_264">ad V, 264</a>. +—<a name = "var17_499" id = "var17_499" href = +"#line17_499">499.</a> <i>mutantur</i> Put. unde <i>multantur</i> +opinabatur N. Heins. Sed vulgata lectio exquisitior est, et +auctoritate librorum firmatur. +—<a name = "var17_501" id = "var17_501" href = +"#line17_501">501.</a> <i>reserasse</i> libri scripti et priscæ +edd. ante Basil. Wolfii, qui primus edidit <i>pressere</i>, quod male +servavit Drak. <i>temerata ferebant Quos s. Deum, et primos +reserasse</i>, etc. scribendum censebat N. Heins. hoc sensu: quos +referebant primos reserasse secreta Deorum, Alpes hactenus humanis +gressibus invias. Withof. corrig. <i>Quis secreta Deum, et primis +reseratæ n.</i> +—<a name = "var17_505" id = "var17_505" href = +"#line17_505">505.</a> <i>infundit</i> e primis edd. recepi pro +vulg. <i>infudit</i>, quia sequuntur <i>ventilat</i>, <i>spargit</i>, +<i>erumpit</i>. +—<a name = "var17_506" id = "var17_506" href = +"#line17_506">506.</a> <i>culmina</i>, non <i>nubila</i>, tres +scripti et R. 2. +—<a name = "var17_507" id = "var17_507" href = +"#line17_507">507.</a> <i>rumpit</i> R. 2.</p> + +<p><a name = "var17_509" id = "var17_509" href = "#line17_509">509.</a> +<i>diversa v. Prælia</i> conj. N. Heins. ut inf. <a class = +"crossref" href = "#line17_546">v. 546</a>, et apud Virgil. +<span class = "pagenum">385</span> +de Turno. +—<a name = "var17_514" id = "var17_514" href = +"#line17_514">514.</a> <i>exercitus omnis</i> Ox. et Put. Vulgo +<i>e. omnes</i> contra metri leges; cf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#var13_308">ad XIII, 308</a>. +—<a name = "var17_515" id = "var17_515" href = +"#line17_515">515.</a> <i>Profectum est Latio</i> primus scripsit +Nicander. +—<a name = "var17_516" id = "var17_516" href = +"#line17_516">516.</a> <i>juncta arma</i> malebat N. Heins. +Sed <i>cuncta arma virosque</i> obponi <i>uni Hannibali</i>, ut <i>unum +Hannibalem</i> paulo ante <i>omni exercitui</i>, jam monuit Drak.</p> + +<span class = "pagenum">386</span> +<p><a name = "var17_527" id = "var17_527" href = "#line17_527">527.</a> +<i>gressum</i> Oxon. Put. R. 1, ad marg. D. Heins. et Raphel. +ed. Vulgo <i>gressus</i> contra legem carminis. +—<a name = "var17_528" id = "var17_528" href = +"#line17_528">528.</a> <i>adjicit</i> ex. Oxon. recepit Drak. pro +vulg. <i>addit</i>, quod paulo ante <a class = "crossref" href = +"#line17_525">v. 525</a>, præcessit. <i>adjicit</i> R. 2. +—<a name = "var17_533" id = "var17_533" href = +"#line17_533">533.</a> <i>similatus</i> scripsi pro +<i>simulatus</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_553">ad II, 553</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#var15_427">XV, 427</a>. +—<a name = "var17_534" id = "var17_534" href = +"#line17_534">534.</a> <i>At</i>, non <i>Ac</i>, Oxon. et Put. +—<a name = "var17_535" id = "var17_535" href = +"#line17_535">535.</a> <i>spirans ingentia</i> corrig. +N. Heins. Recte, puto, certe concinnius; conf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_240">not. ad III, 240</a>.</p> + +<span class = "pagenum">387</span> +<p><a name = "var17_546" id = "var17_546" href = "#line17_546">546.</a> +<i>Diverso</i> alii. <i>Diversæ pugnæ</i> conj. N. Heins. Sed +vulgata lectio bene se habet, nec adversatur metrum; vid. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#var7_618">ad VII, 618</a>.</p> + +<p><a name = "var17_548" id = "var17_548" href = "#line17_548">548.</a> +<i>numine cæco</i>, h.e. occultato, incognito, non viso (vid. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_3">not. ad V, 3</a>) ex conj. +N. Heins. et Rom. 2, recepit Lefeb. At vid. not. +<span class = "pagenum">388</span> +—<a name = "var17_554" id = "var17_554" href = +"#line17_554">554.</a> <i>citati equi</i> pro <i>citatis equis</i> +(uno enim equo vehebatur Hannibal) edidi cum Lefeb. et Ern. suadente +N. Heins. <i>citato equo</i> corrig. Livin. +—<a name = "var17_555" id = "var17_555" href = +"#line17_555">555.</a> <i>subito occulta</i> tres scripti. +<i>subita occulto</i> priscæ edd. <i>subito occultæ</i> conj. Drakenb. +quod recepere Lefeb. et Ern. Parum interest.</p> + +<span class = "pagenum">389</span> +<p><a name = "var17_572" id = "var17_572" href = "#line17_572">572.</a> +<i>arma</i> Put. non inprob. Lef. cujus hæc nota est: «An, ut +v. 432, <i>Latios, Bruttia signa</i>, mutatione ad nobilius genus?» +—<a name = "var17_573" id = "var17_573" href = +"#line17_573">573.</a> <i>audes</i> Put. +—<a name = "var17_576" id = "var17_576" href = +"#line17_576">576.</a> <i>Pastori</i> Tell. et inde Lef. +—<a name = "var17_578" id = "var17_578" href = +"#line17_578">578.</a> <i>superantem</i> Tell. R. 2, Mars. +Ben.; <i>properantem</i> Ox. et Put. <i>præparantem</i> R. 1, Parm. +Med. <i>proparantem</i> ad marg. R. 1. <i>vasti superantem proxima +saltus</i> emend. N. Heins. prob. Drak. ut ambiguitas vitaretur. +Lef. <i>saltu</i> pro <i>saltui</i>, h.e. silvæ, positum existimat. Ego +contra semper jungendum putavi <i>vasto superantem saltu</i>, ut cursus +<i>præceps</i> designetur: quam simplicem rationem nunc etiam defendi +video ab Ernestio, coll. Virg. Ge. III, 141 (ubi tamen non adsequor cur +commodius et proprie saltus de equis dicatur) et inpr. simill. loco sup. +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_456">XII, 456 et +460</a>, <i>inmani per proxima motu Evolat</i> Hannibal, et <i>saltu +tramittitur alite Ganges</i> a tigride. <i>vastos s. prox. saltus</i> +malebat Withof. +—<a name = "var17_580" id = "var17_580" href = +"#line17_580">580.</a> <i>servat Dea læta salutem</i> conj. +N. Heins. cui τὸ <i>celata</i> hic prorsus otiosum ac supervacuum +videbatur. At vid. not.</p> + +<span class = "pagenum">390</span> +<p><a name = "var17_588" id = "var17_588" href = "#line17_588">588.</a> +<i>sine more</i>, hoc est ἀκοσμως, edidi cum Lefeb. et Ernest. ex emend. +Bentl. ad Horat. Od. II, 13, 17, et N. Heins. quam et Drakenb. +probavit. <i>sine morte</i> Put. et Oxon. Vulgo <i>sine Marte</i>. +—<a name = "var17_590" id = "var17_590" href = +"#line17_590">590.</a> <i>Hi</i> reposuit Lefeb. lepida hac addita +ratione: «Male Drak. <i>Ac</i>, ut libri antiqui.»</p> + +<span class = "pagenum">391</span> +<p><a name = "var17_602" id = "var17_602" href = "#line17_602">602.</a> +<i>Strage vera</i> Oxon. R. 1, Med. <i>Strage fera</i> Parm. et +Beness. +<span class = "pagenum">392</span> +—<a name = "var17_613" id = "var17_613" href = +"#line17_613">613.</a> <i>Præcellis resides hostes</i> legendum +esse arbitrabatur N. Heins. Verba <i>resident hostes mihi satque +superque</i> jungit Barth. Adv. X, 13, ut sensus sit: satis hostium +mihi residuum est, licet Cannensi aliisque præliis innumeros conciderim. +Lefeb. <i>resident</i> exponit, tranquilli ab armis abstinent victi. Sic +quoque Ernesti, ut sententia cum acerbo contemtu dicta sit hæc: profecto +hodie hostes tui <i>resident</i>, quiescunt, quum pugna præcellas, et +devictos in fugam converteris: Sed mihi satis est, a Roma metui. Verum +ne ita quidem satis concinnus est hic locus: nam nimis abrupte ac sine +copula dicitur <i>præcellis</i>, <i>resident</i>; neque etiam omnia sic +satis cohærent. Poeta forte scripsit: <i>Dum modo pugna Præcellis, +resident hostes mihi satque</i>, etc. ut mens ejus fuerit: <i>dum +modo</i>, hoc ipso momento, quo <i>pugna p.</i>, hoc est vincis, <i>mihi +resident hostes</i>, residui sunt hostes, quos sollicitabo ad bellum +tibi inferendum, Antiochus et alii; et quidem hostium <i>satis +superque</i>, ut Romani, <i>dum vivam, me exspectent</i>, adventum vel +reditum meum perhorrescant, <i>nec pacem pectore norint</i>, nec unquam +quieta mente consistant. Τὸ <i>satis</i> ita cum nominat. jungi, vel +tironibus notum est; vid. Ernesti clav. Cic. +—<a name = "var17_616" id = "var17_616" href = +"#line17_616">616.</a> <i>inmixtus</i> malebat N. Heins. et +<a class = "crossref" href = "#line17_620">vers. 620</a>, <i>Atque æri +incisæ leges</i>, vel <i>Æraque et incisæ leges</i>, h.e. +senatusconsulta. <i>Arvaque</i> conj. Dausq.</p> + +<span class = "pagenum">393</span> +<p><a class = "missing" name = "var17_620" id = "var17_620" href = +"#line17_620" title = "‘619’ legitur">620.</a> +<i>Invisæ leges</i> (ut paulo ante <i>inproba jura</i>) corrigit Withof. +ut tollatur contradictio Livii, et de injustis tantum legibus sermo sit, +non de tota αὐτονομια, Pœnis relicta. +—<a name = "var17_624" id = "var17_624" href = +"#line17_624">624.</a> <i>fulmina</i> opinabatur N. Heins. et +—<a name = "var17_627" id = "var17_627" href = +"#line17_627">627</a> <i>Securus cœpti</i>, et +—<a name = "var17_631" id = "var17_631" href = +"#line17_631">631</a> <i>juventas</i>, de +<span class = "pagenum">394</span> +quo vid. <a class = "crossref" href = "bookX.html#var10_641">ad +X, 641</a>. Eodem <a class = "crossref" href = +"#line17_631">v. 631</a>, <i>Hannon</i>, non <i>Hanno</i>, vel +<i>Anno</i>, Oxon. vid. sup. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_277">ad II, 277</a>.</p> + +<p><a name = "var17_632" id = "var17_632" href = "#line17_632">632.</a> +<i>Macetum</i>, non <i>Macedum</i> Put. Tell. R. 2, Mars. vid. ad +XIII, 878.</p> + +<span class = "pagenum">395</span> +<p><a name = "var17_637" id = "var17_637" href = "#line17_637">637.</a> +<i>et finis</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var17_640" id = "var17_640" href = +"#line17_640">640.</a> <i>Frondosumque apicem surgens</i>, h.e. +surrigens, vel frondoso apice surgens, emend. nonnemo, quem refellit +N. Heins. +<span class = "pagenum">396</span> +—<a name = "var17_644" id = "var17_644" href = +"#line17_644">644.</a> <i>subientis</i> R. 2. +—<a name = "var17_649" id = "var17_649" href = +"#line17_649">649.</a> <i>confecta lite</i> Put.</p> + +</div> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<b>Liber XVII</b> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +</body> +</html> |
