summaryrefslogtreecommitdiff
path: root/old/files/bookXVII.html
diff options
context:
space:
mode:
Diffstat (limited to 'old/files/bookXVII.html')
-rw-r--r--old/files/bookXVII.html6083
1 files changed, 6083 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/bookXVII.html b/old/files/bookXVII.html
new file mode 100644
index 0000000..e214160
--- /dev/null
+++ b/old/files/bookXVII.html
@@ -0,0 +1,6083 @@
+<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN">
+<html>
+<head>
+<title>Punicorum Liber Decimus Septimus</title>
+<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8">
+
+<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css">
+
+<body>
+
+<table class = "contents">
+<tr>
+<td class = "center" colspan = "3">
+<a href = "../main.html">Præfatio</a>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>
+<a href = "bookI.html">Liber I</a><br>
+<a href = "bookII.html">Liber II</a><br>
+<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br>
+<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br>
+<a href = "bookV.html">Liber V</a>
+</td>
+<td>
+<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br>
+<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br>
+<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br>
+<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br>
+<a href = "bookX.html">Liber X</a><br>
+<a href = "bookXI.html">Liber XI</a>
+</td>
+<td>
+<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br>
+<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br>
+<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br>
+<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br>
+<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br>
+<b>Liber XVII</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "center" colspan = "3">
+<a href = "comm.html">Appendices</a><br>
+<a href = "indexAF.html">Index</a><br>
+<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<hr class = "mid">
+
+<span class = "pagenum">339</span>
+
+<h3>C. SILII ITALICI</h3>
+
+<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1>
+
+
+<h3>LIBER DECIMUS SEPTIMUS.</h3>
+
+<hr>
+
+<h4><a name = "lib17_arg" id = "lib17_arg">ARGUMENTUM.</a></h4>
+
+<div class = "argument">
+
+<p><span class = "smallcaps">Quum</span> inventum esset carmen in libris
+Sibyllinis inspectis, <i>hostem pelli Italia vincique posse, si mater
+Idæa a Pessinunte Romam transportata esset</i>; quumque oraculum
+Delphicum dedisset responsum, Deam hospitio excipiendam esse ab eo, qui
+vir optimus Romæ esset: missa in Phrygiam nave advehitur Cybele, et
+Scipio Nasica, quem Patres judicaverant in tota civitate virum bonorum
+optimum esse, Ostiam ire jussus obviam Deæ, eam adcipit de nave, quæ
+deinde inter cymbalorum tympanorumque strepitus, saltationes et cantus a
+matronis per Tiberim trahitur; <a href = "#line17_1">1-22</a>.</p>
+
+<p>Eadem mox in vado fluminis hæret; at Claudia Quinta propalam precata,
+ut ita demum se sequeretur, si pudicitia, a multis in dubium vocata,
+sibi constaret, facili eam negotio sola movet; <a href =
+"#line17_23">23-45</a>.</p>
+
+<p>Tum læta spes belli tandem feliciter conficiendi omnium animos tenet,
+et Scipio e Sicilia cum classe profectus, mactata victima aquilisque
+viam monstrantibus, in Africam trajicit; <a href =
+"#line17_46">46-58</a>.</p>
+
+<p>Expositis ibi copiis, ad Syphacem, qui, ducta in matrimonium
+Hasdrubalis filia, a Romanis desciverat ad Pœnos, literas dat, quibus
+etiam atque etiam monet eum, ne jura hospitii secum, neu cum populo
+Romano initæ societatis fallat; <a href = "#line17_59">59-82</a>.</p>
+
+<p>Quo quum nihil profecisset, castra Numidarum et mapalia arundine
+texta noctu incendit; <a href = "#line17_83">83-91</a>.</p>
+
+<p>Flamma late effusa uno repente omnia haurit incendio, et rex ipse vix
+e somno expergefactus a satellite effugit; <a href =
+"#line17_92">92-108</a>.</p>
+
+<p>Mox Syphax, ira, pudore precibusque conjugis motus, residuam
+juventutem excit ex regno, et Hasdrubali junctus concitato inpetu in
+Romanos incurrit: at, equo graviter icto effusus, vivus capitur; <a href
+= "#line17_109">109-145</a>.</p>
+
+<span class = "pagenum">340</span>
+<p>Quo facto Hasdrubal cum reliquiis Numidarum Pœnorumque iterum fugam
+capessit, jamque omnis spes Carthaginis sita est in Hannibale, ad quem
+propere senatus mittendos censet, qui ex Italia eum arcessant; <a href =
+"#line17_146">146-157</a>.</p>
+
+<p>Is quum somnio perterritus surrexisset, de summo patriæ periculo
+certior fit per legatos, ac frendens indignatur, nunc auxilium inplorari
+suum ab iis, a quibus ipse nec subplemento nec pecunia adjutus esset:
+<a href = "#line17_158">158-200</a>.</p>
+
+<p>Terram tamen hostilem, etsi invitus mœstusque, relinquit, nec Romani
+duces discessum ejus remorantur; <a href =
+"#line17_201">201-217</a>.</p>
+
+<p>Enimvero ubi vix in altum evectus e conspectu Italiæ aufertur, illuc
+redeundi Romamque obpugnandi consilia agitat; <a href =
+"#line17_218">218-235</a>.</p>
+
+<p>Iis desistit, acerrima tempestate a Neptuno commota, qua sæviente
+tristem lamentatur sortem suam; <a href = "#line17_236">236-282</a>.</p>
+
+<p>Veneris autem interventu ira Neptuni ventique remittunt, et Hannibal
+classem adpellit ad Libyam, ubi castris Scipionis sua obponit; <a href =
+"#line17_283">283-291</a>.</p>
+
+<p>Tum acie utrimque instructa Hannibal concionem ad milites habet, qua
+ad virtutem eos acuit, et res in Italia gestas, tot duces Romanos, tot
+exercitus occidione occisos, et sua cuique decora, ubi ad insignem
+alicujus pugnæ memoria militem venit, refert; <a href =
+"#line17_292">292-337</a>.</p>
+
+<p>Romani contra milites moræ inpatientes signum prælii committendi
+poscunt; <a href = "#line17_338">338-340</a>.</p>
+
+<p>Magna hæc rerum molimina procul e nubibus mœsto vultu lustrat Juno,
+quam Jupiter exhortatur, ut tandem aliquando Pœnos adjuvare desinat,
+neque amplius fini hujus belli imperioque Romanorum, quod fato fixum
+sit, inferat moram; <a href = "#line17_341">341-356</a>.</p>
+
+<p>Respondet Juno, se non eo consilio pugnam contemplari, ut fata mutare
+et trahere bellum conetur, sed id unum petere a conjuge ac fratre, ut
+neque Hannibalem perire vel vivum capi, neque Carthaginem dirui
+patiatur; <a href = "#line17_357">357-369</a>.</p>
+
+<p>His precibus cedit Jupiter et sorori hanc veniam dat, ut Hannibalem
+præsenti eripiat periculo, sed docet quoque in fatis ita esse, ut ille
+nunquam repetat Italiam, et Carthago mox ab alio Scipione exscindatur;
+<a href = "#line17_370">370-384</a>.</p>
+
+<p>Dum fata pandit rex deorum, in supremum de imperio orbis terrarum
+certamen descendunt duorum opulentissimorum populorum duo longe
+clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa ante parta decora aut
+cumulaturi eo die, aut eversuri; <a href =
+"#line17_385">385-405</a>.</p>
+
+<p>Hastis primo inpetu effusis, res gladiis geritur, et Masinissa, acer
+juvenis, in Macedonum legionem incursans viam facit Romanis, in turbatos
+submotosque gradum inferentibus; <a href =
+"#line17_406">406-431</a>.</p>
+
+<p>Lælius etiam Bruttios milites, Hannibalem ex Italia decedentem
+sequutos, acerrime increpat et in fugam vertit; <a href =
+"#line17_432">432-443</a>.</p>
+
+<span class = "pagenum">341</span>
+<p>Aciem vero inclinatam restituit Hannibal, cæsisque Herio ac Pleminio
+fratribus, reliquos hostes profligat; <a href =
+"#line17_444">444-478</a>.</p>
+
+<p>Alia campi parte Scipio Pœnos, usu militiæ famaque rerum gestarum
+Romanis pares, ingenti clade prosternit, et terrorem addit perculsis;
+<a href = "#line17_479">479-508</a>.</p>
+
+<p>Mox ipsum quærit Hannibalem, et ad certamen singulare provocat;
+<a href = "#line17_509">509-521</a>.</p>
+
+<p>Sollicita de ejus vita Juno periculum propulsat, objecta illi falsa
+Scipionis imagine; <a href = "#line17_522">522-533</a>.</p>
+
+<p>Eam Hannibal infesta petit hasta, et fugientem persequitur, donec
+procul a prælio simulacrum repente oculis ipsius subducitur; <a href =
+"#line17_534">534-547</a>.</p>
+
+<p>Ubi dolum sibi a Deo aliquo nexum esse sentit, furibundus repetit
+campum sed equus febri, a Junone ipsi inmissa, conreptus subito
+conlabitur; <a href = "#line17_548">548-557</a>.</p>
+
+<p>Tum Pœnus iterum inlusus et instinctus furore necem sibi consciscere
+in animum inducit; <a href = "#line17_558">558-566</a>.</p>
+
+<p>Juno autem, in formam habitumque pastoris mutata, et similans, se
+erranti proximam ad Scipionem viam monstraturam esse, longius eum a
+campo removet; <a href = "#line17_567">567-580</a>.</p>
+
+<p>Interea Pœni, ducem suum vel periisse, vel spe omni abjecta acie
+excessisse rati, pavidi terga vertunt, et per patentem circa campum late
+fuga sparguntur; <a href = "#line17_581">581-596</a>.</p>
+
+<p>Hannibalem vero fessum Juno ad tumulum propinquum ducit, in quo omnis
+pugnæ stragisque facies ante oculos ei versatur; <a href =
+"#line17_597">597-604</a>.</p>
+
+<p>Tandem et ipse, Romanis colli adpropinquantibus, at ne nunc quidem
+sine fastu ac minis, fugientibus inmistus montium latebras quærit;
+<a href = "#line17_605">605-617</a>.</p>
+
+<p>Ita prælio belloque finito conditiones pacis conveniunt, et Scipio
+Romam profectus non modo primus imperator nomine devictæ a se gentis ac
+terræ nobilitatur, sed etiam triumpho omnium clarissimo urbem invehitur;
+<a href = "#line17_618">618-628</a>.</p>
+
+<p>Currum ejus præcedunt Syphax et Hannon cum reliquis captivis, et
+tabulæ victorum regum, populorum, terrarum, urbium, fluminumque in
+ferculis præferuntur: tum Scipio ipse, Bacchi Herculisque instar,
+insignis habitu ac ore invehitur curru, et, velut alter Romulus aut
+Camillus, laudibus in cælum tollitur; <a href =
+"#line17_629">629-654</a>.</p>
+</div>
+
+<hr class = "tiny">
+
+<div class = "notes">
+<p>Inprimis teneamus necesse est, quatuor præcipuas hujus libri partes,
+Cybelen e Phrygia Romam deportatam, Scipionis in Africam profectionem,
+victoriam et triumphum, emblemata esse coloribus poeticis variis, et
+epico ornatu elaborata, nullo illa vel levissimo nexu inter se apta:
+cujus rei vel ignoratio vel incuria effecit, ut in nonnullis locis, quæ
+præcipitem ab antecedentibus ad sequentia transitum haberent, viris
+doctis lacunæ etiam suspicio oriretur; Ern.</p>
+</div>
+
+<hr class = "tiny">
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">342</span>
+<p><a name = "line17_1" id = "line17_1"> </a>
+<span class = "smallcaps">Hostis</span> ut Ausoniis <a href =
+"#var17_1">discederet</a> advena terris,</p>
+<p><a name = "line17_2" id = "line17_2"> </a>
+Fatidicæ <a href = "#var17_2">fuerant</a> oracula prisca Sibyllæ,</p>
+<p><a name = "line17_3" id = "line17_3"> </a>
+Cælicolum Phrygia genetricem sede petitam</p>
+<p><a name = "line17_4" id = "line17_4"> </a>
+Laomedonteæ sacrandam mœnibus urbis:</p>
+<span class = "linenum">5</span>
+<p><a name = "line17_5" id = "line17_5"> </a>
+Advectum <a href = "#var17_5">exciperet</a> numen, qui, lectus ab
+omni</p>
+<p><a name = "line17_6" id = "line17_6"> </a>
+Concilio Patrum, præsentis <a href = "#var17_6">degeret</a> ævi</p>
+<p><a name = "line17_7" id = "line17_7"> </a>
+Optimus: heu nomen melius majusque triumphis!</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum notes">342</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_1" id = "not17_1" href = "#line17_1">1... 47.</a>
+Hæc notissima ex Liv. XXIX, 10, 11, 14; Herodian. I,&nbsp;11; Appian. b.
+Hannib. cap. 56; Ovid. Fast. IV, 249... 348; Cic. harusp. resp. cap. 13;
+Dione Cass. Fragm. 63, p.&nbsp;606, ed Reim.
+&mdash;<a name = "not17_3" id = "not17_3" href =
+"#line17_3">3.</a>&nbsp;<i>Cælicolum genetricem</i>, conf. <a class =
+"crossref" href = "#line17_36">v.&nbsp;36&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<i>Phrygia e sede</i>, Pessinunte, opp. Phrygiæ, ubi Cybeles
+symbolum erat lapis quadrangularis, de quo vid. Herodian. l.l.
+&mdash;<a name = "not17_4" id = "not17_4" href =
+"#line17_4">4.</a>&nbsp;<i>Laomedonteæ urbis</i>, Romæ, vid. <a class =
+"crossref" href = "bookX.html#not10_630">ad X,&nbsp;630</a>.
+&mdash;<a name = "not17_5" id = "not17_5" href =
+"#line17_5">5&nbsp;seqq.</a>
+Responsum oraculi Delphici: «quum Romam Deam devexissent, tum curarent,
+ut eam, qui vir optimus Romæ esset, hospitio exciperet;» ap. Liv. l.c.
+&mdash;<a name = "not17_7" id = "not17_7" href =
+"#line17_7">7.</a>&nbsp;«Haud parvæ rei judicium senatum tenebat, qui
+vir optimus in civitate esset, veram certe victoriam ejus rei sibi
+quisque mallet, quam ulla imperia honoresve suffragio seu Patrum, seu
+plebis delatos;» Liv. XXIX, 14.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_8" id = "line17_8"> </a>
+Jamque <a href = "#var17_8">petita aderat</a>, Latia portante Cybebe</p>
+<span class = "pagenum">343</span>
+<p><a name = "line17_9" id = "line17_9"> </a>
+<a href = "#var17_9">Puppe, adque os amnis, magno censente
+Senatu</a>,</p>
+<span class = "linenum">10</span>
+<p><a name = "line17_10" id = "line17_10"> </a>
+Obvius adcitis properabat Scipio sacris,</p>
+<p><a name = "line17_11" id = "line17_11"> </a>
+Qui, genitus patruo ductoris ad Africa bella</p>
+<p><a name = "line17_12" id = "line17_12"> </a>
+Tunc lecti, multa fulgebat imagine avorum.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_8" id = "not17_8" href = "#line17_8">8 sq.</a>
+Notanda brevitas Siliana, qua missis omnibus, quæ in tali re fieri,
+deliberari, præparari solent, illico lectores in mediam rem abripit;
+quæ, ut centies diximus, est ratio narrandi emblematica, quæ, ut in omni
+carminis œconomia, ita inprimis in hoc libro ultimo dominatur: nam
+permulta subpleri e Livio debent, antequam ex fide historica narratio
+usque eo procedat, ut dicere possis <i>jamque aderat</i>; Ern. Recte:
+sed hæc quoque communis poetarum ratio est; et in quantam molem carmen
+Silii excrevisset, si singula, etiam levissima, rerum momenta Livii more
+adcurate persequi, atque poetice tractare voluisset? cf. infra Comm. de
+Silii vita et carmine §.&nbsp;II, ad fin. et ad calcem hujus Vol.
+<span class = "pagenum notes">343</span>
+&mdash;<a name = "not17_9" id = "not17_9" href =
+"#line17_9">9&nbsp;seq.</a>
+Poeta ad verbum expressit Liv. XXIX, 14. «P. Cornelius Ostiam ire jussus
+obviam Deæ, etc.»
+&mdash;<i>os amnis</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"#line17_15">v.&nbsp;15</a>, <i>ostia Thybridis</i>, et ap. Liv. l.c.
+<i>ostium amnis Tiberini</i>: nam «in ore Tiberis Ostia urbs condita,»
+ut utar verbis Liv. I,&nbsp;33, extr.
+&mdash;<i>censente Senatu</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#line13_659">XIII, 659</a>, et <a class = "crossref" href
+= "bookI.html#line1_684">I,&nbsp;684</a>, ubi vid. not.
+&mdash;<i>magno Senatu</i>, ut <i>gravis Senatu</i> ap. Ovid. Fast. IV,
+293, et <i>ingenti Senatu</i> sup. <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#line11_67">XI, 67</a>, ubi conf. not.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_10" id = "not17_10" href =
+"#line17_10" title = "numerus deest">10.</a>&nbsp;<i>Obvius adcitis
+sacris</i>, advecto Cybeles simulacro, ut <a class = "crossref" href =
+"#line17_13">v.&nbsp;13</a>: <i>venientia numina</i>.
+&mdash;<a name = "not17_11" id = "not17_11" href =
+"#line17_11">11.</a>&nbsp;«P. Cornelium Scipionem <i>Nasicam</i>, Cn.
+filium, ejus qui in Hispania ceciderat, adolescentem nondum quæstorium,
+judicaverunt in tota civitate virum bonorum optimum esse<ins class =
+"correction" title = "» deest">»;</ins> Liv. l.c. Conf. Plin. VII, 34,
+ibique Harduin.
+&mdash;<i>ductoris</i>, Scipionis Africani majoris.
+&mdash;<i>Africa bella</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#line16_179">XVI, 179</a>, ubi vid. not.
+&mdash;<a name = "not17_12" id = "not17_12" href =
+"#line17_12">12.</a>&nbsp;<i>Tunc lecti</i>, conf. XVI, extr.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_13" id = "line17_13"> </a>
+Isque ubi longinquo venientia numina ponto</p>
+<span class = "pagenum">344</span>
+<p><a name = "line17_14" id = "line17_14"> </a>
+Adcepit supplex palmis, Tuscique <a href = "#var17_14">sonora</a></p>
+<span class = "linenum">15</span>
+<p><a name = "line17_15" id = "line17_15"> </a>
+<a href = "#var17_15">Thybridis</a> adducit sublimis ad ostia
+puppim,</p>
+<p><a name = "line17_16" id = "line17_16"> </a>
+Femineæ tum deinde manus subiere, per amnem</p>
+<p><a name = "line17_17" id = "line17_17"> </a>
+Quæ traherent celsam religatis funibus alnum.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_13" id = "not17_13" href = "#line17_13">13.</a>
+<i>longinquo ponto</i>, ut
+<span class = "pagenum notes">344</span>
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_584">I, 584</a>; conf.
+<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_422">ad III, 422</a>.
+&mdash;<a name = "not17_14" id = "not17_14" href =
+"#line17_14">14&nbsp;seq.</a>
+<i>Tusci Thybridis ostia</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_362">ad VIII, 362</a> et <a class = "crossref" href
+= "bookVIII.html#not8_367">367</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_15" id = "not17_15" href =
+"#line17_15" title = "numerus deest">15.</a>&nbsp;<i>sublimis</i>, e
+ripa «P. Cornelius jussus Deam de nave adcipere, et in terram elatam
+tradere ferendam matronis, etc.» Liv. l.l. Navem a matronis quoque
+<i>tractam</i> esse, non tradit Livius; et viris potius id tribuit Ovid.
+Fast. IV, 297. Poetæ autem esse, fabulam inprimis ornare, jam monuit
+Ernest. Tales quoque narrationes plerumque variant. Mirum vero est,
+navem a matronis et Claudia demum tractam esse, quum Scipio jam de ea
+Deam <i>adcepisset</i>; quod præter Silium nemo tradidit.
+&mdash;<a name = "not17_17" id = "not17_17" href =
+"#line17_17">17.</a>&nbsp;<i>alnum</i>, navem; cf. <a class = "crossref"
+href = "bookIII.html#not3_458">ad III, 458</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_18" id = "line17_18"> </a>
+Circum arguta cavis tinnitibus æra, simulque</p>
+<p><a name = "line17_19" id = "line17_19"> </a>
+Certabant rauco resonantia tympana pulsu;</p>
+<span class = "linenum">20</span>
+<p><a name = "line17_20" id = "line17_20"> </a>
+Semivirique chori, gemino qui Dindyma monte</p>
+<p><a name = "line17_21" id = "line17_21"> </a>
+Casta colunt; qui Dictæo bacchantur in antro;</p>
+<p><a name = "line17_22" id = "line17_22"> </a>
+Quique Idæa juga et lucos <a href = "#var17_22">novere</a> silentes.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_18" id = "not17_18" href = "#line17_18">18.</a>
+<i>arguta cavis tinnitibus æra</i>, cymbala, quæ cum <i>tympanis</i>
+pulsantur a <i>semiviro choro</i>, h.e. Coribantibus seu Curetibus,
+sacerdotibus Cybeles castratis (unde et <i>semimares</i> dicuntur Ovid.
+Fast. IV, 183) qui in ejus cultu et sacra pompa, ab ipsa in furorem
+acti, θεοφορούμενοι, armatam saltationem, ἐνόπλιον κίνησιν, cum strepitu
+cymbalorum, tympanorum armorumque conlisorum instituebant; de quo loca
+class. sunt Strab. X, p.&nbsp;466; Ovid. Fast. IV, 181 seq. Lucret. II,
+611, 642; conf. supra <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_93">ad II, 93</a>, et Jani ad Hor. Od. I,&nbsp;<span
+class = "smallcaps">xvi</span>,&nbsp;5...&nbsp;8, ubi et <i>acuta
+æra</i>, ut hoc loco <i>arguta</i> dicuntur.
+&mdash;<a name = "not17_20" id = "not17_20" href =
+"#line17_20">20.</a>&nbsp;<i>Dindyma</i> seu Dindymus (vid. <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#not4_363">ad IV, 363</a>), et <i>Ida</i>
+montes Phrygiæ, magnæ Matri Deum sacri cum Berecynto, unde <i>Dindymene,
+mater Idæa</i> et Berecyntia dicebatur; conf. Heyne ad Virg. Æn. IX, 80
+sq. et 617 sq. Eidem sacrum <i>Dictæum antrum</i> et Dicte mons Cretæ,
+unde Curetes religionem Cybeles in Phrygiam invexisse dicuntur; cf.
+<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_93">ad II, 93</a>. Dindymus
+<i>mons geminus</i> h.e. bivertex.
+&mdash;<a name = "not17_21" id = "not17_21" href =
+"#line17_21">21.</a>&nbsp;<i>Casta</i>, ubi caste ac pie colitur dea.
+&mdash;<a name = "not17_22" id = "not17_22" href =
+"#line17_22">22.</a>&nbsp;<i>lucos silentes</i>, ex quo inde emigravit
+Mater, N.&nbsp;Heins. et Drakenb. Marsus referebat ad lucos, in quibus
+recens natus Jupiter enutritus sit, ne audiretur a patre. Jovem vero non
+in Phrygiæ, sed Cretæ monte Idæo educatum fingi, jam monuit Drak. Silius
+tamen, quod Ern. etiam suspicari video,
+<span class = "pagenum notes">345</span>
+haud dubie respexit mysteria Idæa, et locum Virgil. Æn. III, 112, ubi
+similiter <i>fida silentia in sacris</i> et <i>Idæo nemore</i> dicuntur.
+&mdash;<i>novere</i>, vid. Var. Lect.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">345</span>
+<p><a name = "line17_23" id = "line17_23"> </a>
+Hos inter fremitus ac læto <a href = "#var17_23">vota</a> tumultu,</p>
+<p><a name = "line17_24" id = "line17_24"> </a>
+Substitit adductis renuens procedere vinclis</p>
+<span class = "linenum">25</span>
+<p><a name = "line17_25" id = "line17_25"> </a>
+Sacra ratis, subitisque vadis inmobilis hæsit.</p>
+<p><a name = "line17_26" id = "line17_26"> </a>
+Tum puppe e media magno clamore sacerdos,</p>
+<p><a name = "line17_27" id = "line17_27"> </a>
+«Parcite pollutis contingere vincula palmis,</p>
+<p><a name = "line17_28" id = "line17_28"> </a>
+Et procul hinc, moneo, procul hinc, quæcumque profanæ,</p>
+<p><a name = "line17_29" id = "line17_29"> </a>
+Ferte gradus, nec vos casto miscete labori;</p>
+<span class = "linenum">30</span>
+<p><a name = "line17_30" id = "line17_30"> </a>
+Dum satis est monuisse Deæ: quod si qua pudica</p>
+<p><a name = "line17_31" id = "line17_31"> </a>
+Mente valet, si qua inlæsi sibi corporis adstat</p>
+<p><a name = "line17_32" id = "line17_32"> </a>
+Conscia, vel sola subeat pia munera dextra.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_23" id = "not17_23" href = "#line17_23">23.</a>
+<i>fremitus</i>, strepitus cymbalorum tympanorumque, vel <i>lætum
+tumultum</i>, adclamationes et cantus populi.
+&mdash;<i>vota</i>: nam Dea primum urbem ingrediente variis votis a
+plebe certabatur, quum quisque fatale numen religiosius coleret; Barth.
+Adv. XIII,&nbsp;7. Nec mirum quoque, vota potissimum concepta esse
+adventu hujus Deæ, qua Romam advecta hostem pelli Italia vincique posse,
+carmen in libris Sibyllinis inventum spem fecerat. Vota itaque ad belli
+quoque finem spectabant; conf. <a class = "crossref" href =
+"#line17_46">v.&nbsp;46, 47</a>.
+&mdash;<a name = "not17_24" id = "not17_24" href =
+"#line17_24">24&nbsp;sq.</a>
+Conf. auctores sup. <a class = "crossref" href = "#not17_1">ad
+v.&nbsp;1</a>, laudati. Livius hanc fabulæ partem silentio
+prætermisit.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_27" id = "not17_27" href = "#line17_27">27.</a>
+<i>Parcite</i>, abstinete, h.e. nolite, ut Gr. φείδεσθε.
+&mdash;<a name = "not17_28" id = "not17_28" href =
+"#line17_28">28.</a>&nbsp;Nota est formula, qua initio sacrorum
+mysteriorumque <i>profani</i>, inpii et non initiati, βεβήλοι, ἀμυντοι,
+ἀτελεστοι, voce sacerdotis aut præconis submovebantur: ἑκὰς, ἑκάς ἐστὲ
+βέβηλοι, vel ἑκὰς, ἑκὰς, <ins class = "correction" title = "ὄστις legitur">ὅστις</ins> ἀλιτρὸς, <i>procul, procul este profani</i>!
+&mdash;<a name = "not17_29" id = "not17_29" href =
+"#line17_29">29.</a>&nbsp;<i>casto labori</i> trahendæ navis, ut
+<a class = "crossref" href = "#line17_32">v.&nbsp;32</a>, <i>pia
+munera</i>.
+&mdash;<a name = "not17_30" id = "not17_30" href =
+"#line17_30">30.</a>&nbsp;<i>Dum satis est monuisse Deæ</i>, dum
+contenta est Dea vos monuisse, nec pœnas expetit; vel, ut Barth. Adv.
+XIII,&nbsp;7, exponit, dum integrum est Deæ, monitu solo contentam vos
+hinc exesse jubere; dum non ad pœnam in præsentes, vel adfuturos ira
+commovetur.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_33" id = "line17_33"> </a>
+Hic, prisca ducens Clausorum ab origine nomen,</p>
+<p><a name = "line17_34" id = "line17_34"> </a>
+Claudia, non æqua populi <a href = "#var17_34">mala</a> credita
+fama,</p>
+<span class = "pagenum">346</span>
+<span class = "linenum">35</span>
+<p><a name = "line17_35" id = "line17_35"> </a>
+In puppim versis palmisque oculisque profatur:</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_33" id = "not17_33" href = "#line17_33">33 sq.</a>
+Drak. hæc notavit. «Historia hæc satis nota est; in ea tamen inter
+auctores non convenit. Præter Silium enim <i>Claudia</i> simpl. vocatur
+apud Ovid. ex P. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">ii</span>, 143; Suet.
+Tib.&nbsp;1; Plin. VII, 35 (ubi v. Harduin.); Lactant. Inst. II,&nbsp;7
+et 16; <i>matrona</i>, ap. Liv. XXIX, 14; Cic. harusp. resp. cap. 13;
+Ovid. Fast. IV, 313; <i>virgo</i>, ap. Stat. Silv.
+<span class = "pagenum notes">346</span>
+I,&nbsp;<span class = "smallcaps">ii</span>, 246, et Claud. de laud.
+Seren. 28; <i>virgo Vestalis</i>, ap. Herodian. I,&nbsp;11; Aurel. Vict.
+de viris ill. c. 16; Sidon. Apoll. XXIV, 41; aliosque, quos ibi laudat
+Savaro; <i>turritæ rara ministra Deæ</i>, apud Prop. IV, <span class =
+"smallcaps">ii</span>, 51; <i>muliercula</i>, ap. Augustin. de Civ. Dei,
+X,&nbsp;16. Quin et in eo discrepant auctores, quod alii <i>crine</i>,
+alii <i>zona</i>, seu <i>cingulo</i>, alii, quos Silius sequitur,
+<i>fune</i> Claudiam navem traxisse dicant.» Cf. Broekhus. ad Propert.
+l.c. et Ducker. ad Liv. XXIX, 14.
+&mdash;<i>prisca Clausorum ab origine</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref"
+href = "bookVIII.html#not8_412">ad VIII, 412</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookXIII.html#not13_466">XIII, 466</a>.
+&mdash;<a name = "not17_34" id = "not17_34" href =
+"#line17_34">34.</a>&nbsp;<i>non æqua</i>, iniqua et falsa, <i>fama
+populi mala</i>, inpudica, <i>credita</i>, male audiens; ut ap. Ovid.
+Fast. IV, 307, quem locum Drak. jam contulit, «Casta quidem, sed non et
+credita: rumor iniquus Læserat, et falsi criminis acta rea est.»</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_36" id = "line17_36"> </a>
+«Cælicolum genitrix, numen, quod numina nobis</p>
+<p><a name = "line17_37" id = "line17_37"> </a>
+Cuncta creas, cujus proles terramque, fretumque,</p>
+<p><a name = "line17_38" id = "line17_38"> </a>
+Sideraque, et manes regnorum sorte <a href =
+"#var17_38">gubernant</a>,</p>
+<p><a name = "line17_39" id = "line17_39"> </a>
+Si nostrum nullo violatum est crimine corpus,</p>
+<span class = "linenum">40</span>
+<p><a name = "line17_40" id = "line17_40"> </a>
+Testis, Diva, veni, et facili me absolve carina.»</p>
+<p><a name = "line17_41" id = "line17_41"> </a>
+Tum secura capit funem; fremitusque leonum</p>
+<span class = "pagenum">347</span>
+<p><a name = "line17_42" id = "line17_42"> </a>
+Audiri visus subito, et graviora per <a href = "#var17_42">auras</a></p>
+<p><a name = "line17_43" id = "line17_43"> </a>
+Nulla pulsa manu sonuerunt tympana Divæ.</p>
+<p><a name = "line17_44" id = "line17_44"> </a>
+Fertur prona ratis (ventos inpellere credas),</p>
+<span class = "linenum">45</span>
+<p><a name = "line17_45" id = "line17_45"> </a>
+Contraque adversas ducentem prævenit undas.</p>
+<p><a name = "line17_46" id = "line17_46"> </a>
+Extemplo major cunctis spes pectora mulcet,</p>
+<p><a name = "line17_47" id = "line17_47"> </a>
+Finem armis tandem, finemque venire periclis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_36" id = "not17_36" href = "#line17_36">36 sqq.</a>
+Ernesti monet, talibus nil posse fingi loquacius in precibus, et prorsus
+sibi videri poetam oblitum sui, artique variandi atque ornandi intentum
+hæc scripsisse. Mihi potius nihil aptius videtur his verbis, quibus ab
+ea, quæ auxilium, et quidem tam singulare, numinis inplorat, majestas
+ejus ac potentia prædicatur, quo simul innuitur, ab eo, et quidem solo,
+id, quod petatur, præstari posse. Idem vir doctus, quis talia, ait, in
+poeta epico, post Virgilium inprimis lectum, sustineat? Ego contra
+loquacitatis illius arguerim Maronem in simili loco Æneid. X,&nbsp;252
+seq. Cybele, magna Mater Deum; qui mythus satis notus est.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_37" id = "not17_37" href =
+"#line17_37" title = "numerus deest">37.</a>&nbsp;<i>cujus proles</i>,
+Jupiter, Neptunus et Pluto, qui fratres imperium et partes mundi inter
+se <i>sorte</i> divisisse finguntur, de qua fabula ejusque varietate v.
+Spanhem. ad Callim. H.&nbsp;in Jov. v.&nbsp;59&nbsp;sq.
+&mdash;<a name = "not17_39" id = "not17_39" href =
+"#line17_39">39.</a>&nbsp;<i>crimine</i>, ut <a class = "crossref" href
+= "bookVI.html#line6_634">VI, 634</a>.
+&mdash;<a name = "not17_40" id = "not17_40" href =
+"#line17_40">40.</a>&nbsp;<i>facili carina</i>, eo, quod facile, nullo
+negotio, moveatur navis. Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_433">ad IV, 433</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_41" id = "not17_41" href = "#line17_41">41.</a>
+<i>secura</i>, certam opis divinæ spem alens, eaque freta.
+<span class = "pagenum notes">347</span>
+&mdash;<i>leones</i> duo currui Cybeles juncti finguntur. Miraculum
+autem, quod poeta comminiscitur, spectat ad indicium voti precumque
+exauditarum.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_45" id = "not17_45" href = "#line17_45">45.</a>
+<i>ducentem</i> Claudiam, quæ <i>adverso</i> flumine trahebat navem; quo
+miraculum augetur.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_48" id = "line17_48"> </a>
+Ipse alacer Sicula discedens Scipio terra</p>
+<p><a name = "line17_49" id = "line17_49"> </a>
+Abscondit late propulsis puppibus æquor,</p>
+<span class = "linenum">50</span>
+<p><a name = "line17_50" id = "line17_50"> </a>
+Cui numen pelagi placaverat hostia taurus,</p>
+<p><a name = "line17_51" id = "line17_51"> </a>
+Jactaque cæruleis innabant fluctibus exta.</p>
+<p><a name = "line17_52" id = "line17_52"> </a>
+Tunc a sede Deum purumque per æthera lapsæ</p>
+<p><a name = "line17_53" id = "line17_53"> </a>
+Armigeræ Jovis ante oculos cœpere volucres</p>
+<p><a name = "line17_54" id = "line17_54"> </a>
+Æquoreas monstrare vias, ac ducere classem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_48" id = "not17_48" href = "#line17_48">48.</a>
+Conf. Liv. XXIX, 27. Res a Scipione in Sicilia et Bruttio agro, ubi
+Locros recepit, gestas silentio prætermittit poeta.
+&mdash;<a name = "not17_49" id = "not17_49" href =
+"#line17_49">49.</a>&nbsp;<i>Abscondit</i>, tegit, ut <a class =
+"crossref" href = "bookXI.html#line11_519">XI, 519</a> al. de magna
+multitudine navium, de qua v. Liv. XXIX, 24&nbsp;seq.
+&mdash;<a name = "not17_50" id = "not17_50" href =
+"#line17_50">50</a>&nbsp;<a name = "not17_51" id = "not17_51" href =
+"#line17_50">seq.</a>
+Dausq. jam bene contulit Virgil. Æn. V,&nbsp;235 sq. (ubi v. Cerda), et
+Liv. XXIX, 27, ubi Scipio secundum preces, ad deos marinos fusas, «cruda
+exta victimæ, uti mos est, in mare porricit.» Cf. et Appian. Punic. c.
+13, et supra <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_159">XV,
+159 sq.</a>, ubi v. not.
+&mdash;<i>numen pelagi</i>, Neptunum, cui non modo agnum, sed etiam
+<i>taurum</i> solennem victimam fuisse, monuit Drak. coll. Arriano
+exped. Alex. M. VI, 19; Plut. pag. 83; Meursii Auctar. Philol. c. 2;
+Tzetz. ad Hesiodi Ἀσπ. p.&nbsp;197, et Hesych. v. ταῦρος et ταύρια.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_52" id = "not17_52" href = "#line17_52">52 seq.</a>
+Aquilæ Scipioni viam monstrant in Africam, ut anguis in Hispaniam sup.
+<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_138">XV, 138 sq.</a>,
+nec minus adcommodate ac cum delectu h.l. aquilæ ponuntur, <i>armigeræ
+volucres Jovis</i>, cujus Dei filius Scipio esse credebatur. Vid.
+<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_476">ad IV, 476</a>.
+Similiter columbas, maternas aves, Æneæ viam ad aureum ramum aperuisse
+ap. Virg. Æn. VI, 190 sq., et corvos Alexandro duces fuisse ad oraculum
+Jovis Hammonis ap. Diodor. XVII, et Curt. IV, <span class =
+"smallcaps">vii</span>, 15 (ubi v. Intpp.), jam monuit Dausq.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">55</span>
+<p><a name = "line17_55" id = "line17_55"> </a>
+Augurium clangor lætum dabat: inde, secuti</p>
+<p><a name = "line17_56" id = "line17_56"> </a>
+Tantum <a href = "#var17_56">progressos</a> liquida sub nube
+volatus,</p>
+<span class = "pagenum">348</span>
+<p><a name = "line17_57" id = "line17_57"> </a>
+Quantum non frustra speculantum lumina servant,</p>
+<p><a name = "line17_58" id = "line17_58"> </a>
+Litora Agenoreæ tenuerunt perfida terræ.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_56" id = "not17_56" href = "#line17_56">56 sq.</a>
+Silius variavit verba Maroniana,
+<span class = "pagenum notes">348</span>
+ab Ernest. jam conlata, Æn. VI, 199 seq. «Pascentes illæ tantum prodire
+volando, quantum acie possunt oculi servare sequentum.»
+&mdash;<a name = "not17_58" id = "not17_58" href =
+"#line17_58">58.</a>&nbsp;<i>Agenoreæ terræ</i>, Africæ, vel Carthaginis
+et regni Pœnorum. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>.
+&mdash;<i>perfida</i>, perfidorum Pœnorum. Cf. <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#not1_5">ad I,&nbsp;5</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_59" id = "line17_59"> </a>
+Nec segnis, tanta in semet veniente procella,</p>
+<span class = "linenum">60</span>
+<p><a name = "line17_60" id = "line17_60"> </a>
+Africa terribilem magno sub nomine molem</p>
+<p><a name = "line17_61" id = "line17_61"> </a>
+Regis opes contra et Massyla paraverat arma:</p>
+<p><a name = "line17_62" id = "line17_62"> </a>
+Spesque Syphax Libycis una, et Laurentibus unus</p>
+<p><a name = "line17_63" id = "line17_63"> </a>
+Terror erat: campos pariter vallesque refusas</p>
+<p><a name = "line17_64" id = "line17_64"> </a>
+Litoraque inplerat, nullo decorare tapete</p>
+<span class = "linenum">65</span>
+<p><a name = "line17_65" id = "line17_65"> </a>
+Cornipedem Nomas adsuetus, densæque per auras</p>
+<p><a name = "line17_66" id = "line17_66"> </a>
+Condebant jaculis stridentibus æthera nubes.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_59" id = "not17_59" href = "#line17_59">59.</a>
+Adcuratius hæc tradit Livius XXIX, 23 sq., et XXX,&nbsp;5&nbsp;seq.
+&mdash;<i>tanta procella</i> δεινῶς, ut <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#line6_105">VI, 105</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#line11_91">XI, 91</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookXII.html#line12_334">XII, 334</a> al. pro tot Romanorum copiis in
+Africam trajicientibus; de quibus v. Liv. XXIX, 24&nbsp;sq.
+&mdash;<a name = "not17_60" id = "not17_60" href =
+"#line17_60">60</a>&nbsp;<a name = "not17_61" id = "not17_61" href =
+"#line17_60">seq.</a>
+<i>contra terribilem molem</i>, hostium multitudinem, <i>magno sub
+nomine</i>, duce, Scipione, <i>paraverat regis opes et Massyla arma</i>,
+societatem et auxilium Syphacis, regis Massyliorum. Cf. <a class =
+"crossref" href = "bookXVI.html#not16_170">ad XVI, 170</a>.
+&mdash;<a name = "not17_62" id = "not17_62" href =
+"#line17_62">62.</a>&nbsp;<i>Laurentibus</i>, Romanis. Vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_110">ad I,&nbsp;110</a>.
+&mdash;<a name = "not17_64" id = "not17_64" href =
+"#line17_64">64.</a>&nbsp;<i>nullo decorare tapete</i>, stragulo,
+<i>Cornipedem adsuetus</i>, ut forte <i>nudis equis</i>, <a class =
+"crossref" href = "bookII.html#line2_349">II, 349</a>.
+&mdash;<a name = "not17_65" id = "not17_65" href =
+"#line17_65">65&nbsp;seq.</a>
+<i>Nomas</i>, Numidæ et eorum rex Syphax.
+&mdash;<i>densæ Condebant jaculis æthera nubes</i>; cf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_311">ad I,&nbsp;311</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookII.html#line2_37">II, 37</a> al.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_66" id = "not17_66" href =
+"#line17_66" title = "numerus deest">66.</a>&nbsp;<i>jaculis
+stridentibus</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_567">IV, 567</a>, ubi v. not.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_67" id = "line17_67"> </a>
+<a href = "#var17_67">Inmemor is</a> dextræque datæ junctique per
+aras</p>
+<p><a name = "line17_68" id = "line17_68"> </a>
+Fœderis, et mensas testes, atque hospita jura,</p>
+<p><a name = "line17_69" id = "line17_69"> </a>
+Fasque, fidemque simul, pravo mutatus amore,</p>
+<span class = "linenum">70</span>
+<p><a name = "line17_70" id = "line17_70"> </a>
+Ruperat, atque toros regni mercede pararat.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_67" id = "not17_67" href = "#line17_67">67.</a>
+Syphax adcepta in matrimonium filia Hasdrubalis fœdus rupit cum Scipione
+ictum, de quo v. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#line16_245">XVI, 245 seq.</a> Silius vero ad verbum fere
+expressit locum Livii inf. <a class = "crossref" href = "#not17_76">ad
+v.&nbsp;76</a> adscriptum.
+&mdash;<a name = "not17_68" id = "not17_68" href =
+"#line17_68">68.</a>&nbsp;<i>mensas</i> hospitales, quæ sacræ erant.
+Τράπεζα μὲν ἱερὸν χρῆμα, δι’ ἧς ὁ θεὸς τιμᾷται φίλιός τε καὶ Ξένιος.
+Synes. Epist. LVII. Conf. Meurs. ad Lycophr. Cassandr. v.&nbsp;136;
+Potteri Archæol. Gr. L. IV, c. 20, p.&nbsp;665 sq., et Barth. ad Claud.
+in Rufin. I,&nbsp;229.
+&mdash;<a name = "not17_69" id = "not17_69" href =
+"#line17_69">69.</a>&nbsp;<i>mutatus</i> animo, ad defectionem a Romanis
+incitatus.
+&mdash;<i>amore pravo</i>, quæ et perfidiæ et exitii causa fuit.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_70" id = "not17_70" href =
+"#line17_70" title = "numerus deest">70.</a>&nbsp;<i>toros</i>,
+conjugium, <i>regni mercede pararat</i>, jactura regni, quam propter
+illud fecit. Barthius
+<span class = "pagenum notes">349</span>
+Adv. XIII,&nbsp;7, et Ern.
+&mdash;<i>regni mercedem</i> eo referunt, quod Syphax post illud
+connubium regnum et, opes suas Pœnis mercenarias addixerit, vel, ut
+<a class = "crossref" href = "#line17_75">vers. 75</a> dicitur, <i>dotalia
+arma transtulerit</i>. Idem Barth. l.c. ita disputat: «In rebus hujus
+regis admodum infelix poeta est, languide totam castrorum exustionem,
+tantique barbari captivitatem describens; ut ego plane aliud malim, quam
+tantæ rei tam frigidum narratorem legere. Et fere ubique in talibus
+recensendis mera cura hic scriptor est. Quam inepte mox locutionem
+Hannibalis ad milites, et ante eum legatis disceptationem, ipsumque
+tanti bellatoris discessum proponit! Felicior sane aliquanto in laudibus
+declamandis, quod vel ex encomio Scipionis, hunc librum claudente,
+patere possit, non enormi, sed composito, nec majestatis orbo.» Non
+inepte ita, at nimis tamen severe judicat; nec tam languor Silii
+displicebit lectoribus, quam tumor verborum et vanus sententiarum
+strepitus.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">349</span>
+<p><a name = "line17_71" id = "line17_71"> </a>
+Virgo erat eximia specie claroque parente,</p>
+<p><a name = "line17_72" id = "line17_72"> </a>
+Hasdrubalis proles: thalamis quam cepit ut altis,</p>
+<p><a name = "line17_73" id = "line17_73"> </a>
+Ceu face subcensus prima tædaque jugali,</p>
+<p><a name = "line17_74" id = "line17_74"> </a>
+Vertit opes gener ad Pœnos, Latiæque soluto</p>
+<span class = "linenum">75</span>
+<p><a name = "line17_75" id = "line17_75"> </a>
+Fœdere amicitiæ, dotalia transtulit arma.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_71" id = "not17_71" href = "#line17_71">71 seq.</a>
+Cf. Liv. XXIX, 23. Filia Hasdrubalis Livio <i>Sophonisba</i>, sed Græcis
+auctoribus <span class = "greek" title = "Sophoniba">Σοφονίβα</span>,
+vel <span class = "greek" title = "Sophônida">Σοφώνιδα</span> dicitur.
+Vid. Schweighæus. ad Appian. Punic. c. 27, et ad Polyb. XIV,&nbsp;1.
+&mdash;<a name = "not17_73" id = "not17_73" href =
+"#line17_73">73.</a>&nbsp;Ernesti monet, <i>face succensum</i> dici haud
+dubie ad ductum Livii l.c. ubi Hasdrubal, ut Syphacem «adcensum
+cupiditate (et sunt ante omnes Numidæ barbaros effusi in Venerem)
+sensit, virginem ab Carthagine arcessit, maturatque nuptias.» Bene etiam
+Drak. «Primus amor fortior putatur, quam secundus; unde sensus Silii
+est, tanto amore Syphacem prosequutum fuisse Sophonisbam, quasi ea prima
+fuisset, quam uxorem duxerat. Erat enim viduus, ut patet ex filio ejus
+Vermina, cujus meminere Livius XXIX, 33, et Appian. Punic. c. 33, ut et
+ex alio ejus filio et tribus nubilibus filiabus ap. Appian. ibid. c. 17
+et 26.» Cf. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#line3_64">III, 64</a>.
+&mdash;<a name = "not17_74" id = "not17_74" href =
+"#line17_74">74.</a>&nbsp;<i>vertit</i>, convertit, avertit; ad Pœnos
+defecit. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<a name = "not17_75" id = "not17_75" href =
+"#line17_75">75.</a>&nbsp;De <i>dote</i> non est cogitandum, quam Barth.
+Adv. XXII,&nbsp;8, non solum sponso a sponsa, sed et huic ab illo
+conlatam demonstrat, sed <i>dotalia arma</i> simpl. dicuntur, quæ post
+conjugium et propter id Syphax Pœnis subpeditavit; Ern. coll. sup.
+<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_22">V,&nbsp;22</a>, qui
+locus tamen dissimilis est. Drak. comparavit Ovid. Met. V,&nbsp;15, et
+Claud. R.&nbsp;P. I,&nbsp;28, ubi v. Barth.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_76" id = "line17_76"> </a>
+Sed non Ausonio curarum extrema Syphacem</p>
+<span class = "pagenum">350</span>
+<p><a name = "line17_77" id = "line17_77"> </a>
+Ductori monuisse fuit, <a href = "#var17_77">missique minantur</a>,</p>
+<p><a name = "line17_78" id = "line17_78"> </a>
+Stet regno, reputet Superos, <a href = "#var17_78">pacta</a> hospita
+servet:</p>
+<p><a name = "line17_79" id = "line17_79"> </a>
+Longe conjugia, ac longe Tyrios Hymenæos</p>
+<span class = "linenum">80</span>
+<p><a name = "line17_80" id = "line17_80"> </a>
+Inter Dardanias acies fore; sanguine quippe,</p>
+<p><a name = "line17_81" id = "line17_81"> </a>
+Si renuat, blando nimium facilique marito</p>
+<p><a name = "line17_82" id = "line17_82"> </a>
+Statura obsequia et thalami flagrantis amores.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_76" id = "not17_76" href = "#line17_76">76 sq.</a>
+«Scipio literas dat ad regem, quibus etiam atque etiam monet eum, ne
+jura hospitii secum, neu cum populo Rom. initæ societatis, neu fas,
+fidem, dextras, Deos testes atque arbitros conventorum fallat;» Liv.
+XXIX, 24.
+<span class = "pagenum notes">350</span>
+Cf. sup. <a class = "crossref" href =
+"#line17_67">v.&nbsp;67&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<i>Ausonio ductori</i>, Scipioni, <i>non curarum extrema
+fuit</i>, h.e. præcipua cura.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_77" id = "not17_77" href =
+"#line17_77" title = "numerus deest">77.</a>&nbsp;<i>missique</i>,
+legati, <i>minantur</i>, minaciter hortantur, ut <i>permixta minis
+monebat</i>, <a class = "crossref" href = "#line17_83">v.&nbsp;83</a>.
+&mdash;<a name = "not17_78" id = "not17_78" href =
+"#line17_78">78.</a>&nbsp;<i>Stet</i> in <i>regno</i>, non inde moveat.
+&mdash;<a name = "not17_79" id = "not17_79" href =
+"#line17_79">79&nbsp;seq.</a>
+Confer <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_301">I,&nbsp;301</a>, ibique not.
+&mdash;<a name = "not17_82" id = "not17_82" href =
+"#line17_82">82.</a>&nbsp;<i>sanguine Statura obsequia</i>, constitura,
+Drak. coll. Liv. II, 36: «magno illi ea cunctatio stetit;» XXIII, 30:
+(«multo sanguine atque vulneribus ea Pœnis victoria stetit<ins class =
+"correction" title = "» deest">»);</ins> Gron. Obss. III,&nbsp;7, et
+Broekh. ad Prop. II, <span class = "smallcaps">vii</span>,&nbsp;8.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_83" id = "line17_83"> </a>
+Sic Latius permixta minis, <a href = "#var17_83">at</a> cassa
+movebat</p>
+<p><a name = "line17_84" id = "line17_84"> </a>
+Ductor; nam surdas conjux obstruxerat aures.</p>
+<span class = "linenum">85</span>
+<p><a name = "line17_85" id = "line17_85"> </a>
+Ergo, asper monitis frustra nitentibus, enses</p>
+<p><a name = "line17_86" id = "line17_86"> </a>
+Advocat, et, castas polluti fœderis aras</p>
+<p><a name = "line17_87" id = "line17_87"> </a>
+Testatus, <a href = "#var17_87">varia Martem movet inpiger arte</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_85" id = "not17_85" href = "#line17_85">85 seq.</a>
+Scipio, non Syphax, ad quem Barth. Adv. XIII, 7, hæc verba retulit,
+exasperatus fuit, postquam vidit, monitis se efficere non posse, ut
+regem a societate Pœnorum abduceret; quod et sequentia clare probant;
+Drak.
+&mdash;<i>nitentibus</i>, obnitentibus.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_88" id = "line17_88"> </a>
+Castra, levi calamo cannaque <a href = "#var17_88">intecta</a>
+palustri,</p>
+<span class = "pagenum">351</span>
+<p><a name = "line17_89" id = "line17_89"> </a>
+Qualia Maurus amat dispersa mapalia pastor,</p>
+<span class = "linenum">90</span>
+<p><a name = "line17_90" id = "line17_90"> </a>
+Adgreditur, <a href = "#var17_90">furtum armorum tutantibus</a>
+umbris,</p>
+<p><a name = "line17_91" id = "line17_91"> </a>
+Ac tacita spargit celata incendia nocte.</p>
+<p><a name = "line17_92" id = "line17_92"> </a>
+Inde, ubi <a href = "#var17_92">conlecti</a> rapidam diffundere
+pestem</p>
+<p><a name = "line17_93" id = "line17_93"> </a>
+Cœperunt ignes, et se per pinguia magno</p>
+<p><a name = "line17_94" id = "line17_94"> </a>
+Pabula ferre sono, <a href = "#var17_94">clare exspatiantur</a> in
+auras,</p>
+<span class = "linenum">95</span>
+<p><a name = "line17_95" id = "line17_95"> </a>
+Et <a href = "#var17_95">frenos</a> volucri propellunt lumine
+flammæ.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_88" id = "not17_88" href = "#line17_88">88... 108.</a>
+Cf. Liv. XXX,&nbsp;3 sq.,
+<span class = "pagenum notes">351</span>
+et Polyb. XIV,&nbsp;5, a quibus ordine singula et adcuratius exponuntur.
+Appianus Punic. c. 21 sq., memorat, sola castra Hasdrubalis incensa
+esse, et Syphacem trepidum sociis non succurrisse, sed simul fugisse
+relictis castris suis.
+&mdash;<a href = "#line17_88">88,</a>&nbsp;<a name = "not17_89" id =
+"not17_89" href = "#line17_89">89.</a> «Numidæ præcipue arundine textis,
+storeaque pars maxima tectis, passim nullo ordine, quidam, ut sine
+imperio occupatis locis, extra fossam etiam vallumque habitabant: quæ
+relata Scipioni spem fecerant castra hostium per occasionem incendendi;»
+Liv. XXX,&nbsp;3 extr. Cf. Polyb. XIV,&nbsp;1 sup. <a class = "crossref"
+href = "bookIII.html#line3_290">III, 290 sqq.</a> et in Var. Lect.
+<a class = "crossref missing" href = "bookII.html#not2_85" title = "in Not.">ad II, 85</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookXIV.html#var14_7">XIV,&nbsp;7</a>. Πλεκταὶ στέγαι ἐπ’ εὐκύκλοις
+ὄχοις mapalia dicuntur Æsch. Prom. v.&nbsp;214.
+&mdash;<a name = "not17_90" id = "not17_90" href =
+"#line17_90">90.</a>&nbsp;<i>furtum armorum</i>, arma furtim, seu clam
+mota, insidias et stralegemata, ut <i>furta belli</i> et fraus
+armorumque <i>doli</i> ap. Virg. Æn. XI, 515 et 522. Conf. sup. ad
+libros <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_70">VI, 70</a>;
+<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_134">VII, 134</a> et
+<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_487">487</a>.
+&mdash;<a name = "not17_91" id = "not17_91" href = "#line17_91">91...
+108.</a>
+Luxuriem orationis in hac incendii imagine, quæ passim adumbratur, v.c.
+<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_677">IV, 677 seq.</a>;
+<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_512">V,&nbsp;512 sq.</a>;
+<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_353">VII, 353 seq.</a>;
+<a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_603">IX, 603 <ins class
+= "correction" title = "‘ssq.’ legitur">seq.</ins></a>, jam notarunt
+Barth: Adv. XIII,&nbsp;7, et Ern.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_92" id = "not17_92" href = "#line17_92">92.</a>
+<i>pestem</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"#line17_96">v.&nbsp;96</a>; <i>lues</i>, de incendio. Vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_174">ad I,&nbsp;174</a>.
+&mdash;<a name = "not17_93" id = "not17_93" href =
+"#line17_93">93.</a>&nbsp;<i>pinguia pabula</i> ignis, ut mox <i>arida
+alimenta</i>, quæ facile flammam concipiunt, ut arundo et canna; Ern.
+&mdash;<a name = "not17_94" id = "not17_94" href =
+"#line17_94">94.</a>&nbsp;<i>clare exspatiuntur in auras</i>; v. Var.
+Lect.
+&mdash;<a name = "not17_95" id = "not17_95" href =
+"#line17_95">95.</a>&nbsp;Cf. simil. loc. sup. <a class = "crossref"
+href = "bookIV.html#line4_681">IV, 681</a>, ibique not.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_96" id = "line17_96"> </a>
+It totis inimica lues <a href = "#var17_96">cum</a> turbine castris,</p>
+<p><a name = "line17_97" id = "line17_97"> </a>
+Atque alimenta vorat strepitu Vulcanus anhelo</p>
+<span class = "pagenum">352</span>
+<p><a name = "line17_98" id = "line17_98"> </a>
+Arida, et ex omni manant incendia tecto.</p>
+<p><a name = "line17_99" id = "line17_99"> </a>
+Sentitur plerisque prius, quam cernitur, ignis</p>
+<span class = "linenum">100</span>
+<p><a name = "line17_100" id = "line17_100"> </a>
+Excitis somno, multorumque ora vocantum</p>
+<p><a name = "line17_101" id = "line17_101"> </a>
+Auxilium invadunt flammæ: <a href = "#var17_101">fluit undique</a>
+victor</p>
+<p><a name = "line17_102" id = "line17_102"> </a>
+Mulciber; et rapidis amplexibus arma virosque</p>
+<p><a name = "line17_103" id = "line17_103"> </a>
+Conripit: exundat pestis, <a href = "#var17_103">semiustaque</a>
+castra</p>
+<p><a name = "line17_104" id = "line17_104"> </a>
+<a href = "#var17_104">Ardenti volitant per nubila summa
+favilla</a>.</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum notes">352</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_98" id = "not17_98" href = "#line17_98">98.</a>
+<i>manant</i>, ut <a name = "not17_101" id = "not17_101" href =
+"#line17_101">v.&nbsp;101</a>, <i>fluit</i>, et v.&nbsp;103.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_103" id = "not17_103" href = "#line17_103">103.</a>
+<i>exundat pestis</i>; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_631">ad II, 631</a>. Cerda ad Virg. Æneid. III, 571;
+Gron ad Gell. XVII, 10, et Burm. ad Val. Fl. IV, 660. Similem castrorum
+nocte incensorum descriptionem legere est in poetico admodum opere, et
+supra omnem laudem absoluto, <i>Le Télémaque de Fénélon</i>, lib. VII:
+«Un tourbillon de poussière forme un épais nuage qui couvre le ciel, et
+qui enveloppe tout le camp. Bientôt à la poussière se joint une fumée
+épaisse, qui troublait l’air et qui ôtait la respiration.... Adraste
+fait mettre le feu au camp. Aussitôt la flamme s’élève des pavillons, et
+monte jusqu’aux nues: le bruit du feu est semblable à celui d’un torrent
+qui inonde toute une campagne.... Le vent pousse impétueusement la
+flamme de pavillon en pavillon, et bientôt tout le camp est comme une
+vieille forêt qu’une étincelle de feu a embrasée.» <span class =
+"smallcaps">Ed.</span></p>
+
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">105</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_105" id = "line17_105"> </a>
+Ipsius ingenti regis tentoria saltu</p>
+<p><a name = "line17_106" id = "line17_106"> </a>
+Lugubre increpitans late circumvolat ardor;</p>
+<p><a name = "line17_107" id = "line17_107"> </a>
+Hausissetque virum, trepidus ni clade satelles</p>
+<p><a name = "line17_108" id = "line17_108"> </a>
+<a href = "#var17_108">E somno</a> ac stratis rapuisset <a href =
+"#var17_108">multa precantem</a>.</p>
+<p><a name = "line17_109" id = "line17_109"> </a>
+Verum, ubi mox <a href = "#var17_109">juncto sociarant aggere</a>
+vires</p>
+<span class = "pagenum">353</span>
+<span class = "linenum">110</span>
+<p><a name = "line17_110" id = "line17_110"> </a>
+Massylus Tyriusque duces, adcitaque regno</p>
+<p><a name = "line17_111" id = "line17_111"> </a>
+Lenierat pubes infaustæ vulnera noctis,</p>
+<p><a name = "line17_112" id = "line17_112"> </a>
+Ira, pudorque dabant, et conjux, tertius ignis,</p>
+<p><a name = "line17_113" id = "line17_113"> </a>
+Inmanes animos; adflataque barbarus ora</p>
+<p><a name = "line17_114" id = "line17_114"> </a>
+Castrorum flammis, et se velamine nullo</p>
+<span class = "linenum">115</span>
+<p><a name = "line17_115" id = "line17_115"> </a>
+Vix inter trepidas <a href = "#var17_115">ereptum ex hoste</a>
+catervas</p>
+<p><a name = "line17_116" id = "line17_116"> </a>
+Frendebat minitans: sed enim non luce Syphacem,</p>
+<p><a name = "line17_117" id = "line17_117"> </a>
+Nec claro potuisse die, nec sole tuente,</p>
+<p><a name = "line17_118" id = "line17_118"> </a>
+<a href = "#var17_118">A quoquam vinci: jactarat talia vecors</a>;</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_109" id = "not17_109" href = "#line17_109">109.</a>
+Cf. Liv. XXX,&nbsp;6 seq., ubi
+<span class = "pagenum notes">353</span>
+res memorantur ordine historico.
+&mdash;<a name = "not17_110" id = "not17_110" href =
+"#line17_110">110.</a>&nbsp;<i>Massylus Tyriusque duces</i>, Syphax et
+Hasdrubal. De multitudine agrestium Numidarum omnique juventute a
+Syphace <i>excita ex regno</i>, qua <i>vulnera noctis</i>, h.e. cladem
+jacturamque, noctu adceptam, reparavit, et de <i>conjuge animos
+dante</i> cf. Liv. XXX,&nbsp;7, et Polyb. XIV,&nbsp;7.
+&mdash;<a name = "not17_112" id = "not17_112" href =
+"#line17_112">112.</a>&nbsp;<i>Ira</i>, <i>pudor</i> et <i>conjux</i>,
+seu amor, Syphaci erant <i>tres ignes</i>, stimuli, incitamenta
+virtutis.
+&mdash;<a name = "not17_113" id = "not17_113" href =
+"#line17_113">113&nbsp;sq.</a>
+«Duces ambo, et ex tot millibus armatorum duo millia peditum et
+quingenti equites semiermes, magna pars saucii adflatique incendio,
+effugerunt;» Liv. XXX,&nbsp;6.
+&mdash;<a name = "not17_116" id = "not17_116" href =
+"#line17_116">116</a>&nbsp;<a name = "not17_117" id = "not17_117" href =
+"#line17_116">sq.</a>
+Verba Syphacis ap. Liv. cap. 7 extr. «Scire incendio, non prælio, cladem
+adceptam: eum bello inferiorem esse, qui armis vincatur.» Languent
+diversa unius rei vocabula, <i>luce</i>, <i>claro die</i> et
+<i>sole</i>.
+&mdash;<i>Syphacem</i> autem δεινῶς pro se.
+&mdash;<i>sole tuente</i>, cernente; nisi malis defendente cum Cell. qui
+monet, diurno tempore lucem solis contra pericula nos tueri, ac
+detegere, in quæ noctu facile inplicemur. Eamdem nocturnæ cladis
+excusationem vide apud <i>Racine</i>, <i>Mithridate</i>, Act. II, sc.
+3:</p>
+
+<div class = "verse ital">
+<p>. . . . . . . . . Pompée a saisi l’avantage</p>
+<p>D’une nuit qui laissat peu de place au courage,</p>
+<p>Les rangs de toutes parts mal pris et mal gardés.</p>
+<p>. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .</p>
+<p>Enfin toute l’horreur d’un combat ténébreux.</p>
+<p>Que pouvait la valeur dans ce trouble funeste?</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+Vide etiam Ajacem Homeri, Iliad. XVII, 645 sq. qui Jovem ipsum in
+perniciem suam implorat, dum in <i>luce</i> vel <i>claro die</i> pereat:
+ἐν δὲ φάει καὶ ὄλεσσον. Longinus, De Sublim. cap. VII, has voces et
+magnam poetæ mentem feliciter interpretatur. <span class =
+"smallcaps">Ed.</span></p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_119" id = "line17_119"> </a>
+Sed jam claudebat flatus, nec plura sinebat</p>
+<span class = "pagenum">354</span>
+<span class = "linenum">120</span>
+<p><a name = "line17_120" id = "line17_120"> </a>
+Atropos; et tumidæ <a href = "#var17_120">properantur</a> stamina
+linguæ.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_119" id = "not17_119" href = "#line17_119">119...
+148.</a>
+Syphax, viribus, reparatis Hasdrubali jungitur, et cum
+<span class = "pagenum notes">354</span>
+Scipione manus conserit, sed vivus capitur. Cf. Liv. XXX,&nbsp;8, 11,
+12, ex quo etiam intelligitur, quod Drak. jam ad <a class = "crossref"
+href = "#line17_134">v.&nbsp;134</a>, notavit, Silium ex duobus præliis
+unum fecisse: Syphax enim alio prælio, quo solus cum Lælio et Masinissa,
+non cum Scipione, nec Hasdrubali junctus, conflixit, captus est.
+Appianus ultimæ tantum pugnæ mentionem facit Punic. c. 26, et prioris
+Polyb. XIV,&nbsp;7 sq. cujus libri maxima pars periit.
+&mdash;<i>flatus</i> et <i>tumida lingua</i> pro arrogantia. Conf.
+<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_288">ad II, 288</a>, et
+Heins. ad Ovid. A.&nbsp;A. I,&nbsp;715.
+&mdash;<i>claudebat</i>, finiebat, scil. prælio adverso el captivitate
+superbi regis. Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#not13_686">ad XIII, 686</a>.
+&mdash;<i>nec plura</i> loqui <i>sinebat Atropos</i>, Parca, Fortuna.
+&mdash;<a name = "not17_120" id = "not17_120" href =
+"#line17_120">120.</a>&nbsp;<i>stamina</i>, fata extrema ac mors,
+<i>tumidæ linguæ</i>, superbi et jactantis Syphacis.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_121" id = "line17_121"> </a>
+Namque, ubi prosiluit castris, ceu turbidus amnis,</p>
+<p><a name = "line17_122" id = "line17_122"> </a>
+Qui, silvas ac saxa trahens, per devia præceps</p>
+<p><a name = "line17_123" id = "line17_123"> </a>
+Volvitur, et ripas spumanti gurgite laxat,</p>
+<p><a name = "line17_124" id = "line17_124"> </a>
+Ante omnes prævectus equo, trahit <a href = "#var17_124">agmina
+voce</a>.</p>
+<span class = "linenum">125</span>
+<p><a name = "line17_125" id = "line17_125"> </a>
+Contra <a href = "#var17_125">nava manus</a> Rutuli, celsusque
+ruebat</p>
+<p><a name = "line17_126" id = "line17_126"> </a>
+Viso rege procul raptis exercitus armis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_121" id = "not17_121" href = "#line17_121">121 sqq.</a>
+Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_520">ad IV, 520
+seq.</a>; Dorvil. ad Chariton. pag. 573, et inpr. Klotz. ad Tyrt.
+p.&nbsp;127&nbsp;sq.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_123" id = "not17_123" href =
+"#line17_123" title = "numerus deest">123.</a>&nbsp;<i>ripas laxat</i>,
+super eas effusus amnis.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_125" id = "not17_125" href = "#line17_125">125</a>
+<a name = "not17_126" id = "not17_126" href = "#line17_125">sq.</a>
+<i>Rutuli</i>, Romani.
+&mdash;<i>nava manus</i>, strenua, fortis, ut <a class = "crossref" href
+= "bookI.html#line1_549">I,&nbsp;549</a>, ubi vid. Var. Lect. Ernesti
+putat, <i>navam manum</i> haud dubie esse, quæ non temerario inpetu,
+quali Numidæ, sed considerato ordine pugnaverit. Sed hæc notio et ab usu
+loquendi, et ab h.l., ubi eadem manus <i>ruebat raptis armis</i>, aliena
+videtur.
+&mdash;<i>celsus exercitus</i>, milites excelso animo, feroces; sec.
+Drak. qui tamen recte monet, <i>navam manum</i> etiam pedites dici
+posse, et <i>celsum exercitum</i> equites, ut ap. Stat. Theb. VIII, 563:
+«Nunc pedes ense vago, prensis nunc celsus habenis» et <i>sublimis</i>
+sup. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_219">IV, 219</a>,
+et ap. Virg. Æneid. VII, 285; idque cum Ern. prætulerim.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_127" id = "line17_127"> </a>
+Ac sibi quisque, «<a href = "#var17_127">Videsne, videsne, ut in
+agmine</a> primo</p>
+<span class = "pagenum">355</span>
+<p><a name = "line17_128" id = "line17_128"> </a>
+Massylus volitet, deposcens prælia, rector?</p>
+<p><a name = "line17_129" id = "line17_129"> </a>
+Fac nostrum hoc, mea dextra, decus: violavit et aras</p>
+<span class = "linenum">130</span>
+<p><a name = "line17_130" id = "line17_130"> </a>
+Cælicolum, et <a href = "#var17_130">casti</a> ductoris fœdera
+rupit.</p>
+<p><a name = "line17_131" id = "line17_131"> </a>
+Sit satis hunc castris semel effugisse crematis.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_127" id = "not17_127" href = "#line17_127">127 sq.</a>
+Ernesti veretur, ne nimis considerati sint milites, qui in limine pugnæ
+constituti ejusmodi sententiis vacent; in quibus
+<span class = "pagenum notes">355</span>
+certe, si modo recte locum habeant, acuta brevitas maxime requiratur.
+Mea potius qualicumque sententia insignis est h.l. suavitas: nam non
+adeo multæ militibus subgeruntur cogitationes, sed paucæ, et quidem
+aptissimæ, in quas non adsequor cur incidere non potuerint, quum ne acie
+quidem cum hoste jam dimicaverint, sed in pugnam demum <i>ruerint</i>,
+et <i>procul</i> viderint regem.
+&mdash;<i>in agmine primo</i>, ἐν προμάχοις <i>Massylus rector</i>,
+Syphax. Vid. Nostrum <a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#not16_170">ad XVI, 170</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_129" id = "not17_129" href = "#line17_129">129.</a>
+<i>hoc decus</i>, hanc gloriam capti aut cæsi regis. Abrupta oratio
+adfectui æstuique animi adcommodata.
+&mdash;<a name = "not17_130" id = "not17_130" href =
+"#line17_130">130.</a>&nbsp;<i>casti ductoris</i>, Scipionis:
+<i>casti</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_481">ad I,&nbsp;481</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_132" id = "line17_132"> </a>
+Sic secum taciti, et certatim spicula fundunt.</p>
+<p><a name = "line17_133" id = "line17_133"> </a>
+Prima in cornipedis sedit spirantibus ignem</p>
+<p><a name = "line17_134" id = "line17_134"> </a>
+Naribus hasta volans, erexitque ore cruento</p>
+<span class = "linenum">135</span>
+<p><a name = "line17_135" id = "line17_135"> </a>
+Quadrupedem, elatis pulsantem calcibus auras.</p>
+<p><a name = "line17_136" id = "line17_136"> </a>
+Corruit asper equus, confixaque cuspide membra</p>
+<p><a name = "line17_137" id = "line17_137"> </a>
+Huc illuc jactans, <a href = "#var17_137">rectorem</a> prodidit
+hosti.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_133" id = "not17_133" href = "#line17_133">133</a>
+<a name = "not17_134" id = "not17_134" href = "#line17_133">seq.</a>
+Similis locus est sup. <a class = "crossref" href =
+"bookIX.html#line9_594">IX, 594 sq.</a> Uterque autem, et hic quidem ad
+verbum fere concinnatus est ex Virg. Æneid. X,&nbsp;892 sq. Juncta verba
+synonyma, <i>cornipes</i>, <i>quadrupes</i>, <i>equus</i>, recte notavit
+Barth Adv. XIII,&nbsp;7, sed idem perperam putabat, infelicia plane h.l.
+omnia esse et vix communes quoque sensus ferre. Nihil aptius dici
+poterat, quam equum gravi vulnere ictum primum cruribus anterioribus
+elevatum se <i>erexisse</i> (quod poetice tribuitur hastæ, quæ eum
+erexerit), deinde calcitrasse, tum <i>conruisse</i>, et denique
+<i>membra</i> vulnerata, h.e. caput <i>huc illuc jactasse</i>, ut
+<i>infixam cuspidem</i> excuteret, et quia dolorem ibi sentiret, ut
+κυλινδόμενος (volutans caput in terra) περὶ χαλκῶ, ap. Hom. Iliad. θ,
+86, qui locus Silio etiam ante oculos fuisse videtur. Conf. ibi Kœppen,
+et Heyne ad Virg. l.l.
+&mdash;<i>sedit</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_540">I,&nbsp;540</a>, ubi v. not.
+&mdash;<i>Naribus</i> et <i>ore cruento</i> ut ap. Virg. l.c. <i>inter
+cava tempora</i>, et Æneid. XI, 687 (qui locus etiam Nostro similis
+est), <i>sub aure</i>. Conf. Iliad θ, 83&nbsp;sq.
+&mdash;<i>spirantibus ignem Naribus</i>, ut ap. Virg. Ge. II, 140.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_136" id = "not17_136" href = "#line17_136">136.</a>
+<i>equus asper</i>, τραχὺς, iratus, dolore exasperatus.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_137" id = "not17_137" href =
+"#line17_137" title = "numerus deest">137.</a>&nbsp;<i>rectorem</i>,
+vectorem (v. Var. Lect.), Syphacem, <i>hosti prodidit</i>, tradidit.
+Confer Nostrum <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_247">ad
+II, 247</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">356</span>
+<p><a name = "line17_138" id = "line17_138"> </a>
+Invadunt, <a href = "#var17_138">vanumque fugæ</a>, atque adtollere
+fessos</p>
+<p><a name = "line17_139" id = "line17_139"> </a>
+Adnitentem artus, revocato <a href = "#var17_139">a vulnere</a>
+telo,</p>
+<span class = "linenum">140</span>
+<p><a name = "line17_140" id = "line17_140"> </a>
+Conripiunt: tum vincla viro manicæque (<a href =
+"#var17_140">pudendum</a>)</p>
+<p><a name = "line17_141" id = "line17_141"> </a>
+Addita, <a href = "#var17_141">et, exemplum</a> non unquam fidere
+lætis,</p>
+<p><a name = "line17_142" id = "line17_142"> </a>
+Sceptriferas arta palmas <a href = "#var17_142">vinxere</a> catena.</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum notes">356</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_138" id = "not17_138" href = "#line17_138">138</a>
+<a name = "not17_139" id = "not17_139" href = "#line17_138">seq.</a>
+«Syphax, equo graviter icto, effusus obprimitur capiturque,» Livius XXX,
+12 pr. <i>Invadunt</i> rectorem, Syphacem, Romani, <i>vanumque fugæ</i>,
+frustra effugere conantem, <i>atque adnitentem artus fessos</i> lapsu
+equi, qui ei, in latus effuso ac prostrato, incumbebat, <i>adtollere
+telo, a vulnere revocato</i>, adducto ad se a capite equi vulnerato, ut
+se jacentem erigeret, <i>conripiunt</i>. Sensum h.l., qui ita, nisi me
+omnia fallunt, expediendus est, non percepit Ernesti, cujus hæc nota
+est: «Quem Romani <i>invadunt</i>? equum, cui Syphax adhuc dum
+insidebat, an Syphacem solum? <i>fessi artus</i> magis equo, quam equiti
+conveniunt. Cogitari potest Syphax equum lapsum ad fugam excitasse; at
+ejus ex vulnere et lapsu fessos ægre <i>adnitebatur adtollere artus</i>.
+Ergo eum <i>conripiunt</i>, dum equum elevat exstracto telo. Nam hoc
+vulnus in naribus profecto non letale erat, sed equum tantum
+conturbabat.» Immo equus <i>conruit</i>, toto corpore prolapsus est, ut
+apud Hom. et Virg. ll.cc. nec facile elevari potuit extracto telo:
+vulnus etiam letale fuit, et omnino esse potuit. Vid. Hom. Iliad. θ, 84,
+et ibi Kœppen. <i>Fessi</i> denique <i>artus</i>, h.e. pedes minime
+conveniunt equo, cujus capiti, non pedibus, vulnus inflictum erat.
+&mdash;<a name = "not17_141" id = "not17_141" href =
+"#line17_141">141.</a>&nbsp;<i>exemplum non unquam fidere lætis</i>,
+h.e. quod insigni documento fuit, nunquam fidendum esse <i>lætis</i>
+rebus, fortunam hominum mutabilem, nec constantem exspectandam, vel spem
+in ea ponendam esse.
+&mdash;<i>Exemplum</i>, h.l. quod nos diceremus <i>eine Warnung</i>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_143" id = "line17_143"> </a>
+Ducitur ex alto dejectus clumine regni,</p>
+<p><a name = "line17_144" id = "line17_144"> </a>
+Qui modo sub pedibus terras, et sceptra, patensque</p>
+<span class = "pagenum">357</span>
+<span class = "linenum">145</span>
+<p><a name = "line17_145" id = "line17_145"> </a>
+Litora ad Oceani sub nutu viderat æquor.</p>
+<p><a name = "line17_146" id = "line17_146"> </a>
+Prostratis opibus regni Phœnissa metuntur</p>
+<p><a name = "line17_147" id = "line17_147"> </a>
+Agmina, <a href = "#var17_147">et invisus</a> Marti, notusque
+fugarum</p>
+<p><a name = "line17_148" id = "line17_148"> </a>
+Vertit terga citus damnatis Hasdrubal ausis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_144" id = "not17_144" href = "#line17_144">144.</a>
+De magno Syphacis imperio v. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#line16_171">XVI, 171&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<i>sub pedibus</i>, imperio et potestati suæ subjectas; Drak.
+coll. Anthol. Gr. IV,&nbsp;4 epigr. 7: Ὠκεανὸν παρὰ ποσσὶν ἐχων μετ’
+ἀπείρονα γαῖαν.
+<span class = "pagenum notes">357</span>
+Virgil. Æn. VII, 100; Ovid. Met. XIV, 490; Liv. XXXIV, 32 et al.
+&mdash;<a name = "not17_145" id = "not17_145" href =
+"#line17_145">145.</a>&nbsp;<i>sub nutu</i>, potestate, ut <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#line4_712">IV, 712</a>.
+&mdash;<i>Litora ad Oceani</i>; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#line16_172">XVI, 172</a>, et ibi not.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_146" id = "not17_146" href = "#line17_146">146.</a>
+<i>metuntur</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_213">ad IV, 213</a>.
+&mdash;<a name = "not17_147" id = "not17_147" href =
+"#line17_147">147.</a>&nbsp;Ter Hasdrubal in <i>fugam</i> conjectus,
+semel in Hispania, bis in Africa, unde Liv. XXX, 28, <i>dux
+fugacissimus</i> dicitur; Drak. Cf. inf. <a class = "crossref" href =
+"#line17_176">v.&nbsp;176</a>.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_149" id = "line17_149"> </a>
+Stabat Carthago, truncatis undique membris</p>
+<span class = "linenum">150</span>
+<p><a name = "line17_150" id = "line17_150"> </a>
+<a href = "#var17_150">Uni nixa</a> viro, tantoque fragore ruentem</p>
+<p><a name = "line17_151" id = "line17_151"> </a>
+Hannibal absenti retinebat <a href = "#var17_151">nomine</a> molem.</p>
+<p><a name = "line17_152" id = "line17_152"> </a>
+Id reliquum fessos opis auxiliique ciere</p>
+<p><a name = "line17_153" id = "line17_153"> </a>
+Rerum extrema jubent: huc confugere paventes,</p>
+<p><a name = "line17_154" id = "line17_154"> </a>
+Postquam se Superum desertos numine cernunt.</p>
+<span class = "linenum">155</span>
+<p><a name = "line17_155" id = "line17_155"> </a>
+Nec mora: propulsa sulcant vada salsa carina,</p>
+<p><a name = "line17_156" id = "line17_156"> </a>
+Qui revocent, <a href = "#var17_156">patriæque</a> ferant mandata
+monentis,</p>
+<p><a name = "line17_157" id = "line17_157"> </a>
+Ne lentus nullas <a href = "#var17_157">videat</a> Carthaginis
+arces.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_149" id = "not17_149" href = "#line17_149">149...
+157.</a>
+Conf. omnino Liv. XXX,&nbsp;9, ac Polyb. XIV,&nbsp;9 et 10.
+&mdash;<i>truncatis undique membris</i>, tropice, pro omnibus fere
+copiis et auxiliis, in Hispania, Italia ac Africa, deletis.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_150" id = "not17_150" href =
+"#line17_150" title = "numerus deest">150.</a>&nbsp;<i>Uni nixa
+viro</i>; cf. <i>Bossuet</i>, <i>Histoire universelle</i>, Part. III,
+cap. 6: «Carthage, qui avait commencé de baisser, ne se soutenait plus
+que par Annibal.» <span class = "smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<i>tanto fragore ruentem molem</i>, præclare de interitu
+Carthaginis, reipublicæ præpotentis; imagine petita a vasto ædificio,
+quod cum ingenti fragore conlabitur, ut <i>Hesperiæ sonitum ruinæ</i>,
+dixit Horat. Od. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 32.
+&mdash;<a name = "not17_151" id = "not17_151" href =
+"#line17_151">151.</a>&nbsp;<i>absenti</i>, quamvis absens,
+<i>retinebat</i>, sustinebat, <i>nomine</i> solo, conf. <a class =
+"crossref" href = "bookXVI.html#line16_19">XVI, 19</a>. Sic Mithridates
+apud <i>Racine</i>, act. III, sc.&nbsp;1:</p>
+
+<p class = "verse">
+<i>Le grand nom de Pompée assure sa conquête.</i></p>
+
+<p class = "notes">
+Lucan. Phars. I,&nbsp;135, 144. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_152" id = "not17_152" href = "#line17_152">152.</a>
+<i>fessos</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_566">ad I,&nbsp;566</a>.
+&mdash;<a name = "not17_153" id = "not17_153" href =
+"#line17_153">153.</a>&nbsp;<i>Rerum extrema</i>, ut <a class =
+"crossref" href = "bookVIII.html#line8_25">VIII, 25</a>, ubi v. not.
+&mdash;<a name = "not17_157" id = "not17_157" href =
+"#line17_157">157.</a>&nbsp;<i>lentus</i>, si auxilio venire cesset, si
+moretur, nec properet.
+&mdash;<i>nullas</i>, dirutas.
+&mdash;<i>arces Carthaginis</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_7">ad I,&nbsp;7</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">358</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_158" id = "line17_158"> </a>
+Quarta Aurora ratem Dauni devexerat oras,</p>
+<p><a name = "line17_159" id = "line17_159"> </a>
+Et fera ductoris turbabant somnia mentem.</p>
+<span class = "linenum">160</span>
+<p><a name = "line17_160" id = "line17_160"> </a>
+Namque gravis curis carpit dum nocte quietem,</p>
+<p><a name = "line17_161" id = "line17_161"> </a>
+Cernere Flaminium, Gracchumque, et cernere Paulum</p>
+<p><a name = "line17_162" id = "line17_162"> </a>
+Visus erat simul adversos mucronibus in se</p>
+<p><a name = "line17_163" id = "line17_163"> </a>
+<a href = "#var17_163">Destrictis</a> ruere, atque Itala depellere
+terra:</p>
+<p><a name = "line17_164" id = "line17_164"> </a>
+Omnisque a Cannis, Trasymenique omnis ab undis</p>
+<span class = "linenum">165</span>
+<p><a name = "line17_165" id = "line17_165"> </a>
+In pontum inpellens umbrarum exercitus ibat.</p>
+<p><a name = "line17_166" id = "line17_166"> </a>
+Ipse, fugam <a href = "#var17_166">capiens</a>, notas evadere ad
+Alpes</p>
+<p><a name = "line17_167" id = "line17_167"> </a>
+Quærebat, terræque ulnis amplexus utrisque</p>
+<p><a name = "line17_168" id = "line17_168"> </a>
+Hærebat Latiæ; donec vis sæva profundo</p>
+<p><a name = "line17_169" id = "line17_169"> </a>
+Truderet, et <a href = "#var17_169">rapidis</a> daret absportare
+procellis.</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum notes">358</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_158" id = "not17_158" href = "#line17_158">158.</a>
+<i>Dauni oras</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_291">ad lib. I, v.&nbsp;291</a>.
+&mdash;<a name = "not17_159" id = "not17_159" href =
+"#line17_159">159&nbsp;seq.</a>
+Commentum poetæ, de quo v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_704">ad II, 704</a>.
+&mdash;<a name = "not17_162" id = "not17_162" href =
+"#line17_162">162.</a>&nbsp;<i>Visus erat</i> voc. propr. de somniis, de
+quo v. Broekh. ad Prop. III, <span class = "smallcaps">iv</span>,
+24.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_167" id = "not17_167" href =
+"#line17_167">167,</a>&nbsp;<a name = "not17_168" id = "not17_168" href
+= "#line17_168">168.</a> «Raro quemquam alium, patriam exsilii causa
+relinquentem, magis mœstum abisse ferunt, quam Hannibalem hostium terra
+excedentem: respexisse sæpe Italiæ litora, et Deos hominesque
+adcusantem, in se quoque ac suum ipsius caput exsecratum, etc.» Liv.
+XXX, 20; cf. inf. <a class = "crossref" href =
+"#line17_213">v.&nbsp;213&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a name = "not17_169" id = "not17_169" href =
+"#line17_169">169.</a>&nbsp;<i>daret absportare</i>, absportandum. Vid.
+<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_324">ad
+V,&nbsp;324</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">170</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_170" id = "line17_170"> </a>
+His ægrum visis adeunt, mandata ferentes,</p>
+<p><a name = "line17_171" id = "line17_171"> </a>
+Legati, patriæque extrema pericula pandunt:</p>
+<p><a name = "line17_172" id = "line17_172"> </a>
+Massyla ut ruerint arma, ut cervice catenas</p>
+<p><a name = "line17_173" id = "line17_173"> </a>
+Regnator tulerit Libyæ, letoque negato,</p>
+<p><a name = "line17_174" id = "line17_174"> </a>
+Servetur nova pompa Jovi: Carthago laboret</p>
+<span class = "linenum">175</span>
+<p><a name = "line17_175" id = "line17_175"> </a>
+Ut trepidi Hasdrubalis, qui rerum <a href = "#var17_175">agitarit</a>
+habenas,</p>
+<p><a name = "line17_176" id = "line17_176"> </a>
+Non una concussa fuga: se, triste profatu,</p>
+<p><a name = "line17_177" id = "line17_177"> </a>
+Vidisse, arderent quum bina in nocte silenti</p>
+<span class = "pagenum">359</span>
+<p><a name = "line17_178" id = "line17_178"> </a>
+Castra, et luceret <a href = "#var17_178">sceleratis</a> Africa
+flammis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_170" id = "not17_170" href = "#line17_170">170 sq.</a>
+Conf. Liv. XXX, 19.
+&mdash;<a name = "not17_172" id = "not17_172" href =
+"#line17_172">172.</a>&nbsp;<i>Massyla</i>, Syphacis. Vid. <a class =
+"crossref" href = "bookXVI.html#not16_170">ad XVI, 170&nbsp;seq.</a>
+&mdash;<i>ruerint</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookXV.html#line15_736">XV, 736</a>.
+&mdash;<a name = "not17_173" id = "not17_173" href =
+"#line17_173">173.</a>&nbsp;<i>Regnator Libyæ</i>, rex Massæsylorum,
+Syphax.
+&mdash;<a name = "not17_174" id = "not17_174" href =
+"#line17_174">174.</a>&nbsp;<i>pompa Jovi</i>, in triumpho ducendus in
+Capitolium, Jovis sedem.
+&mdash;<i>nova pompa</i>, ornamentum novum, quod pompæ triumphi
+accessurum sit.
+&mdash;<a name = "not17_175" id = "not17_175" href =
+"#line17_175">175.</a>&nbsp;<i>rerum habenas</i>, ut <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_144">I,&nbsp;144</a>.
+&mdash;<a name = "not17_176" id = "not17_176" href =
+"#line17_176">176.</a>&nbsp;<i>Non una fuga</i>; vid. sup. <a class =
+"crossref" href = "#not17_147">ad v.&nbsp;147</a>.
+&mdash;<a name = "not17_177" id = "not17_177" href =
+"#line17_177">177.</a>&nbsp;<i>bina castra</i>, Syphacis et Hasdrubalis
+<span class = "pagenum notes">359</span>
+(Liv. XXX,&nbsp;5, 6), 179, Scipionem <i>minitari</i>, se <i>ignibus
+detracturum</i>, absumturum <i>patriam, in quam</i> Hannibal <i>se
+referat</i>, i.e. dum Hannibal moretur in Bruttio agro (supra <a class =
+"crossref" href = "bookXVI.html#line16_1">XVI,&nbsp;1 seq.</a>, et Liv.
+XXVII, 51), se effecturum, ut ille, in quam redeat, patriam inveniat
+nullam; Lenz.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_179" id = "line17_179"> </a>
+Prærapidum juvenem minitari, Bruttia servet</p>
+<span class = "linenum">180</span>
+<p><a name = "line17_180" id = "line17_180"> </a>
+Litora dum Pœnus, <a href = "#var17_180">detracturum ignibus
+atris</a>,</p>
+<p><a name = "line17_181" id = "line17_181"> </a>
+In quam se referat, patriam, suaque incluta facta.</p>
+<p><a name = "line17_182" id = "line17_182"> </a>
+Hæc postquam dicta, et casus patuere metusque,</p>
+<p><a name = "line17_183" id = "line17_183"> </a>
+Effundunt lacrimas, dextramque ut numen adorant.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_179" id = "not17_179" href = "#line17_179">179.</a>
+<i>juvenem</i>, Scipionem.
+&mdash;<a name = "not17_180" id = "not17_180" href =
+"#line17_180">180.</a>&nbsp;<i>detracturum ignibus</i>, ut <i>in cinerem
+trahere</i>, sup. <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#line13_319">XIII, 319</a>.
+&mdash;<a name = "not17_181" id = "not17_181" href =
+"#line17_181">181.</a>&nbsp;<i>se suaque facta incluta</i>, se cum
+gloria sua, hoc est <i>se</i>, rebus in Italia præclare gestis,
+<i>referat</i>, redeat.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_183" id = "not17_183" href = "#line17_183">183.</a>
+<i>dextram adorant</i>, ori admovent, exosculantur, ut dextram
+<i>numinis</i>; qui honor et diis et regibus aliisque dignitate
+conspicuis hominibus præstari solebat. Cf. Hom. Iliad. ω, 478; Plin. XI,
+45, seu 103; Alex. ab Alex. genial. dier. IV, 16; Potteri Archæol. Gr.
+II,&nbsp;5; T.&nbsp;I, p.&nbsp;561 sq., vers. germ. <i>Harmar’s
+Beobacht. über den Orient</i>, T.&nbsp;II, p.&nbsp;49... 65.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_184" id = "line17_184"> </a>
+Audivit torvo <a href = "#var17_184">obtutu</a> defixus, et ægra</p>
+<span class = "linenum">185</span>
+<p><a name = "line17_185" id = "line17_185"> </a>
+Expendit <a href = "#var17_185">tacite</a> cura secum ipse volutans,</p>
+<p><a name = "line17_186" id = "line17_186"> </a>
+An tanti Carthago foret: sic deinde profatur:</p>
+<p><a name = "line17_187" id = "line17_187"> </a>
+«O <a href = "#var17_187">dirum</a> exitium mortalibus! o nihil
+unquam</p>
+<p><a name = "line17_188" id = "line17_188"> </a>
+Crescere, nec magnas patiens exsurgere laudes,</p>
+<p><a name = "line17_189" id = "line17_189"> </a>
+Invidia! eversam jam pridem exscindere Romam,</p>
+<span class = "linenum">190</span>
+<p><a name = "line17_190" id = "line17_190"> </a>
+Atque æquasse solo potui, traducere captam</p>
+<span class = "pagenum">360</span>
+<p><a name = "line17_191" id = "line17_191"> </a>
+Servitum gentem, Latioque inponere leges.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_184" id = "not17_184" href = "#line17_184">184...
+200.</a>
+Silius summam Hannibalis indignationem præclare adumbravit, duce Liv.
+lib. XXX, cap. 20, quem vide.
+&mdash;<a name = "not17_186" id = "not17_186" href =
+"#line17_186">186.</a>&nbsp;<i>An tanti Carthago foret</i>, h.e. digna
+foret, cui opem ferat, quam sibi denegaverit <i>invidia</i> Hannonis, de
+qua v. <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#not16_12">ad XVI,
+12&nbsp;sq.</a>
+<span class = "pagenum notes">360</span>
+&mdash;<a name = "not17_187" id = "not17_187" href =
+"#line17_187">187&nbsp;seq.</a>
+<i>Dirum exitium</i> est <i>invidia</i>. Conf. <a class = "crossref"
+href = "bookXII.html#line12_613">XII, 613&nbsp;sq.</a></p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_192" id = "line17_192"> </a>
+Dum sumtus, dumque arma duci, fessosque secundis</p>
+<p><a name = "line17_193" id = "line17_193"> </a>
+Submisso tirone negant recreare maniplos,</p>
+<p><a name = "line17_194" id = "line17_194"> </a>
+Dumque etiam Cerere et victu fraudasse cohortes</p>
+<span class = "linenum">195</span>
+<p><a name = "line17_195" id = "line17_195"> </a>
+Hannoni placet, induitur tota Africa flammis:</p>
+<p><a name = "line17_196" id = "line17_196"> </a>
+Pulsat Agenoreas Rhœteia lancea portas.</p>
+<p><a name = "line17_197" id = "line17_197"> </a>
+Nunc patriæ decus, et patriæ nunc Hannibal unus</p>
+<p><a name = "line17_198" id = "line17_198"> </a>
+Subsidium; nunc in nostra spes ultima dextra.</p>
+<p><a name = "line17_199" id = "line17_199"> </a>
+<a href = "#var17_199">Vertentur</a> signa, ut Patres statuere;
+simulque</p>
+<span class = "linenum">200</span>
+<p><a name = "line17_200" id = "line17_200"> </a>
+Et patriæ muros, et te servabimus, <a href =
+"#var17_200">Hannon</a>.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_196" id = "not17_196" href = "#line17_196">196.</a>
+Romani Carthaginem obpugnant.
+&mdash;<i>Agenoreas portas</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>.
+&mdash;<i>Rhœteia lancea</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_115">ad I,&nbsp;115</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_197" id = "not17_197" href = "#line17_197">197 sq.</a>
+Hæc acerba cum ironia dicta esse, quis non videt? <i>Nunc</i> demum, in
+rebus adflictis, etiam adversarii mei, qui auctores semper fuere, ne
+quidquam mihi pecuniæ, vel milites in subplementum mitterentur, ad me
+confugiunt; <i>nunc</i> demum videor iis et adpellor <i>decus
+patriæ</i>, etc.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_200" id = "not17_200" href = "#line17_200">200.</a>
+<i>et te, Hannon</i>, etsi odio semper capitali in me fueris: verba
+generoso magnoque animo dignissima. Nec tamen cum Ern. crediderim, hunc
+locum fere unicum in toto carmine esse, in quo poeta Livianum acumen non
+solum adsequutus sit, sed et superaverit.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_201" id = "line17_201"> </a>
+Hæc ubi detonuit, celsas e litore puppes</p>
+<p><a name = "line17_202" id = "line17_202"> </a>
+Propellit, multumque <a href = "#var17_202">gemens</a> movet æquore
+classem.</p>
+<p><a name = "line17_203" id = "line17_203"> </a>
+Non terga est ausus <a href = "#var17_203">cedentum</a> invadere
+quisquam,</p>
+<p><a name = "line17_204" id = "line17_204"> </a>
+Non revocare virum: cuncti præstare videntur,</p>
+<span class = "linenum">205</span>
+<p><a name = "line17_205" id = "line17_205"> </a>
+Quod sponte abscedat, Superi, tandemque resolvat</p>
+<span class = "pagenum">361</span>
+<p><a name = "line17_206" id = "line17_206"> </a>
+Ausoniam: ventos optant; et litora ab hoste</p>
+<p><a name = "line17_207" id = "line17_207"> </a>
+Nuda videre sat est: ceu flamina comprimit Auster</p>
+<p><a name = "line17_208" id = "line17_208"> </a>
+Quum fera, et abscedens reddit mare, navita parco</p>
+<p><a name = "line17_209" id = "line17_209"> </a>
+Interea voto non auras poscit amicas,</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_201" id = "not17_201" href = "#line17_201">201 sqq.</a>
+Conf. Liv. XXX, 21 et 28, qui tamen lætitiam Romanorum etiam metu
+minutam fuisse docet, omni belli mole in unum Scipionem inclinata.
+&mdash;<i>detonuit</i>, de voce tonante imperatoris, ut de Pericle ap.
+Aristoph. Acharn. 539, ἤστραπτ’, ἐβροντα, Lenz.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_204" id = "not17_204" href = "#line17_204">204 sq.</a>
+Singulari deorum favore ac beneficio id effectum putant Romani. Hinc et
+supplicatio decreta. Vid. Liv. l.l.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_205" id = "not17_205" href =
+"#line17_205" title = "numerus deest">205.</a>&nbsp;<i>tandem
+resolvat</i>, liberet a metu, ac possessione quasi imperioque. «Ex
+diutina possessione Italiæ est detractus,»
+<span class = "pagenum notes">361</span>
+Liv. lib. XXX, cap. 20 extr. et Hannibalem, «post XVI annum ex Italia
+decedentem, vacuam possessionem ejus reliquisse populo Rom.» ibid. c. 28
+pr. Florus lib. II, cap. 6: «sic factum est, ut inhærentem atque
+incubantem Italiæ extorqueret Hannibalem.» De his quoque vide
+<i>Bossuet</i>, <i>Histoire universelle</i>, Part. I, epoc. 9; Part.
+III, cap. 6; et <i>Montesquieu</i>, <i>Grandeur et décadence des
+Romains</i>, cap. 5. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<a name = "not17_207" id = "not17_207" href =
+"#line17_207">207&nbsp;seq.</a>
+Solo discessu contenti sunt, non postulant commodum aut victoriam ab
+hostibus: quam sententiam inprimis inlustrat sequens comparatio, quam
+inter felicissimas numero; ita singula apte respondent, et sobrio ornatu
+exposita sunt; Ern.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_208" id = "not17_208" href =
+"#line17_208" title = "numerus deest">208.</a>&nbsp;<i>reddit</i>, ut
+fuerat, tranquillum.
+&mdash;<a name = "not17_209" id = "not17_209" href =
+"#line17_209">209.</a>&nbsp;<i>auras amicas</i>, secundum ventum, ut ap.
+Ovid. Trist. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">iv</span>, 17, et Met.
+XIII, 440.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">210</span>
+<p><a name = "line17_210" id = "line17_210"> </a>
+Contentus caruisse Noto, pacemque quietam</p>
+<p><a name = "line17_211" id = "line17_211"> </a>
+Pro facili cursu <a href = "#var17_211">reputat</a> salis. Omnis in
+altum</p>
+<p><a name = "line17_212" id = "line17_212"> </a>
+Sidonius <a href = "#var17_212">visus</a> converterat undique miles;</p>
+<p><a name = "line17_213" id = "line17_213"> </a>
+Ductor defixos Itala tellure tenebat</p>
+<p><a name = "line17_214" id = "line17_214"> </a>
+Intentus vultus, manantesque ora rigabant</p>
+<span class = "linenum">215</span>
+<p><a name = "line17_215" id = "line17_215"> </a>
+Per tacitum lacrimæ, et suspiria crebra ciebat.</p>
+<p><a name = "line17_216" id = "line17_216"> </a>
+Haud secus ac patriam pulsus dulcesque penates</p>
+<p><a name = "line17_217" id = "line17_217"> </a>
+Linqueret, et tristes exsul traheretur in oras.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_210" id = "not17_210" href = "#line17_210">210 sq.</a>
+<i>Notus</i> idem qui <a class = "crossref" href =
+"#line17_207">v.&nbsp;207</a> <i>Auster</i> dicitur, ventus procellosus.
+&mdash;<i>pacem salis pro facili cursu reputat</i>, h.e. contentus mari
+tranquillo et periculo naufragii sublato, jam non statim postulat, ut
+leni et felici cursu utatur; in quo ipso <i>parcum votum</i> cernitur;
+Ern. Cf. Var. Lect. et Virgil. Æn. lib. V,&nbsp;848; «Mene salis placidi
+vultum....» <span class = "smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<a name = "not17_211" id = "not17_211" href =
+"#line17_211">211&nbsp;sqq.</a>
+Imitat. Lucan. III,&nbsp;3 sq. «Solus in Ionios spectabat navita
+fluctus, Solus ab Hesperia non flexit lumina terra Magnus,» Pompeius.
+&mdash;<a name = "not17_213" id = "not17_213" href =
+"#line17_213">213... 217.</a>&nbsp;Silius expressit verba Livii, sup.
+<a class = "crossref" href = "#not17_167">ad v.&nbsp;167</a> laudata. Cf.
+<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_108">ad VIII, 108</a>;
+<a class = "crossref" href = "bookXII.html#not12_594">XII, 594</a>.
+&mdash;<a name = "not17_214" id = "not17_214" href =
+"#line17_214">214,</a>&nbsp;<a name = "not17_215" id = "not17_215" href
+= "#line17_215">215.</a> Cf Liv. XXX, 20 pr.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_218" id = "line17_218"> </a>
+Ut vero adfusis puppes procedere ventis,</p>
+<p><a name = "line17_219" id = "line17_219"> </a>
+Et sensim cœpere procul subsidere montes,</p>
+<span class = "pagenum">362</span>
+<span class = "linenum">220</span>
+<p><a name = "line17_220" id = "line17_220"> </a>
+Nullaque jam Hesperia, et nusquam jam Daunia tellus;</p>
+<p><a name = "line17_221" id = "line17_221"> </a>
+Hæc secum infrendens: «Mentisne ego compos, et hoc nunc</p>
+<p><a name = "line17_222" id = "line17_222"> </a>
+<a href = "#var17_222">Indignus</a> reditu, qui memet finibus unquam</p>
+<p><a name = "line17_223" id = "line17_223"> </a>
+Amorim Ausoniæ? flagrasset subdita tædis</p>
+<p><a name = "line17_224" id = "line17_224"> </a>
+Carthago, et potius cecidisset <a href = "#var17_224">nomen</a>
+Elissæ.</p>
+<span class = "linenum">225</span>
+<p><a name = "line17_225" id = "line17_225"> </a>
+<a href = "#var17_225">Quid tunc? sat</a> compos, qui non ardentia
+tela</p>
+<p><a name = "line17_226" id = "line17_226"> </a>
+A Cannis in templa tuli Tarpeia, Jovemque</p>
+<p><a name = "line17_227" id = "line17_227"> </a>
+Detraxi solio? sparsissem incendia montes</p>
+<p><a name = "line17_228" id = "line17_228"> </a>
+Per septem bello vacuos, gentique superbæ</p>
+<p><a name = "line17_229" id = "line17_229"> </a>
+Iliacum exitium et proavorum fata dedissem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_218" id = "not17_218" href = "#line17_218">218...
+290.</a>
+Poeta epicis coloribus exornavit iter maritimum Hannibalis, quod paucis
+descripsit Liv. XXX, 25, 29.
+&mdash;<a name = "not17_219" id = "not17_219" href =
+"#line17_219">219.</a>&nbsp;<i>subsidere</i>, ut <i>decrescere</i>, ap.
+Stat. Achill. II, 308
+<span class = "pagenum notes">362</span>
+al. et contra <i>crescere</i>; Drak. v.&nbsp;<a class = "crossref" href
+= "bookIII.html#var3_157">ad III, 157 in Var. Lect.</a>
+&mdash;<a name = "not17_220" id = "not17_220" href =
+"#line17_220">220.</a>&nbsp;<i>Daunia tellus</i>; v.&nbsp;<a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_291">ad I,&nbsp;291</a>.
+&mdash;<a name = "not17_221" id = "not17_221" href =
+"#line17_221">221&nbsp;sqq.</a>
+Silius expressit ac variavit locum Liv. XXX, 20 extr.
+&mdash;<a href = "#line17_221">221, 223.</a>&nbsp;Mentis non compos sum,
+neque hoc reditu indecoro indignus, qui sponte Italia decessi; Drak.
+&mdash;<a name = "not17_223" id = "not17_223" href =
+"#line17_223">223.</a>&nbsp;<i>subdita tædis</i>, ut <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#line4_778">IV, 778</a>, ubi v. not. et
+Var. Lect.
+&mdash;<a name = "not17_224" id = "not17_224" href =
+"#line17_224">224.</a>&nbsp;<i>Elissæ</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref"
+href = "bookI.html#not1_81">ad I,&nbsp;81</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_225" id = "not17_225" href = "#line17_225">225.</a>
+Conf. Var. Lect. Apud Liv. l.c. indignatur Hannibal, «quod non cruentum
+ab Cannensi victoria militem Romam duxerit.» ... <i>Jovem</i>
+Capitolinum <i>Detraxi solio</i>, δεινῶς de expugnatione Romae.
+&mdash;<a name = "not17_227" id = "not17_227" href =
+"#line17_227">227</a>&nbsp;<a name = "not17_228" id = "not17_228" href =
+"#line17_227">sq.</a>
+<i>septem montes</i>, colles Romæ.
+&mdash;<i>vacuos bello</i>, præsidio destitutos, quia omnes milites
+Cannensi prælio consumti fuerant; Ern.
+&mdash;<a name = "not17_229" id = "not17_229" href =
+"#line17_229">229.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_115">I,&nbsp;115</a>, et ibi not.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">230</span>
+<p><a name = "line17_230" id = "line17_230"> </a>
+Cur porro hæc angant? nunc, nunc invadere ferro</p>
+<p><a name = "line17_231" id = "line17_231"> </a>
+<a href = "#var17_231">Quis prohibet</a>, rursumque ad mœnia tendere
+gressus?</p>
+<p><a name = "line17_232" id = "line17_232"> </a>
+Ibo; et, castrorum relegens monimenta meorum,</p>
+<p><a name = "line17_233" id = "line17_233"> </a>
+Qua via nota mihi est, remeabo Anienis ad undas.</p>
+<p><a name = "line17_234" id = "line17_234"> </a>
+<a href = "#var17_234">Flectite</a> in Italiam proras, avertite
+classem.</p>
+<span class = "linenum">235</span>
+<p><a name = "line17_235" id = "line17_235"> </a>
+<a href = "#var17_235">Faxo, ut</a> vallata revocetur Scipio Roma.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_230" id = "not17_230" href = "#line17_230">230.</a>
+<i>Cur porro</i>, diutius, <i>hæc angant</i>, hæc cogitatio vexet ac
+cruciet me meamque mentem, h.e. <i>invadere</i> Romam.
+&mdash;<a name = "not17_231" id = "not17_231" href =
+"#line17_231">231&nbsp;sqq.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_540">XII, 540
+sqq.</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookXII.html#line12_746">746&nbsp;seq.</a></p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_234" id = "not17_234" href = "#line17_234">234.</a>
+<i>avertite</i> a cursu, quem huc usque tenuimus, et in diversa agite;
+Drak.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_235" id = "not17_235" href = "#line17_235">235.</a>
+<i>Roma vallata</i>, a me obpugnata. Eodem consilio Consules Rom. olim a
+Capua abstrahere conabatur, de quo vid. <a class = "crossref" href =
+"bookXII.html#line12_493">XII, 493&nbsp;sq.</a></p>
+
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">363</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_236" id = "line17_236"> </a>
+Talibus ardentem furiis Neptunus ut alto</p>
+<p><a name = "line17_237" id = "line17_237"> </a>
+Prospexit, vertique rates ad litora vidit,</p>
+<p><a name = "line17_238" id = "line17_238"> </a>
+Quassans cæruleum genitor caput æquora fundo</p>
+<p><a name = "line17_239" id = "line17_239"> </a>
+Eruit, et tumidum movet ultra litora pontum.</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum notes">363</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_236" id = "not17_236" href = "#line17_236">236...
+290.</a>
+Manifesta imitatio loci Virg. Æn. I,&nbsp;84 sqq. Similiter Hannibal
+olim Romam vix relictam reverti constituerat, sup. <a class = "crossref"
+href = "bookXIII.html#line13_1">XIII,&nbsp;1 sq.</a>, et quemadmodum
+tunc Dasii monitis <a class = "crossref" href = "#line17_30">v.&nbsp;30
+seq.</a>, absterritus fingitur, sic nunc tempestate a Neptuno ei
+inmissa. Totum hoc commentum non a gravitate rei summorumque poetarum
+exemplo ac more, neque consilium Romam redeundi ab Hannibalis persona
+alienum est. In hujus quoque consilii fictionem facile incidere poterat
+Silius, lecto Liv. XXX, 20 extr. Ita vero nodum sibi nexuerat vindice
+dignum; et a quo aptius solvi is poterat, quam a Neptuno? nam in mari
+erat Hannibal, et deus ille Scipioni favet, de quo v.&nbsp;<a class =
+"crossref" href = "bookXV.html#not15_159">ad XV, 159 sq.</a> et sup.
+<a class = "crossref" href = "#line17_50">v.&nbsp;50 sq.</a> Neque tamen
+diffiteor, nimium poetæ fuisse doctrinæ artisque ostentandæ studium.
+<a class = "crossref" href = "#line17_236">XVII, 236&nbsp;sq.</a>
+&mdash;Hujus tempestatis nullam mentionem facit Livius, nisi forte
+<i>jactationem maritimam</i>, lib. XXX, 29 pr. eo referas; Lenz.
+&mdash;<i>ardentem furiis</i>; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_32">I,&nbsp;32</a>.
+&mdash;<i>alto</i>, ex imo maris, regia sua (unde <a class = "crossref"
+href = "#line17_242">v.&nbsp;242</a>: <i>regna intima</i> Neptuni, et
+<a class = "crossref" href = "#line17_244">v.&nbsp;244</a>: <i>Oceani
+caput</i>) <i>prospexit</i>, ut Virg. Æn. I,&nbsp;126.
+&mdash;<a name = "not17_238" id = "not17_238" href =
+"#line17_238">238&nbsp;sq.</a>
+<i>Quassans caput</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_298">ad I,&nbsp;298</a>, et <a class = "crossref" href
+= "bookVI.html#not6_600">VI, 600</a>.
+&mdash;<i>genitor</i>, v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_606">ad I,&nbsp;606</a>, et <a class = "crossref" href
+= "bookIII.html#var3_126">III, 126 in Var. Lect.</a>
+&mdash;<i>æquora fundo Eruit</i>, ut apud Virg. Æneid. lib. I, cap. 84,
+125; II, 419.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">240</span>
+<p><a name = "line17_240" id = "line17_240"> </a>
+Extemplo ventos, imbresque, <a href = "#var17_240">et rupe</a>
+procellas</p>
+<p><a name = "line17_241" id = "line17_241"> </a>
+Concitat Æolias, ac nubibus æthera condit.</p>
+<p><a name = "line17_242" id = "line17_242"> </a>
+Tum, penitus telo molitus regna tridenti</p>
+<p><a name = "line17_243" id = "line17_243"> </a>
+Intima, ab occasu Tethyn inpellit et ortu,</p>
+<p><a name = "line17_244" id = "line17_244"> </a>
+Ac totum Oceani turbat caput. Æquora surgunt</p>
+<span class = "linenum">245</span>
+<p><a name = "line17_245" id = "line17_245"> </a>
+Spumea, et inlisu scopulus tremit omnis aquarum.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_241" id = "not17_241" href = "#line17_241">241.</a>
+Epitheton <i>Æolias</i> tam ad <i>rupem</i>, montem antrumque Æoli, quam
+ad procellas spectat. Cf. Virg. Æn. I,&nbsp;51 sq. ac sup. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_193">I,&nbsp;193</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookIX.html#line9_491">IX, 491&nbsp;seq.</a>
+&mdash;<i>nubibus æthera condit</i>, hæc ita depingit <i>Voltaire</i>,
+<i>Henriade, chant I</i>:</p>
+
+<div class = "verse ital">
+<p>L’astre brillant du jour à l’instant s’obscurcit;</p>
+<p>L’air siffle, le ciel gronde, et l’onde au loin mugit;</p>
+<p>Les vents sont déchaînés sur les vagues émues;</p>
+<p>La foudre étincelante éclate dans les nues, etc.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+Virg. l.c. longe utrique præstat. <span class =
+"smallcaps">Ed.</span></p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_242" id = "not17_242" href = "#line17_242">242.</a>
+<i>molitus</i>, movens. Vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_645">ad I,&nbsp;645</a>, et <a class = "crossref" href
+= "bookV.html#not5_385">V,&nbsp;385</a>.
+&mdash;<a name = "not17_243" id = "not17_243" href =
+"#line17_243">243.</a>&nbsp;<i>Tethyn</i>, ut <a class = "crossref" href
+= "bookIII.html#line3_60">III, 60</a>, ubi v. Var. Lect.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">364</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_246" id = "line17_246"> </a>
+Primus, se adtollens Nasamonum sedibus, Auster</p>
+<p><a name = "line17_247" id = "line17_247"> </a>
+Nudavit Syrtim conrepta nubilus unda.</p>
+<p><a name = "line17_248" id = "line17_248"> </a>
+Insequitur sublime ferens nigrantibus alis</p>
+<p><a name = "line17_249" id = "line17_249"> </a>
+Abruptum Boreas ponti latus: intonat <a href = "#var17_249">acer</a></p>
+<span class = "linenum">250</span>
+<p><a name = "line17_250" id = "line17_250"> </a>
+Discordi flatu, et partem rapit æquoris, Eurus.</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum notes">364</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_246" id = "not17_246" href = "#line17_246">246</a>
+<a name = "not17_247" id = "not17_247" href = "#line17_246">sq.</a>
+Cf. Virg. Æn. I,&nbsp;84 sq., ibique Heyne in Exc. III. Pro Africo
+Silius bene substituit <i>Boream</i>, a Marone omissum: nam eo
+potissimum classis ab Italia ad Africæ litora rejicienda erat. Ernesti
+hunc locum ita taxat: «Recensus ventorum ut per se ambitiosum studium
+ornandi prodit, ita, quod totus hic furor non parem sibi eventum habuit,
+aliquid exinde vani tumoris ille omnis locus traxit.» Enimvero ventorum
+in tempestate præcipuæ partes sunt, neque omnes h.l. recensentur. Eos
+autem «omnes in unam tempestatem congregari posse» negavit quidem et
+olim Seneca Nat. Qu. V,&nbsp;16, at v. Heyne l.l.
+&mdash;<i>Auster</i>, qui <a class = "crossref" href =
+"#line17_255">v.&nbsp;255</a> <i>Notus</i> dicitur, <i>se adtollens
+Nasamonum sedibus</i>, flans ex Africa. <i>Nasamones</i> prope Syrtim
+majorem incolunt (cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_408">I,&nbsp;408</a>), et <i>Syrtes</i> potissimum
+<i>Noto execitantur</i>, h.e. vexantur, ut utar verbis Horat. Epod. IX,
+31.
+&mdash;<i>Auster Nudavit Syrtim unda</i>, h.e. a Syrtibus undas repellit
+et longe agit, ut apud Lucan. I,&nbsp;498 sq., et IX, 320&nbsp;sq.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_248" id = "not17_248" href = "#line17_248">248.</a>
+<i>alis</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_589">I,&nbsp;589</a>.
+&mdash;<a name = "not17_249" id = "not17_249" href =
+"#line17_249">249.</a>&nbsp;<i>ponti latus</i>, quod mox <i>partem
+æquoris</i> poeta dixit.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_251" id = "line17_251"> </a>
+Hinc rupti reboare poli, atque hinc crebra micare</p>
+<p><a name = "line17_252" id = "line17_252"> </a>
+Fulmina, et in classem ruere inplacabile cælum.</p>
+<p><a name = "line17_253" id = "line17_253"> </a>
+Consensere ignes, nimbique, et fluctus, et ira</p>
+<p><a name = "line17_254" id = "line17_254"> </a>
+Ventorum, noctemque freto inposuere tenebræ.</p>
+<span class = "linenum">255</span>
+<p><a name = "line17_255" id = "line17_255"> </a>
+Ecce, intorta Noto, <a href = "#var17_255">veniensque a rupe</a>
+procella</p>
+<p><a name = "line17_256" id = "line17_256"> </a>
+Antennæ inmugit, stridorque inmite rudentum</p>
+<p><a name = "line17_257" id = "line17_257"> </a>
+Sibilat, ac similem monti, <a href = "#var17_257">nigrante
+profundo</a>,</p>
+<span class = "pagenum">365</span>
+<p><a name = "line17_258" id = "line17_258"> </a>
+Ductoris frangit super ora <a href = "#var17_258">trementia</a>
+fluctum.</p>
+<p><a name = "line17_259" id = "line17_259"> </a>
+Exclamat, volvens oculos cæloque fretoque:</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_251" id = "not17_251" href = "#line17_251">251.</a>
+<i>rupti poli</i>, ruptus polus, cælum. Conf. <a class = "crossref" href
+= "bookI.html#not1_135">ad I,&nbsp;135</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_252" id = "not17_252" href =
+"#line17_252" title = "numerus deest">252.</a>&nbsp;<i>ruere cælum</i>;
+v.&nbsp;<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_251">ad
+I,&nbsp;251</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#not16_650">XVI, 650</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_255" id = "not17_255" href = "#line17_255">255.</a>
+<i>a rupe</i> Æoli, ut <a class = "crossref" href =
+"#line17_240">v.&nbsp;240</a>. At. v. Var. Lect.
+&mdash;<a name = "not17_256" id = "not17_256" href =
+"#line17_256">256.</a>&nbsp;<i>stridor rudentum</i>, ut ap. Virg. Æn.
+I,&nbsp;87.
+&mdash;<a name = "not17_257" id = "not17_257" href =
+"#line17_257">257&nbsp;seq.</a>
+<i>similem monti
+<span class = "pagenum notes">365</span>
+fluctum</i>, ut ap. Virg. Æn. I,&nbsp;105 et, quos Drakenb. laudavit,
+Ovid. Met XV, 409; Hom. Odyss. γ, 290; λ, 242. Cf. Heins. ad Ovid. Met.
+XI, 538.
+&mdash;<i>nigrante profundo</i>, mari, ut <a class = "crossref" href =
+"#line17_269">v.&nbsp;269</a> <i>atris æquoris aggeribus</i>, et μελάνει
+πόντος, vel κῦμα κελαινὸν et πορφύρεον, ap. Hom. Iliad. η, 64; ι, 6;
+Odyss. λ, 242; Drak.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_258" id = "not17_258" href =
+"#line17_258" title = "numerus deest">258.</a>&nbsp;<i>Ductoris</i>,
+Hannibalis.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_259" id = "not17_259" href = "#line17_259">259...
+267.</a>
+Manifesta imitatio Virgil. Æneid. I,&nbsp;92... 101, ubi v. Heyne. Conf.
+omnino sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_705">ad II,
+705</a>; <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_123">III,
+123</a>, et <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_669">IV,
+669&nbsp;sqq.</a>
+&mdash;<i>volvens oculos cælo</i> ad vel in cælum, ut <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_1">I,&nbsp;1</a>, <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_277">277</a>, <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#line1_370">370</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_508">508</a> et al.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">260</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_260" id = "line17_260"> </a>
+«Felix, o frater, Divisque æquate cadendo,</p>
+<p><a name = "line17_261" id = "line17_261"> </a>
+Hasdrubal! egregium fortis cui dextera in armis</p>
+<p><a name = "line17_262" id = "line17_262"> </a>
+Pugnanti peperit letum, et cui fata dedere,</p>
+<p><a name = "line17_263" id = "line17_263"> </a>
+Ausoniam extremo tellurem adprendere morsu.</p>
+<p><a name = "line17_264" id = "line17_264"> </a>
+At mihi Cannarum campis, ubi Paulus, <a href = "#var17_264">ubi
+illæ</a></p>
+<span class = "linenum">265</span>
+<p><a name = "line17_265" id = "line17_265"> </a>
+Egregiæ obcubuere animæ, dimittere vitam</p>
+<p><a name = "line17_266" id = "line17_266"> </a>
+Non licitum: vel, quum ferrem in Capitolia flammas,</p>
+<p><a name = "line17_267" id = "line17_267"> </a>
+<a href = "#var17_267">Tarpeio</a> Jovis ad manes descendere telo.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_261" id = "not17_261" href = "#line17_261">261.</a>
+<i>fortis dextera</i> Claudii Neronis. Vid. supra <a class = "crossref"
+href = "bookXV.html#line15_775">XV, 775... 804</a>.
+&mdash;<a name = "not17_263" id = "not17_263" href =
+"#line17_263">263.</a>&nbsp;<i>tellurem adprendere morsu</i>, ut
+<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_526">V,&nbsp;526</a>, ubi v.
+not.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_267" id = "not17_267" href = "#line17_267">267.</a>
+<i>Tarpeio Jovis telo</i>, h.e. Tarpeii Jovis fulmine. Cf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_253">I,&nbsp;253</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookIX.html#line9_538">IX, 538</a>.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_268" id = "line17_268"> </a>
+Talia dum mæret, diversis flatibus acta</p>
+<p><a name = "line17_269" id = "line17_269"> </a>
+In geminum ruit unda latus, puppimque sub atris</p>
+<span class = "linenum">270</span>
+<p><a name = "line17_270" id = "line17_270"> </a>
+Æquoris aggeribus tenuit, ceu turbine mersam.</p>
+<p><a name = "line17_271" id = "line17_271"> </a>
+Mox, nigris <a href = "#var17_271">altæ pulsa exundantis arenæ</a></p>
+<p><a name = "line17_272" id = "line17_272"> </a>
+Vorticibus, ratis æthereas remeavit ad auras,</p>
+<p><a name = "line17_273" id = "line17_273"> </a>
+Et fluctus supra, vento librante, pependit.</p>
+<p><a name = "line17_274" id = "line17_274"> </a>
+At geminas Notus in scopulos atque horrida saxa</p>
+<span class = "pagenum">366</span>
+<span class = "linenum">275</span>
+<p><a name = "line17_275" id = "line17_275"> </a>
+Dura sorte rapit (miserandum et triste!) biremes.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_268" id = "not17_268" href = "#line17_268">268</a>
+<a name = "not17_269" id = "not17_269" href = "#line17_268">sq.</a>
+Imitat. Virg. Æn. I,&nbsp;102 seq. Scena densis coloribus picta, sed non
+sine doctrina et acumine, quod utrumque hoc inprimis loco commendatur.
+Ern.
+&mdash;<i>diversis flatibus</i>, contrariis ventis, <i>acta</i>,
+inpulsa, <i>unda ruit in geminum</i>, utrumque, <i>latus</i> navis
+Hannibalis.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_270" id = "not17_270" href =
+"#line17_270" title = "numerus deest">270.</a>&nbsp;Ita navis veluti
+inter duos <i>aggeres mersa</i> tenebatur; Ern. Conf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_265">ad I,&nbsp;265</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_273" id = "not17_273" href = "#line17_273">273.</a>
+Conf. Virg. Æneid. I,&nbsp;106.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_274" id = "not17_274" href = "#line17_274">274.</a>
+Cf. Virg. Æn. I,&nbsp;108.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_276" id = "line17_276"> </a>
+Increpuere ictu proræ; tum murice acuto</p>
+<p><a name = "line17_277" id = "line17_277"> </a>
+Dissiliens sonuit, rupta compage, carina.</p>
+<p><a name = "line17_278" id = "line17_278"> </a>
+<a href = "#var17_278">Hic</a> varia ante oculos facies: natat æquore
+toto</p>
+<p><a name = "line17_279" id = "line17_279"> </a>
+Arma inter, galeasque virum, cristasque rubentes,</p>
+<span class = "linenum">280</span>
+<p><a name = "line17_280" id = "line17_280"> </a>
+Florentis <a href = "#var17_280">Capuæ gaza</a>, et seposta triumpho</p>
+<p><a name = "line17_281" id = "line17_281"> </a>
+Laurens præda <a href = "#var17_281">ducis</a>, tripodes, mensæque
+Deorum,</p>
+<p><a name = "line17_282" id = "line17_282"> </a>
+Cultaque nequidquam miseris simulacra Latinis.</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum notes">366</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_276" id = "not17_276" href = "#line17_276">276.</a>
+<i>murice acuto</i>, ut ap. Virg. Æneid. V,&nbsp;205, ubi Servius:
+«murex, saxi acumen, eminens per tranquillitatem.» Isidor. Orig. lib.
+XVI, cap.&nbsp;3: «murices, petræ in litore, similes muricibus vivis,
+acutissimæ et navibus perniciosissimæ.» Cf. et Non Marcell. h.v.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_278" id = "not17_278" href = "#line17_278">278.</a>
+Silius exornavit verba Virg. Æn. I,&nbsp;119, et VIII, 540.
+&mdash;<a name = "not17_279" id = "not17_279" href =
+"#line17_279">279.</a>&nbsp;<i>cristas rubentes</i>, ut <i>atras
+jubas</i>, <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_165">V,&nbsp;165</a>, ubi v. not.
+&mdash;<a name = "not17_280" id = "not17_280" href =
+"#line17_280">280.</a>&nbsp;<i>Capuæ</i>, ubi Hannibal olim
+hibernaverat.
+&mdash;<i>seposta</i>, reservata, <i>triumpho ducis</i>, Hannibalis.
+&mdash;<a name = "not17_281" id = "not17_281" href =
+"#line17_281">281&nbsp;sq.</a>
+Hæc potissimum ad spoliatum Feroniæ templum (v.&nbsp;<a class =
+"crossref" href = "bookXIII.html#line13_84">XIII, 84 seq.</a>) referenda
+esse, jam ante nos videre Mars. et Cell.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_283" id = "line17_283"> </a>
+Quum Venus, emoti facie conterrita ponti,</p>
+<p><a name = "line17_284" id = "line17_284"> </a>
+Talibus adloquitur regem maris: «Hoc satis iræ</p>
+<span class = "linenum">285</span>
+<p><a name = "line17_285" id = "line17_285"> </a>
+Interea, genitor: satis ad majora minarum.</p>
+<p><a name = "line17_286" id = "line17_286"> </a>
+Cetera parce, precor, pelago: ne tollat acerba</p>
+<p><a name = "line17_287" id = "line17_287"> </a>
+Hoc Carthago decus, nullo superabile bello</p>
+<p><a name = "line17_288" id = "line17_288"> </a>
+Progenuisse caput, nostrosque in funera Pœni</p>
+<p><a name = "line17_289" id = "line17_289"> </a>
+Æneadas undis <a href = "#var17_289">totoque</a> eguisse profundo.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_284" id = "not17_284" href = "#line17_284">284 sq.</a>
+<i>Hoc satis iræ... ad majora</i>, h.e. tantas tempestates concitasti,
+quæ vel majoribus rebus, quam ejiciendo ex Italiæ finibus Hannibali
+subfecissent; Lenz.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_285" id = "not17_285" href =
+"#line17_285" title = "numerus deest">285.</a>&nbsp;<i>genitor</i>, ut
+sup. <a class = "crossref" href = "#line17_238">v.&nbsp;238</a> (ubi v.
+not.), vel quia Venus e spuma maris nata, Ἀφροδίτη, Ποντία, Ἀναδυομένη,
+Ποντογένεια, Θαλασσίγονος, ἁλιγενὴς. Cf. Heyne ad Virg. Æn. V,&nbsp;800
+sq., et Jani ad Hor. Od. I,&nbsp;<span class =
+"smallcaps">iii</span>,&nbsp;1; III, <span class =
+"smallcaps">xxvi</span>,&nbsp;5.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_286" id = "not17_286" href = "#line17_286">286 sq.</a>
+Scite a poeta hæc cogitata sunt veluti prætextus loco, et digna Dea
+Pœnis infesta, <i>ne tollat</i>, extollat, efferat <i>Carthago hoc
+decus</i>, et honori sibi ducat, quod <i>nullo bello superabilem</i>
+heroem <i>progenuerit</i> Hannibalem, ad cujus <i>funus</i> et mortem
+Romani <i>undis eguerint</i>, quippe quem non alio modo conficere et
+superare potuerint; Ern.
+&mdash;<a name = "not17_289" id = "not17_289" href =
+"#line17_289">289.</a>&nbsp;<i>Æneadas</i>, Romanos, <i>nostros</i>;
+quia iis et Venus favet, et Neptunus, de quo vide <a class = "crossref"
+href = "#not17_236">ad v.&nbsp;236 seq.</a> et ad Virgil. Æn. V,
+<span class = "pagenum notes">367</span>
+804: «Nec minor in terris Æneæ mihi cura tui.» <span class =
+"smallcaps">Ed.</span></p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">367</span>
+<span class = "linenum">290</span>
+<p><a name = "line17_290" id = "line17_290"> </a>
+Sic Venus: et tumidi considunt gurgite fluctus;</p>
+<p><a name = "line17_291" id = "line17_291"> </a>
+Obviaque adversis propellunt agmina <a href =
+"#var17_291">castris</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_290" id = "not17_290" href = "#line17_290">290 seq.</a>
+Recte, puto, Ernesti: «Ecce grandem poetæ saltum, qualem in toto carmine
+vix similem fecit! Fluctus considunt, Hannibal e regione castrorum
+Scipionis aciem collocat, et milites ad prælium excitat. Non miror,
+Barthium (Adv. XV,&nbsp;7), N.&nbsp;Heins. et Drak. de lacuna cogitasse,
+quam tamen hic non esse, mihi persuasum est. Novi enim poetam scenas
+repente mutantem, narrationis emblemata et fragmina conglutinantem.»
+Suffragatur Lefeb. qui tamen abruptum hunc transitum perperam probat ac
+defendit his verbis: «Nil deest hic certissime: non enim scribit
+itinerarium, vel diarium poeta.» Silius prætermissis omnibus iis, quæ
+Polyb. XV,&nbsp;3... 8, et Livius XXX, 25, et 29... 31, memorant,
+repente ad nobilissimum illud prælium progreditur, quo confectum est hoc
+bellum. De memorabili hoc prælio audiamus viros doctissimos;
+<i>Bossuet</i>, <i>Histoire universelle</i>, part. III, cap. 6: «Mais
+l’habileté d’Annibal ne pouvait pas soutenir Carthage, lorsqu’attaquée
+dans ses murailles par un général comme Scipion, elle se trouva sans
+force: il fallut rappeler Annibal à qui il ne restait plus que des
+troupes affaiblies plus par leurs propres victoires que par celles des
+Romains, et qui achevèrent de se ruiner par la longueur du voyage. Ainsi
+Annibal fut battu; et Carthage, autrefois maîtresse de toute l’Afrique,
+de la mer Méditerranée, et de tout le commerce de l’univers, fut
+contrainte de subir le joug que Scipion lui imposa.» <i>Montesquieu</i>,
+<i>Grandeur et décad. des Romains</i>, cap. 5: «Tout ce que peut faire
+un grand homme d’état et un grand capitaine, Annibal le fit pour sauver
+sa patrie; n’ayant pu porter Scipion à la paix, il donna une bataille où
+la fortune sembla prendre plaisir à confondre son habileté, son
+expérience, et son bon sens.» <span class = "smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<i>fluctus</i> pacati, seu tranquilli agunt, adpellunt classem ad
+aram (f. oram) Carthaginis, ubi obviam eunt castris Romanorum; Lenz.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_292" id = "line17_292"> </a>
+Dux vetus armorum, scitusque adcendere corda</p>
+<span class = "pagenum">368</span>
+<p><a name = "line17_293" id = "line17_293"> </a>
+Laudibus, ignifero mentes furiabat in iram</p>
+<p><a name = "line17_294" id = "line17_294"> </a>
+Hortatu, decorisque urebat pectora flammis.</p>
+<span class = "linenum">295</span>
+<p><a name = "line17_295" id = "line17_295"> </a>
+«<a href = "#var17_295">Tu mihi Flaminii portas rorantia cæsi</a></p>
+<p><a name = "line17_296" id = "line17_296"> </a>
+Ora ducis: nosco dextram: tu primus in ictus</p>
+<p><a name = "line17_297" id = "line17_297"> </a>
+Ingentis Pauli ruis, ac defigis in ossa</p>
+<p><a name = "line17_298" id = "line17_298"> </a>
+Mucronem; tibi pugnacis gestantur opima</p>
+<p><a name = "line17_299" id = "line17_299"> </a>
+Marcelli: Gracchusque cadens tibi <a href = "#var17_299">proluit</a>
+ensem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_292" id = "not17_292" href = "#line17_292">292...
+337.</a>
+Hæc Hannibalis oratio, quam castris ab Adrumeto Zamam translatis ad
+milites habuit, quæque est enumeratio ac recensus rerum a se gestarum,
+efficta est ex Liv. XXX, 32, et Polyb. XV, 11: quos imitatus est
+feliciter Cl. Firm. <span class = "smallcaps">Didot</span>, in Tragœdia
+cui nomen, <span class = "smallcaps">Annibal</span>. <span class =
+"smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<i>Dux vetus armorum</i>; v. ad, 530.
+<span class = "pagenum notes">368</span>
+Luxuriantis ingenii verba.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_293" id = "not17_293" href =
+"#line17_293" title = "numerus deest">293.</a>&nbsp;<i>furiabat</i>;
+v.&nbsp;<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_617">ad VII,
+617</a>.
+&mdash;<i>ignifero hortatu</i>, ut <i>flammis decoris</i>, et
+<i>urere</i>, ac <i>adcendere</i> pro excitare. Cf. <a class =
+"crossref" href = "bookVI.html#not6_332">ad VI, 332</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookXVI.html#not16_513">XVI, 513</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_295" id = "not17_295" href = "#line17_295">295 sq.</a>
+Silius definite extulit et exornavit verba Liv. l.l. «Pœnus sedecim
+annorum in terra Italia res gestas, tot duces Romanos, tot exercitus
+occidione occisos, et sua cuique decora, ubi ad insignem alicujus pugnas
+memoria militem venerat, referebat.»
+&mdash;<i>Flaminii cæsi</i>; cf. Var. Lect. et sup. <a class =
+"crossref" href = "bookV.html#line5_655">V,&nbsp;655&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<i>portas</i>, ut mox <i>ruis</i>, <i>defigis</i> et alia pro
+<i>portasti</i>, <i>ruisti</i>, etc.
+&mdash;<a name = "not17_297" id = "not17_297" href =
+"#line17_297">297.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#line10_304">X,&nbsp;304&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a name = "not17_298" id = "not17_298" href =
+"#line17_298">298.</a>&nbsp;<i>opima</i> spolia <i>tibi</i>, a te
+<i>gestantur</i>, occiso <i>Marcello</i>; vid. <a class = "crossref"
+href = "bookXIV.html#not14_141">ad XIV, 142</a>. Ipse Marcellus olim hæc
+spolia tulerat (v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_133">ad I,&nbsp;133</a>); quo poeta simul respexisse
+videtur. De morte <i>Marcelli</i>, v. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookXV.html#line15_334">XV, 334... 380</a>, et de morte <i>Gracchi</i>,
+<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_475">XII,
+475&nbsp;seq.</a>
+&mdash;<a name = "not17_299" id = "not17_299" href =
+"#line17_299">299.</a>&nbsp;<i>proluit</i>, ut apud Stat. Theb. VIII,
+711. Cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_166">IV,
+166</a>; <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_663">VII,
+663</a>.
+&mdash;<i>tibi</i>, tuum <i>ensem</i>, a te cæsus.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">300</span>
+<p><a name = "line17_300" id = "line17_300"> </a>
+Ecce manus, quæ te pulsantem, belliger Appi,</p>
+<span class = "pagenum">369</span>
+<p><a name = "line17_301" id = "line17_301"> </a>
+Mœnia sublimis Capuæ de culmine muri</p>
+<p><a name = "line17_302" id = "line17_302"> </a>
+Excelso fusa moribundum <a href = "#var17_302">propulit</a> hasta.</p>
+<p><a name = "line17_303" id = "line17_303"> </a>
+Ecce aliud fulmen dextræ, quo nobile nomen</p>
+<p><a name = "line17_304" id = "line17_304"> </a>
+Fulvius excepit non unum pectore vulnus.</p>
+<span class = "linenum">305</span>
+<p><a name = "line17_305" id = "line17_305"> </a>
+Huc prima te siste acie, cui consul in armis</p>
+<p><a name = "line17_306" id = "line17_306"> </a>
+Crispinus cecidit: me tu <a href = "#var17_306">comitare</a> per
+hostes,</p>
+<p><a name = "line17_307" id = "line17_307"> </a>
+Qui nobis (memini) ad Cannas lætissimus iræ</p>
+<p><a name = "line17_308" id = "line17_308"> </a>
+Servili fers ora ducis subfixa veruto.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_300" id = "not17_300" href = "#line17_300">300.</a>
+<i>Appius</i> Claudius consul in obpugnatione Capuæ vulneratus, et post
+deditionem
+<span class = "pagenum notes">369</span>
+hujus urbis mortuus. Vide Liv. XXVI,&nbsp;6, 16.
+&mdash;<a name = "not17_301" id = "not17_301" href =
+"#line17_301">301.</a>&nbsp;<i>Capuæ sublimis</i>, ut <i>Capuæ altæ</i>,
+sup. <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_626">XVI,
+626</a>.
+&mdash;<a name = "not17_302" id = "not17_302" href =
+"#line17_302">302.</a>&nbsp;<i>fusa hasta</i>; vid. supra <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_267">ad I,&nbsp;267</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_303" id = "not17_303" href = "#line17_303">303.</a>
+De <i>Fulvio</i>, v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookXII.html#line12_469">XII, 469 sqq.</a> Laus virtutis, qua indignus
+est, ei tribuitur, in gratiam militum, a quibus victus est.
+&mdash;<i>fulmen dextræ</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_421">ad I,&nbsp;421</a>.
+&mdash;<i>nobile nomen</i>; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_729">ad IV, 729</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_439">VIII, 439</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookXII.html#not12_470">XII, 470</a>.
+&mdash;<a name = "not17_304" id = "not17_304" href =
+"#line17_304">304.</a>&nbsp;<i>excepit pectore vulnus</i>; v.&nbsp;<a
+class = "crossref" href = "bookV.html#not5_594">ad V,&nbsp;594</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_306" id = "not17_306" href = "#line17_306">306.</a>
+De <i>Crispino</i>, vid. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookXV.html#line15_345">XV, 345</a>.
+&mdash;Proprie non <i>cecidit</i> in pugna, sed ex vulnere mox post
+pugnam mortuus est. Vid. Liv. XXVII, 33.
+&mdash;<a name = "not17_307" id = "not17_307" href =
+"#line17_307">307.</a>&nbsp;<i>lætus iræ</i>, qui lætatur hoste
+interfecto, qui sibi gratulatur eventum, quem ira et atrocitas pugnandi
+habuit; Ern.
+&mdash;<a name = "not17_308" id = "not17_308" href =
+"#line17_308">308.</a>&nbsp;De <i>Servilio</i>, v.&nbsp;<a class =
+"crossref" href = "bookVIII.html#not8_664">ad VIII, 664</a>, et <a class
+= "crossref missing" href = "bookX.html#line10_222" title = "recte 222">X,&nbsp;223&nbsp;sq.</a></p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_309" id = "line17_309"> </a>
+«Cerno flagrantes oculos; vultumque timendum</p>
+<span class = "linenum">310</span>
+<p><a name = "line17_310" id = "line17_310"> </a>
+Non ipso minus ense tuum, fortissime Pœnum</p>
+<p><a name = "line17_311" id = "line17_311"> </a>
+O juvenis: qualem vidi, quum flumine sævo</p>
+<p><a name = "line17_312" id = "line17_312"> </a>
+Insignis Trebiæ complexum ingentibus ulnis</p>
+<p><a name = "line17_313" id = "line17_313"> </a>
+Mersisti fundo luctantem vana tribunum.</p>
+<p><a name = "line17_314" id = "line17_314"> </a>
+At tu, qui gelidas Ticini primus ad undas</p>
+<span class = "linenum">315</span>
+<p><a name = "line17_315" id = "line17_315"> </a>
+Scipiadæ patris tinxisti sanguine ferrum,</p>
+<p><a name = "line17_316" id = "line17_316"> </a>
+Incepta exsequere, et nati mihi redde cruorem.</p>
+<p><a name = "line17_317" id = "line17_317"> </a>
+Horrescamne ipsos, <a href = "#var17_317">veniant</a> ad prælia,
+Divos,</p>
+<p><a name = "line17_318" id = "line17_318"> </a>
+<a href = "#var17_318">Quum stetis turmæ</a>, vidi certantia cælo</p>
+<span class = "pagenum">370</span>
+<p><a name = "line17_319" id = "line17_319"> </a>
+Quas juga calcantes summas volitare per Alpes?</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_309" id = "not17_309" href = "#line17_309">309.</a>
+<i>flagrantes oculos</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_126">ad I,&nbsp;126</a>, et <a class = "crossref" href
+= "bookV.html#not5_275">V,&nbsp;275</a>.
+&mdash;<a name = "not17_311" id = "not17_311" href =
+"#line17_311">311&nbsp;sq.</a>
+Cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_589">IV,
+589&nbsp;sq.</a></p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_314" id = "not17_314" href = "#line17_314">314.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_445">IV,
+445&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a name = "not17_315" id = "not17_315" href =
+"#line17_315">315.</a>&nbsp;<i>Scipiadæ</i>; v.&nbsp;<a class =
+"crossref" href = "bookVII.html#not7_106">ad VII, 106</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_317" id = "not17_317" href = "#line17_317">317.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_56">ad I,&nbsp;56
+sq.</a> et h.l. Var. Lect.
+&mdash;<a name = "not17_318" id = "not17_318" href =
+"#line17_318">318.</a>&nbsp;«Quum stetis, turmæ, quas calcantes juga
+certantia cælo,
+<span class = "pagenum notes">370</span>
+vidi volitare, etc.» Hic est ordo verborum.
+&mdash;<i>stetis</i>, intrepidæ ac inmobiles; vel maneatis in acie, quod
+τῷ <i>fugere</i> obponitur (v. Ernesti clav. Cic.); vel stetis in gradu,
+quod propr. de gladiatoribus dicitur. Lefeb. positum putat pro <i>contra
+stetis</i>, ut mox <a class = "crossref" href =
+"#line17_324">v.&nbsp;324 sqq.</a>, et Virg. Æneid. V,&nbsp;414, vel
+ἀντίοι ἵστανται, ap. Hom. Iliad. XII, 44.
+&mdash;<a name = "not17_319" id = "not17_319" href =
+"#line17_319">319.</a>&nbsp;<i>juga</i> Alpium <i>certantia</i>,
+altitudine, cum <i>cælo</i>. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_234">ad I,&nbsp;234</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_2">IV,&nbsp;2</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_742">742</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#line11_136">XI, 136</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#not11_217">217</a>; <a class = "crossref missing" href =
+"bookXII.html#not12_72" title = "recte 72">XII, 73</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">320</span>
+<p><a name = "line17_320" id = "line17_320"> </a>
+Quum videam, quorum ferro manibusque capaces</p>
+<p><a name = "line17_321" id = "line17_321"> </a>
+Arsere Argyripæ campi, num segnior ibis</p>
+<p><a name = "line17_322" id = "line17_322"> </a>
+Nunc mihi, qui primus torques in mœnia telum</p>
+<p><a name = "line17_323" id = "line17_323"> </a>
+Dardana, nec nostræ <a href = "#var17_323">facilis</a> concedere
+laudi?</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_320" id = "not17_320" href = "#line17_320">320 seq.</a>
+<i>Argyripæ campi</i>, campus Cannensis in Apulia. Vid. <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#not4_554">ad IV, 554</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookXIII.html#var13_30">XIII, 30, in Var. Lect.</a>
+&mdash;<i>campi capaces</i>, ingentes, qui magnam hominum multitudinem
+continere possunt; Drakenb. Nam multa ibi hominum millia pugnarunt ac
+ceciderunt.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_321" id = "not17_321" href =
+"#line17_321" title = "numerus deest">321.</a>&nbsp;<i>Arsere campi
+ferro</i> ignique vastati; Mars. refulgentes armis, ut ap. Virg. Æn. XI,
+602.
+&mdash;<i>campi armis ardent</i>; Ern. Ego malim intelligere
+<i>flagrantes sanguine</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_126">I,&nbsp;126</a> (ubi v. not.), vel <i>fulgentes
+strage</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#line7_486">VII, 486</a>.
+&mdash;<a name = "not17_322" id = "not17_322" href =
+"#line17_322">322&nbsp;sq.</a>
+<i>mœnia Dardana</i>, Romana, Romam. Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookXII.html#line12_565">XII, 565&nbsp;sq.</a></p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_324" id = "line17_324"> </a>
+«<a href = "#var17_324">Te vero, te, te exstimulem</a>; qui fulmina
+contra,</p>
+<span class = "linenum">325</span>
+<p><a name = "line17_325" id = "line17_325"> </a>
+Et nimbos, tonitrusque, ac summi numinis iras</p>
+<p><a name = "line17_326" id = "line17_326"> </a>
+Quum starem, perferre ferox hæc <a href = "#var17_326">vana</a>
+jubebas</p>
+<p><a name = "line17_327" id = "line17_327"> </a>
+Nubila, et ante ducem Capitolia celsa petebas?</p>
+<p><a name = "line17_328" id = "line17_328"> </a>
+Quid vos, quîs claro <a href = "#var17_328">deletum</a> est Marte
+Saguntum,</p>
+<span class = "pagenum">371</span>
+<p><a name = "line17_329" id = "line17_329"> </a>
+Exhorter, quos nobilitant primordia belli?</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_324" id = "not17_324" href = "#line17_324">324...
+327.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_605">XII,
+605&nbsp;seq.</a>
+&mdash;<a name = "not17_326" id = "not17_326" href =
+"#line17_326">326.</a>&nbsp;Ipse putius Hannibal fulmina <i>vana
+docebat</i>, sup. <a class = "crossref" href =
+"bookXII.html#line12_627">XII, 627 seq.</a> propter quem fulminis
+contemtum nunc milites laudantur.</p>
+
+<span class = "pagenum notes">371</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_329" id = "not17_329" href = "#line17_329">329.</a>
+<i>primordia belli</i>; cf. inf. <a class = "crossref" href =
+"#line17_495">v.&nbsp;495</a>, et sup. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_271">I,&nbsp;271&nbsp;sq.</a></p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">330</span>
+<p><a name = "line17_330" id = "line17_330"> </a>
+Ut meque et vobis dignum, defendite, quæso,</p>
+<p><a name = "line17_331" id = "line17_331"> </a>
+Præteritas dextræ laudes. Divum ipse favore,</p>
+<p><a name = "line17_332" id = "line17_332"> </a>
+Vincendoque senex patriam post trina labantem</p>
+<p><a name = "line17_333" id = "line17_333"> </a>
+Lustra, et non visos tam longa ætate penates,</p>
+<p><a name = "line17_334" id = "line17_334"> </a>
+Ac natum, et fidæ jam pridem conjungis ora,</p>
+<span class = "linenum">335</span>
+<p><a name = "line17_335" id = "line17_335"> </a>
+Confisus vobis, repeto: non altera restat</p>
+<p><a name = "line17_336" id = "line17_336"> </a>
+Jam <a href = "#var17_336">Libye</a>; nec Dardaniis pugna altera
+restat.</p>
+<p><a name = "line17_337" id = "line17_337"> </a>
+Certatus nobis hodie dominum adcipit orbis.»</p>
+<p><a name = "line17_338" id = "line17_338"> </a>
+Hannibal hæc: sed non patiens remorantia verba</p>
+<p><a name = "line17_339" id = "line17_339"> </a>
+Ausonius miles, <a href = "#var17_339">quoties</a> dux cœperat ora</p>
+<span class = "linenum">340</span>
+<p><a name = "line17_340" id = "line17_340"> </a>
+Solvere ad <a href = "#var17_340">adfatus</a>, signum pugnamque
+petebant.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_330" id = "not17_330" href = "#line17_330">330.</a>
+<i>defendite</i>, tuemini, <i>laudes Præteritas dextræ</i>, laudem
+virtutis hactenus partam.
+&mdash;<a name = "not17_331" id = "not17_331" href =
+"#line17_331">331&nbsp;sqq.</a>
+<i>Divum favore Vincendoque senex</i>, debilitatus victoriis. Cf.
+<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_457">ad II, 457</a>, et
+<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_330">VIII, 330</a>. Nam a
+domo ei non milites in subplementum mittebantur. Similiter Pyrrhus
+fatebatur, de se actum esse, si vel unam de Romanis iterum reportaret
+victoriam. Vid. Plut. in Pyrrho.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_332" id = "not17_332" href =
+"#line17_332" title = "numerus deest">332.</a>&nbsp;<i>post trina
+Lustra</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#not16_151">ad XVI, 151</a>.
+&mdash;<i>patriam labantem</i>, infelici præliorum eventu debilitatam,
+nutantem, occasum minitantem, propemodum labentem; Drak. Cf. <a class =
+"crossref" href = "bookII.html#not2_392">ad II, 392</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_334" id = "not17_334" href =
+"#line17_334" title = "numerus deest">334.</a>&nbsp;<i>natum et
+conjugem</i>; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#line3_62">III, 62... 157</a>, et <a class = "crossref"
+href = "bookIV.html#line4_770">IV, 770&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a name = "not17_335" id = "not17_335" href =
+"#line17_335">335&nbsp;sq.</a>
+Verba Hannibalis apud Liv. XXX, 32: «Roma, an Carthago jura gentibus
+darent, ante crastinam noctem scituros: neque enim Africam aut Italiam,
+sed orbem terrarum, victoriæ præmium fore.» Cf. <a class = "crossref"
+href = "#line17_390">v.&nbsp;390</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_337" id = "not17_337" href = "#line17_337">337.</a>
+<i>Certatus</i>, de cujus imperio certatur.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_338" id = "not17_338" href = "#line17_338">338.</a>
+Pro Scipionis oratione, de qua v. Liv. XXX, 32, et Polyb. XV, 10, poeta
+substituit conloquium Junonis cum Jove.
+&mdash;<i>verba remorantia</i> pugnam.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_341" id = "line17_341"> </a>
+Hæc procul aeria <a href = "#var17_341">speculantem</a> nube sororem</p>
+<p><a name = "line17_342" id = "line17_342"> </a>
+Ut vidit Divum genitor, mœstosque <a href = "#var17_342">sub
+acri</a></p>
+<span class = "pagenum">372</span>
+<p><a name = "line17_343" id = "line17_343"> </a>
+Obtutu vultus, sic ore <a href = "#var17_343">effutus</a> amico est:</p>
+<p><a name = "line17_344" id = "line17_344"> </a>
+«Qui te mentis <a href = "#var17_344">edunt</a> morsus, da noscere,
+conjux:</p>
+<span class = "linenum">345</span>
+<p><a name = "line17_345" id = "line17_345"> </a>
+Num Pœni casus ducis, et Carthaginis angit</p>
+<p><a name = "line17_346" id = "line17_346"> </a>
+Cura tuæ? sed enim reputa tecum ipsa furores</p>
+<p><a name = "line17_347" id = "line17_347"> </a>
+Sidonios: gentem contra et fatalia regna</p>
+<p><a name = "line17_348" id = "line17_348"> </a>
+Teucrorum quis erit, quæso, germana, rebelli</p>
+<p><a name = "line17_349" id = "line17_349"> </a>
+Fractis fœderibus populo modus? Ipsa malorum</p>
+<span class = "linenum">350</span>
+<p><a name = "line17_350" id = "line17_350"> </a>
+Non plus Carthago tulit, exhausitque laboris,</p>
+<p><a name = "line17_351" id = "line17_351"> </a>
+Quam pro Cadmea <a href = "#var17_351">tu exercita gente
+tulisti</a>.</p>
+<p><a name = "line17_352" id = "line17_352"> </a>
+Turbasti maria ac terras, juvenemque ferocem</p>
+<p><a name = "line17_353" id = "line17_353"> </a>
+Inmisti Latio; tremuerunt mœnia Romæ,</p>
+<p><a name = "line17_354" id = "line17_354"> </a>
+Perque bis octonos primus fuit Hannibal annos</p>
+<span class = "linenum">355</span>
+<p><a name = "line17_355" id = "line17_355"> </a>
+Humani generis: tempus componere gentem.</p>
+<p><a name = "line17_356" id = "line17_356"> </a>
+Ad finem ventum; et <a href = "#var17_356">claudenda</a> est janua
+belli.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_341" id = "not17_341" href = "#line17_341">341 sqq.</a>
+Imitat. Virg. Æn. XII,
+<span class = "pagenum notes">372</span>
+791 seqq. Nec mirum, poetam nunc, in tanto rerum cardine, Deorum
+interventu uti.
+&mdash;<a name = "not17_344" id = "not17_344" href =
+"#line17_344">344.</a>&nbsp;<i>te mentis edunt morsus</i>, vid. <a class
+= "crossref" href = "bookVII.html#not7_271">ad VII, 271</a>, et <a class
+= "crossref" href = "bookXIII.html#not13_274">XIII, 274</a>.
+&mdash;<a name = "not17_347" id = "not17_347" href =
+"#line17_347">347&nbsp;sq.</a>
+<i>fatalia regna Teucrorum</i>, Romanorum, quibus fato destinatum est
+imperium orbis terrarum.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_352" id = "not17_352" href = "#line17_352">352.</a>
+Cf. supra, <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_37">I,&nbsp;37</a>.
+&mdash;<a name = "not17_354" id = "not17_354" href =
+"#line17_354">354.</a>&nbsp;<i>bis octonos annos</i>, conf. <a class =
+"crossref" href = "#line17_332">v.&nbsp;332</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookXVI.html#not16_151">ad XVI, 151</a>.
+&mdash;<a name = "not17_355" id = "not17_355" href =
+"#line17_355">355.</a>&nbsp;<i>componere gentem</i>; motus Pœnorum
+finire, vel efficere, ut debellati quiescant pacemque petant; conf. Tac.
+Hist. IV,&nbsp;3, pr. et Horat. Od. IV, <span class =
+"smallcaps">xiv</span>, 52.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_357" id = "line17_357"> </a>
+Tum supplex Juno: «<a href = "#var17_357">Neque ego, mutare</a>
+laborans,</p>
+<span class = "pagenum">373</span>
+<p><a name = "line17_358" id = "line17_358"> </a>
+Quîs est fixa dies, <a href = "#var17_358">pendenti nube</a> resedi:</p>
+<p><a name = "line17_359" id = "line17_359"> </a>
+Nec revocare acies, <a href = "#var17_359">bellumve</a> extendere
+quæro:</p>
+<span class = "linenum">360</span>
+<p><a name = "line17_360" id = "line17_360"> </a>
+Quæ donare potes, quoniam mihi gratia languet,</p>
+<p><a name = "line17_361" id = "line17_361"> </a>
+Et cecidit jam primus amor, nil fila sororum</p>
+<p><a name = "line17_362" id = "line17_362"> </a>
+<a href = "#var17_362">Adversus posco</a>: vertat terga Hannibal
+hosti,</p>
+<p><a name = "line17_363" id = "line17_363"> </a>
+Ut placet, et <a href = "#var17_363">cineres Trojæ</a> Carthagine
+regnent.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_356" id = "not17_356" href = "#line17_356">356.</a>
+<i>claudenda est janua belli</i> formula a Jani templo petita, vid.
+Heyne ad Virg. Æn. I,&nbsp;291... 296, in Exc. IX, et ad VII,
+616&nbsp;sq.
+&mdash;<a name = "not17_357" id = "not17_357" href =
+"#line17_357">357&nbsp;seq.</a>
+Imitat. Virgil. Æn. X,&nbsp;611 seq. ubi similiter Juno Turni mortem
+deprecatur. Recte Ernesti: «Non sine ingenio et acumine
+<span class = "pagenum notes">373</span>
+Junonis character servatus est a poeta. Novimus Deæ adrogantiam; jam
+videt omnia contra fieri quam optaverat. Itaque ad preces confugit vel
+invita: at quam invidiose id facit, et quam plenæ aculeorum sunt
+sententiæ, <i>gratia mihi languet, cecidit primus amor, nil...
+posco</i>. Sed ne sic quidem magnam propriæ artis laudem Silius
+tuebitur. Nam omnis loci forma descripta est e Virg. l.l.» <i>Quibus est
+fixa dies</i>, quæ fato destinata sunt, vel quibus finis constitutus
+est, ut οἷς θανάτοιο τέλος πεπρωμένον ἐστίν, ap. Hom. Iliad. γ, 309, vel
+πεπρωμένον αἴσῃ, Iliad. ο, 209.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_358" id = "not17_358" href =
+"#line17_358" title = "numerus deest">358.</a>&nbsp;<i>pendenti
+nube</i>, eleganter e natura rei, judice etiam Heynio ad Virg. Ge.
+I,&nbsp;214; confer supra <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_128">ad I,&nbsp;128</a>, et <a class = "crossref" href
+= "bookVI.html#not6_645">ad VI, 645</a>.
+&mdash;<a name = "not17_360" id = "not17_360" href =
+"#line17_360">360.</a>&nbsp;<i>Quæ donare potes... nil</i> vero
+<i>adversus fila sororum... posco</i>.
+&mdash;<a name = "not17_361" id = "not17_361" href =
+"#line17_361">361.</a>&nbsp;Ex stomacho loquitur, quasi Jupiter ideo
+Pœnos adfligat, quia Junonem, illorum fautricem, desierit amare; Cell.
+Conf. Virgil. Æn. X,&nbsp;613&nbsp;seq.
+&mdash;<i>fila sororum</i>, Parcarum, h.e. fata. Virg. Æn. X,&nbsp;815;
+«Parcæ fila legunt.» <span class = "smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<a name = "not17_363" id = "not17_363" href =
+"#line17_363">363.</a>&nbsp;<i>cineres Trojæ</i> cum acerba invidia
+adpellat Romanos, ex Trojæ veluti ruinis et cineribus oriundos; Ern. Cf.
+<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_493">ad VII, 493</a>.
+Similiter <i>gens recidiva Phrygum</i> dicitur sup. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_106">I,&nbsp;106</a>, ubi vid.
+not.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_364" id = "line17_364"> </a>
+Illud te gemini per mutua pignora amoris</p>
+<span class = "linenum">365</span>
+<p><a name = "line17_365" id = "line17_365"> </a>
+Et soror et conjux oro, tranare pericla</p>
+<p><a name = "line17_366" id = "line17_366"> </a>
+Magnanimum patiare ducem, <a href = "#var17_366">vitamque</a>
+remittas,</p>
+<span class = "pagenum">374</span>
+<p><a name = "line17_367" id = "line17_367"> </a>
+Neve sinas captum Ausonias perferre catenas.</p>
+<p><a name = "line17_368" id = "line17_368"> </a>
+Stent etiam contusa malis mea mœnia, fracto</p>
+<p><a name = "line17_369" id = "line17_369"> </a>
+Nomine Sidonio, et nostro serventur honori.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_365" id = "not17_365" href = "#line17_365">365.</a>
+<i>tranare pericla</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_662">ad III, 662</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookXV.html#not15_375">XV, 375</a>.
+&mdash;<a name = "not17_366" id = "not17_366" href =
+"#line17_366">366.</a>&nbsp;<i>vitamque remittas</i>, concedas,
+relinquas; conf. quos Drak. laudavit, Gron. Obss. IV,&nbsp;2, et
+Gothofr. ad lib. 3; cod. Theodos. de divers. rescript.</p>
+
+<span class = "pagenum notes">374</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_368" id = "not17_368" href = "#line17_368">368.</a>
+<i>Stent</i>, non diruantur, <i>mea mœnia</i>, Carthago, <i>et
+nostro</i>, meo, <i>serventur honori</i> conf. <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#not1_26">ad I,&nbsp;26&nbsp;sq.</a></p>
+
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">370</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_370" id = "line17_370"> </a>
+Sic Juno, <a href = "#var17_370">et contra breviter</a> sic Jupiter
+orsus:</p>
+<p><a name = "line17_371" id = "line17_371"> </a>
+«Do spatium muris, ut vis, Carthaginis altæ.</p>
+<p><a name = "line17_372" id = "line17_372"> </a>
+Stent lacrimis precibusque tuis; sed <a href = "#var17_372">percipe</a>,
+conjux,</p>
+<p><a name = "line17_373" id = "line17_373"> </a>
+Quatenus indulsisse vacet: non longa supersunt</p>
+<p><a name = "line17_374" id = "line17_374"> </a>
+Fata urbi, venietque pari sub nomine ductor,</p>
+<span class = "linenum">375</span>
+<p><a name = "line17_375" id = "line17_375"> </a>
+Qui nunc servatas evertat funditus arces.</p>
+<p><a name = "line17_376" id = "line17_376"> </a>
+Æthereas quoque, uti poscis, trahat Hannibal auras,</p>
+<p><a name = "line17_377" id = "line17_377"> </a>
+Ereptus pugnæ: miscere hic sidera ponto,</p>
+<p><a name = "line17_378" id = "line17_378"> </a>
+Et terras inplere volet redeuntibus armis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_370" id = "not17_370" href = "#line17_370">370 sq.</a>
+Manifesta imitatio Virg. Æn. X,&nbsp;621&nbsp;seq.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_372" id = "not17_372" href = "#line17_372">372.</a>
+<i>lacrimis precibusque</i>, propter lacrimas.
+&mdash;<a name = "not17_374" id = "not17_374" href =
+"#line17_374">374.</a>&nbsp;<i>pari sub nomine ductor</i>, Scipio
+Africanus minor.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_376" id = "not17_376" href = "#line17_376">376.</a>
+<i>Æthereas trahat auras</i>, vivat, formula ant. et Lucret. Conf. Heyne
+ad Virgil. Æneid. I,&nbsp;387, 546; III, 339; ubi <i>auras vitales
+carpere, vesci aura ætheria</i>, videbis.
+&mdash;<a name = "not17_377" id = "not17_377" href =
+"#line17_377">377.</a>&nbsp;<i>Miscere sidera ponto</i>, ut <a class =
+"crossref" href = "bookXIII.html#line13_587">lib. XIII, <ins class =
+"correction" title = "‘cap.’ legitur">v.</ins> 587</a>.
+&mdash;<a name = "not17_378" id = "not17_378" href =
+"#line17_378">378.</a>&nbsp;<i>terras inplere redeuntibus armis</i>,
+iterum armatis, Antiocho ad bellum sollicitato; conf. <a class =
+"crossref" href = "bookXIII.html#not13_877">ad XIII, 877 seq.</a> ubi
+Sibylla similiter ultima Hannibalis conamina ac fata canit.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_379" id = "line17_379"> </a>
+Novi feta viri <a href = "#var17_379">bello</a> præcordia; sed lex</p>
+<span class = "linenum">380</span>
+<p><a name = "line17_380" id = "line17_380"> </a>
+Muneris hæc esto nostri: Saturnia regna</p>
+<p><a name = "line17_381" id = "line17_381"> </a>
+Ne <a href = "#var17_381">posthac</a> videat, repetat neve amplius
+unquam</p>
+<p><a name = "line17_382" id = "line17_382"> </a>
+Ausoniam; nunc instanti raptum avehe leto;</p>
+<p><a name = "line17_383" id = "line17_383"> </a>
+Ne, si miscebit latis fera prælia campis,</p>
+<p><a name = "line17_384" id = "line17_384"> </a>
+Romulei nequeas juvenis subducere dextræ.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_379" id = "not17_379" href = "#line17_379">379.</a>
+<i>feta bello præcordia</i>; conf. <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#not10_13">ad X,&nbsp;14</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#not13_592">XIII, 592</a>.
+&mdash;<i>lex</i>, conditio.
+&mdash;<a name = "not17_383" id = "not17_383" href =
+"#line17_383">383.</a>&nbsp;<i>miscebit prælia</i>; vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_69">ad I,&nbsp;69</a>.
+&mdash;<a name = "not17_384" id = "not17_384" href =
+"#line17_384">384.</a>&nbsp;<i>Romulei Juvenis</i>, Scipionis.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">385</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_385" id = "line17_385"> </a>
+Dum statuit fata omnipotens urbique ducique,</p>
+<span class = "pagenum">375</span>
+<p><a name = "line17_386" id = "line17_386"> </a>
+Invadunt <a href = "#var17_386">acies</a> pugnam, et clamore
+lacessunt</p>
+<p><a name = "line17_387" id = "line17_387"> </a>
+Sidera: non alio graviores tempore vidit</p>
+<p><a name = "line17_388" id = "line17_388"> </a>
+Aut populos tellus, aut, qui patria <a href = "#var17_388">arma</a>
+moverent,</p>
+<p><a name = "line17_389" id = "line17_389"> </a>
+Majores certare duces; discriminis alta</p>
+<span class = "linenum">390</span>
+<p><a name = "line17_390" id = "line17_390"> </a>
+In medio merces, quidquid tegit undique cælum.</p>
+<p><a name = "line17_391" id = "line17_391"> </a>
+Ibat Agenoreus præfulgens ductor in ostro,</p>
+<p><a name = "line17_392" id = "line17_392"> </a>
+Excelsumque caput penna nutante levabat</p>
+<p><a name = "line17_393" id = "line17_393"> </a>
+Crista rubens, sævus magno de nomine terror</p>
+<p><a name = "line17_394" id = "line17_394"> </a>
+Præcedit, Latioque micat bene cognitus ensis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_385" id = "not17_385" href = "#line17_385">385...
+596.</a>
+Descriptio poetica pugnæ ad Zamam, de qua vid. Livium XXX, cap. 33...
+35. Polyb. XV,&nbsp;9... 16, et Appian. Punic. c. 40&nbsp;sqq.
+&mdash;<i>statuit</i>, destinat prædicendo,
+<span class = "pagenum notes">375</span>
+Ern.
+&mdash;<a name = "not17_386" id = "not17_386" href =
+"#line17_386">386.</a>&nbsp;<i>Invadunt pugnam</i>, ut <a class =
+"crossref" href = "bookIX.html#line9_12">IX, 12</a>.
+&mdash;<i>clamore lacessunt Sidera</i>, conf. <a class = "crossref" href
+= "bookV.html#not5_394">ad V,&nbsp;394</a>. «Tubæ cornuaque ab Romanis
+cecinerunt, tantusque clamor ortus, ut elephanti in suos verterentur;»
+Liv. l.l.
+&mdash;<a name = "not17_387" id = "not17_387" href =
+"#line17_387">387&nbsp;sq.</a>
+«Ad hoc discrimen procedunt postero die duorum opulentissimorum
+populorum duo longe clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa
+ante parta decora aut cumulaturi eo die, aut eversuri;» Liv. XXX, 32.
+&mdash;<a name = "not17_390" id = "not17_390" href =
+"#line17_390">390.</a>&nbsp;Imperium orbis terrarum erat magnum
+certarminis præmium, in medio quasi positum, h.e. id, de quo certabatur;
+cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not17_335">ad
+v.&nbsp;335&nbsp;sq.</a></p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_391" id = "not17_391" href = "#line17_391">391.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_324">IV,
+324&nbsp;sqq.</a>
+&mdash;<i>Agenoreus ductor</i>, Hannibal; vid. <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>.
+&mdash;<a name = "not17_392" id = "not17_392" href =
+"#line17_392">392.</a>&nbsp;Proprie ipse elevabat caput galea tectum,
+vel cristæ in capite alte eminebant, quo terror incutiebatur hostibus;
+cf. inf. <a class = "crossref" href = "#line17_525">v.&nbsp;525</a>, et
+sup. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_295">ad VII,
+295</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXIII.html#not13_143">XIII,
+143</a>.
+&mdash;<i>penna nutante</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_460">ad I,&nbsp;460</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_501">501</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_352">IV, 353</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_393" id = "not17_393" href =
+"#line17_393" title = "numerus deest">393.</a>&nbsp;<i>Crista
+rubens</i>, ut sup. <a class = "crossref" href =
+"#line17_279">v.&nbsp;279</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">395</span>
+<p><a name = "line17_395" id = "line17_395"> </a>
+At contra ardenti radiabat Scipio cocco,</p>
+<p><a name = "line17_396" id = "line17_396"> </a>
+Terribilem ostentans clipeum, quo patris et una</p>
+<p><a name = "line17_397" id = "line17_397"> </a>
+Cælarat patrui spirantes prælia dira</p>
+<p><a name = "line17_398" id = "line17_398"> </a>
+Effigies: flammam ingentem frons alta vomebat.</p>
+<p><a name = "line17_399" id = "line17_399"> </a>
+Sub tanta cunctis vi telorumque <a href =
+"#var17_399">virorumque</a>,</p>
+<span class = "pagenum">376</span>
+<span class = "linenum">400</span>
+<p><a name = "line17_400" id = "line17_400"> </a>
+In ducibus stabat spes et victoria solis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_395" id = "not17_395" href = "#line17_395">395.</a>
+<i>ardenti cocco</i>, sago, seu paludamento; confer inf. <a class =
+"crossref" href = "#line17_526">v.&nbsp;526, 527</a>, et sup. <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#not4_268">ad IV, 268</a>; Drakenb. monet,
+Hannibalem in <i>ostro</i>, Scipionem in <i>cocco</i> fingi; nam
+purpuram genus esse, ejusque species tum ἀλιπόρφυρον, seu <i>ostrum</i>,
+ex ostreo seu sanie muricis, tum κόκκινον seu <i>coccum</i>, ex grano
+ilicis humilis; de quo vid. Scalig. Epist. XI, et Salmas. ad Solin.
+p.&nbsp;190&nbsp;seq.
+&mdash;<a name = "not17_397" id = "not17_397" href =
+"#line17_397">397.</a>&nbsp;<i>Cælarat</i>, cælandas curaverat; vid.
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_407">ad I,&nbsp;407</a>.
+&mdash;<i>spirantes prælia</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_240">ad III, 240</a>.
+&mdash;<a name = "not17_398" id = "not17_398" href =
+"#line17_398">398.</a>&nbsp;<i>flammam frons alta</i>, h.e. galea, qua
+frons tecta erat, <i>vomebat</i>, ut apud Virg. Æn. VIII, 620, ubi vid.
+Heyne; conf. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookIX.html#line9_449">ad IX, 449</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#not10_107">X,&nbsp;107</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_399" id = "not17_399" href = "#line17_399">399.</a>
+<i>Sub tanta vi telorumque virorumque</i>, in tanta
+<span class = "pagenum notes">376</span>
+multitudine militum, vel, etsi tanta eorum copia erat, tamen
+<i>cunctis</i>, etc.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_400" id = "not17_400" href =
+"#line17_400" title = "numerus deest">400.</a>&nbsp;<i>stabat</i>, vid.
+<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_173">ad III,
+173</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_401" id = "line17_401"> </a>
+Quin etiam, <a href = "#var17_401">favor ut subigit plerosque</a>
+metusve,</p>
+<p><a name = "line17_402" id = "line17_402"> </a>
+Scipio si Libycis esset generatus in oris,</p>
+<p><a name = "line17_403" id = "line17_403"> </a>
+Sceptra ad Agenoreos <a href = "#var17_403">credunt</a> ventura
+nepotes.</p>
+<p><a name = "line17_404" id = "line17_404"> </a>
+Hannibal Ausonia genitus si sede fuisset,</p>
+<span class = "linenum">405</span>
+<p><a name = "line17_405" id = "line17_405"> </a>
+Haud dubitant terras Itala in ditione futuras.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_401" id = "not17_401" href = "#line17_401">401...
+405.</a>
+Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_730">IV, 730
+sq.</a> et <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_36">VII, 36,
+37</a>. Non satis congruere videntur verba Liv. XXX, 32, ex quibus hæc
+translata esse suspicatur Ernesti: «Anceps spes et metus miscebant
+animos, contemplantibusque modo suam, modo hostium aciem, quum oculis
+magis quam ratione pensarent vires, simul læta, simul tristia
+obversabantur.»</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_406" id = "line17_406"> </a>
+Contremuere auræ, rapido vibrantibus hastis</p>
+<p><a name = "line17_407" id = "line17_407"> </a>
+Turbine, et horrificam traxere per <a href = "#var17_407">æthera</a>
+nubem.</p>
+<p><a name = "line17_408" id = "line17_408"> </a>
+Inde ensis, propiorque acies, et comminus ora</p>
+<p><a name = "line17_409" id = "line17_409"> </a>
+Admota, ac dira flagrantia lumina flamma.</p>
+<span class = "linenum">410</span>
+<p><a name = "line17_410" id = "line17_410"> </a>
+Sternitur in medium contemtrix turba pericli,</p>
+<p><a name = "line17_411" id = "line17_411"> </a>
+Quæ primis se præcipitem tulit obvia telis,</p>
+<p><a name = "line17_412" id = "line17_412"> </a>
+Gentilemque <a href = "#var17_412">bibit</a> tellus invisa cruorem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_406" id = "not17_406" href = "#line17_406">406.</a>
+<i>Contremuere</i>, resonarunt, <i>auræ</i>, strepitu armorum
+armatorumque.
+&mdash;<i>vibrantibus hastis</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_539">I,&nbsp;539</a>, ubi vid. not.
+&mdash;<a name = "not17_407" id = "not17_407" href =
+"#line17_407">407.</a>&nbsp;<i>Turbine, inpetu</i>, vid. Ind.
+&mdash;<i>nubem</i> pulveris.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_408" id = "not17_408" href = "#line17_408">408.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#var9_314">ad IX, 314, in
+Var. Lect.</a>
+&mdash;<a name = "not17_409" id = "not17_409" href =
+"#line17_409">409.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_275">V,&nbsp;275</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#line10_106">X,&nbsp;106</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_412" id = "not17_412" href = "#line17_412">412.</a>
+<i>tellus bibit cruorem</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#line10_268">X,&nbsp;268</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#line16_216">XVI, 216</a>.
+&mdash;<i>Gentilem</i>, Pœnorum, in terra patria pereuntium.
+&mdash;<i>tellus invisa</i>, et Romanis, et Diis, quia tam sæpe
+fœdifraga; Lefeb. Ita certe exponere præstiterit, quam cum Dausq.
+<i>terra</i> diu <i>invisa</i>, non visa Afris, quippe qui diu abfuerint
+domo.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_413" id = "line17_413"> </a>
+Fervidus ingenii Masinissa, et fervidus ævi,</p>
+<p><a name = "line17_414" id = "line17_414"> </a>
+In primas <a href = "#var17_414">Macetum</a> turmas inmania membra</p>
+<span class = "pagenum">377</span>
+<span class = "linenum">415</span>
+<p><a name = "line17_415" id = "line17_415"> </a>
+Infert, et jaculo circumvolat alite <a href =
+"#var17_415">campum</a>.</p>
+<p><a name = "line17_416" id = "line17_416"> </a>
+Cærulus haud aliter, quum dimicat, incola Thules</p>
+<p><a name = "line17_417" id = "line17_417"> </a>
+Agmina falcifero circumvenit arta <a href = "#var17_417">covino</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_413" id = "not17_413" href = "#line17_413">413 seq.</a>
+In ordine pugnæ consertæ arbitrium suum poeta sequitur; Ern.
+&mdash;<a name = "not17_414" id = "not17_414" href =
+"#line17_414">414.</a>&nbsp;Macedonum legionem in secunda Pœnorum acie
+fuisse, docet
+<span class = "pagenum notes">377</span>
+Liv. XXX, 33. <i>Macetum</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#not13_878">ad XIII, 878</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_416" id = "not17_416" href = "#line17_416">416.</a>
+<i>incola Thules</i>, Britannis: nam Thulen veteres in Britannicis
+insulis referebant; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_597">ad III, 597</a>.
+&mdash;<i>Cærulus</i>, non quia cærulei maris incola est, ut Marsus
+putabat, sed quia Britanni fuco cæruleo se tingebant; Drak. coll. Cæs.
+B.&nbsp;G. V,&nbsp;14 (<i>Omnes se Britanni vitro</i> (al.
+<i>glasto</i>) <i>inficiunt, quod cæruleum efficit colorem</i>) Martial.
+XI, 54; Propert. II, <span class = "smallcaps">xiv</span>, 25... 30 al.
+II, <span class = "smallcaps">xviii</span>, 23... 26, et 31, 32 (ubi
+vid. Broukh.) Pontan. in Auctar. Glossar. prisco-Gall. voce
+<i>Glassus</i>, et Salm. ad Solin. p.&nbsp;180. Vir doctus in Misc.
+Obss. Vol. V, T.&nbsp;I, pag. 125, suspicabatur coll. Plin. XXVIII, 51,
+de sapone Belgico ad capillos rutilandos adhibito cogitandum esse, non
+de vitro vel glasto, quo corpus infectum sit, ut horridior ejus
+adspectus esset in pugna; conf. Barth. ad Prop. II, 18, 23 et 31, ubi
+etiam monet, <i>cæruleum</i> colorem late patere.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_417" id = "not17_417" href =
+"#line17_417" title = "numerus deest">417.</a>&nbsp;<i>covinus</i>
+currus, cujus axes <i>falcati</i> erant, proprius Belgarum, a quibus
+adcepere Britanni, ab illis oriundi; conf. quos Dausq. et Drak. jam
+laudarunt, Mel. III,&nbsp;6, Tac. vit. Agric. c. 35 (ubi vid. Ernest.);
+Martial. XII, 24; Lucan. I,&nbsp;426; Pontan. l.l. hac voce, du Cange
+Gloss. med. Latin. et inpr. Scheffer. de re vehic. II, 22.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_418" id = "line17_418"> </a>
+Graia phalanx patrio densarat more catervas,</p>
+<p><a name = "line17_419" id = "line17_419"> </a>
+<a href = "#var17_419">Intentisque adstat nulli</a> penetrabilis
+hastis.</p>
+<span class = "linenum">420</span>
+<p><a name = "line17_420" id = "line17_420"> </a>
+Inmemor has <a href = "#var17_420">pacti</a> post fœdus in arma
+Philippus</p>
+<span class = "pagenum">378</span>
+<p><a name = "line17_421" id = "line17_421"> </a>
+Miserat, et quassam refovebat Agenoris urbem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_418" id = "not17_418" href = "#line17_418">418.</a>
+<i>Graia</i>, Macedonica. De <i>phalange densata</i> Macedonum et
+sarissis vel prælongis <i>hastis intentis</i>, h.e. protentis, valli
+instar objectis; vid. Liv. XXXI, 39; XXXII, 17, XXXIII,&nbsp;8; XLIV,
+41; Curt. III,&nbsp;2, et Polyb. II, 66; XII, 20 sq. et inpr.
+XVIII,&nbsp;9, 12... 15.
+&mdash;<a name = "not17_419" id = "not17_419" href =
+"#line17_419">419.</a>&nbsp;<i>Intentis</i>, ut ap. Virgil. Æn. XI, 606.
+&mdash;<i>hastas protendunt</i>, et ap. Hom. Iliad. ε, 300; πρόσθε δόρυ
+ἔσχον, Lefeb. Conf. Var. Lect.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_420" id = "not17_420" href = "#line17_420">420 sq.</a>
+Philippus XV anno belli Punici pacem cum Romanis fecerat
+<span class = "pagenum notes">378</span>
+(Liv. XXIX, 12 seq.); et post illud fœdus vel nova auxilia submiserat
+Hannibali, vel vetera non revocaverat; Cell. Conf. sup. <a class =
+"crossref" href = "bookXV.html#line15_286">XV, 286&nbsp;sqq.</a>
+&mdash;<a href = "#line17_420">420.</a>&nbsp;<i>has</i>, catervas.
+&mdash;<a name = "not17_421" id = "not17_421" href =
+"#line17_421">421.</a>&nbsp;<i>Agenoris urbem</i>, Carthaginem, vid.
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>.
+&mdash;<i>quassam</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#line8_250">VIII, 250</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#line13_36">XIII, 36</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookXV.html#line15_7">XV,&nbsp;7</a>.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_422" id = "line17_422"> </a>
+Rarescit multo <a href = "#var17_422">laxatus vulnere</a> miles,</p>
+<p><a name = "line17_423" id = "line17_423"> </a>
+Atque aperit patulas prostrato corpore late</p>
+<p><a name = "line17_424" id = "line17_424"> </a>
+Inter tela vias; inrumpit <a href = "#var17_424">mole ruinæ</a></p>
+<span class = "linenum">425</span>
+<p><a name = "line17_425" id = "line17_425"> </a>
+Ausonius globus, et perjuria Graia resignat.</p>
+<p><a name = "line17_426" id = "line17_426"> </a>
+Archemorum <a href = "#var17_426">Rullus</a>, Teucrum Norbanus, et
+ambo</p>
+<p><a name = "line17_427" id = "line17_427"> </a>
+Mantua <a href = "#var17_427">labenti genitrix dimiserat ævo</a>.</p>
+<p><a name = "line17_428" id = "line17_428"> </a>
+Obtruncat Samium bellacis dextra Caleni.</p>
+<p><a name = "line17_429" id = "line17_429"> </a>
+At Clytium Selius, Pellæum et vana tumentem</p>
+<span class = "linenum">430</span>
+<p><a name = "line17_430" id = "line17_430"> </a>
+Ad nomen patriæ Clytium; sed gloria Pellæ</p>
+<p><a name = "line17_431" id = "line17_431"> </a>
+Haud valuit misero defendere Daunia tela.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_422" id = "not17_422" href = "#line17_422">422 seq.</a>
+Conf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_381">V,&nbsp;381
+sq.</a> ibique not.
+&mdash;<i>miles</i>, Macedones eorumque phalanx.
+&mdash;<a name = "not17_424" id = "not17_424" href =
+"#line17_424">424.</a>&nbsp;<i>mole ruinæ</i>, ceu ruina jugentis molis
+et ponderis; Ern. Cf. IX, 504.
+&mdash;<a name = "not17_425" id = "not17_425" href =
+"#line17_425">425.</a>&nbsp;<i>perjuria Graia</i>, Macedonas perjuros,
+fœdifragos.
+&mdash;<i>resignat</i>, solvit, rumpit, laxat.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_426" id = "not17_426" href = "#line17_426">426</a>
+<a name = "not17_427" id = "not17_427" href = "#line17_426">sq.</a>
+<i>ambo labenti ævo</i>, Romani senes, quod virtutem auget et inpetum
+arguit, nec a ratione poetica alienum est, quum passim, ut <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#line4_745">IV, 745</a> et <a class =
+"crossref" href = "bookX.html#line10_310">X,&nbsp;310</a>, <i>labi</i>
+dicantur, quæ ad finem vergunt vel pereunt; Ern. Ad senectutem jam
+retulit Marsus.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_429" id = "not17_429" href = "#line17_429">429.</a>
+<i>Pellæum</i>, a Pella oriundum, oppido natalibus Alexandri celebri,
+unde <i>vana tumentem</i>, superbientem illa patria sua; Ern. Confer
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad I,&nbsp;306, in Var.
+Lect.</a> et <a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_381">ad XI,
+381</a>.
+&mdash;<a name = "not17_431" id = "not17_431" href =
+"#line17_431">431.</a>&nbsp;<i>defendere</i>, vid. <a class = "crossref"
+href = "bookV.html#not5_490">ad V,&nbsp;490</a>.
+&mdash;<i>Daunia</i>, Romana, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_291">ad I,&nbsp;291</a>.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_432" id = "line17_432"> </a>
+Sævior his <a href = "#var17_432">Latios vastabat</a> Bruttia signa</p>
+<p><a name = "line17_433" id = "line17_433"> </a>
+Lælius increpitans: «Adeone Œnotria tellus</p>
+<span class = "pagenum">379</span>
+<p><a name = "line17_434" id = "line17_434"> </a>
+Detestanda fuit, quam per maria aspera, perque</p>
+<span class = "linenum">435</span>
+<p><a name = "line17_435" id = "line17_435"> </a>
+Insanos Tyrio fugeretis remige fluctus?</p>
+<p><a name = "line17_436" id = "line17_436"> </a>
+Sed fugisse satis fuerit. Latione cruore</p>
+<p><a name = "line17_437" id = "line17_437"> </a>
+Insuper externas petitis perfundere terras?»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_432" id = "not17_432" href = "#line17_432">432 seq.</a>
+«Hannibal in secunda acie et subsidiariam aciem Italicorum militum
+(Bruttii plerique erant, vi ac necessitate plures, quam sua voluntate,
+decedentem ex Italia sequuti) instruxit;» Liv. XXX, 33. Hos
+<i>Latios</i>, Italos (vid. <a class = "crossref" href =
+"bookXII.html#var12_412">ad XII, 412, in&nbsp;V.L.</a>), qui per
+adposit. etiam <i>Bruttia signa</i> vocantur, Lælius increpat fugatque.
+Cf. Appian. de reb. Pun. e. 44, et Polyb.
+<span class = "pagenum notes">379</span>
+XV, 12, qui tamen hos solos in lævo Pœnorum cornu stationem servasse, et
+Numidas fugisse, tradunt.
+&mdash;<i>Sævior his</i>, quia in populares, etsi perfidos, sæviebat.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_433" id = "not17_433" href =
+"#line17_433" title = "numerus deest">433.</a>&nbsp;<i>Œnotria
+tellus</i>; vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_2">ad
+I,&nbsp;2</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_46">VIII, 46</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_436" id = "not17_436" href = "#line17_436">436 seq.</a>
+Fuga vestra jam satis est turpis: at multo fœdius minusque condonandum,
+quod nunc paratis nos, populares vestros, in Africa cædere, Latino
+sanguine terram exterriam inbuere.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_438" id = "line17_438"> </a>
+<a href = "#var17_438">Hæc</a> dicens Silarum, meditantem in prælia,
+telo</p>
+<p><a name = "line17_439" id = "line17_439"> </a>
+Prævenit: hasta volans imo sub gutture sedit,</p>
+<span class = "linenum">440</span>
+<p><a name = "line17_440" id = "line17_440"> </a>
+Et vitæ vocisque vias simul incita clausit.</p>
+<p><a name = "line17_441" id = "line17_441"> </a>
+Virgilio Caudinus, acerbo <a href = "#var17_441">Sarris</a> Amano</p>
+<p><a name = "line17_442" id = "line17_442"> </a>
+Sternitur: adcendunt iras vultusque virorum,</p>
+<p><a name = "line17_443" id = "line17_443"> </a>
+Armorumque habitus noti, et vox <a href = "#var17_443">consona</a>
+linguæ.</p>
+<p><a name = "line17_444" id = "line17_444"> </a>
+Quos ubi <a href = "#var17_444">nudantes</a> conspexit Hamilcare
+cretus</p>
+<span class = "linenum">445</span>
+<p><a name = "line17_445" id = "line17_445"> </a>
+Terga fuga, «state, ac nostram ne prodite gentem,»</p>
+<p><a name = "line17_446" id = "line17_446"> </a>
+Vociferans subit, et convertit prælia dextra.</p>
+<p><a name = "line17_447" id = "line17_447"> </a>
+Qualis in æstiferis Garamantum feta veneno</p>
+<p><a name = "line17_448" id = "line17_448"> </a>
+Adtollit campis ferventi pastus arena</p>
+<p><a name = "line17_449" id = "line17_449"> </a>
+Colla <a href = "#var17_449">Parætonius</a> serpens, lateque per
+auras</p>
+<span class = "pagenum">380</span>
+<span class = "linenum">450</span>
+<p><a name = "line17_450" id = "line17_450"> </a>
+Undantem torquet perfundens nubila tabem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_438" id = "not17_438" href = "#line17_438">438.</a>
+<i>meditantem in prælia</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#var5_315">ad V,&nbsp;315, in Var. Lect.</a>
+&mdash;<i>telo prævenit</i>, ut <i>hasta occupat</i>, <a class =
+"crossref" href = "bookV.html#line5_237">V,&nbsp;237</a>, ubi vid. not.
+&mdash;<a name = "not17_439" id = "not17_439" href =
+"#line17_439">439&nbsp;sq.</a>
+Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_171">IV, 171</a>
+sq. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_569">IX, 569</a>;
+Virg. Æn. X,&nbsp;346&nbsp;sq.
+&mdash;<i>sedit</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_540">ad I,&nbsp;540</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_442" id = "not17_442" href = "#line17_442">442.</a>
+<i>virorum</i>, Bruttiorum.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_444" id = "not17_444" href = "#line17_444">444.</a>
+Conf. Appian. rer. Pun. cap. 44.
+&mdash;<i>cretus</i>, natus, ut passim ap. poetas, de quo vid. Schræderi
+Observat. p.&nbsp;70, 71.
+&mdash;<a name = "not17_445" id = "not17_445" href =
+"#line17_445">445.</a>&nbsp;<i>ne prodite</i>, vid. <a class =
+"crossref" href = "bookII.html#not2_247">ad II, 247</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_447" id = "not17_447" href = "#line17_447">447 seq.</a>
+Conf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_6">XII,&nbsp;6
+sqq.</a> Ibi tamen multo aptior est comparatio quam h.l. ubi vix videas
+quo referri possit, nisi forte, quæ et Marsi sententia fuit, ad furorem
+inpetumque Hannibalis pugnam instaurantis.
+&mdash;<a name = "not17_449" id = "not17_449" href =
+"#line17_449">449.</a>&nbsp;<i>Parætonius</i>; vid. <a class =
+"crossref" href = "bookIII.html#not3_225">ad III, 225</a>.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_451" id = "line17_451"> </a>
+Continuo infesta portantem cuspide vulnus</p>
+<p><a name = "line17_452" id = "line17_452"> </a>
+<a href = "#var17_452">Inpedit</a> antevolans Herium; cui nobile
+nomen</p>
+<p><a name = "line17_453" id = "line17_453"> </a>
+Marrucina domus, clarumque Teate ferebat.</p>
+<p><a name = "line17_454" id = "line17_454"> </a>
+Atque <a href = "#var17_454">illi magnum nitenti</a>, et laudibus
+hostis</p>
+<span class = "linenum">455</span>
+<p><a name = "line17_455" id = "line17_455"> </a>
+Adrecto, capuli ad finem manus ilia <a href =
+"#var17_455">fodit,</a></p>
+<p><a name = "line17_456" id = "line17_456"> </a>
+Quærebatque miser morienti lumine fratrem,</p>
+<p><a name = "line17_457" id = "line17_457"> </a>
+Quum juvenis subit, et, leto stimulatus acerbo,</p>
+<p><a name = "line17_458" id = "line17_458"> </a>
+<a href = "#var17_458">Pleminius</a> sævum mucronem ante ora
+coruscat,</p>
+<p><a name = "line17_459" id = "line17_459"> </a>
+Ac fratrem magno minitans clamore reposcit.</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum notes">380</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_452" id = "not17_452" href = "#line17_452">452.</a>
+<i>Inpedit Herium</i>, conatum Herii, vulnus infligere parantis.
+&mdash;<a name = "not17_453" id = "not17_453" href =
+"#line17_453">453.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_519">ad VIII, 519&nbsp;seq.</a>
+&mdash;<i>num</i> facinus <i>nitenti</i>, Hannibalis cædem molienti vel
+paranti, et hinc omnes conligenti vires.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_455" id = "not17_455" href = "#line17_455">455.</a>
+<i>Adrecto</i>, incitato, <i>laudibus hostis</i>, spe gloriæ, ex cæde
+tanti hostis redundaturæ; cf. Var. Lect.
+&mdash;<a name = "not17_456" id = "not17_456" href =
+"#line17_456">456&nbsp;sq.</a>
+Vix in toto carmine una pugna narratur, cui non fratres, gemini,
+tergemini etiam, intersint: nempe ita ornatus epici augentur, et h.l.
+sine fratrum mentione sarcasmorum occasio non fuisset; Ern.
+&mdash;<i>Quærebat</i>, circumspiciebat <i>Pleminium fratrem</i>,
+cupiens et exspectans ejus vindictam.
+&mdash;<a name = "not17_458" id = "not17_458" href =
+"#line17_458">458.</a>&nbsp;<i>ante ora</i> Hannibalis.
+&mdash;<i>coruscat</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_434">ad I,&nbsp;434</a>.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">460</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_460" id = "line17_460"> </a>
+Huic proles Barcæ: «Germanum reddere <a href = "#var17_460">vero</a></p>
+<span class = "pagenum">381</span>
+<p><a name = "line17_461" id = "line17_461"> </a>
+Si placet, haud renuo: maneant modo fœdera <a href =
+"#var17_461">nostra</a>,</p>
+<p><a name = "line17_462" id = "line17_462"> </a>
+<a href = "#var17_461">Hasdrubalem revocare umbris</a>: egone aspera
+ponam</p>
+<p><a name = "line17_463" id = "line17_463"> </a>
+Unquam in Romanos odia? aut mansuescere <a href =
+"#var17_463">corda</a></p>
+<p><a name = "line17_464" id = "line17_464"> </a>
+Nostra sinam? parcamque viro, quem terra crearit</p>
+<span class = "linenum">465</span>
+<p><a name = "line17_465" id = "line17_465"> </a>
+Itala? <a href = "#var17_465">tum manes inimicos æde repellat</a></p>
+<p><a name = "line17_466" id = "line17_466"> </a>
+Æterna, socioque abigat me frater Averno.»</p>
+<p><a name = "line17_467" id = "line17_467"> </a>
+Sic ait, et clipei propulsum pondere toto,</p>
+<p><a name = "line17_468" id = "line17_468"> </a>
+Lubrica qua tellus lapsantis sanguine fratris</p>
+<p><a name = "line17_469" id = "line17_469"> </a>
+Fallebat nisus, prosternit, et occupat ense.</p>
+<span class = "linenum">470</span>
+<p><a name = "line17_470" id = "line17_470"> </a>
+Extendit labens palmas, Heriumque jacentem</p>
+<p><a name = "line17_471" id = "line17_471"> </a>
+Amplexus, juncta lenivit morte <a href = "#var17_471">dolorem</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_460" id = "not17_460" href = "#line17_460">460 sq.</a>
+<i>proles Barcæ</i>, Hannibal; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_72">ad I,&nbsp;72</a>. Quod si tu Hasdrubalem
+<span class = "pagenum notes">381</span>
+in Italia cæsum mihi revocaveris, ego tibi reducam Herium: hoc sit fœdus
+de restituendis fratribus; Cell.
+&mdash;<a name = "not17_465" id = "not17_465" href =
+"#line17_465">465.</a>&nbsp;Var. Lect.
+&mdash;<a name = "not17_466" id = "not17_466" href =
+"#line17_466">466.</a>&nbsp;<i>socio Averno</i>, ab inferis vel campis
+Elysiis, ubi sociati seu juncti, h.e. una olim erimus, <i>me abigat</i>,
+societatem meam ac consuetudinem in locis inferis fugiat.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_469" id = "not17_469" href = "#line17_469">469.</a>
+<i>Fallebat nisus</i>, inpediebat et minuebat vim standi pugnandique;
+conf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_554">I,&nbsp;554</a>.
+&mdash;<i>occupat ense</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#not5_237">ad V,&nbsp;237</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_471" id = "not17_471" href = "#line17_471">471.</a>
+Drak. comparavit sup. <a class = "crossref" href =
+"bookIX.html#line9_408">IX, 408 sq.</a> Virg. Æn. IX, 445; Stat. Theb.
+II, 642 seq. Ovid. Met. V,&nbsp;71 sq. Eurip. Suppl. 106&nbsp;sq.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_472" id = "line17_472"> </a>
+Tum Libys invadit mixtæ certamina turbæ,</p>
+<span class = "pagenum">382</span>
+<p><a name = "line17_473" id = "line17_473"> </a>
+Convertitque ruens per longum hostilia terga:</p>
+<p><a name = "line17_474" id = "line17_474"> </a>
+Ut quum fulminibus permixta tonitrua mundum</p>
+<span class = "linenum">475</span>
+<p><a name = "line17_475" id = "line17_475"> </a>
+Terrificant, summique labat domus alta parentis,</p>
+<p><a name = "line17_476" id = "line17_476"> </a>
+Omne hominum in terris trepidat genus; ipsaque <a href = "#var17_476">ob
+ora</a></p>
+<p><a name = "line17_477" id = "line17_477"> </a>
+Lux atrox micat, et præsens adstare viritim</p>
+<p><a name = "line17_478" id = "line17_478"> </a>
+Creditur intento perculsis Jupiter igne.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_472" id = "not17_472" href = "#line17_472">472 seq.</a>
+Hannibalem terga hostium vertisse, nullibi Livius quidem diserte
+adnotavit; sed ubique
+<span class = "pagenum notes">382</span>
+Pœni pedes referunt: unde suspectum Silium habeo, ne illam scenam ideo
+finxerit, ut sequenti comparationi, quam apto ornatu et satis magnifice
+extulit, locus esse posset; Ern. Enimvero Liviana hujus prælii
+descriptio brevior est, quam aliorum historicorum, et Appianus de reb.
+Pun. cap. 44; diserte memorat, Hannibalem primum restituisse lævum
+cornu, a Lælio et Masinissa fusum, (ut Silius sup. <a class = "crossref"
+href = "#line17_444">v.&nbsp;444</a>) deinde cum Liguribus, Gallis,
+Pœnis Afrisque in Romanos inpetum fecisse, ita ut diu anceps pugna
+fuerit; cf. et c. 45.
+&mdash;<a name = "not17_474" id = "not17_474" href =
+"#line17_474">474.</a>&nbsp;<i>mundum</i>, vid. <a class = "crossref"
+href = "bookIII.html#not3_611">ad III, 611</a>.
+&mdash;<a name = "not17_475" id = "not17_475" href =
+"#line17_475">475.</a>&nbsp;<i>labat</i>, vid. <a class = "crossref"
+href = "bookII.html#not2_392">ad II, 392</a>.
+&mdash;<i>summi parentis</i>, Jovis, <i>domus alta</i>, Ὀλύμπιον δῶμα,
+Διὸς χαλκοβατὲς δῶ. Iliad. α, 426.
+&mdash;<a name = "not17_477" id = "not17_477" href =
+"#line17_477">477.</a>&nbsp;<i>viritim</i>, singulis hominibus, non, ut
+Lefeb. exponit Gall. <i>en personne</i>.
+&mdash;<a name = "not17_478" id = "not17_478" href =
+"#line17_478">478.</a>&nbsp;<i>intento igne</i>, ut <a class =
+"crossref" href = "bookII.html#line2_114">II, 114</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookXI.html#line11_88">XI, 88</a>.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_479" id = "line17_479"> </a>
+Parte alia, ceu sola forent discrimina campo,</p>
+<span class = "linenum">480</span>
+<p><a name = "line17_480" id = "line17_480"> </a>
+Qua miscebat agens truculentus Scipio Martem,</p>
+<p><a name = "line17_481" id = "line17_481"> </a>
+Aspera pugna novas varia sub imagine leti</p>
+<p><a name = "line17_482" id = "line17_482"> </a>
+Dat formas. Hic ense jacet prostratus adacto;</p>
+<p><a name = "line17_483" id = "line17_483"> </a>
+<a href = "#var17_483">Hic saxo</a> perfracta gemit lacrimabilis
+ossa;</p>
+<p><a name = "line17_484" id = "line17_484"> </a>
+<a href = "#var17_484">Ast hos</a> (turpe) pavor fusos projecit in
+ora;</p>
+<span class = "pagenum">383</span>
+<span class = "linenum">485</span>
+<p><a name = "line17_485" id = "line17_485"> </a>
+Horum adversa dedit Gradivo pectora virtus.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_479" id = "not17_479" href = "#line17_479">479...
+502.</a>
+Silius variavit exornavitque verba Livii XXX, v.&nbsp;34, extr. Conf.
+Polyb. XV, 12 sq. Ea parte campi, qua Scipio pugnabat, <i>pugna novas
+dat leti formas</i>, novum spectaculum, et ab illo, quod equitatus in
+cornibus dederat, diversum, scilicet <i>stragem</i> (<a class =
+"crossref" href = "#line17_486">v.&nbsp;486</a>) mercenariorum militum;
+Lenz.
+&mdash;<a href = "#line17_479">479...&nbsp;482.</a>
+«Novum de integro prælium ortum est, etc.» Liv. l.c. Verba <i>ceu sola
+forent discrimina campo</i>, etc. Scipionis virtutem et inpetum
+exaggerant, qui nunc demum pericula et extremam perniciem hostibus
+adferebat; Ern.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_480" id = "not17_480" href =
+"#line17_480" title = "numerus deest">480.</a>&nbsp;<i>miscebat
+Martem</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_69">ad
+I,&nbsp;69</a>; <i>miscebat agens Martem</i>, ut <i>miscet agens
+turbam</i> ap. Virg. Æn. I,&nbsp;191, ubi vid. Heyne.
+&mdash;<a name = "not17_481" id = "not17_481" href =
+"#line17_481">481</a>&nbsp;<a name = "not17_482" id = "not17_482" href =
+"#line17_481">seq.</a>
+<i>novas leti formas</i>, ut <i>mille leti facies</i>, <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#line4_591">IV, 591</a> (ubi vid. not.),
+et <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_437">IV, 437</a>.
+&mdash;<a name = "not17_483" id = "not17_483" href =
+"#line17_483">483.</a>&nbsp;<i>saxo</i>, more heroum jacto (vid.
+<a class = "crossref" href = "bookIX.html#not9_395">ad IX, 395</a>), vel e
+funda emisso a Balearibus, quorum copias Hannibal habebat; Ern.
+&mdash;<a name = "not17_484" id = "not17_484" href =
+"#line17_484">484&nbsp;seq.</a>
+Feracissima sententiarum
+<span class = "pagenum notes">383</span>
+brevitate designantur, qui turpi formidine fugientes cæduntur, quique
+vulnera in pectore adcipiunt; Ern. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#not5_594">ad V,&nbsp;594</a>. Turpissimum erat facie prona
+cadere; Lefeb.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_486" id = "line17_486"> </a>
+Ipse super strages ductor Rhœteius instat;</p>
+<p><a name = "line17_487" id = "line17_487"> </a>
+Qualis apud gelidum currus quatit altior Hebrum,</p>
+<p><a name = "line17_488" id = "line17_488"> </a>
+Et Geticas solvit ferventi sanguine Mavors</p>
+<p><a name = "line17_489" id = "line17_489"> </a>
+Lætus cæde nives, glaciemque Aquilonibus <a href =
+"#var17_489">actam</a></p>
+<span class = "linenum">490</span>
+<p><a name = "line17_490" id = "line17_490"> </a>
+Perrumpit stridens sub pondere belliger axis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_486" id = "not17_486" href = "#line17_486">486.</a>
+<i>ductor Rhœteius</i>, Romanus, Scipio, vid. <a class = "crossref" href
+= "bookI.html#not1_115">ad I,&nbsp;115</a>.
+&mdash;<a name = "not17_487" id = "not17_487" href =
+"#line17_487">487</a>&nbsp;<a name = "not17_488" id = "not17_488" href =
+"#line17_488">seq.</a>
+Conf. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_433">I,&nbsp;433 seq.</a> et <a class = "crossref"
+href = "bookIV.html#line4_430">IV, 430 sq.</a> ibique nott.
+&mdash;<i>Hebrum</i> et <i>Geticas nives</i> refer ad Thraciam, propriam
+Martis sedem; conf. <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#not11_475">ad XI, 475&nbsp;seq.</a>
+&mdash;<a name = "not17_489" id = "not17_489" href =
+"#line17_489">489.</a>&nbsp;<i>Lætus cæde</i>, ut ap. Horat. Od. IV,
+<span class = "smallcaps">xiv</span>, 51, et ej. Sat. II, <span class =
+"smallcaps">iii</span>, 223.
+&mdash;<i>actam</i>, coactam, constrictam, concretam.
+&mdash;<a name = "not17_490" id = "not17_490" href =
+"#line17_490">490.</a>&nbsp;<i>sub pondere stridens axis</i>, currus;
+confer <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_300">IX, 300</a>,
+et <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_442">ad IV,
+442&nbsp;seq.</a></p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_491" id = "line17_491"> </a>
+Jamque ardore truci lustrans fortissima quæque</p>
+<p><a name = "line17_492" id = "line17_492"> </a>
+Nomina obit ferro: claris spectata per orbem</p>
+<p><a name = "line17_493" id = "line17_493"> </a>
+Stragibus obcumbit late inter tela juventus.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_491" id = "not17_491" href = "#line17_491">491...
+502.</a>
+«Novum de integro prælium ortum est: quippe ad veros hostes perventum
+erat, et armorum genere, et usu militiæ, et fama rerum gestarum (quas
+poeta singulatim recenset), et magnitudine, vel spei, vel periculi
+pares: sed et numero Romanus superior erat et animo;» Liv. XXX, 34,
+extr.
+&mdash;<i>lustrans</i>, Scipio.
+&mdash;<a name = "not17_492" id = "not17_492" href =
+"#line17_492">492.</a>&nbsp;<i>Nomina</i>, vid. <a class = "crossref"
+href = "bookIV.html#not4_729">ad IV, 729</a>.
+&mdash;<i>obit</i>, adgreditur, invadit, ut <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_342">IV, 342</a>. Cf. Polyb. XV, 14.
+&mdash;<a name = "not17_493" id = "not17_493" href =
+"#line17_493">493.</a>&nbsp;<i>juventus</i> non apte dicuntur Pœni, qui
+in Italia jam tot annos stipendia meruerant; Lenz.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_494" id = "line17_494"> </a>
+Qui muros rapuere tuos, miserasque nefandi</p>
+<span class = "linenum">495</span>
+<p><a name = "line17_495" id = "line17_495"> </a>
+Principium belli fecere, Sagunte, ruinas;</p>
+<p><a name = "line17_496" id = "line17_496"> </a>
+<a href = "#var17_496">Qui sacros</a>, Trasymene, lacus, Phaethontia
+quique</p>
+<p><a name = "line17_497" id = "line17_497"> </a>
+<a href = "#var17_497">Polluerant</a> tabo stagna; ac fiducia tanta</p>
+<p><a name = "line17_498" id = "line17_498"> </a>
+Quos tulit, ut Superum regi soliumque domosque</p>
+<span class = "pagenum">384</span>
+<p><a name = "line17_499" id = "line17_499"> </a>
+Irent direptum, <a href = "#var17_499">mactantur</a> comminus uno</p>
+<span class = "linenum">500</span>
+<p><a name = "line17_500" id = "line17_500"> </a>
+Exitio; redduntque animas, temerata ferebant</p>
+<p><a name = "line17_501" id = "line17_501"> </a>
+Qui secreta Deum, et primo <a href = "#var17_501">reserasse</a>
+negatas</p>
+<p><a name = "line17_502" id = "line17_502"> </a>
+Gressibus humanis Alpes: formidinis hujus</p>
+<p><a name = "line17_503" id = "line17_503"> </a>
+Plena acies propere retro exanimata ruebat.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_495" id = "not17_495" href = "#line17_495">495.</a>
+<i>Principium belli</i>, vid. sup. <a class = "crossref" href =
+"#not17_329">ad v.&nbsp;329</a>.
+&mdash;<a name = "not17_496" id = "not17_496" href =
+"#line17_496">496&nbsp;seq.</a>
+<i>sacros lacus</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookXII.html#not12_215">ad XII, 215</a>. Nympha Trasymeni lacus Agylla
+sup. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_17">V,&nbsp;17</a>.
+&mdash;<i>Phaethontia stagna</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#not7_149">ad VII, 149</a>.
+&mdash;<a name = "not17_498" id = "not17_498" href =
+"#line17_498">498&nbsp;sq.</a> <i>tulit</i>, extulit... <i>domus</i>,
+templum Jovis Capitolini, <i>solium</i>, in quo Jovis statua erat
+collocata; vers. 500, <i>qui ferebant</i>,
+<span class = "pagenum notes">384</span>
+differebant, spargebant in vulgus famam de Alpibus summis, parte cæli et
+sedibus Cælicolarum (<i>secreta</i>, sacra, arcana deorum), quas
+gressibus suis profanarint: <i>Formidinis hujus plena acies</i>, hæc
+facinora ab ipsis commissa, Saguntum dirutum, inquinati fluvii, tentata
+Jovis Capitol. sedes, Alpes profanatæ, formidinem quamdam et vindictæ
+divinæ metum ipsis insinuabant: Lenz.
+&mdash;<i>solium domusque</i> Jovis, Capitolium, δεινῶς pro ipsa Roma,
+ut et passim <i>Tarpeia saxa</i>, <i>arces</i>, <i>rupes</i>,
+<i>scopuli</i>, vid. Ind.
+&mdash;<a name = "not17_500" id = "not17_500" href =
+"#line17_500">500... 502.</a>
+Conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_496">ad III,
+496... 499</a>.
+&mdash;<i>temerata</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_11">ad I,&nbsp;11</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_472">II, 472</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_499">III, 499</a>.
+&mdash;<a name = "not17_501" id = "not17_501" href =
+"#line17_501">501.</a>&nbsp;Similia passim obvia.
+&mdash;<i>reserasse</i> viam per Alpes, ut <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_196">IV, 196</a>.
+&mdash;<a name = "not17_502" id = "not17_502" href =
+"#line17_502">502.</a>&nbsp;Recte Ernesti: «<i>formidinis hujus</i>,
+cujus? num Scipionis, e <a class = "crossref" href =
+"#line17_491">v.&nbsp;491</a>? an <i>hujus</i>, quam cædum adspectus
+præbebat, e <a class = "crossref" href = "#line17_493">v.&nbsp;493</a>?
+Alterutrum profecto cogitavit poeta; at languidius (certe obscurius)
+cogitata expressit.»</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_504" id = "line17_504"> </a>
+Haud secus, ac tectis urbis Vulcania pestis</p>
+<span class = "linenum">505</span>
+<p><a name = "line17_505" id = "line17_505"> </a>
+Quum sese <a href = "#var17_505">infundit</a>, rapidusque incendia
+flatus</p>
+<p><a name = "line17_506" id = "line17_506"> </a>
+Ventilat, et volucres spargit per <a href = "#var17_506">culmina</a>
+flammas:</p>
+<p><a name = "line17_507" id = "line17_507"> </a>
+Adtonitum <a href = "#var17_507">erumpit</a> subita formidine
+vulgus,</p>
+<p><a name = "line17_508" id = "line17_508"> </a>
+Lateque ut capta passim trepidatur in urbe.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_504" id = "not17_504" href = "#line17_504">504 sq.</a>
+Formido illa illustratur hac comparatione, de qua vid. sup. <a class =
+"crossref" href = "#not17_91">ad v.&nbsp;91&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a name = "not17_506" id = "not17_506" href =
+"#line17_506">506.</a>&nbsp;<i>Ventilat</i>, vid. Gothofr. ad l. 5, Cod.
+Theodos. de malef. et Mathem. Drak.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_509" id = "line17_509"> </a>
+Verum ubi cunctari tædet <a href = "#var17_509">dispersa</a> virorum</p>
+<span class = "linenum">510</span>
+<p><a name = "line17_510" id = "line17_510"> </a>
+Prælia sectantem, et leviori Marte teneri,</p>
+<span class = "pagenum">385</span>
+<p><a name = "line17_511" id = "line17_511"> </a>
+Omnes in caussam belli auctoremque malorum</p>
+<p><a name = "line17_512" id = "line17_512"> </a>
+Vertere jam vires tandem placet. Hannibal unus</p>
+<p><a name = "line17_513" id = "line17_513"> </a>
+Dum restet, non, si muris Carthaginis ignis</p>
+<p><a name = "line17_514" id = "line17_514"> </a>
+Subdatur, cæsique cadant <a href = "#var17_514">exercitus omnis</a>,</p>
+<span class = "linenum">515</span>
+<p><a name = "line17_515" id = "line17_515"> </a>
+<a href = "#var17_515">Profectum Latio</a>: contra, si concidat
+unus,</p>
+<p><a name = "line17_516" id = "line17_516"> </a>
+Nequidquam fore Agenoreis cuncta arma virosque.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_509" id = "not17_509" href = "#line17_509">509...
+521.</a>
+Scipio ipsum Hannibalem quærit, et ad certamen singulare provocat.
+Livius etiam hujus certaminis nullam mentionem facit: Appianus autem
+rer. Pun. c. 45 tradit, duces illos re vera invicem concurrisse, quo
+citius decerneretur. Scipionem <i>tædet, dispersa prælia sectari</i>,
+inmorari cædibus
+<span class = "pagenum notes">385</span>
+militum fugientium, in quo est magna at inutilis opera; Ern. Sed
+<i>dispersa prælia sectari</i> dicitur, nisi me omnia fallunt, qui
+variis locis pugnat, et modo in hos, modo in illos inpetum facit,
+præcipue dux, qui passim inclinatam aciem restituit, vel hostes
+repellit. Sic <i>spargere ferrum</i> ac <i>bella</i> sup. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_267">I,&nbsp;267</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookIX.html#line9_277">IX, 277</a>, ubi vid. not.
+Scipio nolebat amplius diversis locis, cum <i>leviori Marte</i>, h.e.
+gregariis militibus virisque minus fortibus, sed cum ipso Hannibale
+pugnare. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_265">IV,
+265&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a name = "not17_515" id = "not17_515" href =
+"#line17_515">515.</a>&nbsp;<i>non profectum esse Latio</i>, non
+profuisse quidquam Romanis.
+&mdash;<a name = "not17_516" id = "not17_516" href =
+"#line17_516">516.</a>&nbsp;<i>Agenoreis</i>, Pœnis. Vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_517" id = "line17_517"> </a>
+Illum igitur lustrans circumfert lumina campo,</p>
+<p><a name = "line17_518" id = "line17_518"> </a>
+Rimaturque ducem: juvat in certamina summa</p>
+<p><a name = "line17_519" id = "line17_519"> </a>
+Ferre gradum, cuperetque viro concurrere, tota</p>
+<span class = "linenum">520</span>
+<p><a name = "line17_520" id = "line17_520"> </a>
+Spectante Ausonia; celsus clamore feroci</p>
+<p><a name = "line17_521" id = "line17_521"> </a>
+Provocat increpitans hostem, et nova prælia poscit.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_517" id = "not17_517" href = "#line17_517">517.</a>
+<i>lustrans</i>, lustrando quærens, ut <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#line10_43">X,&nbsp;43</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookXV.html#line15_787">XV, 787</a>; Drak. Cf. similis locus apud Nost.
+<span class = "smallcaps">Fénélon</span>, <i>Aventures de Télémaque</i>,
+lib. IX; <i>Combat d’Adraste et de Télémaque</i>. <span class =
+"smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<a name = "not17_518" id = "not17_518" href =
+"#line17_518">518.</a>&nbsp;<i>in certamina summa</i>, in ea loca, ubi
+certamen quum maxime fervet; Lenz. Immo, in certamen summum, supremum et
+gravissimum, sc. cum ipso Hannibale.
+&mdash;<a name = "not17_520" id = "not17_520" href =
+"#line17_520">520.</a>&nbsp;<i>celsus</i>, ut <a class = "crossref" href
+= "bookIX.html#line9_234">IX, 234</a>, et <i>ingens adparuit</i> apud
+Virg. Æn. X,&nbsp;579, ubi vid. Heyne ad v.&nbsp;572. Scipio «celsus
+corpore, vultuque ita læto, ut vicisse jam crederes:» Liv. XXX, 32
+extr.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_522" id = "line17_522"> </a>
+Quas postquam audivit voces conterrita Juno,</p>
+<span class = "pagenum">386</span>
+<p><a name = "line17_523" id = "line17_523"> </a>
+Ne Libyci ducis inpavidas ferrentur ad aures,</p>
+<p><a name = "line17_524" id = "line17_524"> </a>
+Effigiem informat Latiam, propereque coruscis</p>
+<span class = "linenum">525</span>
+<p><a name = "line17_525" id = "line17_525"> </a>
+Adtollit cristis: addit clipeumque jubasque</p>
+<p><a name = "line17_526" id = "line17_526"> </a>
+Romulei ducis, atque humeris inponit honorem</p>
+<p><a name = "line17_527" id = "line17_527"> </a>
+Fulgentis saguli: dat <a href = "#var17_527">gressum</a> habitusque
+cientis</p>
+<p><a name = "line17_528" id = "line17_528"> </a>
+Prælia, et audaces <a href = "#var17_528">adicit</a> sine corpore
+motus.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_522" id = "not17_522" href = "#line17_522">522.</a>
+Hannibal certamini singulari et vitæ periculo a Junone, cui hanc veniam
+Jupiter sup. <a class = "crossref" href = "#line17_382">v.&nbsp;382
+sq.</a> dederat, subducitur, et quidem simulacro Scipionis conflato, ut
+eadem hujus deæ fraude Turnus ap. Virg. Æn. X,&nbsp;633 sqq. quem locum
+Silius etiam sup. <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#line10_83">X,&nbsp;83 sq.</a> sed hic ad verbum fere
+expressit. Cf. Heyne ad Virg. l.l. Loca Hom. Iliad. φ, 599 sq.; χ, 7
+sq.; et Virg. Æn. XII, 498 sq., a Drak. laudata, conferenda potius sunt
+sup. <a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_83">X,&nbsp;83
+sq.</a> Ceterum, si Appiano rer. Pun. cap. 45 et 46, fides habenda,
+Hannibal
+<span class = "pagenum notes">386</span>
+et cum Scipione, et cum Masinissa in certamen singulare descendit.
+&mdash;<a name = "not17_523" id = "not17_523" href =
+"#line17_523">523.</a>&nbsp;Nam si Hannibal verba Scipionis ad singulare
+certamen ipsum provocantis audivisset, non detrectasset illud vir
+fortis. Cf. Heyne l.c.
+&mdash;<a name = "not17_524" id = "not17_524" href =
+"#line17_524">524&nbsp;sq.</a>
+<i>Effigiem cristis Adtollit</i>, altiorem facit inposita ei galea cum
+cristis. Vid. sup. <a class = "crossref" href = "#not17_392">ad
+v.&nbsp;392</a>. Verba fere Virg. Æn. X,&nbsp;638&nbsp;seq.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_525" id = "not17_525" href =
+"#line17_525" title = "numerus deest">525.</a>&nbsp;<i>jubas</i>,
+galeam, propr. cristas, ut <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_166">V,&nbsp;166</a>.
+&mdash;<a name = "not17_528" id = "not17_528" href =
+"#line17_528">528.</a>&nbsp;<i>motus sine corpore</i>, vanos,
+adumbratos, non veros; <i>effigies</i>, etc. imago equi celeris et
+fugacis; Lenz.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_529" id = "line17_529"> </a>
+Tum par effigies fallacis imagine vana</p>
+<span class = "linenum">530</span>
+<p><a name = "line17_530" id = "line17_530"> </a>
+Cornipedis moderanda cito per devia passu</p>
+<p><a name = "line17_531" id = "line17_531"> </a>
+Belligeræ datur ad speciem certaminis umbræ.</p>
+<p><a name = "line17_532" id = "line17_532"> </a>
+Sic Pœni ducis ante oculos exsultat, et ultro</p>
+<p><a name = "line17_533" id = "line17_533"> </a>
+Scipio Junoni <a href = "#var17_533">similatus</a> tela coruscat.</p>
+<p><a name = "line17_534" id = "line17_534"> </a>
+<a href = "#var17_534">At</a>, viso lætus rectore ante ora Latino,</p>
+<span class = "linenum">535</span>
+<p><a name = "line17_535" id = "line17_535"> </a>
+Et tandem propius <a href = "#var17_535">sperans ingentia</a>, Pœnus</p>
+<p><a name = "line17_536" id = "line17_536"> </a>
+Quadrupedi citus inponit velocia membra,</p>
+<p><a name = "line17_537" id = "line17_537"> </a>
+Et jacit adversam properati turbinis hastam.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_533" id = "not17_533" href = "#line17_533">533.</a>
+<i>Scipio Junoni</i>, a Junone <i>similatus</i>, effictos, efformatus,
+ejus effigies. Cf. V.L.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_535" id = "not17_535" href = "#line17_535">535.</a>
+<i>propius sperans ingentia</i>, variata, et incommode quidem, sententia
+proxime antecedens, <i>viso lætus rectore Latino ante ora</i>: Hannibal
+lætabatur, se Scipioni ita propinquum esse, ut eum cominus conficere
+posset, atque ita <i>ingentia sperabat</i>, h.e. magnæ, inclitæ cædis
+spem concipiebat; Ern. Cf. V.L.
+&mdash;<a name = "not17_537" id = "not17_537" href =
+"#line17_537">537.</a>&nbsp;<i>turbinis</i> pro vulg. cum turbine, h.e.
+inpetu.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_538" id = "line17_538"> </a>
+Dat terga, et, campo fugiens, volat ales imago,</p>
+<p><a name = "line17_539" id = "line17_539"> </a>
+Tramittitque acies: tum vero, ut victor, et alti</p>
+<span class = "linenum">540</span>
+<p><a name = "line17_540" id = "line17_540"> </a>
+Jam compos voti, ferrata calce cruentat</p>
+<span class = "pagenum">387</span>
+<p><a name = "line17_541" id = "line17_541"> </a>
+Cornipedem, et largas Pœnus quatit asper habenas.</p>
+<p><a name = "line17_542" id = "line17_542"> </a>
+«Quo fugis, oblitus nostris te cedere regnis?</p>
+<p><a name = "line17_543" id = "line17_543"> </a>
+Nulla tibi Libyca latebra est, o Scipio, terra.»</p>
+<p><a name = "line17_544" id = "line17_544"> </a>
+Hæc ait, et stricto sequitur mucrone volantem,</p>
+<span class = "linenum">545</span>
+<p><a name = "line17_545" id = "line17_545"> </a>
+Donec longinquo frustratum duxit in arva</p>
+<p><a name = "line17_546" id = "line17_546"> </a>
+<a href = "#var17_546">Diversa</a> spatio procul a certamine pugnæ.</p>
+<p><a name = "line17_547" id = "line17_547"> </a>
+Tum fallax subito simulacrum in nubila cessit.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_538" id = "not17_538" href = "#line17_538">538.</a>
+Cf. Virg. Æn. X,&nbsp;646. Silius luxuriat.
+&mdash;<a name = "not17_539" id = "not17_539" href =
+"#line17_539">539&nbsp;sq.</a>
+<i>alti voti</i>, magni. Cf. <a class = "crossref" href =
+"#line17_535">v.&nbsp;535</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_540" id = "not17_540" href =
+"#line17_540" title = "numerus deest">540.</a>&nbsp;<i>ferrata
+calce</i>, ut <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_696">VII,
+696</a>, ubi vid. V.L.</p>
+
+<span class = "pagenum notes">387</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_542" id = "not17_542" href = "#line17_542">542.</a>
+<i>Quo fugis, oblitus</i>, inmemor, <i>te cedere</i>, fugere ex
+<i>nostris regnis</i>, Libya, quod regnum jam tuum esse putabas; Lenz.
+coll. Virg. Æn. X,&nbsp;649.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_545" id = "not17_545" href = "#line17_545">545.</a>
+<i>frustratum</i>, deceptum Hannibalem, <i>duxit</i> volans et falsus,
+similatus Scipio, h.e. simulacrum ejus. Verba <i>longinquo spatio,
+diversa, procul</i>, languent.
+&mdash;<a name = "not17_546" id = "not17_546" href =
+"#line17_546">546.</a>&nbsp;<i>Diversa arva</i>, remota a campo, ubi
+pugnabatur, ut <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_458">V,&nbsp;458</a>.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_548" id = "line17_548"> </a>
+Fulmineus ductor, «Quisnam se <a href = "#var17_548">lumine cæco</a></p>
+<p><a name = "line17_549" id = "line17_549"> </a>
+Composuit nobis, inquit, Deus? aut latet idem</p>
+<span class = "linenum">550</span>
+<p><a name = "line17_550" id = "line17_550"> </a>
+Cur monstro? tantumne obstat mea gloria Divis?</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_548" id = "not17_548" href = "#line17_548">548</a>
+<a name = "not17_549" id = "not17_549" href = "#line17_548">seq.</a>
+<i>Fulmineus</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_421">ad I,&nbsp;421</a>.
+&mdash;<i>Composuit se nobis</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_39">ad I,&nbsp;39</a>.
+&mdash;<i>lumine cæco</i>, imagine ignota, obscura, quæ me inlusit et
+fefellit, ut mox <i>monstrum</i> veluti larva, falsum Scipionis
+simulacrum; Ernesti, coll. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_496">I,&nbsp;496</a>; et Virg. Æn. VII, 376, ubi Heyne
+<i>monstra</i> exponit terrores et phantasmata furentis animo objecta.
+Meo qualicumque judicio res et sententia h.l. omnino ita expedienda est:
+Hannibal ex eo, quod simulacrum illud <i>subito in nubila cesserat</i>,
+conligebat, se cum Deo aliquo pugnasse, hujusque itaque <i>lumen</i>
+(nam Dii in clara luce mortalibus adparere solent, de quo v. Heyne ad
+Virg. Æn. I,&nbsp;402 seq. in Exc. XIII) <i>cæcum</i> fuisse, h.e.
+obscurum, occultatum, non visum (vid. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#not5_3">ad V,&nbsp;3</a>), vel <i>latuisse</i> hunc deum in
+<i>monstro</i>, in forma insolita. Vid. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_650">ad II, 650</a>.
+&mdash;<a name = "not17_550" id = "not17_550" href =
+"#line17_550">550.</a>&nbsp;<i>tantumne obstat mea gloria Divis</i>, num
+tantopere meam gloriam invident mihi Dii, ut tali fraude eam mihi
+eripiant, et ratione tam inhonesta ipsisque indigna?</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_551" id = "line17_551"> </a>
+Sed non avelles unquam, quicumque secundus</p>
+<p><a name = "line17_552" id = "line17_552"> </a>
+Cælicolum stas Ausoniæ, non artibus hostem</p>
+<p><a name = "line17_553" id = "line17_553"> </a>
+Eripies verum nobis.» Frena inde <a href = "#var17_554">citati</a></p>
+<span class = "pagenum">388</span>
+<p><a name = "line17_554" id = "line17_554"> </a>
+Convertit furibundus <a href = "#var17_554">equi</a>, campumque
+petebat,</p>
+<span class = "linenum">555</span>
+<p><a name = "line17_555" id = "line17_555"> </a>
+Quum <a href = "#var17_555">subitæ occulto</a> pestis conlapsa
+tremore</p>
+<p><a name = "line17_556" id = "line17_556"> </a>
+Cornipedis moles ruit, atque efflavit anhelo</p>
+<p><a name = "line17_557" id = "line17_557"> </a>
+Pectore, Junonis curis, in nubila vitam.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a class = "missing" name = "not17_551" id = "not17_551" href =
+"#line17_551" title = "numerus deest">551.</a> <i>secundus</i>,
+propitius, <i>stas</i>, es (vel <i>adstas</i>, h.e. adjuvas)
+<i>Ausoniæ</i>, Italiæ, Romanis.
+&mdash;<a name = "not17_552" id = "not17_552" href =
+"#line17_552">552.</a>&nbsp;<i>verum hostem</i>, ipsum Scipionem, non
+imaginem ejus.
+&mdash;<a name = "not17_553" id = "not17_553" href =
+"#line17_553">553&nbsp;sqq.</a>
+Recte Ernesti, quod etiam mihi in mentem venit et aliis haud dubie
+levioribus: «Quemadmodum
+<span class = "pagenum notes">388</span>
+in omni Hannibalis oratione poeta bene et cum judicio hominis
+adrogantiam et ἀσεβειαν quamdam expressit, ita quoque nunc aptus inluso
+Hannibali furor videtur, quo converso equo campum petit, ubi verum
+Scipionem obfendat. Fallor, aut id consilium magis heroicum est, quam
+Turni ap. Virg. Æn. X,&nbsp;680 sq.»
+&mdash;<a name = "not17_555" id = "not17_555" href =
+"#line17_555">555.</a>&nbsp;<i>pestis</i>, febris.
+&mdash;<a name = "not17_556" id = "not17_556" href =
+"#line17_556">556.</a>&nbsp;<i>Cornipedis moles</i>, equus robustus,
+Cell. Immo ingens. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookXII.html#line12_108">XII, 108</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookXV.html#line15_337">XV, 337</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_46">ad III, 46</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_558" id = "line17_558"> </a>
+Tum vero inpatiens, «Vestra est hæc altera, vestra</p>
+<p><a name = "line17_559" id = "line17_559"> </a>
+Fraus, inquit, Superi: non fallitis: æquore mersum</p>
+<span class = "linenum">560</span>
+<p><a name = "line17_560" id = "line17_560"> </a>
+Texissent scopuli, pelagusque hausisset et undæ.</p>
+<p><a name = "line17_561" id = "line17_561"> </a>
+Anne huic servabar leto? Mea signa secuti,</p>
+<p><a name = "line17_562" id = "line17_562"> </a>
+Quîs pugnæ auspicium dedimus, cæduntur; et absens</p>
+<p><a name = "line17_563" id = "line17_563"> </a>
+Adcipio gemitus vocesque et verba vocantum</p>
+<p><a name = "line17_564" id = "line17_564"> </a>
+Hannibalem; quis nostra satis delicta piabit</p>
+<span class = "linenum">565</span>
+<p><a name = "line17_565" id = "line17_565"> </a>
+Tartareus torrens?» Simul hæc fundebat, et una</p>
+<p><a name = "line17_566" id = "line17_566"> </a>
+Spectabat dextram, ac leti fervebat amore.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_558" id = "not17_558" href = "#line17_558">558.</a>
+Dejectus de consilio revertendi Hannibal jam, apta furoris progressione,
+desperationis documenta prodit, optat, ut se <i>texissent scopuli</i>,
+etc. atque nunc demum de morte sibi inferenda cogitat; Ern. Cf. Virg.
+Æn. X,&nbsp;666&nbsp;sq.
+&mdash;<a name = "not17_559" id = "not17_559" href =
+"#line17_559">559&nbsp;sq.</a>
+Inpatienter adeo hanc calamitatem fert Hannibal, ut præ tali vita vel
+mortem in undis malit, quam pluribus sup. <a class = "crossref" href =
+"#line17_259">v.&nbsp;259 sq.</a> detestatus est; Drak. De hac morte
+vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_669">ad IV,
+669&nbsp;sq.</a></p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_561" id = "not17_561" href = "#line17_561">561 sq.</a>
+Cf. Virg. Æn. X,&nbsp;672&nbsp;sq.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_562" id = "not17_562" href =
+"#line17_562" title = "numerus deest">562.</a>&nbsp;<i>pugnæ
+auspicium</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#line13_154">XIII, 154</a>, ubi vid. not.
+&mdash;<a name = "not17_564" id = "not17_564" href =
+"#line17_564">564&nbsp;seq.</a>
+An hæc satis congrua sint Hannibalis animo, addubito: quamvis non
+ineptum sit existimare, hominem etiam inmanem et adrogantem ita
+calamitatis extremæ sensu frangi et emolliri posse, ut hæc talia in
+mentem recurrant; Ern.
+&mdash;<i>delicta</i> Hannibalis eo spectant, quod auctor fuit belli et
+calamitatis patriæ.
+&mdash;<i>delicta piabit Tartareus torrens</i>, cf. <a class =
+"crossref" href = "bookXIII.html#line13_869">XIII, 869&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_565" id = "not17_565" href =
+"#line17_565" title = "numerus deest">565.</a>&nbsp;<i>hæc fundebat</i>
+verba, ut <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_292">XII,
+292</a>.
+&mdash;<a name = "not17_566" id = "not17_566" href =
+"#line17_566">566.</a>&nbsp;<i>Spectabat dextram</i>, ut manus sibi
+inferret, necem sibi ipse conscisceret. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#line2_705">II, 705&nbsp;sq.</a></p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_567" id = "line17_567"> </a>
+Tum Juno, miserata virum, pastoris in ora</p>
+<span class = "pagenum">389</span>
+<p><a name = "line17_568" id = "line17_568"> </a>
+Vertitur, ac silvis subito procedit opacis,</p>
+<p><a name = "line17_569" id = "line17_569"> </a>
+Atque his adloquitur versantem ingloria fata:</p>
+<span class = "linenum">570</span>
+<p><a name = "line17_570" id = "line17_570"> </a>
+«Quænam te silvis adcedere caussa subegit</p>
+<p><a name = "line17_571" id = "line17_571"> </a>
+Armatum nostris? num dura ad prælia tendis,</p>
+<p><a name = "line17_572" id = "line17_572"> </a>
+Magnus ubi Ausoniæ reliquos domat Hannibal <a href =
+"#var17_572">armis</a>?</p>
+<p><a name = "line17_573" id = "line17_573"> </a>
+Si velox <a href = "#var17_573">gaudes</a> ire, et compendia grata</p>
+<p><a name = "line17_574" id = "line17_574"> </a>
+Sunt tibi, vicino in medios te tramite ducam.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_567" id = "not17_567" href = "#line17_567">567 sq.</a>
+Recte Ernesti: «Quum
+<span class = "pagenum notes">389</span>
+poeta Hannibalis animum ita adfectum finxisset, ut reverti in aciem
+cuperet, vel spe reditus frustratus vitæ finem circumspiceret, non satis
+erat, ut exemplo Virg. Æn. X,&nbsp;685 seq. Junonem induceret moriendi
+consilium inpedientem. Nam tum in Hannibale cupiditas revertendi iterum
+valuisset. Itaque novam Junonis fraudem nectit, qua Hannibalem spe
+revertendi fallens eo abduceret, unde reverti non posset.»
+&mdash;<a name = "not17_569" id = "not17_569" href =
+"#line17_569">569.</a>&nbsp;<i>versantem ingloria fata</i>, agitantem
+consilia turpia mortis sibi inferendæ. Nam indigna est heroe omnis mors,
+qua non in pugna et manu viri fortis adjicitur, præcipue, quam sibi ipse
+infert, quoniam hujus causa plerumque est timor ac desperatio. Cf.
+<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_705">ad II, 705 sq.</a>, et
+<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_123">III, 123</a>.
+&mdash;<a name = "not17_572" id = "not17_572" href =
+"#line17_572">572.</a>&nbsp;<i>Magnus Ausoniæ Hannibal</i> Scipio
+præclare dicitur. Nemo non sentit quam callide tali ἀντονομασια
+simulatus pastor duci aduletur, simul et superbiam moveat.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">575</span>
+<p><a name = "line17_575" id = "line17_575"> </a>
+Adnuit, atque onerat promissis pectora largis</p>
+<p><a name = "line17_576" id = "line17_576"> </a>
+<a href = "#var17_576">Pastoris</a>, Patresque docet Carthaginis
+altæ</p>
+<p><a name = "line17_577" id = "line17_577"> </a>
+Magna repensuros, nec se leviora daturum.</p>
+<p><a name = "line17_578" id = "line17_578"> </a>
+Præcipitem et vasto <a href = "#var17_578">superantem</a> proxima
+saltu</p>
+<p><a name = "line17_579" id = "line17_579"> </a>
+Circumagit Juno, et, fallens regione viarum,</p>
+<span class = "linenum">580</span>
+<p><a name = "line17_580" id = "line17_580"> </a>
+Non gratam invito <a href = "#var17_580">servat celata salutem</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_575" id = "not17_575" href = "#line17_575">575.</a>
+<i>onerat promissis</i>, multa ac magna facit ei promissa.
+&mdash;<a name = "not17_577" id = "not17_577" href =
+"#line17_577">577.</a>&nbsp;<i>repensuros</i>, pensuros.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_578" id = "not17_578" href = "#line17_578">578 sq.</a>
+Vid. Var. Lect.
+&mdash;<a name = "not17_580" id = "not17_580" href =
+"#line17_580">580.</a>&nbsp;<i>celata</i> Juno, occultato numine suo,
+sub effigie pastoris latens; Drak. Sic <i>latet</i> <a class =
+"crossref" href = "#line17_549">v.&nbsp;549</a>.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">390</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_581" id = "line17_581"> </a>
+Interea Cadmea manus, deserta pavensque,</p>
+<p><a name = "line17_582" id = "line17_582"> </a>
+Non ullum Hannibalem, nusquam certamina cernit</p>
+<p><a name = "line17_583" id = "line17_583"> </a>
+Sævi nota ducis: pars ferro obcumbere credunt,</p>
+<p><a name = "line17_584" id = "line17_584"> </a>
+Pars damnasse aciem, et Superis cessisse sinistris.</p>
+<span class = "linenum">585</span>
+<p><a name = "line17_585" id = "line17_585"> </a>
+Ingruit Ausonius, versosque agit æquore toto</p>
+<p><a name = "line17_586" id = "line17_586"> </a>
+Rector, jamque ipsæ trepidant Carthaginis arces.</p>
+<p><a name = "line17_587" id = "line17_587"> </a>
+Inpletur terrore vago cuncta Africa pulsis</p>
+<p><a name = "line17_588" id = "line17_588"> </a>
+Agminibus, volucrique fuga <a href = "#var17_588">sine more</a>
+ruentes</p>
+<p><a name = "line17_589" id = "line17_589"> </a>
+Tendunt adtonitos extrema ad litora cursus,</p>
+<span class = "linenum">590</span>
+<p><a name = "line17_590" id = "line17_590"> </a>
+<a href = "#var17_590">Ac</a> Tartessiacas profugi sparguntur in
+oras:</p>
+<p><a name = "line17_591" id = "line17_591"> </a>
+Pars Batti petiere domos, pars flumina Lagi.</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum notes">390</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_581" id = "not17_581" href = "#line17_581">581 sqq.</a>
+Fugam Pœnorum poeta, ut et Appian. rer. Pun. c. 46, absentiæ Hannibalis
+tribuit, et quæ de illa breviter dixerunt Liv. XXX, 35 pr.; et Polyb.
+XV, 14 extr., exornavit.
+&mdash;<i>Cadmea manus</i>, Pœnorum exercitus. Vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_6">ad I,&nbsp;6</a>.
+&mdash;<i>deserta</i> a duce.
+&mdash;<a name = "not17_584" id = "not17_584" href =
+"#line17_584">584.</a>&nbsp;<i>damnasse aciem</i>, sponte et tædio
+adversæ fortunæ actum pugna excessisse; Ern. Cf. Heins. ad Ovid. Met.
+III, 84; et sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_595">ad
+II, 595</a>; <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_331">III,
+331</a>; <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_494">VIII,
+494</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_585" id = "not17_585" href = "#line17_585">585.</a>
+<i>æquore</i>, campo.
+&mdash;<a name = "not17_586" id = "not17_586" href =
+"#line17_586">586.</a>&nbsp;<i>Rector</i>, Scipio.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_588" id = "not17_588" href = "#line17_588">588.</a>
+<i>sine more ruentes</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#not10_31">ad X,&nbsp;31</a>; et <a class = "crossref" href =
+"bookXII.html#var12_449">XII, 449, in Var. Lect.</a>
+&mdash;<a name = "not17_589" id = "not17_589" href =
+"#line17_589">589.</a>&nbsp;<i>extrema ad litora</i> Oceani
+occidentalis.
+&mdash;<a name = "not17_590" id = "not17_590" href =
+"#line17_590">590.</a>&nbsp;In Hispaniam trajiciunt. Cf. <a class =
+"crossref" href = "bookVI.html#not6_1">ad VI,&nbsp;1</a>.
+&mdash;<a name = "not17_591" id = "not17_591" href =
+"#line17_591">591.</a>&nbsp;<i>Batti domos</i>, cf. <a class =
+"crossref" href = "bookIII.html#not3_252">ad III, 252&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<i>flumina Lagi</i>, Ægyptum. Vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_196">ad I,&nbsp;196</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_592" id = "line17_592"> </a>
+Sic ubi, vi cæca tandem devictus, ad astra</p>
+<p><a name = "line17_593" id = "line17_593"> </a>
+Evomuit pastos per secula Vesbius ignes,</p>
+<p><a name = "line17_594" id = "line17_594"> </a>
+Et pelago et terris fusa est Vulcania pestis,</p>
+<span class = "pagenum">391</span>
+<span class = "linenum">595</span>
+<p><a name = "line17_595" id = "line17_595"> </a>
+Videre Eoi (monstrum admirabile!) Seres</p>
+<p><a name = "line17_596" id = "line17_596"> </a>
+Lanigeros cinere Ausonio canescere lucos.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_592" id = "not17_592" href = "#line17_592">592 sq.</a>
+Cavit sedulo poeta, ne quis eam fugam vere exstitisse arbitretur: ita ad
+miraculum usque eam exaggerat, auctum etiam illud comparatione hac; Ern.
+Cineres Vesuvii Constantinopoli nonnunquam ac Tripoli incidisse,
+Ætnæosque in Indiam delatos esse, memorant etiam historici, illud
+Procop. hist. Goth. lib. II, hoc Ctesias in Indicis ap. Phot. cod. 72.
+Cf. Fazell. rer. Sicul. Decad. I,&nbsp;<span class =
+"smallcaps">ii</span>, c. 4; Capac. hist. Neapol. II,&nbsp;8; Camarra de
+Teate Antiq. I,&nbsp;6, et Barthol. de Peregrin. Medici p.&nbsp;33. Non
+mirum itaque ingenti hac hyperbole poetas uti, et vel cineres horum
+montium latissime sparsos, vel sonitum longissime exauditum fingere.
+Conf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_399">ad
+V,&nbsp;399</a>; Burm. et Heins. ad Val. Fl. II, 620, et IV, 509.
+&mdash;<i>vi cæca</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#not5_3">ad V,&nbsp;3</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_593" id = "not17_593" href =
+"#line17_593" title = "numerus deest">593.</a>&nbsp;<i>Vesbius</i>, vid.
+<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_654">ad VIII, 654</a>.
+&mdash;<a name = "not17_594" id = "not17_594" href =
+"#line17_594">594.</a>&nbsp;<i>pestis</i>, vid. <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#not1_174">ad I,&nbsp;174</a>. De <i>Eois Seribus</i>
+<span class = "pagenum notes">391</span>
+eorumque <i>lanigeris lucis</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#not6_3">ad VI,&nbsp;4</a>.
+&mdash;<a name = "not17_595" id = "not17_595" href =
+"#line17_595">595.</a>&nbsp;<i>monstrum</i>, cf. <a class = "crossref"
+href = "bookII.html#not2_650">ad II, 650</a>. Vides ipsum poetam
+sensisse, quanta hæc sit hyperbole.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_597" id = "line17_597"> </a>
+At fessum tumuto tandem regina propinquo</p>
+<p><a name = "line17_598" id = "line17_598"> </a>
+Sistit Juno ducem, facies unde omnis, et atræ</p>
+<p><a name = "line17_599" id = "line17_599"> </a>
+Adparent admota oculis vestigia pugnæ.</p>
+<span class = "linenum">600</span>
+<p><a name = "line17_600" id = "line17_600"> </a>
+Qualem Gargani campum, Trebiæque paludem,</p>
+<p><a name = "line17_601" id = "line17_601"> </a>
+Et Tyrrhena vada, et Phaethontis viderat amnem</p>
+<p><a name = "line17_602" id = "line17_602"> </a>
+<a href = "#var17_602">Strage virum</a> undantem; talis (miserabile
+visu!)</p>
+<p><a name = "line17_603" id = "line17_603"> </a>
+Prostratis facies aperitur dira maniplis.</p>
+<p><a name = "line17_604" id = "line17_604"> </a>
+Tum superas Juno sedes turbata revisit.</p>
+<span class = "linenum">605</span>
+<p><a name = "line17_605" id = "line17_605"> </a>
+Jamque propinquabant hostes, tumuloque subibant,</p>
+<p><a name = "line17_606" id = "line17_606"> </a>
+Quum secum Pœnus: «Cælum licet omne soluta</p>
+<p><a name = "line17_607" id = "line17_607"> </a>
+In caput hoc compage ruat, terræque dehiscant,</p>
+<p><a name = "line17_608" id = "line17_608"> </a>
+Non ullo Cannas abolebis, Jupiter, ævo;</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_597" id = "not17_597" href = "#line17_597">597.</a>
+<i>regina</i> deorum.
+&mdash;<a name = "not17_598" id = "not17_598" href =
+"#line17_598">598.</a>&nbsp;<i>facies</i>, adspectus.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_600" id = "not17_600" href = "#line17_600">600 sq.</a>
+Quemadmodum olim Hannibal lætus viderat ingentem Romanorum, sic nunc
+tristis Pœnorum stragem videt.
+&mdash;<i>campum Gargani</i>, Apulum, Cannensem. Cf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_50">ad I,&nbsp;50</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#not4_561">IV, 561</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_601" id = "not17_601" href =
+"#line17_601" title = "numerus deest">601.</a>&nbsp;<i>Tyrrhena
+vada</i>, Trasymenum, lacum Etruriæ. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_49">ad I,&nbsp;49</a> et <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_52">52</a>.
+&mdash;<i>Phaethontis amnem</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#not7_149">ad VII, 149</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_604" id = "not17_604" href = "#line17_604">604.</a>
+<i>turbata</i>, ut <i>turbidus</i> <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_477">I,&nbsp;477</a>, ubi vid. not.
+&mdash;<i>turbata</i>, sollicita de fato Hannibalis; Lenz.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_606" id = "not17_606" href = "#line17_606">606</a>
+<a name = "not17_607" id = "not17_607" href = "#line17_606">sq.</a>
+Ernesti: «Poetæ hoc institutum est, quod etiamnum adroganter et cum
+minis loquitur Hannibal, qui ap. Liv. XXX, 35: <i>fassus in curia est,
+non prælio modo se, sed bello victum, nec spem salutis alibi quam in
+pace inpetranda esse</i>. Sed nec inepte fecit Silius, quod ex animo
+Hannibalis nunc ea veluti præmonstravit, quæ sequenti tempore contra
+Romanos moliebatur, postquam se ad Antiochum contulerat.»
+&mdash;<i>Cælum... ruat</i>, cf. Lucan. I,&nbsp;73, et sup. <a class =
+"crossref" href = "bookXVI.html#not16_650">ad XVI, 650</a>.
+&mdash;<i>in caput hoc</i>, meum, δεικτικῶς.
+&mdash;<a name = "not17_608" id = "not17_608" href =
+"#line17_608">608.</a>&nbsp;<i>Cannas</i>, memoriam victoriæ Cannensis,
+<i>abolebis</i>, cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_61">ad I,&nbsp;61</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_609" id = "line17_609"> </a>
+Decedesque prius regnis, quam nomina gentes</p>
+<span class = "linenum">610</span>
+<p><a name = "line17_610" id = "line17_610"> </a>
+Aut facta Hannibalis sileant: nec deinde relinquo</p>
+<p><a name = "line17_611" id = "line17_611"> </a>
+Securam te, Roma, mei; patriæque superstes</p>
+<p><a name = "line17_612" id = "line17_612"> </a>
+Ad spes armorum vivam tibi; nam modo pugna</p>
+<p><a name = "line17_613" id = "line17_613"> </a>
+<a href = "#var17_613">Præcellis, resident hostes</a>: mihi satque
+superque,</p>
+<span class = "pagenum">392</span>
+<p><a name = "line17_614" id = "line17_614"> </a>
+Ut me Dardaniæ matres atque Itala tellus,</p>
+<span class = "linenum">615</span>
+<p><a name = "line17_615" id = "line17_615"> </a>
+Dum vivam, exspectent, nec pacem pectore norint.»</p>
+<p><a name = "line17_616" id = "line17_616"> </a>
+Sic rapitur, paucis fugientum <a href = "#var17_616">mixtus</a>, et
+altos</p>
+<p><a name = "line17_617" id = "line17_617"> </a>
+Inde petit retro montes tutasque latebras.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_612" id = "not17_612" href = "#line17_612">612 sq.</a>
+<i>vivam tibi</i>, o Roma, <i>ad spes armorum</i>, ad metum armorum,
+i.e. dum vivam, habebis
+<span class = "pagenum notes">392</span>
+cur metuas arma mea: <i>nam modo pugna præcellis</i>, uno tantum prælio
+nos vicisti, et <i>hostes</i> tui <i>resident</i>, nunc quiescunt; at
+<i>mihi satque</i>, etc. h.e. semper tibi metuendus ero; Lenz. Sed
+Withof. emend. <i>nam modo pugna Præcellis; sed adhuc hostes</i>
+supersunt, scil. Philippus Macedoniæ et Antiochus Syriæ reges, quos
+Hannibal deinde adiit, vel inritavit infensos jam Romanis. Vid. Var.
+Lect.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_616" id = "not17_616" href = "#line17_616">616.</a>
+«Hannibal cum paucis equitibus inter tumultum elapsus, Adrumetum
+perfugit: ... adcitus inde Carthaginem, etc.» Liv. XXX, 35. «Sunt qui
+Hannibalem ex acie ad mare pervenisse, inde præparata nave ad regem
+Antiochum extemplo profectum tradant;» ibid. cap. 37 extr.
+&mdash;<i>Sic</i>, ita animatus.
+&mdash;<i>rapitur</i>, raptim fugit.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_618" id = "line17_618"> </a>
+Hic finis bello: reserantur protinus arces</p>
+<p><a name = "line17_619" id = "line17_619"> </a>
+Ausonio jam sponte duci. Jura inproba ademta,</p>
+<span class = "pagenum">393</span>
+<span class = "linenum">620</span>
+<p><a name = "line17_620" id = "line17_620"> </a>
+Armaque, et <a href = "#var17_620">incisæ leges</a>, opibusque
+superbis</p>
+<p><a name = "line17_621" id = "line17_621"> </a>
+Vis fracta, et posuit gestatas bellua turres.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_618" id = "not17_618" href = "#line17_618">618.</a>
+<i>Reserantur arces</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_14">I,&nbsp;14</a>.
+&mdash;<a name = "not17_619" id = "not17_619" href =
+"#line17_619">619.</a>&nbsp;De pacis conditionibus cf. Liv. XXX, 37;
+Polyb. XV, 18, et Appian. rer. Pun. cap. 54, qui inter illas etiam hanc
+fuisse tradunt, <i>ut liberi legibus suis viverent</i> Pœni. Hinc Silius
+ab iis in diversa abit, si <i>jura ademta</i>, vel <i>incisas leges</i>
+cum Drak. ad ademtam Pœnis αὐτονομίαν retuleris, ut <i>incisæ leges</i>
+eodem sensu dictæ sint, quo <i>spes omnis reditus incisa</i> ap. Liv.
+II, 15, et XXXV, 31. Sed <i>inproba jura</i> Dausq. interpretatur
+licentiam quidvis agendi per nefas, quo veluti jure, sed inprobo,
+grassati sint Pœni; Lefeb. potestatem quidvis nefarie moliendi, contra
+pacta et fœdera; Cell. jura in alienas civitates et regiones, ut
+Masinissæ, etiam in insulas, Siciliam et adjacentes.
+&mdash;<i>jura</i>, leges Pœnorum, <i>inproba</i> quia
+<span class = "pagenum notes">393</span>
+læsionem fœderum cum Romanis ictorum suasisse videri poterant;
+<i>adempta jura et arma</i>, quod contra tradunt historici; <i>opibus
+vis fracta</i>, opes imminutæ; Lenz. Vide Var. Lect.
+&mdash;<a name = "not17_620" id = "not17_620" href =
+"#line17_620">620</a>&nbsp;<a name = "not17_621" id = "not17_621" href =
+"#line17_620">sq.</a>
+<i>Leges incisas</i> Dausq. Cell. et Lefeb. exponunt leges pacis,
+columnis aut tabulis ligneis, lapideis vel æreis incisas, de quo v.
+Aretin. de bello Punico primo p.&nbsp;31.
+&mdash;<i>Arma</i> Drak. referebat ad naves rostratas, vel, ut Dausq. et
+Cell., ad quævis arma militaria, de quibus Hannibal ap. Liv. XXX, 44:
+«Tunc flesse decuit, quum ademta nobis arma, incensæ naves, interdictum
+externis bellis.»
+&mdash;<i>Vis fracta opibus superbis</i>: nam Pœni jubebantur «naves
+rostratas, præter decem triremes, tradere, elephantosque, quos haberent
+domitos, neque domare alios (unde mox <i>posuit gestatas bellua
+turres</i>); bellum neve in Africa, neve extra Africam, injussu populi
+Rom. gerere; frumentum stipendiumque auxiliis præstare; decem millia
+talentum argenti solvere.» Vid. Liv., Polyb. et Appian. ll.cc.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_622" id = "line17_622"> </a>
+Excelsæ tum sæva rates spectacula Pœnis</p>
+<p><a name = "line17_623" id = "line17_623"> </a>
+Flammiferam adcepere facem, subitaque procella</p>
+<p><a name = "line17_624" id = "line17_624"> </a>
+Arserunt maria, atque expavit <a href = "#var17_624">lumina</a>
+Nereus.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_622" id = "not17_622" href = "#line17_622">622 seq.</a>
+Scipio naves a Pœnis traditas et «provectas in altum incendi jussit.
+Quingentas fuisse omnis generis, quæ remis agerentur, quidam tradunt:
+quarum conspectum repente incendium tam lugubre fuisse Pœnis, quam si
+tum ipsa Carthago arderet;» Liv. XXX, 43 extr.
+&mdash;Ibid. <i>Excelsæ rates</i>, μακρὰ πλοῖα, Polyb.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_623" id = "not17_623" href =
+"#line17_623" title = "numerus deest">623.</a>&nbsp;<i>procella</i>, vi
+incendii; Lenz.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">625</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_625" id = "line17_625"> </a>
+Mansuri compos decoris per secula rector,</p>
+<p><a name = "line17_626" id = "line17_626"> </a>
+Devictæ referens primus cognomina terræ,</p>
+<p><a name = "line17_627" id = "line17_627"> </a>
+<a href = "#var17_627">Securus sceptri</a>, repetit per cærula
+Romam,</p>
+<span class = "pagenum">394</span>
+<p><a name = "line17_628" id = "line17_628"> </a>
+Et patria invehitur sublimi tecta triumpho.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_625" id = "not17_625" href = "#line17_625">625.</a>
+«Scipio pace terra marique parta, in Siciliam Lilybæum trajecit: inde
+Romam pervenit, triumphoque omnium clarissimo urbem est invectus;» Liv.
+XXX, 45 pr. Cf. Polyb. XVI, 23, et Appian. rer. Pun. c. 65 et 66.
+&mdash;<a name = "not17_626" id = "not17_626" href =
+"#line17_626">626.</a>&nbsp;Ante Scipionem quidem duces Romanos, v.c.
+Coriolanum, Fidenatem et alios, a populis vel oppidis devictis cognomina
+adcepisse, sed <i>primum</i> Scipionem a devicta <i>terra</i>, jam
+monuit Dausq. Cf. Liv. XXX, 45 extr.
+&mdash;<a name = "not17_627" id = "not17_627" href =
+"#line17_627">627.</a>&nbsp;<i>Securus sceptri</i>, certus de summo
+imperio Romæ parto Pœnis devictis; Ern. et Lef. Male Dausq. et Cell.
+repudiato titulo regis, oblato illi in Africa, ut antea in Hispania,
+<a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_278">XVI, 278 sq.</a> non
+autem h.l. <i>securus</i>, ut sæpe, <i>negligens</i>, <i>spernens</i>,
+significat.
+&mdash;<i>cærula</i>, v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_21">ad I,&nbsp;21</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_629" id = "line17_629"> </a>
+Ante Syphax, feretro residens, captiva premebat</p>
+<span class = "linenum">630</span>
+<p><a name = "line17_630" id = "line17_630"> </a>
+Lumina, et auratæ servabant colla catenæ.</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum notes">394</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_629" id = "not17_629" href = "#line17_629">629...
+650.</a>
+Triumphus Scipionis, qualem Romani nondum viderant, ornate et per partes
+describitur. Cf. Appian. l.l. et similis triumphi pictura ap. Ovid.
+Trist. IV,&nbsp;2.
+&mdash;<a href = "#line17_629">629.</a>&nbsp;Syphacem in triumpho ductum
+tradunt Polyb. XVI, 23; Appian. rer. Pun. c. 28; Val. Max. VI,&nbsp;2;
+Corn. Severus ap. Senec. Suasor. VII, et ipse Silius sup. <a class =
+"crossref" href = "bookXVI.html#line16_272">XVI, 272 sqq.</a> Sed Tibure
+eum haud ita multo ante triumphum Scipionis mortuum esse, memorant
+Livius XXX, 45, et Mariana lib. II. Hos sequi Silium, regisque mortui
+imaginem in ferculo circumlatam esse, quoniam non <i>feretro
+resederint</i>, qui vivi in triumpho sint circumducti, sed pedibus
+currum triumphantis imperatoris præcesserint, suspicabantur Cell. Drak.
+et Lefeb. refragg. Dausq. et Ernesti, cujus hæc nota est: «Videntur mihi
+argutari et doctrina sua abuti, qui non vivum Syphacem, sed ejus
+effigiem a poeta describi existimant, in solo <i>ferculo</i> hærentes,
+quæ simulacrorum tantum machina fuerit. Quis probet poetam, et Silium
+inprimis, ita in ordinem cogi? Et cui non <i>Syphax residens, premens
+lumina, catenis</i> indutus, vivum potius, quam pictum persuadeat? Nec
+rara est consuetudo Silii a Liviana sententia discrepandi, ubi omnis
+historia dissentit.» Huic opinioni favet alius poetæ locus sup. <a class
+= "crossref" href = "bookXVI.html#line16_272">XVI, 272 sq.</a> nisi et
+ibi de picto, non vivo Syphace agi censeas. Neque tamen dissimulandum
+est, ita parum apta esse verba <i>feretro residens</i>. Poeta forte, vel
+suum ingenium, vel alios scriptores sequutus, putavit, Syphacem et animo
+et corpore ægrum in ferculo sedisse.
+&mdash;Captivi reges nonnunquam feretris seu ferculis elatis sub tropæis
+imponebantur; Lenz. collato Burm. ad Propert. III, <span class =
+"smallcaps">iii</span> (al. <span class = "smallcaps">iv</span>), 18,
+qui illud ex numis illustravit, et mox citra necessitatem
+<i>signabant</i> pro <i>servabant</i> reponendum censuit.
+&mdash;<a name = "not17_630" id = "not17_630" href =
+"#line17_630">630.</a>&nbsp;<i>Lumina premebat</i>, pudore subfusus,
+quia <i>captivus</i> erat.
+&mdash;<i>colla</i>, quæ plerumque mox frangebantur laqueo, aut securi
+feriebantur, <i>auratæ servabant catenæ</i>, vid. Broekhus. ad Prop. II,
+<span class = "smallcaps">i</span>, 33.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_631" id = "line17_631"> </a>
+Hic <a href = "#var17_631">Hannon</a>, clarique genus Phœnissa <a href =
+"#var17_631">juventa</a>,</p>
+<p><a name = "line17_632" id = "line17_632"> </a>
+Et <a href = "#var17_632">Macetum</a> primi, atque incocti corpora
+Mauri,</p>
+<p><a name = "line17_633" id = "line17_633"> </a>
+Tum Nomades, notusque sacro, quum lustrat arenas,</p>
+<p><a name = "line17_634" id = "line17_634"> </a>
+Hammoni Garamas, et semper naufraga Syrtis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_631" id = "not17_631" href = "#line17_631">631.</a>
+<i>Hannon</i>, captus in Hispania. Vid. XVI, 72&nbsp;sq.
+&mdash;<i>clari</i> κατὰ. <i>genus Phœnissa juventus</i>, Pœni.
+&mdash;<a name = "not17_632" id = "not17_632" href =
+"#line17_632">632.</a>&nbsp;<i>Macetum</i>, de quibus vid. sup. <a class
+= "crossref" href = "#not17_414">ad v.&nbsp;414</a>
+&mdash;<i>incocti</i>, adusti sole, <i>corpora</i>, nigri, <i>Mauri</i>.
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_439">II, 439</a>, et
+<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_267">VIII, 267</a>.
+&mdash;<a name = "not17_633" id = "not17_633" href =
+"#line17_633">633&nbsp;sq.</a>
+<i>Nomades</i>, Numidæ.
+&mdash;<i>notus sacro,
+<span class = "pagenum notes">395</span>
+quum lustrat arenas, Hammoni Garamas</i>, cf. <a class = "crossref" href
+= "bookI.html#not1_414">ad I,&nbsp;414</a>, et <a class = "crossref"
+href = "bookIII.html#line3_648">III, 648&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_634" id = "not17_634" href =
+"#line17_634" title = "numerus deest">634.</a>&nbsp;<i>Syrtis</i>,
+Nasamones aliique populi Syrtici, <i>semper naufraga</i>, cf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_408">ad I,&nbsp;408</a>, et <a class
+= "crossref missing" href = "bookII.html#not2_62" title = "recte 62">II,
+63</a>.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">395</span>
+<span class = "linenum">635</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line17_635" id = "line17_635"> </a>
+Mox victas tendens Carthago ad sidera palmas</p>
+<p><a name = "line17_636" id = "line17_636"> </a>
+Ibat, et effigies oræ jam lenis Hiberæ,</p>
+<p><a name = "line17_637" id = "line17_637"> </a>
+Terrarum <a href = "#var17_637">finis</a> Gades, ac laudibus olim</p>
+<p><a name = "line17_638" id = "line17_638"> </a>
+Terminus Herculeis Calpe, Bætisque lavare</p>
+<p><a name = "line17_639" id = "line17_639"> </a>
+Solis equos dulci consuetus fluminis unda:</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_635" id = "not17_635" href = "#line17_635">635 sq.</a>
+In ferculis simulacra devictorum oppidorum, montium, populorum, regum,
+fluviorumque portabantur.
+&mdash;Hic mos gestandi devictarum gentium regumque simulacra
+pulcherrimis versibus expresserunt <i>Racine</i>, <i>Mithridate</i>,
+act. III, sc.&nbsp;1:</p>
+
+<div class = "verse ital">
+<p>Tandis que l’ennemi, par ma fuite trompé,</p>
+<p>Tenait après son char un vain peuple occupé;</p>
+<p>Et, gravant en airain ses frêles avantages,</p>
+<p>De mes états conquis enchaînait les images;</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+et <i>Crébillon</i>, <i>Rhadamiste et Zénobie</i>, act. II, sc. 2:</p>
+
+<div class = "verse ital">
+<p>Ce peuple triomphant n’a point vu mes images</p>
+<p>À la suite d’un char en butte à ses outrages:</p>
+<p>La honte que sur lui répandent mes exploits</p>
+<p>D’un airain orgueilleux a bien vengé les rois.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+&mdash;<i>victas tendens Carthago ad sidera palmas</i>, feminæ habitu,
+ut solitum, depicta; Cell. Etiam mœsto vultu. Cf. Ovid. Trist. IV, <span
+class = "smallcaps">ii</span>,&nbsp;2, et 43, 44, ad quæ loca vid. Burm.
+et Harles. Simulacra urbium eburnea quandoque, quandoque lignea; Dausq.
+coll. Quintil. VI,&nbsp;4, et Plin. V,&nbsp;5.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_636" id = "not17_636" href =
+"#line17_636" title = "numerus deest">636.</a>&nbsp;<i>effigies ore jam
+lenis Hiberæ</i>, veluti vultu declarans se victam et bello fractam;
+Ernest.
+&mdash;<a name = "not17_637" id = "not17_637" href =
+"#line17_637">637&nbsp;sq.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_141">ad I,&nbsp;141,
+142</a>.
+&mdash;<a name = "not17_638" id = "not17_638" href =
+"#line17_638">638&nbsp;sq.</a>
+<i>Bætis lavare solis equos</i>, etc. ut ultimus fere Hispaniæ Occid.
+fluvius in sinum Gaditanum influens. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_399">ad III, 399</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">640</span>
+<p><a name = "line17_640" id = "line17_640"> </a>
+<a href = "#var17_640">Frondosumque apicem</a> subigens ad sidera
+mater</p>
+<p><a name = "line17_641" id = "line17_641"> </a>
+Bellorum fera Pyrene, nec mitis Hiberus,</p>
+<p><a name = "line17_642" id = "line17_642"> </a>
+Quum simul inlidit ponto, quos adtulit, amnes.</p>
+<span class = "pagenum">396</span>
+<p><a name = "line17_643" id = "line17_643"> </a>
+Sed non ulla magis mentesque oculosque tenebat,</p>
+<p><a name = "line17_644" id = "line17_644"> </a>
+Quam visa Hannibalis campis <a href = "#var17_644">fugientis</a>
+imago.</p>
+<span class = "linenum">645</span>
+<p><a name = "line17_645" id = "line17_645"> </a>
+Ipse, adstans curru, atque auro decoratus et ostro,</p>
+<p><a name = "line17_646" id = "line17_646"> </a>
+Martia præbebat spectanda Quiritibus ora.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_640" id = "not17_640" href = "#line17_640">640</a>
+<a name = "not17_641" id = "not17_641" href = "#line17_640">seq.</a>
+<i>subigens</i>, agens, N. Heins. (cf. <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#not13_610">ad XIII, 610</a>) sursum agens, ut
+<i>subjicere</i> et <i>submittere</i>, Drak. cf. <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#not1_673">ad I,&nbsp;673</a>.
+&mdash;<i>mater bellorum fera Pyrene</i>, quod bellicosissimi populi sub
+Pyrenæis habitant; Cell. Verbis <i>non mitis Iberus</i> Dausq. putabat
+Silium pinxisse fluvium velut indignabundum et captivitati obluctantem.
+Ernesto ambiguum videtur, utrum designaverit adcolas bellicosos et
+feroces, an fluvii ipsius amnibus multis aucti vim et inpetum, quo in
+mare Mediterr. inferatur. At posterior sententia non dubia est propter
+verba <a class = "crossref" href = "#line17_642">v.&nbsp;642</a>, quibus
+ratio continetur, cur non sit <i>mitis</i>, de qua voce vid. <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#not4_85">ad IV, 85</a>. Omnia h.l. ad
+ornatum spectant.
+&mdash;<a name = "not17_642" id = "not17_642" href =
+"#line17_642">642.</a>&nbsp;<i>Amnes</i> sunt Sætabis, Turia, seu
+Turius, Sucro, Bilbilis, Sicoris aliique. Vid. Mela II,&nbsp;6, et
+Mariana III, 18.
+&mdash;Vultus innuitur ferox Hiberi, aquam ex urna effusam in pontum
+impellentis; Lenz.</p>
+
+<span class = "pagenum notes">396</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_645" id = "not17_645" href = "#line17_645">645.</a>
+<i>Ipse</i> Scipio.
+&mdash;<i>auro</i>, corona aurea (vid. Gell. V,&nbsp;6; Liv. XXX, 15),
+et veste auro sparsa (Plin. IX, 36; XXXIII,&nbsp;3).
+&mdash;<i>ostro</i>, purpura, toga picta et tunica palmata (cf. Liv.
+l.l.). Ὁ στρατηγὸς ἔστεπται μὲν ἀπὸ χρυσοῦ καὶ λίθων πολυτίμων, ἔσταλται
+δ’ ἐς τὸν πάτριον τρόπον πορφύραν, ἀστέρων χρυσῶν ἐνυφασμένων· καὶ
+σκῆπτρον ἐξ ἐλέφαντος φέρει καὶ δάφνην, etc. Appian. rer. Pun. c. 66, in
+descriptione triumphi Scipionis.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line17_647" id = "line17_647"> </a>
+Qualis odoratis descendens Liber ab Indis</p>
+<p><a name = "line17_648" id = "line17_648"> </a>
+Egit pampineos frenata tigride currus.</p>
+<p><a name = "line17_649" id = "line17_649"> </a>
+Aut quum Phlegræis, <a href = "#var17_649">confecta mole</a>
+Gigantum,</p>
+<span class = "linenum">650</span>
+<p><a name = "line17_650" id = "line17_650"> </a>
+Incessit campis tangens Tirynthius astra.</p>
+<p><a name = "line17_651" id = "line17_651"> </a>
+Salve, invicte parens, non concessure Quirino</p>
+<p><a name = "line17_652" id = "line17_652"> </a>
+Laudibus, ac meritis non concessure Camillo.</p>
+<p><a name = "line17_653" id = "line17_653"> </a>
+Nec vero, quum te memorat de stirpe Deorum,</p>
+<p><a name = "line17_654" id = "line17_654"> </a>
+Prolem Tarpeii mentitur Roma Tonantis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_647" id = "not17_647" href = "#line17_647">647 sq.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_615">ad III,
+615</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_79">XV, 79
+sq.</a> Comparatio Scipionis cum Baccho et Hercule, qualis ap. Virg. Æn.
+VI, 802 seq., qui locus Silio haud dubie ante oculos obversabatur. Cf.
+ibi Heyne.
+&mdash;<i>odoratis ab Indis</i>, ob frutices bene olentes et aromata,
+quorum ferax est India, inpr. cinnamomum et nardos. Vid. Strab. XV,
+p.&nbsp;695; Phot. c. 241; Ovid. Fast. III, 720.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not17_648" id = "not17_648" href =
+"#line17_648" title = "numerus deest">648.</a>&nbsp;<i>currus
+pampineos</i>, pampino inplexos.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_649" id = "not17_649" href = "#line17_649">649.</a>
+De Gigantomachia, in qua præcipue Herculis partes fuere, et <i>campis
+Phlegræis</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_275">ad IV, 275</a>.
+&mdash;<i>confecta mole Gigantum</i>, cæsis Gigantibus, monstris inmensi
+corporis. Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not17_556">ad
+v.&nbsp;556</a>.
+&mdash;<a name = "not17_650" id = "not17_650" href =
+"#line17_650">650.</a>&nbsp;<i>tangens astra</i>, summa conspicuus
+gloria, ut <i>sublimi feriam sidera vertice</i> ap. Hor. Od.
+I,&nbsp;<span class = "smallcaps">i</span>, 36, ubi vid. Jani.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_651" id = "not17_651" href = "#line17_651">651 sq.</a>
+Silius Scipionem Romulo et Camillo æquat, qui ambo adpellantur <i>urbis
+conditores</i>; Barth. Adv. X,&nbsp;13.
+&mdash;<i>Salve</i>, ut χαῖρε, voc. pietatis ac honoris, quo, quicumque
+eo dignissimus est, et cujus favorem expetimus, sive sit Deus, sive
+homo, sive adeo res, divino honore colenda, compellatur. Cf. Jani ad
+Hor. Od. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">xxxii</span>, 15.
+&mdash;<i>parens</i> urbis, pater patriæ: cujus tituli honos notus
+est.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not17_653" id = "not17_653" href = "#line17_653">653 sq.</a>
+Dignus es et dignum te præstas divinæ originis fama. Vid. <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#not4_475">ad IV, 475, 476</a>.</p>
+
+<p>&nbsp;</p>
+
+<h5>FINIS.</h5>
+
+
+<hr class = "mid">
+
+<h5 class = "variae"><a name = "variae17" id = "variae17">
+Liber XVII: Variæ Lectiones</a></h5>
+
+<div class = "variae">
+
+<span class = "pagenum">342</span>
+<p><a name = "var17_1" id = "var17_1" href = "#line17_1">1.</a>
+<i>descenderet</i> Put.
+&mdash;<a name = "var17_2" id = "var17_2" href =
+"#line17_2">2.</a>&nbsp;<i>tulerant</i> conj. N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var17_5" id = "var17_5" href =
+"#line17_5">5.</a>&nbsp;<i>acciperet</i> Oxon. et Cell. ut <a class =
+"crossref" href = "#line17_14">v.&nbsp;14</a>; <a class = "crossref"
+href = "bookXVI.html#line16_2">XVI,&nbsp;2</a>, et ap. Ovid. Fast. IV,
+260; Liv. XXIX, 14, et Cic. harusp. resp. c. 13. Sed vulgatum quoque
+bene se habet; conf. Gron. ad Liv. XXIX, 11.
+&mdash;<a name = "var17_6" id = "var17_6" href =
+"#line17_6">6.</a>&nbsp;<i>degerit</i> ex Oxon. et Put. recepit Cell.
+suadente Barth. Adv. X,&nbsp;13, ut et ad præteritam Scipionis Nasicæ
+vitam pertineat.
+&mdash;<a name = "var17_8" id = "var17_8" href =
+"#line17_8">8.</a>&nbsp;<i>petita aderant</i>, scilicet sacra, reposuit
+Nicander et deinde alii. Pro vulg. <i>Cybellen</i>, vel <i>Cybelen</i>,
+Barth. Adv. XIII,&nbsp;7, <i>Cybele</i> legendum putabat, quod edidere
+Cell. (qui tamen <i>Cybelle</i> scripsit) et Lefeb. Ego <i>Cybebe</i>
+edidi, prob. Drak. vid. ad VIII, 363. <i>Cybeben</i> emend.
+<span class = "pagenum">343</span>
+N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var17_9" id = "var17_9" href =
+"#line17_9">9.</a>&nbsp;Versus fœde a librariis corruptus; <i>atque
+omnis</i>, vel <i>in omnis</i> codd. scripti et priscæ edd. præter
+Mediol. in qua <i>intrepidus</i> legitur, pro quo Wolfius in Basil.,
+Colin. et Dausq. <i>in trepidis</i> substituere. Deinde <i>cedente
+Senatu</i> Put. Gryph. aliæque edd. antt. <i>accedente S.</i> Ox. Parm.
+et al. <i>sedente S.</i> ed. Marsi. Hinc <i>atque intrepidus, magno
+cedente Senatu</i>, edidere Cell. (qui interpretatur, cedente S. id
+munus tamquam optimo) Drak. et Ernesti, (qui exponit, <i>intrepidus</i>,
+fretus et excitatus Patrum judicio, ac jussus, <i>cedente Senatu</i>)
+prob. Barth. Adv. X,&nbsp;13, et XIII,&nbsp;7. Sed ex verbis <i>cedente
+Senatu</i> non, nisi fidiculis adhibitis, commodam extorquebis
+sententiam: epitheton vero <i>intrepidus</i> non modo alienum est ab
+h.l. et a Scipione, cui nulla timendi vel trepidandi causa erat, sed
+etiam ab antiqua omnium fere librorum scriptura nimis abhorret, et haud
+dubie ex glossa vel emendatione inrepsit. <i>atque ominibus</i>, vel
+<i>a. in numérum</i>, vel <i>a. in nomen magno cedente Senatu</i> (h.e.
+concedente S. ut <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#line11_94">XI, 94</a>), vel denique (quod non displicebat
+Drak. cui tamen ne sic quidem hic locus persanatus videbatur) <i>a.
+intrepidus, magno censente Senatu</i>, emend. N.&nbsp;Heins. <i>a.
+innocuus magno censente S.</i> (h.e. optimus judicio Senatus) reposuit
+Lefeb. Quæ conject. ceteris omnino præferenda est, judice etiam Ernesti,
+qui eam in contextum recepisset, nisi eadem sententia jam <a class =
+"crossref" href = "#line17_5">v.&nbsp;5... 7</a>, præoccupata esset.
+Enim vero supra oraculi verba expressit poeta, nunc docet, Scipionem
+virum optimum a Senatu judicatum esse. Neque tamen dissimulo, vocem
+<i>innocuus</i> nimis tenuem esse, et vix bene dici posse, <i>innocuus
+obvius properabat</i>. Quæ quum ita sint, ego levi mutatione antiquæ
+lect. scripsi, <i>adque os amnis, magno censente Senatu</i> nisi malis
+<i>jubente Senatu</i>, ut <i>jussus</i> apud Liv. conf. not. Possis
+etiam h.l. restituere: <i>Puppe; equite en omni magnoque sequente
+Senatu, Obvius</i>, etc. quibus verbis plane respondet locus Ovid. Fast.
+IV, 293; <i>Omnis eques mixtaque gravis cum plebe Senatus Obvius ad
+Tusci fluminis ora venit.</i> voc. intrepidus etiam displicuit Withof.
+quia <i>obvius</i> sequitur, et ille conj. <i>atque ominibus magno
+adcedente Senatu</i>, vel potius ex vett. libris, <i>Puppe, atque ante
+omnes, magno cedente Senatu</i>.
+&mdash;<a name = "var17_13" id = "var17_13" href =
+"#line17_13">13.</a>&nbsp;<i>trementia</i> Oxon.
+<span class = "pagenum">344</span>
+unde <i>tranantia</i> conj. Barth. Adv. X,&nbsp;13.
+&mdash;<a name = "var17_14" id = "var17_14" href =
+"#line17_14">14.</a>&nbsp;<i>sonoram puppim</i>, h.e. cymbalis et
+tympanis perstrepentem, quod sequitur, corrig. N.&nbsp;Heins. Non male!
+&mdash;<a name = "var17_15" id = "var17_15" href =
+"#line17_15">15.</a>&nbsp;Vulgo <i>Tibridis</i>. Sed vid. <a class =
+"crossref" href = "bookVIII.html#var8_367">ad VIII, 367</a>.</p>
+
+<p><a name = "var17_22" id = "var17_22" href = "#line17_22">22.</a>
+<i>movere</i>, aut <i>liquere</i>, aut <i>fovere</i> (ut <i>fovere
+nidum</i>) emend. N.&nbsp;Heins. refragg. Burm. et Drak. quia
+<i>nosse</i> quis loca dicatur,
+<span class = "pagenum">345</span>
+quæ incolat, vel in quibus frequenter versetur, et <i>noscere</i>, quæ
+adeat; conf. Passerat. ad Prop. I,&nbsp;<span class =
+"smallcaps">vi</span>,&nbsp;1.
+&mdash;<a name = "var17_23" id = "var17_23" href =
+"#line17_23">23.</a>&nbsp;<i>nota</i> Marsi Ven. sec. operarum lapsu, et
+hinc aliæ edd.</p>
+
+<p><a name = "var17_34" id = "var17_34" href = "#line17_34">34.</a>
+<i>mala</i> R.&nbsp;1, et Med. probb. Barth. Adv. XIII,&nbsp;7, Drak.
+<span class = "pagenum">346</span>
+Lefeb. Ern. Vulgo <i>male credita</i>, quod Barth. l.c. exponit,
+sinistro rumore dilata; <i>non æquæ male credita famæ</i> opinabatur
+N.&nbsp;Heins. de qua conject. idem valet, quod de simili sup. <a class
+= "crossref" href = "bookIV.html#var4_569">ad IV, 569</a>, diximus:
+<i>non æqua populo mala credita fama</i> suspicabatur Hœfftius in Peric.
+crit. quæ lectio eumdem, quem nostra, sensum præbet, vid. not.
+&mdash;<a name = "var17_38" id = "var17_38" href =
+"#line17_38">38.</a>&nbsp;<i>gubernant</i> Ox. Put. Tell. R.&nbsp;1,
+Parm. Med. prob. N.&nbsp;Heins. quum de omni prole Cybeles agatur. Vulgo
+<i>gubernat</i>, quod revocavit Lefeb. <i>regno consorte</i> malebat
+Barth. Adv. XIII,&nbsp;7, ut simul jugis illa trium regnorum catena, et
+fratrum dominantium felix et bonarum rerum fecunda concordia
+indicaretur.
+<span class = "pagenum">347</span>
+&mdash;<a name = "var17_42" id = "var17_42" href =
+"#line17_42">42.</a>&nbsp;<i>auris</i> hoc est aures, Oxon. et Putean.
+<i>æra</i> conj. N.&nbsp;Heins. quem vide ad Prudent. hymn. Romani
+v.&nbsp;200.</p>
+
+<p><a name = "var17_56" id = "var17_56" href = "#line17_56">56.</a>
+<i>prægressos</i>, et mox <i>servent</i> suspicabatur
+<span class = "pagenum">348</span>
+N.&nbsp;Heins.</p>
+
+<p><a name = "var17_67" id = "var17_67" href = "#line17_67">67.</a>
+<i>Immemor hic</i> Put. <i>Immemoris</i> Marsi Ven. poster. operarum
+errore, et inde aliæ edd.</p>
+
+<span class = "pagenum">350</span>
+<p><a name = "var17_77" id = "var17_77" href = "#line17_77">77.</a>
+<i>missique minantur</i> ex emendat. N.&nbsp;Heins. edidi cum Lefeb.
+<i>missique minentur</i> in Oxon. Putean. omnibusque edd. ante Juntinam,
+in qua Nicander primus hunc locum corrupit, et ex ingenio etiam addidit
+integrum versum, <i>Ductori monuisse fuit, sit fidus, et ictum Observet
+fœdus, neu pacis jura resolvat, Stet regno</i>, etc. Hanc scripturam
+falsam esse, vel sola vox <i>Observet</i>, quam mox sequitur
+<i>servet</i>, persuasit Drakenb. Nihil tamen mutare sustinuit, nec eo
+audacior esse voluit Ern. qui hac interpolatione expeditiorem reddi
+orationem monet. Recte: sed et languidior fit, præmissis potissimum vss.
+67 seq. ubi poeta notionem rupti fœderis jam omnibus fere poetarum
+coloribus adumbravit; quumque exquisitior doctiorque esset, ab indocto
+et audaci Nicandro sententia ejus diluta est ac dilatata, adsutis
+laciniis, quibus sublatis bene procedit, vid. not.
+&mdash;<a name = "var17_78" id = "var17_78" href =
+"#line17_78">78.</a>&nbsp;<i>pacta</i> Oxon. et Put. Conf. Heins. ad
+Ovid. Met. VII, 700; XIV, 36, et Ep. Her. XX, 18. Vulgo
+<i>facta</i>.</p>
+
+<p><a name = "var17_83" id = "var17_83" href = "#line17_83">83.</a>
+<i>at</i> pro vulg. <i>et</i> scripsi, probb. Barth. Adv. XIII,&nbsp;7,
+N.&nbsp;Heins. et Drakenb. <i>Hæc Latius</i> et <i>sed cassa</i> tacite
+edidit Lefeb. non inprob. Ern. Deinde <i>monebat</i> Put. Parm. et al.
+edd. ut et conj. Barth. l.c. Recte, opinor: et non modo <i>monita</i>
+mox sequuntur, unde vulgatum prætulere N.&nbsp;Heins. et Drak. sed et
+<i>movet</i>.
+&mdash;<a name = "var17_87" id = "var17_87" href =
+"#line17_87">87.</a>&nbsp;<i>vafra arte</i> corrig. N.&nbsp;Heins. ad
+Ovid. Epist. Her. XVI, 314, quoniam de una tantum arte castrorum
+incensorum h.l. mentio fit.</p>
+
+<p><a name = "var17_88" id = "var17_88" href = "#line17_88">88.</a>
+<i>intecta</i> pro vulg. <i>intorta</i> e Put. recepi non inprob.
+N.&nbsp;Heins. qui tamen malebat <i>intexta</i>,
+<span class = "pagenum">351</span>
+quod etiam adrisit Drak. Lefeb. (qui illud edidit) Cort. et nobis;
+confer Heins. ad Ovid. Met. V,&nbsp;446.
+&mdash;<a name = "var17_90" id = "var17_90" href =
+"#line17_90">90.</a>&nbsp;<i>furtum</i>, non <i>furtim</i>, Oxon. Put.
+R.&nbsp;1, Parm. Med. Deinde <i>nitentibus umbris</i>, R.&nbsp;1, Parm.
+Med. <i>intentibus v.</i> Put. <i>invitantibus v.</i> conj.
+N.&nbsp;Heins. et mox <i>celerata incendia</i>; quod posterius placere
+potest. Τὸ <i>celata</i>, hoc est clam inmissa, ex compendio forte
+scribendi ortum, et languet, quia cum <i>tacita</i> jungitur. Totum
+potius versum ejiciendum censerem, qui salvo sensu abesse potest, nisi
+in poeta luxuriantis ingenii versarer.
+&mdash;<a name = "var17_92" id = "var17_92" href =
+"#line17_92">92.</a>&nbsp;<i>conjecti</i> ex probabili conject.
+N.&nbsp;Heins. edidit Lefeb.
+&mdash;<a name = "var17_94" id = "var17_94" href =
+"#line17_94">94.</a>&nbsp;<i>late exspatiantur</i> emendat.
+N.&nbsp;Heins. et <i>claræ</i>, scilicet flammæ, Burm. prob. Drak. ut
+apud Virg. Æn. II, 569, <i>dant clara incendia lucem</i>; conf. sup.
+<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_557">X,&nbsp;557, 558</a>.
+Sed τὸ <i>clare</i> eodem sensu et doctius dictum crediderim.
+&mdash;<a name = "var17_95" id = "var17_95" href =
+"#line17_95">95.</a>&nbsp;<i>ramos</i> pro <i>frenos</i> conj. Dausq.
+<i>flumine</i> (velut torrente) pro <i>lumine</i> Barth. Adv.
+X,&nbsp;13; <i>Et volucri effrenes p. l. flammas</i>, scilicet ignes,
+vel <i>Et se mox volucri p. l. flammæ</i> emend. N.&nbsp;Heins. <i>Et
+Pœnos volucri p. flamine</i> (h.e. adflatu, vel vento, quo alitur
+incendium) <i>flammæ</i> tentabat
+<span class = "pagenum">352</span>
+Burm. Sed sanum esse locum recte existimant Lefeb. et Ern.
+<i>tenebras</i> pro <i>frenos</i>, et
+<a name = "var17_96" id = "var17_96" href = "#line17_96">v.&nbsp;96</a>,
+<i>ceu</i> pro <i>cum</i> legendum videbatur Withof. <i>ceu turbine</i>,
+et
+<a name = "var17_101" id = "var17_101" href =
+"#line17_101">v.&nbsp;101</a>,
+<i>furit undique</i> malebat N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var17_103" id = "var17_103" href =
+"#line17_103">103.</a>&nbsp;<i>semustaque</i> scripsere Drakenb. Lefeb.
+et Ern. Conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_16">ad
+III, 16</a>.
+&mdash;<a name = "var17_104" id = "var17_104" href =
+"#line17_104">104.</a>&nbsp;<i>Albenti favilla</i> Oxon. Put. R.&nbsp;2,
+ut <i>cava f.</i> apud Petron. c. 120, et forte <i>candens f.</i> apud
+Virgil. Æn. III, 573, unde probavit N.&nbsp;Heins. et recepit Lefeb.
+Vulgatam lect. defendit Drakenb. coll. Martial. I,&nbsp;42, et recte jam
+monuit, <i>candentem favillam</i> in Virg. l.l. eodem sensu exponi
+posse, quo etiam illam ceperint ibi Cerda, et Scalig. ad Sever. Ætn.
+v.&nbsp;509.</p>
+
+<p><a name = "var17_108" id = "var17_108" href = "#line17_108">108.</a>
+<i>Et somno</i> Put. <i>Et summo</i> Parm. <i>Exsomnem</i>, vel <i>E
+sponda</i> opinabatur N.&nbsp;Heins. De verbis <i>multa precantem</i>,
+quæ et me semper obfenderunt, Barth. Adv. XIII,&nbsp;7, ita disputat:
+«Hæc captivitatem potius, quam liberationem ab inminentibus flammis,
+signant. <i>Multa precari</i> regem in suis castris, inter manus
+satellitum suorum, quam absonum est? potius <i>dira precantem</i>, fastu
+videlicet barbaro et regio in ausos tam inmane, et quidem furto, hostes.
+Nam regem minime mollem inducere alioqui vult, quum mox pugna commissa
+inter agmina adversa medium evolasse dicat.» Reliqui interpretes h.l.
+tacent. Poeta forte scripsit <i>multa frementem</i>; conf. inf. <a class
+= "crossref" href = "#line17_116">v.&nbsp;116</a>.
+&mdash;<a name = "var17_109" id = "var17_109" href =
+"#line17_109">109.</a>&nbsp;<i>juncto agmine</i> conj. N.&nbsp;Heins.
+qui tamen recte monuit, <i>juncto
+<span class = "pagenum">353</span>
+aggere</i> pro junctis castris dici posse. Idem malehat
+<i>sociarunt</i>. At sequitur mox <i>lenierat</i>.
+&mdash;<a name = "var17_115" id = "var17_115" href =
+"#line17_115">115.</a>&nbsp;Emend. <i>ereptum ex morte</i>, quoniam
+certe non hostibus Romanis, sed ignibus fuerit cinctus Syphax in castris
+adcensis, qui et mox jactet, Romanos timuisse claro die pugnæ potestatem
+facere.
+&mdash;<a name = "var17_118" id = "var17_118" href =
+"#line17_118">118&nbsp;sq.</a>
+Barth. Adv. XIII,&nbsp;7, et XV,&nbsp;7, nota dignum dicit, quod poeta
+h.l. et <a class = "crossref" href = "#line17_114">v.&nbsp;114</a>,
+<a class = "crossref" href = "#line17_212">212, 214</a>, <a class =
+"crossref" href = "#line17_225">225</a>, <a class = "crossref" href =
+"#line17_230">230</a>, ac al. passim, pluribus spondeis vulgaribusque
+verbis compositis carmen perdat, quæ cursum orationis incidant, curamque
+illam, a Plinio indicatam, ingenio plane caruisse arguant.... Omnino
+studium poetæ in hoc libro et in fine carminis elanguisse
+<span class = "pagenum">354</span>
+videtur; conf. tamen Heyne in not. ad Virgil. Æn. VIII, 596.
+&mdash;<a name = "var17_120" id = "var17_120" href =
+"#line17_120">120.</a>&nbsp;<i>propera͞nt</i>, vel <i>properarunt</i>
+Put. <i>properebant</i> R.&nbsp;2. <i>properabant</i> conj.
+N.&nbsp;Heins. vel <i>properabat</i> quod ex ed. Benessæ recepit
+Lefeb.</p>
+
+<p><a name = "var17_124" id = "var17_124" href = "#line17_124">124.</a>
+<i>agmina prima</i> Put. oculis librarii in <a class = "crossref" href =
+"#line17_127">v.&nbsp;127</a>, evagantibus; Ern.
+&mdash;<a name = "var17_125" id = "var17_125" href =
+"#line17_125">125.</a>&nbsp;<i>vana manus</i> Oxon. Putean. R.&nbsp;1,
+Parm. Med. et Mart. Herbip. ed. unde <i>nava m.</i> ex emendat.
+N.&nbsp;Heins. edidi cum Lefeb. et Ern. prob. Drak. Conf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#var1_549">ad I,&nbsp;549</a>. Vulgo
+<i>sana manus</i>, ut sensus sit, Romani prudenter pugnantes tamquam
+sanæ mentis homines; Cell. Withof. conjicit: <i>contra sana manus
+Rutuli, lætusque ruebat</i>.
+&mdash;<a name = "var17_127" id = "var17_127" href =
+"#line17_127">127.</a>&nbsp;Ita hunc locum restituit N.&nbsp;Heins.
+<i>vides ut agmine</i> Oxon. Put. Tell. Parm. Med. Mart. Herbip.
+<i>vides ut ab agmine</i> Benessa. <i>agmine primo</i> Ox. et Ben. Mox
+<i>volitet</i> Put. Vulgo <i>Videsne</i>, <i>vides</i>, <i>ait</i>,
+<i>agmine
+<span class = "pagenum">355</span>
+primus Massylus volitat</i>.
+&mdash;<a name = "var17_130" id = "var17_130" href =
+"#line17_130">130.</a>&nbsp;Voc. <i>casti</i> suspectum et ex
+<i>castris</i>, quod versu proxime subsequenti obcurrit, prognatum
+videbatur N.&nbsp;Heins. At vid. not.
+&mdash;<a name = "var17_137" id = "var17_137" href =
+"#line17_137">137.</a>&nbsp;<i>vectorem</i> emend. N.&nbsp;Heins. ut ap.
+Ovid. A.&nbsp;A. III, 555. Sed Drak. bene monet, <i>rectorem</i> etiam
+equitem dici Tac. Ann. I,&nbsp;65 (ubi confer Ernesti) Claud.
+<span class = "pagenum">356</span>
+<i>in Eutrop.</i> II, 423, et Lucan. VII, 530.
+&mdash;<a name = "var17_138" id = "var17_138" href =
+"#line17_138">138.</a>&nbsp;<i>vanumque fugæ</i> ex emend. Dausq. et
+N.&nbsp;Heins. recepi cum Lefeb., qui ita in duobus antiquis, nescio
+quibus, legi dicit. Vulgo <i>vanamque fugam</i>, ex qua lect. non facile
+commodam exsculpes sententiam.
+&mdash;<a name = "var17_139" id = "var17_139" href =
+"#line17_139">139.</a>&nbsp;<i>e vulnere</i> primus edidit Parisiis
+Colinæus, quem sequuti sunt pauci, sed et ipse Drak. qui toto fere h.l.
+tacet.
+&mdash;<a name = "var17_140" id = "var17_140" href =
+"#line17_140">140.</a>&nbsp;<i>pudendum</i> pro vulg. <i>pudenda</i> ex
+emend. N.&nbsp;Heins. edidi cum Lefeb. (qui nihil de ea re notavit) et
+Ernest. prob. Drak. Hunc loquendi modum Silius in deliciis habet; vid.
+App. <i>manicæque pudendæ Additæ</i> corrig. Dausq. <i>manicæque pudendæ
+Addita</i> scripsit Cellar.
+&mdash;<a name = "var17_141" id = "var17_141" href =
+"#line17_141">141.</a>&nbsp;<i>o exemplum</i> malebat Barth. Adv.
+XV,&nbsp;7, ut magis erigeretur sententia. Male! tollenda potius major
+distinctio post <i>lætis</i>, quod jam vidit N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var17_142" id = "var17_142" href =
+"#line17_142">142.</a>&nbsp;<i>strinxere</i> malebat N.&nbsp;Heins. quia
+<i>vincla</i> præcesserunt: quod tamen eum non obfendit supra <a class =
+"crossref" href = "bookXVI.html#line16_72">XVI, 72, 74</a>.</p>
+
+<span class = "pagenum">357</span>
+<p><a name = "var17_147" id = "var17_147" href = "#line17_147">147.</a>
+<i>at invisus</i> conj. Barth. Adv. XV,&nbsp;7, non male, judice etiam
+Drakenborch.</p>
+
+<p><a name = "var17_150" id = "var17_150" href = "#line17_150">150.</a>
+<i>innixa</i> corrig. N.&nbsp;Heins. et <i>innisa</i> tacite edidit
+Lefeb.
+&mdash;<a name = "var17_151" id = "var17_151" href =
+"#line17_151">151.</a>&nbsp;<i>numine</i> emend. Barth. l.c. coll.
+v.&nbsp;154, 183, et sup. XVI, 16, 17, ut Hannibalem, ob rerum gestarum
+magnitudinem, nunc ruente pæne republ. ut Deum tutelarem suspexerint
+Pœni.
+&mdash;<a name = "var17_156" id = "var17_156" href =
+"#line17_156">156.</a>&nbsp;<i>patrumque</i> primus edidit Nicander,
+<i>monentis</i> est ex emend. N.&nbsp;Heins. <i>moventes</i> R.&nbsp;2.
+Vulgo <i>monentes</i>.
+&mdash;<a name = "var17_157" id = "var17_157" href =
+"#line17_157">157.</a>&nbsp;<i>videat</i>, non <i>videas</i>, Oxon. Put.
+R.&nbsp;1, Parm. Med. Mars. et Mart. Herbip. Post hunc versum Nicander
+duos alios inculcavit, <i>Tolle moras, patriæque celer succurre cadenti,
+Hannibal, et nostris depelle a mœnibus hostem</i>. Eos jam ejecit
+Drakenb. suadente N.&nbsp;Heins.</p>
+
+<span class = "pagenum">358</span>
+<p><a name = "var17_163" id = "var17_163" href = "#line17_163">163.</a>
+<i>Destrictis</i> R.&nbsp;1, Parm. Med. Vulgo <i>Districtis</i>; vid.
+<a class = "crossref" href = "bookXVI.html#var16_528">ad XVI, 528</a>.
+&mdash;<a name = "var17_166" id = "var17_166" href =
+"#line17_166">166.</a>&nbsp;<i>capiens</i> Ox. Vulg. <i>cupiens</i>.
+&mdash;<a name = "var17_169" id = "var17_169" href =
+"#line17_169">169.</a>&nbsp;<i>rapidis</i> scripti, R.&nbsp;2, Basil.,
+Wolfii et quædam aliae. <i>rapidum</i> pleræque edd. priscæ.
+<i>raptum</i> conj. N.&nbsp;Heins.</p>
+
+<p><a name = "var17_175" id = "var17_175" href = "#line17_175">175.</a>
+<i>agitarit</i>, non <i>agitabat</i>, scripti et primæ edd.
+<i>trepida</i> conj. Livin.
+<span class = "pagenum">359</span>
+&mdash;<a name = "var17_178" id = "var17_178" href =
+"#line17_178">178.</a>&nbsp;<i>celeratis</i> opinabatur N.&nbsp;Heins.
+ut sup. <a class = "crossref" href = "#line17_91">v.&nbsp;91</a>.
+&mdash;<a name = "var17_180" id = "var17_180" href =
+"#line17_180">180&nbsp;sq.</a>
+Ita legitur h.l. in MSS. et antt. edd. ante Junt., in qua Nic. pro
+<i>referat</i> reposuit <i>referant</i>, et iteram duos adjecit versus,
+<i>detracturum ignibus atris Omnia, et excidium extremum Carthagini
+adesse. In quam se referant patriam, suaque inclita facta Commemorant,
+strages Italis quas fecerit oris</i>. Pro <i>detracturum</i>
+N.&nbsp;Heins. conj. <i>depasturum</i>; recte, opinor; saltem
+ingeniose.</p>
+
+<p><a name = "var17_184" id = "var17_184" href = "#line17_184">184.</a>
+<i>abtutu</i> Ox. prob. Barth. Adv. X,&nbsp;13, ut non adspexerit
+legatos, ob indignitatem rei, sed obliquis limisve oculis intuitus sit.
+Deinde <i>et ægram Expendit tacite curam, secum</i>, etc. ex cod. Tell.
+recepit Lefeb. Non male!
+&mdash;<a name = "var17_185" id = "var17_185" href =
+"#line17_185">185.</a>&nbsp;<i>tacite</i> Oxon. <i>tacitus</i>
+R.&nbsp;1, ad marg. Vulgo <i>tacito secum</i> prob. Barth. Adv. l.l. nec
+inprob. N.&nbsp;Heins. ut <i>tacito</i> non sit adverb. sed a <i>cum</i>
+pendeat.
+&mdash;<a name = "var17_187" id = "var17_187" href =
+"#line17_187">187.</a>&nbsp;<i>durum</i> Put. R.&nbsp;1, Parm. Med. et
+Mart. Herbip. Conf. Virg. Æn. XII, 924, ibique interpretes.
+<span class = "pagenum">360</span>
+&mdash;<a name = "var17_199" id = "var17_199" href =
+"#line17_199">199.</a>&nbsp;<i>Vertantur</i> ed. Basil. Wolfii, et inde
+Colin. D.&nbsp;Heins. Dausq. el Cell.
+&mdash;<a name = "var17_200" id = "var17_200" href =
+"#line17_200">200.</a>&nbsp;Vulg. <i>Anno</i>, vid. <a class =
+"crossref" href = "bookII.html#var2_277">ad lib. II, v.&nbsp;277</a>.
+&mdash;<a name = "var17_202" id = "var17_202" href =
+"#line17_202">202.</a>&nbsp;<i>fremens</i> maluerit N.&nbsp;Heins. Sed
+vulgatum quoque bene se habere, jam monuit Drak. coll. Liv. XXX, 20
+pr.</p>
+
+<p><a name = "var17_203" id = "var17_203" href = "#line17_203">203.</a>
+<i>redeuntum</i>, scilicet in patriam, Oxon. Put. R.&nbsp;1, Parm. Ben.
+Mart. Herbip. non inprob. N.&nbsp;Heins. nisi quod prætulerit <i>terga
+vertentem</i>, vel potius <i>redeunti</i>, vel <i>cedenti</i>, quum
+sermonem esse de solo Hannibale ex sequentibus adpareat. Sed cum
+Hannibale etiam milites ejus ex Italia decedebant.
+<span class = "pagenum">361</span>
+&mdash;<a name = "var17_211" id = "var17_211" href =
+"#line17_211">211.</a>&nbsp;<i>reputat satis</i> ex probabili emend.
+Scalig. et N.&nbsp;Heins. edidit Cell.
+&mdash;<a name = "var17_212" id = "var17_212" href =
+"#line17_212">212.</a>&nbsp;<i>visu</i> Gryph.</p>
+
+<span class = "pagenum">362</span>
+<p><a name = "var17_222" id = "var17_222" href = "#line17_222">222.</a>
+<i>Sim dignus</i>, vel <i>Di, dignus</i> castigabat N.&nbsp;Heins. At
+vid. not.
+&mdash;<a name = "var17_224" id = "var17_224" href =
+"#line17_224">224.</a>&nbsp;<i>numen</i> Parm. <i>et totum cecidisset
+nomen E.</i> vel <i>potius cecidissent culmina E.</i> opinabatur
+N.&nbsp;Heins. Vulgo <i>Elisæ</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#var1_81">ad I,&nbsp;81</a>.
+&mdash;<a name = "var17_225" id = "var17_225" href =
+"#line17_225">225.</a>&nbsp;<i>Quin! tunc sat</i> reposuit Lefeb.
+<i>Quid? tum sat compos?</i> corrig. N.&nbsp;Heins. ut repetitio esset
+verborum <a class = "crossref" href = "#line17_221">v.&nbsp;221</a>. Ego
+legendum crediderim: <i>Quid? tum sat compos</i>, scilicet mentis fui,
+<i>quum non</i>, etc. Sed τὸ <i>qui</i> doctius pro vulg. <i>quum</i>
+positum videri potest.
+&mdash;<a name = "var17_231" id = "var17_231" href =
+"#line17_231">231.</a>&nbsp;<i>Quid prohibet</i> malebat N.&nbsp;Heins.
+quem vid. ad Ovid. Met. X,&nbsp;88. <i>gressus</i>, non <i>gressum</i>
+Put.
+&mdash;<a name = "var17_234" id = "var17_234" href =
+"#line17_234">234.</a>&nbsp;<i>ac vertite</i> conj. Livin. <i>age,
+vertite</i> N.&nbsp;Heins. qui et
+<a name = "var17_235" id = "var17_235" href =
+"#line17_235">v.&nbsp;235</a>&nbsp;τὸ <i>ut</i> post
+<span class = "pagenum">363</span>
+<i>faxo</i> concinnius abesse monuit, idque firmavit multis poetarum
+exemplis, quibus alia adjecit in not. ad Ovid. Met. XIII, 875, et Drak.
+ad h.l.</p>
+
+<p><a name = "var17_240" id = "var17_240" href = "#line17_240">240.</a>
+<i>et rupe</i> Oxon. Put. R.&nbsp;1, Parm. Med. Ben. et Mart. Herbip. in
+quibus etiam mox <i>imbribus</i> pro <i>nubibus</i> legitur, ut et in
+Marsi edd. Vulgo <i>e rupe</i>. Aliquid gravioris mendi subesse
+suspicabatur Barth. Adv. XV,&nbsp;7, qui et h.l. alia perperam, alia
+nimis severe reprehendit.</p>
+
+<span class = "pagenum">364</span>
+<p><a name = "var17_249" id = "var17_249" href = "#line17_249">249.</a>
+<i>acer</i> Oxon. et Putean. Vulgo <i>ater</i>, quod præstiterit.
+&mdash;<a name = "var17_255" id = "var17_255" href =
+"#line17_255">255.</a>&nbsp;<i>veniensque a puppe procella</i> recte,
+puto, emend. N.&nbsp;Heins. et edidit Lefeb. prob. Drak. qui monet,
+vento, a puppi vel tergo spirante, Hannibalem longissime a finibus
+Italiæ rejectum esse, et similiter dixisse Virgil. Æneid. III, 130,
+<i>surgens a puppi ventus</i>, et Æn. I,&nbsp;115, <i>ingens a
+vertice</i> (h.e. desuper, non, a prora, ut Drak. adcepit, nam sequitur)
+<i>In puppim ferit</i>; Stat. Theb. III, 29, <i>ingens a puppe
+Notus</i>, Hom. Odyss. δ, 357, ᾗ λιγὺς οὖρος ἐπιπνείῃσιν ὄπισθεν, et
+Eurip. Troad. 19, μένουσι δὲ Πρύμνηθεν οὖροι. Ernesti putat, hæc loca
+non satis convenire, inprimis ob sequentia <i>antennæ inmugit</i>: quod
+non satis adsequor.
+&mdash;<a name = "var17_257" id = "var17_257" href =
+"#line17_257">257.</a>&nbsp;<i>migrante profundo</i> corrig. Barth. Adv.
+XV,&nbsp;7, ubi monet, perire omne videnti profundum (forte
+profunditatem, altitudinem), quum navis imo videatur subsessura,
+ipsumque
+<span class = "pagenum">365</span>
+mare migrare ad Superos. Sed vid. not.
+&mdash;<a name = "var17_258" id = "var17_258" href =
+"#line17_258">258.</a>&nbsp;<i>frementia</i> omnino legendum videbatur
+Drak. quia Silius ubique Hannibalem inpavidum finxisset. Sed cf.
+<a class = "crossref" href = "#line17_268">v.&nbsp;268</a>, ac sup.
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_530">I,&nbsp;530, 532</a>,
+et <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_476">II, 476</a>,
+ibique nott.</p>
+
+<p><a name = "var17_264" id = "var17_264" href = "#line17_264">264.</a>
+<i>ubi illæ</i> Put. et R.&nbsp;2. Vulg. <i>et illæ</i>.
+&mdash;<a name = "var17_267" id = "var17_267" href =
+"#line17_267">267.</a>&nbsp;<i>Tarpeio</i>, non <i>Tarpeii</i>, tres
+scripti cum R.&nbsp;2, et Parm.</p>
+
+<p><a name = "var17_271" id = "var17_271" href = "#line17_271">271.</a>
+<i>alte exundantis arenæ</i>, ex imis barathri pontici cavernis
+ebullientis, vi ventorum subtus agente, emend. Barth. Adv. XV,&nbsp;7,
+et edidit Cell. Recte, opinor.
+<span class = "pagenum">366</span>
+&mdash;<a name = "var17_278" id = "var17_278" href =
+"#line17_278">278.</a>&nbsp;<i>It</i> pro <i>Hic</i> conj.
+N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var17_280" id = "var17_280" href =
+"#line17_280">280.</a>&nbsp;<i>Capuæ et gaza seposta</i> Rom. 1, Med.
+Mart. Herbip. <i>Capuæ et gaza et seposta</i> ed. Basil. Wolfii, Colin.
+D.&nbsp;Heins. Dausq. Cell.
+&mdash;<a name = "var17_281" id = "var17_281" href =
+"#line17_281">281.</a>&nbsp;<i>duci</i>, h.e. a duce seposta, malebat
+Lefeb.
+&mdash;<a name = "var17_289" id = "var17_289" href =
+"#line17_289">289.</a>&nbsp;<i>motoque</i> præstiterit
+<span class = "pagenum">367</span>
+judice N.&nbsp;Heins. At Drak. putabat emphasin esse in voce
+<i>toto</i>: opus habuisse toto maris inpetu ad obprimendum
+Hannibalem.</p>
+
+<p><a name = "var17_291" id = "var17_291" href = "#line17_291">291.</a>
+<i>transtris</i>, vel <i>rostris</i> pro <i>castris</i> legendum
+censebat N.&nbsp;Heins. Barthius Adv. XV,&nbsp;7, <i>castra</i>
+exponebat naves seu classem, de quo vid. Cerda et Heyne ad Virg. Æn.
+III, 519, et V,&nbsp;669. Sed <i>castra adversa</i> vulgari sensu
+capienda sunt, nec quidquam h.l. mutandum est, vel mutandum credidissent
+viri docti, nisi grandis h.l. lacunæ suspicione seducti
+<span class = "pagenum">368</span>
+essent, vid. not.</p>
+
+<p><a name = "var17_295" id = "var17_295" href = "#line17_295">295.</a>
+Quoniam Flaminii corpus nusquam inventum est post pugnam, neque adeo
+<i>portari</i> a quoquam vel adferri potuit, Lefeb. emendavit <i>Tu mihi
+Flaminii portas te in ovantia cæsi Ora ducis</i>, ut τὸ <i>mihi</i>
+eleganti hellenismo (vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#var1_46">ad I,&nbsp;46, in Var. Lect.</a>), et <i>te
+portas</i> pro <i>te fers</i> vel <i>inpetu ruis</i> dictum sit, de qua
+<i>vi intensa</i> verbum <i>portare</i> occurrat apud Lucret. VI, 581.
+Sed præclara est nota Ernesti: «in hoc loco omni non necesse est, ut
+historiæ veritatem urgeamus, quam nec in ceteris partibus adcurate
+sequutus est poeta. Quomodo etiam quis <i>ovat</i>, qui <i>cæsus</i>
+est? et cur quis inpetum faciat in ora <i>cæsi</i> ducis? Vulgata tamen
+lectio levissima mutatione ita constitui potest, ut cum historia
+congruat Silius, et sensus sit expeditissimus, et, ni fallor, unice
+verus. Lego <i>rorantia cæde Ora</i>. Hæc autem <i>Ora</i> non sunt
+Flaminii, sed ejus militis, qui Flaminium interfecerat. Tu mihi portas,
+h.e. obfers ora sanguine Flaminii, quem olim cædebas, rorantia, ac
+veluti ex illa cæde adhuc inbuta, h.e. tu is es, qui olim Flaminium
+confecisti; eodem modo, quo mox alium adloquitur: <i>Gracchus cadens
+tibi proluit ensem</i>. Jam etiam sequentia optime cohærent, <i>nosco
+dextram</i>. Deinde recordemur oportet, supra <a class = "crossref" href
+= "bookV.html#line5_645">V,&nbsp;645</a>. <i>Ducarium</i> quemdam
+diserte nominari a poeta, qui inprimis inpetum in Flaminium fecerit.
+Neque in verbis quidquam est, quod a consuetudine Silii abhorreat. Sic
+de militibus obviam euntibus et se ostendentibus sup. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_312">I,&nbsp;312</a>, <i>obvia
+quisque Ora duci portat</i>. Sic et <i>rorantia</i> <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#line4_447">IV, 447</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookV.html#line5_459">V,&nbsp;459</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookVII.html#line7_324">VII, 324</a>.»
+&mdash;<a name = "var17_299" id = "var17_299" href =
+"#line17_299">299.</a>&nbsp;<i>perluit</i> malebat Drak. quia Burm. ad
+Petron. cap. CXX, docuerit, <i>perluere</i> majoris efficaciæ esse, et
+notare penitus madefacere, <i>proluere</i> autem leviter
+<span class = "pagenum">369</span>
+adspergere.
+&mdash;<a name = "var17_302" id = "var17_302" href =
+"#line17_302">302.</a>&nbsp;<i>protulit</i> Oxon. et Put.
+<i>pertulit</i> edd. Marsi, Junt. et Ald. <i>perculit</i> Gryph. et Nut.
+prob. Drakenb.
+&mdash;<a name = "var17_306" id = "var17_306" href =
+"#line17_306">306.</a>&nbsp;<i>comitante</i> libri veteres tam scripti
+quam editi. <i>cecidit, me tum comitante per hostes</i>, ed. Benessæ,
+prob. Lefeb.</p>
+
+<p><a name = "var17_317" id = "var17_317" href = "#line17_317">317.</a>
+<i>si</i> post <i>veniant</i> legitur in Putean. ed. Junt. et aliis inde
+expressis. Sed rectius sublntelligitur; vel, ut Drak. putabat, votum
+Hannibalis est, pugnam cum ipsis Diis exoptantis; cf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_58">not. ad I,&nbsp;58</a>.
+&mdash;<a name = "var17_318" id = "var17_318" href =
+"#line17_318">318&nbsp;seq.</a>
+Ita h.l. restituit ex vett. libris
+<span class = "pagenum">370</span>
+Lefeb. quem cum Ern. sequutus sum. <i>Cum stetis turmæ</i> Oxon. Tell.
+R.&nbsp;2, et edd. Marsi, prob. N.&nbsp;Heins. quum ad plures sermonem
+esse, ex seqq. satis manifestum sit. Idem et conj. <i>Cum stetit pro
+me</i>, non inprob. Drak. <i>Cum steteris turmæ</i> Put. <i>Cum steteris
+turma</i> R.&nbsp;1, Parm. Mediol. et Mart. Herbip. <i>Cum steteris
+prope me</i> primus edidit Nicander et deinde alii. <i>Cum stetis prope
+me? vidi</i>, etc. reposuit Drak. Deinde <i>Quas juga calcantes</i> Put.
+et R.&nbsp;2. Vulgo <i>vidi, certantia cælo Cum juga calcastis, s.v. per
+Alpes</i>.
+&mdash;<i>Dum juga calcatis</i> emend. N.&nbsp;Heins. quoniam τὸ
+<i>cum</i>, quod præcesserit proxime, ac subsequatur diversa
+significatione, orationem hic nonnihil reddat perplexam.
+&mdash;<a name = "var17_323" id = "var17_323" href =
+"#line17_323">323.</a>&nbsp;<i>docilis</i> in comment. Marsi.</p>
+
+<p><a name = "var17_324" id = "var17_324" href = "#line17_324">324.</a>
+<i>Ten’ vero, tene exstimulem</i> legendum putabat N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var17_326" id = "var17_326" href =
+"#line17_326">326.</a>&nbsp;<i>ac vana</i> omnes libri et scripti et
+editi, <i>hæc vana</i>, vel <i>ceu vana</i> emend. N.&nbsp;Heins. et
+illud recepi cum Lefeb. et Ern. etsi ne ita quidem hic locus mihi
+satisfacit. <i>perstare ferox ad vana</i> conj. Livin. non inprob. Ern.
+Sed quis ita dicet <i>Quum starem, perstare</i>, etc. <i>videbas</i> pro
+<i>jubebas</i> R.&nbsp;2, quod non displicebat Lefeb. Withof.
+suspicabatur <i>tam vana</i>, vel potius <i>ea vana</i>, ut designentur,
+quæ ante nominata sint. <i>docebas</i> scribendum putabat Dausq. coll.
+XII, 629.
+<span class = "pagenum">371</span>
+&mdash;<a name = "var17_328" id = "var17_328" href =
+"#line17_328">328.</a>&nbsp;<i>deleta Saguntus</i> ed. Basil. Wolfii et
+inde paucæ aliæ, quas sequutus est Lefeb. quia nomen hoc decies octies
+in Silio et semper in femin. gen. occurrat. Sed nostra lectio firmatur
+librorum auctoritate, et cur Silio non liceat semel alia vocis forma
+uti, quæ non minus recta est? conf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#var1_271">ad I,&nbsp;271</a>; Liv. XXI, 15, 18, al.
+&mdash;<a name = "var17_336" id = "var17_336" href =
+"#line17_336">336.</a>&nbsp;<i>Libyæ</i> priscæ edd. Abest hic versus a
+c. Putean.
+&mdash;<a name = "var17_339" id = "var17_339" href =
+"#line17_339">339.</a>&nbsp;<i>quoties</i> ex emendat. Dausq. Barth. et
+N.&nbsp;Heins. Vulgo <i>quatiens</i>, quæ lectio ex antiqua scriptura
+<i>quotiens</i> orta.
+&mdash;<a name = "var17_340" id = "var17_340" href =
+"#line17_340">340.</a>&nbsp;<i>adfatus</i>, non <i>effatus</i>, Oxon. et
+sic jam Cell. ex conj. Deinde <i>petebant</i> Oxon. et Putean. Vulgo
+<i>petebat</i>.</p>
+
+<p><a name = "var17_341" id = "var17_341" href = "#line17_341">341.</a>
+<i>speculantem</i>, non <i>spectantem</i>, Oxon. (tres scripti, teste
+Lefeb.) et Rom. 2; conf. <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#var7_123">ad VII, 123</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#var13_163">XIII, 163</a>.
+&mdash;<a name = "var17_342" id = "var17_342" href =
+"#line17_342">342.</a>&nbsp;<i>subacri</i> unica voce scribendum
+videbatur
+<span class = "pagenum">372</span>
+N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var17_343" id = "var17_343" href =
+"#line17_343">343.</a>&nbsp;<i>adfatus</i> iterum corrig. idem et edidit
+Lefeb.
+&mdash;<a name = "var17_344" id = "var17_344" href =
+"#line17_344">344.</a>&nbsp;<i>edant</i> emend. N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var17_351" id = "var17_351" href =
+"#line17_351">351.</a>&nbsp;<i>tuleris tu exercita gente</i> Put.
+<i>tulisti e gente</i> Ox. <i>tulisti excita gente</i> Tell. <i>ipsa
+tulisti exercita gente</i> R.&nbsp;1, Parm. Med. al. <i>Quam pro te
+Cadmea tu exercita gente tulisti</i> R.&nbsp;2. Nostra lectio primum
+reperitur in edd. Marsi et Ben. <i>Quam pro C. tolerasti exercita
+gente</i> ex emend. N.&nbsp;Heins. edidit Lefeb. prob. Drak. quia in
+scriptis priscisque edd. postrema versus verba sint <i>exercita
+gente</i>, et verbum <i>tulit</i> modo præcesserit, cujus tamen
+repetitionem h.l. non inprobandam esse, jam recte monuit Ern. Withof.
+haud dubitabat, Silium scripsisse: <i>quam pro Cadmea subiisti exercita
+gente</i>.
+&mdash;<a name = "var17_356" id = "var17_356" href =
+"#line17_356">356.</a>&nbsp;<i>claudenda</i> ex R.&nbsp;2, omisso τῷ
+<i>et</i>, recepere Lefeb. et Ern. Recte, opinor. <i>occludenda</i>
+putabat N.&nbsp;Heins.</p>
+
+<p><a name = "var17_357" id = "var17_357" href = "#line17_357">357.</a>
+<i>ego hoc mutare</i> Putean. <i>ego hec mutare</i> R.&nbsp;2. <i>ego
+inmutare</i>, vel <i>hæc mutare</i> corrig. N.&nbsp;Heins. ne posterior
+syll. voc. <i>ego</i> producatur, quod tamen non præter exemplum
+antiquitatis, tam in cæsura, quam extra eam fieri, monuit Drak. et, quos
+laudavit, Broekhus. ad Propert. I,&nbsp;<span class =
+"smallcaps">viii</span>, 31; IV, <span class =
+"smallcaps">ii</span>,&nbsp;3, et Voss. Art. Gram. I,&nbsp;27.
+<span class = "pagenum">373</span>
+&mdash;<a name = "var17_358" id = "var17_358" href =
+"#line17_358">358.</a>&nbsp;<i>pendenti in nube</i> Tell. R.&nbsp;1,
+Parm. Mediol. <i>Pœno duce nube resedi</i> audacissime castigabat Barth.
+Adv. X,&nbsp;13, cui ineptum videbatur epitheton <i>pendenti</i>, quasi
+nova res esset, nubem <i>pendere</i>, aut Junonem in <i>nube
+pendenti</i> sedere. At inepta potius est hæc censura, vid. not. Withof.
+conj. <i>speculatum</i> pro <i>pendenti</i>, <a class = "crossref" href
+= "#line17_427">v.&nbsp;427</a> <i>florenti</i> pro <i>labenti</i>, et
+<a class = "crossref" href = "#line17_432">v.&nbsp;432</a>
+<i>Latius</i>, ut brevitur Lælii patria designetur, sicut aliorum, qui
+antea nominati sint.
+&mdash;<a name = "var17_359" id = "var17_359" href =
+"#line17_359">359.</a>&nbsp;<i>bellumve</i> Put. Teller. et R.&nbsp;2,
+quod substitui pro vulg. <i>bellumque</i>.
+&mdash;<a name = "var17_362" id = "var17_362" href =
+"#line17_362">362.</a>&nbsp;<i>Aut fusos posco</i> conj. N.&nbsp;Heins.
+parum apte.
+&mdash;<a name = "var17_363" id = "var17_363" href =
+"#line17_363">363.</a>&nbsp;<i>cineres Trojæ</i> Putean. R.&nbsp;2, et
+edd. Marsi, quod jam edidit Cell. Vulgo <i>cineres Latii</i>, quod
+Dausq. exponebat: «Scipionum duorum cineres, in quorum ultionem armis
+adcinctus Africanus eam oram debellavit, et regnare potuit, si fata
+tulissent; certe ejus virtute Africæ domina Roma facta est.» <i>Ut
+placet, et curæ est, Latii C. regnent</i> infeliciter tentabat Barth.
+Adv. X,&nbsp;13.
+<span class = "pagenum">374</span></p>
+
+<p><a name = "var17_366" id = "var17_366" href = "#line17_366">366.</a>
+<i>vitæque</i> Marsi Ven. poster. et inde aliæ.</p>
+
+<p><a name = "var17_370" id = "var17_370" href = "#line17_370">370.</a>
+<i>e contra breviter</i> Put. <i>et contra breviter</i> Oxon. <i>at
+contra breviter</i> conj. Drak. <i>at breviter contra</i> tacite
+reposuit Lefeb. Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#var3_570">ad III, 570</a>.
+&mdash;<a name = "var17_372" id = "var17_372" href =
+"#line17_372">372.</a>&nbsp;<i>percipe</i> scripti, Rom. 2, et Med.
+<i>præcipe</i> R.&nbsp;1, Parm. Mars. et Mart. Herbip. non inprob.
+N.&nbsp;Heins. ut dictum sit pro, prius percipe.
+&mdash;<a name = "var17_379" id = "var17_379" href =
+"#line17_379">379.</a>&nbsp;<i>bello</i>, non <i>belli</i>, Oxon. Put.
+et R.&nbsp;2.
+&mdash;<a name = "var17_381" id = "var17_381" href =
+"#line17_381">381.</a>&nbsp;<i>post hæc</i> Oxon. et Put.</p>
+
+<span class = "pagenum">375</span>
+<p><a name = "var17_386" id = "var17_386" href = "#line17_386">386.</a>
+<i>acres</i>, vel potius <i>alacres</i> pro <i>acies</i> malebat
+N.&nbsp;Heins. At nil mutandum.
+&mdash;<a name = "var17_388" id = "var17_388" href =
+"#line17_388">388.</a>&nbsp;<i>paria arma</i> primus edidit Marsus. Non
+male! <i>Paribus uterque vetis ac viribus imperium orbis agitabat</i>;
+Flor. II,&nbsp;2.
+&mdash;<a name = "var17_399" id = "var17_399" href =
+"#line17_399">399.</a>&nbsp;<i>virorumque</i> Oxon. Tell. Rom. 1, 2,
+<span class = "pagenum">376</span>
+Parm. Marsi Ven. prior, quod, quia sonantius est, recepi cum Lefeb.
+probb. Barth. Adv. X,&nbsp;13; Cell. N.&nbsp;Heins. Drak. Conf. <a class
+= "crossref" href = "bookIV.html#var4_187">ad IV, 187</a>. Vulgo
+<i>virûmque</i>.
+&mdash;<a name = "var17_401" id = "var17_401" href =
+"#line17_401">401.</a>&nbsp;Ita Oxon. et Put. Vulgo <i>subigit favor ut
+plerumque</i>. Cortius suspicabatur, inreptitium esse hunc versum.
+&mdash;<a name = "var17_403" id = "var17_403" href =
+"#line17_403">403.</a>&nbsp;<i>credunt</i> Oxon. Putean. R.&nbsp;2,
+Parm. Vulgo <i>essent</i>, quod e <i>censent</i> corruptum esse non male
+suspicabatur Barth. Adv. X,&nbsp;13.</p>
+
+<p><a name = "var17_407" id = "var17_407" href = "#line17_407">407.</a>
+<i>æquora</i>, h.e. campum, Tell.
+&mdash;<a name = "var17_412" id = "var17_412" href =
+"#line17_412">412.</a>&nbsp;<i>bibit</i> R.&nbsp;2. Mars. Ben.
+<i>vidit</i> Oxon. <i>videt</i> Put. R.&nbsp;1, Parm. Med. Deinde
+<i>invita</i> pro <i>invisa</i> ex emend. Heinsiorum reposuere Drak. et
+Ern.
+&mdash;<a name = "var17_414" id = "var17_414" href =
+"#line17_414">414.</a>&nbsp;<i>Macedum</i> primus edidit Nicander; vid.
+<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#var13_878">ad XIII, 878</a>.
+<span class = "pagenum">377</span></p>
+
+<p><a name = "var17_415" id = "var17_415" href = "#line17_415">415.</a>
+<i>campos</i> Put.
+&mdash;<a name = "var17_417" id = "var17_417" href =
+"#line17_417">417.</a>&nbsp;<i>comino</i> Put. R.&nbsp;1, Med.
+<i>camino</i> Oxon. <i>covinno</i> Parm. ut plures libri scripti ap.
+Lucan. I,&nbsp;426, unde hanc orthographiam prætulere N.&nbsp;Heins. et
+Drak. Quæ tamen ratio parum firma est.
+&mdash;<a name = "var17_419" id = "var17_419" href =
+"#line17_419">419.</a>&nbsp;<i>Invitis nulli adstabat</i> Put.
+<i>Invitisque adstabat</i> Oxon. <i>Invixisque adstat</i> R.&nbsp;1.
+<i>Inmissisque adstat</i> Med non inprob. Ern. <i>Innitis</i> et
+<i>Innictis</i> in aliis antiquis, si fides habenda Lefeb. Vulgo
+<i>Innixisque adstat</i>, <i>inepte</i>. <i>Innexisque</i> ex emend
+Dausq. recepere Drak. et Ern. prob. N.&nbsp;Heins. <i>Inmixtisque</i>
+conj. Drak quia præcipuum phalangis Macedonicæ robur positum fuerit in
+hastatis, qui, ordinibus aliorum militum, rem telis gerentium, inmixti,
+hastas prælongas objiciendo suos ab inpetu adversariorum inmunes
+præstiterint. <i>Intentisque</i> reposuit Lefeb. quem sequutus sum. Nec
+tamen contemnenda videtur conject. Dausq. de qua Ernesti ita: «<i>Innexæ
+hastæ</i> sunt etiam <i>intentæ</i>, sed hac adjunctione, ut hastas, quo
+fortius resistant inruentibus hostibus, veluti oblique inter se junctas
+et nexas cogitare possis.»
+&mdash;<a name = "var17_420" id = "var17_420" href =
+"#line17_420">420.</a>&nbsp;<i>facti</i>
+<span class = "pagenum">378</span>
+quidam veteres teste Lefeb. <i>hos</i> malebat N.&nbsp;Heins. et vers.
+&mdash;<a name = "var17_422" id = "var17_422" href =
+"#line17_422">422</a>&nbsp;<i>laxatus funere</i>, quod placebat
+Drak.</p>
+
+<p><a name = "var17_424" id = "var17_424" href = "#line17_424">424.</a>
+<i>more ruinæ</i>, h.e. ut solet ruina, conj. Burm. Male!
+&mdash;<a name = "var17_426" id = "var17_426" href =
+"#line17_426">426.</a>&nbsp;<i>Rullus</i>, nomen Romanum, ut
+<i>Norbanus</i>, <i>Calenus</i>, <i>Selius</i>, ex emend. N.&nbsp;Heins.
+<i>Ruilus</i> Mars. et Gryph. Vulgo <i>Rutilus</i>. Mox <i>ambo</i>, non
+<i>ambos</i>, scripti et R.&nbsp;2; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#var4_175">ad IV, 175</a>.
+&mdash;<a name = "var17_427" id = "var17_427" href =
+"#line17_427">427.</a>&nbsp;<i>bibenti ævo</i> Oxon. et Put. <i>flaventi
+arvo</i> (ob segetes, ut ap. Virg. Ge. I,&nbsp;316; IV, 126; et Ecl. IV,
+28, al. unde et <i>flava Ceres</i>) emend. N.&nbsp;Heins. prob. Drak.
+Conf. not. et <a class = "crossref" href = "bookXI.html#var11_325">ad
+XI, 325</a>.</p>
+
+<p><a name = "var17_432" id = "var17_432" href = "#line17_432">432.</a>
+<i>Latio</i> Mars. <i>late vastabat</i>
+<span class = "pagenum">379</span>
+corrig. Heinsii et Livin. prob. Drak. At vid. not.</p>
+
+<p><a name = "var17_438" id = "var17_438" href = "#line17_438">438.</a>
+<i>Hoc</i> Put.
+&mdash;<a name = "var17_441" id = "var17_441" href =
+"#line17_441">441.</a>&nbsp;<i>Sanus</i>, Put. <i>Satis</i> Mars.
+<i>Saris</i> Parm. et Gryph. <i>Sarnus</i> opinabatur N.&nbsp;Heins. a
+fluvio Italiæ deductum nomen, more Silii, de quo vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad I,&nbsp;306</a>.
+&mdash;<a name = "var17_443" id = "var17_443" href =
+"#line17_443">443.</a>&nbsp;<i>conscia</i> pro <i>consona</i> R.&nbsp;2,
+quod valde adridebat Lefeb.
+&mdash;<a name = "var17_444" id = "var17_444" href =
+"#line17_444">444.</a>&nbsp;<i>nutantes</i> scripti et edd. priscæ ante
+Basil. Wolfii, qui primus <i>mutantes</i> substituit. <i>nudantes terga
+fugæ</i> ex ingeniosa emend. Scalig. et N.&nbsp;Heins. recepere Cellar.
+Drak. Lefeb. Ern. Ego reposui <i>nudantes terga fuga</i>: nam
+<i>fuga</i> legitur in scriptis ac primis edd. præter Teller. R.&nbsp;2,
+ac Ven. Marsi; et sic in Virg. Æn. V,&nbsp;586, ubi vid. Heyne. Cf.
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad I,&nbsp;306</a>.
+&mdash;<a name = "var17_449" id = "var17_449" href =
+"#line17_449">449.</a>&nbsp;<i>Paræthonius</i> male a quibusdam
+scriptum, etiam a Drak. Lefeb. Ern.</p>
+
+<span class = "pagenum">380</span>
+<p><a name = "var17_452" id = "var17_452" href = "#line17_452">452.</a>
+<i>Inpetit</i> conj. N.&nbsp;Heins. non inprob. Drak. Deinde
+<i>Herum</i> Ox. <i>Hirium</i> malebat Dausq. quod nomen notum est ex
+Plin. IX, 55. Sed <i>Herium</i> quoque in inscriptt. antt. memorari, jam
+monuit N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var17_454" id = "var17_454" href =
+"#line17_454">454.</a>&nbsp;<i>Ilia enim magnum nitenti... manus incita
+fodit</i> castigabat Withof. <i>Ilia</i> reposui pro vulg.
+<i>incita</i>, quo servato locus mendosus est, quoniam non dicitur, quam
+corporis partem foderit. Sic et sup. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_255">V,&nbsp;255</a>, <i>subsidensque ilia nisu
+Conantis suspensa fodit</i>. Possis et <i>inguina</i> castigare cum
+Livineio. <i>Ilia huic</i> vel <i>quoi magnum nitenti... fodit</i>
+emendat Barth. Adv. X,&nbsp;13, quoniam, qui nitatur, ilia tendat, ut
+faciliora sint fodienti. <i>Iliaque huic magnum nitenti... fodit</i>
+legendum omnino videbatur N.&nbsp;Heins. <i>manus incita sedit</i>
+tacite scripsit Lefeb. quod probavit Hœft. Batavus in Peric. crit. et
+recepit etiam Ernesti, qui tamen jam recte monuit, <i>hastam</i> quidem
+vel <i>cuspidem sedere</i> passim dici (vid. <a class = "crossref" href
+= "bookI.html#var1_540">ad I,&nbsp;540</a>) non vero <i>manum</i>, multo
+minus <i>capuli ad finem</i>.
+&mdash;<a name = "var17_455" id = "var17_455" href =
+"#line17_455">455.</a>&nbsp;Post hæc versum unum atque alterum excidisse
+suspicabatur N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var17_458" id = "var17_458" href =
+"#line17_458">458.</a>&nbsp;<i>Fleminius</i> Put. <i>Flamminius</i> et
+<i>Flaminius</i> in priscis edd. Vulgatam lect. quæ et in R.&nbsp;2, ac
+Benessæ ed. reperitur, defendit Drak. quum nota <ins class =
+"correction" title = "littera ‘g’ incerta">figerit</ins> apud Romanos
+gens Plemina, etiam circa tempora belli Punici II.</p>
+
+<p><a name = "var17_460" id = "var17_460" href = "#line17_460">460.</a>
+<i>Averno</i> pro <i>vero</i> scribendum censebat N.&nbsp;Heins. quod
+edidit Lefeb. ut sensus sit: si Averno placet, fratrem tuum tibi
+reddere, per me licet. Ernesti contra miratur, τὸ <i>vero</i>
+displicuisse Heinsio, quum illud usurpetur, inpr. a respondentibus, non
+sine aliqua emphasi, quæ nunc potissimum in Hannibalis sermone
+requiratur, sed magis sensu interno percipi, quam verbis enuntiari
+possit. «Cogitabimus, ait, hæc Hannibalem
+<span class = "pagenum">381</span>
+cum acerbo risu respondisse, e quo mox sola acerbitas et furor
+relinqueretur.»
+&mdash;<a name = "var17_461" id = "var17_461" href =
+"#line17_461">461.</a>&nbsp;<i>Nostrum Hasdrubalem revocari umbris</i>
+malebat N.&nbsp;Heins. <i>revocari</i> tacite edidit Lefeb.
+<i>revocate</i> conj. Livin.
+&mdash;<a name = "var17_463" id = "var17_463" href =
+"#line17_463">463.</a>&nbsp;<i>corde</i> suspicabatur N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var17_465" id = "var17_465" href =
+"#line17_465">465.</a>&nbsp;Vulgata lectio, quam, etsi manifeste
+corruptam, retinuerunt Drak. et Ern. hæc est: <i>Tum manes inimica sede
+repellat Æterna</i>; nec libri variant, nisi quod <i>Æternum</i>
+reperitur in c. Tell. quod recepit Lefeb. et ex conj. jam reposuerat
+D.&nbsp;Heins. prob. ejus filio. At ne sic quidem omnis difficultas
+tollitur, et Avernum ab Hannibale parum apte <i>sedem inimicam</i>
+vocari, unde, si inimica esset, lætus pelleretur, jam monuit Drak.
+<i>inimicus</i> non male conj. Cell. et, quod eodem redit,
+<i>inimicos</i> Livineius, probb. Drak. et Ern. ut sensus sit: Si Italo
+vel Romano cuiquam pepercerim vel parcere possim, tum frater mihi
+<i>inimicus</i> fiat, quod ultionem ejus negligam, et <i>repellat
+manes</i> meos aliquando ab <i>æterna sede</i> vel <i>Averno</i>. Hæc
+sententia placere potest coll. simili loco Juvenal. II, 153... 158; sed
+<i>æterna sedes</i> recte, opinor, displicuit Ern. Ego levissima
+literarum mutatione <i>inimicos</i>, vel <i>inimicus æde repellat
+Æterna</i> reponendum crediderim, ut vetus scriptura, <i>ede</i> fuerit
+pro <i>æde</i>, quæ orthographia nota est iis, qui priscos libros, tam
+scriptos quam editos, lectitarunt. <i>Ædes æterna</i> dicitur, ut
+<i>domus æterna</i> Senec. Hippol. v.&nbsp;1241, vel δῶμ’ Αΐδαο Hom.
+Iliad. ο, 251, et <i>æterna</i>, unde mortui numquam redeunt, vid.
+<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_36">ad III, 36</a>, et
+<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_586">not. ad VII, 586</a>,
+<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_741">741</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookXIII.html#var13_611">XIII, 611</a>. Succurrit
+etiam mihi hæc lectio, <i>tum manes inimica mente repellat Æternum</i>,
+quæ tamen a vulgata magis abhorret.
+&mdash;<a name = "var17_471" id = "var17_471" href =
+"#line17_471">471.</a>&nbsp;<i>dolores</i> Ox.
+<span class = "pagenum">382</span>
+&mdash;<a name = "var17_476" id = "var17_476" href =
+"#line17_476">476.</a>&nbsp;<i>ob ora</i> Rom. 1, Parm. Mediol. Benes.
+Confer. Heins. ad Virgil. Æneid. lib. XII, vers. 865. <i>ab ora</i> Ox.
+et ed. Ern. errore haud dubie operarum. <i>ab hora</i> Putean. <i>ab
+orta</i> al.</p>
+
+<p><a name = "var17_483" id = "var17_483" href = "#line17_483">483.</a>
+<i>Is saxo</i> Oxon. et Putean.
+&mdash;<a name = "var17_484" id = "var17_484" href =
+"#line17_484">484.</a>&nbsp;<i>Ast hos</i> ex Oxon.
+<span class = "pagenum">383</span>
+Tell. R.&nbsp;2, Parm. Beness. recepi cum Lefeb. pro vulg. <i>Atque
+hos</i>. Deinde <i>projecit</i> tres scripti cum R.&nbsp;2, et edd.
+Marsi. Vulgo <i>dejecit</i>.
+&mdash;<a name = "var17_489" id = "var17_489" href =
+"#line17_489">489.</a>&nbsp;<i>actam</i>, non <i>auctam</i>, Oxon. Put.
+et R.&nbsp;2.</p>
+
+<p><a name = "var17_496" id = "var17_496" href = "#line17_496">496.</a>
+<i>Quique tuos</i> malebat Livin.
+&mdash;<a name = "var17_497" id = "var17_497" href =
+"#line17_497">497.</a>&nbsp;<i>Polluerunt</i> emend. N.&nbsp;Heins. quod
+recte, opinor, probavit Drak. etsi refragg. Lefeb. et Ern. nam sequitur
+<i>tulit</i>, et præcesserunt <i>rapuere</i> ac <i>fecere</i>.
+Probabilis etiam est fraus librariorum,
+<span class = "pagenum">384</span>
+qui metro timebant; de quo tamen vid. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#var5_264">ad V,&nbsp;264</a>.
+&mdash;<a name = "var17_499" id = "var17_499" href =
+"#line17_499">499.</a>&nbsp;<i>mutantur</i> Put. unde <i>multantur</i>
+opinabatur N.&nbsp;Heins. Sed vulgata lectio exquisitior est, et
+auctoritate librorum firmatur.
+&mdash;<a name = "var17_501" id = "var17_501" href =
+"#line17_501">501.</a>&nbsp;<i>reserasse</i> libri scripti et priscæ
+edd. ante Basil. Wolfii, qui primus edidit <i>pressere</i>, quod male
+servavit Drak. <i>temerata ferebant Quos s. Deum, et primos
+reserasse</i>, etc. scribendum censebat N.&nbsp;Heins. hoc sensu: quos
+referebant primos reserasse secreta Deorum, Alpes hactenus humanis
+gressibus invias. Withof. corrig. <i>Quis secreta Deum, et primis
+reseratæ n.</i>
+&mdash;<a name = "var17_505" id = "var17_505" href =
+"#line17_505">505.</a>&nbsp;<i>infundit</i> e primis edd. recepi pro
+vulg. <i>infudit</i>, quia sequuntur <i>ventilat</i>, <i>spargit</i>,
+<i>erumpit</i>.
+&mdash;<a name = "var17_506" id = "var17_506" href =
+"#line17_506">506.</a>&nbsp;<i>culmina</i>, non <i>nubila</i>, tres
+scripti et R.&nbsp;2.
+&mdash;<a name = "var17_507" id = "var17_507" href =
+"#line17_507">507.</a>&nbsp;<i>rumpit</i> R.&nbsp;2.</p>
+
+<p><a name = "var17_509" id = "var17_509" href = "#line17_509">509.</a>
+<i>diversa v. Prælia</i> conj. N.&nbsp;Heins. ut inf. <a class =
+"crossref" href = "#line17_546">v.&nbsp;546</a>, et apud Virgil.
+<span class = "pagenum">385</span>
+de Turno.
+&mdash;<a name = "var17_514" id = "var17_514" href =
+"#line17_514">514.</a>&nbsp;<i>exercitus omnis</i> Ox. et Put. Vulgo
+<i>e. omnes</i> contra metri leges; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#var13_308">ad XIII, 308</a>.
+&mdash;<a name = "var17_515" id = "var17_515" href =
+"#line17_515">515.</a>&nbsp;<i>Profectum est Latio</i> primus scripsit
+Nicander.
+&mdash;<a name = "var17_516" id = "var17_516" href =
+"#line17_516">516.</a>&nbsp;<i>juncta arma</i> malebat N.&nbsp;Heins.
+Sed <i>cuncta arma virosque</i> obponi <i>uni Hannibali</i>, ut <i>unum
+Hannibalem</i> paulo ante <i>omni exercitui</i>, jam monuit Drak.</p>
+
+<span class = "pagenum">386</span>
+<p><a name = "var17_527" id = "var17_527" href = "#line17_527">527.</a>
+<i>gressum</i> Oxon. Put. R.&nbsp;1, ad marg. D.&nbsp;Heins. et Raphel.
+ed. Vulgo <i>gressus</i> contra legem carminis.
+&mdash;<a name = "var17_528" id = "var17_528" href =
+"#line17_528">528.</a>&nbsp;<i>adjicit</i> ex. Oxon. recepit Drak. pro
+vulg. <i>addit</i>, quod paulo ante <a class = "crossref" href =
+"#line17_525">v.&nbsp;525</a>, præcessit. <i>adjicit</i> R.&nbsp;2.
+&mdash;<a name = "var17_533" id = "var17_533" href =
+"#line17_533">533.</a>&nbsp;<i>similatus</i> scripsi pro
+<i>simulatus</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#var2_553">ad II, 553</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookXV.html#var15_427">XV, 427</a>.
+&mdash;<a name = "var17_534" id = "var17_534" href =
+"#line17_534">534.</a>&nbsp;<i>At</i>, non <i>Ac</i>, Oxon. et Put.
+&mdash;<a name = "var17_535" id = "var17_535" href =
+"#line17_535">535.</a>&nbsp;<i>spirans ingentia</i> corrig.
+N.&nbsp;Heins. Recte, puto, certe concinnius; conf. <a class =
+"crossref" href = "bookIII.html#not3_240">not. ad III, 240</a>.</p>
+
+<span class = "pagenum">387</span>
+<p><a name = "var17_546" id = "var17_546" href = "#line17_546">546.</a>
+<i>Diverso</i> alii. <i>Diversæ pugnæ</i> conj. N.&nbsp;Heins. Sed
+vulgata lectio bene se habet, nec adversatur metrum; vid. <a class =
+"crossref" href = "bookVII.html#var7_618">ad VII, 618</a>.</p>
+
+<p><a name = "var17_548" id = "var17_548" href = "#line17_548">548.</a>
+<i>numine cæco</i>, h.e. occultato, incognito, non viso (vid. <a class =
+"crossref" href = "bookV.html#not5_3">not. ad V,&nbsp;3</a>) ex conj.
+N.&nbsp;Heins. et Rom. 2, recepit Lefeb. At vid. not.
+<span class = "pagenum">388</span>
+&mdash;<a name = "var17_554" id = "var17_554" href =
+"#line17_554">554.</a>&nbsp;<i>citati equi</i> pro <i>citatis equis</i>
+(uno enim equo vehebatur Hannibal) edidi cum Lefeb. et Ern. suadente
+N.&nbsp;Heins. <i>citato equo</i> corrig. Livin.
+&mdash;<a name = "var17_555" id = "var17_555" href =
+"#line17_555">555.</a>&nbsp;<i>subito occulta</i> tres scripti.
+<i>subita occulto</i> priscæ edd. <i>subito occultæ</i> conj. Drakenb.
+quod recepere Lefeb. et Ern. Parum interest.</p>
+
+<span class = "pagenum">389</span>
+<p><a name = "var17_572" id = "var17_572" href = "#line17_572">572.</a>
+<i>arma</i> Put. non inprob. Lef. cujus hæc nota est: «An, ut
+v.&nbsp;432, <i>Latios, Bruttia signa</i>, mutatione ad nobilius genus?»
+&mdash;<a name = "var17_573" id = "var17_573" href =
+"#line17_573">573.</a>&nbsp;<i>audes</i> Put.
+&mdash;<a name = "var17_576" id = "var17_576" href =
+"#line17_576">576.</a>&nbsp;<i>Pastori</i> Tell. et inde Lef.
+&mdash;<a name = "var17_578" id = "var17_578" href =
+"#line17_578">578.</a>&nbsp;<i>superantem</i> Tell. R.&nbsp;2, Mars.
+Ben.; <i>properantem</i> Ox. et Put. <i>præparantem</i> R.&nbsp;1, Parm.
+Med. <i>proparantem</i> ad marg. R.&nbsp;1. <i>vasti superantem proxima
+saltus</i> emend. N.&nbsp;Heins. prob. Drak. ut ambiguitas vitaretur.
+Lef. <i>saltu</i> pro <i>saltui</i>, h.e. silvæ, positum existimat. Ego
+contra semper jungendum putavi <i>vasto superantem saltu</i>, ut cursus
+<i>præceps</i> designetur: quam simplicem rationem nunc etiam defendi
+video ab Ernestio, coll. Virg. Ge. III, 141 (ubi tamen non adsequor cur
+commodius et proprie saltus de equis dicatur) et inpr. simill. loco sup.
+<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_456">XII, 456 et
+460</a>, <i>inmani per proxima motu Evolat</i> Hannibal, et <i>saltu
+tramittitur alite Ganges</i> a tigride. <i>vastos s. prox. saltus</i>
+malebat Withof.
+&mdash;<a name = "var17_580" id = "var17_580" href =
+"#line17_580">580.</a>&nbsp;<i>servat Dea læta salutem</i> conj.
+N.&nbsp;Heins. cui τὸ <i>celata</i> hic prorsus otiosum ac supervacuum
+videbatur. At vid. not.</p>
+
+<span class = "pagenum">390</span>
+<p><a name = "var17_588" id = "var17_588" href = "#line17_588">588.</a>
+<i>sine more</i>, hoc est ἀκοσμως, edidi cum Lefeb. et Ernest. ex emend.
+Bentl. ad Horat. Od. II, 13, 17, et N.&nbsp;Heins. quam et Drakenb.
+probavit. <i>sine morte</i> Put. et Oxon. Vulgo <i>sine Marte</i>.
+&mdash;<a name = "var17_590" id = "var17_590" href =
+"#line17_590">590.</a>&nbsp;<i>Hi</i> reposuit Lefeb. lepida hac addita
+ratione: «Male Drak. <i>Ac</i>, ut libri antiqui.»</p>
+
+<span class = "pagenum">391</span>
+<p><a name = "var17_602" id = "var17_602" href = "#line17_602">602.</a>
+<i>Strage vera</i> Oxon. R.&nbsp;1, Med. <i>Strage fera</i> Parm. et
+Beness.
+<span class = "pagenum">392</span>
+&mdash;<a name = "var17_613" id = "var17_613" href =
+"#line17_613">613.</a>&nbsp;<i>Præcellis resides hostes</i> legendum
+esse arbitrabatur N.&nbsp;Heins. Verba <i>resident hostes mihi satque
+superque</i> jungit Barth. Adv. X,&nbsp;13, ut sensus sit: satis hostium
+mihi residuum est, licet Cannensi aliisque præliis innumeros conciderim.
+Lefeb. <i>resident</i> exponit, tranquilli ab armis abstinent victi. Sic
+quoque Ernesti, ut sententia cum acerbo contemtu dicta sit hæc: profecto
+hodie hostes tui <i>resident</i>, quiescunt, quum pugna præcellas, et
+devictos in fugam converteris: Sed mihi satis est, a Roma metui. Verum
+ne ita quidem satis concinnus est hic locus: nam nimis abrupte ac sine
+copula dicitur <i>præcellis</i>, <i>resident</i>; neque etiam omnia sic
+satis cohærent. Poeta forte scripsit: <i>Dum modo pugna Præcellis,
+resident hostes mihi satque</i>, etc. ut mens ejus fuerit: <i>dum
+modo</i>, hoc ipso momento, quo <i>pugna p.</i>, hoc est vincis, <i>mihi
+resident hostes</i>, residui sunt hostes, quos sollicitabo ad bellum
+tibi inferendum, Antiochus et alii; et quidem hostium <i>satis
+superque</i>, ut Romani, <i>dum vivam, me exspectent</i>, adventum vel
+reditum meum perhorrescant, <i>nec pacem pectore norint</i>, nec unquam
+quieta mente consistant. Τὸ <i>satis</i> ita cum nominat. jungi, vel
+tironibus notum est; vid. Ernesti clav. Cic.
+&mdash;<a name = "var17_616" id = "var17_616" href =
+"#line17_616">616.</a>&nbsp;<i>inmixtus</i> malebat N.&nbsp;Heins. et
+<a class = "crossref" href = "#line17_620">vers. 620</a>, <i>Atque æri
+incisæ leges</i>, vel <i>Æraque et incisæ leges</i>, h.e.
+senatusconsulta. <i>Arvaque</i> conj. Dausq.</p>
+
+<span class = "pagenum">393</span>
+<p><a class = "missing" name = "var17_620" id = "var17_620" href =
+"#line17_620" title = "‘619’ legitur">620.</a>
+<i>Invisæ leges</i> (ut paulo ante <i>inproba jura</i>) corrigit Withof.
+ut tollatur contradictio Livii, et de injustis tantum legibus sermo sit,
+non de tota αὐτονομια, Pœnis relicta.
+&mdash;<a name = "var17_624" id = "var17_624" href =
+"#line17_624">624.</a>&nbsp;<i>fulmina</i> opinabatur N.&nbsp;Heins. et
+&mdash;<a name = "var17_627" id = "var17_627" href =
+"#line17_627">627</a>&nbsp;<i>Securus cœpti</i>, et
+&mdash;<a name = "var17_631" id = "var17_631" href =
+"#line17_631">631</a>&nbsp;<i>juventas</i>, de
+<span class = "pagenum">394</span>
+quo vid. <a class = "crossref" href = "bookX.html#var10_641">ad
+X,&nbsp;641</a>. Eodem <a class = "crossref" href =
+"#line17_631">v.&nbsp;631</a>, <i>Hannon</i>, non <i>Hanno</i>, vel
+<i>Anno</i>, Oxon. vid. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#var2_277">ad II, 277</a>.</p>
+
+<p><a name = "var17_632" id = "var17_632" href = "#line17_632">632.</a>
+<i>Macetum</i>, non <i>Macedum</i> Put. Tell. R.&nbsp;2, Mars. vid. ad
+XIII, 878.</p>
+
+<span class = "pagenum">395</span>
+<p><a name = "var17_637" id = "var17_637" href = "#line17_637">637.</a>
+<i>et finis</i> conj. N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var17_640" id = "var17_640" href =
+"#line17_640">640.</a>&nbsp;<i>Frondosumque apicem surgens</i>, h.e.
+surrigens, vel frondoso apice surgens, emend. nonnemo, quem refellit
+N.&nbsp;Heins.
+<span class = "pagenum">396</span>
+&mdash;<a name = "var17_644" id = "var17_644" href =
+"#line17_644">644.</a>&nbsp;<i>subientis</i> R.&nbsp;2.
+&mdash;<a name = "var17_649" id = "var17_649" href =
+"#line17_649">649.</a>&nbsp;<i>confecta lite</i> Put.</p>
+
+</div>
+
+<table class = "contents">
+<tr>
+<td class = "center" colspan = "3">
+<a href = "../main.html">Præfatio</a>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>
+<a href = "bookI.html">Liber I</a><br>
+<a href = "bookII.html">Liber II</a><br>
+<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br>
+<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br>
+<a href = "bookV.html">Liber V</a>
+</td>
+<td>
+<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br>
+<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br>
+<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br>
+<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br>
+<a href = "bookX.html">Liber X</a><br>
+<a href = "bookXI.html">Liber XI</a>
+</td>
+<td>
+<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br>
+<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br>
+<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br>
+<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br>
+<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br>
+<b>Liber XVII</b>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "center" colspan = "3">
+<a href = "comm.html">Appendices</a><br>
+<a href = "indexAF.html">Index</a><br>
+<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+</body>
+</html>