summaryrefslogtreecommitdiff
path: root/old/files/bookXVI.html
blob: 8fed3b1369a7be8b542417e1a4df07244418c69b (plain)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870
2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880
2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890
2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900
2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910
2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920
2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930
2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940
2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950
2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960
2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970
2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990
2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000
3001
3002
3003
3004
3005
3006
3007
3008
3009
3010
3011
3012
3013
3014
3015
3016
3017
3018
3019
3020
3021
3022
3023
3024
3025
3026
3027
3028
3029
3030
3031
3032
3033
3034
3035
3036
3037
3038
3039
3040
3041
3042
3043
3044
3045
3046
3047
3048
3049
3050
3051
3052
3053
3054
3055
3056
3057
3058
3059
3060
3061
3062
3063
3064
3065
3066
3067
3068
3069
3070
3071
3072
3073
3074
3075
3076
3077
3078
3079
3080
3081
3082
3083
3084
3085
3086
3087
3088
3089
3090
3091
3092
3093
3094
3095
3096
3097
3098
3099
3100
3101
3102
3103
3104
3105
3106
3107
3108
3109
3110
3111
3112
3113
3114
3115
3116
3117
3118
3119
3120
3121
3122
3123
3124
3125
3126
3127
3128
3129
3130
3131
3132
3133
3134
3135
3136
3137
3138
3139
3140
3141
3142
3143
3144
3145
3146
3147
3148
3149
3150
3151
3152
3153
3154
3155
3156
3157
3158
3159
3160
3161
3162
3163
3164
3165
3166
3167
3168
3169
3170
3171
3172
3173
3174
3175
3176
3177
3178
3179
3180
3181
3182
3183
3184
3185
3186
3187
3188
3189
3190
3191
3192
3193
3194
3195
3196
3197
3198
3199
3200
3201
3202
3203
3204
3205
3206
3207
3208
3209
3210
3211
3212
3213
3214
3215
3216
3217
3218
3219
3220
3221
3222
3223
3224
3225
3226
3227
3228
3229
3230
3231
3232
3233
3234
3235
3236
3237
3238
3239
3240
3241
3242
3243
3244
3245
3246
3247
3248
3249
3250
3251
3252
3253
3254
3255
3256
3257
3258
3259
3260
3261
3262
3263
3264
3265
3266
3267
3268
3269
3270
3271
3272
3273
3274
3275
3276
3277
3278
3279
3280
3281
3282
3283
3284
3285
3286
3287
3288
3289
3290
3291
3292
3293
3294
3295
3296
3297
3298
3299
3300
3301
3302
3303
3304
3305
3306
3307
3308
3309
3310
3311
3312
3313
3314
3315
3316
3317
3318
3319
3320
3321
3322
3323
3324
3325
3326
3327
3328
3329
3330
3331
3332
3333
3334
3335
3336
3337
3338
3339
3340
3341
3342
3343
3344
3345
3346
3347
3348
3349
3350
3351
3352
3353
3354
3355
3356
3357
3358
3359
3360
3361
3362
3363
3364
3365
3366
3367
3368
3369
3370
3371
3372
3373
3374
3375
3376
3377
3378
3379
3380
3381
3382
3383
3384
3385
3386
3387
3388
3389
3390
3391
3392
3393
3394
3395
3396
3397
3398
3399
3400
3401
3402
3403
3404
3405
3406
3407
3408
3409
3410
3411
3412
3413
3414
3415
3416
3417
3418
3419
3420
3421
3422
3423
3424
3425
3426
3427
3428
3429
3430
3431
3432
3433
3434
3435
3436
3437
3438
3439
3440
3441
3442
3443
3444
3445
3446
3447
3448
3449
3450
3451
3452
3453
3454
3455
3456
3457
3458
3459
3460
3461
3462
3463
3464
3465
3466
3467
3468
3469
3470
3471
3472
3473
3474
3475
3476
3477
3478
3479
3480
3481
3482
3483
3484
3485
3486
3487
3488
3489
3490
3491
3492
3493
3494
3495
3496
3497
3498
3499
3500
3501
3502
3503
3504
3505
3506
3507
3508
3509
3510
3511
3512
3513
3514
3515
3516
3517
3518
3519
3520
3521
3522
3523
3524
3525
3526
3527
3528
3529
3530
3531
3532
3533
3534
3535
3536
3537
3538
3539
3540
3541
3542
3543
3544
3545
3546
3547
3548
3549
3550
3551
3552
3553
3554
3555
3556
3557
3558
3559
3560
3561
3562
3563
3564
3565
3566
3567
3568
3569
3570
3571
3572
3573
3574
3575
3576
3577
3578
3579
3580
3581
3582
3583
3584
3585
3586
3587
3588
3589
3590
3591
3592
3593
3594
3595
3596
3597
3598
3599
3600
3601
3602
3603
3604
3605
3606
3607
3608
3609
3610
3611
3612
3613
3614
3615
3616
3617
3618
3619
3620
3621
3622
3623
3624
3625
3626
3627
3628
3629
3630
3631
3632
3633
3634
3635
3636
3637
3638
3639
3640
3641
3642
3643
3644
3645
3646
3647
3648
3649
3650
3651
3652
3653
3654
3655
3656
3657
3658
3659
3660
3661
3662
3663
3664
3665
3666
3667
3668
3669
3670
3671
3672
3673
3674
3675
3676
3677
3678
3679
3680
3681
3682
3683
3684
3685
3686
3687
3688
3689
3690
3691
3692
3693
3694
3695
3696
3697
3698
3699
3700
3701
3702
3703
3704
3705
3706
3707
3708
3709
3710
3711
3712
3713
3714
3715
3716
3717
3718
3719
3720
3721
3722
3723
3724
3725
3726
3727
3728
3729
3730
3731
3732
3733
3734
3735
3736
3737
3738
3739
3740
3741
3742
3743
3744
3745
3746
3747
3748
3749
3750
3751
3752
3753
3754
3755
3756
3757
3758
3759
3760
3761
3762
3763
3764
3765
3766
3767
3768
3769
3770
3771
3772
3773
3774
3775
3776
3777
3778
3779
3780
3781
3782
3783
3784
3785
3786
3787
3788
3789
3790
3791
3792
3793
3794
3795
3796
3797
3798
3799
3800
3801
3802
3803
3804
3805
3806
3807
3808
3809
3810
3811
3812
3813
3814
3815
3816
3817
3818
3819
3820
3821
3822
3823
3824
3825
3826
3827
3828
3829
3830
3831
3832
3833
3834
3835
3836
3837
3838
3839
3840
3841
3842
3843
3844
3845
3846
3847
3848
3849
3850
3851
3852
3853
3854
3855
3856
3857
3858
3859
3860
3861
3862
3863
3864
3865
3866
3867
3868
3869
3870
3871
3872
3873
3874
3875
3876
3877
3878
3879
3880
3881
3882
3883
3884
3885
3886
3887
3888
3889
3890
3891
3892
3893
3894
3895
3896
3897
3898
3899
3900
3901
3902
3903
3904
3905
3906
3907
3908
3909
3910
3911
3912
3913
3914
3915
3916
3917
3918
3919
3920
3921
3922
3923
3924
3925
3926
3927
3928
3929
3930
3931
3932
3933
3934
3935
3936
3937
3938
3939
3940
3941
3942
3943
3944
3945
3946
3947
3948
3949
3950
3951
3952
3953
3954
3955
3956
3957
3958
3959
3960
3961
3962
3963
3964
3965
3966
3967
3968
3969
3970
3971
3972
3973
3974
3975
3976
3977
3978
3979
3980
3981
3982
3983
3984
3985
3986
3987
3988
3989
3990
3991
3992
3993
3994
3995
3996
3997
3998
3999
4000
4001
4002
4003
4004
4005
4006
4007
4008
4009
4010
4011
4012
4013
4014
4015
4016
4017
4018
4019
4020
4021
4022
4023
4024
4025
4026
4027
4028
4029
4030
4031
4032
4033
4034
4035
4036
4037
4038
4039
4040
4041
4042
4043
4044
4045
4046
4047
4048
4049
4050
4051
4052
4053
4054
4055
4056
4057
4058
4059
4060
4061
4062
4063
4064
4065
4066
4067
4068
4069
4070
4071
4072
4073
4074
4075
4076
4077
4078
4079
4080
4081
4082
4083
4084
4085
4086
4087
4088
4089
4090
4091
4092
4093
4094
4095
4096
4097
4098
4099
4100
4101
4102
4103
4104
4105
4106
4107
4108
4109
4110
4111
4112
4113
4114
4115
4116
4117
4118
4119
4120
4121
4122
4123
4124
4125
4126
4127
4128
4129
4130
4131
4132
4133
4134
4135
4136
4137
4138
4139
4140
4141
4142
4143
4144
4145
4146
4147
4148
4149
4150
4151
4152
4153
4154
4155
4156
4157
4158
4159
4160
4161
4162
4163
4164
4165
4166
4167
4168
4169
4170
4171
4172
4173
4174
4175
4176
4177
4178
4179
4180
4181
4182
4183
4184
4185
4186
4187
4188
4189
4190
4191
4192
4193
4194
4195
4196
4197
4198
4199
4200
4201
4202
4203
4204
4205
4206
4207
4208
4209
4210
4211
4212
4213
4214
4215
4216
4217
4218
4219
4220
4221
4222
4223
4224
4225
4226
4227
4228
4229
4230
4231
4232
4233
4234
4235
4236
4237
4238
4239
4240
4241
4242
4243
4244
4245
4246
4247
4248
4249
4250
4251
4252
4253
4254
4255
4256
4257
4258
4259
4260
4261
4262
4263
4264
4265
4266
4267
4268
4269
4270
4271
4272
4273
4274
4275
4276
4277
4278
4279
4280
4281
4282
4283
4284
4285
4286
4287
4288
4289
4290
4291
4292
4293
4294
4295
4296
4297
4298
4299
4300
4301
4302
4303
4304
4305
4306
4307
4308
4309
4310
4311
4312
4313
4314
4315
4316
4317
4318
4319
4320
4321
4322
4323
4324
4325
4326
4327
4328
4329
4330
4331
4332
4333
4334
4335
4336
4337
4338
4339
4340
4341
4342
4343
4344
4345
4346
4347
4348
4349
4350
4351
4352
4353
4354
4355
4356
4357
4358
4359
4360
4361
4362
4363
4364
4365
4366
4367
4368
4369
4370
4371
4372
4373
4374
4375
4376
4377
4378
4379
4380
4381
4382
4383
4384
4385
4386
4387
4388
4389
4390
4391
4392
4393
4394
4395
4396
4397
4398
4399
4400
4401
4402
4403
4404
4405
4406
4407
4408
4409
4410
4411
4412
4413
4414
4415
4416
4417
4418
4419
4420
4421
4422
4423
4424
4425
4426
4427
4428
4429
4430
4431
4432
4433
4434
4435
4436
4437
4438
4439
4440
4441
4442
4443
4444
4445
4446
4447
4448
4449
4450
4451
4452
4453
4454
4455
4456
4457
4458
4459
4460
4461
4462
4463
4464
4465
4466
4467
4468
4469
4470
4471
4472
4473
4474
4475
4476
4477
4478
4479
4480
4481
4482
4483
4484
4485
4486
4487
4488
4489
4490
4491
4492
4493
4494
4495
4496
4497
4498
4499
4500
4501
4502
4503
4504
4505
4506
4507
4508
4509
4510
4511
4512
4513
4514
4515
4516
4517
4518
4519
4520
4521
4522
4523
4524
4525
4526
4527
4528
4529
4530
4531
4532
4533
4534
4535
4536
4537
4538
4539
4540
4541
4542
4543
4544
4545
4546
4547
4548
4549
4550
4551
4552
4553
4554
4555
4556
4557
4558
4559
4560
4561
4562
4563
4564
4565
4566
4567
4568
4569
4570
4571
4572
4573
4574
4575
4576
4577
4578
4579
4580
4581
4582
4583
4584
4585
4586
4587
4588
4589
4590
4591
4592
4593
4594
4595
4596
4597
4598
4599
4600
4601
4602
4603
4604
4605
4606
4607
4608
4609
4610
4611
4612
4613
4614
4615
4616
4617
4618
4619
4620
4621
4622
4623
4624
4625
4626
4627
4628
4629
4630
4631
4632
4633
4634
4635
4636
4637
4638
4639
4640
4641
4642
4643
4644
4645
4646
4647
4648
4649
4650
4651
4652
4653
4654
4655
4656
4657
4658
4659
4660
4661
4662
4663
4664
4665
4666
4667
4668
4669
4670
4671
4672
4673
4674
4675
4676
4677
4678
4679
4680
4681
4682
4683
4684
4685
4686
4687
4688
4689
4690
4691
4692
4693
4694
4695
4696
4697
4698
4699
4700
4701
4702
4703
4704
4705
4706
4707
4708
4709
4710
4711
4712
4713
4714
4715
4716
4717
4718
4719
4720
4721
4722
4723
4724
4725
4726
4727
4728
4729
4730
4731
4732
4733
4734
4735
4736
4737
4738
4739
4740
4741
4742
4743
4744
4745
4746
4747
4748
4749
4750
4751
4752
4753
4754
4755
4756
4757
4758
4759
4760
4761
4762
4763
4764
4765
4766
4767
4768
4769
4770
4771
4772
4773
4774
4775
4776
4777
4778
4779
4780
4781
4782
4783
4784
4785
4786
4787
4788
4789
4790
4791
4792
4793
4794
4795
4796
4797
4798
4799
4800
4801
4802
4803
4804
4805
4806
4807
4808
4809
4810
4811
4812
4813
4814
4815
4816
4817
4818
4819
4820
4821
4822
4823
4824
4825
4826
4827
4828
4829
4830
4831
4832
4833
4834
4835
4836
4837
4838
4839
4840
4841
4842
4843
4844
4845
4846
4847
4848
4849
4850
4851
4852
4853
4854
4855
4856
4857
4858
4859
4860
4861
4862
4863
4864
4865
4866
4867
4868
4869
4870
4871
4872
4873
4874
4875
4876
4877
4878
4879
4880
4881
4882
4883
4884
4885
4886
4887
4888
4889
4890
4891
4892
4893
4894
4895
4896
4897
4898
4899
4900
4901
4902
4903
4904
4905
4906
4907
4908
4909
4910
4911
4912
4913
4914
4915
4916
4917
4918
4919
4920
4921
4922
4923
4924
4925
4926
4927
4928
4929
4930
4931
4932
4933
4934
4935
4936
4937
4938
4939
4940
4941
4942
4943
4944
4945
4946
4947
4948
4949
4950
4951
4952
4953
4954
4955
4956
4957
4958
4959
4960
4961
4962
4963
4964
4965
4966
4967
4968
4969
4970
4971
4972
4973
4974
4975
4976
4977
4978
4979
4980
4981
4982
4983
4984
4985
4986
4987
4988
4989
4990
4991
4992
4993
4994
4995
4996
4997
4998
4999
5000
5001
5002
5003
5004
5005
5006
5007
5008
5009
5010
5011
5012
5013
5014
5015
5016
5017
5018
5019
5020
5021
5022
5023
5024
5025
5026
5027
5028
5029
5030
5031
5032
5033
5034
5035
5036
5037
5038
5039
5040
5041
5042
5043
5044
5045
5046
5047
5048
5049
5050
5051
5052
5053
5054
5055
5056
5057
5058
5059
5060
5061
5062
5063
5064
5065
5066
5067
5068
5069
5070
5071
5072
5073
5074
5075
5076
5077
5078
5079
5080
5081
5082
5083
5084
5085
5086
5087
5088
5089
5090
5091
5092
5093
5094
5095
5096
5097
5098
5099
5100
5101
5102
5103
5104
5105
5106
5107
5108
5109
5110
5111
5112
5113
5114
5115
5116
5117
5118
5119
5120
5121
5122
5123
5124
5125
5126
5127
5128
5129
5130
5131
5132
5133
5134
5135
5136
5137
5138
5139
5140
5141
5142
5143
5144
5145
5146
5147
5148
5149
5150
5151
5152
5153
5154
5155
5156
5157
5158
5159
5160
5161
5162
5163
5164
5165
5166
5167
5168
5169
5170
5171
5172
5173
5174
5175
5176
5177
5178
5179
5180
5181
5182
5183
5184
5185
5186
5187
5188
5189
5190
5191
5192
5193
5194
5195
5196
5197
5198
5199
5200
5201
5202
5203
5204
5205
5206
5207
5208
5209
5210
5211
5212
5213
5214
5215
5216
5217
5218
5219
5220
5221
5222
5223
5224
5225
5226
5227
5228
5229
5230
5231
5232
5233
5234
5235
5236
5237
5238
5239
5240
5241
5242
5243
5244
5245
5246
5247
5248
5249
5250
5251
5252
5253
5254
5255
5256
5257
5258
5259
5260
5261
5262
5263
5264
5265
5266
5267
5268
5269
5270
5271
5272
5273
5274
5275
5276
5277
5278
5279
5280
5281
5282
5283
5284
5285
5286
5287
5288
5289
5290
5291
5292
5293
5294
5295
5296
5297
5298
5299
5300
5301
5302
5303
5304
5305
5306
5307
5308
5309
5310
5311
5312
5313
5314
5315
5316
5317
5318
5319
5320
5321
5322
5323
5324
5325
5326
5327
5328
5329
5330
5331
5332
5333
5334
5335
5336
5337
5338
5339
5340
5341
5342
5343
5344
5345
5346
5347
5348
5349
5350
5351
5352
5353
5354
5355
5356
5357
5358
5359
5360
5361
5362
5363
5364
5365
5366
5367
5368
5369
5370
5371
5372
5373
5374
5375
5376
5377
5378
5379
5380
5381
5382
5383
5384
5385
5386
5387
5388
5389
5390
5391
5392
5393
5394
5395
5396
5397
5398
5399
5400
5401
5402
5403
5404
5405
5406
5407
5408
5409
5410
5411
5412
5413
5414
5415
5416
5417
5418
5419
5420
5421
5422
5423
5424
5425
5426
5427
5428
5429
5430
5431
5432
5433
5434
5435
5436
5437
5438
5439
5440
5441
5442
5443
5444
5445
5446
5447
5448
5449
5450
5451
5452
5453
5454
5455
5456
5457
5458
5459
5460
5461
5462
5463
5464
5465
5466
5467
5468
5469
5470
5471
5472
5473
5474
5475
5476
5477
5478
5479
5480
5481
5482
5483
5484
5485
5486
5487
5488
5489
5490
5491
5492
5493
5494
5495
5496
5497
5498
5499
5500
5501
5502
5503
5504
5505
5506
5507
5508
5509
5510
5511
5512
5513
5514
5515
5516
5517
5518
5519
5520
5521
5522
5523
5524
5525
5526
5527
5528
5529
5530
5531
5532
5533
5534
5535
5536
5537
5538
5539
5540
5541
5542
5543
5544
5545
5546
5547
5548
5549
5550
5551
5552
5553
5554
5555
5556
5557
5558
5559
5560
5561
5562
5563
5564
5565
5566
5567
5568
5569
5570
5571
5572
5573
5574
5575
5576
5577
5578
5579
5580
5581
5582
5583
5584
5585
5586
5587
5588
5589
5590
5591
5592
5593
5594
5595
5596
5597
5598
5599
5600
5601
5602
5603
5604
5605
5606
5607
5608
5609
5610
5611
5612
5613
5614
5615
5616
5617
5618
5619
5620
5621
5622
5623
5624
5625
5626
5627
5628
5629
5630
5631
5632
5633
5634
5635
5636
5637
5638
5639
5640
5641
5642
5643
5644
5645
5646
5647
5648
5649
5650
5651
5652
5653
5654
5655
5656
5657
5658
5659
5660
5661
5662
5663
5664
5665
5666
5667
5668
5669
5670
5671
5672
5673
5674
5675
5676
5677
5678
5679
5680
5681
5682
5683
5684
5685
5686
5687
5688
5689
5690
5691
5692
5693
5694
5695
5696
5697
5698
5699
5700
5701
5702
5703
5704
5705
5706
5707
5708
5709
5710
5711
5712
5713
5714
5715
5716
5717
5718
5719
5720
5721
5722
5723
5724
5725
5726
5727
5728
5729
5730
5731
5732
5733
5734
5735
5736
5737
5738
5739
5740
5741
5742
5743
5744
5745
5746
5747
5748
5749
5750
5751
5752
5753
5754
5755
5756
5757
5758
5759
5760
5761
5762
5763
5764
5765
5766
5767
5768
5769
5770
5771
5772
5773
5774
5775
5776
5777
5778
5779
5780
5781
5782
5783
5784
5785
5786
5787
5788
5789
5790
5791
5792
5793
5794
5795
5796
5797
5798
5799
5800
5801
5802
5803
5804
5805
5806
5807
5808
5809
5810
5811
5812
5813
5814
5815
5816
5817
5818
5819
5820
5821
5822
5823
5824
5825
5826
5827
5828
5829
5830
5831
5832
5833
5834
5835
5836
5837
5838
5839
5840
5841
5842
5843
5844
5845
5846
5847
5848
5849
5850
5851
5852
5853
5854
5855
5856
5857
5858
5859
5860
5861
5862
5863
5864
5865
5866
5867
5868
5869
5870
5871
5872
5873
5874
5875
5876
5877
5878
5879
5880
5881
5882
5883
5884
5885
5886
5887
5888
5889
5890
5891
5892
5893
5894
5895
5896
5897
5898
5899
5900
5901
5902
5903
5904
5905
5906
5907
5908
5909
5910
5911
5912
5913
5914
5915
5916
5917
5918
5919
5920
5921
5922
5923
5924
5925
5926
5927
5928
5929
5930
5931
5932
5933
5934
5935
5936
5937
5938
5939
5940
5941
5942
5943
5944
5945
5946
5947
5948
5949
5950
5951
5952
5953
5954
5955
5956
5957
5958
5959
5960
5961
5962
5963
5964
5965
5966
5967
5968
5969
5970
5971
5972
5973
5974
5975
5976
5977
5978
5979
5980
5981
5982
5983
5984
5985
5986
5987
5988
5989
5990
5991
5992
5993
5994
5995
5996
5997
5998
5999
6000
6001
6002
6003
6004
6005
6006
6007
6008
6009
6010
6011
6012
6013
6014
6015
6016
6017
6018
6019
6020
6021
6022
6023
6024
6025
6026
6027
6028
6029

<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN">
<html>
<head>
<title>Punicorum Liber Decimus Sextus</title>
<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8">

<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css">

<body>

<table class = "contents">
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "../main.html">Præfatio</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<a href = "bookI.html">Liber I</a><br>
<a href = "bookII.html">Liber II</a><br>
<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br>
<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br>
<a href = "bookV.html">Liber V</a>
</td>
<td>
<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br>
<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br>
<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br>
<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br>
<a href = "bookX.html">Liber X</a><br>
<a href = "bookXI.html">Liber XI</a>
</td>
<td>
<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br>
<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br>
<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br>
<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br>
<b>Liber XVI</b><br>
<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "comm.html">Appendices</a><br>
<a href = "indexAF.html">Index</a><br>
<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a>
</td>
</tr>
</table>

<hr class = "mid">

<span class = "pagenum">283</span>

<h3>C. SILII ITALICI</h3>

<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1>


<h3>LIBER DECIMUS SEXTUS.</h3>

<hr>

<h4><a name = "lib16_arg" id = "lib16_arg">ARGUMENTUM.</a></h4>

<div class = "argument">

<p><span class = "smallcaps">Hannibal</span>, tanto simul publico
familiarique ictus luctu, in Bruttio agro belli instaurandi consilia
agitat; <a href = "#line16_1">1-10</a>.</p>

<p>Sed inpetus ejus et ardor pugnandi languescit odio invidiaque
Hannonis, cujus factio ipsi res ad bellum necessarias ab domo mitti
prohibet; <a href = "#line16_11">11-14</a>.</p>

<p>Nihilo tamen secius sola virtutis illius fama ac reverentia nominis
tantam habent vim, ut nec hostes quietum lacessere auderent, nec ulla
vel inter milites, ex conluvione omnium gentium mixtos, vel adversus
ducem seditio exsisteret; <a href = "#line16_15">15-22</a>.</p>

<p>Romanorum contra cœptis non in Italia tantum adspirat fortuna, sed in
Hispania quoque, unde Pœni pelluntur; <a href =
"#line16_23">23-27</a>.</p>

<p>Eo quidem Hannon in locum Barcini Hasdrubalis novo cum exercitu ex
Africa transgreditur, dux belli peritissimus, sed multum inferior
Scipione, qui castra ejus vesperascente cælo adgreditur, magnamque in
iis stragem edit; <a href = "#line16_28">28-43</a>.</p>

<p>Inter hostes vix quisquam virtute excellit præter Larum, Cantabrum
fortissimum, qui solus restituit pugnam, multosque Romanos securi
percutit, donec a L. Scipione, Publii fratre, gladio jugulatur; <a href
= "#line16_44">44-67</a>.</p>

<p>Tanti viri præsidio orbati Pœni terga vertunt, et Hannon vivus
capitur; <a href = "#line16_68">68-77</a>.</p>

<p>Tum Scipio Hasdrubali, Gisgonis filio, obviam procedit, sibique jam
cum reliquiis hostium pugnandi occasionem fieri lætatur; <a href =
"#line16_78">78-93</a>.</p>

<p>Utrimque summo inpetu concurritur, et ingens fit cædes; <a href =
"#line16_94">94-106</a>.</p>

<p>Hasdrubal fortissime pugnat suisque jam cedentibus obsistit: at levi
vulnere ictus ipse quoque fugam capessit, et navibus adceptis nocte
Tartessum revertitur; <a href = "#line16_107">107-114</a>.</p>

<p>In Pœnorum exercitu virtute eminuerat Masinissa, Nomadum rex, qui
nunc omine fausto flammæ capite micantis,
<span class = "pagenum">284</span>
et adversa sociorum Hannibalisque fortuna permotus, ad Romanorum partes
transit, et cum ipso Scipione congressus, fide data adceptaque, cum
donis dimittitur; <a href = "#line16_115">115-167</a>.</p>

<p>Quo fœdere icto Scipio, jam Carthaginis excidium animo agitans, et
præmoliendas sibi res conciliandosque aliorum etiam Libyæ regum
gentiumque animos ratus, in Africam trajicit, ut Syphacem,
opulentissimum regem Massyliorum, ad societatem belli inpellat; <a href
= "#line16_168">168-179</a>.</p>

<p>Eodem forte tempore eodemque consilio Hasdrubal, Gisgonis filius,
terræ adplicat naves, magnificumque id Syphaci videtur, duorum
populorum, de imperio orbis terrarum dimicantium, duces uno die suam
pacem amicitiamque petentes venisse; <a href =
"#line16_180">180-188</a>.</p>

<p>Utrumque hospitio benigne excipit rex, et contrahere ad conloquium
dirimendarum simultatium causa conatur; <a href =
"#line16_189">189-221</a>.</p>

<p>Scipio abnuit, de republica se cum hoste agere quidquam injussu
senatus posse; nec tamen ad easdem venire epulas recusat; <a href =
"#line16_221">221-228</a>.</p>

<p>Postero die orta luce adit Syphacem, et fœdus cum eo facit; <a href =
"#line16_229">229-261</a>.</p>

<p>Quod ubi sacris firmatur, rex terretur prodigiis, quæ interitum regni
et captivitatem ei portendunt; <a href = "#line16_262">262-274</a>.</p>

<p>Juncto fœdere Scipio locum, unde venerat, repetit, ubi multitudo
Hispanorum circumfusa Regem eum ingenti adpellat consensu, quod nomen
ille, tanquam Romanis intolerabile repudiat; <a href =
"#line16_275">275-284</a>.</p>

<p>Ibidem ludos funebres in honorem patris patruique, in Hispania
cæsorum, instituit, et ad certamina tam Romanos quam Hispanos præmiis
propositis invitat; <a href = "#line16_284">284-311</a>.</p>

<p>Certamen curule ineunt Cyrnus Lamponis equi, Atlas Caucasi, Durius
Pelori, et Iberus Panchatis rector, qui victoriam consequitur; <a href =
"#line16_312">312-456</a>.</p>

<p>Cursu certant Tartessus, Hesperus, Bæticus, Eurytus, Lamus, Sicoris
et Theron, palmamque fert Eurytus; <a href =
"#line16_457">457-526</a>.</p>

<p>Tum gladiatorium editur spectaculum, in quo non servi, neque obscuri
tantum generis homines, sed clari quoque inlustresque, et in his gemini
fratres, de principatu civitatis ambigentes, ferro decernunt; <a href =
"#line16_527">527-556</a>.</p>

<p>Postremo jaculandi arte contendunt Burrus, Glagus, Aconteus,
Indibilis ac Ilerdes, metamque ferit Burrus; <a href =
"#line16_557">557-574</a>.</p>

<p>Ipsi quoque duces, P. et L. Scipiones cum Lælio, hastas conjiciunt,
sagittaque, a P. Scipione emissa in auras ac terræ infixa, subito
frondescit et in quercum mutatur; <a href =
"#line16_575">575-591</a>.</p>

<p>Quo omine adcepto ludisque finitis Scipio Romam proficiscitur, ubi
consul creatur ingenti centuriarum favore, et a senatu petit, ut Africa
sibi provincia extra sortem destinetur; <a href =
"#line16_592">592-602</a>.</p>

<p>Id haudquaquam primoribus Patrum placet, et Q. Fabius Maximus
<span class = "pagenum">285</span>
Hannibalem prius censet ex Italia pellendum, quam bellum in ipsa Libya
geratur; <a href = "#line16_603">603-644</a>.</p>

<p>Ejus orationem et argumenta refutat Scipio, ipsique permittitur, ut
in Africam trajiciat; <a href = "#line16_645">645-700</a>.</p>

</div>

<hr class = "tiny">

<div class = "text">
<p><a name = "line16_1" id = "line16_1"> </a>
<span class = "smallcaps">Bruttia</span> mœrentem casus patriæque
suosque</p>
<p><a name = "line16_2" id = "line16_2"> </a>
Hannibalem adcepit tellus: hic aggere septus</p>
<p><a name = "line16_3" id = "line16_3"> </a>
In tempus posita ad renovandum bella coquebat:</p>
<p><a name = "line16_4" id = "line16_4"> </a>
Abditus ut silva, stabulis quum cesset ademtis,</p>
<span class = "linenum">5</span>
<p><a name = "line16_5" id = "line16_5"> </a>
Amisso taurus regno gregis, avia clauso</p>
<p><a name = "line16_6" id = "line16_6"> </a>
Molitur saltu certamina, jamque feroci</p>
<p><a name = "line16_7" id = "line16_7"> </a>
Mugitu nemora exterret, perque ardua cursu</p>
<p><a name = "line16_8" id = "line16_8"> </a>
Saxa ruit; sternit silvas, rupesque lacessit</p>
<p><a name = "line16_9" id = "line16_9"> </a>
Irato <a href = "#var16_9">rabidus</a> cornu; tremit omnis ab alto</p>
<span class = "linenum">10</span>
<p><a name = "line16_10" id = "line16_10"> </a>
Prospectans scopulo pastor nova bella parantem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_1" id = "not16_1" href = "#line16_1">1.</a>
Conf. Liv. XXVII, 51, extr. et XXVIII, 12.
&mdash;<i>casus patriæque suosque</i>, cædem fratris et exercitus, cui
is præerat; ut <i>recens vulnus publicum privatumque</i> ap. Liv.
XXVIII, 12, pr.
&mdash;<a name = "not16_2" id = "not16_2" href =
"#line16_2">2.</a>&nbsp;<i>adcepit</i>, ut <i>cepere</i>, <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#line7_174">VII, 174</a>.
&mdash;<i>aggere</i>, castrorum vallo.
&mdash;<a name = "not16_3" id = "not16_3" href =
"#line16_3">3.</a>&nbsp;<i>bella coquebat</i>, vid. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#not2_327">ad II, 327</a>.
&mdash;<i>In tempus</i> aliquod, aliquantisper, <i>posita</i>, omissa.
&mdash;<a name = "not16_4" id = "not16_4" href = "#line16_4">4...
10.</a>&nbsp;Imitat. Virg. Ge. III, 220... 236, ubi vid. Heyne, et
Scalig. Poet. V,&nbsp;14. Comparatio spectat ad verba <a class =
"crossref" href = "#line16_10">v.&nbsp;10</a>, <i>nova bella
parantem</i>, et præclaro verborum apparatu expressa est.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_11" id = "line16_11"> </a>
Sed vigor, <a href = "#var16_11">hausurus</a> Latium, si cetera
Marti</p>
<p><a name = "line16_12" id = "line16_12"> </a>
Adjumenta forent, prava obtrectante suorum</p>
<p><a name = "line16_13" id = "line16_13"> </a>
Invidia revocare animos, <a href = "#var16_13">ac stare</a> negata</p>
<span class = "pagenum">286</span>
<p><a name = "line16_14" id = "line16_14"> </a>
Cogebatur ope, et senio torpescere rerum.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_11" id = "not16_11" href = "#line16_11">11... 22.</a>
Sententiæ ac verba petita e Liv. XXVIII, 12.
&mdash;<i>vigor</i>, virtus ac vindicatæ cupido, <i>cogebatur revocare
animos</i>, cohibere inpetum; nisi τὸ <i>revocare</i> pro infin. histor.
adcipere malis, et τὸ <i>cogebatur</i> ad ipsum Hannibalem referre, quæ
ratio alteri præferenda videtur.
&mdash;<i>hausurus</i>, expugnaturus ac perditurus.
&mdash;<a name = "not16_12" id = "not16_12" href =
"#line16_12">12.</a>&nbsp;Supplementa militum, opes aliaque belli
instrumenta non mittebantur Hannibali ob <i>invidiam</i> Hannonis,
infesti Barcinæ factioni; cf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_276">ad II, 276</a>&nbsp;seq. <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#line8_21">VIII, 21</a>&nbsp;sq. <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#line11_538">XI, 538</a>&nbsp;sq. <a class
= "crossref" href = "bookXI.html#line11_563">563</a> sq. <a class =
"crossref" href = "bookXVII.html#line17_197">XVII, 197 sq.</a> Liv.
XXIII, 14; XXVIII, 12.
&mdash;<a name = "not16_13" id = "not16_13" href =
"#line16_13">13.</a>&nbsp;<i>stare</i>, vid. <a class = "crossref" href
= "bookI.html#not1_341">ad I,&nbsp;341</a>, et <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#not4_44">IV, 44</a>.
<span class = "pagenum notes">286</span>
&mdash;<a name = "not16_14" id = "not16_14" href =
"#line16_14">14.</a>&nbsp;<i>senio torpescere rerum</i>, ut
<i>senescere</i>, <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_457">II, 457</a>, ubi vid. not.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">15</span>
<p><a name = "line16_15" id = "line16_15"> </a>
Parta tamen formido manu, et tot cædibus olim</p>
<p><a name = "line16_16" id = "line16_16"> </a>
Quæsitus terror, velut inviolabile telis</p>
<p><a name = "line16_17" id = "line16_17"> </a>
Servabant sacrumque caput; proque omnibus armis,</p>
<p><a name = "line16_18" id = "line16_18"> </a>
Et castrorum opibus, dextrisque recentibus unum</p>
<p><a name = "line16_19" id = "line16_19"> </a>
Hannibalis sat nomen erat: tot <a href = "#var16_19">dissona
lingua</a></p>
<span class = "linenum">20</span>
<p><a name = "line16_20" id = "line16_20"> </a>
<a href = "#var16_19">Agmina</a>, barbarico tot discordantia ritu</p>
<p><a name = "line16_21" id = "line16_21"> </a>
Corda virum mansere gradu, rebusque retusis</p>
<p><a name = "line16_22" id = "line16_22"> </a>
Fidas <a href = "#var16_22">ductoris</a> tenuit reverentia mentes.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_15" id = "not16_15" href = "#line16_15">15... 19.</a>
«Non lacessierunt quietum (Hannibalem) Romani: tantam inesse vim, etsi
omnia alia circa eum ruerent, in uno illo duce censebant,» Liv. XXVIII,
12.
&mdash;<i>manu</i>, virtute, <i>parta formido</i> ut <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_47">IV, 47</a>.
&mdash;<a name = "not16_17" id = "not16_17" href =
"#line16_17">17.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"#line16_51">v.&nbsp;51</a>; <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#line7_6">VII,&nbsp;6 sq.</a> et <a class = "crossref" href
= "bookVII.html#line7_742">742</a>.
&mdash;<a name = "not16_18" id = "not16_18" href =
"#line16_18">18.</a>&nbsp;<i>dextris</i>, militibus, <i>recentibus</i>,
auxiliis, quæ vel a patria ipsi negabantur, vel intercipiebantur a
Romanis, ut nuper, victo fratre.
&mdash;<a name = "not16_19" id = "not16_19" href =
"#line16_19">19&nbsp;seq.</a> Confer Liv. l.l.
&mdash;<a name = "not16_21" id = "not16_21" href =
"#line16_21">21.</a>&nbsp;<i>mansere gradu</i>, in ordine ac fide, sine
seditione; Cell. Formula petita a gladiatoribus, qui <i>in gradu
stant</i> (unde et <i>status</i>), et adversarium <i>gradu movere</i>,
vel <i>de gradu dejicere</i> ac <i>depellere</i> conantur; cf. Cuper. et
Burm. ad Petron. c. 80, Gron. ad Senec. Agam. v.&nbsp;515 et 549.
&mdash;<i>rebus retusis</i>, ut al. fractis et adcisis; conf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_34">ad I,&nbsp;34</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#var8_319">VIII, 319, in Var.
Lect.</a></p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_23" id = "line16_23"> </a>
Nec vero Ausonia tantum se lætus agebat</p>
<p><a name = "line16_24" id = "line16_24"> </a>
Dardanidis Mavors: jam terra cedit Hibera</p>
<span class = "linenum">25</span>
<p><a name = "line16_25" id = "line16_25"> </a>
Auriferis tandem Phœnix depulsus ab arvis.</p>
<span class = "pagenum">287</span>
<p><a name = "line16_26" id = "line16_26"> </a>
Jam Mago, exutus castris, agitante pavore</p>
<p><a name = "line16_27" id = "line16_27"> </a>
<a href = "#var16_27">In Libyam propero tramisit cærula velo</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_23" id = "not16_23" href = "#line16_23">23 sqq.</a>
Silius Magonis veluti ὡς ἐν παρόδῳ mentionem facit, sed in Hannone
devicto a Romanis et capto diutius inmoratur: præterea v.&nbsp;26 sq.
non priorem Magonis fugam (vid. Liv. XXVIII,&nbsp;2) in mente habuit,
sed alteram, Hasdrubale Gisgonis f. a Scipione pulso (Livius XXVIII,
16); et est hujus libri inprimis proprius character, ut rerum usque ad
Carthaginem devictam gestarum magis emblemata et scenas insigniores,
quam absolutam narrationem exhibeat; Ernest. Duplex etiam Silius prælium
statuit, alterum cum Magone, alterum cum Hannone commissum; Livius vero
lib. XXVIII,&nbsp;1, refert, Hannonem, novum imperatorem, in locum
Hasdrubalis
<span class = "pagenum notes">287</span>
Barcini recenti cum exercitu ex Africa transgressum, cum Magone castra
junxisse, eodemque prælio utrumque ducem a M. Silano sub auspiciis
Scipionis devictum fuisse; Drak. Meo potius qualicumque judicio versus
23... 27, universe agunt de adversa fortuna Pœnorum, ex Hispania a
Scipione pulsorum, quam deinde poeta adcuratius exponit, et quidem ita,
ut Hannonis tantum, pro Hasdrubale cæso substituti, mentionem faciat,
quemadmodum etiam libro XV, solum Hasdrubalem, non et reliquos Pœnorum
duces, respexerat. Silius enim, poetarum more, constanter res graviores,
quæque ornatum poeticum admittunt, selegit, leviores autem, vel strictim
adtingit, vel plane prætermittit silentio. Hinc etiam Magonis forte non
meminisset, nisi is quoque Hannibalis fuisset frater, ut Hasdrubal;
conf. <a class = "crossref" href = "#not16_28">ad v.&nbsp;28</a>.
Postquam itaque insignem, quæ Romanorum cœpta adjuvisset in Italia,
fortunam libro superiori descripserat, nunc ita pergit: Nec tamen in
<i>Ausonia</i>, Italia, tantum res feliciter a <i>Dardanidis</i> (<a
class = "missing" name = "not16_24" id = "not16_24" href = "#line16_24"
title = "numerus deest">v.&nbsp;24</a>), h.e. Romanis, gerebantur, sed
etiam in Hispania, unde mox pellebantur <i>Phœnices</i> (<a class =
"missing" name = "not16_25" id = "not16_25" href = "#line16_25" title =
"numerus deest">v.&nbsp;25</a>), h.e. Pœni, quorum pars adeo non ita
multo post, a senatu Carthag. <i>agitante pavore</i> (<a class =
"missing" name = "not16_26" id = "not16_26" href = "#line16_26" title =
"numerus deest">v.&nbsp;26</a>), quem ei adventus Scipionis incusserat,
in Africam trajicere jubebatur cum Magone duce, qui tum a Romanis in
agro Gallorum Insubrium victus erat et <i>castris exutus</i>; de quo
vid. Livium XXX, 18, 19. Nam tum demum Mago <i>in Libyam transmisit</i>
(<a class = "missing" name = "not16_27" id = "not16_27" href =
"#line16_27" title = "numerus deest">v.&nbsp;27</a>), nec de alia ejus
fuga vel prælio cogitandum est.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_28" id = "line16_28"> </a>
Ecce aliud decus, haud <a href = "#var16_28">uno</a> contenta
favore,</p>
<p><a name = "line16_29" id = "line16_29"> </a>
Nutribat Fortuna duci: nam concitus <a href = "#var16_29">Hannon</a></p>
<span class = "linenum">30</span>
<p><a name = "line16_30" id = "line16_30"> </a>
Adventabat, agens <a href = "#var16_30">crepitantibus</a> agmina
cetris</p>
<span class = "pagenum">288</span>
<p><a name = "line16_31" id = "line16_31"> </a>
Barbara, et indigenas serus <a href = "#var16_31">raptabat</a>
Hiberos.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_28" id = "not16_28" href = "#line16_28">28</a> <a name
= "not16_29" id = "not16_29" href = "#line16_28">seqq.</a>
Conf. Liv. XXVIII,&nbsp;1. Vox <i>ecce</i> innuit, poetam nunc eas res
commemoraturum esse, quibus <a class = "crossref" href =
"#line16_23">vss. 23... 27</a>, tamquam proœmium præmiserat.
&mdash;<i>aliud decus Nutribat</i>, aliam gloriæ conligendæ occasionem
dabat, <i>Fortuna duci</i> Romanorum in Hispania, Scipioni.
&mdash;<i>favore</i>, quo adjuverat eum in expugnatione Carthaginis.
«Novus imperator Hanno, in locum Barcini Hasdrubalis novo cum exercitu
ex Africa transgressus, quum in Celtiberia brevi magnum hominum numerum
armasset, etc.» Liv. XXVIII,&nbsp;1.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_30" id = "not16_30" href =
"#line16_30" title = "numerus deest">30.</a>&nbsp;<i>crepitantibus
agmina cetris</i>, Celtiberos vel Hispanos, qui prælium inituri clipeos
gladiis pulsant, vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_348">ad III, 348</a>.
<span class = "pagenum notes">288</span>
&mdash;<a name = "not16_31" id = "not16_31" href =
"#line16_31">31.</a>&nbsp;<i>raptabat</i>, cf. <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#not4_218">ad IV, 218</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_32" id = "line16_32"> </a>
Non ars, aut astus belli, vel dextera deerat,</p>
<p><a name = "line16_33" id = "line16_33"> </a>
Si non Scipiadæ concurreret: <a href = "#var16_33">omnia</a> ductor</p>
<p><a name = "line16_34" id = "line16_34"> </a>
Magna adeo Ausonius majori mole premebat:</p>
<span class = "linenum">35</span>
<p><a name = "line16_35" id = "line16_35"> </a>
Ut Phœbe stellas, ut fratris lumina Phœben</p>
<p><a name = "line16_36" id = "line16_36"> </a>
Exsuperant, montesque Atlas, <a href = "#var16_36">et</a> flumina
Nilus,</p>
<p><a name = "line16_37" id = "line16_37"> </a>
Ut pater Oceanus Neptunia cærula vincit.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_32" id = "not16_32" href = "#line16_32">32.</a>
<i>Non deerat</i> Hannoni <i>dextera</i>, virtus.
&mdash;<a name = "not16_33" id = "not16_33" href =
"#line16_33">33</a>&nbsp;<a name = "not16_34" id = "not16_34" href =
"#line16_33">seq.</a>
<i>adeo omnia magna</i>, magnas Hannonis virtutes, Scipio <i>majori mole
premebat</i>, superabat (ut apud Ovid. Met. VII, 449, et ex Ponto, III,
<span class = "smallcaps">i</span>, 116), vel inefficaces reddebat, et
coercebat, ut hæc dictio petita sit a mole rem urgente eique incumbente,
quæ prohibeat, ne illa emergere possit et vim suam exserere. Ad molem
heroum referre nolim cum Ern. Si Livio, XXVIII,&nbsp;1 sq. fides
habenda, Silanus, non Scipio ipse, Hannonem Magonemque devicit, unde et
comparatio hæc, quamvis venusta, aliena est ab h.l. nisi forte alios
auctores sequutus est poeta, e quibus etiam hausisse videtur, quæ
memorat <a class = "crossref" href = "#line16_38">v.&nbsp;38 sq.</a>
Hannonem <i>vallantem castra</i> obpressum esse a Romanorum duce: <i>nam
Vesper</i>, Hesperus, <i>cœperat fundere</i>, spargere, <i>umbram non
æquam</i>, iniquam, ingratam, <i>trepidanti</i>, fortissimo duci
concitato, ardenti cupiditate pugnæ, ab qua abstinere cogebatur
caligine; Lenz.
&mdash;<a name = "not16_35" id = "not16_35" href =
"#line16_35">35&nbsp;seqq.</a>
Drak. comparavit Horat. Od. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">xii</span>, 46 seq. Ovid. Met. II, 722, et Anthol. Gr. III,
33, epigr. 33, vel Diogen. Laert. VIII, 78. Observa autem orationis
luxuriem.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_38" id = "line16_38"> </a>
Vallantem castra (obscuro <a href = "#var16_38">nam</a> vesper
Olympo</p>
<p><a name = "line16_39" id = "line16_39"> </a>
Fundere non æquam trepidanti cœperat umbram)</p>
<span class = "linenum">40</span>
<p><a name = "line16_40" id = "line16_40"> </a>
Adgreditur Latius rector, subitoque tumultu</p>
<p><a name = "line16_41" id = "line16_41"> </a>
Cæduntur passim cœpti munimina valli</p>
<p><a name = "line16_42" id = "line16_42"> </a>
<a href = "#var16_42">Inperfecta: supercontexere</a> herbida lapsos</p>
<p><a name = "line16_43" id = "line16_43"> </a>
Pondera, et in tumuli concessit cespes honorem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_39" id = "not16_39" href = "#line16_39">39.</a>
<i>trepidanti</i> Hannoni, id est, properanti castra vallo cingere, non
ad pugnam parato, contra quod innuit Lenz. sup. <a class = "crossref"
href = "#not16_33">ad vs. 33</a>. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
<i>non æquam umbram</i>, noxiam, quia proptor illam non vidit
advenientes hostes; Cell.
&mdash;<a name = "not16_42" id = "not16_42" href =
"#line16_42">42</a>&nbsp;<a name = "not16_43" id = "not16_43" href =
"#line16_42">seq.</a>
<i>Pondera herbida</i> sunt <i>cespites</i>, vallo muniendo congesti,
unde nunc structi <i>tumuli</i>.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">289</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_44" id = "line16_44"> </a>
Vix uni mens digna viro, novisse minores</p>
<span class = "linenum">45</span>
<p><a name = "line16_45" id = "line16_45"> </a>
Quam deceat, <a href = "#var16_45">pretiumque operis</a> sit tradere
famæ.</p>
<p><a name = "line16_46" id = "line16_46"> </a>
Cantaber <a href = "#var16_46">ingenio membrorum et mole</a> timeri</p>
<p><a name = "line16_47" id = "line16_47"> </a>
Vel <a href = "#var16_47">nudus telis</a> poterat Larus: hic fera
gentis</p>
<p><a name = "line16_48" id = "line16_48"> </a>
More securigera miscebat prælia dextra.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">289</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_44" id = "not16_44" href = "#line16_44">44... 67.</a>
De L. Scipione, Publii fratre, qui hoc loco Larum, Cantabrum fortissimum
occidisse fingitur, longe alia tradit Livius XXVIII,&nbsp;3.
&mdash;<a href = "#line16_44">44.</a>&nbsp;Inter tot hostes vix uni fuit
virtus digna postoritatis memoria.
&mdash;<i>minores</i>, posteri, vid. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#not6_550">ad VI, 550</a>.
&mdash;<a name = "not16_45" id = "not16_45" href =
"#line16_45">45.</a>&nbsp;<i>tradere famæ</i>, conf. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#not4_73">ad IV, 73</a>.
&mdash;<a name = "not16_46" id = "not16_46" href =
"#line16_46">46.</a>&nbsp;<i>membrorum ingenio</i>, forma ac indole,
vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_91">ad IV, 91</a>;
Burm. ad Ovid. Met. VI, 574, et Klotz. ad Tyrt. p.&nbsp;85.
&mdash;<a name = "not16_47" id = "not16_47" href =
"#line16_47">47&nbsp;seq.</a>
<i>nudus telis</i>, sine armis; confer <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_313">ad IV, 313</a>, et Klotz. ad Tyrt.
p.&nbsp;65&nbsp;sq.
&mdash;<i>More gentis</i>, Cantabrorum aliorumque populorum, de quo vid.
Liv. IV,&nbsp;4.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_48" id = "not16_48" href =
"#line16_48" title = "numerus deest">48.</a>&nbsp;<i>miscebat
prælia</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_69">ad
I,&nbsp;69</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_49" id = "line16_49"> </a>
Et, quamquam fundi se circum pulsa videret</p>
<span class = "linenum">50</span>
<p><a name = "line16_50" id = "line16_50"> </a>
Agmina, deleta gentilis pube catervæ,</p>
<p><a name = "line16_51" id = "line16_51"> </a>
Cæsorum inplebat solus loca: seu foret hostis</p>
<p><a name = "line16_52" id = "line16_52"> </a>
Comminus, expleri gaudebat vulnere frontis</p>
<p><a name = "line16_53" id = "line16_53"> </a>
Adversæ; seu læva acies in bella vocaret,</p>
<p><a name = "line16_54" id = "line16_54"> </a>
Obliquo telum <a href = "#var16_54">reflexum Marte</a> rotabat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_49" id = "not16_49" href = "#line16_49">49... 57.</a>
Dexteritas et fortitudo Lari, quas ipse pugnando et tractanda bipenni
declarabat, per partes singulas recensentur poetico more; Ern.
&mdash;<i>fundi</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_113">ad II, 113</a>.
&mdash;<a name = "not16_51" id = "not16_51" href =
"#line16_51">51.</a>&nbsp;<i>Cæsorum inplebat solus loca</i>, solus in
eorum succedebat locum tantumque virtute præstabat, quantum populares,
si viverent, præstare potuissent; jacturam locumque eorum quasi
resarciebat.
&mdash;<a name = "not16_52" id = "not16_52" href =
"#line16_52">52.</a>&nbsp;<i>expleri</i>, explere, satiare mentem.
&mdash;<a name = "not16_53" id = "not16_53" href =
"#line16_53">53.</a>&nbsp;<i>seu læva acies... vocaret</i>, si a latere
et oblique eum hostis petebat; hinc <i>obliquus Mars</i> (<a class =
"missing" name = "not16_54" id = "not16_54" href = "#line16_54" title =
"numerus deest">v.&nbsp;54</a>) erit ejus qui obliquo ictu hostem
percellit, et ita <i>reflectitur</i> telum cum ipso corpore pugnantis;
Ern.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">55</span>
<p><a name = "line16_55" id = "line16_55"> </a>
At, quum pone ferox <a href = "#var16_55">aversi in terga
veniret</a></p>
<p><a name = "line16_56" id = "line16_56"> </a>
Victor, nil trepidans retro jactare bipennem</p>
<p><a name = "line16_57" id = "line16_57"> </a>
Callebat, nulla belli non parte timendus.</p>
<p><a name = "line16_58" id = "line16_58"> </a>
Huic ducis invicti germanus turbine vasto</p>
<span class = "pagenum">290</span>
<p><a name = "line16_59" id = "line16_59"> </a>
Scipio contorquens hastam, cudone comantes</p>
<span class = "linenum">60</span>
<p><a name = "line16_60" id = "line16_60"> </a>
Disjecit crines; namque altius acta cucurrit</p>
<p><a name = "line16_61" id = "line16_61"> </a>
Cuspis, et elata procul est <a href = "#var16_61">ejecta</a> securi.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_58" id = "not16_58" href = "#line16_58">58.</a>
<i>ducis germanus</i> L. Cornelius
<span class = "pagenum notes">290</span>
<i>Scipio</i>, Asiaticus postea dictus; cf. <a class = "crossref" href =
"#line16_576">v.&nbsp;576</a>.
&mdash;<i>turbine</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_41">I,&nbsp;41</a>, et al.
&mdash;<a name = "not16_59" id = "not16_59" href =
"#line16_59">59.</a>&nbsp;De <i>cudone</i>, vid, <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#not8_493">ad VIII, 493</a>, et Turneb. Advers. 1,
13. In Gloss. Labæi περικεφαλαίας εἶδος.
&mdash;<i>comantes crines</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_515">ad IV, 515</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_62" id = "line16_62"> </a>
At juvenis, cui telum ingens adcesserat ira,</p>
<p><a name = "line16_63" id = "line16_63"> </a>
Barbaricam adsiliens magno clamore bipennem</p>
<p><a name = "line16_64" id = "line16_64"> </a>
Incutit: intremuere acies, sonuitque per auras</p>
<span class = "linenum">65</span>
<p><a name = "line16_65" id = "line16_65"> </a>
Pondere belligero pulsati tegminis umbo.</p>
<p><a name = "line16_66" id = "line16_66"> </a>
Haud inpune quidem; remeans nam dextera ab ictu</p>
<p><a name = "line16_67" id = "line16_67"> </a>
Decisa est gladio, ac <a href = "#var16_67">dilecto inmortua
telo</a>.</p>
<p><a name = "line16_68" id = "line16_68"> </a>
Qui postquam murus miseris ruit, agmina <a href =
"#var16_68">concors</a></p>
<p><a name = "line16_69" id = "line16_69"> </a>
Avertit fuga confestim dispersa per agros.</p>
<span class = "linenum">70</span>
<p><a name = "line16_70" id = "line16_70"> </a>
Nec pugnæ species, sed pœnæ tristis imago</p>
<p><a name = "line16_71" id = "line16_71"> </a>
Illa erat, hinc tantum <a href = "#var16_71">cædentum</a>, atque inde
ruentum.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_62" id = "not16_62" href = "#line16_62">62.</a>
<i>cui telum</i>, etc. cujus impetus viresque ira augebantur.
&mdash;<i>telum</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_576">ad II, 576</a>.
&mdash;<a name = "not16_65" id = "not16_65" href =
"#line16_65">65.</a>&nbsp;<i>tegminis</i>, clipei, ut passim.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_66" id = "not16_66" href = "#line16_66">66.</a>
<i>remeans</i>, retracta.
&mdash;<a name = "not16_67" id = "not16_67" href =
"#line16_67">67.</a>&nbsp;<i>inmortua telo</i>, cecidit in terram,
tenens securim; conf. <a class = "crossref" href =
"bookXIV.html#line14_403">XIV, 403</a> et <a class = "crossref" href =
"bookXIV.html#line14_484">484</a>.
&mdash;<i>dilecto telo</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#var1_167">ad I,&nbsp;167, in Var. Lect.</a> ubi dilectum
ensem, <i>épée de chevet</i>. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_68" id = "not16_68" href = "#line16_68">68.</a>
<i>murus</i>, Larus, vir fortissimus, præsidium suorum; cf. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#not2_576">ad II, 576</a>, et inprim.
Klotz. ad Tyrt. p.&nbsp;155&nbsp;sq.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_70" id = "not16_70" href = "#line16_70">70 seq.</a>
Ernesti hæc similia esse putat verbis Scipionis, alia occasione dictis,
ap. Liv. XXVIII, 32, «diis bene juvantibus sequerentur, non tam ad
bellum gerendum, quam ad expetendas ab hominibus scelestis pœnas.» Ego
potius crediderim, poetam ante oculos habuisse locum Livii
XXVIII,&nbsp;2, ubi refert, angustias et loca virgultis aspera ad fugam
inpedimento fuisse Celtiberis, eosque ad cædem, velut vinctos,
præbuisse.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_72" id = "line16_72"> </a>
Per medios Hannon, palmas post terga revinctus,</p>
<p><a name = "line16_73" id = "line16_73"> </a>
Ecce trahebatur, lucemque (heu dulcia cæli</p>
<p><a name = "line16_74" id = "line16_74"> </a>
Lumina!) captivus <a href = "#var16_74">lucem</a> inter vincla
petebat.</p>
<span class = "pagenum">291</span>
<span class = "linenum">75</span>
<p><a name = "line16_75" id = "line16_75"> </a>
Cui rector Latius: «Tanta, en, qui regna reposcant,</p>
<p><a name = "line16_76" id = "line16_76"> </a>
Quis cedat toga, et armiferi gens sacra Quirini!</p>
<p><a name = "line16_77" id = "line16_77"> </a>
Servitio si tam faciles, cur bella refertis?»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_72" id = "not16_72" href = "#line16_72">72 seq.</a>
Hanno vivus captus et Romam missus, vid. Liv. XXVIII,&nbsp;2 et 4.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_73" id = "not16_73" href =
"#line16_73" title = "numerus deest">73.</a>&nbsp;<i>lucem</i>, vitam.
&mdash;<i>heu dulcia cæli Lumina</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_223">II, 223</a>, ubi vid. not. Inest vituperatio
Hannonis, qui, ut viveret, captivitatis ignominiam passus est; quo et
pertinent acerba Scipionis convicia
<span class = "pagenum notes">291</span>
<a class = "crossref" href = "#line16_77">v.&nbsp;77</a>, si tam facili
negotio vos capi patimini, et tam servitutis capaces estis, cur pugnam
nobiscum restaurastis, cur non prorsus abstinuistis a bello? Ern.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_75" id = "not16_75" href = "#line16_75">75 sq.</a>
Et hæc σαρκαστικῶς dicta: En stultos et inbelles Pœnos, qui regnum
adfectant, quod majus sit Romano!
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_76" id = "not16_76" href =
"#line16_76" title = "numerus deest">76.</a>&nbsp;<i>toga et armiferi
gens sacra Quirini</i> ut <i>gens togata</i> apud Virg. Æn. I,&nbsp;282,
ubi vid. Heyne.
&mdash;<i>gens sacra</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_9">ad VII,&nbsp;9</a>.
&mdash;<i>armiferi Quirini</i> Romuli bellicosi.
&mdash;<a name = "not16_77" id = "not16_77" href =
"#line16_77">77.</a>&nbsp;<i>Servitio faciles</i>, quia vivos se capi
passi sunt; Cell. cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_615">ad I,&nbsp;615</a>.
&mdash;<i>bella refertis</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#line3_165">III, 165</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_28">XI, 28</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_78" id = "line16_78"> </a>
Hæc inter celerare gradum, conjungat ut arma,</p>
<p><a name = "line16_79" id = "line16_79"> </a>
Hasdrubalem ignarum cladis prænuntius adfert</p>
<span class = "linenum">80</span>
<p><a name = "line16_80" id = "line16_80"> </a>
Explorator eques: raptat dux obvia signa.</p>
<p><a name = "line16_81" id = "line16_81"> </a>
<a href = "#var16_81">At</a>, postquam optatam lætus contingere
pugnam</p>
<p><a name = "line16_82" id = "line16_82"> </a>
Vidit, et ad letum magno venientia cursu</p>
<p><a name = "line16_83" id = "line16_83"> </a>
Agmina, suspiciens cælum, «Nihil amplius, inquit,</p>
<p><a name = "line16_84" id = "line16_84"> </a>
Vos hodie posco, Superi; <a href = "#var16_84">protraxtis ad
arma</a></p>
<span class = "linenum">85</span>
<p><a name = "line16_85" id = "line16_85"> </a>
<a href = "#var16_84">Quod profugos</a>, satis est: in dextra cetera
nobis</p>
<p><a name = "line16_86" id = "line16_86"> </a>
Vota, viri: rapite, ite, precor; vocat ecce furentes</p>
<p><a name = "line16_87" id = "line16_87"> </a>
Hinc pater, hinc patruus; gemina o mihi numina belli,</p>
<p><a name = "line16_88" id = "line16_88"> </a>
Ducite, adeste; sequor: dignas spectabitis, <a href = "#var16_88">haud
me</a></p>
<p><a name = "line16_89" id = "line16_89"> </a>
Præscia mens fallit, vestro jam nomine cædes.</p>
<span class = "pagenum">292</span>
<span class = "linenum">90</span>
<p><a name = "line16_90" id = "line16_90"> </a>
Nam quis erit tandem campis telluris Hiberæ</p>
<p><a name = "line16_91" id = "line16_91"> </a>
Bellandi modus? en unquam lucebit in orbe</p>
<p><a name = "line16_92" id = "line16_92"> </a>
Ille dies, quo te armorum, Carthago, meorum</p>
<p><a name = "line16_93" id = "line16_93"> </a>
Adspiciam <a href = "#var16_93">sonitus</a> admotaque bella
trementem?»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_78" id = "not16_78" href = "#line16_78">78 sq.</a>
Paucis describitur pugna Hasdrubalis Gisgonis filii a Gadibus reversi,
cum Scipione, de qua vid. Liv. XXVIII, 12... 16, et Polyb. XI,
20&nbsp;seqq.
&mdash;<a name = "not16_80" id = "not16_80" href =
"#line16_80">80.</a>&nbsp;<i>dux</i> Rom. P. Scipio.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_85" id = "not16_85" href = "#line16_85">85.</a>
<i>profugos</i>, Hasdrubalem, et, qui ad eum in Gaditanam provinciam
pervenerat, Magonem. vid. Liv. XXVIII,&nbsp;2.
&mdash;<i>dextra</i>, virtute.
&mdash;<a name = "not16_87" id = "not16_87" href =
"#line16_87">87.</a>&nbsp;Mors patris et patrui mei ad virtutem et
vindictam ab hoste sumendam vos excitant.
&mdash;In sqq. color orationis ut ap. Liv. XXX, 21. «En umquam (h.e.
umquamne, ecquando) ille dies futurus esset, quo vacuam hostibus Italiam
bona pace florentem visuri essent?»</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_94" id = "line16_94"> </a>
Dixerat; et raucus stridenti murmure clangor</p>
<span class = "linenum">95</span>
<p><a name = "line16_95" id = "line16_95"> </a>
Increpuit; tonuere feris clamoribus astra.</p>
<p><a name = "line16_96" id = "line16_96"> </a>
Concurrunt; quantumque rapit violentia ponti,</p>
<p><a name = "line16_97" id = "line16_97"> </a>
Et Notus, et Boreas, et inexorabilis Auster,</p>
<p><a name = "line16_98" id = "line16_98"> </a>
Quum mergunt plenas tumefacta sub æquora classes;</p>
<p><a name = "line16_99" id = "line16_99"> </a>
Aut quum letiferos adcendens Sirius ignes,</p>
<span class = "linenum">100</span>
<p><a name = "line16_100" id = "line16_100"> </a>
Torret anhelantem sævis ardoribus orbem;</p>
<p><a name = "line16_101" id = "line16_101"> </a>
Tantum acies hominumque ferox discordia ferro</p>
<p><a name = "line16_102" id = "line16_102"> </a>
Demetit: haud ullus terrarum æquarit hiatus</p>
<p><a name = "line16_103" id = "line16_103"> </a>
Pugnarum damna; <a href = "#var16_103">aut strages</a> per inhospita
lustra</p>
<p><a name = "line16_104" id = "line16_104"> </a>
Unquam tot dederit rabies horrenda ferarum.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">292</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_94" id = "not16_94" href = "#line16_94">94.</a>
<i>clangor</i> tubarum.
&mdash;<a name = "not16_95" id = "not16_95" href =
"#line16_95">95.</a>&nbsp;<i>clamoribus</i>, quibuscum acies
concurrunt.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_96" id = "not16_96" href = "#line16_96">96... 102.</a>
Quantum hominum naufragio, aut peste, tantum nunc ferro absumuntur.
Comparationes magis ad multitudinem cæsorum spectant (quod vel ex voc.
<i>quantum</i> et inpr. ex <a class = "crossref" href =
"#line16_101">v.&nbsp;101 sqq.</a> ubi illa multis verborum ambagibus
adumbratur, patet), quam ad inpetum et celeritatem, qua cædes fiunt, quo
eas refert Ernest. coll. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_243">IV, 243 seq.</a> et <a class = "crossref" href =
"bookXIV.html#line14_121">XIV, 121</a>.
&mdash;<a name = "not16_99" id = "not16_99" href =
"#line16_99">99.</a>&nbsp;<i>Sirius</i>, æstus, et pestis causa; conf.
<a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_621">XIV, 621</a>, et
ibi not.
&mdash;<a name = "not16_102" id = "not16_102" href =
"#line16_102">102.</a>&nbsp;<i>Demetit</i>, ut <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#line4_213">IV, 213</a>. Non facile umquam hiatu
terræ tot absorbentur, quot nunc ferro periere. Hæc nimium ad miraculum
aucta sentio, et sequentia de <i>rabie ferarum</i> (<a class = "missing"
name = "not16_104" id = "not16_104" href = "#line16_104" title =
"numerus deest">v.&nbsp;104</a>) clementiora et remissiora sunt, quam ut
imaginem inchoatam recte absolvant; Ern.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">105</span>
<p><a name = "line16_105" id = "line16_105"> </a>
Jam campi vallesque madent, hebetataque tela.</p>
<p><a name = "line16_106" id = "line16_106"> </a>
Et Libys obcubuere, et amantes Martis Hiberi.</p>
<p><a name = "line16_107" id = "line16_107"> </a>
Stat tamen una loco perfossis debilis armis,</p>
<p><a name = "line16_108" id = "line16_108"> </a>
Luctaturque acies, qua concutit Hasdrubal hastam.</p>
<span class = "pagenum">293</span>
<p><a name = "line16_109" id = "line16_109"> </a>
Nec finem daret ille dies animosaque virtus,</p>
<span class = "linenum">110</span>
<p><a name = "line16_110" id = "line16_110"> </a>
Ni <a href = "#var16_110">perlapsa viro loricæ tegmine</a> arundo,</p>
<p><a name = "line16_111" id = "line16_111"> </a>
Et parco summum violasset <a href = "#var16_111">vulnere</a> corpus,</p>
<p><a name = "line16_112" id = "line16_112"> </a>
Suasissetque fugam: rapido certamina linquit</p>
<p><a name = "line16_113" id = "line16_113"> </a>
In latebras <a href = "#var16_113">evectus</a> equo, noctisque per
umbram</p>
<p><a name = "line16_114" id = "line16_114"> </a>
Ad Tartessiacos tendit per litora portus.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_105" id = "not16_105" href = "#line16_105">105.</a>
<i>hebetata tela</i>, ut apud Lucan. VI, 186; Senec. Octav. v.&nbsp;526,
et Curt. IV, 16; Drak.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_107" id = "not16_107" href = "#line16_107">107...
114.</a>
Conf. Liv. XXVIII, 16, et Polyb. XI, 24, qui Hasdrubalem cedentibus suis
restitisse, nec tamen vulneratum esse tradunt.
&mdash;<a name = "not16_108" id = "not16_108" href =
"#line16_108">108.</a>&nbsp;<i>concutit hastam</i> pro stat et pugnat,
ut passim apud Homerum.</p>

<span class = "pagenum notes">293</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_110" id = "not16_110" href = "#line16_110">110.</a>
<i>viro</i>, Hasdrubali.
&mdash;<a name = "not16_111" id = "not16_111" href =
"#line16_111">111.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_273">ad V,&nbsp;273</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookXV.html#line15_755">XV, 755&nbsp;seq.</a>
&mdash;<i>parco</i>, levi.
&mdash;<a name = "not16_112" id = "not16_112" href =
"#line16_112">112&nbsp;seq.</a>
De fuga Hasdrubalis vid. plura ap. Liv. et Polyb. ll.cc.
&mdash;<a name = "not16_114" id = "not16_114" href =
"#line16_114">114.</a>&nbsp;<i>Tartessiacos portus</i>, vid. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_399">ad III, 399</a>. Sed h.l.
<i>Gades</i> designari videntur, quo Hasdrubalem ac Magonem refugisse
Livius loco laud. tradit, et quam urbem non diversam fuisse a Tartesso
putabant Plinius III, 21, Avien. Descr. Orb. 613; Sallustius in
Fragment. et alii; conf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_396">ad III, 396</a>.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">115</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_115" id = "line16_115"> </a>
Proximus in pugna ductori Marte manuque</p>
<p><a name = "line16_116" id = "line16_116"> </a>
Regnator Nomadum fuerat; mox fœdere longo</p>
<p><a name = "line16_117" id = "line16_117"> </a>
Cultuque Æneadum nomen <a href = "#var16_117">Masinissa</a>
superbum.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_115" id = "not16_115" href = "#line16_115">115 sqq.</a>
<i>Masinissa</i>, filius Galæ, regis Numidarum Massylorum, et socius
Pœnorum (vid. Liv. XXIV, 49; XXV, 34; XXVIII, 13), ad Romanorum nunc
partes transit (Liv. XXVIII, 16, 35), et regnum paternum, a Syphace
expugnatum (Liv. XXIX, 29... 34; XXX,&nbsp;5), Scipionis ope recuperat
(cf. Liv. XXX, 11), a quo præterea amplissimis muneribus, Cirta oppido
ceterisque urbibus et agris, quæ ex regno Syphacis in populi Rom.
potestatem venerant, donatur (inf. <a class = "crossref" href =
"#line16_130">v.&nbsp;130</a>; Liv. XXX, 15, 44); cf. Polyb. XI, 21;
XIV,&nbsp;3 sq. 8 sq. XV,&nbsp;4, 5, 9, 12, 14, 18; XXI,&nbsp;9;
XXII,&nbsp;4, et Appian. Punic. 10... 28, 32, 37, 41... 48, 67, 74, 93,
105 seq. <i>proximus ductori</i>, Hasdrubali, <i>Marte manuque</i>,
virtute, <i>fuerat</i>, eum fortitor pugnando prope æquaverat Masinissa.
«Caput rerum in omni hostium equitatu.» ap. Liv. XXVIII, 35.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_116" id = "not16_116" href =
"#line16_116" title = "numerus deest">116.</a>&nbsp;<i>Nomadum</i>,
confer <a class = "crossref" href = "#not16_171">ad v.&nbsp;171</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_117" id = "not16_117" href =
"#line16_117" title = "numerus deest">117.</a>&nbsp;<i>Æneadum</i>,
Romanorum.
&mdash;<i>nomen superbum</i>, conf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_729">ad IV, 729</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">294</span>
<p><a name = "line16_118" id = "line16_118"> </a>
Huic fesso, quos <a href = "#var16_118">dura fuga</a> et nox suaserat
atra,</p>
<p><a name = "line16_119" id = "line16_119"> </a>
Carpenti somnos subitus rutilante coruscum</p>
<span class = "linenum">120</span>
<p><a name = "line16_120" id = "line16_120"> </a>
Vertice fulsit apex, crispamque involvere visa est</p>
<p><a name = "line16_121" id = "line16_121"> </a>
Mitis flamma comam, atque hirta se spargere fronte.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">294</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_118" id = "not16_118" href = "#line16_118">118 seq.</a>
Masinissa fausto omine objecto, quod mater explicat, permovetur, ut
Scipionem fœderis pangendi causa adeat: quæ res ita coloribus poeticis
oblita est et figmentis epicis intertexta, ut sine Livio veram rerum
gestarum rationem adsequi nullo modo possimus; Ern. conf. Liv. XXVIII,
16 et 35. Manifesta autem est et ab aliis jam notata imitatio Virgil.
Æn. II, 682 seqq. ubi vid. Cerda et Heyne; cf. et Liv. I,&nbsp;39, 41;
XXV, 39; extr. Barth. ad Claud. Cons. Hon. IV, 193 sq. Casaub. ad Suet.
Tib. 14. «Fulgor igneus, si urendo non noceat, celebritatis gloriam
adferre creditur,» Saresber. Polycr. I,&nbsp;13. Silii autem ingenio hæc
fingendi locum dedisse crediderim verba Livii XXIV, 49 pr. «Filium Gala
Masinissam habebat, septem et decem annos natum, ceterum juvenem ea
indole, ut jam tum adpareret, latius regnum opulentiusque, quam
adcepisset, facturum.» Veræ gloriæ ejus miracula addita, ut Marcii ap.
Liv. l.c. Ascanii ap. Virgil. et aliorum.
&mdash;<a name = "not16_119" id = "not16_119" href =
"#line16_119">119.</a>&nbsp;<i>coruscum</i> adverb.
&mdash;<a name = "not16_120" id = "not16_120" href =
"#line16_120">120.</a>&nbsp;<i>apex</i>, non pileus, de quo Burm. ad
Virg. l.c. et Gesner. ad Claud. l.l. cogitarunt, nam mox <i>flamma</i>
dicitur; Ern.
&mdash;<a name = "not16_121" id = "not16_121" href =
"#line16_121">121.</a>&nbsp;<i>Mitis flamma</i>, ut apud Virg. <i>levis
apex</i>, et <i>tractu innoxia molli</i> (vel <i>mollis</i>) <i>lambere
flamma comas</i>: de <i>tractu</i>, vel potius <i>tactu</i>, vide Var.
Lect. Nostri Virgil. Vol. II, p.&nbsp;290. <span class =
"smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<i>hirta fronte</i>, conf. <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#not13_861">ad XIII, 861</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_122" id = "line16_122"> </a>
Concurrunt famuli, et serpentes <a href = "#var16_122">tempora</a>
circum</p>
<p><a name = "line16_123" id = "line16_123"> </a>
Festinant gelidis restinguere fontibus ignes.</p>
<p><a name = "line16_124" id = "line16_124"> </a>
At grandæva, Deum prænoscens omina, mater,</p>
<span class = "linenum">125</span>
<p><a name = "line16_125" id = "line16_125"> </a>
«<a href = "#var16_125">Sic sit</a>, Cælicolæ; <a href =
"#var16_125">portentaque vestra</a> secundi</p>
<p><a name = "line16_126" id = "line16_126"> </a>
Condite, ait; duret capiti per secula lumen.</p>
<span class = "pagenum">295</span>
<p><a name = "line16_127" id = "line16_127"> </a>
Ne vero, ne, nate, Deum <a href = "#var16_127">tam læta</a> pavesce</p>
<p><a name = "line16_128" id = "line16_128"> </a>
Prodigia, aut sacras metue inter tempora flammas.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_122" id = "not16_122" href = "#line16_122">122 sq.</a>
Ipsa verba Virg. Æn. II, 684... 686.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_124" id = "not16_124" href = "#line16_124">124.</a>
<i>mater</i>, ut Tanaquil apud Liv. I,&nbsp;39, et Anchises apud Virg.
quorum tamen scientia auguralis notior est.
&mdash;<a name = "not16_125" id = "not16_125" href =
"#line16_125">125&nbsp;seq.</a>
Verbis <i>sic sit</i> adripit ex veterum superstitione anus omen et Deos
salutat; Barth. Adv. XXI, 15.
&mdash;<i>portenta vestra secundi Condite</i>, perficite læta, quæ nobis
portenditis. Alii aliter exponunt: Barthius et Ern. firmate, vel
conservate; D.&nbsp;Heins. «<i>Condite secundi</i> est secunda date:
secunda enim auspicia, quæ <i>adtestata</i> dicebantur et fulgure
constabant plerumque,
<span class = "pagenum notes">295</span>
condebant, h. est, confirmabant prima, quum fausta erant; quum infausta,
quæ <i>parentalia</i> vocabantur, tollebant illa et destruebant quasi.»
Hoc acumen, quod non mireris, displicebat Burm. qui ad Valer. Flacc.
I,&nbsp;531; multis exemplis docet, <i>condere</i>, quod instituere et
in ipso principio decernere significet, proprium esse fatis verbum.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_126" id = "not16_126" href =
"#line16_126" title = "numerus deest">126.</a>&nbsp;<i>duret capiti per
secula lumen</i>, perpetua sit gloria ejus æternamque imperium, vel
æternitati consecretur nomen ejus, cujus caput clarum fore divino igni
circumfuso portendistis.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_129" id = "line16_129"> </a>
Hic tibi Dardaniæ promittit fœdera gentis,</p>
<span class = "linenum">130</span>
<p><a name = "line16_130" id = "line16_130"> </a>
Hic tibi regna dabit, regnis majora paternis,</p>
<p><a name = "line16_131" id = "line16_131"> </a>
Ignis, et adjunget <a href = "#var16_131">Latiis tua nomina
fatis</a>.»</p>
<p><a name = "line16_132" id = "line16_132"> </a>
Sic vates, juvenisque animum tam clara movebant</p>
<p><a name = "line16_133" id = "line16_133"> </a>
Monstra, nec a Pœnis ulli virtutis honores,</p>
<p><a name = "line16_134" id = "line16_134"> </a>
<a href = "#var16_134">Hannibal ipse etiam jam jamque modestior
armis</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_130" id = "not16_130" href = "#line16_130">130.</a>
Conf. sup. <a class = "crossref" href = "#not16_115">ad
v.&nbsp;115&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not16_131" id = "not16_131" href =
"#line16_131">131.</a>&nbsp;<i>Latiis fatis</i>, fortunæ Romanorum,
quorum postea constanter socius fuit et amicus: ut apud Lucan. III, 307;
«populo communia nostro Fata tulit.»</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_132" id = "not16_132" href = "#line16_132">132.</a>
Recensentur causæ, quibus Masinissa motus partes Romanorum sequutus sit
et fœdus pepigerit cum Scipione, primum <i>clara monstra</i>, h.e. omina
manifesta, quibus imperii nominisque amplitudo portendatur, deinde quod
a Pœnis nullo honore aliisve virtutis præmiis, vel adfectus esset, vel
ea exspectare posset, denique quod Hannibalis fama ac res labi
cœpissent; cf. <a class = "crossref" href = "#not16_148">ad
v.&nbsp;148</a>.
&mdash;<a name = "not16_133" id = "not16_133" href =
"#line16_133">133.</a>&nbsp;<i>Monstra</i> h.l. non malo, ut sæpe, sed
bono sensu, Virg. Æn. II, 680, sumuntur; Drak. Confer <a class =
"crossref" href = "bookII.html#not2_650">ad II, 650</a>.
&mdash;<a name = "not16_134" id = "not16_134" href =
"#line16_134">134.</a>&nbsp;<i>modestior armis</i>, arma bellumque
tractans minore impetu, animo, ira ac insolentia, ut contra victor, et
cujus virtuti fortuna conjuncta est, <i>ferox</i> dicitur, et <i>bello
superbus</i> Virg. Æn. I,&nbsp;21, vel <i>superbus virtute et factis</i>
supra <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_573">X,&nbsp;573</a>; κυδιόων Homer. et
<i>insolentius hostem insequi</i> Cæs. B.&nbsp;C. I,&nbsp;45. Marsus
exponit, minoris famæ ac nominis in re militari; et Ernesti, adtritus,
vel fractus fortuna bellica, et fama pristina deminutus.</p>


<div class = "text">
<span class = "pagenum">296</span>
<span class = "linenum">135</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_135" id = "line16_135"> </a>
Aurora obscuri tergebat nubila cæli,</p>
<p><a name = "line16_136" id = "line16_136"> </a>
Vixque Atlantiadum rubefecerat ora sororum:</p>
<p><a name = "line16_137" id = "line16_137"> </a>
Tendit <a href = "#var16_137">ad Ausonios</a> et adhuc hostilia
castra.</p>
<p><a name = "line16_138" id = "line16_138"> </a>
Atque, ubi se vallo intulerat, ductorque benigno</p>
<p><a name = "line16_139" id = "line16_139"> </a>
Adcepit Latius vultu, rex talibus infit:</p>
<span class = "linenum">140</span>
<p><a name = "line16_140" id = "line16_140"> </a>
«Cælestum monita et sacræ responsa parentis,</p>
<p><a name = "line16_141" id = "line16_141"> </a>
Dîsque tua, o Rutulum rector, gratissima virtus</p>
<p><a name = "line16_142" id = "line16_142"> </a>
Avulsum Tyriis huc me duxere volentem.</p>
<p><a name = "line16_143" id = "line16_143"> </a>
Si tibi non segnes tua contra fulmina sæpe</p>
<p><a name = "line16_144" id = "line16_144"> </a>
Visi stare sumus, dignam te, nate Tonantis,</p>
<span class = "linenum">145</span>
<p><a name = "line16_145" id = "line16_145"> </a>
Adferimus dextram; nec nos aut vana subegit</p>
<p><a name = "line16_146" id = "line16_146"> </a>
Incertæ mentis levitas, et mobile pectus;</p>
<p><a name = "line16_147" id = "line16_147"> </a>
Aut spes et læti sectamur præmia Martis.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">296</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_135" id = "not16_135" href = "#line16_135">135.</a>
<i>tergebat</i>, serenabat, dimovebat.
&mdash;<a name = "not16_136" id = "not16_136" href =
"#line16_136">136.</a>&nbsp;<i>Atlantiades sorores</i>, Atlantis filiæ,
Pleiades, seu Vergiliæ, quæ summo inane occidunt in occidentali parte
cæli, dum Aurora et sol interea ab oriente emergunt, vid. Heyne ad Virg.
Ge. I,&nbsp;221, et Hermanni Mythol. tom. III, not. 258&nbsp;sq.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_139" id = "not16_139" href = "#line16_139">139.</a>
Conf. Liv. XXVIII, 35. Sed in hac oratione, quam ex ea, qua Indibilis
suo et Mandonii nomine Scipionem ap. Liv. XXVII, 17, adloquutus sit,
desumtam putabat Drak., poetam suum potius ingenium (a quo etiam
profecta oratio Scipionis, et quæ de donis, ab eo Masinissæ datis,
referuntur infra <a class = "crossref" href = "#line16_154">vers. 154...
167</a>) quam Livium sequutum esse, jam monuit Ern.
&mdash;<a name = "not16_140" id = "not16_140" href =
"#line16_140">140.</a>&nbsp;<i>monita</i>, vid. <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#not4_120">ad IV, 120</a>.
&mdash;<i>sacræ responsa parentis</i>; conf. sup. <a class = "crossref"
href = "#line16_124">v.&nbsp;124</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_143" id = "not16_143" href = "#line16_143">143.</a>
<i>fulmina tua</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_421">ad I,&nbsp;421</a>; apte inpr. h.l. de Scipione
<i>nato Tonantis</i>, de quo vid. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_476">ad IV, 476</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_148" id = "line16_148"> </a>
Perfidiam fugio et perjuram ab origine gentem.</p>
<p><a name = "line16_149" id = "line16_149"> </a>
<a href = "#var16_149">Tu</a>, quando Herculeis finisti prælia
metis,</p>
<span class = "pagenum">297</span>
<span class = "linenum">150</span>
<p><a name = "line16_150" id = "line16_150"> </a>
<a href = "#var16_150">Nunc</a> ipsam belli nobiscum invade
parentem.</p>
<p><a name = "line16_151" id = "line16_151"> </a>
Ille tibi, qui <a href = "#var16_151">jam gemino</a> Laurentia
lustro</p>
<p><a name = "line16_152" id = "line16_152"> </a>
Possedit regna, et scalas ad mœnia Romæ</p>
<p><a name = "line16_153" id = "line16_153"> </a>
Admovet, in Libyam flammis ferroque trahendus.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_148" id = "not16_148" href = "#line16_148">148.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_5">ad I,&nbsp;5</a>.
Recte jam monuit Dausq. Silium respexisse fallacem conditionem de spatio
corii taurini magnitudine consignando, et perfidiam Pœnorum, qui
Sophonisbam, Masinissæ pactam, Syphaci tradiderint; de quo vid. Appian
Pun. 10, qui hanc præcipue causam Masinissæ fuisse dicit fœderis cum
Scipione jungendi; conf. idem de reb. Hisp. c.&nbsp;37.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_149" id = "not16_149" href = "#line16_149">149.</a>
<i>Herculeis finisti prælia metis</i>,
<span class = "pagenum notes">297</span>
totam expugnasti Hispaniam, nec desiisti vincere nisi in mundi fine; cf.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_142">ad I,&nbsp;142</a>,
et <a class = "crossref" href = "bookIX.html#not9_185">IX, 185</a>.
<span class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "not16_150" id = "not16_150" href =
"#line16_150">150.</a>&nbsp;<i>belli</i> hujus <i>parentem</i>, causam
et auctorem, scilicet Carthaginem Africæ.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_151" id = "not16_151" href = "#line16_151">151</a>
<a name = "not16_152" id = "not16_152" href = "#line16_151">seq.</a>
<i>gemino lustro</i>, rotundiore numero, ut poetis mos est: nam Livius
XXVIII, 16, 38, et fasti ab initio belli Punici usque ad debellatam
Hispaniam tredecim annos, non quindecim, ut Dausq. et N.&nbsp;Heins.
volebant, statuunt; Drak. Cf. Var. Lect.
&mdash;<i>Ille, qui</i>, etc. Hannibal.
&mdash;<i>Laurentia regna</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_110">ad I,&nbsp;110</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_154" id = "line16_154"> </a>
Sic Nomadum ductor: tunc dextra Scipio dextram</p>
<span class = "linenum">155</span>
<p><a name = "line16_155" id = "line16_155"> </a>
Amplexus, «Si pulchra tibi Mavorte videtur,</p>
<p><a name = "line16_156" id = "line16_156"> </a>
Pulchrior est gens nostra fide; dimitte bilingues</p>
<p><a name = "line16_157" id = "line16_157"> </a>
Ex animo socios; magna hinc te præmia claræ</p>
<p><a name = "line16_158" id = "line16_158"> </a>
Virtutis, Masinissa, manent; citiusque vel armis,</p>
<p><a name = "line16_159" id = "line16_159"> </a>
Quam <a href = "#var16_159">gratæ</a> studio vincetur Scipio mentis.</p>
<span class = "linenum">160</span>
<p><a name = "line16_160" id = "line16_160"> </a>
Cetera quæ in Libyam <a href = "#var16_160">portari</a> incendia
suades,</p>
<p><a name = "line16_161" id = "line16_161"> </a>
Expediet tempus; nec enim sunt talia rerum</p>
<p><a name = "line16_162" id = "line16_162"> </a>
Non meditata mihi, et mentem Carthago fatigat.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_154" id = "not16_154" href = "#line16_154">154...
167.</a>
Conf. sup. <a class = "crossref" href = "#not16_139">ad
v.&nbsp;139&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not16_156" id = "not16_156" href =
"#line16_156">156.</a>&nbsp;<i>bilingues socios</i>, vid. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#not2_56">ad II, 56</a>.
&mdash;<a name = "not16_158" id = "not16_158" href =
"#line16_158">158&nbsp;seq.</a>
Venustissimæ urbanitatis plena sententia, mixta gravitate aliqua heroi
decora, ex armorum commemoratione; Ern.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_162" id = "not16_162" href = "#line16_162">162.</a>
<i>mentem fatigat</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_63">ad I,&nbsp;63</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">298</span>
<p><a name = "line16_163" id = "line16_163"> </a>
Hinc juveni <a href = "#var16_163">dona</a> insignem velamine picto</p>
<p><a name = "line16_164" id = "line16_164"> </a>
Dat chlamydem, stratumque ostro, quem ceperat ipse</p>
<span class = "linenum">165</span>
<p><a name = "line16_165" id = "line16_165"> </a>
Dejecto victor Magone <a href = "#var16_165">animique</a> probarat,</p>
<p><a name = "line16_166" id = "line16_166"> </a>
Cornipedem; <a href = "#var16_166">tum, qua</a> Divum libabat ad
aras</p>
<p><a name = "line16_167" id = "line16_167"> </a>
Hasdrubal, ex auro pateram, galeamque comantem.</p>
<p><a name = "line16_168" id = "line16_168"> </a>
Exin, <a href = "#var16_168">firmato</a> sociali fœdere regis,</p>
<p><a name = "line16_169" id = "line16_169"> </a>
Vertendas agitat jam nunc Carthaginis arces.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">298</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_164" id = "not16_164" href = "#line16_164">164 sq.</a>
<i>stratum ostro Cornipedem</i>, ut ap. Virgil. Æneid. VII, 277.
&mdash;<i>quem ceperat ipse</i>, etc. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_137">ad V,&nbsp;137</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_165" id = "not16_165" href =
"#line16_165" title = "numerus deest">165.</a>&nbsp;<i>Dejecto</i> ex
equo, non interfecto, ut <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#line15_464">XV, 464</a>, nam Magonem aliquem a Scipione
occisum esse nemo tradidit.
&mdash;<i>probarat animi</i> causa, ἕνεκα, propter animum, h.e.
ferociam, ut apud Claudian. Cons. Hon. IV, 488. Cf. Heins. curæ sec. ad
Claudian. p.&nbsp;900. Sic et <i>laudabat leti</i>, <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_259">IV, 259</a>, similiaque
passim.
&mdash;<a name = "not16_166" id = "not16_166" href =
"#line16_166">166</a>&nbsp;<a name = "not16_167" id = "not16_167" href =
"#line16_166">sq.</a>
Poeta et <i>pateram</i> facit spolium, et equum.
&mdash;<i>galeam comantem</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_515">ad IV, 515</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">170</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_170" id = "line16_170"> </a>
Massylis regnator erat ditissimus oris,</p>
<p><a name = "line16_171" id = "line16_171"> </a>
Nec nudus virtute, Syphax: <a href = "#var16_171">quo</a> jura
petebant</p>
<p><a name = "line16_172" id = "line16_172"> </a>
Innumeræ gentes, extremaque litore Tethys.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_170" id = "not16_170" href = "#line16_170">170...
276.</a>
Conf. Liv. XXVIII, 17&nbsp;sq.
&mdash;<i>Massylorum</i>, vel Massyliorum rex proprie fuit Masinissa, et
Massæsylorum Syphax. Inde constat, Silium duos populos vicinos
confudisse: id autem tanto minus mirandum est, quod Syphax aliquando
totum Masinissæ regnum obtinuit; Drak. Conf. Liv. l.l. Strab. XVII, pag.
829... 832; Intpp. Liv. XXIV, 48; XXIX, 29; Schweigh. V. Cl. ad Appian.
Pun. c. 10, et ad Polyb. III, <span class = "smallcaps">xxxiii</span>,
15; VII, <span class = "smallcaps">xix</span>,&nbsp;1.
&mdash;<a href = "#line16_170">170.</a>&nbsp;«Magnum in omnia momentum
Syphax adfectanti res Africæ erat, opulentissimus ejus terræ rex, bello
jam expertus ipsos Carthaginienses, finibus etiam regni apte ad
Hispaniam, quod freto exiguo dirimuntur, positis,» Liv. l.c. Conf. XVII,
143 sq. Appian. Pun. 10, et Hisp. 37.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_171" id = "not16_171" href =
"#line16_171" title = "numerus deest">171.</a>&nbsp;<i>nudus
virtute</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_313">ad
IV, 313</a>.
&mdash;<a href = "#line16_171">171.</a>&nbsp;<i>quo</i>, a quo, ut apud
Curt. V,&nbsp;7, «regia totius orientis, unde tot gentes ante jura
petebant.»
&mdash;<a name = "not16_172" id = "not16_172" href =
"#line16_172">172.</a>&nbsp;<i>extrema Tethys</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#line3_411">III, 411</a>, fines extremi
regni Syphacis, ad oceanum Atlant. et fretum, quo ab Hispania
dirimuntur, producti; confer Liv. l.c. et supra <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_141">ad I,&nbsp;141 sq.</a> Propr. amnis Mulucha
Bocchi Massæsylorumque finis ab occasu (Plin. V,&nbsp;2), et inde Mauri
ad Oceanum usque.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_173" id = "line16_173"> </a>
Multa viro terra, ac sonipes, et bellua, terror</p>
<span class = "pagenum">299</span>
<p><a name = "line16_174" id = "line16_174"> </a>
Bellorum, nec non Marti delecta juventus.</p>
<span class = "linenum">175</span>
<p><a name = "line16_175" id = "line16_175"> </a>
<a href = "#var16_175">Nec foret</a>, aut ebore, aut solido qui vinceret
auro,</p>
<p><a name = "line16_176" id = "line16_176"> </a>
Gætulisve magis fucaret vellus <a href = "#var16_176">ahenis</a>.</p>
<p><a name = "line16_177" id = "line16_177"> </a>
Has adjungere opes avidus, reputansque laborem,</p>
<p><a name = "line16_178" id = "line16_178"> </a>
Si vertat rex ad Pœnos, dare vela per altum</p>
<p><a name = "line16_179" id = "line16_179"> </a>
Imperat, atque animo jam tum <a href = "#var16_179">Africa</a> bella
capessit.</p>
<span class = "linenum">180</span>
<p><a name = "line16_180" id = "line16_180"> </a>
Verum ubi perventum, et portus tenuere carinæ,</p>
<p><a name = "line16_181" id = "line16_181"> </a>
Jam, trepida fugiens per proxima litora puppe,</p>
<p><a name = "line16_182" id = "line16_182"> </a>
Hasdrubal adflictis aderat nova fœdera quærens</p>
<p><a name = "line16_183" id = "line16_183"> </a>
Rebus, et ad Tyrios Massylia signa trahebat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_173" id = "not16_173" href = "#line16_173">173.</a>
<i>bellua</i>,
<span class = "pagenum notes">299</span>
elephanti.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_176" id = "not16_176" href = "#line16_176">176.</a>
<i>fucaret</i>, inficeret (ut <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_436">VIII, 436</a>), <i>vellus</i>, lanam,
<i>Gætulis ahenis</i>, purpura Gætulica; conf. <a class = "crossref"
href = "#line16_354">v.&nbsp;354</a>, <a class = "crossref" href =
"#line16_568">568 sq.</a> Plin. VI, 31, extr. IX, 36; XXXV,&nbsp;6.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_177" id = "not16_177" href = "#line16_177">177.</a>
Conf. omnino Liv. XXVIII, 17, pr.
&mdash;<i>Has opes</i>, Syphacem, opulentissimum Africæ regem,
<i>adjungere</i>, conjungere secum fœdere.
&mdash;<i>reputans laborem</i>, quanto gravius foret bellum, quanto
major difficultas bellica, si vires Pœnorum hujus regis societate
augerentur.
&mdash;<a name = "not16_179" id = "not16_179" href =
"#line16_179">179.</a>&nbsp;<i>Africa bella</i>, Africanum bellum, ut
<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_11">XVII, 11</a>, vid.
sup. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_252">ad I,&nbsp;252,
in Var. Lect.</a></p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_180" id = "not16_180" href = "#line16_180">180 sq.</a>
Cf. Liv. l.c.
&mdash;<i>carinæ</i>, duæ quinqueremes.
&mdash;<a name = "not16_182" id = "not16_182" href =
"#line16_182">182.</a>&nbsp;<i>Hasdrubal</i> Gisgonis filius Hispania
pulsus, et socer postea Syphacis.
&mdash;<a name = "not16_183" id = "not16_183" href =
"#line16_183">183.</a>&nbsp;<i>ad Tyrios</i>, Pœnos eorumque partes,
<i>Massylia signa</i>, Syphacem, <i>trahebat</i>, trahere conabatur, ut
<i>reseravit</i>, <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_14">I,&nbsp;14</a>, et similia passim.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_184" id = "line16_184"> </a>
Audito, pariter populorum in regna duorum</p>
<span class = "linenum">185</span>
<p><a name = "line16_185" id = "line16_185"> </a>
Advenisse duces, qui tota mole laborent,</p>
<p><a name = "line16_186" id = "line16_186"> </a>
Disceptentque armis, terrarum uter imperet orbi,</p>
<p><a name = "line16_187" id = "line16_187"> </a>
Celsus mente Syphax adciri in tecta benigne</p>
<p><a name = "line16_188" id = "line16_188"> </a>
Imperat, et tanto regni se tollit honore.</p>
<p><a name = "line16_189" id = "line16_189"> </a>
Tum lætos volvens oculos adversa per ora,</p>
<span class = "linenum">190</span>
<p><a name = "line16_190" id = "line16_190"> </a>
Sic Latium adfatur juvenem, ac <a href = "#var16_190">prior</a> incipit
ultro:</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_184" id = "not16_184" href = "#line16_184">184...
188.</a>
Confer Liv. XXVIII, 18, pr.
&mdash;<i>Audito</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_106">ad V,&nbsp;106</a>.
&mdash;<a name = "not16_185" id = "not16_185" href =
"#line16_185">185.</a>&nbsp;<i>tota mole</i>, omnibus viribus.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_189" id = "not16_189" href = "#line16_189">189...
208.</a>
Manifesta imitatio Virgil. Æneid. VIII, 152... 171, ad quem locum, vid.
Heyne.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_191" id = "line16_191"> </a>
«Quam te, <a href = "#var16_191">Dardanida</a> pulcherrime, mente
serena</p>
<p><a name = "line16_192" id = "line16_192"> </a>
Adcipio, intueorque libens! quamque ora recordor</p>
<span class = "pagenum">300</span>
<p><a name = "line16_193" id = "line16_193"> </a>
Lætus Scipiadæ: revocat tua forma parentem.</p>
<p><a name = "line16_194" id = "line16_194"> </a>
Nam repeto, Herculeas <a href = "#var16_194">Erythia</a> ad litora
Gades</p>
<span class = "linenum">195</span>
<p><a name = "line16_195" id = "line16_195"> </a>
Quum studio pelagi et spectandis æstibus undæ</p>
<p><a name = "line16_196" id = "line16_196"> </a>
Venissem, magnos vicina ad flumina Bætis</p>
<p><a name = "line16_197" id = "line16_197"> </a>
Ductores miro quondam me cernere amore.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_191" id = "not16_191" href = "#line16_191">191.</a>
<i>Dardanida</i>, Romane; conf. V.L.
<span class = "pagenum notes">300</span>
&mdash;<a name = "not16_193" id = "not16_193" href =
"#line16_193">193.</a>&nbsp;<i>Scipiadæ</i>, vid. <a class = "crossref"
href = "bookVII.html#not7_106">ad VII, 106</a>.
&mdash;<i>revocat</i> mihi in mentem, nisi malis, refert, reddit, ut
<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_634">II, 634</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_194" id = "not16_194" href = "#line16_194">194.</a>
Conf. Virg. Æn. VIII, 166 sq. et Liv. XXIV, 48.
&mdash;<i>Erythia</i>, Ἐρύθεια, insula, vel eadem cum Gadibus, vel inter
Gades et Hispaniam sita, regia Geryonæ, cujus boves Hercules, occiso
rege, in Italiam abegit; cf. Heyne ad Apollod. p.&nbsp;386 sq. et
Harduin. ad Plin. IV, 22, s. 36.
&mdash;<i>Herculeas Gades</i>, conf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_14">ad III, 14&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not16_195" id = "not16_195" href =
"#line16_195">195.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_45">ad III, 45&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not16_196" id = "not16_196" href =
"#line16_196">196&nbsp;seq.</a>
Syphacem petiisse Gades et cum Scipionibus congressum esse, tradiderant
forte alii, quorum scripta interciderunt, idque maritimi æstus spectandi
causa, non, quoniam a Masinissa pulsus sit ex Africa, factum esse, rex
h.l. comminisci videtur, honestam causam prætendens turpiori, quam
fateri ipsum pudebat; Lenz.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_198" id = "line16_198"> </a>
Tum mihi dona viri præda delecta tulere,</p>
<p><a name = "line16_199" id = "line16_199"> </a>
Arma simul, regnoque meo tum cognita primum</p>
<span class = "linenum">200</span>
<p><a name = "line16_200" id = "line16_200"> </a>
Cornipedum frena, atque arcus, quîs cedere nostra</p>
<p><a name = "line16_201" id = "line16_201"> </a>
<a href = "#var16_201">Non norunt</a> jacula, et <a href =
"#var16_201">veteres</a> tribuere magistros</p>
<p><a name = "line16_202" id = "line16_202"> </a>
Militiæ, qui dispersas sine lege catervas</p>
<p><a name = "line16_203" id = "line16_203"> </a>
Vestro formarent ritu ad certamina Martis.</p>
<p><a name = "line16_204" id = "line16_204"> </a>
<a href = "#var16_204">Ast ego</a>, quum nostra (in nostris quæ copia
regnis)</p>
<span class = "pagenum">301</span>
<span class = "linenum">205</span>
<p><a name = "line16_205" id = "line16_205"> </a>
Nunc auri ferrem, nivei nunc munera dentis,</p>
<p><a name = "line16_206" id = "line16_206"> </a>
Nil valui precibus; solos sibi cepit uterque,</p>
<p><a name = "line16_207" id = "line16_207"> </a>
Quos cohibebat ebur vaginæ sectilis, enses.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_200" id = "not16_200" href = "#line16_200">200.</a>
<i>frena</i> equorum Numidis ignota, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_215">ad I,&nbsp;215</a>.
&mdash;<a name = "not16_201" id = "not16_201" href =
"#line16_201">201&nbsp;sq.</a>
Conf. Liv. l.l.
&mdash;<i>veteres Militiæ</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_530">ad IV, 530</a>. «Syphax oravit, ut unus ap. sese
magister rei militaris remaneret, etc.» Liv. XXIV, 48. Junge eliam
<i>magistros militiæ</i>, et <i>veteres</i> accipe dictos pro peritis,
usu atque exercitatione præditis.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_203" id = "not16_203" href =
"#line16_203" title = "numerus deest">203.</a>&nbsp;<i>ritu</i>, arte,
qua Rom. orbem domuere. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p>

<span class = "pagenum notes">301</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_205" id = "not16_205" href = "#line16_205">205.</a>
<i>nivei munera dentis</i>, ex ebore facta. Conf. <a class = "crossref"
href = "bookIX.html#line9_581">IX, 581&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not16_206" id = "not16_206" href =
"#line16_206">206&nbsp;sq.</a>
<i>uterque</i>, pater et patruus tuus.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_207" id = "not16_207" href =
"#line16_207" title = "numerus deest">207.</a>&nbsp;<i>ebur vaginæ
sectilis</i>, h.e. vagina ebore sectili ornata, κολεὸς πριστοῦ ἐλέφαντος
Homer. Odyss. θ, 404; σ, 195; τ, 564. Nam proprie ebur est
<i>sectile</i>, vel <i>sculptile</i>, torno dolatum rasumque, ut ap. Ov.
medicam. fac. 10, et ex Ponto IV, <span class = "smallcaps">ix</span>,
28. Morem, eburnea vagina ensem ornandi (cujus etiam meminere Homer. Od.
θ, 404; Virg. Æn. IX, 305; Ovid. Met. IV, 148), præcipue olim obtinuisse
apud populos Africæ, quibus ingens elephantum copia erat, hinc etiam
patet, quod postea Lusitani, ut refert Osor. in vit. Eman. Portug. regis
lib. I, p.m. 25, apud nonnullas gentes, quæ ceteris cultiores haberi
volebat, ejus rei vestigia invenerint; Drak.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_208" id = "line16_208"> </a>
Quare, age, lætus <a href = "#var16_208">habe</a> nostros intrare
penates,</p>
<p><a name = "line16_209" id = "line16_209"> </a>
Ac, mea quando <a href = "#var16_209">adfert</a> Libycum fortuna per
undas</p>
<span class = "linenum">210</span>
<p><a name = "line16_210" id = "line16_210"> </a>
Ductorem, facili, quæ dicam, percipe mente.</p>
<p><a name = "line16_211" id = "line16_211"> </a>
Et vos, qui Tyriæ regitis Carthaginis arces,</p>
<p><a name = "line16_212" id = "line16_212"> </a>
Hasdrubal, huc aures, huc, quæso, advertite sensus.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_208" id = "not16_208" href = "#line16_208">208.</a>
<i>habe intrare</i>, intra, ut ap. Varr. R.&nbsp;R. I,&nbsp;1, pr.
&mdash;<i>rogas, ut habeam curare</i>; conf. tamen Var. Lect.
&mdash;<i>lætus</i> te <i>habe intrare</i>, ad intrandum, hoc est,
lætus, lubens intrato; Lenz.
&mdash;<a name = "not16_209" id = "not16_209" href =
"#line16_209">209</a>&nbsp;<a name = "not16_210" id = "not16_210" href =
"#line16_209">sq.</a>
Quoniam magnitudo fortuno meæ vos ambos huc agit, agite, componite pacem
mea auctoritate! rex enim fastu barbarico suspicabatur, componendæ
controversiæ gratia ambos ad tantum arbitrum venisse; Barth. Adv.
X,&nbsp;7; confer omnino Liv. XXVIII, 18, pr.
&mdash;<i>Libycum Ductorem</i>, etiam Hasdrubalem adduxit.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_211" id = "not16_211" href = "#line16_211">211.</a>
<i>vos</i> pro <i>tu</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#var3_222">ad III, 222, in Var. Lection.</a>
&mdash;<i>arces Carthaginis</i> vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_7">ad I,&nbsp;7</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_213" id = "line16_213"> </a>
«Quanta per Ausonios populos torrentibus armis</p>
<p><a name = "line16_214" id = "line16_214"> </a>
Tempestas ruat, et Latio suprema minetur,</p>
<span class = "pagenum">302</span>
<span class = "linenum">215</span>
<p><a name = "line16_215" id = "line16_215"> </a>
Utque bibant Tyrium <a href = "#var16_215">bis quinos</a> sæva per
annos</p>
<p><a name = "line16_216" id = "line16_216"> </a>
Sicana nunc tellus, nunc litora Hibera cruorem,</p>
<p><a name = "line16_217" id = "line16_217"> </a>
Cui nescire licet? quin ergo tristia tandem</p>
<p><a name = "line16_218" id = "line16_218"> </a>
Considunt bella, et deponitis arma volentes?</p>
<p><a name = "line16_219" id = "line16_219"> </a>
Tu Libya, tu te, Ausonia, cohibere memento.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_213" id = "not16_213" href = "#line16_213">213</a>
<a name = "not16_214" id = "not16_214" href = "#line16_213">sq.</a>
«Syphax utrumque contrahere
<span class = "pagenum notes">302</span>
ad conloquium dirimendarum simultatium causa est conatus,» Liv. l.c. Hæc
exornavit poeta.
&mdash;<i>Tempestas</i> δεινῶς de bello, unde et <i>torrentia arma</i>
dicuntur.
&mdash;<a name = "not16_215" id = "not16_215" href =
"#line16_215">215</a>&nbsp;<a name = "not16_216" id = "not16_216" href =
"#line16_215">sqq.</a>
Imitatio magnifici loci Virg. Æn. VII, 222 seqq. ubi vid. Heyne.
&mdash;<i>bibant cruorem</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_268">X,&nbsp;268</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXVII.html#line17_412">XVII, 412</a>.
&mdash;<i>bis quinos</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"#not16_151">ad v.&nbsp;151</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_219" id = "not16_219" href = "#line16_219">219.</a>
<i>memento</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_118">ad III, 118</a>.
&mdash;<i>te cohibere</i>, ejus finibus contentum esse.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">220</span>
<p><a name = "line16_220" id = "line16_220"> </a>
Haud deformis erit vobis ad fœdera versis</p>
<p><a name = "line16_221" id = "line16_221"> </a>
Pacator mediusque Syphax.» Subjungere plura</p>
<p><a name = "line16_222" id = "line16_222"> </a>
Non passus, gentis morem arbitriumque Senatus</p>
<p><a name = "line16_223" id = "line16_223"> </a>
Scipio demonstrat; <a href = "#var16_223">vanique</a> absistere
cœpti</p>
<p><a name = "line16_224" id = "line16_224"> </a>
Spe jubet, et Patres docet hæc expendere solos.</p>
<span class = "linenum">225</span>
<p><a name = "line16_225" id = "line16_225"> </a>
Suadendi <a href = "#var16_225">modus hic</a>: quodque est de parte
diei</p>
<p><a name = "line16_226" id = "line16_226"> </a>
Exacti super, ad mensas et pocula vertunt.</p>
<p><a name = "line16_227" id = "line16_227"> </a>
Atque, epulis postquam finis, dant corpora somno,</p>
<p><a name = "line16_228" id = "line16_228"> </a>
Et dura in noctem curarum vincula solvunt.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_221" id = "not16_221" href = "#line16_221">221.</a>
<i>medius</i>, arbiter inter duos litigantes, qui barbare
<i>mediator</i> dicitur, et sup. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_347">VI, 347</a>, <i>pacis sequester</i>; conf. Cerda
ad Virg. Æn. VII, 536; Gierig. ad Ovid Met. V,&nbsp;564; Barth. ad
Claudian. Cons. Mall. Theod. v.&nbsp;250, et Heins. ad Claud. in Rufin.
II, 309.
&mdash;<a name = "not16_222" id = "not16_222" href =
"#line16_222">222&nbsp;sq.</a>
«Scipio abnuebat, aut privatim sibi ullum cum Pœno odium esse, quod
conloquendo finiret, aut de republ. se cum hoste agere quidquam injussu
senatus posse;» Liv. l.c.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_225" id = "not16_225" href = "#line16_225">225.</a>
<i>modus</i>, finis.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_229" id = "line16_229"> </a>
Jamque novum terris pariebat <a href = "#var16_229">limine</a> primo</p>
<span class = "linenum">230</span>
<p><a name = "line16_230" id = "line16_230"> </a>
Egrediens Aurora diem, stabulisque subibant</p>
<p><a name = "line16_231" id = "line16_231"> </a>
Ad juga solis equi, necdum ipse adscenderat axem,</p>
<p><a name = "line16_232" id = "line16_232"> </a>
Sed prorupturis rutilabant æquora flammis:</p>
<p><a name = "line16_233" id = "line16_233"> </a>
Exigit e stratis corpus, vultuque sereno</p>
<p><a name = "line16_234" id = "line16_234"> </a>
Scipio contendit Massyli ad limina regis.</p>
<span class = "pagenum">303</span>
<span class = "linenum">235</span>
<p><a name = "line16_235" id = "line16_235"> </a>
Illi mos patrius fetus <a href = "#var16_235">nutrire</a> leonum,</p>
<p><a name = "line16_236" id = "line16_236"> </a>
Et catulis rabiem atque iras expellere alendo.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_229" id = "not16_229" href = "#line16_229">229.</a>
Conf. sup. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_24">V,&nbsp;24
sqq.</a> et ibi not.
&mdash;<a name = "not16_230" id = "not16_230" href =
"#line16_230">230.</a>&nbsp;<i>stabulis</i>, vid. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#not3_399">ad III, 399</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_231" id = "not16_231" href =
"#line16_231" title = "numerus deest">231.</a>&nbsp;<i>juga</i> et
<i>axem</i> pro curru.
&mdash;<a name = "not16_234" id = "not16_234" href =
"#line16_234">234.</a>&nbsp;<i>Massyli regis</i>, vid. <a class =
"crossref" href = "#not16_170">ad vers. 170</a>.</p>

<span class = "pagenum notes">303</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_235" id = "not16_235" href = "#line16_235">235
seqq.</a>
<i>mos patrius</i>, cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_82">ad I,&nbsp;82</a>. De hoc Maurorum more conf.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_406">I,&nbsp;406</a>;
<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_440">II, 440</a>; <a class
= "crossref" href = "bookIII.html#line3_288">III, 288 sq.</a> Placebit
in his jucunda et gravis verborum varietas, quam plerumque felici studio
Silius exsequitur; Ern.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_237" id = "line16_237"> </a>
Tum quoque fulva manu mulcebat colla jubasque,</p>
<p><a name = "line16_238" id = "line16_238"> </a>
Et fera tractabat ludentum interritus ora.</p>
<p><a name = "line16_239" id = "line16_239"> </a>
Dardanium postquam ductorem adcepit adesse,</p>
<span class = "linenum">240</span>
<p><a name = "line16_240" id = "line16_240"> </a>
Induitur chlamydem, regnique insigne vetusti</p>
<p><a name = "line16_241" id = "line16_241"> </a>
Gestat læva decus: cinguntur tempora vitta</p>
<p><a name = "line16_242" id = "line16_242"> </a>
Albente, ac lateri de more adstringitur ensis.</p>
<p><a name = "line16_243" id = "line16_243"> </a>
Hinc in tecta vocat, secretisque ædibus hospes</p>
<p><a name = "line16_244" id = "line16_244"> </a>
Sceptrigero cum rege pari sub honore <a href =
"#var16_244">residunt</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_240" id = "not16_240" href = "#line16_240">240 sqq.</a>
<i>regni insigne vetusti decus</i> sceptrum; conf. <a class = "crossref"
href = "#line16_244">v.&nbsp;244</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_241" id = "not16_241" href =
"#line16_241" title = "numerus deest">241.</a>&nbsp;<i>læva</i> manu
<i>gestari</i> sceptrum multis exemplis docuere Dausq. ad h.l. Burm. ad
Ovid. Amor. III, <span class = "smallcaps">i</span>, 13, et Val. Fl. II,
590.
&mdash;<i>vitta albente</i>, fascia candida ac tenui, caput cingente,
h.e. diademate; cf. <a class = "crossref" href =
"#line16_268">v.&nbsp;268</a>, et Lips. ad Tac. Ann. VI, 37.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_243" id = "not16_243" href = "#line16_243">243</a>
<a name = "not16_244" id = "not16_244" href = "#line16_243">sq.</a>
<i>secretis ædibus</i>, in secreta et abdita domus parte.
&mdash;<i>hospes cum rege</i>, h.e. et rex, <i>residunt</i>, ut ap.
Sallust. B. I,&nbsp;101. «Bocchus cum peditibus invadunt,» et Nep. Phoc.
2: «Demosthenes cum ceteris in exsilium erant expulsi» Cell.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">245</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_245" id = "line16_245"> </a>
Tum prior his infit terræ pacator Hiberæ:</p>
<p><a name = "line16_246" id = "line16_246"> </a>
«Prima mihi, domitis <a href = "#var16_246">Pyrenes gentibus</a>,
ire</p>
<p><a name = "line16_247" id = "line16_247"> </a>
Ad tua regna fuit properantem et maxima cura,</p>
<p><a name = "line16_248" id = "line16_248"> </a>
O sceptri venerande Syphax; nec me æquore sævus</p>
<p><a name = "line16_249" id = "line16_249"> </a>
Tardavit medio pontus: non ardua regnis</p>
<span class = "linenum">250</span>
<p><a name = "line16_250" id = "line16_250"> </a>
Quæsumus aut inhonora tuis; conjunge Latinis</p>
<p><a name = "line16_251" id = "line16_251"> </a>
Unanimum pectus, sociusque adcede secundis.</p>
<p><a name = "line16_252" id = "line16_252"> </a>
Non tibi Massylæ gentes, <a href = "#var16_252">extentaque</a>
tellus</p>
<p><a name = "line16_253" id = "line16_253"> </a>
Syrtibus, et latis proavita potentia campis</p>
<p><a name = "line16_254" id = "line16_254"> </a>
Amplius adtulerint decoris, quam Romula virtus</p>
<span class = "linenum">255</span>
<p><a name = "line16_255" id = "line16_255"> </a>
Certa <a href = "#var16_255">juncta</a> fide, et populi Laurentis
<a href = "#var16_255">honores</a>.</p>
<span class = "pagenum">304</span>
<p><a name = "line16_256" id = "line16_256"> </a>
Cetera quid referam? non ullus scilicet ulli</p>
<p><a name = "line16_257" id = "line16_257"> </a>
Æquus Cælicolum, qui Dardana læserit arma.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_245" id = "not16_245" href = "#line16_245">245.</a>
<i>terræ pacator Iberæ</i> magnifice de Scipione; conf. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#not2_483">ad II, 483</a>.
&mdash;<a name = "not16_248" id = "not16_248" href =
"#line16_248">248.</a>&nbsp;<i>sceptri venerande</i>, magne rex; conf.
<a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_574">VI, 574</a>.
&mdash;<a name = "not16_249" id = "not16_249" href =
"#line16_249">249.</a>&nbsp;<i>ardua</i>, difficilia ac molesta.</p>

<span class = "pagenum notes">304</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_257" id = "not16_257" href = "#line16_257">257.</a>
Dii non favent hostibus Romanorum, h.e. Fortuna non adspirat eorum
cœptis qui <i>læserint</i>, id est, lacessiverint acies Romanas. <span
class = "smallcaps">Ed.</span></p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_258" id = "line16_258"> </a>
Audivit læto Massylus et adnuit ore,</p>
<p><a name = "line16_259" id = "line16_259"> </a>
Complexusque virum, «Firmemus prospera, dixit,</p>
<span class = "linenum">260</span>
<p><a name = "line16_260" id = "line16_260"> </a>
Omina, nec votis Superi concordibus absint,</p>
<p><a name = "line16_261" id = "line16_261"> </a>
Cornigerumque Jovem Tarpeiumque ore vocemus.»</p>
<p><a name = "line16_262" id = "line16_262"> </a>
Et simul exstructis cespes subrexerat aris;</p>
<p><a name = "line16_263" id = "line16_263"> </a>
Victimaque admotæ stabat subjecta bipenni;</p>
<p><a name = "line16_264" id = "line16_264"> </a>
Quum subito abruptis fugiens altaria taurus</p>
<span class = "linenum">265</span>
<p><a name = "line16_265" id = "line16_265"> </a>
<a href = "#var16_265">Exsiluit</a> vinclis, mugituque excita late</p>
<p><a name = "line16_266" id = "line16_266"> </a>
Inplevit tecta, et, fremitu suspiria rauco</p>
<p><a name = "line16_267" id = "line16_267"> </a>
<a href = "#var16_267">Congeminans</a>, trepida terrorem sparsit in
aula;</p>
<p><a name = "line16_268" id = "line16_268"> </a>
Vittaque, majorum decoramen, fronte sine ullo</p>
<p><a name = "line16_269" id = "line16_269"> </a>
Delapsa adtactu, nudavit tempora regis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_258" id = "not16_258" href = "#line16_258">258.</a>
<i>Massylus</i>, cf. <a class = "crossref" href = "#not16_170">ad
v.&nbsp;170</a>.
&mdash;<a name = "not16_261" id = "not16_261" href =
"#line16_261">261.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#not6_467">ad VI, 467&nbsp;sq.</a></p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_262" id = "not16_262" href = "#line16_262">262.</a>
Confer <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_701">ad IV,
701</a>. Adcumulantur cespites in aras, forte duas, Jovi Capitolino et
Hammoni exstructas; Lenz.
&mdash;<a name = "not16_263" id = "not16_263" href =
"#line16_263">263.</a>&nbsp;<i>bipennis</i>, ut πέλεκυς, pro securi; de
quo copiose disputant D.&nbsp;Heins. et Drak.
&mdash;<a name = "not16_264" id = "not16_264" href =
"#line16_264">264&nbsp;sq.</a>
Conf. V,&nbsp;63 sq. (ubi vid. not.) Stat. Theb. XI, 226 sq. (ubi vid.
Barth.) Senec. Herc. Œt. 798 seq. Fecit autem hujus ominis mentionem
poeta, ut præsignificaret fœdus postea a Syphace violatum, qui filia
Hasdrubalis in matrimonium ducta ad Pœnos defecit; Ern. At interitum
potius regni ita portendi, ex vss. 270 seq. intelligitur.
&mdash;<a name = "not16_268" id = "not16_268" href =
"#line16_268">268&nbsp;sq.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "#not16_241">ad v.&nbsp;241</a>.
Pessimi etiam hoc ominis fuisse, patet e Senec. Thyest. v.&nbsp;701, et
Sueton. Galb. 18, simileque prodigium Alexandro M. mortem præsagiisse
testatur Appianus (de reb. Syr. c. 56), Drak.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">270</span>
<p><a name = "line16_270" id = "line16_270"> </a>
Talia Cælicolæ casuro tristia regno</p>
<p><a name = "line16_271" id = "line16_271"> </a>
Signa dabant, sævique aderant gravia omina fati.</p>
<p><a name = "line16_272" id = "line16_272"> </a>
<a href = "#var16_272">Hinc</a> fractum bello regem solioque
revulsum,</p>
<p><a name = "line16_273" id = "line16_273"> </a>
Tempus erit, quum ducet agens ad templa Tonantis,</p>
<span class = "pagenum">305</span>
<p><a name = "line16_274" id = "line16_274"> </a>
Qui tunc orabat socialia fœdera supplex.</p>
<span class = "linenum">275</span>
<p><a name = "line16_275" id = "line16_275"> </a>
His actis repetit portum, <a href = "#var16_275">puppesque</a>
secundo</p>
<p><a name = "line16_276" id = "line16_276"> </a>
Dat vento, et notis reddit se Scipio terris.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_272" id = "not16_272" href = "#line16_272">272
seqq.</a>
Scipio, <i>qui tunc orabat socialia fœdera, ducet</i> olim Syphacem in
triumpho, de quo vid. <a class = "crossref" href =
"bookXVII.html#not17_629">ad XVII, 629&nbsp;seq.</a>
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_273" id = "not16_273" href =
"#line16_273" title = "numerus deest">273.</a>&nbsp;<i>ducet agens</i>,
vid. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_276">ad VIII,
277</a>.</p>

<span class = "pagenum notes">305</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_276" id = "not16_276" href = "#line16_276">276.</a>
Scipio in Hispaniam redit.
&mdash;<i>notis terris</i> Hispaniæ, ubi Scipio jam satis notus et
clarus erat; Lenz. Immo quæ ipsi satis notæ erant, quia cum armis eas
peragraverat. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_277" id = "line16_277"> </a>
<a href = "#var16_277">Concurrere</a> avidæ gentes, variosque
subacta,</p>
<p><a name = "line16_278" id = "line16_278"> </a>
Pyrene misit populos: mens omnibus una.</p>
<p><a name = "line16_279" id = "line16_279"> </a>
Concordes regem adpellant, regemque salutant.</p>
<span class = "linenum">280</span>
<p><a name = "line16_280" id = "line16_280"> </a>
Scilicet hunc summum <a href = "#var16_280">norunt</a> virtutis
honorem.</p>
<p><a name = "line16_281" id = "line16_281"> </a>
Sed, postquam miti rejecit munera vultu,</p>
<p><a name = "line16_282" id = "line16_282"> </a>
Ausonio non digna viro, patriosque vicissim</p>
<p><a name = "line16_283" id = "line16_283"> </a>
Edocuit ritus, et Romam nomina regum</p>
<p><a name = "line16_284" id = "line16_284"> </a>
Monstravit nescire pati, <a href = "#var16_284">tum versus</a> in
unam,</p>
<span class = "linenum">285</span>
<p><a name = "line16_285" id = "line16_285"> </a>
Quæ restat, curam, nullo super hoste relicto,</p>
<p><a name = "line16_286" id = "line16_286"> </a>
Et <a href = "#var16_286">Latios</a> simul, et vulgum Bætisque
Tagique</p>
<p><a name = "line16_287" id = "line16_287"> </a>
Convocat, ac medio in cœtu sic deinde profatur:</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_277" id = "not16_277" href = "#line16_277">277 sq.</a>
<i>avidæ</i>, Scipionem videre gestientes.
&mdash;<i>gentes Pyrenes</i>, Hispaniæ.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_279" id = "not16_279" href = "#line16_279">279
seqq.</a>
Poeta huc transtulit, quæ de regio nomine Scipioni jam prius a devictis
Hispanis dato repudiatoque tradunt Polyb. X,&nbsp;38, 40, et Liv. XXVII,
19.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_285" id = "not16_285" href = "#line16_285">285.</a>
<i>super</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_340">ad
I,&nbsp;340</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_288" id = "line16_288"> </a>
«Quando ita Cælicolum nobis propensa voluntas</p>
<span class = "pagenum">306</span>
<p><a name = "line16_289" id = "line16_289"> </a>
Adnuit, extremo Libys ut dejectus ab orbe,</p>
<span class = "linenum">290</span>
<p><a name = "line16_290" id = "line16_290"> </a>
Aut his <a href = "#var16_290">occideret</a> campis, aut, axe
relicto</p>
<p><a name = "line16_291" id = "line16_291"> </a>
Hesperio, patrias exsul lustraret arenas:</p>
<p><a name = "line16_292" id = "line16_292"> </a>
Jam vestra tumulos terra celebrare meorum</p>
<p><a name = "line16_293" id = "line16_293"> </a>
<a href = "#var16_293">Est animus</a>, pacemque dare exposcentibus
umbris.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_288" id = "not16_288" href = "#line16_288">288...
591.</a>
Scipio ludos funebres in honorem patris patruique instituit: quod
argumentum nullus fere poeta fuit, qui non tractaverit exemplo Homer.
Iliad. ψ, 257 seqq. Odyss. ω, 85 seqq. et Virgil. Æn. V,&nbsp;42... 603,
ubi vid. Heyne ad Argum. Æn. V. Silius non Maronis tantum, sed Homeri
etiam loca ante oculos habuit, nec tam arbitrium suum ingeniumque, vel
ornandi imitandique studium, quam historicam veritatem sequutus est,
quod ex Liv. XXVIII, 21 (ubi vid. inpr. princ. et fin.), intelligitur.
Tempus quidem non plane convenit; sed levis hæc mutatio non sine judicio
facta est, ne, scilicet historia belli in Hispania inter Pœnos ac
Romanos gesti, quæ hoc et super. libro narratur, tam longo episodio
interrumperetur. Ea absoluta, facilius poeta aliam rerum varietatem
circumspicere, eique diutius inmorari poterat.
&mdash;<a href = "#line16_288">288 sq.</a>&nbsp;Cf. Virg. Æn.
V,&nbsp;44&nbsp;seq.
<span class = "pagenum notes">306</span>
&mdash;<a name = "not16_289" id = "not16_289" href =
"#line16_289">289.</a>&nbsp;<i>extremo dejectus ab orbe Libys</i>, Pœni
ex Hispania pulsi; cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_141">I,&nbsp;141... 270</a>.
&mdash;<a name = "not16_290" id = "not16_290" href =
"#line16_290">290.</a>&nbsp;sq. <i>axe Hesperio</i>, plaga occidentali,
h.e. Hispania.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_291" id = "not16_291" href =
"#line16_291" title = "numerus deest">291.</a>&nbsp;<i>patrias
arenas</i>, terras, Libyam.
&mdash;<a name = "not16_292" id = "not16_292" href =
"#line16_292">292.</a>&nbsp;<i>vestra terra</i>, bene, quæ nunc vestra
est, ut vestra virtute parta, victis et expulsis Pœnis; Ern. Scipio
quoque non Romanos tantum, sed Hispanos etiam adloquitur; conf. <a class
= "crossref" href = "#line16_286">v.&nbsp;286</a>.
&mdash;<i>tumulos celebrare</i>, exsequias, funus, exstructo tumulo vel
cenotaphio, donis in rogum conjectis et sacris factis.
&mdash;<a name = "not16_293" id = "not16_293" href =
"#line16_293">293.</a>&nbsp;<i>pacem</i>, quietem, <i>dare umbris</i>,
funere facto: nam corpore insepulto et vel justis inferiarum honore
nondum persoluto centum annos circa Stygem vagatur umbra, si fabulis
credere ubi libuerit, nec ad loca infera admittitur ibique quieti datur;
cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_154">ad
I,&nbsp;154</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_294" id = "line16_294"> </a>
Mente favete pari, atque aures advertite vestras.</p>
<span class = "linenum">295</span>
<p><a name = "line16_295" id = "line16_295"> </a>
Septima quum solis renovabitur orbita cælo,</p>
<p><a name = "line16_296" id = "line16_296"> </a>
Quique armis ferroque valent, quique arte regendi</p>
<p><a name = "line16_297" id = "line16_297"> </a>
Quadrijugos pollent currus, <a href = "#var16_297">quîs vincere
planta</a></p>
<p><a name = "line16_298" id = "line16_298"> </a>
<a href = "#var16_297">Spes est, et studium</a> jaculis inpellere
ventos,</p>
<p><a name = "line16_299" id = "line16_299"> </a>
Adsint, et pulchræ certent de laude coronæ.</p>
<span class = "linenum">300</span>
<p><a name = "line16_300" id = "line16_300"> </a>
Præmia digna dabo, e <a href = "#var16_300">Tyria</a> spolia incluta
præda;</p>
<p><a name = "line16_301" id = "line16_301"> </a>
Nec quisquam nostri discedet muneris expers.»</p>
<p><a name = "line16_302" id = "line16_302"> </a>
Sic donis vulgum laudumque cupidine flammat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_294" id = "not16_294" href = "#line16_294">294.</a>
<i>favete Mente</i>, ut al. <i>ore</i>, vel. <i>linguis</i>, εὐφημεῖτε.
Conf. Cerda ad Virg. Æneid. V,&nbsp;71, et Jani ad Horat. Od. III, <span
class = "smallcaps">i</span>,&nbsp;2.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_295" id = "not16_295" href = "#line16_295">295
seqq.</a>
Conf. Virg. Æn. V,&nbsp;64&nbsp;sqq.
&mdash;<i>orbita solis</i>, via et cursus, h.e. dies, ut <a class =
"crossref" href = "bookX.html#line10_540">X,&nbsp;540</a>.
&mdash;<i>Septima</i>, qui numerus sacer erat (confer Heyne ad Virg. Æn.
V,&nbsp;85) vel ex arbitrio a poeta ponitur.
&mdash;<a name = "not16_297" id = "not16_297" href =
"#line16_297">297.</a>&nbsp;<i>planta</i>, cursu pedum.
&mdash;<a name = "not16_298" id = "not16_298" href =
"#line16_298">298.</a>&nbsp;<i>jaculis inpellere ventos</i>, movere, vel
stridore corum ac sonitu concutere, quo sensu <i>auras mugitibus
inpellere</i> dixit Ovid. Met. III, 21; conf. <a class = "crossref" href
= "bookII.html#not2_580">ad II, 580</a>.
&mdash;<a name = "not16_299" id = "not16_299" href =
"#line16_299">299.</a>&nbsp;<i>corona</i> quodvis præmium victoriæ, ut
inf. <a class = "crossref" href = "#line16_505">v.&nbsp;505</a>, et
<i>palma</i> <a class = "crossref" href = "#line16_389">v.&nbsp;389</a>,
<a class = "crossref" href = "#line16_462">462</a>, al.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_301" id = "not16_301" href = "#line16_301">301.</a>
Cf. Virg. Æn. V,&nbsp;305.</p>


<div class = "text">
<span class = "pagenum">307</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_303" id = "line16_303"> </a>
Jamque dies prædicta aderat, cœtuque sonabat</p>
<p><a name = "line16_304" id = "line16_304"> </a>
Innumero campus, <a href = "#var16_304">similatasque</a> ordine
justo</p>
<span class = "linenum">305</span>
<p><a name = "line16_305" id = "line16_305"> </a>
Exsequias rector lacrimis ducebat <a href =
"#var16_305">obortis</a>.</p>
<p><a name = "line16_306" id = "line16_306"> </a>
Omnis Hiber, omnis Latio sub nomine miles</p>
<p><a name = "line16_307" id = "line16_307"> </a>
Dona ferunt, tumulisque super flagrantibus addunt.</p>
<p><a name = "line16_308" id = "line16_308"> </a>
Ipse, tenens nunc <a href = "#var16_308">lacte, sacro</a> nunc plena
Lyæo</p>
<p><a name = "line16_309" id = "line16_309"> </a>
Pocula, <a href = "#var16_309">odoriferis</a> adspergit floribus
aras.</p>
<span class = "linenum">310</span>
<p><a name = "line16_310" id = "line16_310"> </a>
Tum manes vocat excitos, laudesque virorum</p>
<p><a name = "line16_311" id = "line16_311"> </a>
Cum fletu <a href = "#var16_311">canit, et veneratur</a> facta
jacentum.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">307</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_303" id = "not16_303" href = "#line16_303">303...
311.</a>
Conf. Virgil. Æn. V,&nbsp;104 sq. et 75... 81, ubi vid. Heyne.
&mdash;<a name = "not16_304" id = "not16_304" href =
"#line16_304">304&nbsp;sq.</a>
<i>similatas Exsequius</i>, fictam pompam funebrem <i>ducebat</i>, quæ
mox narratur; Ern. Quæ interpretatio obcura est, et nescio an
consentanea menti poetæ, qui designavit cenotaphia et exsequias in
honorem eorum ductas, quorum corpora alio loco vel sepulta erant, vel,
ut Scipionum (conf. <a class = "crossref" href =
"#line16_293">v.&nbsp;293</a>), inhumata jacebant.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_309" id = "not16_309" href = "#line16_309">309.</a>
<i>floribus</i>, vid. Var. Lect.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_310" id = "not16_310" href = "#line16_310">310.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "#line16_577">v.&nbsp;577</a>;
Scalig. Lection. Auson. I,&nbsp;8, Intpp. Virgil. Æn. V,&nbsp;80, 81, et
sup. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_97">ad
I,&nbsp;97</a>.
&mdash;<a name = "not16_311" id = "not16_311" href = "#line16_310">310
sq.</a>&nbsp;<i>virorum jacentum</i>, Scipionum mortuorum; cf. <a class
= "crossref" href = "bookII.html#not2_574">ad II, 574</a>, et
Schleusneri Lex. in N.&nbsp;T. vid. κεῖμαι.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_312" id = "line16_312"> </a>
Inde refert sese circo, et certamina prima</p>
<p><a name = "line16_313" id = "line16_313"> </a>
Inchoat, et rapidos cursus proponit equorum.</p>
<span class = "pagenum">308</span>
<p><a name = "line16_314" id = "line16_314"> </a>
Fluctuat <a href = "#var16_314">æquoreo fremitu</a> rabieque
faventum,</p>
<span class = "linenum">315</span>
<p><a name = "line16_315" id = "line16_315"> </a>
Carceribus nondum reseratis, mobile vulgus,</p>
<p><a name = "line16_316" id = "line16_316"> </a>
Atque fores oculis et limina servat equorum.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_312" id = "not16_312" href = "#line16_312">312 seq.</a>
Poeta jam ipsa describit certamina, animis lectorum satis ad ea
præparatis: nec video, quænam sint illa efficaciora, quæ sententia
Ernesti Virgilius ludorum recensioni præmiserit, præter serpentis
portentum, quod Silius jam sup. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_584">II, 584 sq.</a> ex eo desumserat, et inde h.l.
sapienter prætermisisse silentio censendus est. Idem vir doctiss. monet,
multo aptius ad victoriæ cupiditatem inflammandam dona oculis eorum, qui
in certamen descendant, exposita memorari a Marone, quam a Silio post
victoriam demum expromta et distributa. Sed, ut taceam, Silium illam
quoque rationem sequutum esse inf. <a class = "crossref" href =
"#line16_457">vers. 457 sqq.,</a>
<span class = "pagenum notes">308</span>
Scipio jam sup. <a class = "crossref" href =
"#line16_299">v.&nbsp;299... 302</a>, concione ad milites habita
præmiisque propositis animos eorum ad certandum incenderat.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_314" id = "not16_314" href = "#line16_314">314 sq.</a>
Conf. Virgil. Æneid. V,&nbsp;148 seq. ubi <i>studia faventum</i> multo
aptius dici, quam <i>rabiem</i>, jam notavit Ernest.
&mdash;<i>æquoreo</i>, æquoris, campi, hoc est eorum qui in campo et
circo erant.
&mdash;<i>favere</i> et <i>favor</i> propriæ sunt voces, quibus non
solum studium, quo populus erga hanc vel illam aurigarum factionem
adficitur, indicatur, sed etiam solitæ adclamationes, quibus studium
indicabat; Drak.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_315" id = "not16_315" href =
"#line16_315" title = "numerus deest">315.</a>&nbsp;<i>Carceribus</i>,
qui mox <i>fores</i> et <i>limina equorum</i>, Gr. vero ὕσπληγξ, seu
ὕσπληξ, et ἀφετηρία, dicuntur.
&mdash;<i>Carceribus reseratis</i>, conf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_279">ad VIII, 279</a>.
&mdash;<i>mobile</i>, leve, inconstans, cujus favor admodum
<i>fluctuat</i>, h.e. dubius et mutabilis est; conf. sup. <a class =
"crossref" href = "#line16_146">v.&nbsp;146</a>, et Horat. Od.
I,&nbsp;<span class = "smallcaps">i</span>,&nbsp;7.
&mdash;<a name = "not16_316" id = "not16_316" href =
"#line16_316">316.</a>&nbsp;<i>servat</i>, ut <a class = "crossref" href
= "bookIII.html#line3_380">III, 380</a>, ubi vid. not.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_317" id = "line16_317"> </a>
Jamque, ubi prolato sonuere repagula signo,</p>
<p><a name = "line16_318" id = "line16_318"> </a>
Et <a href = "#var16_318">toto prima emicuit vix ungula cornu</a>,</p>
<p><a name = "line16_319" id = "line16_319"> </a>
Tollitur in cælum furiali turbine clamor:</p>
<span class = "linenum">320</span>
<p><a name = "line16_320" id = "line16_320"> </a>
Pronique, ac similes certantibus, ore sequuntur</p>
<p><a name = "line16_321" id = "line16_321"> </a>
Quisque suos <a href = "#var16_321">currus</a>, magnaque volantibus
idem</p>
<p><a name = "line16_322" id = "line16_322"> </a>
Voce loquuntur equis: quatitur <a href = "#var16_322">certamine</a>
circus</p>
<p><a name = "line16_323" id = "line16_323"> </a>
<a href = "#var16_322">Certantum</a>, ac nulli mentem non abstulit
ardor.</p>
<span class = "pagenum">309</span>
<p><a name = "line16_324" id = "line16_324"> </a>
Instant <a href = "#var16_324">præcipites</a>, et equos clamore
gubernant.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_317" id = "not16_317" href = "#line16_317">317.</a>
Pro certamine navali, quod Maro jam summo ornatu descripserat Æn.
V,&nbsp;114... 285, Silius bene substituit curule. Sed eamdem rem jam
occupaverat Hom. Iliad. ψ, 287 seq. 351 seqq. et Virgilius quoque in
simili re iisdem passim coloribus usus erat. Hinc Silius, quæ iniqua
sors est seriorum poetarum, utrumque imitari ac variationem
circumspicere cogebatur; confer quoque ludorum descriptiones apud
<i>Fénélon</i>, <i>Télémaque</i>, lib. III, et <i>Barthélemi</i>,
<i>Anacharsis</i>, cap. 38. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<i>repagula</i>, funis, vel trabs, quæ in terram cadebat, dato
<i>signo</i>, cum tuba, de quo vid. Cassiodor. Ep. III, 51; Solin. cap.
47; Intpp. Suet. Ner. 22.
&mdash;<a name = "not16_318" id = "not16_318" href =
"#line16_318">318.</a>&nbsp;Vix equi extulerant totum pedem e
carceribus, amotis repagulis; Mars.
&mdash;<a name = "not16_319" id = "not16_319" href =
"#line16_319">319.</a>&nbsp;<i>clamor</i> aurigarum.
&mdash;<i>turbine</i>, inpetu, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_41">I,&nbsp;41</a>, et al. passim.
&mdash;<a name = "not16_320" id = "not16_320" href =
"#line16_320">320&nbsp;seq.</a>
Aurigæ et verberibus et verbis equos incitant. Imitat. Homer. Iliad. ψ,
362 seqq. Conf. Virg. Ge. III, 103&nbsp;sq.
&mdash;<i>Proni... ore sequuntur currus</i> et <i>præcipites
instant</i>, conf. inf. <a class = "crossref" href =
"#line16_385">v.&nbsp;385 sq.</a> et sup. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_281">VIII, 281</a>, ubi vid. not.
&mdash;<a name = "not16_323" id = "not16_323" href =
"#line16_323">323.</a>&nbsp;Omnes insano vincendi ardore conrepti
sunt.</p>

<span class = "pagenum notes">309</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_324" id = "not16_324" href = "#line16_324">324.</a>
<i>Instant</i> verberibus equis.
&mdash;<i>Instant verbere torto</i> ap. Virgil. l.l.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">325</span>
<p><a name = "line16_325" id = "line16_325"> </a>
Fulvus, arenosa surgens tellure, sub auras</p>
<p><a name = "line16_326" id = "line16_326"> </a>
Erigitur globus, atque operit caligine densa</p>
<p><a name = "line16_327" id = "line16_327"> </a>
Cornipedumque vias, aurigarumque labores.</p>
<p><a name = "line16_328" id = "line16_328"> </a>
Hic studio furit aeris equi, furit ille magistri.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_325" id = "not16_325" href = "#line16_325">325 sqq.</a>
Conf. Hom. Iliad. ψ, 365 sq. Virg. Ge. III, 110.
&mdash;<a name = "not16_326" id = "not16_326" href =
"#line16_326">326&nbsp;seq.</a>
Et equi et aurigæ «jam cæco pulvere mixti Una in nube latent.» Stat.
Theb. VI, 411.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_328" id = "not16_328" href = "#line16_328">328 sqq.</a>
Drak. ad v. 329 et 355, hæc jam bene notavit: «Versus 329, attinet ad
spectatores, quorum alii equo ob patriam favebant, alii propter
<i>nobile nomen Antiqui stabuli</i><ins class = "correction" title = "» deest">»,</ins> h.e. quod patre nobili, qui sæpius in Circensibus
victoriam adeptus erat, prognatus esset; existimantes fortes fortibus
creari, et in equis etiam patruum virtutem esse (cf. Horat. Od. IV,
<span class = "smallcaps">iv</span>, 29 seq. et Stat. Silv.
V,&nbsp;<span class = "smallcaps">ii</span>, 21 seq. ubi vid. Barth.) Ut
autem ex generosis equis sobolem servarent, «post vigesimum annum a
Circo mittuntur ad sobolem reparandam,» teste Plin. VIII, 42, hinc etiam
nobilium equorum genealogiæ (ut potissimum in Arabia) observabantur
(vid. Græv. Præf. T.&nbsp;IX, Thes. Antt. Rom.) Ita Caucasus equus inf.
<a class = "crossref" href = "#line16_367">v.&nbsp;367</a>, ortus
dicitur ex illis, quos Diomedes ab Ænea abstulit. Solum vero equi
Hispani sunt, quos in hoc certamine memorat Silius, in diversis tamen
Hispaniæ regionibus nati. <i>Lampon</i> enim equus est Callaicus.
<i>Panchates</i> Asturicus, <i>Pelorus</i> ex campis Vectonum,
<i>Caucasus</i> Tyde venerat. Equi autem sanguinis Hispanici ut
præstantissimi ludis Circensibus frequenter laudantur; insuper etiam
equi Phrygii et Græci, sed inpr. Cappadoces, vid. Gothofr. ad Cod.
Theodos. l. 1. de equis curul. et l. unic. de grege dominico. Præterea
Silius hic sequitur morem in Circo usitatum, ut quarumcumque quadrigarum
unius tantum equus, qui præstantissimus erat, et ex quo potissimum
victoria pendebat, recenseretur, reliqui tres non nominarentur. Atque
ita, quum hic quatuor aurigæ certarint, Cyrnus, Iberus, Atlas et Durius,
et unusquisque quadrigas habuisse videatur, ex qualibet tantum unus
equus memoratur, Lampon, Panchates, Caucasus et Pelorus. Id pluribus
erudite illustravit Salmas. Exerc. Plin. p.&nbsp;630 (al. 897) «Equi
Hispani nominantur, tum quod in Hispania hi ludi, tum quod olim, ut et
hodie, laudatissimi inde petebantur equi;» Dausq. Rector Lamponis est
Cyrnus (<a class = "crossref" href = "#line16_334">v.&nbsp;334...
342</a>), Panchatis Iberus (<a class = "crossref" href =
"#line16_348">v.&nbsp;348... 354</a>) Pelori Durius, et Caucasi Atlas
(<a class = "crossref" href = "#line16_355">v.&nbsp;355 sq.</a> <a class
= "crossref" href = "#line16_366">366, 367</a>). Hæc lectoribus in
Siliana
<span class = "pagenum notes">310</span>
certaminis descriptione numquam animo dimittenda sunt, ne ipsis quoque,
quod doctissimis interpp. contigit, passim perturbata vel mendosa
videantur, quæ tamen plana sunt et recte se habent.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_329" id = "line16_329"> </a>
Hos patriæ favor, hos adcendit nobile nomen</p>
<span class = "pagenum">310</span>
<span class = "linenum">330</span>
<p><a name = "line16_330" id = "line16_330"> </a>
Antiqui stabuli: sunt, quos spes grata fatiget,</p>
<p><a name = "line16_331" id = "line16_331"> </a>
Et nova ferre jugum cervix: sunt, cruda senectus</p>
<p><a name = "line16_332" id = "line16_332"> </a>
Quos juvet, et longo sonipes spectatus in ævo.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_330" id = "not16_330" href = "#line16_330">330 sqq.</a>
<i>quos spes grata fatiget</i>, quatenus intenti spectant exspectatione
equi juvenis, qui prima certamina init.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_331" id = "not16_331" href =
"#line16_331" title = "numerus deest">331.</a>&nbsp;<i>nova ferre jugum
cervix</i>; Ern. Cf. tamen sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_63">ad I,&nbsp;63</a>.
&mdash;<i>spes grata</i> victoriæ, in equo juvene posita.
&mdash;<i>nova ferre</i>, ut <i>vetus bellare</i> sup. <a class =
"crossref" href = "bookV.html#line5_565">V,&nbsp;565</a>.
&mdash;<i>cruda senectus</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_405">ad I,&nbsp;405</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_333" id = "line16_333"> </a>
Evolat ante omnes, <a href = "#var16_333">rapidoque per aera
cursu</a></p>
<p><a name = "line16_334" id = "line16_334"> </a>
Callaicus <a href = "#var16_334">Lampon</a> fugit, atque ingentia
tranat</p>
<span class = "linenum">335</span>
<p><a name = "line16_335" id = "line16_335"> </a>
Exsultans spatia, et ventos post terga relinquit.</p>
<p><a name = "line16_336" id = "line16_336"> </a>
Conclamant, plausuque fremunt, votique peractam</p>
<p><a name = "line16_337" id = "line16_337"> </a>
Majorem credunt <a href = "#var16_337">præcepto limite</a> partem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_333" id = "not16_333" href = "#line16_333">333.</a>
Confer Virgil. Æn. V,&nbsp;151, 318.
&mdash;<a name = "not16_334" id = "not16_334" href =
"#line16_334">334.</a>&nbsp;<i>Callaicus</i>, vid. <a class = "crossref"
href = "bookII.html#not2_397">ad II, 397</a>.
&mdash;<i>tranat</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_662">ad III, 662</a>.
&mdash;<a name = "not16_335" id = "not16_335" href =
"#line16_335">335.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"#line16_499">v.&nbsp;499</a>; Virg. Æn. XII, 84, et similia passim,
ubi, exaggeratione poetica, pingitur rapiditas.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_337" id = "not16_337" href = "#line16_337">337.</a>
<i>præcepto</i>, ante capto, præoccupato, v.&nbsp;<a class = "crossref"
href = "bookIV.html#var4_802">ad IV, 802, in Var. Lect.</a> et inf.
<a class = "crossref" href = "#not16_389">ad v.&nbsp;390</a>.
&mdash;<i>limite</i>, via, spatio, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_267">I,&nbsp;267</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_105">IV, 105</a>, inf. <a class = "crossref" href =
"#line16_488">v.&nbsp;488</a>; Drak.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_338" id = "line16_338"> </a>
At, quîs interior cura, et prudentia circi</p>
<p><a name = "line16_339" id = "line16_339"> </a>
Altior, effusas primo certamine <a href = "#var16_339">vires</a></p>
<span class = "linenum">340</span>
<p><a name = "line16_340" id = "line16_340"> </a>
Damnare, et cassis longe increpitare querelis</p>
<p><a name = "line16_341" id = "line16_341"> </a>
Indispensato lassantem corpora nisu:</p>
<span class = "pagenum">311</span>
<p><a name = "line16_342" id = "line16_342"> </a>
«Quo nimius, quo, Cyrne, ruis? (nam Cyrnus agebat)</p>
<p><a name = "line16_343" id = "line16_343"> </a>
Verbera dimitte, et revoca moderatus habenas.»</p>
<p><a name = "line16_344" id = "line16_344"> </a>
Heu surdas aures! fertur securus equorum,</p>
<span class = "linenum">345</span>
<p><a name = "line16_345" id = "line16_345"> </a>
Nec meminit, quantum campi decurrere restet.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_338" id = "not16_338" href = "#line16_338">338
seqq.</a>
Inter artes Circenses erat ne quis initio certaminis omnibus viribus
uteretur, ne nimis cito spiritus equos deficeret; Drak. coll. sup.
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_278">VIII, 278 sqq. (ubi
vid. not.)</a> inf. vers. 496 seq. Sophocl. Electr. v.&nbsp;735 seq.
Lucan. IV, 620 sq. et Stat. Theb. VI, 462 sq. ubi vid. Barth. Sic apud
Tacit. Ann. XIII, 16; <i>quibus altior intellectus</i>. <span class =
"smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "not16_341" id = "not16_341" href =
"#line16_341">341.</a>&nbsp;<i>Indispensato nisu</i>, inpetu inmoderato,
omnibus viribus, sine ordine ac modo, effusis. Ex Stat. l.c.
intelligitur, eum esse nimium in equos inpetum, quo vires equorum non
<i>dispensantur</i>, sed, ut <a class = "crossref" href =
"#line16_381">v.&nbsp;381</a>, repente <i>exhauriuntur</i>; Ern. Bene
Drak. contulit Liv. XXVII, 50 (ubi vid. Gron.) Plin. VIII, 45; Senec.
Præf. Contr. I «Nesciebat dispensare vires suas, sed inmoderati
<span class = "pagenum notes">311</span>
adversus se imperii fuit.» Et Plin. Paneg. 35: «Quæ singula quantum tibi
gratiæ dispensata adjecissent? at tu simul omnia profudisti.»
&mdash;<a name = "not16_342" id = "not16_342" href =
"#line16_342">342.</a>&nbsp;<i>nimius</i>, nimium, nimio inpetu.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_343" id = "not16_343" href =
"#line16_343" title = "numerus deest">343.</a>&nbsp;<i>revoca</i>,
adduc.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_344" id = "not16_344" href = "#line16_344">344.</a>
<i>securus equorum</i>, de iis non sollicitus, eos nil curans. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_673">XV, 673</a>, et Virg.
Æn. I,&nbsp;350, ubi vid. Heyne.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_346" id = "line16_346"> </a>
<a href = "#var16_346">Proximus, a primo distans, quantum æquore
currus</a></p>
<p><a name = "line16_347" id = "line16_347"> </a>
<a href = "#var16_346">Occupat ipse, loci tantum</a>: sed proximus
ibat</p>
<p><a name = "line16_348" id = "line16_348"> </a>
Astur <a href = "#var16_348">Panchates</a>, patrium frons alba
nitebat</p>
<p><a name = "line16_349" id = "line16_349"> </a>
Insigne, et patrio pes omnis concolor albo:</p>
<span class = "linenum">350</span>
<p><a name = "line16_350" id = "line16_350"> </a>
Ingentes animi, membra haud procera, decusque</p>
<p><a name = "line16_351" id = "line16_351"> </a>
Corporis exiguum; sed <a href = "#var16_351">tum</a> sibi fecerat
alas</p>
<p><a name = "line16_352" id = "line16_352"> </a>
Concitus, atque ibat campo indignatus habenas.</p>
<p><a name = "line16_353" id = "line16_353"> </a>
Crescere sublimem, atque augeri membra putares.</p>
<p><a name = "line16_354" id = "line16_354"> </a>
<a href = "#var16_354">Cinyphio rector cocco radiabat Hiberus</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_346" id = "not16_346" href = "#line16_346">346 seq.</a>
Minus est spatium, quod memorat Homer. Iliad. ψ, 517 seq. quem Nonnus
Dionys. XXXVII, 470 sq. imitatur; Drak. Color orationis similis Virgil.
Æn. V,&nbsp;320 seq. et inf. <a class = "crossref" href =
"#line16_489">v.&nbsp;489&nbsp;seqq.</a>
&mdash;<a name = "not16_348" id = "not16_348" href =
"#line16_348">348&nbsp;sq.</a>
Conf. Virg. Æn. V,&nbsp;566 sq. et Iliad. ψ, 453.
&mdash;<a name = "not16_350" id = "not16_350" href =
"#line16_350">350&nbsp;sq.</a>
De Asturico equorum genere conf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_335">ad III, 335</a>.
&mdash;<a name = "not16_351" id = "not16_351" href =
"#line16_351">351.</a>&nbsp;<i>sibi fecerat alas</i>, velocissime
currebat, ut al.
&mdash;<i>volare</i>, et ap. Homer. Iliad. ψ, 506; σπεύδοντε πετέσθην.
&mdash;<a name = "not16_352" id = "not16_352" href =
"#line16_352">352.</a>&nbsp;<i>indignatus habenas</i>, conf. <a class =
"crossref" href = "bookXIII.html#not13_159">ad XIII, 159</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_353" id = "not16_353" href = "#line16_353">353.</a>
Hoc loquendi genus ortum ex allucinatione visus nostri, qua illa pars
corporis, quæ prima aerem scindit, major fieri atque adsurgere supra se
ipsa videtur: sic ut quæ majora concipimus oculis, <i>crescere</i>
dicuntur, et contra quæ minora adparere incipiunt, <i>decrescere</i>;
Gronov. Obss. III,&nbsp;1, quem vide. Equus ferox crevisse videbatur,
quia caput et pedes in altum movebat; ut contra <i>decrescit</i> Lampon
fessus, demisso capite ac cervice, inf. <a class = "crossref" href =
"#line16_391">v.&nbsp;391</a>; conf. et inf. <a class = "crossref" href
= "#line16_374">v.&nbsp;374 sq.</a> <a class = "crossref" href =
"#line16_394">394, 398</a>, <a class = "crossref" href =
"#line16_442">442, 444</a>.
&mdash;<a name = "not16_354" id = "not16_354" href =
"#line16_354">354.</a>&nbsp;<i>Cinyphio cocco</i>, Gætulica purpura. Cf.
sup <a class = "crossref" href = "#not16_176">ad v.&nbsp;176</a>, et
<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_60">II, 60</a>.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">355</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_355" id = "line16_355"> </a>
Tertius æquata currebat fronte Peloro</p>
<span class = "pagenum">312</span>
<p><a name = "line16_356" id = "line16_356"> </a>
<a href = "#var16_356">Caucasus</a>: ipse asper, nec qui cervicis
amaret</p>
<p><a name = "line16_357" id = "line16_357"> </a>
Adplausæ blandos sonitus, <a href = "#var16_357">clausumque</a>
cruento</p>
<p><a name = "line16_358" id = "line16_358"> </a>
Spumeus admorsu gauderet mandere ferrum.</p>
<p><a name = "line16_359" id = "line16_359"> </a>
At, docilis freni et melior parere, Pelorus</p>
<span class = "linenum">360</span>
<p><a name = "line16_360" id = "line16_360"> </a>
Non unquam effusum sinuabat devius axem;</p>
<p><a name = "line16_361" id = "line16_361"> </a>
Sed lævo interior stringebat tramite metam.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_355" id = "not16_355" href = "#line16_355">355.</a>
<i>Caucasus</i> et <i>Pelorus</i>
<span class = "pagenum notes">312</span>
equi, diversis quadrigis juncti, <i>currebant æquata fronte</i>, altero
non superato ab altero, ut eorum magistri, Atlas et Durius inf. <a class
= "crossref" href = "#line16_378">v.&nbsp;378 sqq.</a> et ap. Sophocl.
Electr. v.&nbsp;739 sq. Κἀξισώσαντες ζυγὰ Ἠλαυνέτην, ποτ’ ἄλλος, ἄλλοθ’
ἅτερος Κάρα προβάλλων ἱππιηῶν ὀχημάτων, Drak. Sic et <i>æquo
discrimine</i>, dixit. Virg. Æn. V,&nbsp;154, et v.&nbsp;157 <i>una ambæ
junctisque feruntur Frontibus</i>.
&mdash;<a name = "not16_356" id = "not16_356" href =
"#line16_356">356</a>&nbsp;<a name = "not16_357" id = "not16_357" href =
"#line16_356">sq.</a>
<i>ipse</i>, Caucasus.
&mdash;<i>cervicis Adplausæ blandos sonitus</i>, quomodo ceteroquin equi
permulceri amant et gestiunt. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_264">ad IV, 264</a>.
&mdash;<a name = "not16_358" id = "not16_358" href =
"#line16_358">358.</a>&nbsp;Cf. Virgil. Æn. IV, 135.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_360" id = "not16_360" href = "#line16_360">360</a>
<a name = "not16_361" id = "not16_361" href = "#line16_360">seq.</a>
<i>Pelorus non unquam devius</i>, a proxima ad metam via deflectens,
<i>axem</i>, currum, <i>effusum sinuabat</i>, h.e. numquam dextrorsum
evagabatur flexu sinuoso, vel tramite flexuoso, sed recta via,
<i>interior</i>, versus metam (non exterior, versus patentiora circi
loca), et <i>lævo tramite</i>, læva parte ac via, quæ brevissima est,
currum ita flectebat circa <i>metam</i>, ut eam quam proxime raderet,
vel <i>stringeret</i>. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_24">ad V,&nbsp;24</a>; Hom. Iliad. ψ, 319... 341; Heyne
et Cerda ad Virg. Æn. V,&nbsp;162, 163, 170, 202, 203; Barth. ad Stat.
Theb. VI, 440 sq.; Intpp. Ovid. Am. III, <span class =
"smallcaps">ii</span>, 12; A.&nbsp;A. II, 426, et Fast. V,&nbsp;68;
Taubneri Ind. in Fast. Ovid. et Gesn. Thes. v. <i>interior</i>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_362" id = "line16_362"> </a>
Insignis multa cervice, et plurimus idem</p>
<p><a name = "line16_363" id = "line16_363"> </a>
Ludentis per colla jubæ; (mirabile dictu!)</p>
<p><a name = "line16_364" id = "line16_364"> </a>
<a href = "#var16_364">Nullus erat pater: ad Zephyri</a> nova flamina
campis</p>
<span class = "linenum">365</span>
<p><a name = "line16_365" id = "line16_365"> </a>
<a href = "#var16_365">Vettonum</a> eductum genitrix effuderat
Harpe.</p>
<p><a name = "line16_366" id = "line16_366"> </a>
Nobilis hunc Durius stimulabat in æquore currum:</p>
<span class = "pagenum">313</span>
<p><a name = "line16_367" id = "line16_367"> </a>
<a href = "#var16_367">Caucasus</a> antiquo fidebat Atlante
magistro.</p>
<p><a name = "line16_368" id = "line16_368"> </a>
<a href = "#var16_368">Ipsum Ætola, vago Diomedi condita, Tyde</a></p>
<p><a name = "line16_369" id = "line16_369"> </a>
Miserat: exceptum Trojana ab origine equorum</p>
<span class = "linenum">370</span>
<p><a name = "line16_370" id = "line16_370"> </a>
<a href = "#var16_370">Tradebant</a>, quos Æneæ Simoentis ad undas</p>
<p><a name = "line16_371" id = "line16_371"> </a>
Victor Tydides magnis abduxerat ausis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_362" id = "not16_362" href = "#line16_362">362</a>
<a name = "not16_363" id = "not16_363" href = "#line16_362">sq.</a>
<i>multa cervice</i>, longa et crassa, ut <i>plurima cervix</i> ap.
Virg. Ge. III, 52, ubi v. Heyne.
&mdash;<i>plurimus jubæ</i>, plurimas vel densas gerens jubas,
<i>ludentes per colla</i>; cf. inf. <a class = "crossref" href =
"#line16_442">v.&nbsp;442</a>; Virg. Ge. III, 86, et Æn. XI, 497.
&mdash;<a name = "not16_364" id = "not16_364" href =
"#line16_364">364.</a>&nbsp;De equabus Lusitanis ex Zephyro
concipientibus, et de <i>Vettonibus</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref"
href = "bookIII.html#not3_378">ad III, 378&nbsp;seq.</a>
&mdash;<a name = "not16_365" id = "not16_365" href =
"#line16_365">365.</a>&nbsp;<i>Harpe</i>, h.l. equæ, et sup. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#line2_117">II, 117</a> (ubi v. Var.
Lect.), virginis bellatricis nomen.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_366" id = "not16_366" href = "#line16_366">366.</a>
<i>currum</i>, equum, Pelorum, ut ap. Virg. Æn. XII, 287, et Ge.
I,&nbsp;514: ἅρματα πεισιχάλινα ap. Pind. Pyth. II, 21.
&mdash;<i>Durius</i> (a Durio,
<span class = "pagenum notes">313</span>
Hispaniæ fl., dictus) erat agitator Pelori, et Atlas Caucasi.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_368" id = "not16_368" href = "#line16_368">368.</a>
<i>Ipsum</i> Caucasum.
&mdash;<i>Ætola Tyde</i> a Diomede <i>condita</i>; v.&nbsp;<a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_366">ad III, 367</a>.
&mdash;<i>vago</i>, propter tot errores ac peregrinationes, ut <i>vagus
Hercules</i> ap. Horat. Od. III, <span class =
"smallcaps">iii</span>,&nbsp;9.
&mdash;<a name = "not16_369" id = "not16_369" href =
"#line16_369">369&nbsp;sqq.</a>
<i>Caucasus oriundas</i> ab equis Æneæ, a Diomede ad Trojam ablatis, de
quibus v. Hom. Il. ε, 265 sq., 323 sq.; ψ, 290&nbsp;sq.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_372" id = "line16_372"> </a>
Jamque, fere medium evecti certamine campum,</p>
<p><a name = "line16_373" id = "line16_373"> </a>
<a href = "#var16_373">In spatia</a> addebant; nisusque adprendere
primos</p>
<p><a name = "line16_374" id = "line16_374"> </a>
Panchates animosus equos, super altior ire,</p>
<span class = "pagenum">314</span>
<span class = "linenum">375</span>
<p><a name = "line16_375" id = "line16_375"> </a>
Et præcedentem jam jamque adscendere currum</p>
<p><a name = "line16_376" id = "line16_376"> </a>
Pone videbatur, curvatisque ungula prima</p>
<p><a name = "line16_377" id = "line16_377"> </a>
Callaicum quatiens pulsabat calcibus axem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_372" id = "not16_372" href = "#line16_372">372.</a>
<i>medium campum</i> puto dici medium decursum, adeoque tres gyros ac
dimidium: nam tota decursio septem gyris, vel spatiis continebatur.
Confecto dimidio decursu vel missu, maxime vero in extremo gyro, non
initio certaminis (v.&nbsp;<a class = "crossref" href = "#not16_338">ad
v.&nbsp;338 seq.</a>), aurigæ cursu concitatiore et habenis quam
laxissimis vehi solebant: et hæc est sententia verborum <i>in spatia
addebant</i>, quod etiam ex simili loco Hom. Iliad. ψ, 373.
&mdash;<a name = "not16_373" id = "not16_373" href =
"#line16_373">373.</a>&nbsp;Intelligitur. Ipsam loquendi formulam Silius
petiit e Virg. Ge. I,&nbsp;513, ubi interpretes eam vario modo
expediunt. Plerique, ut et h.l. N.&nbsp;Heins. et Ern. post Serv.
&mdash;<i>in spatio</i> (v. Var. Lect.) <i>addunt</i> h.e. intendunt,
augent, scil. cursum. Heyne: <i>addunt</i>, dant scil. se, inmittunt se,
ruunt, cum impeta feruntur <i>in spatia</i>, h.e. campum, scil. decursum
(cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_539">ad
I,&nbsp;539</a>). Voss. <i>addunt in spatia</i>, h.e. spatiis, scil.
spatia, h.e. gyros multiplicant et repetunt. Dausq. h.l. <i>addunt se in
spatia</i>, insistunt, qua licentior cursus esse potuit, campum
patentiorem, expatant, ut ap. Festum: «Expatare, in locum patentem se
dare, sive in spatium se conferre.» Nulla harum rationum est, quæ non
contorta sit: sed vereor, ut simpliciores dari possint, quam illæ Heynii
et Vossii, quos vide ad Virgil. l.l.
&mdash;<i>nisus</i>, connisus, <i>adprendere</i>, consequi (ut
<i>prendere</i>, <a class = "crossref" href =
"#line16_416">v.&nbsp;416</a>), <i>primos equos</i> Cyrni, cujus currui
<i>Callaicus Lampon</i> junctus erat, unde <i>Callaicum axem</i> et
<i>Callaicas vires</i>, v.&nbsp;377, <a class = "crossref missing" href
= "#line16_334" title = "recte 334">332</a>. Conf. <a class = "crossref"
href = "#line16_333">v.&nbsp;333&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_374" id = "not16_374" href =
"#line16_374" title = "numerus deest">374.</a>&nbsp;<i>super altior
ire</i>, superare, præterire, vel id. qd. mox dicitur, «præcedentem jam
jamque adscendere currum Pone videbatur,» ut ap. Hom. Iliad. ψ, 378 sq.
Οὐδὲ τι πολλὸν ἀνευθ’ ἔσαν,
<span class = "pagenum notes">314</span>
ἀλλὰ μάλ’ ἐγγύς· Αἰεὶ γὰρ δίφρου ἐπιβησομένοισιν ἐΐκτην.
&mdash;<i>altior</i>, ut mox <i>curvatis calcibus</i>. Ἵπποι ἀερσίποδες,
et Ὑψός ἀειρόμενοι ῥίμφα πρήσσουσι κέλευθον, Iliad. ψ, 475, 501, et
Odyss. ν, 83, de cursu citatiore. Cf. inf. <a class = "crossref" href =
"#not16_389">ad v.&nbsp;390</a>, <a class = "crossref" href =
"#not16_394">394</a>, <a class = "crossref" href = "#not16_398">398</a>,
<a class = "crossref" href = "#not16_510">510</a>.
&mdash;<a name = "not16_376" id = "not16_376" href =
"#line16_376">376</a>&nbsp;<a name = "not16_377" id = "not16_377" href =
"#line16_376">seq.</a>
<i>ungula pulsabat axem</i>, ad naturam scena adumbrata, quum unus
currus alterum insequens urget et tangit, ut ap. Hom. Iliad. ψ, 763.
Ὀδυσελὺς θέεν ἐγγύθεν. Αὐτὰρ ὄπισθεν Ἴχνια τύπτε πόδεσσι, et ap. Virg.
Æn. V,&nbsp;324. <i>Calcem terit jam calce Diores</i>; Ern. Sed vix
crediderim, verba nostra eo sensu capi posse. Egregie potius, nisi me
omnia fallunt, depingitur fallacia visus, vel optica, qua equus, in
cursu effuso <i>primam ungulam et calces curvans</i>, h.e. pedes
anteriores elevans, procul eum spectantibus <i>videtur currum
præcedentem adscendere</i>, et <i>quatere</i>, vel <i>pulsare</i>. Cf.
<a class = "crossref" href = "#not16_353">ad v.&nbsp;353</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_378" id = "line16_378"> </a>
At postremus Atlas; sed non et segnior ibat</p>
<p><a name = "line16_379" id = "line16_379"> </a>
Postremo Durio: pacis de more putares</p>
<span class = "linenum">380</span>
<p><a name = "line16_380" id = "line16_380"> </a>
Æquata fronte et concordi currere freno.</p>
<p><a name = "line16_381" id = "line16_381"> </a>
Sensit <a href = "#var16_381">ut</a> exhaustas, qui proximus ibat,
Hiberus</p>
<p><a name = "line16_382" id = "line16_382"> </a>
Callaicas <a href = "#var16_382">Cyrni</a> vires, nec, ut ante,
salire</p>
<p><a name = "line16_383" id = "line16_383"> </a>
Præcipitem currum, et fumantes verbere cogi</p>
<p><a name = "line16_384" id = "line16_384"> </a>
Adsiduo violenter equos, ceu monte procella</p>
<span class = "linenum">385</span>
<p><a name = "line16_385" id = "line16_385"> </a>
Quum subita ex alto ruit, usque ad colla repente</p>
<p><a name = "line16_386" id = "line16_386"> </a>
Cornipedum protentus, et in capita ardua pendens,</p>
<p><a name = "line16_387" id = "line16_387"> </a>
Concitat ardentem, quod ferret lora secundus,</p>
<span class = "pagenum">315</span>
<p><a name = "line16_388" id = "line16_388"> </a>
Panchaten, vocesque addit cum verbere mixtas:</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_378" id = "not16_378" href = "#line16_378">378</a>
<a name = "not16_379" id = "not16_379" href = "#line16_378">sq.</a>
Atlas et Durius postremi et una, juxta se, <i>æquatis</i> equorum
<i>frontibus</i> (<a class = "missing" name = "not16_380" id =
"not16_380" href = "#line16_380" title = "numerus deest">v.&nbsp;380</a>), vehebantur. Cf. <a class = "crossref" href =
"#not16_355">ad v.&nbsp;355</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_381" id = "not16_381" href = "#line16_381">381.</a>
<i>proximus</i> Cyrno. <i>exhaustas</i> esse <i>vires Callaicas
Cyrni</i>, h.e. equi Callaici, Lamponis, cujus magister erat Cyrnus.
Conf. <a class = "crossref" href = "#line16_334">v.&nbsp;334</a> et
<a class = "crossref" href = "#line16_342">342</a>.
&mdash;<a name = "not16_382" id = "not16_382" href =
"#line16_382">382</a>&nbsp;<a name = "not16_383" id = "not16_383" href =
"#line16_382">sq.</a>
<i>salire Præcipitem currum</i>, ut ἅρματα ἀίξασκε μετήορα, Iliad. ψ,
369. Conf. Virg. Ge. III, 108&nbsp;sq.
&mdash;<i>fumantes</i> sudore, ut ap. Virg. Ge. III, 515.
&mdash;<a name = "not16_384" id = "not16_384" href =
"#line16_384">384.</a>&nbsp;Videtur poeta repentini inpetus, quo Iberus
ad <i>colla cornipedum protentus</i> fuit, notionem exaggerare voluisse:
at quis non sentiat, <i>procello ex monte ruentis</i> imaginem ineptam
huic consilio atque ex ornandi cupidine ortam? Ita bene Ern.
&mdash;<a name = "not16_385" id = "not16_385" href =
"#line16_385">385</a>&nbsp;<a name = "not16_386" id = "not16_386" href =
"#line16_385">sqq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_281">VIII, 281</a>
et ibi not.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_387" id = "not16_387" href =
"#line16_387" title = "numerus deest">387.</a>&nbsp;<i>ardentem</i>
Panchatem equum cum indignatione, <i>quod ferret lora secundus</i>, quod
adhuc secundus esset, nec dum primus evadere potuerit; Drak.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_389" id = "line16_389"> </a>
«Tene, Astur, certante feret quisquam æquore palmam</p>
<span class = "linenum">390</span>
<p><a name = "line16_390" id = "line16_390"> </a>
Erepto? consurge, vola, perlabere <a href = "#var16_390">campum</a></p>
<p><a name = "line16_391" id = "line16_391"> </a>
Adsuetis velox pennis; decrescit anhelo</p>
<p><a name = "line16_392" id = "line16_392"> </a>
Pectore consumtus Lampon, nec restat hianti,</p>
<p><a name = "line16_393" id = "line16_393"> </a>
<a href = "#var16_393">Quem ferat</a> ad metas, jam spiritus.» Hæc ubi
dicta,</p>
<p><a name = "line16_394" id = "line16_394"> </a>
Tollit se sonipes, ceu tunc e carcere primo</p>
<span class = "pagenum">316</span>
<span class = "linenum">395</span>
<p><a name = "line16_395" id = "line16_395"> </a>
Conriperet spatium, et, nitentem obponere <a href =
"#var16_395">curvos</a></p>
<p><a name = "line16_396" id = "line16_396"> </a>
Aut æquare gradus, Cyrnum post terga relinquit.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">315</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_389" id = "not16_389" href = "#line16_389">389</a>
<a name = "not16_390" id = "not16_390" href = "#line16_389">seq.</a>
Cf. Hom. Iliad. ψ, 403 sq. et sup. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_265">ad IV, 265 sq.</a>; <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_166">V,&nbsp;166 seq.</a> Dictionem <i>eripere
æquor</i>, seu <i>campum</i> ex lapide antiquo apud Gruter. p.&nbsp;337,
illustrant Salmas. ad Solin. p.&nbsp;635, 636 (al. 905) et Gronov. ad
Tac. Ann. I,&nbsp;63 pr., ubi hæc ejus nota est: «Genus loquendi e circo
petitum. Ubi quum quatuor currus ad carceres starent, si primo ostio
missus palmam meruisset, dicebant, <i>occupavit et vicit</i>; occupatio
enim est eorum, qui in vacua veniunt primi: si secundo, <i>successit et
vicit</i>: si tertio, <i>eripuit</i> (scil. campum præcedentibus) <i>et
vicit</i>. Idem Silius sup. <a class = "crossref" href =
"#line16_337">vers. 337</a>, <i>præripere</i> (seu <i>præcipere</i>)
<i>limitem</i> dicit de primo, quod Manilio est <i>præcludere
circum</i>, lib. V,&nbsp;79 seq. <i>Vel prima tenentem Agmina in
obliquum</i> (quod Silius repræsentat inf. <a class = "crossref" href =
"#line16_406">v.&nbsp;406 sq.</a>) <i>currus agitare malignos</i> (scil.
in adversarium, cui hanc moram objiciunt). <i>Obstantemque mora totum
præcludere circum</i>, in quo nullum adversario locum dat antevertendi
aut laudem in eo quærendi.» Hinc Drak. h.l. ita interpretatur: «Iberus,
qui secundus erat agitator, conspiciens, prægressos Cyrni, primi
agitatoris, equos spiritu jam defici, equum suum adhortatur, ne pati
velit, quemquam alium se certante palmam ferre, <i>erepto</i> quamquam
<i>campo</i>, i.e. licet primo ostio emissus non sit, sed ut potius nunc
omnibus viribus adnitatur, eumque prævertere conetur. <i>Eripuit</i>
itaque hic <i>campum</i> agitator, qui, primo ostio emissus, omnes post
terga relinquit, ut supra <a class = "crossref" href =
"#line16_337">v.&nbsp;337</a>. Non nego tamen tertium aliumve quem
agitatorem <i>campum eripuisse</i> dici posse, si alios prioribus ostiis
missos prægressus fuerit; sed ea nunc non est mens Silii.» Enimvero
contorta est ratio illa, <i>erepto</i> quamquam <i>campo</i>, et multo
simplicior hæc: num <i>quisquam feret palmam æquore erepto</i> tibi,
h.e. dum te cursu præverterit? Conf. I,&nbsp;331 et 422.
&mdash;<i>Astur</i> Panchates. Conf. <a class = "crossref" href =
"#line16_348">v.&nbsp;348&nbsp;seq.</a>
&mdash;<i>consurge</i>, altius pedes tolle, h.e. curre velocius, unde
<i>tollit se sonipes</i>, <a class = "crossref" href =
"#line16_394">v.&nbsp;394</a>; cf. <a class = "crossref" href =
"#not16_374">ad v.&nbsp;374</a>.
&mdash;<i>vola, perlabere campum pennis</i>, ut τὼ δὲ σπεύδοντε
πετέσθην, Iliad. ψ, 506.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_391" id = "not16_391" href =
"#line16_391" title = "numerus deest">391.</a>&nbsp;<i>Adsuetis
pennis</i>, h.e. rapiditate tibi adsueta.
&mdash;<a href = "#line16_391">391.</a>&nbsp;<i>Decrescit</i>; v. sup.
<a class = "crossref" href = "#not16_353">ad v.&nbsp;353</a>.
&mdash;<a name = "not16_394" id = "not16_394" href =
"#line16_394">394.</a>&nbsp;<i>primo</i>, primum, <i>e carcere</i>,
<span class = "pagenum notes">316</span>
unde initium cursus.
&mdash;<a name = "not16_395" id = "not16_395" href =
"#line16_395">395</a>&nbsp;<a name = "not16_396" id = "not16_396" href =
"#line16_395">seq.</a>
<i>Conriperet spatium</i>, stadium, vel campum. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_570">ad I,&nbsp;570</a>. Panchates
subito prægressus currum Cyrni, frustratur artem, quam ille parabat, et
de qua Salmas. in Exerc. Plin. p.&nbsp;636, ita disputat:
«<i>Obponere</i> est verbum ex arte circensi, et quidem proprium
præcedenti aurigæ. Quum enim, qui præverterat, et primus erat, nimis
premeretur a sequenti curru, nec alia arte aut vi vitare posset, ne ipse
præverteretur, currum obliquum subito <i>obponebat</i>; quo facto
instantis et incumbentis aurigæ currus, dum nimio inpetu ferretur,
inpactus sæpe frangebatur, vel evertebatur excutiebaturque quadriga,
quod ipse Silius disertius exponit, <a class = "crossref" href =
"#line16_405">v.&nbsp;405 seq.</a> et Nonn. Dionys. XXXVII, 249 seq.;
cf. et Manil. V,&nbsp;80, de quo loco v. sup. <a class = "crossref" href
= "#not16_389">ad v.&nbsp;390</a>.»
&mdash;<i>curvos gradus</i>, gressus equorum, h.e. equos, seu currum, ut
ap. Manil. I,&nbsp;740; <i>curvæ quadrigæ</i> dicuntur, quæ a recta via
deflectunt, et inf. <a class = "crossref" href = "#line16_406">vers.
406</a>: <i>obliquum conversis habenis</i>, vel ap. Manil. V,&nbsp;80,
<i>in obliquum currus agitare</i>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_397" id = "line16_397"> </a>
Confremit et cælum, et percussus vocibus altis</p>
<p><a name = "line16_398" id = "line16_398"> </a>
Spectantum circus: fertur sublime per auras</p>
<p><a name = "line16_399" id = "line16_399"> </a>
Altius adtollens cervicem victor ovantem</p>
<span class = "linenum">400</span>
<p><a name = "line16_400" id = "line16_400"> </a>
Panchates, sociosque trahit prior ipse jugales.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_397" id = "not16_397" href = "#line16_397">397.</a>
Conf. Hom. Iliad. ψ, 766, 767; Virg. Æn. V,&nbsp;148 seq.; 227, 228,
inf. <a class = "crossref" href = "#line16_419">v.&nbsp;419</a> et sup.
<a class = "crossref" href = "#line16_303">vers. 303</a>, <a class =
"crossref" href = "#line16_314">314</a>, <a class = "crossref" href =
"#line16_336">336</a>.
&mdash;<a name = "not16_398" id = "not16_398" href =
"#line16_398">398&nbsp;sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "#not16_374">ad v.&nbsp;374</a>.
&mdash;<a name = "not16_400" id = "not16_400" href =
"#line16_400">400.</a>&nbsp;<i>socios jugales</i>, equos iisdem
quadrigis junctos. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#not15_212">ad XV, 212</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_401" id = "line16_401"> </a>
At postremus Atlas, Durius postremus in orbem</p>
<p><a name = "line16_402" id = "line16_402"> </a>
Exercent <a href = "#var16_402">artes</a>, lævos nunc adpetit ille</p>
<p><a name = "line16_403" id = "line16_403"> </a>
Conatus, nunc ille premit, <a href = "#var16_403">certatque</a>
subire</p>
<p><a name = "line16_404" id = "line16_404"> </a>
Dexter, et alterni nequidquam fallere tentant;</p>
<span class = "linenum">405</span>
<p><a name = "line16_405" id = "line16_405"> </a>
Donec, confisus <a href = "#var16_405">primævæ flore juventæ</a>,</p>
<p><a name = "line16_406" id = "line16_406"> </a>
Obliquum Durius conversis pronus habenis</p>
<p><a name = "line16_407" id = "line16_407"> </a>
Obposuit currum, atque eversum propulit axem</p>
<span class = "pagenum">317</span>
<p><a name = "line16_408" id = "line16_408"> </a>
Atlantis senio invalidi, sed justa querentis:</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_401" id = "not16_401" href = "#line16_401">401.</a>
<i>in orbem</i>, alterni.
&mdash;<a name = "not16_402" id = "not16_402" href =
"#line16_402">402</a>&nbsp;<a name = "not16_403" id = "not16_403" href =
"#line16_402">seq.</a>
<i>lævos adpetit Conatus</i>, a læva parte prætervehi conatur.
&mdash;<i>nunc ille premit</i>, instat huic, et <i>dexter</i>, a dextra
parte, <i>certat subire</i>, eum prævertere.
&mdash;<a name = "not16_405" id = "not16_405" href =
"#line16_405">405.</a>&nbsp;<i>primævæ flore juventæ</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_61">ad I,&nbsp;61</a>, <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_376">376</a>, et Klotz. ad Tyrt. pag.
68&nbsp;seq.
&mdash;<a name = "not16_406" id = "not16_406" href =
"#line16_406">406&nbsp;sqq.</a>
Vid. <a class = "crossref" href = "#not16_395">ad v.&nbsp;395</a>.
<span class = "pagenum notes">317</span>
&mdash;<a name = "not16_408" id = "not16_408" href =
"#line16_408">408.</a>&nbsp;<i>justa</i>, jure.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_409" id = "line16_409"> </a>
«Quo ruis? aut quinam hic rabidi certaminis est mos?</p>
<span class = "linenum">410</span>
<p><a name = "line16_410" id = "line16_410"> </a>
Et nobis et equis letum commune laboras.»</p>
<p><a name = "line16_411" id = "line16_411"> </a>
Dumque ea proclamat, perfracto volvitur axe</p>
<p><a name = "line16_412" id = "line16_412"> </a>
Cernuus, ac pariter fusi (miserabile) campo</p>
<p><a name = "line16_413" id = "line16_413"> </a>
Discordes sternuntur equi: quatit æquore aperto</p>
<p><a name = "line16_414" id = "line16_414"> </a>
Lora suis victor, mediaque Pelorus arena</p>
<span class = "linenum">415</span>
<p><a name = "line16_415" id = "line16_415"> </a>
Surgere nitentem fugiens Atlanta reliquit.</p>
<p><a name = "line16_416" id = "line16_416"> </a>
Nec longum Cyrni defessos prendere currus.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_409" id = "not16_409" href = "#line16_409">409.</a>
<i>certaminis mos</i>; cf. Bentl. ad Hor. Od. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">x</span>,&nbsp;4.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_410" id = "not16_410" href = "#line16_410">410.</a>
<i>laboras</i>, paras, moliris, ut inf. <a class = "crossref" href =
"#line16_508">vers. 508</a>; Drak. exponit: Circensi labore (ut de ludis
<a class = "crossref" href = "#line16_328">v.&nbsp;328</a>, <a class =
"crossref" href = "#line16_494">494</a>), agitatione currus tui nobis
mortem paras, nos in periculum mortis adducis.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_414" id = "not16_414" href = "#line16_414">414.</a>
<i>victor</i> Durius <i>quatit lora suis</i> equis, incitat eos acrius,
laxatis frenis, ut dum Atlas dejectus in arena serpat, campum apertum
petant; Ern. Cf. <a class = "crossref" href =
"#line16_439">v.&nbsp;439</a>.
&mdash;<i>Pelorus</i>, equus Durii (cf. <a class = "crossref" href =
"#line16_366">v.&nbsp;366</a>), non Iberi, quod putabat Barth. Adv.
X,&nbsp;7.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_416" id = "not16_416" href = "#line16_416">416.</a>
<i>Nec longum</i>, non ita multo post.
&mdash;<i>prendere</i>, prendit, adsequitur (ut <a class = "crossref"
href = "#line16_373">v.&nbsp;373</a>). Durius, vel Pelorus Cyrnum.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_417" id = "line16_417"> </a>
Hunc quoque, cunctantem et sero moderamina equorum</p>
<p><a name = "line16_418" id = "line16_418"> </a>
Discentem, rapido prætervolat incitus axe:</p>
<p><a name = "line16_419" id = "line16_419"> </a>
Inpellit currum clamor vocesque faventum.</p>
<span class = "linenum">420</span>
<p><a name = "line16_420" id = "line16_420"> </a>
Jamque etiam dorso atque humeris trepidantis Hiberi</p>
<p><a name = "line16_421" id = "line16_421"> </a>
Ora superposuit sonipes, flatusque vapore</p>
<p><a name = "line16_422" id = "line16_422"> </a>
Terga premi, et spumis auriga calescere sentit.</p>
<p><a name = "line16_423" id = "line16_423"> </a>
Incubuit campo Durius, misitque citatos</p>
<p><a name = "line16_424" id = "line16_424"> </a>
Verbere quadrupedes, nec frustra: æquare videtur,</p>
<span class = "linenum">425</span>
<p><a name = "line16_425" id = "line16_425"> </a>
Aut etiam æquavit juga præcedentia dexter.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_417" id = "not16_417" href = "#line16_417">417</a>
<a name = "not16_418" id = "not16_418" href = "#line16_417">seq.</a>
<i>Discentem moderamina equorum</i>, moderatiore cursu, non, ut antea
(<a class = "crossref" href = "#line16_333">v.&nbsp;333 sq.</a>), nimio
impetu, vehentem, <i>sero</i>, fessis jam equis, de quo v. sup. <a class
= "crossref" href = "#line16_381">v.&nbsp;381 sq.</a>, <a class =
"crossref" href = "#line16_391">391&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not16_419" id = "not16_419" href =
"#line16_419">419.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
"#not16_397">ad v.&nbsp;397</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_420" id = "not16_420" href = "#line16_420">420 sq.</a>
Imitat Hom. Iliad. ψ, 380 seq., et 765; Drak. contulit Virg. Ge. III,
111; Nonn. Dionys. XXXVII, 628 sq.; Stat. Theb. VI, 603 sq.; Ovid. Met.
V,&nbsp;616&nbsp;sq.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_423" id = "not16_423" href = "#line16_423">423.</a>
<i>Incubuit campo</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_666">IV, 666</a>, ubi v. not.
&mdash;<a name = "not16_424" id = "not16_424" href =
"#line16_424">424</a>&nbsp;<a name = "not16_425" id = "not16_425" href =
"#line16_424">sq.</a>
<i>æquare videtur, Aut etiam æquavit</i>, eleganter, judice Drak. ut ap.
Stat. Theb. V,&nbsp;599 sq., et Senec. Phœn. v.&nbsp;427, ubi plurima
exempla congessit Gronov.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_426" id = "line16_426"> </a>
Adtonitus tum spe tanta, «Genitore, Pelore.</p>
<p><a name = "line16_427" id = "line16_427"> </a>
Te Zephyro eductum nunc nunc ostendere tempus.</p>
<span class = "pagenum">318</span>
<p><a name = "line16_428" id = "line16_428"> </a>
Discant, qui pecudum ducunt ab origine nomen,</p>
<p><a name = "line16_429" id = "line16_429"> </a>
Quantum divini <a href = "#var16_429">præcellat</a> seminis ortus.</p>
<span class = "linenum">430</span>
<p><a name = "line16_430" id = "line16_430"> </a>
Victor dona dabis, statuesque altaria patri.»</p>
<p><a name = "line16_431" id = "line16_431"> </a>
Et, ni successu nimio lætoque <a href = "#var16_431">pavore</a></p>
<p><a name = "line16_432" id = "line16_432"> </a>
Proditus elapso foret inter verba flagello,</p>
<p><a name = "line16_433" id = "line16_433"> </a>
Forsan sacrasset Zephyro, quas voverat, aras.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_426" id = "not16_426" href = "#line16_426">426</a>
<a name = "not16_427" id = "not16_427" href = "#line16_426">seq.</a>
Verba Durii, quibus Pelorum, equam
<span class = "pagenum notes">318</span>
suum, incitat. <i>Genitore Zephyro eductum</i>; cf. sup. <a class =
"crossref" href = "#line16_364">v.&nbsp;364&nbsp;sq.</a></p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_428" id = "not16_428" href = "#line16_428">428.</a>
<i>ducunt nomen</i>; v. Heins. ad Ovid. Fast. III, 387.
&mdash;<i>pecudum ab origine</i> vulgari.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_431" id = "not16_431" href = "#line16_431">431.</a>
Imitat. Hom. Iliad. ψ, 382 sq. sed sine deorum ministerio.
&mdash;<i>læto pavore</i>, acuta antithesis, cujus vim ut adsequamur,
cogitemus necesse est Durium mixta metu eventus lætitia adfectum et
consternatum, gaudiam inter cordis pulsus <ins class = "correction"
title = "‘sensissse’ legitur">sensisse</ins>, ut fit in spe propinquæ,
at nondum præsentis victoriæ; Ern. Durius præ gaudio nimio successu
consternatus et confusus; N.&nbsp;Heins. Cf. <a class = "crossref" href
= "#line16_479">v.&nbsp;479</a>, <a class = "crossref" href =
"#line16_514">514</a> inpr. supra <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_215">ad III, 215</a>, et Heyne ad Virg. Ge. III, 105
seq., et Æn. V,&nbsp;575.
&mdash;<a name = "not16_432" id = "not16_432" href =
"#line16_432">432.</a>&nbsp;<i>Proditus</i>, destitutus ope
<i>flagelli</i>, quod ipsi, <i>inter verba</i>, hæc cum ardore dicenti
<i>elapsum</i> erat, manu exciderat. Cf. sup. <a class = "crossref" href
= "bookII.html#not2_247">ad II, 247</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_434" id = "line16_434"> </a>
Tum vero infelix, veluti delapsa corona</p>
<span class = "linenum">435</span>
<p><a name = "line16_435" id = "line16_435"> </a>
Victoris capiti foret, in se versus ab ira,</p>
<p><a name = "line16_436" id = "line16_436"> </a>
Auratam medio <a href = "#var16_436">discindit</a> pectore vestem,</p>
<p><a name = "line16_437" id = "line16_437"> </a>
Ac lacrimæ simul et questus ad sidera fusi:</p>
<p><a name = "line16_438" id = "line16_438"> </a>
Nec jam subducto parebat verbere currus.</p>
<p><a name = "line16_439" id = "line16_439"> </a>
Pro stimulis dorso quatiuntur inania lora.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_438" id = "not16_438" href = "#line16_438">438.</a>
<i>subducto verbere</i>, amisso flagello: unde mox <i>inania lora</i>
dicuntur, quatenus sine flagello sola non subficiebant equis moderandis;
Ern.
&mdash;<a name = "not16_439" id = "not16_439" href =
"#line16_439">439.</a>&nbsp;<i>stimulis</i>, flagello, quo equi
incitantur, ut ἄνευ κέντροιο θέοντες ap Hom. Iliad. ψ, 387. Cf. sup.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_113">ad I,&nbsp;113</a>.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">440</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_440" id = "line16_440"> </a>
Interea <a href = "#var16_440">metis</a>, certus jam laudis, agebat</p>
<p><a name = "line16_441" id = "line16_441"> </a>
Sese Panchates, et præmia prima petebat</p>
<p><a name = "line16_442" id = "line16_442"> </a>
Arduus; effusas lenis per colla, per armos</p>
<p><a name = "line16_443" id = "line16_443"> </a>
Ventilat aura jubas: tum, mollia crura superbi</p>
<p><a name = "line16_444" id = "line16_444"> </a>
Adtollens gressus, magno clamore triumphat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_440" id = "not16_440" href = "#line16_440">440.</a>
<i>metis</i>, ad metam.
&mdash;<a name = "not16_442" id = "not16_442" href =
"#line16_442">442&nbsp;sqq.</a>
<i>Arduus</i>, superbus quasi et elatus victoria.
&mdash;<i>effusas... jubas</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"#line16_363">v.&nbsp;363</a>. Χαῖται δ’ ἐῤῥώοντο μετὰ πνοιῆς άνέμοιο,
Iliad. ψ, 367.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_443" id = "not16_443" href =
"#line16_443" title = "numerus deest">443.</a>&nbsp;<i>mollia crura
superbi Adtollens gressus</i>, ut ap. Virg. Ge. III,
<span class = "pagenum notes">319</span>
76, ubi v. Heyne, qui tamen non ad superbiam refert, quo certe h.l.
spectat.</p>


<div class = "text">
<span class = "pagenum">319</span>
<span class = "linenum">445</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_445" id = "line16_445"> </a>
Par donum solido argento cælata bipennis</p>
<p><a name = "line16_446" id = "line16_446"> </a>
Omnibus, <a href = "#var16_446">at</a> vario distantia cetera
honore.</p>
<p><a name = "line16_447" id = "line16_447"> </a>
Primus equum volucrem, Massyli munera regis</p>
<p><a name = "line16_448" id = "line16_448"> </a>
Haud spernenda, tulit: tulit <a href = "#var16_448">huic</a> virtute
secundus</p>
<p><a name = "line16_449" id = "line16_449"> </a>
E Tyria, quæ multa jacet, duo pocula, præda,</p>
<span class = "linenum">450</span>
<p><a name = "line16_450" id = "line16_450"> </a>
Aurifero perfusa Tago: villosa leonis</p>
<p><a name = "line16_451" id = "line16_451"> </a>
Terga feri, et cristis horrens Sidonia cassis</p>
<p><a name = "line16_452" id = "line16_452"> </a>
Tertius inde honor: <a href = "#var16_452">et</a> postremo munere
<a href = "#var16_452">Atlanta</a>,</p>
<p><a name = "line16_453" id = "line16_453"> </a>
Quamvis perfracto senior subsederat axe,</p>
<p><a name = "line16_454" id = "line16_454"> </a>
<a href = "#var16_454">Adcitum</a> donat ductor, miseratus et ævum</p>
<span class = "linenum">455</span>
<p><a name = "line16_455" id = "line16_455"> </a>
Et <a href = "#var16_455">sortem casus</a>: famulus florente juventa</p>
<span class = "pagenum">320</span>
<p><a name = "line16_456" id = "line16_456"> </a>
Huic datur, adjuncto gentilis honore galeri.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_445" id = "not16_445" href = "#line16_445">445</a>
<a name = "not16_446" id = "not16_446" href = "#line16_445">sq.</a>
Sic et Æneas non victoribus solum, sed etiam omnibus, qui cursu
certarent, proponit præmium duo jacula et <i>argento cœlatam
bipennem</i>, deinde victoribus alia propria, ap. Virg. Æneid.
V,&nbsp;305 sqq.; Drak.
&mdash;<i>argento cælatam bipennem</i>; confer. Heyne. ad Virg. l.c.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_447" id = "not16_447" href = "#line16_447">447.</a>
Recte illi, qui curuli certamine vicerit, equum proponi præmium, monet
Drak. ut ap. Hom. Iliad. ψ, 265 sq.; Virg. Æneid. V,&nbsp;310; Stat.
Theb. VI, 644.
&mdash;<i>munera Massyli regis</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_321">ad V,&nbsp;321</a>.
&mdash;<i>Massyli regis</i>, Syphacis. Vid. sup. <a class = "crossref"
href = "#line16_170">v.&nbsp;170&nbsp;seq.</a>
&mdash;<a name = "not16_448" id = "not16_448" href =
"#line16_448">448.</a>&nbsp;<i>virtute secundus</i>, ut ap. Virg. Æn.
V,&nbsp;258.
&mdash;<a name = "not16_449" id = "not16_449" href =
"#line16_449">449</a>&nbsp;<a name = "not16_450" id = "not16_450" href =
"#line16_449">sq.</a>
<i>duo pocula</i>, ut ap. Hom. Iliad. χ,&nbsp;656, 741; Virgil. Æn.
V,&nbsp;535 sq.; Stat. Theb. VI, 531&nbsp;seq.
&mdash;<i>Aurifero pocula perfusa Tago</i>, ut sup. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#line2_404">II, 404</a>.
&mdash;<a name = "not16_451" id = "not16_451" href =
"#line16_451">451.</a>&nbsp;<i>Sidonia cassis</i>, ut <i>Argolica
galea</i>, ap. Virg. Æn. V,&nbsp;314.
&mdash;<a name = "not16_452" id = "not16_452" href =
"#line16_452">452.</a>&nbsp;<i>honor</i>, donum, quod honori est ei, cui
datur, ut ap. Virg. Æn. V,&nbsp;249, 308; cf. <a class = "crossref" href
= "bookIX.html#not9_199">ad IX, 199</a>.
&mdash;<a name = "not16_453" id = "not16_453" href =
"#line16_453">453.</a>&nbsp;<i>perfracto axe</i>; conf. <a class =
"crossref" href = "#line16_411">v.&nbsp;411&nbsp;seq.</a>
&mdash;<i>subsederat</i>, substiterat in cursu.
&mdash;<a name = "not16_454" id = "not16_454" href =
"#line16_454">454.</a>&nbsp;<i>Adcitum</i>, quia miser homo, pudore
captus, non sponte adcedebat.
&mdash;<i>miseratus casum</i>, ut ap. Virg. Æn. V,&nbsp;350, <ins class
= "correction" title = "‘et et’ legitur">et</ins> Hom. Iliad. ψ, 534.
&mdash;<a name = "not16_455" id = "not16_455" href =
"#line16_455">455.</a>&nbsp;Atlanti etiam, quamvis victo, donum datur,
et quidem <i>famulus</i>, ut serva ap. alios poetas: cur autem ap.
Nostrum servus, non liquet. Cf. <a class = "crossref" href =
"#line16_552">v.&nbsp;552 seq.</a>, <a class = "crossref" href =
"#line16_571">571</a>; Hom. Iliad. ψ, 534 seq.; 656, 704 sq.; Virg. Æn.
V,&nbsp;282 seq.; Stat. Theb. VI, 548 seq. Serva etiam præmium victoris
inf.
<span class = "pagenum notes">320</span>
<a class = "crossref" href = "#line16_568">v.&nbsp;568</a>, et ap. Hom.
Iliad. ψ, 262&nbsp;sq.
&mdash;<a name = "not16_456" id = "not16_456" href =
"#line16_456">456.</a>&nbsp;<i>gentilis galeri</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_404">I,&nbsp;404</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_457" id = "line16_457"> </a>
His actis ductor <a href = "#var16_457">læta</a> ad certamina plantæ</p>
<p><a name = "line16_458" id = "line16_458"> </a>
Invitat, positisque adcendit pectora donis:</p>
<p><a name = "line16_459" id = "line16_459"> </a>
«Hanc primus galeam (hac acies terrebat Hiberas</p>
<span class = "linenum">460</span>
<p><a name = "line16_460" id = "line16_460"> </a>
Hasdrubal); hunc ensem, cui proxima gloria <a href =
"#var16_460">cursus</a>,</p>
<p><a name = "line16_461" id = "line16_461"> </a>
Adcipiet; cæso pater hunc detraxit Hyempsæ.</p>
<p><a name = "line16_462" id = "line16_462"> </a>
Tertius extremam tauro solabere palmam.</p>
<p><a name = "line16_463" id = "line16_463"> </a>
Cetera contenti <a href = "#var16_463">discedent</a> turba duobus</p>
<p><a name = "line16_464" id = "line16_464"> </a>
Quisque ferox jaculis, quæ dat gentile metallum.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_457" id = "not16_457" href = "#line16_457">457...
526.</a>
Conf. Hom. Iliad. ψ, 740 seq., et Virg. Æn. V,&nbsp;286 sqq. Silius
tamen hanc rem, a summis jam poetis tractatam, maxime nec sine arte ac
ingenio variavit.
&mdash;<i>plantæ</i>, ut <a class = "crossref" href =
"#line16_297">v.&nbsp;297</a>.
&mdash;<a name = "not16_458" id = "not16_458" href =
"#line16_458">458.</a>&nbsp;<i>positis donis</i>, ut ἄλλα τίθει
ταχυτῆτος ἄεθλα, Iliad. ψ, 740, et πυγμαχίης θῆκεν ἄεθλα, v.&nbsp;653;
cf. Virg. Æneid. V,&nbsp;292, et sup. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_267">ad IV, 267</a>.
&mdash;<i>galea</i> Hasdrubalis, et <i>ensis</i> Hyempsæ spolium. Cf.
Il. ψ, 560, 808, et sup. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_321">ad V,&nbsp;321&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not16_460" id = "not16_460" href =
"#line16_460">460.</a>&nbsp;Cf. Iliad. ψ, 807.
&mdash;<a name = "not16_461" id = "not16_461" href =
"#line16_461">461.</a>&nbsp;<i>pater</i> meus, Scipio.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_462" id = "not16_462" href = "#line16_462">462.</a>
<i>tauro</i>, ut inf. 550, et Iliad. ψ, 750.
&mdash;<i>solabere tauro palmam</i>, doctius quam <i>solatia victo</i>,
ap. Virg. Æneid. V,&nbsp;367.
&mdash;<i>palmam</i>, de eo, qui tertio loco vincit. Cf. <a class =
"crossref" href = "#not16_503">ad v.&nbsp;503</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_463" id = "not16_463" href = "#line16_463">463 sq.</a>
<i>Cetera contenti discedent turba</i>, etc. Cf. <a class = "crossref"
href = "bookV.html#not5_495">ad V,&nbsp;495</a>, et Cort. ad Sallust.
B.&nbsp;C. c. 43.
&mdash;<i>duobus jaculis</i>, ut ap. Virg. Æn. V,&nbsp;306.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_464" id = "not16_464" href =
"#line16_464" title = "numerus deest">464.</a>&nbsp;<i>gentile
metallum</i>, metalla Hispaniæ. Cf. <a class = "crossref" href =
"#line16_526">v.&nbsp;526</a>.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">465</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_465" id = "line16_465"> </a>
Fulgentes pueri Tartessos et Hesperos ora</p>
<p><a name = "line16_466" id = "line16_466"> </a>
Ostendere simul vulgi clamore secundo.</p>
<p><a name = "line16_467" id = "line16_467"> </a>
Hos Tyriæ misere domo patria incluta Gades.</p>
<p><a name = "line16_468" id = "line16_468"> </a>
<a href = "#var16_468">Mox subit, adspersus</a> prima lanugine
malas,</p>
<p><a name = "line16_469" id = "line16_469"> </a>
Bæticus: hoc dederat <a href = "#var16_469">puero cognomen ab
amne</a></p>
<span class = "linenum">470</span>
<p><a name = "line16_470" id = "line16_470"> </a>
Corduba; et haud <a href = "#var16_470">parvo certamina</a> læta
fovebat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_465" id = "not16_465" href = "#line16_465">465.</a>
Nomina eorum, qui certant, desumta ab Hispaniæ oppidis, fluviis, et
tractibus. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad
I,&nbsp;306, in Var. Lect.</a>
&mdash;<i>Fulgentes</i>, conspicui facie et flore ætatis, vel, ut
<a class = "crossref" href = "#line16_471">v.&nbsp;471</a>.
&mdash;<i>fulgore nivali corporis</i>.
&mdash;<a name = "not16_466" id = "not16_466" href =
"#line16_466">466.</a>&nbsp;Cf. Virgil. Æn. V,&nbsp;337&nbsp;sq.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_467" id = "not16_467" href = "#line16_467">467.</a>
<i>Tyriæ Gades</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_4">ad III,&nbsp;4</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookIII.html#not3_396">396... 399</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_468" id = "not16_468" href = "#line16_468">468.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_691">VII, 691</a>,
ibique not.
&mdash;<a name = "not16_469" id = "not16_469" href =
"#line16_469">469.</a>&nbsp;<i>ab amne</i> Bæti.
&mdash;<a name = "not16_470" id = "not16_470" href =
"#line16_470">470.</a>&nbsp;<i>Corduba</i>; vid. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#line3_401">III, 401</a>.
&mdash;
<span class = "pagenum notes">321</span>
<i>haud parvo</i>, ut <i>Stat mihi non parvo virtus mea</i> Mod. Magni
pretii æstimabat ex his certaminibus palmam repotare; Ern. Corduba haud
parvo sumtu hujus pueri certamina sustentavit, ut cum aliis civitatibus
præstantia et sumtu sui athletæ certaret; Cell. Cf. V.L.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">321</span>
<p><a name = "line16_471" id = "line16_471"> </a>
Inde, comam rutilus, sed cum fulgore nivali</p>
<p><a name = "line16_472" id = "line16_472"> </a>
Corporis, inplevit caveam clamoribus omnem</p>
<p><a name = "line16_473" id = "line16_473"> </a>
<a href = "#var16_473">Eurytus</a>: excelso nutritum colle crearat</p>
<p><a name = "line16_474" id = "line16_474"> </a>
<a href = "#var16_474">Sætabis</a>, atque aderant trepidi pietate
parentes.</p>
<span class = "linenum">475</span>
<p><a name = "line16_475" id = "line16_475"> </a>
Tum Lamus, et Sicoris, proles bellacis Ilerdæ,</p>
<p><a name = "line16_476" id = "line16_476"> </a>
Et Theron potator aquæ, sub nomine Lethes</p>
<p><a name = "line16_477" id = "line16_477"> </a>
Quæ fluit, inmemori perstringens gurgite ripas.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_472" id = "not16_472" href = "#line16_472">472.</a>
Cf. Virg. Æn. V,&nbsp;340 seq.; lib. VIII, v.&nbsp;636.
&mdash;<i>cavea</i> locus, ubi spectatores ludorum sedent, propr.
scenicorum, sed h.l. circensium, ut. ap. Virg. ll.cc.
&mdash;<a name = "not16_474" id = "not16_474" href =
"#line16_474">474.</a>&nbsp;<i>Sætabis</i> in <i>colle</i> sita. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_373">III, 373</a>.
&mdash;<i>trepidi pietate</i>, inter spem et metum suspensi, de filiorum
fortuna et victoria; Ern.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_475" id = "not16_475" href = "#line16_475">475.</a>
<i>Sicoris</i> nomen ductum a fluvio, ad quem sita <i>bellax Ilerda</i>.
Vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_359">ad III,
359</a>.
&mdash;<a name = "not16_476" id = "not16_476" href =
"#line16_476">476.</a>&nbsp;<i>Theron potator aquæ</i>, etc., h.e.
adcola Lethes. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_367">ad VIII, 367</a> et <a class = "crossref" href
= "bookVIII.html#not8_564">564</a>.
&mdash;<i>Lethes</i> fl. cujus <i>gurges inmemor</i> est, h.e. cujus
aqua potata inmemores rerum olim gestarum facit, earum oblivionem
gignit. Vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_236">ad
I,&nbsp;236</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#not13_555">XIII, 555</a>. Sic et <i>inmemor Lethe</i> ap.
Senec. Herc. Œt. v.&nbsp;936, et Stat. Silv. V,&nbsp;<span class =
"smallcaps">ii</span>, 96.
&mdash;<a name = "not16_477" id = "not16_477" href =
"#line16_477">477.</a>&nbsp;<i>perstringens ripas</i>, v.&nbsp;<a class
= "crossref" href = "bookIV.html#not4_350">ad IV, 350</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_478" id = "line16_478"> </a>
Qui postquam adrecti plantis et <a href = "#var16_478">pectora</a>
proni,</p>
<p><a name = "line16_479" id = "line16_479"> </a>
Pulsantesque æstu laudum exsultantia corda,</p>
<span class = "linenum">480</span>
<p><a name = "line16_480" id = "line16_480"> </a>
Adcepere tuba spatium, exsiluere per auras</p>
<p><a name = "line16_481" id = "line16_481"> </a>
Ocius effusis nervo exturbante sagittis.</p>
<p><a name = "line16_482" id = "line16_482"> </a>
Diversa et studia et clamor, pendentque faventes</p>
<span class = "pagenum">322</span>
<p><a name = "line16_483" id = "line16_483"> </a>
<a href = "#var16_483">Unguibus</a>; atque suos, ut cuique est gratia,
<a href = "#var16_483">anheli</a></p>
<p><a name = "line16_484" id = "line16_484"> </a>
Nomine quemque cient: <a href = "#var16_484">grex inclutus</a> æquore
fertur,</p>
<span class = "linenum">485</span>
<p><a name = "line16_485" id = "line16_485"> </a>
Nullaque tramissa vestigia signat arena.</p>
<p><a name = "line16_486" id = "line16_486"> </a>
Omnes primævi, flaventiaque ora decori,</p>
<p><a name = "line16_487" id = "line16_487"> </a>
Omnes ire leves, atque omnes vincere digni.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_478" id = "not16_478" href = "#line16_478">478.</a>
<i>adrecti plantis</i>, ut ἐπ’ ἀκροτάτοισιν ἀερθεὶς πόδεσσι, ap. Apoll.
II, 90, more et currentium et pugilum. Cf. Heyne ad Virg. Æn.
V,&nbsp;426, et Burm. <ins class = "correction" title = "’et’ pro ‘ad’?">et</ins> Val. Fl. IV, 267. Sic et <i>pendent faventes
unguibus</i> mox vers. 482, ubi recte Ernesti: «Cogita spectatores, dum
suis adclamant, summis pedibus adrectos, et veluti suspensos, ut fit in
tali contentione favoris et in turba multorum.» Cf. <a class =
"crossref" href = "bookXV.html#not15_614">ad XV, 614</a>.
&mdash;<a name = "not16_479" id = "not16_479" href =
"#line16_479">479.</a>&nbsp;Cf. Virg. Ge. III, 105 seq. ibique Heyne.
Vid. et supra <a class = "crossref" href = "#not16_431">ad
v.&nbsp;431</a>.
&mdash;<a name = "not16_480" id = "not16_480" href =
"#line16_480">480.</a>&nbsp;<i>Adcepere tuba spatium</i>, h.e.
potestatem signumque currendi.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_482" id = "not16_482" href = "#line16_482">482.</a>
<i>studia</i> voc. propr. de favore spectantium, ut ap. Virg.
<span class = "pagenum notes">322</span>
Æn. V,&nbsp;48, 228, 450.
&mdash;<a name = "not16_485" id = "not16_485" href =
"#line16_485">485.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_309">ad III, 309</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_147">IV, 147</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_486" id = "not16_486" href = "#line16_486">486.</a>
<i>flaventia ora</i>, ut ap. Virg. Æn. X,&nbsp;324; cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_438">ad I,&nbsp;438</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_488" id = "line16_488"> </a>
Extulit, incumbens medio jam limite, gressum</p>
<p><a name = "line16_489" id = "line16_489"> </a>
<a href = "#var16_489">Eurytus</a>, et primus brevibus, sed primus,
abibat</p>
<span class = "linenum">490</span>
<p><a name = "line16_490" id = "line16_490"> </a>
Præcedens spatiis. Instat non segnius acer</p>
<p><a name = "line16_491" id = "line16_491"> </a>
Hesperos, ac prima stringit vestigia planta</p>
<p><a name = "line16_492" id = "line16_492"> </a>
<a href = "#var16_492">Progressæ</a> calcis: satis est huic esse
priori;</p>
<p><a name = "line16_493" id = "line16_493"> </a>
Huic sperare sat est, fieri se posse priorem.</p>
<p><a name = "line16_494" id = "line16_494"> </a>
Acrius hoc tendunt gressus, animique vigore</p>
<span class = "linenum">495</span>
<p><a name = "line16_495" id = "line16_495"> </a>
Corpora agunt; auget pueris labor ipse decorem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_488" id = "not16_488" href = "#line16_488">488.</a>
<i>incumbens</i>; v. <a class = "crossref" href = "#not16_423">ad
v.&nbsp;423</a>.
&mdash;<i>limite</i>, ut <a class = "crossref" href =
"#line16_337">v.&nbsp;337</a>.
&mdash;<a name = "not16_489" id = "not16_489" href =
"#line16_489">489&nbsp;seq.</a>
Conf. sup. <a class = "crossref" href = "#line16_346">v.&nbsp;346
sq.</a>, et Virg. Æn. V,&nbsp;320 sq. <i>prima stringit vestigia planta
Progressæ calcis</i>, ut <i>calcem terit jam calce Diores</i>, ap. Virg.
Æn. V,&nbsp;324, ubi v. Heyne.
&mdash;<a name = "not16_492" id = "not16_492" href =
"#line16_492">492.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_226">ad VII, 226</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_495" id = "not16_495" href = "#line16_495">495.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_509">XIV,
509</a>, et Ovid. Met. X,&nbsp;590.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_496" id = "line16_496"> </a>
Ecce, levi <a href = "#var16_496">nisu</a> postremoque agmine
currens,</p>
<p><a name = "line16_497" id = "line16_497"> </a>
Postquam sat <a href = "#var16_497">visus</a> sibi concepisse
vigoris,</p>
<p><a name = "line16_498" id = "line16_498"> </a>
Celsus inexhaustas effundit turbine vires</p>
<p><a name = "line16_499" id = "line16_499"> </a>
Non exspectato, subitusque erumpit, <a href = "#var16_499">et
auras</a></p>
<span class = "linenum">500</span>
<p><a name = "line16_500" id = "line16_500"> </a>
Prævehitur <a href = "#var16_500">Theron</a>: credas <a href =
"#var16_500">Cyllenida plantam</a></p>
<p><a name = "line16_501" id = "line16_501"> </a>
Æthereo nexis cursu talaribus ire.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_496" id = "not16_496" href = "#line16_496">496 seq.</a>
Theron prudenter initio cursus non omnes profundit vires. Cf. <a class =
"crossref" href = "#not16_338">ad v.&nbsp;338&nbsp;seq.</a>
&mdash;<a name = "not16_498" id = "not16_498" href =
"#line16_498">498.</a>&nbsp;<i>turbine</i>, inpetu, ut passim.
&mdash;<a name = "not16_500" id = "not16_500" href =
"#line16_500">500</a>&nbsp;<a name = "not16_501" id = "not16_501" href =
"#line16_500">sq.</a>
Cf. Virg. Æn. I,&nbsp;300 sq. et IV, 239&nbsp;sq.
&mdash;<i>plantam Cyllenida</i>, pedes Mercurii, et hoc pro ipso
Mercurio.
&mdash;<i>Cyllenida</i>, Cylleniam,
<span class = "pagenum notes">323</span>
ut ap. Ovid. Met. V,&nbsp;176.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">323</span>
<p><a name = "line16_502" id = "line16_502"> </a>
Jamque hos, jamque illos, populo mirante, relinquit:</p>
<p><a name = "line16_503" id = "line16_503"> </a>
Et modo postremus, nunc ordine tertia palma,</p>
<p><a name = "line16_504" id = "line16_504"> </a>
Hesperon infestat sua per vestigia pressum.</p>
<span class = "linenum">505</span>
<p><a name = "line16_505" id = "line16_505"> </a>
Nec jam <a href = "#var16_505">quem sequitur</a> tantum, sed prima
coronæ</p>
<p><a name = "line16_506" id = "line16_506"> </a>
Spes trepidat <a href = "#var16_506">tantis</a> venientibus Eurytus
alis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_503" id = "not16_503" href = "#line16_503">503.</a>
<i>tertia palma</i>, tertio ordine currens, tertio loco victor, tertiam
palmam, seu victoriam obtinens, ut inf. <a class = "crossref" href =
"#line16_573">v.&nbsp;573</a>, et sup. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_390">IV, 390</a>; v. Heyne ad Virg. Æn. V,&nbsp;339
et 493. Sic et mox v.&nbsp;506, et Stat. Theb. VI, 327.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_505" id = "not16_505" href = "#line16_505">505 seq.</a>
<i>spem coronæ primam</i> dici eum, qui se primum præmium victoriæ
consecuturum speraverit, jam monuit Drak. Similiter passim alia
abstracta adhibentur. Vid sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_479">ad I,&nbsp;479</a>; Barth. ad Stat. l.c. et inpr.
Klotz. ad Tyrt. p.&nbsp;105&nbsp;sqq.
&mdash;<i>Nec jam</i> is <i>tantum</i>, <i>quem</i> Theron proxime
<i>sequitur</i>, scil. Hesperos, <i>trepidat</i>, veretur, ne ab eo
vincatur, <i>sed Eurytus</i> etiam, qui ordine primus erat.
&mdash;<i>coronæ</i>, ut supra <a class = "crossref" href =
"#line16_299">v.&nbsp;299</a>, ubi v. not.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_506" id = "not16_506" href =
"#line16_506" title = "numerus deest">506.</a>&nbsp;<i>tantis
venientibus alis</i>, Therone tanto inpetu advolante; quod jam monuere
Lefeb et Ern.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_507" id = "line16_507"> </a>
Quartus sorte loci, sed, si tres ordine servent</p>
<p><a name = "line16_508" id = "line16_508"> </a>
Inceptos cursus, nequidquam vana laborans,</p>
<p><a name = "line16_509" id = "line16_509"> </a>
Tartessos fratrem medio <a href = "#var16_509">Therone</a> premebat.</p>
<span class = "linenum">510</span>
<p><a name = "line16_510" id = "line16_510"> </a>
Nec patiens ultra tollit sese æquore Theron</p>
<p><a name = "line16_511" id = "line16_511"> </a>
Igneus, et plenum prætervolat Hesperon iræ.</p>
<p><a name = "line16_512" id = "line16_512"> </a>
Unus erat super, et metæ propioribus ægros</p>
<p><a name = "line16_513" id = "line16_513"> </a>
<a href = "#var16_513">Urebat finis</a> stimulis: quascumque
reliquit</p>
<span class = "pagenum">324</span>
<p><a name = "line16_514" id = "line16_514"> </a>
Hinc labor, hinc penetrans pavor in præcordia vires,</p>
<span class = "linenum">515</span>
<p><a name = "line16_515" id = "line16_515"> </a>
Dum sperare licet, brevia ad conamina uterque</p>
<p><a name = "line16_516" id = "line16_516"> </a>
Advocat: <a href = "#var16_516">æquantur</a> cursus; pariterque
ruebant.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_509" id = "not16_509" href = "#line16_509">509.</a>
<i>Tartessos fratrem</i> Hesperum (cf. <a class = "crossref" href =
"#line16_465">v.&nbsp;465</a>) <i>premebat</i>, insequebatur, <i>medio
Therone</i>, ita ut hic inter Hesperum et Tartessum medius curreret;
adeoque hoc ordine se invicem sequerentur: Eurytus, Hesperos, Theron,
Tartessus; Ern.</p>

<p class = "notes">
<a class = "missing" name = "not16_510" id = "not16_510" href =
"#line16_510" title = "numerus deest">510.</a> <i>æquore</i>, in campo.
&mdash;<a href = "#line16_510">510.</a>&nbsp;<i>sese tollit</i>, ut
<a class = "crossref" href = "#line16_394">v.&nbsp;394</a>. Conf. <a class
= "crossref" href = "#not16_389">ad v.&nbsp;390</a>.
&mdash;<a name = "not16_511" id = "not16_511" href =
"#line16_511">511.</a>&nbsp;<i>Igneus</i>; vid. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#not3_306">ad III, 306</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_512" id = "not16_512" href = "#line16_512">512 sq.</a>
<i>Unus</i> Eurytus <i>supererat</i> Theroni cursu superandus.
&mdash;<i>finis metæ</i>, meta, quæ cursui finem inponit, vel, ut ap.
Ovid. Met. X,&nbsp;597, <i>novissima meta</i>, quoniam ultimum, h.e.
septimum spatium decurrebant; Drak. Cf. Virg. Æn. V,&nbsp;327 seq., et
inf. <a class = "crossref" href = "#line16_558">v.&nbsp;558</a>.
&mdash;<i>ægros</i>, fessos.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_513" id = "not16_513" href =
"#line16_513" title = "numerus deest">513.</a>&nbsp;<i>stimulis
urebat</i>, ut <i>stimulis acuit</i> <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_113">I,&nbsp;113</a>, ubi v. not.
&mdash;<i>Urere</i>, incitare, excitare; ut <i>incendere</i>, καίεσθαι
et περικαίεσθαι. Sic <i>laudibus avorum viros urere</i>, dixit Val. Fl.
I,&nbsp;476 et simila alii.
&mdash;<a href = "#line16_513">513&nbsp;seq.</a> Uterque, Eurytus et
<span class = "pagenum notes">324</span>
Theron, quidquid superest virium conligunt, quum brevis tantum via ad
metam restaret.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_514" id = "not16_514" href =
"#line16_514" title = "numerus deest">514.</a>&nbsp;<i>pavor</i>; v.
<a class = "crossref" href = "#not16_431">ad v.&nbsp;431</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_517" id = "line16_517"> </a>
Et forsan gemina meruissent præmia palma,</p>
<p><a name = "line16_518" id = "line16_518"> </a>
Pervecti simul ad metas, ni, terga secutus</p>
<p><a name = "line16_519" id = "line16_519"> </a>
Theronis, fusam late per lactea colla</p>
<span class = "linenum">520</span>
<p><a name = "line16_520" id = "line16_520"> </a>
Hesperos ingenti tenuisset sævus ab ira,</p>
<p><a name = "line16_521" id = "line16_521"> </a>
Traxissetque comam: tardato lætus ovansque</p>
<p><a name = "line16_522" id = "line16_522"> </a>
Eurytus evadit <a href = "#var16_522">juvene</a>, atque ad præmia
victor</p>
<p><a name = "line16_523" id = "line16_523"> </a>
Emicat, et galeæ fert donum insigne coruscæ.</p>
<p><a name = "line16_524" id = "line16_524"> </a>
Cetera promisso donata est munere pubes,</p>
<span class = "linenum">525</span>
<p><a name = "line16_525" id = "line16_525"> </a>
Intonsasque comas viridi redimita corona</p>
<span class = "pagenum">325</span>
<p><a name = "line16_526" id = "line16_526"> </a>
Bina tulit patrio quatiens hastilia ferro.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_517" id = "not16_517" href = "#line16_517">517 sq.</a>
Silius et Stat. Theb. VI, 614 sq. pro commento Hom. Iliad. ψ, 773 seq.,
et Virg. Æn. V,&nbsp;327 sq. bene substituerunt aliud, quod dignitati
carminis epici convenientius est. Drak. hæc notavit: «Barthius ad Stat.
l.l. Silium inprudentiæ adcusat, quod læsum per dolum non fecerit
restitui, aut saltem, ut ap. Stat., ex integro cum adversario decurrendi
copiam adcipere. Sed sequutus in eo Silius Maronem, qui fingit, Nisum
sanguine prolapsum sequenti Salio se obposuisse, ut Euryalus primam
palmam obtineret. Nec tamen vel Salius restituitur, vel ex integro cum
Euryalo decurrit. Æneas autem Salio præmium extra ordinem tribuit, quod
duo tantum præmia proposuerat. Theron dolo Hesperi primum præmium
amisit, secundum obtinuit.» Poetam quoque in has summi juris angustias
non includendum esse, monet Ern.
&mdash;<a name = "not16_519" id = "not16_519" href =
"#line16_519">519.</a>&nbsp;<i>lactea colla</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_154">IV, 154</a>.
&mdash;<a name = "not16_520" id = "not16_520" href =
"#line16_520">520.</a>&nbsp;<i>sævus ab ira</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookXII.html#line12_551">XII, 551</a>.
&mdash;<a name = "not16_522" id = "not16_522" href =
"#line16_522">522.</a>&nbsp;<i>juvene</i>, Therone, qui <i>pariter</i>
antea <i>ruebat</i> (<a class = "crossref" href =
"#line16_516">v.&nbsp;516</a>), et solus victoriam ei dubiam redditurus
videbatur.
&mdash;<i>evadit</i>, ἦλθε φθάμενος, Iliad. ψ, 779, nisi jungere malis
<i>ad præmia evadit et emicat</i>, h.e. ad metam celeriter
<i>victor</i>, primus, pervenit.
&mdash;<a name = "not16_523" id = "not16_523" href =
"#line16_523">523.</a>&nbsp;<i>Emicat</i>, etc. Cf. Virg. Æn.
V,&nbsp;337 et sup. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_238">II, 238</a>.
&mdash;<i>galeæ donum</i>, cf. sup. <a class = "crossref" href =
"#line16_459">v.&nbsp;459</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_524" id = "not16_524" href = "#line16_524">524.</a>
Conf. sup. <a class = "crossref" href = "#line16_460">v.&nbsp;460...
464</a>, et expressum a Silio, sed variatum locum Virg. Æn. V,&nbsp;556
sq, ubi v. Heyne.
&mdash;<a name = "not16_525" id = "not16_525" href =
"#line16_525">525.</a>&nbsp;<i>Intonsas comas</i>, quæ juvenes decent.
Cf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_196">ad VII,
196</a>.
<span class = "pagenum notes">325</span>
&mdash;<a name = "not16_526" id = "not16_526" href =
"#line16_526">526.</a>&nbsp;<i>patrio ferro</i>, ut <i>gentile
metallum</i>, sup. <a class = "crossref" href =
"#line16_464">v.&nbsp;464</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_527" id = "line16_527"> </a>
Hinc graviora virum certamina, comminus ensis</p>
<p><a name = "line16_528" id = "line16_528"> </a>
<a href = "#var16_528">Destrictus</a>, bellique feri simulacra
cientur.</p>
<p><a name = "line16_529" id = "line16_529"> </a>
Nec, quos culpa tulit, quos <a href = "#var16_529">crimina noxia
vitæ</a>,</p>
<span class = "linenum">530</span>
<p><a name = "line16_530" id = "line16_530"> </a>
Sed virtus animusque ferox ad laudis amorem,</p>
<p><a name = "line16_531" id = "line16_531"> </a>
<a href = "#var16_531">Hi crevere</a> pares ferro; spectacula digna</p>
<p><a name = "line16_532" id = "line16_532"> </a>
Martigena vulgo, suetique laboris imago.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_527" id = "not16_527" href = "#line16_527">527...
536.</a>
Certamen gladiatorium Silius reliquis adjecit, tum in gratiam Romanorum,
qui eo potissimum delectabantur, tum ad ductum Livii lib. XXVIII, c. 21.
«Gladiatorium spectaculum fuit non ex eo genere hominum, ex quo lanistis
comparare mos est, servorum, quive venalem sanguinem habent. Voluntaria
omnis et gratuita opera pugnantium fuit: nam alii missi ab regulis sunt
ad specimen insitæ genti virtutis ostendendum, etc.»
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_528" id = "not16_528" href =
"#line16_528" title = "numerus deest">528.</a>&nbsp;<i>belli simulacra
cientur</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_119">ad VII, 119</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_531" id = "not16_531" href = "#line16_531">531.</a>
<i>Cernere</i> et <i>decernere</i>, pugnare, ut κρίνειν et διακρίνειν
αὔην, πόλεμον, ἀγῶνα. Conf. Intpp. Virg. Æn. XII, 709; Sallust.
B.&nbsp;C. 59; Val. Fl. IV, 193; VIII, 319; Quintil. Inst. Or. X, I;
Lambin. ad Lucret. IV, 969; Gifan. Ind. Lucret. Gron. ad Liv.
VII,&nbsp;9; Heins. ad Tibull. IV, <span class = "smallcaps">i</span>,
103; Harles. ad Nepot. Milt. 4, et Hannib. 10.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_532" id = "not16_532" href =
"#line16_532" title = "numerus deest">532.</a>&nbsp;<i>Martigena
vulgo</i>, exercitu, aut Hispanorum vulgo bellicoso; Cell.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_533" id = "line16_533"> </a>
Hos inter gemini (<a href = "#var16_533">quid jam</a> non regibus
ausum?</p>
<p><a name = "line16_534" id = "line16_534"> </a>
Aut quod jam <a href = "#var16_534">regnis</a> restat scelus?) inpia
Circo</p>
<span class = "pagenum">326</span>
<span class = "linenum">535</span>
<p><a name = "line16_535" id = "line16_535"> </a>
Innumero fratres, cavea damnante furorem,</p>
<p><a name = "line16_536" id = "line16_536"> </a>
Pro sceptro armatis inierunt prælia dextris.</p>
<p><a name = "line16_537" id = "line16_537"> </a>
Is genti mos dirus erat; patriumque petebant</p>
<p><a name = "line16_538" id = "line16_538"> </a>
Orbati solium lucis discrimine fratres.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_533" id = "not16_533" href = "#line16_533">533 sq.</a>
«Neque obscuri generis homines, sed clari illustresque, Corbis et Orsua
patrueles fratres, de principatu civitatis, quam Ibem vocabant,
ambigentes, ferro se certaturos professi sunt... et insigne spectaculum
exercitui præbuere documentumque, quantum cupiditas imperii malum inter
mortales esset. Major usu armorum et astu facile stolidas vires minoris
superavit;» Liv. XXVIII, 21. Cf. et Valer. Max. IX, 11, ext. 1. Ab his
Silius in eo dissentit, quod illos <i>fratres geminos</i>, non
<i>patrueles</i>, et alterum altero natu minorem, vocet, quodque
historici illi majorem
<span class = "pagenum notes">326</span>
natu victorem evasisse dicant, poeta utrumque eo certamine obcubuisses
fingat, ut eorunt discordiam per omnia illi Thebanorum fratrum (v. mox
<a class = "crossref" href = "#not16_546">ad v.&nbsp;546 sq.</a>)
comparare posset; Drak. Cf. Barth. ad Stat. Theb. XI, 500.
&mdash;<i>gemini fratres</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_355">ad IV, 355</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_535" id = "not16_535" href = "#line16_535">535.</a>
Nullum scelus est tam inmane, quod regnandi gratia non admittatur;
Barth. Adv. X,&nbsp;7.
&mdash;<i>cavea</i>, ut sup. <a class = "crossref" href =
"#line16_472">v.&nbsp;472</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_538" id = "not16_538" href =
"#line16_538" title = "numerus deest">538.</a>&nbsp;<i>lucis
discrimine</i>, cum vitæ periculo.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_539" id = "line16_539"> </a>
Concurrere animis, quantis confligere par est,</p>
<span class = "linenum">540</span>
<p><a name = "line16_540" id = "line16_540"> </a>
Quos regni furor exagitat; <a href = "#var16_540">multoque</a>
cruore</p>
<p><a name = "line16_541" id = "line16_541"> </a>
Exsatiata simul portantes corda <a href = "#var16_541">sub
umbras</a></p>
<p><a name = "line16_542" id = "line16_542"> </a>
Obcubuere: pari nisu per pectora adactus</p>
<p><a name = "line16_543" id = "line16_543"> </a>
Intima descendit mucro; superaddita sævis</p>
<p><a name = "line16_544" id = "line16_544"> </a>
Ultima vulneribus verba; et, convicia volvens,</p>
<span class = "linenum">545</span>
<p><a name = "line16_545" id = "line16_545"> </a>
Dirus in invitas effugit spiritus auras.</p>
<p><a name = "line16_546" id = "line16_546"> </a>
Nec manes pacem passi; nam corpora <a href =
"#var16_546">junctus</a></p>
<p><a name = "line16_547" id = "line16_547"> </a>
Una quum raperet flamma rogus, inpius ignis</p>
<p><a name = "line16_548" id = "line16_548"> </a>
Dissiluit, cineresque simul jacuisse negarunt.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_542" id = "not16_542" href = "#line16_542">542.</a>
<i>nisu</i>, inpetu, vi; hoc vocab. spectat ad eum qui mucronem adigit.
<span class = "smallcaps">Ed.</span></p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_546" id = "not16_546" href = "#line16_546">546</a>
<a name = "not16_547" id = "not16_547" href = "#line16_546">sqq.</a>
Silium ad Polynicis et Eteoclis fratrum, de regno Thebano contendentiam,
discordium respicere, quam animæ eorum etiam in morte servasse dicuntur,
jam. monuere Dausq. Drak. et Lef. Cf. Ovid. Trist. V,&nbsp;<span class =
"smallcaps">v</span>, 33 sq., et Ibis v.&nbsp;35 seq.; Stat. Theb. XII,
429... 457; Lucan. I,&nbsp;551 seq.; Hygin. fab. 68; Pausan. Bœot. c. 5,
pag. 568 (ed. Han. 1613); Eurip. Phœn. et Sophocl. Œd. Col.
&mdash;<i>rogus junctus</i>, conjunctis, idem.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_549" id = "line16_549"> </a>
Cetera distincto donata est munere turba,</p>
<span class = "linenum">550</span>
<p><a name = "line16_550" id = "line16_550"> </a>
Ut virtus et dextra fuit: duxere juvencos,</p>
<p><a name = "line16_551" id = "line16_551"> </a>
Inpressis dociles terram proscindere aratris:</p>
<p><a name = "line16_552" id = "line16_552"> </a>
Duxere adsuetos lustra exagitare ferarum</p>
<p><a name = "line16_553" id = "line16_553"> </a>
Venatu juvenes, quos dat Maurusia præda.</p>
<span class = "pagenum">327</span>
<p><a name = "line16_554" id = "line16_554"> </a>
Nec non argenti, nec non insignia vestis</p>
<span class = "linenum">555</span>
<p><a name = "line16_555" id = "line16_555"> </a>
<a href = "#var16_555">Captivæ pretia, et sonipes, et crista
nitenti</a></p>
<p><a name = "line16_556" id = "line16_556"> </a>
Insurgens cono, spolia exuviæque Libyssæ.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_549" id = "not16_549" href = "#line16_549">549.</a>
<i>distincto</i>, diverso.
&mdash;<a name = "not16_550" id = "not16_550" href =
"#line16_550">550.</a>&nbsp;<i>juvencos</i>, ut <a class = "crossref"
href = "#line16_462">v.&nbsp;462</a>.
&mdash;<a name = "not16_551" id = "not16_551" href =
"#line16_551">551.</a>&nbsp;<i>Inpressis terram proscindere aratris</i>,
ut ap. Lucret. V,&nbsp;210.
&mdash;<a name = "not16_552" id = "not16_552" href =
"#line16_552">552.</a>&nbsp;<i>lustra exagitare</i>; v.&nbsp;<a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#not8_564">ad VIII, 565</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_553" id = "not16_553" href =
"#line16_553" title = "‘563’ legitur">553.</a>&nbsp;<i>juvenes</i>, ut
<i>famulus</i> sup. <a class = "crossref" href =
"#line16_455">v.&nbsp;455</a>, ubi v. not.
&mdash;<i>Maurusia præda</i>, Mauri captivi, venatores. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#line3_288">III, 288</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_557" id = "line16_557"> </a>
Tum jaculo petiere decus, spectacula Circi</p>
<p><a name = "line16_558" id = "line16_558"> </a>
Postrema, et metæ certarunt vincere <a href = "#var16_558">finem</a></p>
<p><a name = "line16_559" id = "line16_559"> </a>
<a href = "#var16_559">Burrus avis pollens, quem misit ripa
metalli</a>,</p>
<span class = "linenum">560</span>
<p><a name = "line16_560" id = "line16_560"> </a>
Qua Tagus auriferis pallet turbatus arenis,</p>
<p><a name = "line16_561" id = "line16_561"> </a>
Et Glagus, insignis ventos anteire lacerto,</p>
<p><a name = "line16_562" id = "line16_562"> </a>
Et, cujus numquam fugisse hastilia cervi</p>
<p><a name = "line16_563" id = "line16_563"> </a>
Prærapida potuere fuga, venator Aconteus,</p>
<p><a name = "line16_564" id = "line16_564"> </a>
<a href = "#var16_564">Indibilisque</a>, diu lætus bellare Latinis,</p>
<span class = "linenum">565</span>
<p><a name = "line16_565" id = "line16_565"> </a>
Jam socius, <a href = "#var16_565">volucresque vagas deprendere
nube</a></p>
<p><a name = "line16_566" id = "line16_566"> </a>
Adsuetus jaculis, idem et bellator, Ilerdes.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">327</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_557" id = "not16_557" href = "#line16_557">557.</a>
In hoc quoque jaculandi certamine Silio præivere Homer. Iliad. ψ, 850
sq., et Virg. Æn. V,&nbsp;485 sq. Qui quum rem jam ornatissime
extulissent, Noster brevior est, et quædam variat.
&mdash;<a name = "not16_558" id = "not16_558" href =
"#line16_558">558.</a>&nbsp;<i>vincere</i>, adsequi, ferire.
&mdash;<i>metæ finem</i>, ut <a class = "crossref" href =
"#line16_512">v.&nbsp;512</a>.
&mdash;<a name = "not16_559" id = "not16_559" href =
"#line16_559">559.</a>&nbsp;<i>avis pollens</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#line8_383">VIII, 383</a>, ubi v. not.
&mdash;<i>ripa metalli</i>, v. Var. Lect.
&mdash;<a name = "not16_560" id = "not16_560" href =
"#line16_560">560.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_155">I,&nbsp;155</a> et <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_229">229</a>.
&mdash;<a name = "not16_561" id = "not16_561" href =
"#line16_561">561.</a>&nbsp;<i>lacerto</i>, jaculis, quæ lacertis
mittebat.
&mdash;<a name = "not16_564" id = "not16_564" href =
"#line16_564">564</a>&nbsp;<a name = "not16_565" id = "not16_565" href =
"#line16_564">seq.</a>
<i>Indibilis</i>, Ilergetum regulus (vid. Liv. XXII, 21; XXV, 34), qui
diu bellaverat <i>Latinis</i>, adversus Romanos (Liv. XXVIII, 24, 31,
33), <i>jam socius</i>, nunc amicus eorum. Liv. XXVIII, 34. Idem tamen
sæpius ab amicitia Romanorum defecerat. Conf. Liv. XXVI, 49; XXVII, 17;
XXIX, 1,&nbsp;2.
&mdash;<i>deprendere</i>, figere, <i>volucres vagas</i>, ut apud Manil.
V,&nbsp;291. Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_96">II, 96</a>; <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_524">VIII, 524</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_567" id = "line16_567"> </a>
<a href = "#var16_567">Laus Burri prima, infixit qui spicula
metæ</a>:</p>
<span class = "pagenum">328</span>
<p><a name = "line16_568" id = "line16_568"> </a>
<a href = "#var16_568">Est donum serva</a>, albentes invertere lanas</p>
<p><a name = "line16_569" id = "line16_569"> </a>
Murice Gætulo docta. <a href = "#var16_569">At, quem proxima
honorant</a></p>
<span class = "linenum">570</span>
<p><a name = "line16_570" id = "line16_570"> </a>
Præmia, vicinam metæ qui propulit hastam,</p>
<p><a name = "line16_571" id = "line16_571"> </a>
Adcepto lætus puero discessit Ilerdes,</p>
<p><a name = "line16_572" id = "line16_572"> </a>
Cui ludus, nullam cursu non tollere damam.</p>
<p><a name = "line16_573" id = "line16_573"> </a>
Tertia palma habuit geminos insignis Aconteus</p>
<p><a name = "line16_574" id = "line16_574"> </a>
Nec timidos agitare canes latratibus aprum.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">328</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_568" id = "not16_568" href = "#line16_568">568 seq.</a>
<i>serva</i>; conf. sup. <a class = "crossref" href = "#not16_455">ad
v.&nbsp;455</a>.
&mdash;<i>invertere lanas... docta</i>; conf. sup. Hom. Iliad. ψ, 263,
705, et Virg. Æn. V,&nbsp;284.
&mdash;<i>invertere</i>, inficere, tingere, <i>lanas Gætulo murice</i>,
purpura G. de qua vid. supra <a class = "crossref" href =
"#not16_176">ad v.&nbsp;176</a>.
&mdash;<a name = "not16_571" id = "not16_571" href =
"#line16_571">571.</a>&nbsp;<i>puero</i>, cf. <a class = "crossref" href
= "#not16_455">ad v.&nbsp;455</a>.
&mdash;<a name = "not16_572" id = "not16_572" href =
"#line16_572">572.</a>&nbsp;<i>Cui ludus</i> erat, h.e. res facillima,
quam quasi <i>per ludum</i>, h.e. nullo negotio, perficere poterat. Cf.
Heins. ad Claud. Laud. Stil. III, 157, et Ernesti Clav. Cic. Junge autem
<i>puero, cui ludus</i>, etc.
&mdash;<i>tollere</i>, jaculis occidere, idem atque <i>tollere e
medio</i>. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_573" id = "not16_573" href = "#line16_573">573.</a>
<i>Tertia palma</i>, ut <a class = "crossref" href = "#line16_503">vers.
503</a>, ubi v. not.
&mdash;<i>habuit</i>, adcepit, ut ἕξει, Iliad. ψ, 833.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">575</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_575" id = "line16_575"> </a>
Quos postquam clamor plaususque probavit honores,</p>
<p><a name = "line16_576" id = "line16_576"> </a>
Germanus ducis atque effulgens Lælius ostro</p>
<p><a name = "line16_577" id = "line16_577"> </a>
Nomina magna vocant læti manesque jacentum,</p>
<p><a name = "line16_578" id = "line16_578"> </a>
Atque hastas simul effundunt: celebrare juvabat</p>
<p><a name = "line16_579" id = "line16_579"> </a>
Sacratos cineres, atque hoc decus addere ludis.</p>
<span class = "linenum">580</span>
<p><a name = "line16_580" id = "line16_580"> </a>
Ipse etiam, mentis <a href = "#var16_580">testatus</a> gaudia vultu,</p>
<p><a name = "line16_581" id = "line16_581"> </a>
Ductor, ut æquavit meritis pia pectora donis,</p>
<p><a name = "line16_582" id = "line16_582"> </a>
Et frater thoraca tulit multiplicis auri,</p>
<p><a name = "line16_583" id = "line16_583"> </a>
Lælius Asturica rapidos de gente jugales,</p>
<span class = "pagenum">329</span>
<p><a name = "line16_584" id = "line16_584"> </a>
Contorquet magnis victricem viribus hastam</p>
<span class = "linenum">585</span>
<p><a name = "line16_585" id = "line16_585"> </a>
Consurgens, umbrisque dari testatur honorem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_575" id = "not16_575" href = "#line16_575">575.</a>
Duces ipsi, ne alieni a ludorum societate viderentur, hastis
ejaculandis, omnem solennitatem finiunt, Ern.
&mdash;<a name = "not16_576" id = "not16_576" href =
"#line16_576">576.</a>&nbsp;<i>Germanus ducis</i>, ut sup. <a class =
"crossref" href = "#line16_58">v.&nbsp;58</a>.
&mdash;<a name = "not16_577" id = "not16_577" href =
"#line16_577">577.</a>&nbsp;Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"#not16_310">ad v.&nbsp;310&nbsp;sq.</a></p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_582" id = "not16_582" href = "#line16_582">582.</a>
Cf. Virg. Æn. V,&nbsp;259, 264, et sup. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_401">ad II, 401</a>.
&mdash;<a name = "not16_583" id = "not16_583" href =
"#line16_583">583.</a>&nbsp;Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"#line16_350">v.&nbsp;350 seq.</a>, et
<span class = "pagenum notes">329</span>
<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_335">ad III,
335&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not16_585" id = "not16_585" href =
"#line16_585">585.</a>&nbsp;<i>Consurgens</i>; v.&nbsp;<a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_400">ad I,&nbsp;401</a>, et <a class
= "crossref" href = "bookIV.html#not4_610">IV, 610</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_586" id = "line16_586"> </a>
Hasta volans (mirum dictu!) medio incita campo</p>
<p><a name = "line16_587" id = "line16_587"> </a>
Substitit ante oculos, et terræ infixa cohæsit.</p>
<p><a name = "line16_588" id = "line16_588"> </a>
Tum subitæ frondes, celsoque cacumine rami,</p>
<p><a name = "line16_589" id = "line16_589"> </a>
<a href = "#var16_589">Et latam</a> spargens quercus, dum nascitur,
umbram.</p>
<span class = "linenum">590</span>
<p><a name = "line16_590" id = "line16_590"> </a>
Ad majora jubent præsagi tendere vates;</p>
<p><a name = "line16_591" id = "line16_591"> </a>
Id monstrare Deos, atque hoc <a href = "#var16_591">portendere</a>
signis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_586" id = "not16_586" href = "#line16_586">586</a>
<a name = "not16_587" id = "not16_587" href = "#line16_586">seq.</a>
Silius variavit portentum, quod commentus erat Virg. Æn. V,&nbsp;522
sq., ubi v. Heyne. Respexit tamen haud dubie ad simile prodigium, quod
Romulo obtigisse memorant Ovidius, a Dausq. jam conlatus, Met. XV, 560
seq., et Serv. ad Virgil. Æneid. III, 46. <i>Quercum</i> etiam cum
delectu positam esse, bene monuit Marsus; ut scil. portenderetur, a
Scipione, hostibus ex Italia pulsis ac debellatis, libertatem salutemque
<ins class = "correction" title = "‘pratriæ’ legitur">patriæ</ins> ac
civium servatum iri: nam qui vitam civis servaverat occiso hoste, corona
donabatur civica, quæ quercea erat. Vid. Gell. V,&nbsp;6.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_588" id = "not16_588" href = "#line16_588">588.</a>
<i>subitæ</i>, subito enatæ sunt, <i>frondes, rami, et quercus</i>, etc.
Primum frondes et rami, deinde magna sensim arbor inde excrevit.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_590" id = "not16_590" href = "#line16_590">590.</a>
<i>Ad majora</i> conamina ac laudes.
&mdash;<a name = "not16_591" id = "not16_591" href =
"#line16_591">591.</a>&nbsp;<i>monstrare</i>, ut <i>monere</i>, <a class
= "crossref" href = "bookIV.html#line4_120">IV, 120</a>, ubi v. not.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_592" id = "line16_592"> </a>
Quo super augurio, pulsis de litore cunctis</p>
<p><a name = "line16_593" id = "line16_593"> </a>
Hesperio Pœnis, ultor patriæque domusque</p>
<p><a name = "line16_594" id = "line16_594"> </a>
Ausoniam repetit, <a href = "#var16_594">fama ducente</a> triumphum.</p>
<span class = "pagenum">330</span>
<span class = "linenum">595</span>
<p><a name = "line16_595" id = "line16_595"> </a>
Nec Latium curis ardet <a href = "#var16_595">flagrantius</a> ullis,</p>
<p><a name = "line16_596" id = "line16_596"> </a>
Quam juveni Libyam et summos permittere fasces.</p>
<p><a name = "line16_597" id = "line16_597"> </a>
Sed <a href = "#var16_597">frigens animis</a>, nec bello prospera
turba</p>
<p><a name = "line16_598" id = "line16_598"> </a>
Ancipiti senior temeraria cœpta vetabant,</p>
<p><a name = "line16_599" id = "line16_599"> </a>
Magnosque horrebant cauta formidine casus.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_592" id = "not16_592" href = "#line16_592">592 seq.</a>
<i>de litore Hesperio</i>, ex Hispania Scipio Romam redit. Cf. Liv.
XXVIII, 38&nbsp;seq.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_593" id = "not16_593" href =
"#line16_593" title = "numerus deest">593.</a>&nbsp; <i>ultor domus</i>,
parentis ac patrui, in Hispania cæsorum.
&mdash;<a name = "not16_594" id = "not16_594" href =
"#line16_594">594.</a>&nbsp;<i>fama</i> et gloria rerum gestarum
Scipioni instar <i>triumphi</i>, vel sola triumphus erat, et hujus
jacturam consolabatur, quia privatus, non consul, Hispaniam
recuperaverat; Lefeb. et Ern. coll. Valer. Max. II, <span class =
"smallcaps">viii</span>,&nbsp;5, et. Liv. l.l. «Ob has res gestas magis
tentata est triumphi spes, quam petita pertinaciter, quia neminem ad eam
diem triumphasse, qui sine magistratu res gessisset, constabat.» Withof.
malebat <i>fama donante triumphum</i>.</p>

<span class = "pagenum notes">330</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_595" id = "not16_595" href = "#line16_595">595 sq.</a>
Cf. Liv. l.c.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_596" id = "not16_596" href =
"#line16_596" title = "numerus deest">596.</a>&nbsp;<i>juveni</i>,
Scipioni. Conf. <a class = "crossref" href = "bookXV.html#not15_12">ad
XV, 12</a>.
&mdash;<i>Libyam</i>, Africam provinciam, et <i>summos fasces</i>,
consulatum.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_597" id = "not16_597" href = "#line16_597">597</a>
<a name = "not16_598" id = "not16_598" href = "#line16_597">sq.</a>
Cf. omnino Liv. XXVIII, 40 pr.
&mdash;<i>frigens animis</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_25">ad VII, 25</a>.
&mdash;<i>turba senior</i>, apud Liv. l.c. <i>primores Patrum</i>.
&mdash;<i>non prospera</i>, non favens, <i>bello Ancipiti</i>, in Africa
gerendo, committendoque juveni.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">600</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_600" id = "line16_600"> </a>
Ergo, ubi delato consul sublimis honore</p>
<p><a name = "line16_601" id = "line16_601"> </a>
Ad Patres consulta refert, deturque potestas,</p>
<p><a name = "line16_602" id = "line16_602"> </a>
Orat, delendæ Carthaginis, altius orsus</p>
<p><a name = "line16_603" id = "line16_603"> </a>
Hoc grandæva modo Fabius pater ora resolvit:</p>
<p><a name = "line16_604" id = "line16_604"> </a>
«Haud equidem metuisse queam, satiatus et ævi</p>
<span class = "linenum">605</span>
<p><a name = "line16_605" id = "line16_605"> </a>
Et decoris, cui <a href = "#var16_605">tam</a> superest et gloria et
ætas,</p>
<p><a name = "line16_606" id = "line16_606"> </a>
Ne credat nos invidiæ certamine consul</p>
<p><a name = "line16_607" id = "line16_607"> </a>
Laudibus obtrectare suis: satis incluta nomen</p>
<p><a name = "line16_608" id = "line16_608"> </a>
Gestat fama meum, nec egent tam prospera laude</p>
<p><a name = "line16_609" id = "line16_609"> </a>
Facta nova; verum et patriæ, dum vita manebit,</p>
<span class = "linenum">610</span>
<p><a name = "line16_610" id = "line16_610"> </a>
Deesse nefas, animumque nefas scelerare silendo.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_600" id = "not16_600" href = "#line16_600">600.</a>
<i>consul</i> Scipio.
&mdash;<a name = "not16_604" id = "not16_604" href =
"#line16_604">604... 644.</a>&nbsp;Conf. Liv. XXVII, 40... 42. Ibi in
argumentis cumulandis et enunciandis tam copiosa et eleganti eloquentia
Fabius utitur, ut nihil in eo genere perfectius et gravius fingi possit:
epitome vero Siliana valde tenuis est, et Fabius suadet tantum, ut
Italia prius ab hoste defendatur et plane purgetur, quam in Africam
bellum transferatur; quod unum Silius cum Livio commune habet; Ernesti.
Recte: nec tamen dissimulandum, Silium alia quoque argumenta etsi
strictim adtigisse, et poetæ nihil fere difficilius esse, quam oratoris
partes agere, omnium vero difficilimum, cum tali oratore in certamen
descendere.
&mdash;<a href = "#line16_604">604... 609.</a>&nbsp;Disertius hæc
extulit Liv. cap. 40.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_605" id = "not16_605" href =
"#line16_605" title = "numerus deest">605.</a>&nbsp;<i>tam</i>,
tantopere, <i>superest et gloria et ætas</i>, quæ verba languent post
illa, <i>satiatus ævi Et decoris</i>.
&mdash;<a name = "not16_608" id = "not16_608" href =
"#line16_608">608&nbsp;sq.</a>
<i>Gestat fama nomen</i>; nam <i>fama</i> est alata, volat, et fert, quæ
nunciat; Ern.
&mdash;<a name = "not16_609" id = "not16_609" href =
"#line16_609">609&nbsp;sq.</a>
Silius expressit verba Liv. lib. XXVIII, 41 pr. Nefas est, me tacere de
periculo, quod ita patriæ inminere videtur, et ejus saluti non, quoad
vivam, prospicere.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">331</span>
<p><a name = "line16_611" id = "line16_611"> </a>
Bella nova in Libyæ moliris ducere terras?</p>
<p><a name = "line16_612" id = "line16_612"> </a>
Hostis enim deest <a href = "#var16_612">Ausoniæ</a>; nec vincere
nobis</p>
<p><a name = "line16_613" id = "line16_613"> </a>
Est satis Hannibalem: petitur quæ gloria major</p>
<p><a name = "line16_614" id = "line16_614"> </a>
Litore <a href = "#var16_614">Elissæo</a>? stimuli si laudis agunt
nos,</p>
<span class = "linenum">615</span>
<p><a name = "line16_615" id = "line16_615"> </a>
Hanc segetem mete: composuit <a href = "#var16_615">propioribus
ausis</a></p>
<p><a name = "line16_616" id = "line16_616"> </a>
Dignum te Fortuna parem; vult Itala tellus</p>
<p><a name = "line16_617" id = "line16_617"> </a>
Ductoris sævi, vult tandem, haurire cruorem.</p>
<p><a name = "line16_618" id = "line16_618"> </a>
Quo Martem, aut quo signa trahis? restinguere primum est</p>
<p><a name = "line16_619" id = "line16_619"> </a>
Ardentem Italiam: <a href = "#var16_619">tu fessos obvius</a> hostes</p>
<span class = "linenum">620</span>
<p><a name = "line16_620" id = "line16_620"> </a>
Deseris, ac septem denudas <a href = "#var16_620">proditor</a>
arces.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">331</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_612" id = "not16_612" href = "#line16_612">612 sq.</a>
Hæc εἰρωνικῶς et cum sarcasmo dicta.
&mdash;<a name = "not16_614" id = "not16_614" href =
"#line16_614">614.</a>&nbsp;<i>Litore Elissæo</i>, in Africa. Conf.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_81">ad I,&nbsp;81</a>.
&mdash;<a name = "not16_615" id = "not16_615" href =
"#line16_615">615.</a>&nbsp;<i>Hanc segetem mete</i>, præclare;
Hannibalem prius pelle ex Italia, quæ (ut Cic. pro Mil. 13, verbis utar)
larga gloriæ seges ac materia est.
&mdash;<i>composuit</i> tibi <i>propioribus ausis</i>, in propinquo, in
Italia, Hannibalem, <i>parem, dignum te</i>, dignum, quocum in certamen
descendas. Forma loquendi ex ludo gladiatorio petita, ut ap. Liv.
XXVIII, 44, in oratione Scipionis: <i>habeo, Q. Fabi, parem, quem das,
Hannibalem</i>. Conf. ibi Gronov. et sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_39">not. ad I,&nbsp;39</a>, et <a class = "crossref"
href = "bookX.html#not10_70">X,&nbsp;70</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_618" id = "not16_618" href = "#line16_618">618.</a>
<i>restinguere Ardentem Italiam</i>, incendium, quo quasi aduritur, h.e.
propulsare summum periculum, in quo versatur, quamdiu Hannibal ibi
bellum gerit. Sic <i>incendium</i> passim de maximo periculo, vel
exitio. Sic <i>Racine</i>, <i>Andromaque</i>, act. IV, sc. 5, dixit
<i>Troie ardente</i>. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "not16_619" id = "not16_619" href =
"#line16_619">619.</a>&nbsp;<i>tu fessos</i> pugnando et pæne debellatos
hostes <i>deseris</i>, non persequeris, et quidem <i>obvius</i> iis,
h.e. quum habeas eos in propinquo, in Italia; Ern.
&mdash;<a name = "not16_620" id = "not16_620" href =
"#line16_620">620.</a>&nbsp;<i>septem arces</i>, Romam (ut <a class =
"crossref" href = "bookX.html#line10_587">X,&nbsp;587</a>),
<i>denudas</i> custodia ac præsidio, copiis in Africam transductis. Cf.
Liv. lib. XXVIII, cap. 42 extr. Hinc <i>proditor</i>, desertor es
patriæ, cujus salutem tibi creditam destituis, non curas, quam summo
periculo objicis, quum eam defendere deberes. Cf. <a class = "crossref"
href = "bookII.html#not2_247">ad II, 247</a>.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line16_621" id = "line16_621"> </a>
«An, quum tu Syrtim ac steriles vastabis arenas,</p>
<p><a name = "line16_622" id = "line16_622"> </a>
Non dira illa lues <a href = "#var16_622">notis</a> jam mœnibus
urbis</p>
<p><a name = "line16_623" id = "line16_623"> </a>
Adsiliet? vacuumque Jovem sine pube, sine armis</p>
<span class = "pagenum">332</span>
<p><a name = "line16_624" id = "line16_624"> </a>
Invadet? <a href = "#var16_624">quanti, ut cedas</a>, Romamque
relinquas</p>
<span class = "linenum">625</span>
<p><a name = "line16_625" id = "line16_625"> </a>
<a href = "#var16_625">Emerito, est? tanto perculsi</a> fulmine
belli</p>
<p><a name = "line16_626" id = "line16_626"> </a>
Siccine te, ut nuper Capua est adcitus ab alta</p>
<p><a name = "line16_627" id = "line16_627"> </a>
Fulvius, æquoreis Libyæ revocabimus oris?</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_622" id = "not16_622" href = "#line16_622">622.</a>
<i>dira illa lues</i>, Hannibal. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#not10_602">ad X,&nbsp;603</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookI.html#not1_174">I,&nbsp;174</a>.
&mdash;<i>notis jam mœnibus urbis</i>, Romæ, quam olim adcesserat. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_518">XII, 518 sq.</a>,
<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_558">558&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not16_623" id = "not16_623" href =
"#line16_623">623.</a>&nbsp;<i>Jovem</i>, sedem Jovis, Capitolium, pro
ipsa urbe,
<span class = "pagenum notes">332</span>
cujus præcipua pars est, ut <i>Tarpeia saxa, rupes, scopuli, arces</i>,
etc., de quibus v. Ind.
&mdash;<a name = "not16_624" id = "not16_624" href =
"#line16_624">624.</a>&nbsp;<i>Romamque</i> tuendam. Vocem
<i>Emerito</i> Marsus ad Hannibalem, lento bello jam in Italia
consenescentem, alii vero rectius referunt ad eum, qui loquitur, Fabium,
senem nune ideoque bello ineptum.
&mdash;<a name = "not16_625" id = "not16_625" href =
"#line16_625">625.</a>&nbsp;<i>perculsi</i>, <a class = "crossref" href
= "bookII.html#var2_213">ad II, 213, in&nbsp;V.L.</a>
&mdash;<i>fulmine belli</i>, Hannibale. Vid. I,&nbsp;421.
&mdash;<a name = "not16_626" id = "not16_626" href =
"#line16_626">626.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#not12_571">ad XII, 571</a>. Verba Liv. XXVIII, 41: «Quid?
si victor Hannibal ire ad urbem pergat? tum demum te consulem ex Africa,
sicut Q. Fulvium a Capua arcessemus?»</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_628" id = "line16_628"> </a>
Vince domi, et trinis mœrentem funera lustris</p>
<p><a name = "line16_629" id = "line16_629"> </a>
Ausoniam purga bello: tum tende remotos</p>
<span class = "linenum">630</span>
<p><a name = "line16_630" id = "line16_630"> </a>
In Garamantas iter, Nasamoniacosque triumphos</p>
<p><a name = "line16_631" id = "line16_631"> </a>
Molire; angustæ prohibent nunc talia cœpta</p>
<p><a name = "line16_632" id = "line16_632"> </a>
Res Italæ: pater ille tuus, qui nomina vestræ</p>
<p><a name = "line16_633" id = "line16_633"> </a>
Addidit haud segnis genti, quum consul Hiberi</p>
<p><a name = "line16_634" id = "line16_634"> </a>
Tenderet ad ripas, revocato milite primus</p>
<span class = "linenum">635</span>
<p><a name = "line16_635" id = "line16_635"> </a>
Descendenti avide superatis Alpibus ultro</p>
<p><a name = "line16_636" id = "line16_636"> </a>
Obposuit sese Hannibali: tu consul abire</p>
<p><a name = "line16_637" id = "line16_637"> </a>
A victore paras hoste, atque avellere nobis</p>
<p><a name = "line16_638" id = "line16_638"> </a>
Scilicet hoc astu Pœnum? si deinde sedebit</p>
<span class = "pagenum">333</span>
<p><a name = "line16_639" id = "line16_639"> </a>
Inpavidus, nec te in Libyam tuaque arma sequetur,</p>
<span class = "linenum">640</span>
<p><a name = "line16_640" id = "line16_640"> </a>
<a href = "#var16_640">Capta</a> damnabis consulta inprovida Roma.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_628" id = "not16_628" href = "#line16_628">628.</a>
<i>Vince domi</i> in Italia Hannibalem.
&mdash;<i>trinis lustris</i>; cf. sup. <a class = "crossref" href =
"#not16_151">ad v.&nbsp;151</a>.
&mdash;<a name = "not16_631" id = "not16_631" href =
"#line16_631">631</a>&nbsp;<a name = "not16_632" id = "not16_632" href =
"#line16_631">sq.</a>
<i>angustæ res</i>, ut ap. Horat. Od. II, <span class =
"smallcaps">x</span>, 21, sup. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_279">X,&nbsp;279</a> et al. <i>Res adtritæ, adcisæ,
fessæ</i>. Cf. Liv. XXVIII, 42 extr.
&mdash;<a name = "not16_633" id = "not16_633" href =
"#line16_633">633&nbsp;sq.</a>
<i>haud segnis</i>, h.e. virtute sua. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_51">ad IV, 51&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not16_637" id = "not16_637" href =
"#line16_637">637.</a>&nbsp;<i>avellere</i>; cf. <a class = "crossref"
href = "bookXII.html#not12_728">ad XII, 728</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#var3_591">III, 591, in Var. Lect.</a>
&mdash;<a name = "not16_638" id = "not16_638" href =
"#line16_638">638.</a>&nbsp;<i>hoc astu</i>, stratagemate, quod laudat
Sulpicius consul. ap. Liv. lib. XXXI, cap. 7, et quo Agathocles olim
Pænos ex Sicilia expulit, ut Justin. XXII,&nbsp;4, et Valer. Max.
VII,&nbsp;4 extr. 1, referunt; Drak. Cf. inf. <a class = "crossref" href
= "#line16_690">v.&nbsp;690 sq.</a>, et Liv. XXVIII, 43 extr.
&mdash;<i>sedebit</i>, manebit in Italia.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_641" id = "line16_641"> </a>
Sed fac turbatum convertere signa, tuæque</p>
<p><a name = "line16_642" id = "line16_642"> </a>
Classis vela sequi: nempe idem erit Hannibal, idem,</p>
<p><a name = "line16_643" id = "line16_643"> </a>
Cujus tu vallum vidisti e mœnibus urbis.»</p>
<p><a name = "line16_644" id = "line16_644"> </a>
Hæc Fabius: seniorque manus paria ore <a href =
"#var16_644">fremebant</a>.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">333</span>
<p class = "notes">
<a name = "not16_642" id = "not16_642" href = "#line16_642">642.</a>
<i>idem erit Hannibal</i>, non minus audax, fortis ac metuendus, quam
tum, quum Romam ipsam obsideret. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_558">XII, 558&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not16_644" id = "not16_644" href =
"#line16_644">644.</a>&nbsp;Drak. notavit imitat. Virg. Æn. I,&nbsp;559,
ubi Heyne jam monuit, <i>fremitum</i> ac murmur adsensum commotis
hominum animis indicare.
&mdash;<i>senior manus</i>, ut <i>grandæva manus</i>, <a class =
"crossref" href = "#line16_652">v.&nbsp;652</a>, et <i>turba senior</i>
sup. <a class = "crossref" href = "#line16_597">v.&nbsp;597</a>, ubi v.
not. Conf. Liv. XXVIII, 43 pr.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">645</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_645" id = "line16_645"> </a>
Tum contra consul: «Cæsis ductoribus olim</p>
<p><a name = "line16_646" id = "line16_646"> </a>
Magnanimis leto gemino, quum tota subisset</p>
<p><a name = "line16_647" id = "line16_647"> </a>
Sidonium possessa jugum Tartessia tellus,</p>
<p><a name = "line16_648" id = "line16_648"> </a>
Non Fabio, non, quîs eadem est sententia cordi,</p>
<p><a name = "line16_649" id = "line16_649"> </a>
Quoquam ad opem verso, fateor, primoribus annis</p>
<span class = "linenum">650</span>
<p><a name = "line16_650" id = "line16_650"> </a>
Excepi nubem belli, solusque ruenti</p>
<p><a name = "line16_651" id = "line16_651"> </a>
Objeci <a href = "#var16_651">cælo</a> caput, atque in me omnia
verti.</p>
<p><a name = "line16_652" id = "line16_652"> </a>
Tum grandæva manus, puero male credita bella,</p>
<span class = "pagenum">334</span>
<p><a name = "line16_653" id = "line16_653"> </a>
Atque idem hic vates temeraria cœpta canebat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_645" id = "not16_645" href = "#line16_645">645...
698.</a>
Conf. Liv. XXVIII, 43 et 44. Hæc oratio Scipionis Fabium refutantis quum
varietate et pondere argumentorum, tum gravitate, acumine, et elegantia
verborum Fabianam illam antecellit, quamvis ne sic quidem poeta
ubertatem et majestatem Livianæ eloquentiæ, quæ in Scipionis quoque
responsione eminet, adsecutus est; Ern.
&mdash;<a href = "#line16_645">645.</a>&nbsp;Conf. sup. <a class =
"crossref" href = "bookXIII.html#line13_694">XIII, 694&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>ductoribus</i>, Cn. et P. Scipionibus, <i>cæsis</i> in
Hispania.
&mdash;<a name = "not16_646" id = "not16_646" href =
"#line16_646">646.</a>&nbsp;<i>Magnanimis</i>, ut sup. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_29">I,&nbsp;29</a>.
&mdash;<a name = "not16_647" id = "not16_647" href =
"#line16_647">647.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#line13_674">XIII, 674</a>.
&mdash;<a name = "not16_648" id = "not16_648" href =
"#line16_648">648&nbsp;seq.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_1">XV,&nbsp;1...
17</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_129">129
sq.</a>; Liv. XXVI, 18.
&mdash;<i>Non Fabio... ad opem verso</i>, ad opem laboranti patriæ
ferendam propenso; quum nemo imperium in Hispaniam adcipere auderet. Hæc
non sine sarcasmo dicta.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_649" id = "not16_649" href =
"#line16_649" title = "numerus deest">649.</a>&nbsp;<i>primoribus
annis</i>; cf. <a class = "crossref" href = "bookXV.html#not15_12">ad
XV, 12</a>.
&mdash;<a name = "not16_650" id = "not16_650" href =
"#line16_650">650</a>&nbsp;<a name = "not16_651" id = "not16_651" href =
"#line16_650">sq.</a>
Ego grave petii et adcepi imperium, quod omnes recusabant, et, periculo
omni in me verso, interitum patriæ propulsavi.
&mdash;<i>nubem belli</i>, onus ac molem periculosi belli. Cf. <a class
= "crossref" href = "bookI.html#not1_311">ad I,&nbsp;311</a>.
&mdash;<i>ruenti cælo</i> δεινῶς de inminente patriæ exitio. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_251">ad I,&nbsp;251</a>;
<a class = "crossref missing" href = "bookXVII.html#not17_252" title =
"recte 252">XVII, 253</a>, <a class = "crossref" href =
"bookXVII.html#not17_606">607</a>; Horat. Od. III, <span class =
"smallcaps">iii</span>,&nbsp;7, et Intp. Val. Fl. I,&nbsp;829.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_652" id = "not16_652" href = "#line16_652">652.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_135">XV,
135&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>grandæva manus</i>; vide <a class = "crossref" href =
"#not16_644">ad vers. 644</a>.
<span class = "pagenum notes">334</span>
&mdash;<a name = "not16_653" id = "not16_653" href =
"#line16_653">653.</a>&nbsp;<i>idem hic vates</i>, Fabius, qui olim non
minora patriæ pericula ac mala ominabatur, quum in Hispaniam
proficiscerer, quam nunc, si in Africam transferatur bellum.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_654" id = "line16_654"> </a>
Dîs grates laudemque fero, <a href = "#var16_654">sub numine</a>
quorum</p>
<span class = "linenum">655</span>
<p><a name = "line16_655" id = "line16_655"> </a>
Gens Trojana sumus; puer ille, et futilis ætas,</p>
<p><a name = "line16_656" id = "line16_656"> </a>
Inbellesque anni, necdum maturus ad arma</p>
<p><a name = "line16_657" id = "line16_657"> </a>
Scipio, restituit terras inlæsus Hiberas</p>
<p><a name = "line16_658" id = "line16_658"> </a>
Trojugenis: pepulit Pœnos, solisque secutus</p>
<p><a name = "line16_659" id = "line16_659"> </a>
Extremas ad Atlanta vias, exegit ab orbe</p>
<span class = "linenum">660</span>
<p><a name = "line16_660" id = "line16_660"> </a>
Hesperio nomen Libyæ, nec rettulit <a href = "#var16_660">urbi</a></p>
<p><a name = "line16_661" id = "line16_661"> </a>
Signa prius, quam fumantes <a href = "#var16_661">circa æquora</a>
vidit</p>
<p><a name = "line16_662" id = "line16_662"> </a>
Romano Phœbum solventem litore currus.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_655" id = "not16_655" href = "#line16_655">655 sqq.</a>
Ego, qui vobis puer ad tale bellum gerendum ineptus videbar, Hispaniam
expugnavi expulsis Pœnis. Pluribus orationis luminibus coloribusque
adumbrat ea, quæ breviter et acerbe <a class = "crossref" href =
"#line16_648">v.&nbsp;648 sq.</a> dixerat.
&mdash;<i>puer ille... Scipio</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#line15_12">XV, 12, 16, 17</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_657" id = "not16_657" href =
"#line16_657" title = "numerus deest">657.</a>&nbsp;<i>Scipio</i>, ego.
&mdash;<i>inlæsus</i>, nullo vulnere, vel potius nulla clade accepta,
quo meritum ejus augetur et ars bellica commendatur. <span class =
"smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "not16_658" id = "not16_658" href =
"#line16_658">658&nbsp;sqq.</a>
<i>Trojugenæ</i>, ut <i>gens Trojana</i>, Romani.
&mdash;<i>solis Extremas vias</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookXIV.html#not14_147">ad XIV, 147</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookXV.html#not15_809">XV, 809</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_659" id = "not16_659" href =
"#line16_659" title = "numerus deest">659.</a>&nbsp;<i>ad Atlanta</i>;
cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_198">I,&nbsp;198&nbsp;seq.</a>
&mdash;<i>ab orbe Hesperio</i>, ut sup. <a class = "crossref" href =
"#line16_289">vers. 289</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_660" id = "not16_660" href =
"#line16_660" title = "numerus deest">660.</a>&nbsp;<i>nomen Libyæ</i>,
quid ibi Pœnorum fuit. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_161">ad V,&nbsp;161</a>.
&mdash;<i>retulit urbi signa</i>, Romam rediit. Cf. Var. Lect. Si legas
<i>auri</i>, sensus erit: <i>nec retulit</i> Romam <i>prius auri
signa</i>, aurum signatum, prædam in Hispania factam; Lenz. coll. Livio,
XXVIII, 38: «Scipio urbem est ingressus, argentique præ se in ærarium
tulit quatuordecim millia pondo trecenta quadraginta duo, et signati
argenti magnum numerum.»
&mdash;<a name = "not16_662" id = "not16_662" href =
"#line16_662">662.</a>&nbsp;<i>Romano litore</i>, h.e. litore Hispaniæ,
quam ego sub Rom. potestatem redegi.
&mdash;<i>Phœbum solventem currus vidi</i>, h.e. occidentalem Hispaniæ
partem expugnavi.
<span class = "pagenum notes">335</span>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_399">ad III,
399</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#not6_1">VI,&nbsp;1</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">335</span>
<p><a name = "line16_663" id = "line16_663"> </a>
Adscivit reges idem: nunc ultimus actis</p>
<p><a name = "line16_664" id = "line16_664"> </a>
Restat Carthago nostris labor: hoc sator ævi</p>
<span class = "linenum">665</span>
<p><a name = "line16_665" id = "line16_665"> </a>
Jupiter æterni monet. <a href = "#var16_665">Hannibali</a> ecce
senectus</p>
<p><a name = "line16_666" id = "line16_666"> </a>
Intremit, aut ægros simulat mentita timores,</p>
<p><a name = "line16_667" id = "line16_667"> </a>
Ne finem longis tandem peperisse ruinis</p>
<p><a name = "line16_668" id = "line16_668"> </a>
Sit noster titulus. Certe jam dextera nobis</p>
<p><a name = "line16_669" id = "line16_669"> </a>
<a href = "#var16_669">Experta</a>, et robur florentibus auximus
annis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_663" id = "not16_663" href = "#line16_663">663.</a>
<i>Adscivit</i>, amicos Romanis ac socios fecit, <i>reges</i>, Syphacem,
Masinissam, Indibilem, Mandonium aliosque Hispaniæ reges, <i>idem</i>
Scipio, ego.
&mdash;<a name = "not16_664" id = "not16_664" href =
"#line16_664">664.</a>&nbsp;<i>sator ævi</i>, ut <a class = "crossref"
href = "bookIX.html#line9_306">IX, 306</a>.
&mdash;<a name = "not16_665" id = "not16_665" href =
"#line16_665">665.</a>&nbsp;<i>monet</i> prodigio, de quo v. sup.
<a class = "crossref" href = "#line16_586">v.&nbsp;586&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>senectus</i>, Fabius et <i>senior</i>, vel <i>grandæva
manus</i>, sup. <a class = "crossref" href =
"#line16_644">v.&nbsp;644</a>, et <a class = "crossref" href =
"#line16_652">652</a>. Lefeb. retulit ad ipsum Hannibalem senescentem
(cf. <a class = "crossref" href = "#line16_688">v.&nbsp;688</a>) et
formidantem Romanos, qui simulaverit timores suos, quos tamen noverint
Romani.
&mdash;<a name = "not16_667" id = "not16_667" href =
"#line16_667">667.</a>&nbsp;<i>ruinis</i>, cladibus.
&mdash;<a name = "not16_668" id = "not16_668" href =
"#line16_668">668.</a>&nbsp;seq. <i>titulus</i>, gloria. Non est, quod
timeat senior Patrum turba, ne hæc in Africam militia infeliciter
succedat, quum jam bello Hispanico, quid valerem, experti sint: quin
contra majora nunc de me animo præcipi possunt, quod jam ævi maturior
vires etiam majores adeptus sim, et virtus bellica aucta sit: Drak.</p>


<div class = "text">
<span class = "linenum">670</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_670" id = "line16_670"> </a>
«Ne vero fabricate moras; sed currere sortem</p>
<p><a name = "line16_671" id = "line16_671"> </a>
Hanc sinite ad veterum delenda opprobria cladum</p>
<p><a name = "line16_672" id = "line16_672"> </a>
Quam mihi servavere Dei. Sat gloria cauto</p>
<p><a name = "line16_673" id = "line16_673"> </a>
Non vinci pulchra est Fabio, peperitque sedendo</p>
<p><a name = "line16_674" id = "line16_674"> </a>
Omnia Cunctator nobis: nec Mago, nec <a href =
"#var16_674">Hannon</a>,</p>
<span class = "pagenum">336</span>
<span class = "linenum">675</span>
<p><a name = "line16_675" id = "line16_675"> </a>
Nec Gisgone satus, nec Hamilcare terga <a href =
"#var16_675">dedissent</a>,</p>
<p><a name = "line16_676" id = "line16_676"> </a>
<a href = "#var16_676">Si segnes</a> clauso traheremus prælia vallo.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_670" id = "not16_670" href = "#line16_670">670</a>
<a name = "not16_671" id = "not16_671" href = "#line16_670">sq.</a>
«Hic modo nihil moræ sit: ....et id est viri et ducis, non deesse
fortunæ præbenti se, et oblata casu flectere ad consilium;» Liv. XXVIII,
44.
&mdash;<i>currere sortem Hanc sinite</i>, patiamini, ut hac
opportunitate Pœnos: ulciscendi oblata et mihi destinata sine mora utar;
Ern. Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_731">ad IV,
731</a>; <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_307">VII,
307</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXII.html#not12_45">XII,
45</a>. Huic nobili Scipionis fiduciæ non absimilis est Achillis ardor
apud nostratem <i>Racine</i>, <i>Iphigénie</i>, act.&nbsp;I,
sc.&nbsp;2:</p>

<div class = "verse ital">
<p>Ah! ne nous formons point ces indignes obstacles, etc.</p>
<p>Et laissant faire au sort, etc.</p>
</div>

<p class = "notes">
Ibi quoque verba, <i>quam mihi servavere Dei</i>, his
repræsentantur:</p>

<div class = "verse ital">
<p>. . . . . . . . . . . . On sait qu’á votre tête</p>
<p>Les dieux ont d’Ilion attaché la conquête.</p>

<p class = "right">
<span class = "smallcaps">Ed.</span></p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_673" id = "not16_673" href = "#line16_673">673.</a>
<i>sedendo</i>, v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_142">ad III, 142</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookX.html#not10_597">X,&nbsp;597</a>. Nota sunt verba Ennii:
<i>Cunctator nobis restituit rem</i>.
<span class = "pagenum notes">336</span>
&mdash;<a name = "not16_675" id = "not16_675" href =
"#line16_675">675.</a>&nbsp;Hasdrubales intell. filios Gisgonis, et
Hamilcaris. Omnes autem duces illi Pœnorum a Scipione in Hispania victi.
De <i>Magone</i> et <i>Hannone</i>, v. sup. <a class = "crossref" href =
"#line16_26">v.&nbsp;26 sqq.</a> de <i>Hasdrubalibus</i>, <a class =
"crossref" href = "bookXV.html#line15_399">XV, 399 sq.</a> et sup.
<a class = "crossref" href = "#line16_78">v.&nbsp;78&nbsp;sq.</a></p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_677" id = "line16_677"> </a>
Sidoniusne puer, vix pubescente juventa,</p>
<p><a name = "line16_678" id = "line16_678"> </a>
Laurentes potuit populos et Troia adire</p>
<p><a name = "line16_679" id = "line16_679"> </a>
Mœnia, flaventemque sacro cum gurgite <a href =
"#var16_679">Thybrim</a>?</p>
<span class = "linenum">680</span>
<p><a name = "line16_680" id = "line16_680"> </a>
Et potuit Latium longo <a href = "#var16_680">depascere</a> bello?</p>
<p><a name = "line16_681" id = "line16_681"> </a>
Nos Libyæ terris tramittere signa pigebit?</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_677" id = "not16_677" href = "#line16_677">677...
682.</a>
Argumentum a pari: si <i>puer Sidonius</i>, h.e. Hannibal, et quidem
puer aut juvenis, potuit Italiæ bellum inferre, cur ætas mihi Scipioni
in Africam transituro obstabit? Cell.
&mdash;<a name = "not16_678" id = "not16_678" href =
"#line16_678">678&nbsp;seq.</a>
Italia et Roma variis verborum ambagibus designantur.
&mdash;<i>Laurentes potuit</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_110">I,&nbsp;110</a>.
&mdash;<i>Troïa Mœnia</i>, Romam, quam olim <i>adiit</i> Hannibal. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_518">XII, 518
seq.</a>, <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_558">558&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a class = "missing" name = "not16_679" id = "not16_679" href =
"#line16_679" title = "numerus deest">679.</a>&nbsp;<i>flaventem</i>;
cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_607">ad
I,&nbsp;607</a>.
&mdash;<i>sacro gurgite</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#not13_215">ad XIII, 215</a>.
&mdash;<i>gurgite</i>, h.e. aqua Tiberis; nisi malis ad Almonem cum
Cell. referre, de quo v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_363">ad VIII, 363</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_682" id = "line16_682"> </a>
Et Tyrias <a href = "#var16_682">agitare</a> domos? Secura pericli</p>
<p><a name = "line16_683" id = "line16_683"> </a>
Litora lata patent, et opima pace quieta</p>
<p><a name = "line16_684" id = "line16_684"> </a>
Stat tellus; timeat tandem Carthago, timeri</p>
<span class = "linenum">685</span>
<p><a name = "line16_685" id = "line16_685"> </a>
Adsueta, et nobis, quamvis Œnotria nondum</p>
<p><a name = "line16_686" id = "line16_686"> </a>
Hannibale arva vacent, superesse intelligat arma.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_682" id = "not16_682" href = "#line16_682">682.</a>
<i>agitare</i>, vexare sc. bello. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_146">ad I,&nbsp;146</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookIII.html#not3_700">III, 700</a>.
&mdash;<a name = "not16_685" id = "not16_685" href =
"#line16_685">685&nbsp;seq.</a>
<i>Œnotria arva</i>; v.&nbsp;<a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_2">ad I,&nbsp;2</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_46">VIII, 46</a>. Cum hoc loco compara verba
Mithridatis bellum Romæ inferre cogitantis apud <i>Racine</i>,
<i>Mithridate</i>, Act. III, sc. I:</p>

<div class = "verse ital">
<p>Marchons, et dans son sein rejetons cette guerre</p>
<p>Que sa fureur envoie aux deux bouts de la terre.</p>
<p>Attaquons dans leurs murs ces conquérants si fiers,</p>
<p>Qu’ils tremblant à leur tour pour leurs propres foyers.</p>
</div>

<p class = "notes">
Confer totam Pontici regis orationem, eadem, quæ nunc Scipio,
meditantis. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "not16_686" id = "not16_686" href =
"#line16_686">686&nbsp;sq.</a>
Refutantur verba Fabii, <a class = "crossref" href =
"#line16_612">v.&nbsp;612 seq.</a>, <a class = "crossref" href =
"#line16_621">621 seq.</a>, <a class = "crossref" href =
"#line16_636">636&nbsp;seq.</a>
&mdash;
<span class = "pagenum notes">337</span>
<i>nobis superesse arma</i>, h.e. milites, in Africam trajiciendos,
præter eos, qui Hannibali in Italia se objiciant.</p>


<div class = "text">
<span class = "pagenum">337</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_687" id = "line16_687"> </a>
«Illum ego, quem vosmet cauti consultaque vestra</p>
<p><a name = "line16_688" id = "line16_688"> </a>
In Latio fecere senem, cui tertia large</p>
<p><a name = "line16_689" id = "line16_689"> </a>
Fundenti nostrum ducuntur lustra cruorem,</p>
<span class = "linenum">690</span>
<p><a name = "line16_690" id = "line16_690"> </a>
Illum ego ad incensas trepidantem et <a href = "#var16_690">sera
paventem</a></p>
<p><a name = "line16_691" id = "line16_691"> </a>
<a href = "#var16_691">Avertam</a> patriæ sedes: an Roma videbit</p>
<p><a name = "line16_692" id = "line16_692"> </a>
Turpia Agenoreæ muris vestigia dextræ?</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_688" id = "not16_688" href = "#line16_688">688 seq.</a>
<i>fecere senem</i>, invidiosius et gravius quam, vos per cunctationem
vestram per tot annos detinuistis; Ern. Sarcasmus præcipue ad Fabium
cunctatorem spectat.
&mdash;<i>tertia lustra</i>, confer <a class = "crossref" href =
"#not16_151">ad vers. 151</a>, et ad Livium, lib. XXVIII, cap. 41.
&mdash;<a name = "not16_690" id = "not16_690" href =
"#line16_690">690.</a>&nbsp;<i>sera</i>, sero. Consternatum sero
adventu, quum viderit Carthaginem a me præoccupatam et obpressam; Ern.
Cf. Var. Lect.
&mdash;<a name = "not16_691" id = "not16_691" href =
"#line16_691">691.</a>&nbsp;<i>Avertam</i> ex Italia <i>ad patriam</i>,
ut ap. Frontin. Strat. I,&nbsp;5 ex., 16 et 27: <i>avocare</i>; Drak.
Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not16_637">ad
v.&nbsp;637&nbsp;seq.</a>
&mdash;<a name = "not16_692" id = "not16_692" href =
"#line16_692">692.</a>&nbsp;Cf. supra lib. XII, c. 565.
&mdash;<i>Agenoreæ</i>, Pœnorum (vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>), h.e. Hannibalis, qui Romam
obsedit, Conf. XII, 538 seq., 558&nbsp;seq.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line16_693" id = "line16_693"> </a>
Carthago inmunis nostros secura labores</p>
<p><a name = "line16_694" id = "line16_694"> </a>
<a href = "#var16_694">Audiet</a> interea, et portis bellabit
apertis?</p>
<span class = "linenum">695</span>
<p><a name = "line16_695" id = "line16_695"> </a>
Tum vero pulset nostras iterum inprobus hostis</p>
<p><a name = "line16_696" id = "line16_696"> </a>
Ariete Sidonio turres, si templa suorum</p>
<p><a name = "line16_697" id = "line16_697"> </a>
Non ante audierit Rutulis crepitantia flammis.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a class = "missing" name = "not16_693" id = "not16_693" href =
"#line16_693" title = "numerus deest">693.</a> <i>inmunis</i> et
<i>secura</i>; cf. Virg. Æn. XII, 559.
&mdash;<a name = "not16_694" id = "not16_694" href =
"#line16_694">694.</a>&nbsp;<i>portis bellabit apertis</i>, bella geret
externa, nec unquam suas portas videbit clausas et obpugnatas; Lenz.
&mdash;Portæ enim aperiuntur, quum hostis procul abest; clauduntur vero
periculo imminente: similiter Regulus indignans exclamat: «vidi
.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;. portas non
clausas, et arva Marte coli populata nostro;» apud Horat. Od. III, <span
class = "smallcaps">v</span>, 23. <span class =
"smallcaps">Ed.</span></p>

<p class = "notes">
<a name = "not16_695" id = "not16_695" href = "#line16_695">695</a>
<a name = "not16_696" id = "not16_696" href = "#line16_695">sq.</a>
<i>pulset</i>, conf. supra <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_585">XII, 585</a>.
&mdash;Scipio refutans, quæ Fabius, <a class = "crossref" href =
"#line16_639">v.&nbsp;639 seq.</a> objecerat; immo vero, inquit, tum
demum Hannibal consilium capiet Romam invadendi, quum tutam ab hostibus
Carthaginem sciet; Ern.
&mdash;<i>iterum pulset</i>, obpugnet per me licet Romam, <i>si non ante
audierit templa</i>, etc. h. est, ante quam Romam iterum
<span class = "pagenum notes">338</span>
obpugnet, incendio Carthaginem delebo; quo audito ab illo consilio
abstinebit.</p>


<div class = "text">
<span class = "pagenum">338</span>
<p class = "indent">
<a name = "line16_698" id = "line16_698"> </a>
Talibus <a href = "#var16_698">adcensi</a> Patres, fatoque vocante,</p>
<p><a name = "line16_699" id = "line16_699"> </a>
Consulis <a href = "#var16_699">adnuerunt</a> dictis, faustumque
precati</p>
<span class = "linenum">700</span>
<p><a name = "line16_700" id = "line16_700"> </a>
Ut foret Ausoniæ, <a href = "#var16_700">tramittere</a> bella
dederunt.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not16_698" id = "not16_698" href = "#line16_698">698.</a>
Minus æquis potius animis auditum esse Scipionem, memorat Liv. XXVIII,
45, quo loca et alia leguntur, quæ poeta silentio præteriit.
&mdash;<a name = "not16_700" id = "not16_700" href =
"#line16_700">700.</a>&nbsp;«Postero die decreta a senatu Scipioni
Sicilia, permissumque, ut in Africam, si id e republica esse censeret,
trajiceret;» Liv. l.l. <i>dederunt</i>, concesserunt, ut <a class =
"crossref" href = "bookV.html#line5_40">V,&nbsp;40</a>, <a class =
"crossref" href = "bookV.html#line5_410">410</a> et al. Sic et δίδομι
passim. Vid. Abresch. Dilucidd. Thucyd. pag. 837, et Schleusneri Lexic.
N.&nbsp;T.</p>


<hr class = "mid">

<h5 class = "variae"><a name = "variae16" id = "variae16">
Liber XVI: Variæ Lectiones</a></h5>

<div class = "variae">

<span class = "pagenum">285</span>
<p><a name = "var16_9" id = "var16_9" href = "#line16_9">9.</a>
<i>rabidus</i>, non <i>rapidus</i>, Col. h.e. ob amissum regnum gregis
in furorem actus; Drak.
&mdash;<a name = "var16_11" id = "var16_11" href =
"#line16_11">11.</a>&nbsp;<i>hausurus</i>, non <i>hausturus</i>, Colon.
Oxon. et priscæ edd. nisi quod in quibusdam <i>ausurus</i>; cf. <a class
= "crossref" href = "bookVII.html#var7_584">ad VII, 584</a>. Deinde
<i>Marti</i>, non <i>Martis</i>, scripti.
&mdash;<a name = "var16_13" id = "var16_13" href =
"#line16_13">13.</a>&nbsp;<i>ac stare</i> ex ingeniosa conj. Gron. Obss.
II, 22, recepere Cell. Drak. Lefeb. Ern.
<span class = "pagenum">286</span>
suadente N.&nbsp;Heins. Vulgo <i>agitare</i>, quod otiose desidere
interpretatur Barth. Adv. X,&nbsp;7, ubi perperam provocat ad verba
Porcii, a Donato in vita Terentii laudata; <i>abitare</i> emend. Dausq.
male. Forte lenior medicina h.l. est: <i>vigor... Invidia revocari</i>,
scilicet cœpit: <i>animos</i> (animum curis ac consiliis variis vel
dolis) <i>agitare negata Cogebatur ope</i>, etc.
&mdash;<a name = "var16_19" id = "var16_19" href =
"#line16_19">19.</a>&nbsp;<i>dissona linguis Agmina</i> auribus fuerit
gratius; cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_221">III,
221</a>.
&mdash;<a name = "var16_22" id = "var16_22" href =
"#line16_22">22.</a>&nbsp;<i>ductori</i> edidit Lefeb. sine auctoritate
librorum et ne admonito quidem lectore.</p>

<span class = "pagenum">287</span>
<p><a name = "var16_27" id = "var16_27" href = "#line16_27">27.</a>
Post hunc versum Lefeb. ex Petrarchæ Africa XXXIV, alios inseruit, quos
Silii esse putat, et huic loco aptissimos, quum Mago non redierit in
Africam, sed antea mortuus sit. At <i>tramisit</i> tamen <i>in
Libyam</i>, etsi non adpulit et cursum perfecit, vid. not. et de illo
fragmento infra Comment de Silii vita et carmine Sect. V, fere ad
finem.</p>

<p><a name = "var16_28" id = "var16_28" href = "#line16_28">28.</a>
<i>uno</i> Col. <i>tanto</i> Put. <i>parvo</i> R.&nbsp;1, Parm. Med.
<i>primo</i> Oxon. cum reliquis edd.
&mdash;<a name = "var16_29" id = "var16_29" href =
"#line16_29">29.</a>&nbsp;<i>Hannon</i>, non <i>Anno</i>, scripti; cf.
<a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_277">ad II, 277</a>.
&mdash;<a name = "var16_30" id = "var16_30" href =
"#line16_30">30.</a>&nbsp;<i>crepitantibus</i> Oxon.
<i>crepidantibus</i> Col. Vulgo <i>trepidantibus</i>.
<span class = "pagenum">288</span>
&mdash;<a name = "var16_31" id = "var16_31" href =
"#line16_31">31.</a>&nbsp;<i>captabat</i> Ox. et Put. <i>carpebat</i>
R.&nbsp;1. Parm. Med.
&mdash;<a name = "var16_33" id = "var16_33" href =
"#line16_33">33.</a>&nbsp;<i>omnia</i> scripti. Vulgo <i>agmina</i>,
prob. Dausq. sed illud longe elegantissimum judice N.&nbsp;Heins. qui
etiam <i>Magnum</i> legi posse putabat, ut esset græcismus similis illi
Maroniano <i>Omnia Mercurio similis</i>.
&mdash;<a name = "var16_36" id = "var16_36" href =
"#line16_36">36.</a>&nbsp;<i>et</i>, non <i>ut</i>, Col.
&mdash;<a name = "var16_38" id = "var16_38" href =
"#line16_38">38.</a>&nbsp;<i>nam</i>, non <i>jam</i>, scripti.
&mdash;<a name = "var16_42" id = "var16_42" href =
"#line16_42">42.</a>&nbsp;Vulgo male <i>Inperfecta super contexere</i>,
etc. Præierea <i>supercontexere</i> una voce scripsit Drak. <i>super
contexeret</i> Parm. <i>super contexunt</i> R.&nbsp;1, ad marg. <i>super
texerunt</i> malebat
<span class = "pagenum">289</span>
N.&nbsp;Heins. quia <i>concessit</i> subjungatur.</p>

<p><a name = "var16_45" id = "var16_45" href = "#line16_45">45.</a>
<i>operæ</i> primus edidit Nicander in Junt. Sed <i>pretium operis</i>
numerosius esse, jam monuit N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_46" id = "var16_46" href =
"#line16_46">46.</a>&nbsp;<i>ingenti membrorum mole</i> corrig.
N.&nbsp;Heins. cui <i>ingenium membrorum</i> insolentius videbatur.
&mdash;<a name = "var16_47" id = "var16_47" href =
"#line16_47">47.</a>&nbsp;<i>nudus teli</i> conj. idem. Sed vulgatum
quoque bene se habet; conf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_313">IV, 313</a>; <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_449">V,&nbsp;449</a>, et inf. <a class = "crossref"
href = "#line16_172">v.&nbsp;172</a>.
&mdash;<a name = "var16_54" id = "var16_54" href =
"#line16_54">54.</a>&nbsp;<i>refluxum</i> Col. <i>reflexus</i> reposuit
Lefeb. <i>refugum Mavorte</i> conj. N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_55" id = "var16_55" href =
"#line16_55">55.</a>&nbsp;<i>aversa in terga subiret</i> malebat idem.
<span class = "pagenum">290</span>
&mdash;<a name = "var16_61" id = "var16_61" href =
"#line16_61">61.</a>&nbsp;<i>rejecta</i> opinabatur idem, <i>dejecta</i>
scripsit Lef.</p>

<p><a name = "var16_67" id = "var16_67" href = "#line16_67">67.</a>
<i>directo telo</i> (coll. Virg. Æn. VI, 57, parum apte) vel <i>adducto
t.</i> emend. N.&nbsp;Heins. et
<a name = "var16_68" id = "var16_68" href = "#line16_68">v.&nbsp;68</a>,
<i>consors</i>, h.e. una ac par fuga omnium.
&mdash;<a name = "var16_71" id = "var16_71" href =
"#line16_71">71.</a>&nbsp;<i>cædentum</i> Col. <i>cadentum</i> Oxon.
Vulgo <i>cedentum</i>.
&mdash;<a name = "var16_74" id = "var16_74" href =
"#line16_74">74.</a>&nbsp;<i>vitæ</i> primus Nicander substituit pro
<i>lucem</i>, quæ vox eleganter potius
<span class = "pagenum">291</span>
et δεινῶς repetitur; conf. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#var11_357">ad XI, 357</a>.</p>

<p><a name = "var16_81" id = "var16_81" href = "#line16_81">81.</a>
<i>Ac</i> Col.
&mdash;<a name = "var16_84" id = "var16_84" href =
"#line16_84">84.</a>&nbsp;<i>Protraxtis... profugos</i> Col.
<i>Protractis</i> Oxon. Put. R.&nbsp;2, et <i>profugos</i> etiam Put.
<i>profugo</i> Med. Vulgo <i>Protractus... profugus</i>. Deinde
<i>vobis</i> Put.
&mdash;<a name = "var16_88" id = "var16_88" href =
"#line16_88">88.</a>&nbsp;<i>haud me</i> Ox. Put. R.&nbsp;1, Parm. Med.
Mars. Vulgo <i>aut me</i>, quod retinuit Drak. cui illud præferre
videbatur imitationem Virgil. Æneid. X,&nbsp;630, quæ nulla est.
Dubitationem locum non habere, si mens <i>præscia</i> sit, et Scipionem
nunc ita loqui, ut se certum de victoria esse milites intelligant, jam
monuere Lefeb. et Ern.
<span class = "pagenum">292</span>
&mdash;<a name = "var16_93" id = "var16_93" href =
"#line16_93">93.</a>&nbsp;<i>tonitrus</i> conj. N.&nbsp;Heins.</p>

<p><a name = "var16_103" id = "var16_103" href = "#line16_103">103.</a>
<i>haud strages</i> ed. Lefeb. adjecta nota: «Sic omnes.» Quod si verum
est, mireris, nullam lectionis varietatem notatam esse a N.&nbsp;Heins.
vel Drak. in vulgatis certe edd. <i>aut</i> legitur, nec multum
interest.
<span class = "pagenum">293</span>
&mdash;<a name = "var16_110" id = "var16_110" href =
"#line16_110">110.</a>&nbsp;<i>viro</i> Colon. Oxon. Tell. <i>vitæ</i>
Putean. Vulgo <i>foret</i>. Deinde <i>perlapsa tegmen</i> emend. Dausq.
et <i>tegmina</i> Livineius. Vulgatum probabat N.&nbsp;Heins. coll. Liv.
XXVIII, 11; <i>Foribus ipsis duo perlapsi angues</i>; conf. ibi Gronov.
&mdash;<a name = "var16_111" id = "var16_111" href =
"#line16_111">111.</a>&nbsp;<i>vulnere</i>, non <i>pondere</i>, scripti.
<i>En</i> pro <i>Et</i> substituit Lefeb. ut passim. <i>libasset</i> pro
<i>violasset</i> conj. N.&nbsp;Heins. Sed vulgatum firmavit Drakenborch.
coll. Virg. Æn. XI, 277, 591, 848; XII, 797; Ovid. Met. XIII, 279.
&mdash;<a name = "var16_113" id = "var16_113" href =
"#line16_113">113.</a>&nbsp;<i>avectus</i> recte, puto, emend.
N.&nbsp;Heins. et edidit Lefeb.</p>

<p><a name = "var16_117" id = "var16_117" href = "#line16_117">117.</a>
<i>Masinissa</i> Putean. et plerique libri editi, ut et optimi ap.
Livium. <i>Massinissa</i> in tabella ænea ap. Ursin. ad Cic. de Sen. c.
10, ut <i>Porsenna</i>, et metri causa <i>Porsena</i>, judice Drak.
Dausqueius et alii <i>Masanissa</i>, vel <i>Massanissa</i>, vel
<i>Massanassa</i> scribendum censent, forte rectius. Græcis certe
plerumque <span class = "greek" title =
"Massanissês">Μασσανίσσης</span>, vel <span class = "greek" title =
"Massanassês">Μασσανάσσης</span>, vel <span class = "greek" title =
"Masanassês">Μασανάσσης</span> dicitur; cf. Cl. Schweigh. ad Polyb.
III,&nbsp;5; XI, 21, et ad Appian. Hispan. c. 24, et Pun.
<span class = "pagenum">294</span>
c. 10; Gron. et Drak. ad Liv. XXIV, 49; XXV, 34.
&mdash;<a name = "var16_118" id = "var16_118" href =
"#line16_118">118.</a>&nbsp;<i>cruda fuga</i> conj. N.&nbsp;Heins. qui
illam vocem in deliciis habebat; conf. Burm. ad Val. Fl. VI, 545; VII,
243, et sup. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#var6_78">ad VI,
78</a>; <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#var7_3">VII,&nbsp;3</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#var13_532">XIII, 532</a>.
&mdash;<a name = "var16_122" id = "var16_122" href =
"#line16_122">122.</a>&nbsp;<i>tempora</i>, non <i>pectora</i>, scripti,
ut mox <a class = "crossref" href = "#line16_128">v.&nbsp;128</a>, et
apud Virg. Æn. II, 684.
&mdash;<a name = "var16_125" id = "var16_125" href =
"#line16_125">125.</a>&nbsp;<i>Sic sic</i> primus edidit Marsus in Ven.
poster. Antiquiorem lect. revocavi cum Lefeb. et Ern. <i>portenta o
vestra</i> maluerit
<span class = "pagenum">295</span>
N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_127" id = "var16_127" href =
"#line16_127">127.</a>&nbsp;<i>tam læta</i> e scriptis recepi, quod et
rectius videbatur N.&nbsp;Heins. In omnibus edd. <i>tu læta</i>.
&mdash;<a name = "var16_131" id = "var16_131" href =
"#line16_131">131.</a>&nbsp;<i>Latiis fastis</i> Gryph. Nut. Raphel.
Cellar. Modius, refragg. N.&nbsp;Heins. Drak. Lefeb. et Ern. sed prob.
Burm. ad Val. Fl. II, 245, ubi monet, sensum h.l. esse, tua nomina, ut
amici et socii regis, fastis Romanis adscribentur, quibus fœdus tecum
initum consignabitur, et per quos nomen tuum in secula ibit. Non male!
nec tamen spernenda lectio antiqua.
&mdash;<a name = "var16_134" id = "var16_134" href =
"#line16_134">134.</a>&nbsp;Hunc versum in recentt. edd. et primum
quidem in Junt. excipit alius, a Nicandro procusus, <i>Ire videbatur,
Martisque liquescere famam</i>, vel <i>fama</i>, ex emend.
N.&nbsp;Heins. qui et <i>senescere</i> conj. quod adridere potest coll.
Liv. XXIX,&nbsp;3, extr. <i>Hannibalem ipsum jam et fama senescere et
viribus</i>. Ernesti contra <i>liquescere
<span class = "pagenum">296</span>
fama</i> exquisite putat dici posse, cujus existimatio et gloria veluti
diluta sit, et elanguerit ex pristino quasi robore. Idem monet, se non
defendere versum, sed servasse, ut concinnior esset omnis locus, qui
sine illo veluti claudicaret. Ego potius eum delevi cum Modio, Cell. et
Lefeb. quoniam auctoritate optimorum librorum destituitur, eoque ejecto
hic locus, in quo omnia pendent a verbis <i>animum movebant</i>, non
modo integer est, sed etiam doctior, neque alienus a stylo Silii.</p>

<p><a name = "var16_137" id = "var16_137" href = "#line16_137">137.</a>
<i>in Ausonios</i> Oxon. Put. R.&nbsp;1. Parm. Med. Mars. Gryph.
&mdash;<a name = "var16_149" id = "var16_149" href =
"#line16_149">149.</a>&nbsp;<i>Tu</i>
<span class = "pagenum">297</span>
Col. Vulgo <i>Et</i>.
&mdash;<a name = "var16_150" id = "var16_150" href =
"#line16_150">150.</a>&nbsp;<i>Hunc</i> Marsi Ven. pr. operarum errore.
Inde <i>Hanc</i> castigatum in Ven. poster. quam aliæ edd. sequutæ sunt.
<i>Hinc</i> ad marg. notavit Cortius, non inprob. Ern. Sed languet,
quoniam τὸ <i>quando</i> præcessit.
&mdash;<a name = "var16_151" id = "var16_151" href =
"#line16_151">151.</a>&nbsp;<i>tam gemino</i> Put. <i>tergemino</i>,
h.e. terno, ut <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_190">XV,
190</a>, emend. Dausq. et eamdem ob causam inf. <a class = "crossref"
href = "#line16_215">v.&nbsp;215</a>, <i>ter quinos</i>, non inprob.
N.&nbsp;Heins. et Lefeb. cujus hæc nota est: «Placet conj. hæc, si
<i>lustrum</i> pro quatuor annis adcipias, ut diserte adfirmat Plinius:
et verius fuerit, si demas unum annum, quam si tres habeas addendos.»
Lustrum vero numquam tempus quatuor annorum dicitur, nisi ubi periodus
designatur, vel de ea re, quæ quarto quovis anno fit aut repetitur,
sermo est, ut ap. Plin. II, 47, ed. Hard. et Ovid. Fast. III, 165.
Tempus etiam non exacte convenit, sive <i>tergemino</i> sive
<i>gemino</i> scribas, et sive quinque, sive quatuor annorum spatium
contineat lustrum: conf. not. Neque tamen dissimulo, conjecturis illis
favere duo hujus libri loca inf. <a class = "crossref" href =
"#line16_628">v.&nbsp;628</a>, et <a class = "crossref" href =
"#line16_688">688</a>.</p>

<p><a name = "var16_159" id = "var16_159" href = "#line16_159">159.</a>
<i>stratæ</i> Marsi. Ven. poster. errore operarum, quem plerique
editorum recentt. fideliter expresserunt.
&mdash;<a name = "var16_160" id = "var16_160" href =
"#line16_160">160.</a>&nbsp;<i>portari</i>, non <i>portare</i>, scripti.
Τὸ <i>in</i> exulat ab omnibus edd. ante Wolfii Basil. unde <i>Lybiæ
portari</i>, vel <i>properari</i> conj. N.&nbsp;Heins. Locutionem
<i>portari Libyam</i> pro <i>in Libyam</i> multis exemplis firmant
Sanctius Minerv. IV, p.m. 502, et Voss. art. gram. VII, 42. Sed inter
solœcismos eam refert Quintil. Inst. Orat. I,
<span class = "pagenum">298</span>
5, Draken.
&mdash;<a name = "var16_163" id = "var16_163" href =
"#line16_163">163.</a>&nbsp;<i>dono</i> quædam edd. conf. Gron. Obss.
IV, 14.
&mdash;<a name = "var16_165" id = "var16_165" href =
"#line16_165">165.</a>&nbsp;<i>animique</i> Col. <i>avumque</i> Ox. et
Put. Vulgo <i>animumque</i>.
&mdash;<a name = "var16_166" id = "var16_166" href =
"#line16_166">166.</a>&nbsp;<i>tum qua</i> scripti <i>cum qua</i>
R.&nbsp;1, Parm. Med. aliæque priscæ edd. In recentt. <i>et cum qua</i>.
&mdash;<a name = "var16_168" id = "var16_168" href =
"#line16_168">168.</a>&nbsp;<i>formato</i> Ox. et Put. Deinde <i>sociati
Regis</i> recte, opinor, emend. N.&nbsp;Heins.</p>

<p><a name = "var16_171" id = "var16_171" href = "#line16_171">171.</a>
<i>quoi</i> olim scriptum putabat N.&nbsp;Heins. pro <i>cui</i>, vel
<i>quo litore</i> jungendum.
<span class = "pagenum">299</span>
&mdash;<a name = "var16_175" id = "var16_175" href =
"#line16_175">175.</a>&nbsp;<i>Nec forte</i> Put. <i>torto ebore</i>,
(quod torno dolatum rasumque erat) vel <i>nec tereti aut ebore</i> conj.
N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_176" id = "var16_176" href =
"#line16_176">176.</a>&nbsp;<i>aenis</i>, ap. Col. sed nos <i>ahenis</i>
hic, et <a class = "crossref" href = "bookV.html#var5_606">ad
V,&nbsp;606</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#var7_642">VII, 642</a>. <span class =
"smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "var16_179" id = "var16_179" href =
"#line16_179">179.</a>&nbsp;<i>fera</i> pro <i>Africa</i> perperam
substituit indoctus Nicander.</p>

<p><a name = "var16_190" id = "var16_190" href = "#line16_190">190.</a>
<i>prior</i>, non <i>prius</i>, scripti.</p>

<p><a name = "var16_191" id = "var16_191" href = "#line16_191">191.</a>
<i>Dardanide</i> Put. et ed. Gryph. Sed vid.
<span class = "pagenum">300</span>
<a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_650">ad III, 650</a>.
&mdash;<a name = "var16_194" id = "var16_194" href =
"#line16_194">194.</a>&nbsp;<i>Erythia</i> Col. <i>Erychia</i> Oxon.
Vulgo <i>Erythrea</i>, vel <i>Erythræa</i>.
&mdash;<a name = "var16_201" id = "var16_201" href =
"#line16_201">201.</a>&nbsp;<i>Non nolint</i> emend. Gronov. Obss.
IV,&nbsp;6, p.&nbsp;92, quod impense placebat N.&nbsp;Heins. qui etiam
conj. <i>qui cedere nostro Non norint jaculo</i>, et recte monuit,
verisimilius esse, commendari a Syphace ea munera, quam contemni. Hinc
<i>qui cedere nostris Non norint jaculis</i> reposuit Lefeb. quem
sequutus est Ern. Withof. emendat: <i>qui</i> (Romani ductores)
<i>cedere nostra Cognorant jacula</i>.
&mdash;<a href = "#line16_201">201.</a>
<i>veteres</i> est emend. N.&nbsp;Heins. pro vulg. <i>veteris</i>, quod
tamen ἀρχαϊκῶς scriptum videri potest.
&mdash;<a name = "var16_204" id = "var16_204" href =
"#line16_204">204.</a>&nbsp;<i>Atque ego</i> ex R.&nbsp;2, ed. Lefeb.
Deinde <i>vestra</i> Put. h.e. munera vobis destinata. Non male! Withof.
non male conjicit <i>vetera</i>, ut ab antiquitate hæc munera landentur;
vel potius, <i>Ast ego quum contra</i>, hoc est, vicissim (<i>ita
nostris quæ copia regnis</i>), etc. verum hoc altero modo claudicat
versus. <span class = "smallcaps">Ed.</span> <i>vestro</i>, scilicet
patri, ex ed. Parm. et Ben. recepere Drak. Lefeb. et Ern. suadente
N.&nbsp;Heins. qui aliquando conj. <i>Ast ego quum (præsto in nostris
q.&nbsp;c.&nbsp;r.) Nunc auri obferrem</i>,
<span class = "pagenum">301</span>
et certe <i>obferrem</i> malebat. Mihi potius τὸ <i>ferrem</i>
exquisitius, et ellipsis in voc. <i>vestro</i> admodum dura videtur.
Elegantiam certe ejus mihi non persuasit locus Terentii, a
N.&nbsp;Heinsio laudatus, Andr. IV, <span class = "smallcaps">iv</span>,
25, ubi sermo Mysis a Davo interrumpitur, et τὸ <i>vestri</i> ad
<i>Pamphili</i> pertinet.
&mdash;<a name = "var16_208" id = "var16_208" href =
"#line16_208">208.</a>&nbsp;<i>have</i> Col. pro <i>habe</i>; conf.
Burm. ad Val. Fl. I,&nbsp;671, et Draken. ad h.l. <i>ave</i>, h.e. sit
prosperum tibi, vel cupide, libenter intra, conj. Barth. Adv. X,&nbsp;7.
Sed nihil mutandum, nisi forte pro imperat. malis <i>habes</i> h.e.
potes, ut <i>habeo dicere</i>, <i>polliceri</i>, <i>adfirmare</i>, ap.
Cic. Rosc. Am. 35, ad Div. I,&nbsp;5, Liv. XLIV, 22; conf. Burm. l.c.
Gronov. Obss. in Eccles. Script. c. 22, p.&nbsp;244, et ad Senec.
Controv. I,&nbsp;1, p.m. 385. Sic et ἔχω διδάξαι, ἀποδοῦναι, etc. vid.
Schleussneri Lexic. in N.&nbsp;T. p.&nbsp;874, 875.
&mdash;<a name = "var16_209" id = "var16_209" href =
"#line16_209">209.</a>&nbsp;<i>adfert</i> Col. et Ox. <i>abest</i> Put.
Vulgo <i>habuit</i>.</p>

<span class = "pagenum">302</span>
<p><a name = "var16_215" id = "var16_215" href = "#line16_215">215.</a>
<i>ter quinos</i> corrig. Dausq. vid. ad v.&nbsp;151.
&mdash;<a name = "var16_223" id = "var16_223" href =
"#line16_223">223.</a>&nbsp;<i>vanique</i> Col. Vulgo <i>namque
illum</i>; unde <i>jamque illum</i> emend. Dausq. et Cort.
&mdash;<a name = "var16_225" id = "var16_225" href =
"#line16_225">225.</a>&nbsp;<i>modus his</i> Parm. forte pro
<i>is</i>.</p>

<p><a name = "var16_229" id = "var16_229" href = "#line16_229">229.</a>
<i>limine</i> Col. R.&nbsp;1, Med. Marsi Ven. prior. lumine Marsi Ven.
poster. et inde aliæ edd.
<span class = "pagenum">303</span>
&mdash;<a name = "var16_235" id = "var16_235" href =
"#line16_235">235.</a>&nbsp;<i>nutrire</i> Col. Vulg. <i>nutrisse</i>.
&mdash;<a name = "var16_244" id = "var16_244" href =
"#line16_244">244.</a>&nbsp;<i>resident</i> R.&nbsp;1, Parm. Med.
<i>resedit</i> ad marg. R.&nbsp;1; cf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#var5_3">ad V,&nbsp;3</a>.</p>

<p><a name = "var16_246" id = "var16_246" href = "#line16_246">246.</a>
<i>Pyrenes montibus</i> R.&nbsp;1, et Med. cf. <a class = "crossref"
href = "bookXV.html#line15_504">XV, 504</a>, et inf. <a class =
"crossref" href = "#line16_278">v.&nbsp;278</a>.
&mdash;<a name = "var16_252" id = "var16_252" href =
"#line16_252">252.</a>&nbsp;<i>prætentaque</i> conj. N.&nbsp;Heins. non
male, ut plane h.l. respondeat Virg. Æn. VI, 60; conf. Burm. ad Val. Fl.
V,&nbsp;167.
&mdash;<a name = "var16_255" id = "var16_255" href =
"#line16_255">255.</a>&nbsp;<i>juncta</i> et <i>honores</i> scripti.
Vulgo
<span class = "pagenum">304</span>
<i>invicta</i> et <i>honore</i>.</p>

<p><a name = "var16_265" id = "var16_265" href = "#line16_265">265.</a>
Vulgo <i>Exsiliit</i>. Sed vid. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#var7_46">ad VII, 46</a>.
&mdash;<a name = "var16_267" id = "var16_267" href =
"#line16_267">267.</a>&nbsp;<i>Congeminans</i>, non <i>Congeminat</i>,
scripti.
&mdash;<a name = "var16_272" id = "var16_272" href =
"#line16_272">272.</a>&nbsp;<i>Hic</i> ex emend. N.&nbsp;Heins.
reposuere Drak. Lefeb. Ern. ut jungantur <i>Hic, qui tunc orabat</i>,
etc. Sed hæc ratio durissima est, quum tot verba interposita sint, et
multo simplicior faciliorque expeditu vulgata
<span class = "pagenum">305</span>
lectio, <i>Hinc</i>, h.e. abhinc, postea, <i>tempus erit</i>, <i>quum
regem ducet</i>, etc.
&mdash;<a name = "var16_275" id = "var16_275" href =
"#line16_275">275.</a>&nbsp;<i>puppesque</i>, non <i>puppemque</i>,
scripti; cf. <a class = "crossref" href =
"#line16_180">v.&nbsp;180</a>.</p>

<p><a name = "var16_277" id = "var16_277" href = "#line16_277">277.</a>
<i>Concurrere</i> Col. Put. R.&nbsp;2. Vulgo <i>Concurrunt</i>.
&mdash;<a name = "var16_280" id = "var16_280" href =
"#line16_280">280.</a>&nbsp;<i>norant</i> recte, puto, conj. Drak.
&mdash;<a name = "var16_284" id = "var16_284" href =
"#line16_284">284.</a>&nbsp;<i>tum versus</i>, non <i>conversus</i>,
scripti.
&mdash;<a name = "var16_286" id = "var16_286" href =
"#line16_286">286.</a>&nbsp;<i>Latios</i> scripti, nisi quod
<i>Latio</i> in Oxon. Vulgo <i>Latium</i>.</p>

<span class = "pagenum">306</span>
<p><a name = "var16_290" id = "var16_290" href = "#line16_290">290.</a>
<i>excideret</i> Col. quod recepit Lefeb. <i>occiderit</i> et
<i>lustrarit</i> emend. N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_293" id = "var16_293" href =
"#line16_293">293.</a>&nbsp;<i>Fert animus</i> maluerit idem, non
inprob. Drakenb. qui tamen utramque dictionem exemplis firmavit.
&mdash;<a name = "var16_297" id = "var16_297" href = "#line16_297">297,
298.</a>&nbsp;<i>quîs vincere planta Pernici, et studium</i> corrig.
N.&nbsp;Heins. Sed a vulgata lectione hæc nimis abhorret, nec video cur
illa tantopere frigeat.
&mdash;<a name = "var16_300" id = "var16_300" href =
"#line16_300">300.</a>&nbsp;<i>e</i> recte ediderunt Raphel. Cell.
Drakenb. probb. Dausq. et N.&nbsp;Heins. conf. inf. <a class =
"crossref" href = "#line16_449">v.&nbsp;449</a>. Vulgo <i>et</i>.</p>

<span class = "pagenum">307</span>
<p><a name = "var16_304" id = "var16_304" href = "#line16_304">304.</a>
<i>similatasque</i> scripsi pro <i>simulatasque</i>; conf. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#var2_553">ad lib. II, vers. 553</a>.
&mdash;<a name = "var16_305" id = "var16_305" href =
"#line16_305">305.</a>&nbsp;<i>abortis</i> Putean.
&mdash;<a name = "var16_308" id = "var16_308" href =
"#line16_308">308.</a>&nbsp;Drakenborch. post <i>lacte</i>, non post
<i>sacro</i>, distinxit, auctore N.&nbsp;Heins. Nil interest.
&mdash;<a name = "var16_309" id = "var16_309" href =
"#line16_309">309.</a>&nbsp;<i>odoriferis adspergit roribus</i>, hoc est
vino, vel unguentis, conj. N.&nbsp;Heins. Sed <i>floribus</i> et coronis
sepulcra mortuorum, et quum humarentur, et quotannis, adspersa esse,
recte jam monuerunt Drakenb. et quos laudavit, Cerda ad Virgil. Æn.
V,&nbsp;79; VI, 885; Noris. ad Cenotaph. Pis. III,&nbsp;6; Broukh. ad
Prop. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">xvii</span>, 22, et ad Tibull.
II, <span class = "smallcaps">iv</span>, 48; <span class =
"smallcaps">vii</span>, 14.
&mdash;<a name = "var16_311" id = "var16_311" href =
"#line16_311">311.</a>&nbsp;<i>cantet, veneratur</i> Put. <i>caneret
v.</i> Colon: Vulgo <i>cantat, veneratur</i>. Hinc <i>canit et v.</i>
emend. Barth. Adv. X,&nbsp;7, (cui τὸ <i>cantat</i> muliebre et convivio
dignius videbatur) et <i>canere et venerari</i> N.&nbsp;Heins. Hoc in
contextum recepit Lefeb., illud vero Drak. et Ern. quos sequuti sumus:
nam infinit. histor. alienus ab h.l. ubi cum <i>vocat</i> jungitur, nec
quisquam facile dixerit <i>vocat et canere</i> pro canit.
<span class = "pagenum">308</span>
&mdash;<a name = "var16_314" id = "var16_314" href =
"#line16_314">314.</a>&nbsp;<i>æquato fremitu</i> conj. N.&nbsp;Heins.
et
<a name = "var16_318" id = "var16_318" href =
"#line16_318">v.&nbsp;318</a>,
<i>moto cornu</i>.</p>

<p><a name = "var16_321" id = "var16_321" href = "#line16_321">321.</a>
<i>cursus</i> Colon.
&mdash;<a name = "var16_322" id = "var16_322" href =
"#line16_322">322.</a>&nbsp;Verba <i>certamine certantum</i> mireris
neminem obfendisse, præcipue quum vox <i>certantibus</i> modo
præcesserit. Pro <i>certantum</i> forte legendum <i>hortantum</i>
<span class = "pagenum">309</span>
(ὁμόκλησάν τ’ ἐπέεσσιν et κέκλοντο δὲ οἷσιν ἕκαστος Ἵπποις, Iliad. ψ,
363, 371) vel <i>cædentum</i>, scilicet flagris, seu scuticis equos.
&mdash;<a name = "var16_324" id = "var16_324" href =
"#line16_324">324.</a>&nbsp;<i>præcipites</i> ex emend. N.&nbsp;Heins.
recte substituit Drak. pro vulg. <i>præceptis</i>.</p>

<span class = "pagenum">310</span>
<p><a name = "var16_333" id = "var16_333" href = "#line16_333">333.</a>
<i>curru</i> Colon. unde <i>raptoque curru</i> non male corrig.
N.&nbsp;Heins. quod recepit Lefeb.
&mdash;<a name = "var16_334" id = "var16_334" href =
"#line16_334">334.</a>&nbsp;<i>Lampo</i> Col. conf. ad II, 149.
&mdash;<a name = "var16_337" id = "var16_337" href =
"#line16_337">337.</a>&nbsp;<i>præcepto limite</i> ex scriptis et
R.&nbsp;2, edidit Lefeb. recte forsan, vid. inf. <a class = "crossref"
href = "#not16_389">not. ad v.&nbsp;390</a>; conf. tamen sup. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#var4_802">ad IV, 802</a>. <i>limine</i>
malebat N.&nbsp;Heins. quum de initio cursus agatur.
&mdash;<a name = "var16_339" id = "var16_339" href =
"#line16_339">339.</a>&nbsp;<i>vires</i> Col. Oxon. Tell. <i>viris</i>
R.&nbsp;2. <i>juris</i> Put. Vulgo <i>voces</i>.</p>

<span class = "pagenum">311</span>
<p><a name = "var16_346" id = "var16_346" href = "#line16_346">346.</a>
<i>Proximus, a primo distans, quantum æquore currus Occupat ipse loci
distans; sed</i>, etc. conj. Salmas. ad Solin. pag. 630.
&mdash;<a name = "var16_348" id = "var16_348" href =
"#line16_348">348.</a>&nbsp;<i>Paucates</i> Putean. passim. <i>patrio
insigni</i> scribendum videbatur Salmas. l.l. Sed per adpositionem,
poetis solennem, hæc dicta esse, jam monuit N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_351" id = "var16_351" href =
"#line16_351">351.</a>&nbsp;<i>enim</i> pro <i>tum</i> conj.
N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_354" id = "var16_354" href = "#line16_354">354,
355.</a>&nbsp;Ita recte Col. et Ox. In reliquis libris, omisso versu
integro, legitur, <i>Cinyphio rector radiabat fronte Peloro. Camphasus
ipse, asper</i>,
<span class = "pagenum">312</span>
etc.</p>

<p><a name = "var16_356" id = "var16_356" href = "#line16_356">356.</a>
<i>Caucasus</i> ubique Col. <i>Cauphasus</i> Put. <i>Campasus</i>
Salmas. l.c. p.&nbsp;631; conf. <a class = "crossref" href =
"#var16_367">ad v.&nbsp;367</a>.
&mdash;<a name = "var16_357" id = "var16_357" href =
"#line16_357">357.</a>&nbsp;<i>rosumque</i>, vel <i>rasumque</i> malebat
N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_364" id = "var16_364" href =
"#line16_364">364.</a>&nbsp;Ita Col. et Ox. Nec aliter edd. Marsi et
Martini Herbip. nisi quod τὸ <i>ad</i> omissum sit. <i>Nullus erat
timor: ad Zephyri</i> Put. <i>Unus erat levis, ad Z.</i> R.&nbsp;1,
Parm. Med. <i>Unus erat levis, ut Z.</i> ed. Junt. et inde aliæ.
&mdash;<a name = "var16_365" id = "var16_365" href =
"#line16_365">365.</a>&nbsp;<i>Vectonum</i> Colon. et edd. tantum
<span class = "pagenum">313</span>
non omnes. Sed vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#var3_378">ad III, 378</a>.
&mdash;<a name = "var16_367" id = "var16_367" href =
"#line16_367">367.</a>&nbsp;<i>Caucasus</i> scripti et priscæ edd. Vulgo
<i>Camphasus</i>, ut <a class = "crossref" href =
"#line16_355">v.&nbsp;355</a>.
&mdash;<a name = "var16_368" id = "var16_368" href =
"#line16_368">368.</a>&nbsp;<i>Ipsumque Ætolo Diomedi c. Tinde</i>
emend. Salmas. de quo vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_366">not. ad III, 367</a>.
&mdash;<a name = "var16_370" id = "var16_370" href =
"#line16_370">370.</a>&nbsp;<i>Tradebant</i> Col. <i>Cadebant</i> Oxon.
<i>Ducebant</i> Tell. <i>Cedebant</i> R.&nbsp;1, Parm. Med. Vulgo
<i>Credebant</i>.
&mdash;<a name = "var16_373" id = "var16_373" href =
"#line16_373">373.</a>&nbsp;<i>In spatio</i> scripti et R.&nbsp;2, quod
recepere Drak. Lefeb. Ern. prob. N.&nbsp;Heins. conf. not. et interpr.
<span class = "pagenum">314</span>
Virg. Ge. I,&nbsp;513.</p>

<p><a name = "var16_381" id = "var16_381" href = "#line16_381">381.</a>
<i>ut</i>, non <i>et</i>, Col. Tell. R.&nbsp;2.
&mdash;<a name = "var16_382" id = "var16_382" href =
"#line16_382">382.</a>&nbsp;<i>Cyrni</i> Col. Vulgo <i>cernit</i>.
<span class = "pagenum">315</span>
&mdash;<a name = "var16_390" id = "var16_390" href =
"#line16_390">390.</a>&nbsp;Vulgo male post <i>campum</i> major
distinctio posita.
&mdash;<a name = "var16_393" id = "var16_393" href =
"#line16_393">393.</a>&nbsp;<i>Qui ferat</i> reposuit Lefeb. ut sensus
sit: non restat hianti spiritus, qui ferat illum ad metas. Sed recte
etiam dici aliquem posse spiritum ad metas ferre, jam monuit Ern.
<span class = "pagenum">316</span>
&mdash;<a name = "var16_395" id = "var16_395" href =
"#line16_395">395.</a>&nbsp;<i>curvos</i> scripti. Vulg.
<i>lævos</i>.</p>

<p><a name = "var16_402" id = "var16_402" href = "#line16_402">402.</a>
<i>artus</i> R.&nbsp;1, Parm. Med. unde <i>astus</i> conj.
N.&nbsp;Heins. qui etiam <i>lævo conatu</i> malebat. Sed Drak. τὸ
<i>artes</i> firmavit coll. Plin. VIII, 42, <i>Quum puderet, hominum
artes ab equis vinci, peracto legitimo cursu ad metam stetere.</i>
&mdash;<a name = "var16_403" id = "var16_403" href =
"#line16_403">403.</a>&nbsp;<i>certatque</i> libri veteres. Vulgo
<i>certaque</i>.
&mdash;<a name = "var16_405" id = "var16_405" href =
"#line16_405">405.</a>&nbsp;<i>primævo f. j.</i> legebat Salmas. ad
Solin. p.&nbsp;636; conf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#var1_376">ad I,&nbsp;376</a>.</p>

<span class = "pagenum">318</span>
<p><a name = "var16_429" id = "var16_429" href = "#line16_429">429.</a>
<i>præcellat</i> Col. et Put. <i>præcellet</i> Oxon. Vulg.
<i>præcellit</i>.
&mdash;<a name = "var16_431" id = "var16_431" href =
"#line16_431">431.</a>&nbsp;<i>favore</i> emend. Gron. Obss. II, 14. At
vid. not.
&mdash;<a name = "var16_436" id = "var16_436" href =
"#line16_436">436.</a>&nbsp;<i>perscindit</i> R.&nbsp;1, Parm. Mediol.
unde <i>præscindit</i> conj. N.&nbsp;Heins.</p>

<p><a name = "var16_440" id = "var16_440" href = "#line16_440">440.</a>
<i>metæ</i> corrig. Lefeb. vocem poeticam substituens vulgari; cf.
<a class = "crossref" href = "#line16_518">v.&nbsp;518</a>.</p>

<span class = "pagenum">319</span>
<p><a name = "var16_446" id = "var16_446" href = "#line16_446">446.</a>
<i>at</i>, non <i>ac</i>, Colon. et Rom. 1, ad marg.
&mdash;<a name = "var16_448" id = "var16_448" href =
"#line16_448">448.</a>&nbsp;<i>hinc</i> pro <i>huic</i> Oxon. Put.
R.&nbsp;1, Med. et Marsi edd. Alterum <i>tulit</i> omittitur in
R.&nbsp;1, et Med.
&mdash;<a name = "var16_452" id = "var16_452" href =
"#line16_452">452.</a>&nbsp;<i>est</i> pro <i>et</i> Put. <i>est</i>:
<i>et</i> Mars. et Mart. Herbip. <i>at</i> vel <i>ast</i> recte, puto,
corrig. N.&nbsp;Heins. qui tamen non damnabat conject. Dausq. <i>Tertius
inde honor est</i>: <i>postremo</i>, quæ firmatur c. Put. et recepta est
a Lefeb. Deinde <i>Atlanta</i> edidi ex emend. N.&nbsp;Heins. post
Lefeb. et Ern. <i>Atlantem</i> etiam conj. Cort. vel Livin. Vulgo
<i>Atlantis</i>.
&mdash;<a name = "var16_454" id = "var16_454" href =
"#line16_454">454.</a>&nbsp;<i>Accitum</i> scripti et R.&nbsp;2. Vulgo
<i>Attritum</i>.
&mdash;<a name = "var16_455" id = "var16_455" href =
"#line16_455">455.</a>&nbsp;<i>sortem cassam</i> conj.
<span class = "pagenum">320</span>
N.&nbsp;Heins. et
&mdash;<a name = "var16_457" id = "var16_457" href =
"#line16_457">457,</a>&nbsp;<i>lectæ</i> pro <i>læta</i>.</p>

<p><a name = "var16_460" id = "var16_460" href = "#line16_460">460.</a>
<i>cursus</i> Col. et Put. <i>currus</i> Oxon. Vulgo <i>cursu</i>.
&mdash;<a name = "var16_463" id = "var16_463" href =
"#line16_463">463.</a>&nbsp;<i>discedens</i> Col.</p>

<p><a name = "var16_468" id = "var16_468" href = "#line16_468">468.</a>
Hic versus, qui ab edd. tantum non omnibus abest: legitur in quatuor
scriptis et Rom. 2. Sed <i>Nox</i> in Put. et <i>Hos</i> in Tell. Deinde
<i>adspersus</i> in solo Putean. <i>adspersas</i> in Rom. 2.
<i>adsperus</i> in Tell. <i>Asperus</i> in Colon. et Oxon.
&mdash;<a name = "var16_469" id = "var16_469" href =
"#line16_469">469.</a>&nbsp;<i>patrio c. ab amne</i> corrig.
N.&nbsp;Heins. coll. vers. 526.
&mdash;<a name = "var16_470" id = "var16_470" href =
"#line16_470">470.</a>&nbsp;Ita Col. <i>parto certamine</i> Oxon. Vulgo
<i>parco certamine</i>, prob. Barth. Adv.
<span class = "pagenum">321</span>
X,&nbsp;7, ut sensus sit: non erat parca in exornando puero, ut
certamine contendere cum ceteris Corduba videretur. <i>haud parce
certamina l. f.</i> conj. Modius Novant. Lect. Ep. LV. Non male!
&mdash;<a name = "var16_473" id = "var16_473" href =
"#line16_473">473.</a>&nbsp;<i>Eurythus</i> et <i>Euritus</i> al.
&mdash;<a name = "var16_474" id = "var16_474" href =
"#line16_474">474.</a>&nbsp;<i>Sætabis</i> pro vulg. <i>Setabis</i>
scripsit Drak. vid. ad III, 373.</p>

<p><a name = "var16_478" id = "var16_478" href = "#line16_478">478.</a>
<i>pectora</i>, non <i>corpora</i> Put. R.&nbsp;2, Med.
<span class = "pagenum">322</span>
&mdash;<a name = "var16_483" id = "var16_483" href =
"#line16_483">483.</a>&nbsp;<i>Vocibus</i> pro <i>Unguibus</i> conj.
N.&nbsp;Heins. et <i>Auribus</i> Cort. Deinde <i>laudi</i> pro
<i>anheli</i> in Putean. unde <i>blandi</i> suspicabatur N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_484" id = "var16_484" href =
"#line16_484">484.</a>&nbsp;<i>grex incitus</i> eidem legendum
videbatur. Non male; conf. tamen <a class = "crossref" href =
"#line16_464">vers. 464</a>, <a class = "crossref" href =
"#line16_486">486, 487</a>.</p>

<p><a name = "var16_489" id = "var16_489" href = "#line16_489">489.</a>
<i>Euritus</i> Col. Vulgo <i>Eurythus</i>, ut <a class = "crossref" href
= "#line16_473">v.&nbsp;473</a>.
&mdash;<a name = "var16_492" id = "var16_492" href =
"#line16_492">492.</a>&nbsp;<i>Prægressæ</i>, et mox <i>isse</i> pro
<i>esse</i> conj. N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_496" id = "var16_496" href =
"#line16_496">496.</a>&nbsp;<i>levi cursu</i> perperam opinabatur Dausq.
in cujus ed. etiam operarum errore <i>leni</i> legitur. Mox
<i>currens</i> Col. Put. et R.&nbsp;2. <i>currus</i> Ox. Vulgo
<i>cursum</i>.
&mdash;<a name = "var16_497" id = "var16_497" href =
"#line16_497">497.</a>&nbsp;<i>visus</i> Col. et Put. <i>visu</i> Ox.
Vulg. <i>visum</i>.
&mdash;<a name = "var16_499" id = "var16_499" href =
"#line16_499">499.</a>&nbsp;<i>et auras</i> Col. ut et conj. Dausq. ac
Barth. Vulgo <i>erumpit ad auras, Prævehitur T.</i>
&mdash;<a name = "var16_500" id = "var16_500" href =
"#line16_500">500.</a>&nbsp;<i>Thero</i> Oxon. vid. ad II, 149. Mox
<i>Cyllenida plantam</i> scripti, Basil. Wolfii, et Mars. in comment.
<i>Cyllenia planta</i> R.&nbsp;1, et Med. <i>Cyllenida planta</i> edd.
Marsi in contextu errore operarum, et hinc aliæ. <i>Cyllenide planta</i>
corrig. Barth. Adv. X,
<span class = "pagenum">323</span>
8, sed ita sex ablativi concurrunt.
&mdash;<a name = "var16_505" id = "var16_505" href =
"#line16_505">505.</a>&nbsp;<i>consequitur</i> emend. N.&nbsp;Heins. et
<a name = "var16_506" id = "var16_506" href = "#line16_506">vers.
506</a>, <i>tactus</i> pro <i>tantis</i>, vel, quod Drak. adridebat
<i>tantis eventibus</i> h.e. successibus <i>Eurytus ales</i>. Withof.
corrigit <i>Spes trepidat, tantis conterritus Eurytus alis</i>.</p>

<p><a name = "var16_509" id = "var16_509" href = "#line16_509">509.</a>
<i>Therona</i> scripti perperam.
&mdash;<a name = "var16_513" id = "var16_513" href =
"#line16_513">513.</a>&nbsp;<i>Urebat limes</i>, h.e. unum ex septem
<span class = "pagenum">324</span>
spatiis, opinabatur N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_516" id = "var16_516" href =
"#line16_516">516.</a>&nbsp;<i>æquatur</i> primus edidit Marsus et
deinde alii.
&mdash;<a name = "var16_522" id = "var16_522" href =
"#line16_522">522.</a>&nbsp;<i>juvenes</i> Put. <i>juvenem</i>
R.&nbsp;2. Hinc <i>tardatum juvenem</i> edidit Lefeb. quod reponendum
censuerat Draken. Verbum <i>evadere</i> apud Silium quidem plerumque
quarto casui jungitur: (vid. Ind.) sed tum effugere <i>letum</i>,
<i>hostem</i>, <i>vincula</i>, etc. significat, quod h.l. non satis
convenit. Mox <i>ad præmia</i> scripti et R.&nbsp;2. <i><ins class =
"correction" title = "romane scriptum">ad</ins> prœlia</i> R.&nbsp;1,
Parm. Med. et Mart. Herbip. ed. <i>prœlia</i>, omissa præpos., edd.
Marsi. <i>in prœlia</i> Junt. et inde aliæ.</p>

<span class = "pagenum">325</span>
<p><a name = "var16_528" id = "var16_528" href = "#line16_528">528.</a>
<i>Districtus</i> primus edidit Nicander et post eum alii. Male! conf.
<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_164">XVII, 164</a>,
ubi Drakenborch. monet, <i>destringere</i> esse nudare re aliqua,
<i>distringere</i> in partes diversas trahere; conf. quos laudat, Intpp.
Horat. Od. III, <span class = "smallcaps">i</span>, 17: Gronov. ad Liv.
XXVII, 13; Heins. ad Ovid. Fast. II, 99 et 207; Cuperi Obss. IV,&nbsp;5.
&mdash;<a name = "var16_529" id = "var16_529" href =
"#line16_529">529.</a>&nbsp;<i>crimine noxia vita</i> malebat
N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_531" id = "var16_531" href =
"#line16_531">531.</a>&nbsp;<i>Hi crevere</i> Colon. et Teller. <i>His
crevere</i> Oxon. <i>Hic crevere</i> Rom. 2, ut et conj. N.&nbsp;Heins.
<i>Hi ervere</i> Put. <i>Ii crevere</i> R.&nbsp;1, Parm. Med.
<i>Decrevere</i> edd. Marsi in contextu, non in commentt., et inde aliæ.
<i>Discrevere</i> perperam corrig. Barth. X,&nbsp;7, quum in Ox.
<i>Hyscrevere</i> invenisset.
&mdash;<a name = "var16_533" id = "var16_533" href =
"#line16_533">533.</a>&nbsp;<i>quidnam non</i> Marsi Ven. post. et
Paris. <i>quidam non</i> Marsi Ven. prior. <i>Quos inter gemini</i>
(<i>quidnam non regibus ausum? Aut quodnam regnis</i>, etc.) maluerit
N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_534" id = "var16_534" href =
"#line16_534">534.</a>&nbsp;<i>regnis</i> Put. <i>regnus</i> Oxon. Vulgo
<i>regni</i>.</p>

<span class = "pagenum">326</span>
<p><a name = "var16_540" id = "var16_540" href = "#line16_540">540.</a>
<i>multumque</i> emend. N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_541" id = "var16_541" href =
"#line16_541">541.</a>&nbsp;<i>sub umbris</i> priscæ edd. cf. ad XI,
257.
&mdash;<a name = "var16_546" id = "var16_546" href =
"#line16_546">546.</a>&nbsp;<i>juncta</i> edidit Wolf. in Basil. et
deinde alii.</p>

<span class = "pagenum">327</span>
<p><a name = "var16_555" id = "var16_555" href = "#line16_555">555.</a>
Hactenus Coloniensis liber, qui hinc ad finem usque pro dolor! mutilus
est.</p>

<p><a name = "var16_558" id = "var16_558" href = "#line16_558">558.</a>
<i>fine</i> tacite scripsit Lef.
&mdash;<a name = "var16_559" id = "var16_559" href =
"#line16_559">559.</a>&nbsp;Hic versus, quem præter R.&nbsp;2, nulla
editio ante Drak. adnoscit, legitur in Ox. Put. Tell. R.&nbsp;2. Ejus
loco in ed. Benessæ, Junt. et quæ inde expressæ sunt, post v.&nbsp;560,
exstat hic: <i>Adcola Burnus avis majorum et stemmate clarus</i>, qui a
Mstis et antt. edd. abest, eamque ob causam a Drakenb. ejectus est.
Verum ne sic quidem locum integrum esse, nec <i>ripam metalli</i> bene
dici posse ripam, in qua aurum reperiatur, jam monuit Drak. <i>Burnus,
agris pollens quem m. r. m.</i> emend. Hœft. Batavus in Peric. crit. ut
jungatur: <i>quem ripa pollens metalli</i> ex <i>agris misit</i>. Sed
recte quærit Ernesti, an hæc quoque commodum habeant sensum. Ceterum
<i>Burrus</i> in Oxon. <i>Burnus</i> al. ut <i>Burni</i> <a class =
"crossref" href = "#line16_567">v.&nbsp;567</a>, ubi <i>Burim</i> in
Put. et Parm. Withof. restituto versu, quem Heins. et Drak. ejecerant,
legendum putabat, <i>Burrus avis pollens, quem missis figere telis, Qua
Tagus aurif. pall. turb. aren., Laudabant quidvis, majorum et stemmate
clarus, Et Glagus</i>, etc., vel unum versum ex duobus conflandum,
<i>Burrus avis pollens, majorum et stemmate clarus, Qua Tagus</i>, etc.
&mdash;<a name = "var16_564" id = "var16_564" href =
"#line16_564">564.</a>&nbsp;<i>Ludibilisque</i> Oxon. et Put.
<i>Missilibusque</i> conj. D.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_565" id = "var16_565" href =
"#line16_565">565.</a>&nbsp;<i>volucrisque vagam nubem</i>, h.e.
volucrum ingentem numerum, legendum censebat N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var16_567" id = "var16_567" href =
"#line16_567">567.</a>&nbsp;Hic et quatuor sqq. versus desunt
<span class = "pagenum">328</span>
in Oxon. Tell. R.&nbsp;1, Med. et edd. Marsi, qui tamen in comment. eos
interpretatus est. Leguntur, quamvis conrupti, in Putean. R.&nbsp;2,
Parm. Ben.; in Junt. vero et, quæ inde expressæ sunt, edd. hoc ordine se
excipiunt: <i>bellator Ilerdes, Cui ludus, nullam... damam. Laus Burri
prima</i>, etc. <i>His Burim</i> Put. Vulgo <i>Laus Burni</i>; conf.
<a class = "crossref" href = "#var16_559">ad v.&nbsp;559</a>.
&mdash;<a name = "var16_568" id = "var16_568" href =
"#line16_568">568.</a>&nbsp;<i>Est donum serva</i> ex emend. Barth. Adv.
X,&nbsp;7, et N.&nbsp;Heins. (qui etiam <i>It</i> et <i>Fit donum</i>
conj.) edidere Drak. Lefeb. Ern. <i>Sidonium Syria</i> Putean. <i>Et
donum serva</i> Parm. Vulgo <i>Est Damum serva</i>.
&mdash;<a name = "var16_569" id = "var16_569" href =
"#line16_569">569.</a>&nbsp;<i>Ad quem proxima honore</i> ex Put.
recepit Lefeb. qui τὸ <i>honore</i> etiam reperit in Rom. 2, et Parm.
<i>At cui proxima honore</i> P. conj. N.&nbsp;Heins.</p>

<p><a name = "var16_580" id = "var16_580" href = "#line16_580">580.</a>
<i>testatur</i> præstiterit judice eodem N.&nbsp;Heins. Sed Drak. jam
recte cepit hunc verborum nexum: Scipio, gaudia mentis vultu testatus,
ut fratrem et Laelium meritis donis adfecit, ipse etiam hastam
contorquet.
<span class = "pagenum">329</span>
&mdash;<a name = "var16_585" id = "var16_585" href =
"#line16_585">585.</a>&nbsp;<i>testatur</i> Putean. quod recepit Draken.
Vulgo <i>testatus</i>.
&mdash;<a name = "var16_589" id = "var16_589" href =
"#line16_589">589.</a>&nbsp;<i>Est latam</i> emend. Barth. Adv.
X,&nbsp;7, ne hæreat h.l. sermo, et repentina mutatio innuatur. <i>Fit,
latam spargens, quercus, dum nascitur, umbram</i> conj. Burmann. ut ordo
verborum sit: <i>dum nascitur, fit quercus</i>, etc. <i>En latam
spargunt quercus</i> reposuit Lefeb. fide antiquorum, si credere fas
est. Nil forte mutandum. Vid. not. Withof. conjicit, <i>rami Latam
spargentes, quercus dum nascitur, umbram</i>, vel potius, <i>Tum subitas
frondes, celsoque cacumine ramos Fert latam spargens quercus</i>, etc.
&mdash;<a name = "var16_591" id = "var16_591" href =
"#line16_591">591.</a>&nbsp;<i>prætendere</i> Oxon. <i>protendere</i>
Put. Deinde <i>hoc signi</i>, vel <i>signo</i> corrig. N.&nbsp;Heins. et
Burm.</p>

<p><a name = "var16_594" id = "var16_594" href = "#line16_594">594.</a>
<i>fama</i>, vel <i>palma addicente</i> conj. N.&nbsp;Heins. qui certe
<span class = "pagenum">330</span>
aliquid mendi latere suspicabatur. At vid. not.
&mdash;<a name = "var16_595" id = "var16_595" href =
"#line16_595">595.</a>&nbsp;<i>flagrantibus</i> ed. Dausq. errore
operarum.
&mdash;<a name = "var16_597" id = "var16_597" href =
"#line16_597">597.</a>&nbsp;<i>fugiens animis</i> Tell. <i>non par
animis</i> R.&nbsp;2, ex interpretam. <i>annis</i> notavit Cort. ad
marg.</p>

<p><a name = "var16_605" id = "var16_605" href = "#line16_605">605.</a>
<i>jam</i> pro <i>tam</i> opinabatur N.&nbsp;Heins.
<span class = "pagenum">331</span>
&mdash;<a name = "var16_612" id = "var16_612" href =
"#line16_612">612.</a>&nbsp;<i>Ausoniæ</i>, non <i>Ausonia</i>, Ox. et
R.&nbsp;1, ad marg.
&mdash;<a name = "var16_614" id = "var16_614" href =
"#line16_614">614.</a>&nbsp;Vulgo <i>Elisæo</i>, cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#var1_81">ad I,&nbsp;81</a>.
&mdash;<a name = "var16_615" id = "var16_615" href =
"#line16_615">615.</a>&nbsp;<i>propioribus ausu</i> legendum putabat
Barth. Adv. X,&nbsp;7.
&mdash;<a name = "var16_619" id = "var16_619" href =
"#line16_619">619.</a>&nbsp;<i>avius</i>, vel <i>devius</i> pro
<i>obvius</i> conj. N.&nbsp;Heins. <i>Tu fessos</i>, scilicet Romanos,
<i>obvius hosti, deseris</i> reposuit Lefeb. At vid. not.
&mdash;<a name = "var16_620" id = "var16_620" href =
"#line16_620">620.</a>&nbsp;<i>protinus</i> pro <i>proditor</i> edidere
Benessa et Nicander, quos alii sequuti sunt.</p>

<p><a name = "var16_622" id = "var16_622" href = "#line16_622">622.</a>
<i>notæ</i> corrig. N.&nbsp;Heins. ut
<span class = "pagenum">332</span>
multiplex sibilus vitaretur.
&mdash;<a name = "var16_624" id = "var16_624" href =
"#line16_624">624.</a>&nbsp;<i>Quanti, ut cedas</i> Oxon. Put. Gryph.
Vulgo <i>Quanti est, ut cedas</i>, vel <i>credas</i>. <i>Quanti est, ut
eas</i>, i.e. in Africam abeas, emend. D.&nbsp;Heins. et Dausq. probb.
Barth. et Cellar. <i>Quanti est cedas</i> rescripsit Lefeb.
&mdash;<a name = "var16_625" id = "var16_625" href =
"#line16_625">625.</a>&nbsp;<i>Emerito est; tanto perculsi</i> Put. quod
recepi cum Drak. et Ernest. mutata interpunctione. <i>Emerito? ast tanto
percussi</i> Oxon. <i>ast</i> R.&nbsp;2, Mars. Asul. <i>tacito
percussi</i> Rom. 2. <i>ac tanti perculso</i> Parm. Vulgo <i>Emerito? ac
tanti perculsi</i>. Nostra lectio inepta videbatur Lefeb. qui
<i>Emerito? ast tanto percussi</i> edidit. <i>Emerito? ah! tanti
perculsi</i> emend. Dausq.
<span class = "pagenum">333</span>
&mdash;<a name = "var16_640" id = "var16_640" href =
"#line16_640">640.</a>&nbsp;<i>hæc</i> post <i>capta</i> primus inseruit
Wolf. in ed. Basil. <i>heu</i> addendum notavit Cort. Sed libri veteres
neutrum adnoscunt.
&mdash;<a name = "var16_644" id = "var16_644" href =
"#line16_644">644.</a>&nbsp;<i>fremebat</i> Put.</p>

<p><a name = "var16_651" id = "var16_651" href = "#line16_651">651.</a>
<i>cœlo</i> Ox. quod in contextum recepi cum Lefeb. probb.
N.&nbsp;Heins. et Drak. Vulgo <i>telo</i>; sed τὸ <i>cœlo</i> gravius
est, et aptius jungitur cum <i>nube belli</i>.
<span class = "pagenum">334</span>
&mdash;<a name = "var16_654" id = "var16_654" href =
"#line16_654">654.</a>&nbsp;<i>sub numine</i> (ut apud Virgil. Æneid.
lib. IX, vers. 247) ex emend. Dausq. et N.&nbsp;Heinsii substitui cum
Drak. Lefeb. et Ern. pro vulg. <i>sub nomine</i>, quod non plane
displicebat Draken. si <i>nomen deorum</i> pro ipsis diis positum sit;
conf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_161">not. ad
V,&nbsp;161</a>.
&mdash;<a name = "var16_660" id = "var16_660" href =
"#line16_660">660.</a>&nbsp;<i>urbi</i> ex emend. Dausq. recepi cum
Cell. prob. N.&nbsp;Heins. Vulgo <i>auri</i>, quod præter Drak. servavit
Ernesti, cujus hæc nota est: «Quid si, quod nemo tentavit, ex casu
dativo vocem intelligamus, et <i>signa</i> de signis tubarum, ut sit
<i>signa auri referre</i>, receptui canere, ut fit, quum loco movetur
agmen.» Sed hæc loquendi formula durior est, quam ut Silio eam obtrudere
ausim. <i>ante</i> Parm. Ben. et Lefeb. ut sit pleonasmus, qualis
Terent. <i>neque eum ante usquam conspexi prius</i>. <i>Afris</i>, vel
<i>arvis</i> corrig. Barth. Adv. X,&nbsp;7. <i>inde</i> vel <i>ultor</i>
N.&nbsp;Heins. (<i>audi</i>) Cort.
&mdash;<a name = "var16_661" id = "var16_661" href =
"#line16_661">661.</a>&nbsp;<i>citra æquora</i> conj. Barth.l.c. prob.
N.&nbsp;Heins. ut Scipio dicat, tam prope se occidenti soli stetisse
victorem, ut citra æquor solventem equos videre potuerit. Hanc
conjecturam Cell. firmavit coll. Curt. IV, <span class =
"smallcaps">xiv</span>,
<span class = "pagenum">335</span>
24, <i>per fulgorem solis</i>, <i>intra fines regni mei orientis</i>.
&mdash;<a name = "var16_665" id = "var16_665" href =
"#line16_665">665.</a>&nbsp;<i>Hannibali</i> Ox. Put. R.&nbsp;1, Parm.
Med. Vulgo <i>Hannibalem</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_53">II, 53</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_60">VIII, 60</a>, quæ loca huic lectioni favent.
&mdash;<a name = "var16_669" id = "var16_669" href =
"#line16_669">669.</a>&nbsp;<i>Exserta</i> conj. N.&nbsp;Heins. ut
Scipio innuat, se ad pugnam jam paratum esse, quum nonnullis, prælium
inituris, brachium exserere moris fuerit. At vid. not.</p>

<p><a name = "var16_674" id = "var16_674" href = "#line16_674">674.</a>
<i>Hannon</i>, non <i>Hanno</i>, Put. conf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#var2_277">ad II, 277</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#var8_22">VIII, 22</a>.
<span class = "pagenum">336</span>
&mdash;<a name = "var16_675" id = "var16_675" href =
"#line16_675">675.</a>&nbsp;<i>dedisset</i> Put.
&mdash;<a name = "var16_676" id = "var16_676" href =
"#line16_676">676.</a>&nbsp;<i>Si segnes</i> Tell. R.&nbsp;2. Mars. et
inde Drakenb. <i>Si segne</i> Oxon. et Put. <i>Segnia, si</i> R.&nbsp;1,
Parm. Med. et Mart. Herbip. prob. N.&nbsp;Heins. Sed bene Drakenb.
«Scipio, ait, non victorias suas extenuare voluit, Magonem, Hannonem,
etc. segnitiæ adcusando; sed ejus se culpæ adfinem futurum fuisse ait,
si, ut olim Fabius, cunctando bellum traheret.»
&mdash;<a name = "var16_679" id = "var16_679" href =
"#line16_679">679.</a>&nbsp;Vulgo <i>Tibrim</i>. Sed vid. <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#var8_367">ad VIII, 367</a>.
&mdash;<a name = "var16_680" id = "var16_680" href =
"#line16_680">680.</a>&nbsp;<i>depascere</i> ex emend. Barth. Adv.
X,&nbsp;7, et N.&nbsp;Heins. reposui cum Drak. et Ern. pro vulg.
<i>deposcere</i>, quod Lefeb. defendit coll. III, 202. Sed hunc locum
plane dissimilem, et fortius quoque verbum Scipionis indignationi
consentaneum esse, jam recte monuit Ern.
&mdash;<a name = "var16_682" id = "var16_682" href =
"#line16_682">682.</a>&nbsp;<i>aditare</i> perperam conj. Dausq.</p>

<span class = "pagenum">337</span>
<p><a name = "var16_690" id = "var16_690" href = "#line16_690">690.</a>
<i>sera</i>, non <i>sæva</i>, Oxon. et Putean. Sed præstiterit, opinor,
<i>sera caventem</i>, hoc est sero caventem, propulsare conantem
incendium Carthaginis; ut <i>sera comantem</i> ap. Virg. Ge. IV, 122, et
similia passim obvia.
&mdash;<a name = "var16_691" id = "var16_691" href =
"#line16_691">691.</a>&nbsp;<i>Avertam</i> R.&nbsp;1, Med. et Basil.
Wolfii. probb. N.&nbsp;Heins. Draken. Lefeb. et Ern. Vulgo
<i>Advertam</i>, quod cum Drak. retinuit Ernesti tamquam non absurdum,
quoniam Hannibal, si adversus sit ad patrias sedes, hoc ipso ex Italia
aversus sit.
&mdash;<a name = "var16_694" id = "var16_694" href =
"#line16_694">694.</a>&nbsp;<i>Audeat</i> Mars. et Asul. <i>Audiat</i>
R.&nbsp;2, quod recepit Lefeb. qui propterea etiam <i>bellarit</i>,
tamquam elegantius, scripsit. Sed præcessit <i>videbit</i>, cui
<i>audiet</i> et <i>bellabit</i> obponuntur.</p>

<span class = "pagenum">338</span>
<p><a name = "var16_698" id = "var16_698" href = "#line16_698">698.</a>
<i>incensi</i> ed. Dausq.
&mdash;<a name = "var16_699" id = "var16_699" href =
"#line16_699">699.</a>&nbsp;<i>annuerunt</i> R.&nbsp;1, Parm. Med.
<i>annuerent</i> Oxon. Vulgo <i>annuerant, annuerunt</i> non repugnat
metri legibus; conf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#var5_264">ad V,&nbsp;264, in Var. Lect.</a> At sequitur
<i>dederunt</i>.
&mdash;<a name = "var16_700" id = "var16_700" href =
"#line16_700">700.</a>&nbsp;Vulgo <i>transmittere</i>; conf. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#var4_487">ad IV, 487</a>.</p>

</div>

<table class = "contents">
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "../main.html">Præfatio</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<a href = "bookI.html">Liber I</a><br>
<a href = "bookII.html">Liber II</a><br>
<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br>
<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br>
<a href = "bookV.html">Liber V</a>
</td>
<td>
<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br>
<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br>
<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br>
<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br>
<a href = "bookX.html">Liber X</a><br>
<a href = "bookXI.html">Liber XI</a>
</td>
<td>
<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br>
<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br>
<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br>
<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br>
<b>Liber XVI</b><br>
<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "comm.html">Appendices</a><br>
<a href = "indexAF.html">Index</a><br>
<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a>
</td>
</tr>
</table>

</body>
</html>