diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 02:35:48 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 02:35:48 -0700 |
| commit | dfefd89829575b05a60ac46480a86ac97fcb2735 (patch) | |
| tree | af7df2d4689c641549998f6f4f3fc9a0f3ddf3d0 /old/files/bookXVI.html | |
Diffstat (limited to 'old/files/bookXVI.html')
| -rw-r--r-- | old/files/bookXVI.html | 6029 |
1 files changed, 6029 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/bookXVI.html b/old/files/bookXVI.html new file mode 100644 index 0000000..8fed3b1 --- /dev/null +++ b/old/files/bookXVI.html @@ -0,0 +1,6029 @@ + +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Punicorum Liber Decimus Sextus</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8"> + +<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css"> + +<body> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<b>Liber XVI</b><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">283</span> + +<h3>C. SILII ITALICI</h3> + +<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1> + + +<h3>LIBER DECIMUS SEXTUS.</h3> + +<hr> + +<h4><a name = "lib16_arg" id = "lib16_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Hannibal</span>, tanto simul publico +familiarique ictus luctu, in Bruttio agro belli instaurandi consilia +agitat; <a href = "#line16_1">1-10</a>.</p> + +<p>Sed inpetus ejus et ardor pugnandi languescit odio invidiaque +Hannonis, cujus factio ipsi res ad bellum necessarias ab domo mitti +prohibet; <a href = "#line16_11">11-14</a>.</p> + +<p>Nihilo tamen secius sola virtutis illius fama ac reverentia nominis +tantam habent vim, ut nec hostes quietum lacessere auderent, nec ulla +vel inter milites, ex conluvione omnium gentium mixtos, vel adversus +ducem seditio exsisteret; <a href = "#line16_15">15-22</a>.</p> + +<p>Romanorum contra cœptis non in Italia tantum adspirat fortuna, sed in +Hispania quoque, unde Pœni pelluntur; <a href = +"#line16_23">23-27</a>.</p> + +<p>Eo quidem Hannon in locum Barcini Hasdrubalis novo cum exercitu ex +Africa transgreditur, dux belli peritissimus, sed multum inferior +Scipione, qui castra ejus vesperascente cælo adgreditur, magnamque in +iis stragem edit; <a href = "#line16_28">28-43</a>.</p> + +<p>Inter hostes vix quisquam virtute excellit præter Larum, Cantabrum +fortissimum, qui solus restituit pugnam, multosque Romanos securi +percutit, donec a L. Scipione, Publii fratre, gladio jugulatur; <a href += "#line16_44">44-67</a>.</p> + +<p>Tanti viri præsidio orbati Pœni terga vertunt, et Hannon vivus +capitur; <a href = "#line16_68">68-77</a>.</p> + +<p>Tum Scipio Hasdrubali, Gisgonis filio, obviam procedit, sibique jam +cum reliquiis hostium pugnandi occasionem fieri lætatur; <a href = +"#line16_78">78-93</a>.</p> + +<p>Utrimque summo inpetu concurritur, et ingens fit cædes; <a href = +"#line16_94">94-106</a>.</p> + +<p>Hasdrubal fortissime pugnat suisque jam cedentibus obsistit: at levi +vulnere ictus ipse quoque fugam capessit, et navibus adceptis nocte +Tartessum revertitur; <a href = "#line16_107">107-114</a>.</p> + +<p>In Pœnorum exercitu virtute eminuerat Masinissa, Nomadum rex, qui +nunc omine fausto flammæ capite micantis, +<span class = "pagenum">284</span> +et adversa sociorum Hannibalisque fortuna permotus, ad Romanorum partes +transit, et cum ipso Scipione congressus, fide data adceptaque, cum +donis dimittitur; <a href = "#line16_115">115-167</a>.</p> + +<p>Quo fœdere icto Scipio, jam Carthaginis excidium animo agitans, et +præmoliendas sibi res conciliandosque aliorum etiam Libyæ regum +gentiumque animos ratus, in Africam trajicit, ut Syphacem, +opulentissimum regem Massyliorum, ad societatem belli inpellat; <a href += "#line16_168">168-179</a>.</p> + +<p>Eodem forte tempore eodemque consilio Hasdrubal, Gisgonis filius, +terræ adplicat naves, magnificumque id Syphaci videtur, duorum +populorum, de imperio orbis terrarum dimicantium, duces uno die suam +pacem amicitiamque petentes venisse; <a href = +"#line16_180">180-188</a>.</p> + +<p>Utrumque hospitio benigne excipit rex, et contrahere ad conloquium +dirimendarum simultatium causa conatur; <a href = +"#line16_189">189-221</a>.</p> + +<p>Scipio abnuit, de republica se cum hoste agere quidquam injussu +senatus posse; nec tamen ad easdem venire epulas recusat; <a href = +"#line16_221">221-228</a>.</p> + +<p>Postero die orta luce adit Syphacem, et fœdus cum eo facit; <a href = +"#line16_229">229-261</a>.</p> + +<p>Quod ubi sacris firmatur, rex terretur prodigiis, quæ interitum regni +et captivitatem ei portendunt; <a href = "#line16_262">262-274</a>.</p> + +<p>Juncto fœdere Scipio locum, unde venerat, repetit, ubi multitudo +Hispanorum circumfusa Regem eum ingenti adpellat consensu, quod nomen +ille, tanquam Romanis intolerabile repudiat; <a href = +"#line16_275">275-284</a>.</p> + +<p>Ibidem ludos funebres in honorem patris patruique, in Hispania +cæsorum, instituit, et ad certamina tam Romanos quam Hispanos præmiis +propositis invitat; <a href = "#line16_284">284-311</a>.</p> + +<p>Certamen curule ineunt Cyrnus Lamponis equi, Atlas Caucasi, Durius +Pelori, et Iberus Panchatis rector, qui victoriam consequitur; <a href = +"#line16_312">312-456</a>.</p> + +<p>Cursu certant Tartessus, Hesperus, Bæticus, Eurytus, Lamus, Sicoris +et Theron, palmamque fert Eurytus; <a href = +"#line16_457">457-526</a>.</p> + +<p>Tum gladiatorium editur spectaculum, in quo non servi, neque obscuri +tantum generis homines, sed clari quoque inlustresque, et in his gemini +fratres, de principatu civitatis ambigentes, ferro decernunt; <a href = +"#line16_527">527-556</a>.</p> + +<p>Postremo jaculandi arte contendunt Burrus, Glagus, Aconteus, +Indibilis ac Ilerdes, metamque ferit Burrus; <a href = +"#line16_557">557-574</a>.</p> + +<p>Ipsi quoque duces, P. et L. Scipiones cum Lælio, hastas conjiciunt, +sagittaque, a P. Scipione emissa in auras ac terræ infixa, subito +frondescit et in quercum mutatur; <a href = +"#line16_575">575-591</a>.</p> + +<p>Quo omine adcepto ludisque finitis Scipio Romam proficiscitur, ubi +consul creatur ingenti centuriarum favore, et a senatu petit, ut Africa +sibi provincia extra sortem destinetur; <a href = +"#line16_592">592-602</a>.</p> + +<p>Id haudquaquam primoribus Patrum placet, et Q. Fabius Maximus +<span class = "pagenum">285</span> +Hannibalem prius censet ex Italia pellendum, quam bellum in ipsa Libya +geratur; <a href = "#line16_603">603-644</a>.</p> + +<p>Ejus orationem et argumenta refutat Scipio, ipsique permittitur, ut +in Africam trajiciat; <a href = "#line16_645">645-700</a>.</p> + +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_1" id = "line16_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Bruttia</span> mœrentem casus patriæque +suosque</p> +<p><a name = "line16_2" id = "line16_2"> </a> +Hannibalem adcepit tellus: hic aggere septus</p> +<p><a name = "line16_3" id = "line16_3"> </a> +In tempus posita ad renovandum bella coquebat:</p> +<p><a name = "line16_4" id = "line16_4"> </a> +Abditus ut silva, stabulis quum cesset ademtis,</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p><a name = "line16_5" id = "line16_5"> </a> +Amisso taurus regno gregis, avia clauso</p> +<p><a name = "line16_6" id = "line16_6"> </a> +Molitur saltu certamina, jamque feroci</p> +<p><a name = "line16_7" id = "line16_7"> </a> +Mugitu nemora exterret, perque ardua cursu</p> +<p><a name = "line16_8" id = "line16_8"> </a> +Saxa ruit; sternit silvas, rupesque lacessit</p> +<p><a name = "line16_9" id = "line16_9"> </a> +Irato <a href = "#var16_9">rabidus</a> cornu; tremit omnis ab alto</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p><a name = "line16_10" id = "line16_10"> </a> +Prospectans scopulo pastor nova bella parantem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_1" id = "not16_1" href = "#line16_1">1.</a> +Conf. Liv. XXVII, 51, extr. et XXVIII, 12. +—<i>casus patriæque suosque</i>, cædem fratris et exercitus, cui +is præerat; ut <i>recens vulnus publicum privatumque</i> ap. Liv. +XXVIII, 12, pr. +—<a name = "not16_2" id = "not16_2" href = +"#line16_2">2.</a> <i>adcepit</i>, ut <i>cepere</i>, <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_174">VII, 174</a>. +—<i>aggere</i>, castrorum vallo. +—<a name = "not16_3" id = "not16_3" href = +"#line16_3">3.</a> <i>bella coquebat</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_327">ad II, 327</a>. +—<i>In tempus</i> aliquod, aliquantisper, <i>posita</i>, omissa. +—<a name = "not16_4" id = "not16_4" href = "#line16_4">4... +10.</a> Imitat. Virg. Ge. III, 220... 236, ubi vid. Heyne, et +Scalig. Poet. V, 14. Comparatio spectat ad verba <a class = +"crossref" href = "#line16_10">v. 10</a>, <i>nova bella +parantem</i>, et præclaro verborum apparatu expressa est.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_11" id = "line16_11"> </a> +Sed vigor, <a href = "#var16_11">hausurus</a> Latium, si cetera +Marti</p> +<p><a name = "line16_12" id = "line16_12"> </a> +Adjumenta forent, prava obtrectante suorum</p> +<p><a name = "line16_13" id = "line16_13"> </a> +Invidia revocare animos, <a href = "#var16_13">ac stare</a> negata</p> +<span class = "pagenum">286</span> +<p><a name = "line16_14" id = "line16_14"> </a> +Cogebatur ope, et senio torpescere rerum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_11" id = "not16_11" href = "#line16_11">11... 22.</a> +Sententiæ ac verba petita e Liv. XXVIII, 12. +—<i>vigor</i>, virtus ac vindicatæ cupido, <i>cogebatur revocare +animos</i>, cohibere inpetum; nisi τὸ <i>revocare</i> pro infin. histor. +adcipere malis, et τὸ <i>cogebatur</i> ad ipsum Hannibalem referre, quæ +ratio alteri præferenda videtur. +—<i>hausurus</i>, expugnaturus ac perditurus. +—<a name = "not16_12" id = "not16_12" href = +"#line16_12">12.</a> Supplementa militum, opes aliaque belli +instrumenta non mittebantur Hannibali ob <i>invidiam</i> Hannonis, +infesti Barcinæ factioni; cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_276">ad II, 276</a> seq. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#line8_21">VIII, 21</a> sq. <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_538">XI, 538</a> sq. <a class += "crossref" href = "bookXI.html#line11_563">563</a> sq. <a class = +"crossref" href = "bookXVII.html#line17_197">XVII, 197 sq.</a> Liv. +XXIII, 14; XXVIII, 12. +—<a name = "not16_13" id = "not16_13" href = +"#line16_13">13.</a> <i>stare</i>, vid. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_341">ad I, 341</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_44">IV, 44</a>. +<span class = "pagenum notes">286</span> +—<a name = "not16_14" id = "not16_14" href = +"#line16_14">14.</a> <i>senio torpescere rerum</i>, ut +<i>senescere</i>, <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_457">II, 457</a>, ubi vid. not.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">15</span> +<p><a name = "line16_15" id = "line16_15"> </a> +Parta tamen formido manu, et tot cædibus olim</p> +<p><a name = "line16_16" id = "line16_16"> </a> +Quæsitus terror, velut inviolabile telis</p> +<p><a name = "line16_17" id = "line16_17"> </a> +Servabant sacrumque caput; proque omnibus armis,</p> +<p><a name = "line16_18" id = "line16_18"> </a> +Et castrorum opibus, dextrisque recentibus unum</p> +<p><a name = "line16_19" id = "line16_19"> </a> +Hannibalis sat nomen erat: tot <a href = "#var16_19">dissona +lingua</a></p> +<span class = "linenum">20</span> +<p><a name = "line16_20" id = "line16_20"> </a> +<a href = "#var16_19">Agmina</a>, barbarico tot discordantia ritu</p> +<p><a name = "line16_21" id = "line16_21"> </a> +Corda virum mansere gradu, rebusque retusis</p> +<p><a name = "line16_22" id = "line16_22"> </a> +Fidas <a href = "#var16_22">ductoris</a> tenuit reverentia mentes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_15" id = "not16_15" href = "#line16_15">15... 19.</a> +«Non lacessierunt quietum (Hannibalem) Romani: tantam inesse vim, etsi +omnia alia circa eum ruerent, in uno illo duce censebant,» Liv. XXVIII, +12. +—<i>manu</i>, virtute, <i>parta formido</i> ut <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_47">IV, 47</a>. +—<a name = "not16_17" id = "not16_17" href = +"#line16_17">17.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"#line16_51">v. 51</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_6">VII, 6 sq.</a> et <a class = "crossref" href += "bookVII.html#line7_742">742</a>. +—<a name = "not16_18" id = "not16_18" href = +"#line16_18">18.</a> <i>dextris</i>, militibus, <i>recentibus</i>, +auxiliis, quæ vel a patria ipsi negabantur, vel intercipiebantur a +Romanis, ut nuper, victo fratre. +—<a name = "not16_19" id = "not16_19" href = +"#line16_19">19 seq.</a> Confer Liv. l.l. +—<a name = "not16_21" id = "not16_21" href = +"#line16_21">21.</a> <i>mansere gradu</i>, in ordine ac fide, sine +seditione; Cell. Formula petita a gladiatoribus, qui <i>in gradu +stant</i> (unde et <i>status</i>), et adversarium <i>gradu movere</i>, +vel <i>de gradu dejicere</i> ac <i>depellere</i> conantur; cf. Cuper. et +Burm. ad Petron. c. 80, Gron. ad Senec. Agam. v. 515 et 549. +—<i>rebus retusis</i>, ut al. fractis et adcisis; conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_34">ad I, 34</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#var8_319">VIII, 319, in Var. +Lect.</a></p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_23" id = "line16_23"> </a> +Nec vero Ausonia tantum se lætus agebat</p> +<p><a name = "line16_24" id = "line16_24"> </a> +Dardanidis Mavors: jam terra cedit Hibera</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p><a name = "line16_25" id = "line16_25"> </a> +Auriferis tandem Phœnix depulsus ab arvis.</p> +<span class = "pagenum">287</span> +<p><a name = "line16_26" id = "line16_26"> </a> +Jam Mago, exutus castris, agitante pavore</p> +<p><a name = "line16_27" id = "line16_27"> </a> +<a href = "#var16_27">In Libyam propero tramisit cærula velo</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_23" id = "not16_23" href = "#line16_23">23 sqq.</a> +Silius Magonis veluti ὡς ἐν παρόδῳ mentionem facit, sed in Hannone +devicto a Romanis et capto diutius inmoratur: præterea v. 26 sq. +non priorem Magonis fugam (vid. Liv. XXVIII, 2) in mente habuit, +sed alteram, Hasdrubale Gisgonis f. a Scipione pulso (Livius XXVIII, +16); et est hujus libri inprimis proprius character, ut rerum usque ad +Carthaginem devictam gestarum magis emblemata et scenas insigniores, +quam absolutam narrationem exhibeat; Ernest. Duplex etiam Silius prælium +statuit, alterum cum Magone, alterum cum Hannone commissum; Livius vero +lib. XXVIII, 1, refert, Hannonem, novum imperatorem, in locum +Hasdrubalis +<span class = "pagenum notes">287</span> +Barcini recenti cum exercitu ex Africa transgressum, cum Magone castra +junxisse, eodemque prælio utrumque ducem a M. Silano sub auspiciis +Scipionis devictum fuisse; Drak. Meo potius qualicumque judicio versus +23... 27, universe agunt de adversa fortuna Pœnorum, ex Hispania a +Scipione pulsorum, quam deinde poeta adcuratius exponit, et quidem ita, +ut Hannonis tantum, pro Hasdrubale cæso substituti, mentionem faciat, +quemadmodum etiam libro XV, solum Hasdrubalem, non et reliquos Pœnorum +duces, respexerat. Silius enim, poetarum more, constanter res graviores, +quæque ornatum poeticum admittunt, selegit, leviores autem, vel strictim +adtingit, vel plane prætermittit silentio. Hinc etiam Magonis forte non +meminisset, nisi is quoque Hannibalis fuisset frater, ut Hasdrubal; +conf. <a class = "crossref" href = "#not16_28">ad v. 28</a>. +Postquam itaque insignem, quæ Romanorum cœpta adjuvisset in Italia, +fortunam libro superiori descripserat, nunc ita pergit: Nec tamen in +<i>Ausonia</i>, Italia, tantum res feliciter a <i>Dardanidis</i> (<a +class = "missing" name = "not16_24" id = "not16_24" href = "#line16_24" +title = "numerus deest">v. 24</a>), h.e. Romanis, gerebantur, sed +etiam in Hispania, unde mox pellebantur <i>Phœnices</i> (<a class = +"missing" name = "not16_25" id = "not16_25" href = "#line16_25" title = +"numerus deest">v. 25</a>), h.e. Pœni, quorum pars adeo non ita +multo post, a senatu Carthag. <i>agitante pavore</i> (<a class = +"missing" name = "not16_26" id = "not16_26" href = "#line16_26" title = +"numerus deest">v. 26</a>), quem ei adventus Scipionis incusserat, +in Africam trajicere jubebatur cum Magone duce, qui tum a Romanis in +agro Gallorum Insubrium victus erat et <i>castris exutus</i>; de quo +vid. Livium XXX, 18, 19. Nam tum demum Mago <i>in Libyam transmisit</i> +(<a class = "missing" name = "not16_27" id = "not16_27" href = +"#line16_27" title = "numerus deest">v. 27</a>), nec de alia ejus +fuga vel prælio cogitandum est.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_28" id = "line16_28"> </a> +Ecce aliud decus, haud <a href = "#var16_28">uno</a> contenta +favore,</p> +<p><a name = "line16_29" id = "line16_29"> </a> +Nutribat Fortuna duci: nam concitus <a href = "#var16_29">Hannon</a></p> +<span class = "linenum">30</span> +<p><a name = "line16_30" id = "line16_30"> </a> +Adventabat, agens <a href = "#var16_30">crepitantibus</a> agmina +cetris</p> +<span class = "pagenum">288</span> +<p><a name = "line16_31" id = "line16_31"> </a> +Barbara, et indigenas serus <a href = "#var16_31">raptabat</a> +Hiberos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_28" id = "not16_28" href = "#line16_28">28</a> <a name += "not16_29" id = "not16_29" href = "#line16_28">seqq.</a> +Conf. Liv. XXVIII, 1. Vox <i>ecce</i> innuit, poetam nunc eas res +commemoraturum esse, quibus <a class = "crossref" href = +"#line16_23">vss. 23... 27</a>, tamquam proœmium præmiserat. +—<i>aliud decus Nutribat</i>, aliam gloriæ conligendæ occasionem +dabat, <i>Fortuna duci</i> Romanorum in Hispania, Scipioni. +—<i>favore</i>, quo adjuverat eum in expugnatione Carthaginis. +«Novus imperator Hanno, in locum Barcini Hasdrubalis novo cum exercitu +ex Africa transgressus, quum in Celtiberia brevi magnum hominum numerum +armasset, etc.» Liv. XXVIII, 1. +—<a class = "missing" name = "not16_30" id = "not16_30" href = +"#line16_30" title = "numerus deest">30.</a> <i>crepitantibus +agmina cetris</i>, Celtiberos vel Hispanos, qui prælium inituri clipeos +gladiis pulsant, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_348">ad III, 348</a>. +<span class = "pagenum notes">288</span> +—<a name = "not16_31" id = "not16_31" href = +"#line16_31">31.</a> <i>raptabat</i>, cf. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_218">ad IV, 218</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_32" id = "line16_32"> </a> +Non ars, aut astus belli, vel dextera deerat,</p> +<p><a name = "line16_33" id = "line16_33"> </a> +Si non Scipiadæ concurreret: <a href = "#var16_33">omnia</a> ductor</p> +<p><a name = "line16_34" id = "line16_34"> </a> +Magna adeo Ausonius majori mole premebat:</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p><a name = "line16_35" id = "line16_35"> </a> +Ut Phœbe stellas, ut fratris lumina Phœben</p> +<p><a name = "line16_36" id = "line16_36"> </a> +Exsuperant, montesque Atlas, <a href = "#var16_36">et</a> flumina +Nilus,</p> +<p><a name = "line16_37" id = "line16_37"> </a> +Ut pater Oceanus Neptunia cærula vincit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_32" id = "not16_32" href = "#line16_32">32.</a> +<i>Non deerat</i> Hannoni <i>dextera</i>, virtus. +—<a name = "not16_33" id = "not16_33" href = +"#line16_33">33</a> <a name = "not16_34" id = "not16_34" href = +"#line16_33">seq.</a> +<i>adeo omnia magna</i>, magnas Hannonis virtutes, Scipio <i>majori mole +premebat</i>, superabat (ut apud Ovid. Met. VII, 449, et ex Ponto, III, +<span class = "smallcaps">i</span>, 116), vel inefficaces reddebat, et +coercebat, ut hæc dictio petita sit a mole rem urgente eique incumbente, +quæ prohibeat, ne illa emergere possit et vim suam exserere. Ad molem +heroum referre nolim cum Ern. Si Livio, XXVIII, 1 sq. fides +habenda, Silanus, non Scipio ipse, Hannonem Magonemque devicit, unde et +comparatio hæc, quamvis venusta, aliena est ab h.l. nisi forte alios +auctores sequutus est poeta, e quibus etiam hausisse videtur, quæ +memorat <a class = "crossref" href = "#line16_38">v. 38 sq.</a> +Hannonem <i>vallantem castra</i> obpressum esse a Romanorum duce: <i>nam +Vesper</i>, Hesperus, <i>cœperat fundere</i>, spargere, <i>umbram non +æquam</i>, iniquam, ingratam, <i>trepidanti</i>, fortissimo duci +concitato, ardenti cupiditate pugnæ, ab qua abstinere cogebatur +caligine; Lenz. +—<a name = "not16_35" id = "not16_35" href = +"#line16_35">35 seqq.</a> +Drak. comparavit Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">xii</span>, 46 seq. Ovid. Met. II, 722, et Anthol. Gr. III, +33, epigr. 33, vel Diogen. Laert. VIII, 78. Observa autem orationis +luxuriem.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_38" id = "line16_38"> </a> +Vallantem castra (obscuro <a href = "#var16_38">nam</a> vesper +Olympo</p> +<p><a name = "line16_39" id = "line16_39"> </a> +Fundere non æquam trepidanti cœperat umbram)</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p><a name = "line16_40" id = "line16_40"> </a> +Adgreditur Latius rector, subitoque tumultu</p> +<p><a name = "line16_41" id = "line16_41"> </a> +Cæduntur passim cœpti munimina valli</p> +<p><a name = "line16_42" id = "line16_42"> </a> +<a href = "#var16_42">Inperfecta: supercontexere</a> herbida lapsos</p> +<p><a name = "line16_43" id = "line16_43"> </a> +Pondera, et in tumuli concessit cespes honorem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_39" id = "not16_39" href = "#line16_39">39.</a> +<i>trepidanti</i> Hannoni, id est, properanti castra vallo cingere, non +ad pugnam parato, contra quod innuit Lenz. sup. <a class = "crossref" +href = "#not16_33">ad vs. 33</a>. <span class = "smallcaps">Ed.</span> +<i>non æquam umbram</i>, noxiam, quia proptor illam non vidit +advenientes hostes; Cell. +—<a name = "not16_42" id = "not16_42" href = +"#line16_42">42</a> <a name = "not16_43" id = "not16_43" href = +"#line16_42">seq.</a> +<i>Pondera herbida</i> sunt <i>cespites</i>, vallo muniendo congesti, +unde nunc structi <i>tumuli</i>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">289</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_44" id = "line16_44"> </a> +Vix uni mens digna viro, novisse minores</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p><a name = "line16_45" id = "line16_45"> </a> +Quam deceat, <a href = "#var16_45">pretiumque operis</a> sit tradere +famæ.</p> +<p><a name = "line16_46" id = "line16_46"> </a> +Cantaber <a href = "#var16_46">ingenio membrorum et mole</a> timeri</p> +<p><a name = "line16_47" id = "line16_47"> </a> +Vel <a href = "#var16_47">nudus telis</a> poterat Larus: hic fera +gentis</p> +<p><a name = "line16_48" id = "line16_48"> </a> +More securigera miscebat prælia dextra.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">289</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_44" id = "not16_44" href = "#line16_44">44... 67.</a> +De L. Scipione, Publii fratre, qui hoc loco Larum, Cantabrum fortissimum +occidisse fingitur, longe alia tradit Livius XXVIII, 3. +—<a href = "#line16_44">44.</a> Inter tot hostes vix uni fuit +virtus digna postoritatis memoria. +—<i>minores</i>, posteri, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_550">ad VI, 550</a>. +—<a name = "not16_45" id = "not16_45" href = +"#line16_45">45.</a> <i>tradere famæ</i>, conf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_73">ad IV, 73</a>. +—<a name = "not16_46" id = "not16_46" href = +"#line16_46">46.</a> <i>membrorum ingenio</i>, forma ac indole, +vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_91">ad IV, 91</a>; +Burm. ad Ovid. Met. VI, 574, et Klotz. ad Tyrt. p. 85. +—<a name = "not16_47" id = "not16_47" href = +"#line16_47">47 seq.</a> +<i>nudus telis</i>, sine armis; confer <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_313">ad IV, 313</a>, et Klotz. ad Tyrt. +p. 65 sq. +—<i>More gentis</i>, Cantabrorum aliorumque populorum, de quo vid. +Liv. IV, 4. +—<a class = "missing" name = "not16_48" id = "not16_48" href = +"#line16_48" title = "numerus deest">48.</a> <i>miscebat +prælia</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_69">ad +I, 69</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_49" id = "line16_49"> </a> +Et, quamquam fundi se circum pulsa videret</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p><a name = "line16_50" id = "line16_50"> </a> +Agmina, deleta gentilis pube catervæ,</p> +<p><a name = "line16_51" id = "line16_51"> </a> +Cæsorum inplebat solus loca: seu foret hostis</p> +<p><a name = "line16_52" id = "line16_52"> </a> +Comminus, expleri gaudebat vulnere frontis</p> +<p><a name = "line16_53" id = "line16_53"> </a> +Adversæ; seu læva acies in bella vocaret,</p> +<p><a name = "line16_54" id = "line16_54"> </a> +Obliquo telum <a href = "#var16_54">reflexum Marte</a> rotabat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_49" id = "not16_49" href = "#line16_49">49... 57.</a> +Dexteritas et fortitudo Lari, quas ipse pugnando et tractanda bipenni +declarabat, per partes singulas recensentur poetico more; Ern. +—<i>fundi</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_113">ad II, 113</a>. +—<a name = "not16_51" id = "not16_51" href = +"#line16_51">51.</a> <i>Cæsorum inplebat solus loca</i>, solus in +eorum succedebat locum tantumque virtute præstabat, quantum populares, +si viverent, præstare potuissent; jacturam locumque eorum quasi +resarciebat. +—<a name = "not16_52" id = "not16_52" href = +"#line16_52">52.</a> <i>expleri</i>, explere, satiare mentem. +—<a name = "not16_53" id = "not16_53" href = +"#line16_53">53.</a> <i>seu læva acies... vocaret</i>, si a latere +et oblique eum hostis petebat; hinc <i>obliquus Mars</i> (<a class = +"missing" name = "not16_54" id = "not16_54" href = "#line16_54" title = +"numerus deest">v. 54</a>) erit ejus qui obliquo ictu hostem +percellit, et ita <i>reflectitur</i> telum cum ipso corpore pugnantis; +Ern.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">55</span> +<p><a name = "line16_55" id = "line16_55"> </a> +At, quum pone ferox <a href = "#var16_55">aversi in terga +veniret</a></p> +<p><a name = "line16_56" id = "line16_56"> </a> +Victor, nil trepidans retro jactare bipennem</p> +<p><a name = "line16_57" id = "line16_57"> </a> +Callebat, nulla belli non parte timendus.</p> +<p><a name = "line16_58" id = "line16_58"> </a> +Huic ducis invicti germanus turbine vasto</p> +<span class = "pagenum">290</span> +<p><a name = "line16_59" id = "line16_59"> </a> +Scipio contorquens hastam, cudone comantes</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p><a name = "line16_60" id = "line16_60"> </a> +Disjecit crines; namque altius acta cucurrit</p> +<p><a name = "line16_61" id = "line16_61"> </a> +Cuspis, et elata procul est <a href = "#var16_61">ejecta</a> securi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_58" id = "not16_58" href = "#line16_58">58.</a> +<i>ducis germanus</i> L. Cornelius +<span class = "pagenum notes">290</span> +<i>Scipio</i>, Asiaticus postea dictus; cf. <a class = "crossref" href = +"#line16_576">v. 576</a>. +—<i>turbine</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_41">I, 41</a>, et al. +—<a name = "not16_59" id = "not16_59" href = +"#line16_59">59.</a> De <i>cudone</i>, vid, <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_493">ad VIII, 493</a>, et Turneb. Advers. 1, +13. In Gloss. Labæi περικεφαλαίας εἶδος. +—<i>comantes crines</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_515">ad IV, 515</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_62" id = "line16_62"> </a> +At juvenis, cui telum ingens adcesserat ira,</p> +<p><a name = "line16_63" id = "line16_63"> </a> +Barbaricam adsiliens magno clamore bipennem</p> +<p><a name = "line16_64" id = "line16_64"> </a> +Incutit: intremuere acies, sonuitque per auras</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p><a name = "line16_65" id = "line16_65"> </a> +Pondere belligero pulsati tegminis umbo.</p> +<p><a name = "line16_66" id = "line16_66"> </a> +Haud inpune quidem; remeans nam dextera ab ictu</p> +<p><a name = "line16_67" id = "line16_67"> </a> +Decisa est gladio, ac <a href = "#var16_67">dilecto inmortua +telo</a>.</p> +<p><a name = "line16_68" id = "line16_68"> </a> +Qui postquam murus miseris ruit, agmina <a href = +"#var16_68">concors</a></p> +<p><a name = "line16_69" id = "line16_69"> </a> +Avertit fuga confestim dispersa per agros.</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p><a name = "line16_70" id = "line16_70"> </a> +Nec pugnæ species, sed pœnæ tristis imago</p> +<p><a name = "line16_71" id = "line16_71"> </a> +Illa erat, hinc tantum <a href = "#var16_71">cædentum</a>, atque inde +ruentum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_62" id = "not16_62" href = "#line16_62">62.</a> +<i>cui telum</i>, etc. cujus impetus viresque ira augebantur. +—<i>telum</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_576">ad II, 576</a>. +—<a name = "not16_65" id = "not16_65" href = +"#line16_65">65.</a> <i>tegminis</i>, clipei, ut passim.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_66" id = "not16_66" href = "#line16_66">66.</a> +<i>remeans</i>, retracta. +—<a name = "not16_67" id = "not16_67" href = +"#line16_67">67.</a> <i>inmortua telo</i>, cecidit in terram, +tenens securim; conf. <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_403">XIV, 403</a> et <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_484">484</a>. +—<i>dilecto telo</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_167">ad I, 167, in Var. Lect.</a> ubi dilectum +ensem, <i>épée de chevet</i>. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_68" id = "not16_68" href = "#line16_68">68.</a> +<i>murus</i>, Larus, vir fortissimus, præsidium suorum; cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_576">ad II, 576</a>, et inprim. +Klotz. ad Tyrt. p. 155 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_70" id = "not16_70" href = "#line16_70">70 seq.</a> +Ernesti hæc similia esse putat verbis Scipionis, alia occasione dictis, +ap. Liv. XXVIII, 32, «diis bene juvantibus sequerentur, non tam ad +bellum gerendum, quam ad expetendas ab hominibus scelestis pœnas.» Ego +potius crediderim, poetam ante oculos habuisse locum Livii +XXVIII, 2, ubi refert, angustias et loca virgultis aspera ad fugam +inpedimento fuisse Celtiberis, eosque ad cædem, velut vinctos, +præbuisse.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_72" id = "line16_72"> </a> +Per medios Hannon, palmas post terga revinctus,</p> +<p><a name = "line16_73" id = "line16_73"> </a> +Ecce trahebatur, lucemque (heu dulcia cæli</p> +<p><a name = "line16_74" id = "line16_74"> </a> +Lumina!) captivus <a href = "#var16_74">lucem</a> inter vincla +petebat.</p> +<span class = "pagenum">291</span> +<span class = "linenum">75</span> +<p><a name = "line16_75" id = "line16_75"> </a> +Cui rector Latius: «Tanta, en, qui regna reposcant,</p> +<p><a name = "line16_76" id = "line16_76"> </a> +Quis cedat toga, et armiferi gens sacra Quirini!</p> +<p><a name = "line16_77" id = "line16_77"> </a> +Servitio si tam faciles, cur bella refertis?»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_72" id = "not16_72" href = "#line16_72">72 seq.</a> +Hanno vivus captus et Romam missus, vid. Liv. XXVIII, 2 et 4. +—<a class = "missing" name = "not16_73" id = "not16_73" href = +"#line16_73" title = "numerus deest">73.</a> <i>lucem</i>, vitam. +—<i>heu dulcia cæli Lumina</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_223">II, 223</a>, ubi vid. not. Inest vituperatio +Hannonis, qui, ut viveret, captivitatis ignominiam passus est; quo et +pertinent acerba Scipionis convicia +<span class = "pagenum notes">291</span> +<a class = "crossref" href = "#line16_77">v. 77</a>, si tam facili +negotio vos capi patimini, et tam servitutis capaces estis, cur pugnam +nobiscum restaurastis, cur non prorsus abstinuistis a bello? Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_75" id = "not16_75" href = "#line16_75">75 sq.</a> +Et hæc σαρκαστικῶς dicta: En stultos et inbelles Pœnos, qui regnum +adfectant, quod majus sit Romano! +—<a class = "missing" name = "not16_76" id = "not16_76" href = +"#line16_76" title = "numerus deest">76.</a> <i>toga et armiferi +gens sacra Quirini</i> ut <i>gens togata</i> apud Virg. Æn. I, 282, +ubi vid. Heyne. +—<i>gens sacra</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_9">ad VII, 9</a>. +—<i>armiferi Quirini</i> Romuli bellicosi. +—<a name = "not16_77" id = "not16_77" href = +"#line16_77">77.</a> <i>Servitio faciles</i>, quia vivos se capi +passi sunt; Cell. cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_615">ad I, 615</a>. +—<i>bella refertis</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_165">III, 165</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_28">XI, 28</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_78" id = "line16_78"> </a> +Hæc inter celerare gradum, conjungat ut arma,</p> +<p><a name = "line16_79" id = "line16_79"> </a> +Hasdrubalem ignarum cladis prænuntius adfert</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p><a name = "line16_80" id = "line16_80"> </a> +Explorator eques: raptat dux obvia signa.</p> +<p><a name = "line16_81" id = "line16_81"> </a> +<a href = "#var16_81">At</a>, postquam optatam lætus contingere +pugnam</p> +<p><a name = "line16_82" id = "line16_82"> </a> +Vidit, et ad letum magno venientia cursu</p> +<p><a name = "line16_83" id = "line16_83"> </a> +Agmina, suspiciens cælum, «Nihil amplius, inquit,</p> +<p><a name = "line16_84" id = "line16_84"> </a> +Vos hodie posco, Superi; <a href = "#var16_84">protraxtis ad +arma</a></p> +<span class = "linenum">85</span> +<p><a name = "line16_85" id = "line16_85"> </a> +<a href = "#var16_84">Quod profugos</a>, satis est: in dextra cetera +nobis</p> +<p><a name = "line16_86" id = "line16_86"> </a> +Vota, viri: rapite, ite, precor; vocat ecce furentes</p> +<p><a name = "line16_87" id = "line16_87"> </a> +Hinc pater, hinc patruus; gemina o mihi numina belli,</p> +<p><a name = "line16_88" id = "line16_88"> </a> +Ducite, adeste; sequor: dignas spectabitis, <a href = "#var16_88">haud +me</a></p> +<p><a name = "line16_89" id = "line16_89"> </a> +Præscia mens fallit, vestro jam nomine cædes.</p> +<span class = "pagenum">292</span> +<span class = "linenum">90</span> +<p><a name = "line16_90" id = "line16_90"> </a> +Nam quis erit tandem campis telluris Hiberæ</p> +<p><a name = "line16_91" id = "line16_91"> </a> +Bellandi modus? en unquam lucebit in orbe</p> +<p><a name = "line16_92" id = "line16_92"> </a> +Ille dies, quo te armorum, Carthago, meorum</p> +<p><a name = "line16_93" id = "line16_93"> </a> +Adspiciam <a href = "#var16_93">sonitus</a> admotaque bella +trementem?»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_78" id = "not16_78" href = "#line16_78">78 sq.</a> +Paucis describitur pugna Hasdrubalis Gisgonis filii a Gadibus reversi, +cum Scipione, de qua vid. Liv. XXVIII, 12... 16, et Polyb. XI, +20 seqq. +—<a name = "not16_80" id = "not16_80" href = +"#line16_80">80.</a> <i>dux</i> Rom. P. Scipio.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_85" id = "not16_85" href = "#line16_85">85.</a> +<i>profugos</i>, Hasdrubalem, et, qui ad eum in Gaditanam provinciam +pervenerat, Magonem. vid. Liv. XXVIII, 2. +—<i>dextra</i>, virtute. +—<a name = "not16_87" id = "not16_87" href = +"#line16_87">87.</a> Mors patris et patrui mei ad virtutem et +vindictam ab hoste sumendam vos excitant. +—In sqq. color orationis ut ap. Liv. XXX, 21. «En umquam (h.e. +umquamne, ecquando) ille dies futurus esset, quo vacuam hostibus Italiam +bona pace florentem visuri essent?»</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_94" id = "line16_94"> </a> +Dixerat; et raucus stridenti murmure clangor</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p><a name = "line16_95" id = "line16_95"> </a> +Increpuit; tonuere feris clamoribus astra.</p> +<p><a name = "line16_96" id = "line16_96"> </a> +Concurrunt; quantumque rapit violentia ponti,</p> +<p><a name = "line16_97" id = "line16_97"> </a> +Et Notus, et Boreas, et inexorabilis Auster,</p> +<p><a name = "line16_98" id = "line16_98"> </a> +Quum mergunt plenas tumefacta sub æquora classes;</p> +<p><a name = "line16_99" id = "line16_99"> </a> +Aut quum letiferos adcendens Sirius ignes,</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p><a name = "line16_100" id = "line16_100"> </a> +Torret anhelantem sævis ardoribus orbem;</p> +<p><a name = "line16_101" id = "line16_101"> </a> +Tantum acies hominumque ferox discordia ferro</p> +<p><a name = "line16_102" id = "line16_102"> </a> +Demetit: haud ullus terrarum æquarit hiatus</p> +<p><a name = "line16_103" id = "line16_103"> </a> +Pugnarum damna; <a href = "#var16_103">aut strages</a> per inhospita +lustra</p> +<p><a name = "line16_104" id = "line16_104"> </a> +Unquam tot dederit rabies horrenda ferarum.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">292</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_94" id = "not16_94" href = "#line16_94">94.</a> +<i>clangor</i> tubarum. +—<a name = "not16_95" id = "not16_95" href = +"#line16_95">95.</a> <i>clamoribus</i>, quibuscum acies +concurrunt.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_96" id = "not16_96" href = "#line16_96">96... 102.</a> +Quantum hominum naufragio, aut peste, tantum nunc ferro absumuntur. +Comparationes magis ad multitudinem cæsorum spectant (quod vel ex voc. +<i>quantum</i> et inpr. ex <a class = "crossref" href = +"#line16_101">v. 101 sqq.</a> ubi illa multis verborum ambagibus +adumbratur, patet), quam ad inpetum et celeritatem, qua cædes fiunt, quo +eas refert Ernest. coll. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_243">IV, 243 seq.</a> et <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_121">XIV, 121</a>. +—<a name = "not16_99" id = "not16_99" href = +"#line16_99">99.</a> <i>Sirius</i>, æstus, et pestis causa; conf. +<a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_621">XIV, 621</a>, et +ibi not. +—<a name = "not16_102" id = "not16_102" href = +"#line16_102">102.</a> <i>Demetit</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#line4_213">IV, 213</a>. Non facile umquam hiatu +terræ tot absorbentur, quot nunc ferro periere. Hæc nimium ad miraculum +aucta sentio, et sequentia de <i>rabie ferarum</i> (<a class = "missing" +name = "not16_104" id = "not16_104" href = "#line16_104" title = +"numerus deest">v. 104</a>) clementiora et remissiora sunt, quam ut +imaginem inchoatam recte absolvant; Ern.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">105</span> +<p><a name = "line16_105" id = "line16_105"> </a> +Jam campi vallesque madent, hebetataque tela.</p> +<p><a name = "line16_106" id = "line16_106"> </a> +Et Libys obcubuere, et amantes Martis Hiberi.</p> +<p><a name = "line16_107" id = "line16_107"> </a> +Stat tamen una loco perfossis debilis armis,</p> +<p><a name = "line16_108" id = "line16_108"> </a> +Luctaturque acies, qua concutit Hasdrubal hastam.</p> +<span class = "pagenum">293</span> +<p><a name = "line16_109" id = "line16_109"> </a> +Nec finem daret ille dies animosaque virtus,</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p><a name = "line16_110" id = "line16_110"> </a> +Ni <a href = "#var16_110">perlapsa viro loricæ tegmine</a> arundo,</p> +<p><a name = "line16_111" id = "line16_111"> </a> +Et parco summum violasset <a href = "#var16_111">vulnere</a> corpus,</p> +<p><a name = "line16_112" id = "line16_112"> </a> +Suasissetque fugam: rapido certamina linquit</p> +<p><a name = "line16_113" id = "line16_113"> </a> +In latebras <a href = "#var16_113">evectus</a> equo, noctisque per +umbram</p> +<p><a name = "line16_114" id = "line16_114"> </a> +Ad Tartessiacos tendit per litora portus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_105" id = "not16_105" href = "#line16_105">105.</a> +<i>hebetata tela</i>, ut apud Lucan. VI, 186; Senec. Octav. v. 526, +et Curt. IV, 16; Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_107" id = "not16_107" href = "#line16_107">107... +114.</a> +Conf. Liv. XXVIII, 16, et Polyb. XI, 24, qui Hasdrubalem cedentibus suis +restitisse, nec tamen vulneratum esse tradunt. +—<a name = "not16_108" id = "not16_108" href = +"#line16_108">108.</a> <i>concutit hastam</i> pro stat et pugnat, +ut passim apud Homerum.</p> + +<span class = "pagenum notes">293</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_110" id = "not16_110" href = "#line16_110">110.</a> +<i>viro</i>, Hasdrubali. +—<a name = "not16_111" id = "not16_111" href = +"#line16_111">111.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_273">ad V, 273</a>, et <a class = "crossref" href += "bookXV.html#line15_755">XV, 755 seq.</a> +—<i>parco</i>, levi. +—<a name = "not16_112" id = "not16_112" href = +"#line16_112">112 seq.</a> +De fuga Hasdrubalis vid. plura ap. Liv. et Polyb. ll.cc. +—<a name = "not16_114" id = "not16_114" href = +"#line16_114">114.</a> <i>Tartessiacos portus</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_399">ad III, 399</a>. Sed h.l. +<i>Gades</i> designari videntur, quo Hasdrubalem ac Magonem refugisse +Livius loco laud. tradit, et quam urbem non diversam fuisse a Tartesso +putabant Plinius III, 21, Avien. Descr. Orb. 613; Sallustius in +Fragment. et alii; conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_396">ad III, 396</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">115</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_115" id = "line16_115"> </a> +Proximus in pugna ductori Marte manuque</p> +<p><a name = "line16_116" id = "line16_116"> </a> +Regnator Nomadum fuerat; mox fœdere longo</p> +<p><a name = "line16_117" id = "line16_117"> </a> +Cultuque Æneadum nomen <a href = "#var16_117">Masinissa</a> +superbum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_115" id = "not16_115" href = "#line16_115">115 sqq.</a> +<i>Masinissa</i>, filius Galæ, regis Numidarum Massylorum, et socius +Pœnorum (vid. Liv. XXIV, 49; XXV, 34; XXVIII, 13), ad Romanorum nunc +partes transit (Liv. XXVIII, 16, 35), et regnum paternum, a Syphace +expugnatum (Liv. XXIX, 29... 34; XXX, 5), Scipionis ope recuperat +(cf. Liv. XXX, 11), a quo præterea amplissimis muneribus, Cirta oppido +ceterisque urbibus et agris, quæ ex regno Syphacis in populi Rom. +potestatem venerant, donatur (inf. <a class = "crossref" href = +"#line16_130">v. 130</a>; Liv. XXX, 15, 44); cf. Polyb. XI, 21; +XIV, 3 sq. 8 sq. XV, 4, 5, 9, 12, 14, 18; XXI, 9; +XXII, 4, et Appian. Punic. 10... 28, 32, 37, 41... 48, 67, 74, 93, +105 seq. <i>proximus ductori</i>, Hasdrubali, <i>Marte manuque</i>, +virtute, <i>fuerat</i>, eum fortitor pugnando prope æquaverat Masinissa. +«Caput rerum in omni hostium equitatu.» ap. Liv. XXVIII, 35. +—<a class = "missing" name = "not16_116" id = "not16_116" href = +"#line16_116" title = "numerus deest">116.</a> <i>Nomadum</i>, +confer <a class = "crossref" href = "#not16_171">ad v. 171</a>. +—<a class = "missing" name = "not16_117" id = "not16_117" href = +"#line16_117" title = "numerus deest">117.</a> <i>Æneadum</i>, +Romanorum. +—<i>nomen superbum</i>, conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_729">ad IV, 729</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">294</span> +<p><a name = "line16_118" id = "line16_118"> </a> +Huic fesso, quos <a href = "#var16_118">dura fuga</a> et nox suaserat +atra,</p> +<p><a name = "line16_119" id = "line16_119"> </a> +Carpenti somnos subitus rutilante coruscum</p> +<span class = "linenum">120</span> +<p><a name = "line16_120" id = "line16_120"> </a> +Vertice fulsit apex, crispamque involvere visa est</p> +<p><a name = "line16_121" id = "line16_121"> </a> +Mitis flamma comam, atque hirta se spargere fronte.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">294</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_118" id = "not16_118" href = "#line16_118">118 seq.</a> +Masinissa fausto omine objecto, quod mater explicat, permovetur, ut +Scipionem fœderis pangendi causa adeat: quæ res ita coloribus poeticis +oblita est et figmentis epicis intertexta, ut sine Livio veram rerum +gestarum rationem adsequi nullo modo possimus; Ern. conf. Liv. XXVIII, +16 et 35. Manifesta autem est et ab aliis jam notata imitatio Virgil. +Æn. II, 682 seqq. ubi vid. Cerda et Heyne; cf. et Liv. I, 39, 41; +XXV, 39; extr. Barth. ad Claud. Cons. Hon. IV, 193 sq. Casaub. ad Suet. +Tib. 14. «Fulgor igneus, si urendo non noceat, celebritatis gloriam +adferre creditur,» Saresber. Polycr. I, 13. Silii autem ingenio hæc +fingendi locum dedisse crediderim verba Livii XXIV, 49 pr. «Filium Gala +Masinissam habebat, septem et decem annos natum, ceterum juvenem ea +indole, ut jam tum adpareret, latius regnum opulentiusque, quam +adcepisset, facturum.» Veræ gloriæ ejus miracula addita, ut Marcii ap. +Liv. l.c. Ascanii ap. Virgil. et aliorum. +—<a name = "not16_119" id = "not16_119" href = +"#line16_119">119.</a> <i>coruscum</i> adverb. +—<a name = "not16_120" id = "not16_120" href = +"#line16_120">120.</a> <i>apex</i>, non pileus, de quo Burm. ad +Virg. l.c. et Gesner. ad Claud. l.l. cogitarunt, nam mox <i>flamma</i> +dicitur; Ern. +—<a name = "not16_121" id = "not16_121" href = +"#line16_121">121.</a> <i>Mitis flamma</i>, ut apud Virg. <i>levis +apex</i>, et <i>tractu innoxia molli</i> (vel <i>mollis</i>) <i>lambere +flamma comas</i>: de <i>tractu</i>, vel potius <i>tactu</i>, vide Var. +Lect. Nostri Virgil. Vol. II, p. 290. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<i>hirta fronte</i>, conf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#not13_861">ad XIII, 861</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_122" id = "line16_122"> </a> +Concurrunt famuli, et serpentes <a href = "#var16_122">tempora</a> +circum</p> +<p><a name = "line16_123" id = "line16_123"> </a> +Festinant gelidis restinguere fontibus ignes.</p> +<p><a name = "line16_124" id = "line16_124"> </a> +At grandæva, Deum prænoscens omina, mater,</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p><a name = "line16_125" id = "line16_125"> </a> +«<a href = "#var16_125">Sic sit</a>, Cælicolæ; <a href = +"#var16_125">portentaque vestra</a> secundi</p> +<p><a name = "line16_126" id = "line16_126"> </a> +Condite, ait; duret capiti per secula lumen.</p> +<span class = "pagenum">295</span> +<p><a name = "line16_127" id = "line16_127"> </a> +Ne vero, ne, nate, Deum <a href = "#var16_127">tam læta</a> pavesce</p> +<p><a name = "line16_128" id = "line16_128"> </a> +Prodigia, aut sacras metue inter tempora flammas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_122" id = "not16_122" href = "#line16_122">122 sq.</a> +Ipsa verba Virg. Æn. II, 684... 686.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_124" id = "not16_124" href = "#line16_124">124.</a> +<i>mater</i>, ut Tanaquil apud Liv. I, 39, et Anchises apud Virg. +quorum tamen scientia auguralis notior est. +—<a name = "not16_125" id = "not16_125" href = +"#line16_125">125 seq.</a> +Verbis <i>sic sit</i> adripit ex veterum superstitione anus omen et Deos +salutat; Barth. Adv. XXI, 15. +—<i>portenta vestra secundi Condite</i>, perficite læta, quæ nobis +portenditis. Alii aliter exponunt: Barthius et Ern. firmate, vel +conservate; D. Heins. «<i>Condite secundi</i> est secunda date: +secunda enim auspicia, quæ <i>adtestata</i> dicebantur et fulgure +constabant plerumque, +<span class = "pagenum notes">295</span> +condebant, h. est, confirmabant prima, quum fausta erant; quum infausta, +quæ <i>parentalia</i> vocabantur, tollebant illa et destruebant quasi.» +Hoc acumen, quod non mireris, displicebat Burm. qui ad Valer. Flacc. +I, 531; multis exemplis docet, <i>condere</i>, quod instituere et +in ipso principio decernere significet, proprium esse fatis verbum. +—<a class = "missing" name = "not16_126" id = "not16_126" href = +"#line16_126" title = "numerus deest">126.</a> <i>duret capiti per +secula lumen</i>, perpetua sit gloria ejus æternamque imperium, vel +æternitati consecretur nomen ejus, cujus caput clarum fore divino igni +circumfuso portendistis.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_129" id = "line16_129"> </a> +Hic tibi Dardaniæ promittit fœdera gentis,</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p><a name = "line16_130" id = "line16_130"> </a> +Hic tibi regna dabit, regnis majora paternis,</p> +<p><a name = "line16_131" id = "line16_131"> </a> +Ignis, et adjunget <a href = "#var16_131">Latiis tua nomina +fatis</a>.»</p> +<p><a name = "line16_132" id = "line16_132"> </a> +Sic vates, juvenisque animum tam clara movebant</p> +<p><a name = "line16_133" id = "line16_133"> </a> +Monstra, nec a Pœnis ulli virtutis honores,</p> +<p><a name = "line16_134" id = "line16_134"> </a> +<a href = "#var16_134">Hannibal ipse etiam jam jamque modestior +armis</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_130" id = "not16_130" href = "#line16_130">130.</a> +Conf. sup. <a class = "crossref" href = "#not16_115">ad +v. 115 sq.</a> +—<a name = "not16_131" id = "not16_131" href = +"#line16_131">131.</a> <i>Latiis fatis</i>, fortunæ Romanorum, +quorum postea constanter socius fuit et amicus: ut apud Lucan. III, 307; +«populo communia nostro Fata tulit.»</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_132" id = "not16_132" href = "#line16_132">132.</a> +Recensentur causæ, quibus Masinissa motus partes Romanorum sequutus sit +et fœdus pepigerit cum Scipione, primum <i>clara monstra</i>, h.e. omina +manifesta, quibus imperii nominisque amplitudo portendatur, deinde quod +a Pœnis nullo honore aliisve virtutis præmiis, vel adfectus esset, vel +ea exspectare posset, denique quod Hannibalis fama ac res labi +cœpissent; cf. <a class = "crossref" href = "#not16_148">ad +v. 148</a>. +—<a name = "not16_133" id = "not16_133" href = +"#line16_133">133.</a> <i>Monstra</i> h.l. non malo, ut sæpe, sed +bono sensu, Virg. Æn. II, 680, sumuntur; Drak. Confer <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_650">ad II, 650</a>. +—<a name = "not16_134" id = "not16_134" href = +"#line16_134">134.</a> <i>modestior armis</i>, arma bellumque +tractans minore impetu, animo, ira ac insolentia, ut contra victor, et +cujus virtuti fortuna conjuncta est, <i>ferox</i> dicitur, et <i>bello +superbus</i> Virg. Æn. I, 21, vel <i>superbus virtute et factis</i> +supra <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_573">X, 573</a>; κυδιόων Homer. et +<i>insolentius hostem insequi</i> Cæs. B. C. I, 45. Marsus +exponit, minoris famæ ac nominis in re militari; et Ernesti, adtritus, +vel fractus fortuna bellica, et fama pristina deminutus.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">296</span> +<span class = "linenum">135</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_135" id = "line16_135"> </a> +Aurora obscuri tergebat nubila cæli,</p> +<p><a name = "line16_136" id = "line16_136"> </a> +Vixque Atlantiadum rubefecerat ora sororum:</p> +<p><a name = "line16_137" id = "line16_137"> </a> +Tendit <a href = "#var16_137">ad Ausonios</a> et adhuc hostilia +castra.</p> +<p><a name = "line16_138" id = "line16_138"> </a> +Atque, ubi se vallo intulerat, ductorque benigno</p> +<p><a name = "line16_139" id = "line16_139"> </a> +Adcepit Latius vultu, rex talibus infit:</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p><a name = "line16_140" id = "line16_140"> </a> +«Cælestum monita et sacræ responsa parentis,</p> +<p><a name = "line16_141" id = "line16_141"> </a> +Dîsque tua, o Rutulum rector, gratissima virtus</p> +<p><a name = "line16_142" id = "line16_142"> </a> +Avulsum Tyriis huc me duxere volentem.</p> +<p><a name = "line16_143" id = "line16_143"> </a> +Si tibi non segnes tua contra fulmina sæpe</p> +<p><a name = "line16_144" id = "line16_144"> </a> +Visi stare sumus, dignam te, nate Tonantis,</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p><a name = "line16_145" id = "line16_145"> </a> +Adferimus dextram; nec nos aut vana subegit</p> +<p><a name = "line16_146" id = "line16_146"> </a> +Incertæ mentis levitas, et mobile pectus;</p> +<p><a name = "line16_147" id = "line16_147"> </a> +Aut spes et læti sectamur præmia Martis.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">296</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_135" id = "not16_135" href = "#line16_135">135.</a> +<i>tergebat</i>, serenabat, dimovebat. +—<a name = "not16_136" id = "not16_136" href = +"#line16_136">136.</a> <i>Atlantiades sorores</i>, Atlantis filiæ, +Pleiades, seu Vergiliæ, quæ summo inane occidunt in occidentali parte +cæli, dum Aurora et sol interea ab oriente emergunt, vid. Heyne ad Virg. +Ge. I, 221, et Hermanni Mythol. tom. III, not. 258 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_139" id = "not16_139" href = "#line16_139">139.</a> +Conf. Liv. XXVIII, 35. Sed in hac oratione, quam ex ea, qua Indibilis +suo et Mandonii nomine Scipionem ap. Liv. XXVII, 17, adloquutus sit, +desumtam putabat Drak., poetam suum potius ingenium (a quo etiam +profecta oratio Scipionis, et quæ de donis, ab eo Masinissæ datis, +referuntur infra <a class = "crossref" href = "#line16_154">vers. 154... +167</a>) quam Livium sequutum esse, jam monuit Ern. +—<a name = "not16_140" id = "not16_140" href = +"#line16_140">140.</a> <i>monita</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_120">ad IV, 120</a>. +—<i>sacræ responsa parentis</i>; conf. sup. <a class = "crossref" +href = "#line16_124">v. 124</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_143" id = "not16_143" href = "#line16_143">143.</a> +<i>fulmina tua</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_421">ad I, 421</a>; apte inpr. h.l. de Scipione +<i>nato Tonantis</i>, de quo vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_476">ad IV, 476</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_148" id = "line16_148"> </a> +Perfidiam fugio et perjuram ab origine gentem.</p> +<p><a name = "line16_149" id = "line16_149"> </a> +<a href = "#var16_149">Tu</a>, quando Herculeis finisti prælia +metis,</p> +<span class = "pagenum">297</span> +<span class = "linenum">150</span> +<p><a name = "line16_150" id = "line16_150"> </a> +<a href = "#var16_150">Nunc</a> ipsam belli nobiscum invade +parentem.</p> +<p><a name = "line16_151" id = "line16_151"> </a> +Ille tibi, qui <a href = "#var16_151">jam gemino</a> Laurentia +lustro</p> +<p><a name = "line16_152" id = "line16_152"> </a> +Possedit regna, et scalas ad mœnia Romæ</p> +<p><a name = "line16_153" id = "line16_153"> </a> +Admovet, in Libyam flammis ferroque trahendus.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_148" id = "not16_148" href = "#line16_148">148.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_5">ad I, 5</a>. +Recte jam monuit Dausq. Silium respexisse fallacem conditionem de spatio +corii taurini magnitudine consignando, et perfidiam Pœnorum, qui +Sophonisbam, Masinissæ pactam, Syphaci tradiderint; de quo vid. Appian +Pun. 10, qui hanc præcipue causam Masinissæ fuisse dicit fœderis cum +Scipione jungendi; conf. idem de reb. Hisp. c. 37.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_149" id = "not16_149" href = "#line16_149">149.</a> +<i>Herculeis finisti prælia metis</i>, +<span class = "pagenum notes">297</span> +totam expugnasti Hispaniam, nec desiisti vincere nisi in mundi fine; cf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_142">ad I, 142</a>, +et <a class = "crossref" href = "bookIX.html#not9_185">IX, 185</a>. +<span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not16_150" id = "not16_150" href = +"#line16_150">150.</a> <i>belli</i> hujus <i>parentem</i>, causam +et auctorem, scilicet Carthaginem Africæ.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_151" id = "not16_151" href = "#line16_151">151</a> +<a name = "not16_152" id = "not16_152" href = "#line16_151">seq.</a> +<i>gemino lustro</i>, rotundiore numero, ut poetis mos est: nam Livius +XXVIII, 16, 38, et fasti ab initio belli Punici usque ad debellatam +Hispaniam tredecim annos, non quindecim, ut Dausq. et N. Heins. +volebant, statuunt; Drak. Cf. Var. Lect. +—<i>Ille, qui</i>, etc. Hannibal. +—<i>Laurentia regna</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_110">ad I, 110</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_154" id = "line16_154"> </a> +Sic Nomadum ductor: tunc dextra Scipio dextram</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p><a name = "line16_155" id = "line16_155"> </a> +Amplexus, «Si pulchra tibi Mavorte videtur,</p> +<p><a name = "line16_156" id = "line16_156"> </a> +Pulchrior est gens nostra fide; dimitte bilingues</p> +<p><a name = "line16_157" id = "line16_157"> </a> +Ex animo socios; magna hinc te præmia claræ</p> +<p><a name = "line16_158" id = "line16_158"> </a> +Virtutis, Masinissa, manent; citiusque vel armis,</p> +<p><a name = "line16_159" id = "line16_159"> </a> +Quam <a href = "#var16_159">gratæ</a> studio vincetur Scipio mentis.</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p><a name = "line16_160" id = "line16_160"> </a> +Cetera quæ in Libyam <a href = "#var16_160">portari</a> incendia +suades,</p> +<p><a name = "line16_161" id = "line16_161"> </a> +Expediet tempus; nec enim sunt talia rerum</p> +<p><a name = "line16_162" id = "line16_162"> </a> +Non meditata mihi, et mentem Carthago fatigat.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_154" id = "not16_154" href = "#line16_154">154... +167.</a> +Conf. sup. <a class = "crossref" href = "#not16_139">ad +v. 139 sq.</a> +—<a name = "not16_156" id = "not16_156" href = +"#line16_156">156.</a> <i>bilingues socios</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_56">ad II, 56</a>. +—<a name = "not16_158" id = "not16_158" href = +"#line16_158">158 seq.</a> +Venustissimæ urbanitatis plena sententia, mixta gravitate aliqua heroi +decora, ex armorum commemoratione; Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_162" id = "not16_162" href = "#line16_162">162.</a> +<i>mentem fatigat</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_63">ad I, 63</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">298</span> +<p><a name = "line16_163" id = "line16_163"> </a> +Hinc juveni <a href = "#var16_163">dona</a> insignem velamine picto</p> +<p><a name = "line16_164" id = "line16_164"> </a> +Dat chlamydem, stratumque ostro, quem ceperat ipse</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p><a name = "line16_165" id = "line16_165"> </a> +Dejecto victor Magone <a href = "#var16_165">animique</a> probarat,</p> +<p><a name = "line16_166" id = "line16_166"> </a> +Cornipedem; <a href = "#var16_166">tum, qua</a> Divum libabat ad +aras</p> +<p><a name = "line16_167" id = "line16_167"> </a> +Hasdrubal, ex auro pateram, galeamque comantem.</p> +<p><a name = "line16_168" id = "line16_168"> </a> +Exin, <a href = "#var16_168">firmato</a> sociali fœdere regis,</p> +<p><a name = "line16_169" id = "line16_169"> </a> +Vertendas agitat jam nunc Carthaginis arces.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">298</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_164" id = "not16_164" href = "#line16_164">164 sq.</a> +<i>stratum ostro Cornipedem</i>, ut ap. Virgil. Æneid. VII, 277. +—<i>quem ceperat ipse</i>, etc. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_137">ad V, 137</a>. +—<a class = "missing" name = "not16_165" id = "not16_165" href = +"#line16_165" title = "numerus deest">165.</a> <i>Dejecto</i> ex +equo, non interfecto, ut <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_464">XV, 464</a>, nam Magonem aliquem a Scipione +occisum esse nemo tradidit. +—<i>probarat animi</i> causa, ἕνεκα, propter animum, h.e. +ferociam, ut apud Claudian. Cons. Hon. IV, 488. Cf. Heins. curæ sec. ad +Claudian. p. 900. Sic et <i>laudabat leti</i>, <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_259">IV, 259</a>, similiaque +passim. +—<a name = "not16_166" id = "not16_166" href = +"#line16_166">166</a> <a name = "not16_167" id = "not16_167" href = +"#line16_166">sq.</a> +Poeta et <i>pateram</i> facit spolium, et equum. +—<i>galeam comantem</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_515">ad IV, 515</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">170</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_170" id = "line16_170"> </a> +Massylis regnator erat ditissimus oris,</p> +<p><a name = "line16_171" id = "line16_171"> </a> +Nec nudus virtute, Syphax: <a href = "#var16_171">quo</a> jura +petebant</p> +<p><a name = "line16_172" id = "line16_172"> </a> +Innumeræ gentes, extremaque litore Tethys.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_170" id = "not16_170" href = "#line16_170">170... +276.</a> +Conf. Liv. XXVIII, 17 sq. +—<i>Massylorum</i>, vel Massyliorum rex proprie fuit Masinissa, et +Massæsylorum Syphax. Inde constat, Silium duos populos vicinos +confudisse: id autem tanto minus mirandum est, quod Syphax aliquando +totum Masinissæ regnum obtinuit; Drak. Conf. Liv. l.l. Strab. XVII, pag. +829... 832; Intpp. Liv. XXIV, 48; XXIX, 29; Schweigh. V. Cl. ad Appian. +Pun. c. 10, et ad Polyb. III, <span class = "smallcaps">xxxiii</span>, +15; VII, <span class = "smallcaps">xix</span>, 1. +—<a href = "#line16_170">170.</a> «Magnum in omnia momentum +Syphax adfectanti res Africæ erat, opulentissimus ejus terræ rex, bello +jam expertus ipsos Carthaginienses, finibus etiam regni apte ad +Hispaniam, quod freto exiguo dirimuntur, positis,» Liv. l.c. Conf. XVII, +143 sq. Appian. Pun. 10, et Hisp. 37. +—<a class = "missing" name = "not16_171" id = "not16_171" href = +"#line16_171" title = "numerus deest">171.</a> <i>nudus +virtute</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_313">ad +IV, 313</a>. +—<a href = "#line16_171">171.</a> <i>quo</i>, a quo, ut apud +Curt. V, 7, «regia totius orientis, unde tot gentes ante jura +petebant.» +—<a name = "not16_172" id = "not16_172" href = +"#line16_172">172.</a> <i>extrema Tethys</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_411">III, 411</a>, fines extremi +regni Syphacis, ad oceanum Atlant. et fretum, quo ab Hispania +dirimuntur, producti; confer Liv. l.c. et supra <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_141">ad I, 141 sq.</a> Propr. amnis Mulucha +Bocchi Massæsylorumque finis ab occasu (Plin. V, 2), et inde Mauri +ad Oceanum usque.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_173" id = "line16_173"> </a> +Multa viro terra, ac sonipes, et bellua, terror</p> +<span class = "pagenum">299</span> +<p><a name = "line16_174" id = "line16_174"> </a> +Bellorum, nec non Marti delecta juventus.</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p><a name = "line16_175" id = "line16_175"> </a> +<a href = "#var16_175">Nec foret</a>, aut ebore, aut solido qui vinceret +auro,</p> +<p><a name = "line16_176" id = "line16_176"> </a> +Gætulisve magis fucaret vellus <a href = "#var16_176">ahenis</a>.</p> +<p><a name = "line16_177" id = "line16_177"> </a> +Has adjungere opes avidus, reputansque laborem,</p> +<p><a name = "line16_178" id = "line16_178"> </a> +Si vertat rex ad Pœnos, dare vela per altum</p> +<p><a name = "line16_179" id = "line16_179"> </a> +Imperat, atque animo jam tum <a href = "#var16_179">Africa</a> bella +capessit.</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p><a name = "line16_180" id = "line16_180"> </a> +Verum ubi perventum, et portus tenuere carinæ,</p> +<p><a name = "line16_181" id = "line16_181"> </a> +Jam, trepida fugiens per proxima litora puppe,</p> +<p><a name = "line16_182" id = "line16_182"> </a> +Hasdrubal adflictis aderat nova fœdera quærens</p> +<p><a name = "line16_183" id = "line16_183"> </a> +Rebus, et ad Tyrios Massylia signa trahebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_173" id = "not16_173" href = "#line16_173">173.</a> +<i>bellua</i>, +<span class = "pagenum notes">299</span> +elephanti.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_176" id = "not16_176" href = "#line16_176">176.</a> +<i>fucaret</i>, inficeret (ut <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_436">VIII, 436</a>), <i>vellus</i>, lanam, +<i>Gætulis ahenis</i>, purpura Gætulica; conf. <a class = "crossref" +href = "#line16_354">v. 354</a>, <a class = "crossref" href = +"#line16_568">568 sq.</a> Plin. VI, 31, extr. IX, 36; XXXV, 6.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_177" id = "not16_177" href = "#line16_177">177.</a> +Conf. omnino Liv. XXVIII, 17, pr. +—<i>Has opes</i>, Syphacem, opulentissimum Africæ regem, +<i>adjungere</i>, conjungere secum fœdere. +—<i>reputans laborem</i>, quanto gravius foret bellum, quanto +major difficultas bellica, si vires Pœnorum hujus regis societate +augerentur. +—<a name = "not16_179" id = "not16_179" href = +"#line16_179">179.</a> <i>Africa bella</i>, Africanum bellum, ut +<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_11">XVII, 11</a>, vid. +sup. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_252">ad I, 252, +in Var. Lect.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_180" id = "not16_180" href = "#line16_180">180 sq.</a> +Cf. Liv. l.c. +—<i>carinæ</i>, duæ quinqueremes. +—<a name = "not16_182" id = "not16_182" href = +"#line16_182">182.</a> <i>Hasdrubal</i> Gisgonis filius Hispania +pulsus, et socer postea Syphacis. +—<a name = "not16_183" id = "not16_183" href = +"#line16_183">183.</a> <i>ad Tyrios</i>, Pœnos eorumque partes, +<i>Massylia signa</i>, Syphacem, <i>trahebat</i>, trahere conabatur, ut +<i>reseravit</i>, <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_14">I, 14</a>, et similia passim.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_184" id = "line16_184"> </a> +Audito, pariter populorum in regna duorum</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p><a name = "line16_185" id = "line16_185"> </a> +Advenisse duces, qui tota mole laborent,</p> +<p><a name = "line16_186" id = "line16_186"> </a> +Disceptentque armis, terrarum uter imperet orbi,</p> +<p><a name = "line16_187" id = "line16_187"> </a> +Celsus mente Syphax adciri in tecta benigne</p> +<p><a name = "line16_188" id = "line16_188"> </a> +Imperat, et tanto regni se tollit honore.</p> +<p><a name = "line16_189" id = "line16_189"> </a> +Tum lætos volvens oculos adversa per ora,</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p><a name = "line16_190" id = "line16_190"> </a> +Sic Latium adfatur juvenem, ac <a href = "#var16_190">prior</a> incipit +ultro:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_184" id = "not16_184" href = "#line16_184">184... +188.</a> +Confer Liv. XXVIII, 18, pr. +—<i>Audito</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_106">ad V, 106</a>. +—<a name = "not16_185" id = "not16_185" href = +"#line16_185">185.</a> <i>tota mole</i>, omnibus viribus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_189" id = "not16_189" href = "#line16_189">189... +208.</a> +Manifesta imitatio Virgil. Æneid. VIII, 152... 171, ad quem locum, vid. +Heyne.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_191" id = "line16_191"> </a> +«Quam te, <a href = "#var16_191">Dardanida</a> pulcherrime, mente +serena</p> +<p><a name = "line16_192" id = "line16_192"> </a> +Adcipio, intueorque libens! quamque ora recordor</p> +<span class = "pagenum">300</span> +<p><a name = "line16_193" id = "line16_193"> </a> +Lætus Scipiadæ: revocat tua forma parentem.</p> +<p><a name = "line16_194" id = "line16_194"> </a> +Nam repeto, Herculeas <a href = "#var16_194">Erythia</a> ad litora +Gades</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p><a name = "line16_195" id = "line16_195"> </a> +Quum studio pelagi et spectandis æstibus undæ</p> +<p><a name = "line16_196" id = "line16_196"> </a> +Venissem, magnos vicina ad flumina Bætis</p> +<p><a name = "line16_197" id = "line16_197"> </a> +Ductores miro quondam me cernere amore.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_191" id = "not16_191" href = "#line16_191">191.</a> +<i>Dardanida</i>, Romane; conf. V.L. +<span class = "pagenum notes">300</span> +—<a name = "not16_193" id = "not16_193" href = +"#line16_193">193.</a> <i>Scipiadæ</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#not7_106">ad VII, 106</a>. +—<i>revocat</i> mihi in mentem, nisi malis, refert, reddit, ut +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_634">II, 634</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_194" id = "not16_194" href = "#line16_194">194.</a> +Conf. Virg. Æn. VIII, 166 sq. et Liv. XXIV, 48. +—<i>Erythia</i>, Ἐρύθεια, insula, vel eadem cum Gadibus, vel inter +Gades et Hispaniam sita, regia Geryonæ, cujus boves Hercules, occiso +rege, in Italiam abegit; cf. Heyne ad Apollod. p. 386 sq. et +Harduin. ad Plin. IV, 22, s. 36. +—<i>Herculeas Gades</i>, conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_14">ad III, 14 sq.</a> +—<a name = "not16_195" id = "not16_195" href = +"#line16_195">195.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_45">ad III, 45 sq.</a> +—<a name = "not16_196" id = "not16_196" href = +"#line16_196">196 seq.</a> +Syphacem petiisse Gades et cum Scipionibus congressum esse, tradiderant +forte alii, quorum scripta interciderunt, idque maritimi æstus spectandi +causa, non, quoniam a Masinissa pulsus sit ex Africa, factum esse, rex +h.l. comminisci videtur, honestam causam prætendens turpiori, quam +fateri ipsum pudebat; Lenz.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_198" id = "line16_198"> </a> +Tum mihi dona viri præda delecta tulere,</p> +<p><a name = "line16_199" id = "line16_199"> </a> +Arma simul, regnoque meo tum cognita primum</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p><a name = "line16_200" id = "line16_200"> </a> +Cornipedum frena, atque arcus, quîs cedere nostra</p> +<p><a name = "line16_201" id = "line16_201"> </a> +<a href = "#var16_201">Non norunt</a> jacula, et <a href = +"#var16_201">veteres</a> tribuere magistros</p> +<p><a name = "line16_202" id = "line16_202"> </a> +Militiæ, qui dispersas sine lege catervas</p> +<p><a name = "line16_203" id = "line16_203"> </a> +Vestro formarent ritu ad certamina Martis.</p> +<p><a name = "line16_204" id = "line16_204"> </a> +<a href = "#var16_204">Ast ego</a>, quum nostra (in nostris quæ copia +regnis)</p> +<span class = "pagenum">301</span> +<span class = "linenum">205</span> +<p><a name = "line16_205" id = "line16_205"> </a> +Nunc auri ferrem, nivei nunc munera dentis,</p> +<p><a name = "line16_206" id = "line16_206"> </a> +Nil valui precibus; solos sibi cepit uterque,</p> +<p><a name = "line16_207" id = "line16_207"> </a> +Quos cohibebat ebur vaginæ sectilis, enses.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_200" id = "not16_200" href = "#line16_200">200.</a> +<i>frena</i> equorum Numidis ignota, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_215">ad I, 215</a>. +—<a name = "not16_201" id = "not16_201" href = +"#line16_201">201 sq.</a> +Conf. Liv. l.l. +—<i>veteres Militiæ</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_530">ad IV, 530</a>. «Syphax oravit, ut unus ap. sese +magister rei militaris remaneret, etc.» Liv. XXIV, 48. Junge eliam +<i>magistros militiæ</i>, et <i>veteres</i> accipe dictos pro peritis, +usu atque exercitatione præditis. +—<a class = "missing" name = "not16_203" id = "not16_203" href = +"#line16_203" title = "numerus deest">203.</a> <i>ritu</i>, arte, +qua Rom. orbem domuere. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<span class = "pagenum notes">301</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_205" id = "not16_205" href = "#line16_205">205.</a> +<i>nivei munera dentis</i>, ex ebore facta. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookIX.html#line9_581">IX, 581 sq.</a> +—<a name = "not16_206" id = "not16_206" href = +"#line16_206">206 sq.</a> +<i>uterque</i>, pater et patruus tuus. +—<a class = "missing" name = "not16_207" id = "not16_207" href = +"#line16_207" title = "numerus deest">207.</a> <i>ebur vaginæ +sectilis</i>, h.e. vagina ebore sectili ornata, κολεὸς πριστοῦ ἐλέφαντος +Homer. Odyss. θ, 404; σ, 195; τ, 564. Nam proprie ebur est +<i>sectile</i>, vel <i>sculptile</i>, torno dolatum rasumque, ut ap. Ov. +medicam. fac. 10, et ex Ponto IV, <span class = "smallcaps">ix</span>, +28. Morem, eburnea vagina ensem ornandi (cujus etiam meminere Homer. Od. +θ, 404; Virg. Æn. IX, 305; Ovid. Met. IV, 148), præcipue olim obtinuisse +apud populos Africæ, quibus ingens elephantum copia erat, hinc etiam +patet, quod postea Lusitani, ut refert Osor. in vit. Eman. Portug. regis +lib. I, p.m. 25, apud nonnullas gentes, quæ ceteris cultiores haberi +volebat, ejus rei vestigia invenerint; Drak.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_208" id = "line16_208"> </a> +Quare, age, lætus <a href = "#var16_208">habe</a> nostros intrare +penates,</p> +<p><a name = "line16_209" id = "line16_209"> </a> +Ac, mea quando <a href = "#var16_209">adfert</a> Libycum fortuna per +undas</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p><a name = "line16_210" id = "line16_210"> </a> +Ductorem, facili, quæ dicam, percipe mente.</p> +<p><a name = "line16_211" id = "line16_211"> </a> +Et vos, qui Tyriæ regitis Carthaginis arces,</p> +<p><a name = "line16_212" id = "line16_212"> </a> +Hasdrubal, huc aures, huc, quæso, advertite sensus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_208" id = "not16_208" href = "#line16_208">208.</a> +<i>habe intrare</i>, intra, ut ap. Varr. R. R. I, 1, pr. +—<i>rogas, ut habeam curare</i>; conf. tamen Var. Lect. +—<i>lætus</i> te <i>habe intrare</i>, ad intrandum, hoc est, +lætus, lubens intrato; Lenz. +—<a name = "not16_209" id = "not16_209" href = +"#line16_209">209</a> <a name = "not16_210" id = "not16_210" href = +"#line16_209">sq.</a> +Quoniam magnitudo fortuno meæ vos ambos huc agit, agite, componite pacem +mea auctoritate! rex enim fastu barbarico suspicabatur, componendæ +controversiæ gratia ambos ad tantum arbitrum venisse; Barth. Adv. +X, 7; confer omnino Liv. XXVIII, 18, pr. +—<i>Libycum Ductorem</i>, etiam Hasdrubalem adduxit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_211" id = "not16_211" href = "#line16_211">211.</a> +<i>vos</i> pro <i>tu</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_222">ad III, 222, in Var. Lection.</a> +—<i>arces Carthaginis</i> vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_7">ad I, 7</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_213" id = "line16_213"> </a> +«Quanta per Ausonios populos torrentibus armis</p> +<p><a name = "line16_214" id = "line16_214"> </a> +Tempestas ruat, et Latio suprema minetur,</p> +<span class = "pagenum">302</span> +<span class = "linenum">215</span> +<p><a name = "line16_215" id = "line16_215"> </a> +Utque bibant Tyrium <a href = "#var16_215">bis quinos</a> sæva per +annos</p> +<p><a name = "line16_216" id = "line16_216"> </a> +Sicana nunc tellus, nunc litora Hibera cruorem,</p> +<p><a name = "line16_217" id = "line16_217"> </a> +Cui nescire licet? quin ergo tristia tandem</p> +<p><a name = "line16_218" id = "line16_218"> </a> +Considunt bella, et deponitis arma volentes?</p> +<p><a name = "line16_219" id = "line16_219"> </a> +Tu Libya, tu te, Ausonia, cohibere memento.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_213" id = "not16_213" href = "#line16_213">213</a> +<a name = "not16_214" id = "not16_214" href = "#line16_213">sq.</a> +«Syphax utrumque contrahere +<span class = "pagenum notes">302</span> +ad conloquium dirimendarum simultatium causa est conatus,» Liv. l.c. Hæc +exornavit poeta. +—<i>Tempestas</i> δεινῶς de bello, unde et <i>torrentia arma</i> +dicuntur. +—<a name = "not16_215" id = "not16_215" href = +"#line16_215">215</a> <a name = "not16_216" id = "not16_216" href = +"#line16_215">sqq.</a> +Imitatio magnifici loci Virg. Æn. VII, 222 seqq. ubi vid. Heyne. +—<i>bibant cruorem</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_268">X, 268</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_412">XVII, 412</a>. +—<i>bis quinos</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"#not16_151">ad v. 151</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_219" id = "not16_219" href = "#line16_219">219.</a> +<i>memento</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_118">ad III, 118</a>. +—<i>te cohibere</i>, ejus finibus contentum esse.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">220</span> +<p><a name = "line16_220" id = "line16_220"> </a> +Haud deformis erit vobis ad fœdera versis</p> +<p><a name = "line16_221" id = "line16_221"> </a> +Pacator mediusque Syphax.» Subjungere plura</p> +<p><a name = "line16_222" id = "line16_222"> </a> +Non passus, gentis morem arbitriumque Senatus</p> +<p><a name = "line16_223" id = "line16_223"> </a> +Scipio demonstrat; <a href = "#var16_223">vanique</a> absistere +cœpti</p> +<p><a name = "line16_224" id = "line16_224"> </a> +Spe jubet, et Patres docet hæc expendere solos.</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p><a name = "line16_225" id = "line16_225"> </a> +Suadendi <a href = "#var16_225">modus hic</a>: quodque est de parte +diei</p> +<p><a name = "line16_226" id = "line16_226"> </a> +Exacti super, ad mensas et pocula vertunt.</p> +<p><a name = "line16_227" id = "line16_227"> </a> +Atque, epulis postquam finis, dant corpora somno,</p> +<p><a name = "line16_228" id = "line16_228"> </a> +Et dura in noctem curarum vincula solvunt.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_221" id = "not16_221" href = "#line16_221">221.</a> +<i>medius</i>, arbiter inter duos litigantes, qui barbare +<i>mediator</i> dicitur, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_347">VI, 347</a>, <i>pacis sequester</i>; conf. Cerda +ad Virg. Æn. VII, 536; Gierig. ad Ovid Met. V, 564; Barth. ad +Claudian. Cons. Mall. Theod. v. 250, et Heins. ad Claud. in Rufin. +II, 309. +—<a name = "not16_222" id = "not16_222" href = +"#line16_222">222 sq.</a> +«Scipio abnuebat, aut privatim sibi ullum cum Pœno odium esse, quod +conloquendo finiret, aut de republ. se cum hoste agere quidquam injussu +senatus posse;» Liv. l.c.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_225" id = "not16_225" href = "#line16_225">225.</a> +<i>modus</i>, finis.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_229" id = "line16_229"> </a> +Jamque novum terris pariebat <a href = "#var16_229">limine</a> primo</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p><a name = "line16_230" id = "line16_230"> </a> +Egrediens Aurora diem, stabulisque subibant</p> +<p><a name = "line16_231" id = "line16_231"> </a> +Ad juga solis equi, necdum ipse adscenderat axem,</p> +<p><a name = "line16_232" id = "line16_232"> </a> +Sed prorupturis rutilabant æquora flammis:</p> +<p><a name = "line16_233" id = "line16_233"> </a> +Exigit e stratis corpus, vultuque sereno</p> +<p><a name = "line16_234" id = "line16_234"> </a> +Scipio contendit Massyli ad limina regis.</p> +<span class = "pagenum">303</span> +<span class = "linenum">235</span> +<p><a name = "line16_235" id = "line16_235"> </a> +Illi mos patrius fetus <a href = "#var16_235">nutrire</a> leonum,</p> +<p><a name = "line16_236" id = "line16_236"> </a> +Et catulis rabiem atque iras expellere alendo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_229" id = "not16_229" href = "#line16_229">229.</a> +Conf. sup. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_24">V, 24 +sqq.</a> et ibi not. +—<a name = "not16_230" id = "not16_230" href = +"#line16_230">230.</a> <i>stabulis</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_399">ad III, 399</a>. +—<a class = "missing" name = "not16_231" id = "not16_231" href = +"#line16_231" title = "numerus deest">231.</a> <i>juga</i> et +<i>axem</i> pro curru. +—<a name = "not16_234" id = "not16_234" href = +"#line16_234">234.</a> <i>Massyli regis</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "#not16_170">ad vers. 170</a>.</p> + +<span class = "pagenum notes">303</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_235" id = "not16_235" href = "#line16_235">235 +seqq.</a> +<i>mos patrius</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_82">ad I, 82</a>. De hoc Maurorum more conf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_406">I, 406</a>; +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_440">II, 440</a>; <a class += "crossref" href = "bookIII.html#line3_288">III, 288 sq.</a> Placebit +in his jucunda et gravis verborum varietas, quam plerumque felici studio +Silius exsequitur; Ern.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_237" id = "line16_237"> </a> +Tum quoque fulva manu mulcebat colla jubasque,</p> +<p><a name = "line16_238" id = "line16_238"> </a> +Et fera tractabat ludentum interritus ora.</p> +<p><a name = "line16_239" id = "line16_239"> </a> +Dardanium postquam ductorem adcepit adesse,</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p><a name = "line16_240" id = "line16_240"> </a> +Induitur chlamydem, regnique insigne vetusti</p> +<p><a name = "line16_241" id = "line16_241"> </a> +Gestat læva decus: cinguntur tempora vitta</p> +<p><a name = "line16_242" id = "line16_242"> </a> +Albente, ac lateri de more adstringitur ensis.</p> +<p><a name = "line16_243" id = "line16_243"> </a> +Hinc in tecta vocat, secretisque ædibus hospes</p> +<p><a name = "line16_244" id = "line16_244"> </a> +Sceptrigero cum rege pari sub honore <a href = +"#var16_244">residunt</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_240" id = "not16_240" href = "#line16_240">240 sqq.</a> +<i>regni insigne vetusti decus</i> sceptrum; conf. <a class = "crossref" +href = "#line16_244">v. 244</a>. +—<a class = "missing" name = "not16_241" id = "not16_241" href = +"#line16_241" title = "numerus deest">241.</a> <i>læva</i> manu +<i>gestari</i> sceptrum multis exemplis docuere Dausq. ad h.l. Burm. ad +Ovid. Amor. III, <span class = "smallcaps">i</span>, 13, et Val. Fl. II, +590. +—<i>vitta albente</i>, fascia candida ac tenui, caput cingente, +h.e. diademate; cf. <a class = "crossref" href = +"#line16_268">v. 268</a>, et Lips. ad Tac. Ann. VI, 37.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_243" id = "not16_243" href = "#line16_243">243</a> +<a name = "not16_244" id = "not16_244" href = "#line16_243">sq.</a> +<i>secretis ædibus</i>, in secreta et abdita domus parte. +—<i>hospes cum rege</i>, h.e. et rex, <i>residunt</i>, ut ap. +Sallust. B. I, 101. «Bocchus cum peditibus invadunt,» et Nep. Phoc. +2: «Demosthenes cum ceteris in exsilium erant expulsi» Cell.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">245</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_245" id = "line16_245"> </a> +Tum prior his infit terræ pacator Hiberæ:</p> +<p><a name = "line16_246" id = "line16_246"> </a> +«Prima mihi, domitis <a href = "#var16_246">Pyrenes gentibus</a>, +ire</p> +<p><a name = "line16_247" id = "line16_247"> </a> +Ad tua regna fuit properantem et maxima cura,</p> +<p><a name = "line16_248" id = "line16_248"> </a> +O sceptri venerande Syphax; nec me æquore sævus</p> +<p><a name = "line16_249" id = "line16_249"> </a> +Tardavit medio pontus: non ardua regnis</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p><a name = "line16_250" id = "line16_250"> </a> +Quæsumus aut inhonora tuis; conjunge Latinis</p> +<p><a name = "line16_251" id = "line16_251"> </a> +Unanimum pectus, sociusque adcede secundis.</p> +<p><a name = "line16_252" id = "line16_252"> </a> +Non tibi Massylæ gentes, <a href = "#var16_252">extentaque</a> +tellus</p> +<p><a name = "line16_253" id = "line16_253"> </a> +Syrtibus, et latis proavita potentia campis</p> +<p><a name = "line16_254" id = "line16_254"> </a> +Amplius adtulerint decoris, quam Romula virtus</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p><a name = "line16_255" id = "line16_255"> </a> +Certa <a href = "#var16_255">juncta</a> fide, et populi Laurentis +<a href = "#var16_255">honores</a>.</p> +<span class = "pagenum">304</span> +<p><a name = "line16_256" id = "line16_256"> </a> +Cetera quid referam? non ullus scilicet ulli</p> +<p><a name = "line16_257" id = "line16_257"> </a> +Æquus Cælicolum, qui Dardana læserit arma.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_245" id = "not16_245" href = "#line16_245">245.</a> +<i>terræ pacator Iberæ</i> magnifice de Scipione; conf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_483">ad II, 483</a>. +—<a name = "not16_248" id = "not16_248" href = +"#line16_248">248.</a> <i>sceptri venerande</i>, magne rex; conf. +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_574">VI, 574</a>. +—<a name = "not16_249" id = "not16_249" href = +"#line16_249">249.</a> <i>ardua</i>, difficilia ac molesta.</p> + +<span class = "pagenum notes">304</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_257" id = "not16_257" href = "#line16_257">257.</a> +Dii non favent hostibus Romanorum, h.e. Fortuna non adspirat eorum +cœptis qui <i>læserint</i>, id est, lacessiverint acies Romanas. <span +class = "smallcaps">Ed.</span></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_258" id = "line16_258"> </a> +Audivit læto Massylus et adnuit ore,</p> +<p><a name = "line16_259" id = "line16_259"> </a> +Complexusque virum, «Firmemus prospera, dixit,</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p><a name = "line16_260" id = "line16_260"> </a> +Omina, nec votis Superi concordibus absint,</p> +<p><a name = "line16_261" id = "line16_261"> </a> +Cornigerumque Jovem Tarpeiumque ore vocemus.»</p> +<p><a name = "line16_262" id = "line16_262"> </a> +Et simul exstructis cespes subrexerat aris;</p> +<p><a name = "line16_263" id = "line16_263"> </a> +Victimaque admotæ stabat subjecta bipenni;</p> +<p><a name = "line16_264" id = "line16_264"> </a> +Quum subito abruptis fugiens altaria taurus</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p><a name = "line16_265" id = "line16_265"> </a> +<a href = "#var16_265">Exsiluit</a> vinclis, mugituque excita late</p> +<p><a name = "line16_266" id = "line16_266"> </a> +Inplevit tecta, et, fremitu suspiria rauco</p> +<p><a name = "line16_267" id = "line16_267"> </a> +<a href = "#var16_267">Congeminans</a>, trepida terrorem sparsit in +aula;</p> +<p><a name = "line16_268" id = "line16_268"> </a> +Vittaque, majorum decoramen, fronte sine ullo</p> +<p><a name = "line16_269" id = "line16_269"> </a> +Delapsa adtactu, nudavit tempora regis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_258" id = "not16_258" href = "#line16_258">258.</a> +<i>Massylus</i>, cf. <a class = "crossref" href = "#not16_170">ad +v. 170</a>. +—<a name = "not16_261" id = "not16_261" href = +"#line16_261">261.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_467">ad VI, 467 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_262" id = "not16_262" href = "#line16_262">262.</a> +Confer <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_701">ad IV, +701</a>. Adcumulantur cespites in aras, forte duas, Jovi Capitolino et +Hammoni exstructas; Lenz. +—<a name = "not16_263" id = "not16_263" href = +"#line16_263">263.</a> <i>bipennis</i>, ut πέλεκυς, pro securi; de +quo copiose disputant D. Heins. et Drak. +—<a name = "not16_264" id = "not16_264" href = +"#line16_264">264 sq.</a> +Conf. V, 63 sq. (ubi vid. not.) Stat. Theb. XI, 226 sq. (ubi vid. +Barth.) Senec. Herc. Œt. 798 seq. Fecit autem hujus ominis mentionem +poeta, ut præsignificaret fœdus postea a Syphace violatum, qui filia +Hasdrubalis in matrimonium ducta ad Pœnos defecit; Ern. At interitum +potius regni ita portendi, ex vss. 270 seq. intelligitur. +—<a name = "not16_268" id = "not16_268" href = +"#line16_268">268 sq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "#not16_241">ad v. 241</a>. +Pessimi etiam hoc ominis fuisse, patet e Senec. Thyest. v. 701, et +Sueton. Galb. 18, simileque prodigium Alexandro M. mortem præsagiisse +testatur Appianus (de reb. Syr. c. 56), Drak.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">270</span> +<p><a name = "line16_270" id = "line16_270"> </a> +Talia Cælicolæ casuro tristia regno</p> +<p><a name = "line16_271" id = "line16_271"> </a> +Signa dabant, sævique aderant gravia omina fati.</p> +<p><a name = "line16_272" id = "line16_272"> </a> +<a href = "#var16_272">Hinc</a> fractum bello regem solioque +revulsum,</p> +<p><a name = "line16_273" id = "line16_273"> </a> +Tempus erit, quum ducet agens ad templa Tonantis,</p> +<span class = "pagenum">305</span> +<p><a name = "line16_274" id = "line16_274"> </a> +Qui tunc orabat socialia fœdera supplex.</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p><a name = "line16_275" id = "line16_275"> </a> +His actis repetit portum, <a href = "#var16_275">puppesque</a> +secundo</p> +<p><a name = "line16_276" id = "line16_276"> </a> +Dat vento, et notis reddit se Scipio terris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_272" id = "not16_272" href = "#line16_272">272 +seqq.</a> +Scipio, <i>qui tunc orabat socialia fœdera, ducet</i> olim Syphacem in +triumpho, de quo vid. <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#not17_629">ad XVII, 629 seq.</a> +—<a class = "missing" name = "not16_273" id = "not16_273" href = +"#line16_273" title = "numerus deest">273.</a> <i>ducet agens</i>, +vid. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_276">ad VIII, +277</a>.</p> + +<span class = "pagenum notes">305</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_276" id = "not16_276" href = "#line16_276">276.</a> +Scipio in Hispaniam redit. +—<i>notis terris</i> Hispaniæ, ubi Scipio jam satis notus et +clarus erat; Lenz. Immo quæ ipsi satis notæ erant, quia cum armis eas +peragraverat. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_277" id = "line16_277"> </a> +<a href = "#var16_277">Concurrere</a> avidæ gentes, variosque +subacta,</p> +<p><a name = "line16_278" id = "line16_278"> </a> +Pyrene misit populos: mens omnibus una.</p> +<p><a name = "line16_279" id = "line16_279"> </a> +Concordes regem adpellant, regemque salutant.</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p><a name = "line16_280" id = "line16_280"> </a> +Scilicet hunc summum <a href = "#var16_280">norunt</a> virtutis +honorem.</p> +<p><a name = "line16_281" id = "line16_281"> </a> +Sed, postquam miti rejecit munera vultu,</p> +<p><a name = "line16_282" id = "line16_282"> </a> +Ausonio non digna viro, patriosque vicissim</p> +<p><a name = "line16_283" id = "line16_283"> </a> +Edocuit ritus, et Romam nomina regum</p> +<p><a name = "line16_284" id = "line16_284"> </a> +Monstravit nescire pati, <a href = "#var16_284">tum versus</a> in +unam,</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p><a name = "line16_285" id = "line16_285"> </a> +Quæ restat, curam, nullo super hoste relicto,</p> +<p><a name = "line16_286" id = "line16_286"> </a> +Et <a href = "#var16_286">Latios</a> simul, et vulgum Bætisque +Tagique</p> +<p><a name = "line16_287" id = "line16_287"> </a> +Convocat, ac medio in cœtu sic deinde profatur:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_277" id = "not16_277" href = "#line16_277">277 sq.</a> +<i>avidæ</i>, Scipionem videre gestientes. +—<i>gentes Pyrenes</i>, Hispaniæ.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_279" id = "not16_279" href = "#line16_279">279 +seqq.</a> +Poeta huc transtulit, quæ de regio nomine Scipioni jam prius a devictis +Hispanis dato repudiatoque tradunt Polyb. X, 38, 40, et Liv. XXVII, +19.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_285" id = "not16_285" href = "#line16_285">285.</a> +<i>super</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_340">ad +I, 340</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_288" id = "line16_288"> </a> +«Quando ita Cælicolum nobis propensa voluntas</p> +<span class = "pagenum">306</span> +<p><a name = "line16_289" id = "line16_289"> </a> +Adnuit, extremo Libys ut dejectus ab orbe,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p><a name = "line16_290" id = "line16_290"> </a> +Aut his <a href = "#var16_290">occideret</a> campis, aut, axe +relicto</p> +<p><a name = "line16_291" id = "line16_291"> </a> +Hesperio, patrias exsul lustraret arenas:</p> +<p><a name = "line16_292" id = "line16_292"> </a> +Jam vestra tumulos terra celebrare meorum</p> +<p><a name = "line16_293" id = "line16_293"> </a> +<a href = "#var16_293">Est animus</a>, pacemque dare exposcentibus +umbris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_288" id = "not16_288" href = "#line16_288">288... +591.</a> +Scipio ludos funebres in honorem patris patruique instituit: quod +argumentum nullus fere poeta fuit, qui non tractaverit exemplo Homer. +Iliad. ψ, 257 seqq. Odyss. ω, 85 seqq. et Virgil. Æn. V, 42... 603, +ubi vid. Heyne ad Argum. Æn. V. Silius non Maronis tantum, sed Homeri +etiam loca ante oculos habuit, nec tam arbitrium suum ingeniumque, vel +ornandi imitandique studium, quam historicam veritatem sequutus est, +quod ex Liv. XXVIII, 21 (ubi vid. inpr. princ. et fin.), intelligitur. +Tempus quidem non plane convenit; sed levis hæc mutatio non sine judicio +facta est, ne, scilicet historia belli in Hispania inter Pœnos ac +Romanos gesti, quæ hoc et super. libro narratur, tam longo episodio +interrumperetur. Ea absoluta, facilius poeta aliam rerum varietatem +circumspicere, eique diutius inmorari poterat. +—<a href = "#line16_288">288 sq.</a> Cf. Virg. Æn. +V, 44 seq. +<span class = "pagenum notes">306</span> +—<a name = "not16_289" id = "not16_289" href = +"#line16_289">289.</a> <i>extremo dejectus ab orbe Libys</i>, Pœni +ex Hispania pulsi; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_141">I, 141... 270</a>. +—<a name = "not16_290" id = "not16_290" href = +"#line16_290">290.</a> sq. <i>axe Hesperio</i>, plaga occidentali, +h.e. Hispania. +—<a class = "missing" name = "not16_291" id = "not16_291" href = +"#line16_291" title = "numerus deest">291.</a> <i>patrias +arenas</i>, terras, Libyam. +—<a name = "not16_292" id = "not16_292" href = +"#line16_292">292.</a> <i>vestra terra</i>, bene, quæ nunc vestra +est, ut vestra virtute parta, victis et expulsis Pœnis; Ern. Scipio +quoque non Romanos tantum, sed Hispanos etiam adloquitur; conf. <a class += "crossref" href = "#line16_286">v. 286</a>. +—<i>tumulos celebrare</i>, exsequias, funus, exstructo tumulo vel +cenotaphio, donis in rogum conjectis et sacris factis. +—<a name = "not16_293" id = "not16_293" href = +"#line16_293">293.</a> <i>pacem</i>, quietem, <i>dare umbris</i>, +funere facto: nam corpore insepulto et vel justis inferiarum honore +nondum persoluto centum annos circa Stygem vagatur umbra, si fabulis +credere ubi libuerit, nec ad loca infera admittitur ibique quieti datur; +cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_154">ad +I, 154</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_294" id = "line16_294"> </a> +Mente favete pari, atque aures advertite vestras.</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p><a name = "line16_295" id = "line16_295"> </a> +Septima quum solis renovabitur orbita cælo,</p> +<p><a name = "line16_296" id = "line16_296"> </a> +Quique armis ferroque valent, quique arte regendi</p> +<p><a name = "line16_297" id = "line16_297"> </a> +Quadrijugos pollent currus, <a href = "#var16_297">quîs vincere +planta</a></p> +<p><a name = "line16_298" id = "line16_298"> </a> +<a href = "#var16_297">Spes est, et studium</a> jaculis inpellere +ventos,</p> +<p><a name = "line16_299" id = "line16_299"> </a> +Adsint, et pulchræ certent de laude coronæ.</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p><a name = "line16_300" id = "line16_300"> </a> +Præmia digna dabo, e <a href = "#var16_300">Tyria</a> spolia incluta +præda;</p> +<p><a name = "line16_301" id = "line16_301"> </a> +Nec quisquam nostri discedet muneris expers.»</p> +<p><a name = "line16_302" id = "line16_302"> </a> +Sic donis vulgum laudumque cupidine flammat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_294" id = "not16_294" href = "#line16_294">294.</a> +<i>favete Mente</i>, ut al. <i>ore</i>, vel. <i>linguis</i>, εὐφημεῖτε. +Conf. Cerda ad Virg. Æneid. V, 71, et Jani ad Horat. Od. III, <span +class = "smallcaps">i</span>, 2.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_295" id = "not16_295" href = "#line16_295">295 +seqq.</a> +Conf. Virg. Æn. V, 64 sqq. +—<i>orbita solis</i>, via et cursus, h.e. dies, ut <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_540">X, 540</a>. +—<i>Septima</i>, qui numerus sacer erat (confer Heyne ad Virg. Æn. +V, 85) vel ex arbitrio a poeta ponitur. +—<a name = "not16_297" id = "not16_297" href = +"#line16_297">297.</a> <i>planta</i>, cursu pedum. +—<a name = "not16_298" id = "not16_298" href = +"#line16_298">298.</a> <i>jaculis inpellere ventos</i>, movere, vel +stridore corum ac sonitu concutere, quo sensu <i>auras mugitibus +inpellere</i> dixit Ovid. Met. III, 21; conf. <a class = "crossref" href += "bookII.html#not2_580">ad II, 580</a>. +—<a name = "not16_299" id = "not16_299" href = +"#line16_299">299.</a> <i>corona</i> quodvis præmium victoriæ, ut +inf. <a class = "crossref" href = "#line16_505">v. 505</a>, et +<i>palma</i> <a class = "crossref" href = "#line16_389">v. 389</a>, +<a class = "crossref" href = "#line16_462">462</a>, al.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_301" id = "not16_301" href = "#line16_301">301.</a> +Cf. Virg. Æn. V, 305.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">307</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_303" id = "line16_303"> </a> +Jamque dies prædicta aderat, cœtuque sonabat</p> +<p><a name = "line16_304" id = "line16_304"> </a> +Innumero campus, <a href = "#var16_304">similatasque</a> ordine +justo</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p><a name = "line16_305" id = "line16_305"> </a> +Exsequias rector lacrimis ducebat <a href = +"#var16_305">obortis</a>.</p> +<p><a name = "line16_306" id = "line16_306"> </a> +Omnis Hiber, omnis Latio sub nomine miles</p> +<p><a name = "line16_307" id = "line16_307"> </a> +Dona ferunt, tumulisque super flagrantibus addunt.</p> +<p><a name = "line16_308" id = "line16_308"> </a> +Ipse, tenens nunc <a href = "#var16_308">lacte, sacro</a> nunc plena +Lyæo</p> +<p><a name = "line16_309" id = "line16_309"> </a> +Pocula, <a href = "#var16_309">odoriferis</a> adspergit floribus +aras.</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p><a name = "line16_310" id = "line16_310"> </a> +Tum manes vocat excitos, laudesque virorum</p> +<p><a name = "line16_311" id = "line16_311"> </a> +Cum fletu <a href = "#var16_311">canit, et veneratur</a> facta +jacentum.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">307</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_303" id = "not16_303" href = "#line16_303">303... +311.</a> +Conf. Virgil. Æn. V, 104 sq. et 75... 81, ubi vid. Heyne. +—<a name = "not16_304" id = "not16_304" href = +"#line16_304">304 sq.</a> +<i>similatas Exsequius</i>, fictam pompam funebrem <i>ducebat</i>, quæ +mox narratur; Ern. Quæ interpretatio obcura est, et nescio an +consentanea menti poetæ, qui designavit cenotaphia et exsequias in +honorem eorum ductas, quorum corpora alio loco vel sepulta erant, vel, +ut Scipionum (conf. <a class = "crossref" href = +"#line16_293">v. 293</a>), inhumata jacebant.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_309" id = "not16_309" href = "#line16_309">309.</a> +<i>floribus</i>, vid. Var. Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_310" id = "not16_310" href = "#line16_310">310.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "#line16_577">v. 577</a>; +Scalig. Lection. Auson. I, 8, Intpp. Virgil. Æn. V, 80, 81, et +sup. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_97">ad +I, 97</a>. +—<a name = "not16_311" id = "not16_311" href = "#line16_310">310 +sq.</a> <i>virorum jacentum</i>, Scipionum mortuorum; cf. <a class += "crossref" href = "bookII.html#not2_574">ad II, 574</a>, et +Schleusneri Lex. in N. T. vid. κεῖμαι.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_312" id = "line16_312"> </a> +Inde refert sese circo, et certamina prima</p> +<p><a name = "line16_313" id = "line16_313"> </a> +Inchoat, et rapidos cursus proponit equorum.</p> +<span class = "pagenum">308</span> +<p><a name = "line16_314" id = "line16_314"> </a> +Fluctuat <a href = "#var16_314">æquoreo fremitu</a> rabieque +faventum,</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p><a name = "line16_315" id = "line16_315"> </a> +Carceribus nondum reseratis, mobile vulgus,</p> +<p><a name = "line16_316" id = "line16_316"> </a> +Atque fores oculis et limina servat equorum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_312" id = "not16_312" href = "#line16_312">312 seq.</a> +Poeta jam ipsa describit certamina, animis lectorum satis ad ea +præparatis: nec video, quænam sint illa efficaciora, quæ sententia +Ernesti Virgilius ludorum recensioni præmiserit, præter serpentis +portentum, quod Silius jam sup. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_584">II, 584 sq.</a> ex eo desumserat, et inde h.l. +sapienter prætermisisse silentio censendus est. Idem vir doctiss. monet, +multo aptius ad victoriæ cupiditatem inflammandam dona oculis eorum, qui +in certamen descendant, exposita memorari a Marone, quam a Silio post +victoriam demum expromta et distributa. Sed, ut taceam, Silium illam +quoque rationem sequutum esse inf. <a class = "crossref" href = +"#line16_457">vers. 457 sqq.,</a> +<span class = "pagenum notes">308</span> +Scipio jam sup. <a class = "crossref" href = +"#line16_299">v. 299... 302</a>, concione ad milites habita +præmiisque propositis animos eorum ad certandum incenderat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_314" id = "not16_314" href = "#line16_314">314 sq.</a> +Conf. Virgil. Æneid. V, 148 seq. ubi <i>studia faventum</i> multo +aptius dici, quam <i>rabiem</i>, jam notavit Ernest. +—<i>æquoreo</i>, æquoris, campi, hoc est eorum qui in campo et +circo erant. +—<i>favere</i> et <i>favor</i> propriæ sunt voces, quibus non +solum studium, quo populus erga hanc vel illam aurigarum factionem +adficitur, indicatur, sed etiam solitæ adclamationes, quibus studium +indicabat; Drak. +—<a class = "missing" name = "not16_315" id = "not16_315" href = +"#line16_315" title = "numerus deest">315.</a> <i>Carceribus</i>, +qui mox <i>fores</i> et <i>limina equorum</i>, Gr. vero ὕσπληγξ, seu +ὕσπληξ, et ἀφετηρία, dicuntur. +—<i>Carceribus reseratis</i>, conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_279">ad VIII, 279</a>. +—<i>mobile</i>, leve, inconstans, cujus favor admodum +<i>fluctuat</i>, h.e. dubius et mutabilis est; conf. sup. <a class = +"crossref" href = "#line16_146">v. 146</a>, et Horat. Od. +I, <span class = "smallcaps">i</span>, 7. +—<a name = "not16_316" id = "not16_316" href = +"#line16_316">316.</a> <i>servat</i>, ut <a class = "crossref" href += "bookIII.html#line3_380">III, 380</a>, ubi vid. not.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_317" id = "line16_317"> </a> +Jamque, ubi prolato sonuere repagula signo,</p> +<p><a name = "line16_318" id = "line16_318"> </a> +Et <a href = "#var16_318">toto prima emicuit vix ungula cornu</a>,</p> +<p><a name = "line16_319" id = "line16_319"> </a> +Tollitur in cælum furiali turbine clamor:</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p><a name = "line16_320" id = "line16_320"> </a> +Pronique, ac similes certantibus, ore sequuntur</p> +<p><a name = "line16_321" id = "line16_321"> </a> +Quisque suos <a href = "#var16_321">currus</a>, magnaque volantibus +idem</p> +<p><a name = "line16_322" id = "line16_322"> </a> +Voce loquuntur equis: quatitur <a href = "#var16_322">certamine</a> +circus</p> +<p><a name = "line16_323" id = "line16_323"> </a> +<a href = "#var16_322">Certantum</a>, ac nulli mentem non abstulit +ardor.</p> +<span class = "pagenum">309</span> +<p><a name = "line16_324" id = "line16_324"> </a> +Instant <a href = "#var16_324">præcipites</a>, et equos clamore +gubernant.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_317" id = "not16_317" href = "#line16_317">317.</a> +Pro certamine navali, quod Maro jam summo ornatu descripserat Æn. +V, 114... 285, Silius bene substituit curule. Sed eamdem rem jam +occupaverat Hom. Iliad. ψ, 287 seq. 351 seqq. et Virgilius quoque in +simili re iisdem passim coloribus usus erat. Hinc Silius, quæ iniqua +sors est seriorum poetarum, utrumque imitari ac variationem +circumspicere cogebatur; confer quoque ludorum descriptiones apud +<i>Fénélon</i>, <i>Télémaque</i>, lib. III, et <i>Barthélemi</i>, +<i>Anacharsis</i>, cap. 38. <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<i>repagula</i>, funis, vel trabs, quæ in terram cadebat, dato +<i>signo</i>, cum tuba, de quo vid. Cassiodor. Ep. III, 51; Solin. cap. +47; Intpp. Suet. Ner. 22. +—<a name = "not16_318" id = "not16_318" href = +"#line16_318">318.</a> Vix equi extulerant totum pedem e +carceribus, amotis repagulis; Mars. +—<a name = "not16_319" id = "not16_319" href = +"#line16_319">319.</a> <i>clamor</i> aurigarum. +—<i>turbine</i>, inpetu, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_41">I, 41</a>, et al. passim. +—<a name = "not16_320" id = "not16_320" href = +"#line16_320">320 seq.</a> +Aurigæ et verberibus et verbis equos incitant. Imitat. Homer. Iliad. ψ, +362 seqq. Conf. Virg. Ge. III, 103 sq. +—<i>Proni... ore sequuntur currus</i> et <i>præcipites +instant</i>, conf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line16_385">v. 385 sq.</a> et sup. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_281">VIII, 281</a>, ubi vid. not. +—<a name = "not16_323" id = "not16_323" href = +"#line16_323">323.</a> Omnes insano vincendi ardore conrepti +sunt.</p> + +<span class = "pagenum notes">309</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_324" id = "not16_324" href = "#line16_324">324.</a> +<i>Instant</i> verberibus equis. +—<i>Instant verbere torto</i> ap. Virgil. l.l.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">325</span> +<p><a name = "line16_325" id = "line16_325"> </a> +Fulvus, arenosa surgens tellure, sub auras</p> +<p><a name = "line16_326" id = "line16_326"> </a> +Erigitur globus, atque operit caligine densa</p> +<p><a name = "line16_327" id = "line16_327"> </a> +Cornipedumque vias, aurigarumque labores.</p> +<p><a name = "line16_328" id = "line16_328"> </a> +Hic studio furit aeris equi, furit ille magistri.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_325" id = "not16_325" href = "#line16_325">325 sqq.</a> +Conf. Hom. Iliad. ψ, 365 sq. Virg. Ge. III, 110. +—<a name = "not16_326" id = "not16_326" href = +"#line16_326">326 seq.</a> +Et equi et aurigæ «jam cæco pulvere mixti Una in nube latent.» Stat. +Theb. VI, 411.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_328" id = "not16_328" href = "#line16_328">328 sqq.</a> +Drak. ad v. 329 et 355, hæc jam bene notavit: «Versus 329, attinet ad +spectatores, quorum alii equo ob patriam favebant, alii propter +<i>nobile nomen Antiqui stabuli</i><ins class = "correction" title = "» deest">»,</ins> h.e. quod patre nobili, qui sæpius in Circensibus +victoriam adeptus erat, prognatus esset; existimantes fortes fortibus +creari, et in equis etiam patruum virtutem esse (cf. Horat. Od. IV, +<span class = "smallcaps">iv</span>, 29 seq. et Stat. Silv. +V, <span class = "smallcaps">ii</span>, 21 seq. ubi vid. Barth.) Ut +autem ex generosis equis sobolem servarent, «post vigesimum annum a +Circo mittuntur ad sobolem reparandam,» teste Plin. VIII, 42, hinc etiam +nobilium equorum genealogiæ (ut potissimum in Arabia) observabantur +(vid. Græv. Præf. T. IX, Thes. Antt. Rom.) Ita Caucasus equus inf. +<a class = "crossref" href = "#line16_367">v. 367</a>, ortus +dicitur ex illis, quos Diomedes ab Ænea abstulit. Solum vero equi +Hispani sunt, quos in hoc certamine memorat Silius, in diversis tamen +Hispaniæ regionibus nati. <i>Lampon</i> enim equus est Callaicus. +<i>Panchates</i> Asturicus, <i>Pelorus</i> ex campis Vectonum, +<i>Caucasus</i> Tyde venerat. Equi autem sanguinis Hispanici ut +præstantissimi ludis Circensibus frequenter laudantur; insuper etiam +equi Phrygii et Græci, sed inpr. Cappadoces, vid. Gothofr. ad Cod. +Theodos. l. 1. de equis curul. et l. unic. de grege dominico. Præterea +Silius hic sequitur morem in Circo usitatum, ut quarumcumque quadrigarum +unius tantum equus, qui præstantissimus erat, et ex quo potissimum +victoria pendebat, recenseretur, reliqui tres non nominarentur. Atque +ita, quum hic quatuor aurigæ certarint, Cyrnus, Iberus, Atlas et Durius, +et unusquisque quadrigas habuisse videatur, ex qualibet tantum unus +equus memoratur, Lampon, Panchates, Caucasus et Pelorus. Id pluribus +erudite illustravit Salmas. Exerc. Plin. p. 630 (al. 897) «Equi +Hispani nominantur, tum quod in Hispania hi ludi, tum quod olim, ut et +hodie, laudatissimi inde petebantur equi;» Dausq. Rector Lamponis est +Cyrnus (<a class = "crossref" href = "#line16_334">v. 334... +342</a>), Panchatis Iberus (<a class = "crossref" href = +"#line16_348">v. 348... 354</a>) Pelori Durius, et Caucasi Atlas +(<a class = "crossref" href = "#line16_355">v. 355 sq.</a> <a class += "crossref" href = "#line16_366">366, 367</a>). Hæc lectoribus in +Siliana +<span class = "pagenum notes">310</span> +certaminis descriptione numquam animo dimittenda sunt, ne ipsis quoque, +quod doctissimis interpp. contigit, passim perturbata vel mendosa +videantur, quæ tamen plana sunt et recte se habent.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_329" id = "line16_329"> </a> +Hos patriæ favor, hos adcendit nobile nomen</p> +<span class = "pagenum">310</span> +<span class = "linenum">330</span> +<p><a name = "line16_330" id = "line16_330"> </a> +Antiqui stabuli: sunt, quos spes grata fatiget,</p> +<p><a name = "line16_331" id = "line16_331"> </a> +Et nova ferre jugum cervix: sunt, cruda senectus</p> +<p><a name = "line16_332" id = "line16_332"> </a> +Quos juvet, et longo sonipes spectatus in ævo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_330" id = "not16_330" href = "#line16_330">330 sqq.</a> +<i>quos spes grata fatiget</i>, quatenus intenti spectant exspectatione +equi juvenis, qui prima certamina init. +—<a class = "missing" name = "not16_331" id = "not16_331" href = +"#line16_331" title = "numerus deest">331.</a> <i>nova ferre jugum +cervix</i>; Ern. Cf. tamen sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_63">ad I, 63</a>. +—<i>spes grata</i> victoriæ, in equo juvene posita. +—<i>nova ferre</i>, ut <i>vetus bellare</i> sup. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_565">V, 565</a>. +—<i>cruda senectus</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_405">ad I, 405</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_333" id = "line16_333"> </a> +Evolat ante omnes, <a href = "#var16_333">rapidoque per aera +cursu</a></p> +<p><a name = "line16_334" id = "line16_334"> </a> +Callaicus <a href = "#var16_334">Lampon</a> fugit, atque ingentia +tranat</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p><a name = "line16_335" id = "line16_335"> </a> +Exsultans spatia, et ventos post terga relinquit.</p> +<p><a name = "line16_336" id = "line16_336"> </a> +Conclamant, plausuque fremunt, votique peractam</p> +<p><a name = "line16_337" id = "line16_337"> </a> +Majorem credunt <a href = "#var16_337">præcepto limite</a> partem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_333" id = "not16_333" href = "#line16_333">333.</a> +Confer Virgil. Æn. V, 151, 318. +—<a name = "not16_334" id = "not16_334" href = +"#line16_334">334.</a> <i>Callaicus</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_397">ad II, 397</a>. +—<i>tranat</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_662">ad III, 662</a>. +—<a name = "not16_335" id = "not16_335" href = +"#line16_335">335.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"#line16_499">v. 499</a>; Virg. Æn. XII, 84, et similia passim, +ubi, exaggeratione poetica, pingitur rapiditas.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_337" id = "not16_337" href = "#line16_337">337.</a> +<i>præcepto</i>, ante capto, præoccupato, v. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#var4_802">ad IV, 802, in Var. Lect.</a> et inf. +<a class = "crossref" href = "#not16_389">ad v. 390</a>. +—<i>limite</i>, via, spatio, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_267">I, 267</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_105">IV, 105</a>, inf. <a class = "crossref" href = +"#line16_488">v. 488</a>; Drak.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_338" id = "line16_338"> </a> +At, quîs interior cura, et prudentia circi</p> +<p><a name = "line16_339" id = "line16_339"> </a> +Altior, effusas primo certamine <a href = "#var16_339">vires</a></p> +<span class = "linenum">340</span> +<p><a name = "line16_340" id = "line16_340"> </a> +Damnare, et cassis longe increpitare querelis</p> +<p><a name = "line16_341" id = "line16_341"> </a> +Indispensato lassantem corpora nisu:</p> +<span class = "pagenum">311</span> +<p><a name = "line16_342" id = "line16_342"> </a> +«Quo nimius, quo, Cyrne, ruis? (nam Cyrnus agebat)</p> +<p><a name = "line16_343" id = "line16_343"> </a> +Verbera dimitte, et revoca moderatus habenas.»</p> +<p><a name = "line16_344" id = "line16_344"> </a> +Heu surdas aures! fertur securus equorum,</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p><a name = "line16_345" id = "line16_345"> </a> +Nec meminit, quantum campi decurrere restet.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_338" id = "not16_338" href = "#line16_338">338 +seqq.</a> +Inter artes Circenses erat ne quis initio certaminis omnibus viribus +uteretur, ne nimis cito spiritus equos deficeret; Drak. coll. sup. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_278">VIII, 278 sqq. (ubi +vid. not.)</a> inf. vers. 496 seq. Sophocl. Electr. v. 735 seq. +Lucan. IV, 620 sq. et Stat. Theb. VI, 462 sq. ubi vid. Barth. Sic apud +Tacit. Ann. XIII, 16; <i>quibus altior intellectus</i>. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not16_341" id = "not16_341" href = +"#line16_341">341.</a> <i>Indispensato nisu</i>, inpetu inmoderato, +omnibus viribus, sine ordine ac modo, effusis. Ex Stat. l.c. +intelligitur, eum esse nimium in equos inpetum, quo vires equorum non +<i>dispensantur</i>, sed, ut <a class = "crossref" href = +"#line16_381">v. 381</a>, repente <i>exhauriuntur</i>; Ern. Bene +Drak. contulit Liv. XXVII, 50 (ubi vid. Gron.) Plin. VIII, 45; Senec. +Præf. Contr. I «Nesciebat dispensare vires suas, sed inmoderati +<span class = "pagenum notes">311</span> +adversus se imperii fuit.» Et Plin. Paneg. 35: «Quæ singula quantum tibi +gratiæ dispensata adjecissent? at tu simul omnia profudisti.» +—<a name = "not16_342" id = "not16_342" href = +"#line16_342">342.</a> <i>nimius</i>, nimium, nimio inpetu. +—<a class = "missing" name = "not16_343" id = "not16_343" href = +"#line16_343" title = "numerus deest">343.</a> <i>revoca</i>, +adduc.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_344" id = "not16_344" href = "#line16_344">344.</a> +<i>securus equorum</i>, de iis non sollicitus, eos nil curans. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_673">XV, 673</a>, et Virg. +Æn. I, 350, ubi vid. Heyne.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_346" id = "line16_346"> </a> +<a href = "#var16_346">Proximus, a primo distans, quantum æquore +currus</a></p> +<p><a name = "line16_347" id = "line16_347"> </a> +<a href = "#var16_346">Occupat ipse, loci tantum</a>: sed proximus +ibat</p> +<p><a name = "line16_348" id = "line16_348"> </a> +Astur <a href = "#var16_348">Panchates</a>, patrium frons alba +nitebat</p> +<p><a name = "line16_349" id = "line16_349"> </a> +Insigne, et patrio pes omnis concolor albo:</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p><a name = "line16_350" id = "line16_350"> </a> +Ingentes animi, membra haud procera, decusque</p> +<p><a name = "line16_351" id = "line16_351"> </a> +Corporis exiguum; sed <a href = "#var16_351">tum</a> sibi fecerat +alas</p> +<p><a name = "line16_352" id = "line16_352"> </a> +Concitus, atque ibat campo indignatus habenas.</p> +<p><a name = "line16_353" id = "line16_353"> </a> +Crescere sublimem, atque augeri membra putares.</p> +<p><a name = "line16_354" id = "line16_354"> </a> +<a href = "#var16_354">Cinyphio rector cocco radiabat Hiberus</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_346" id = "not16_346" href = "#line16_346">346 seq.</a> +Minus est spatium, quod memorat Homer. Iliad. ψ, 517 seq. quem Nonnus +Dionys. XXXVII, 470 sq. imitatur; Drak. Color orationis similis Virgil. +Æn. V, 320 seq. et inf. <a class = "crossref" href = +"#line16_489">v. 489 seqq.</a> +—<a name = "not16_348" id = "not16_348" href = +"#line16_348">348 sq.</a> +Conf. Virg. Æn. V, 566 sq. et Iliad. ψ, 453. +—<a name = "not16_350" id = "not16_350" href = +"#line16_350">350 sq.</a> +De Asturico equorum genere conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_335">ad III, 335</a>. +—<a name = "not16_351" id = "not16_351" href = +"#line16_351">351.</a> <i>sibi fecerat alas</i>, velocissime +currebat, ut al. +—<i>volare</i>, et ap. Homer. Iliad. ψ, 506; σπεύδοντε πετέσθην. +—<a name = "not16_352" id = "not16_352" href = +"#line16_352">352.</a> <i>indignatus habenas</i>, conf. <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#not13_159">ad XIII, 159</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_353" id = "not16_353" href = "#line16_353">353.</a> +Hoc loquendi genus ortum ex allucinatione visus nostri, qua illa pars +corporis, quæ prima aerem scindit, major fieri atque adsurgere supra se +ipsa videtur: sic ut quæ majora concipimus oculis, <i>crescere</i> +dicuntur, et contra quæ minora adparere incipiunt, <i>decrescere</i>; +Gronov. Obss. III, 1, quem vide. Equus ferox crevisse videbatur, +quia caput et pedes in altum movebat; ut contra <i>decrescit</i> Lampon +fessus, demisso capite ac cervice, inf. <a class = "crossref" href = +"#line16_391">v. 391</a>; conf. et inf. <a class = "crossref" href += "#line16_374">v. 374 sq.</a> <a class = "crossref" href = +"#line16_394">394, 398</a>, <a class = "crossref" href = +"#line16_442">442, 444</a>. +—<a name = "not16_354" id = "not16_354" href = +"#line16_354">354.</a> <i>Cinyphio cocco</i>, Gætulica purpura. Cf. +sup <a class = "crossref" href = "#not16_176">ad v. 176</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_60">II, 60</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">355</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_355" id = "line16_355"> </a> +Tertius æquata currebat fronte Peloro</p> +<span class = "pagenum">312</span> +<p><a name = "line16_356" id = "line16_356"> </a> +<a href = "#var16_356">Caucasus</a>: ipse asper, nec qui cervicis +amaret</p> +<p><a name = "line16_357" id = "line16_357"> </a> +Adplausæ blandos sonitus, <a href = "#var16_357">clausumque</a> +cruento</p> +<p><a name = "line16_358" id = "line16_358"> </a> +Spumeus admorsu gauderet mandere ferrum.</p> +<p><a name = "line16_359" id = "line16_359"> </a> +At, docilis freni et melior parere, Pelorus</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p><a name = "line16_360" id = "line16_360"> </a> +Non unquam effusum sinuabat devius axem;</p> +<p><a name = "line16_361" id = "line16_361"> </a> +Sed lævo interior stringebat tramite metam.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_355" id = "not16_355" href = "#line16_355">355.</a> +<i>Caucasus</i> et <i>Pelorus</i> +<span class = "pagenum notes">312</span> +equi, diversis quadrigis juncti, <i>currebant æquata fronte</i>, altero +non superato ab altero, ut eorum magistri, Atlas et Durius inf. <a class += "crossref" href = "#line16_378">v. 378 sqq.</a> et ap. Sophocl. +Electr. v. 739 sq. Κἀξισώσαντες ζυγὰ Ἠλαυνέτην, ποτ’ ἄλλος, ἄλλοθ’ +ἅτερος Κάρα προβάλλων ἱππιηῶν ὀχημάτων, Drak. Sic et <i>æquo +discrimine</i>, dixit. Virg. Æn. V, 154, et v. 157 <i>una ambæ +junctisque feruntur Frontibus</i>. +—<a name = "not16_356" id = "not16_356" href = +"#line16_356">356</a> <a name = "not16_357" id = "not16_357" href = +"#line16_356">sq.</a> +<i>ipse</i>, Caucasus. +—<i>cervicis Adplausæ blandos sonitus</i>, quomodo ceteroquin equi +permulceri amant et gestiunt. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_264">ad IV, 264</a>. +—<a name = "not16_358" id = "not16_358" href = +"#line16_358">358.</a> Cf. Virgil. Æn. IV, 135.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_360" id = "not16_360" href = "#line16_360">360</a> +<a name = "not16_361" id = "not16_361" href = "#line16_360">seq.</a> +<i>Pelorus non unquam devius</i>, a proxima ad metam via deflectens, +<i>axem</i>, currum, <i>effusum sinuabat</i>, h.e. numquam dextrorsum +evagabatur flexu sinuoso, vel tramite flexuoso, sed recta via, +<i>interior</i>, versus metam (non exterior, versus patentiora circi +loca), et <i>lævo tramite</i>, læva parte ac via, quæ brevissima est, +currum ita flectebat circa <i>metam</i>, ut eam quam proxime raderet, +vel <i>stringeret</i>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_24">ad V, 24</a>; Hom. Iliad. ψ, 319... 341; Heyne +et Cerda ad Virg. Æn. V, 162, 163, 170, 202, 203; Barth. ad Stat. +Theb. VI, 440 sq.; Intpp. Ovid. Am. III, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 12; A. A. II, 426, et Fast. V, 68; +Taubneri Ind. in Fast. Ovid. et Gesn. Thes. v. <i>interior</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_362" id = "line16_362"> </a> +Insignis multa cervice, et plurimus idem</p> +<p><a name = "line16_363" id = "line16_363"> </a> +Ludentis per colla jubæ; (mirabile dictu!)</p> +<p><a name = "line16_364" id = "line16_364"> </a> +<a href = "#var16_364">Nullus erat pater: ad Zephyri</a> nova flamina +campis</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p><a name = "line16_365" id = "line16_365"> </a> +<a href = "#var16_365">Vettonum</a> eductum genitrix effuderat +Harpe.</p> +<p><a name = "line16_366" id = "line16_366"> </a> +Nobilis hunc Durius stimulabat in æquore currum:</p> +<span class = "pagenum">313</span> +<p><a name = "line16_367" id = "line16_367"> </a> +<a href = "#var16_367">Caucasus</a> antiquo fidebat Atlante +magistro.</p> +<p><a name = "line16_368" id = "line16_368"> </a> +<a href = "#var16_368">Ipsum Ætola, vago Diomedi condita, Tyde</a></p> +<p><a name = "line16_369" id = "line16_369"> </a> +Miserat: exceptum Trojana ab origine equorum</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p><a name = "line16_370" id = "line16_370"> </a> +<a href = "#var16_370">Tradebant</a>, quos Æneæ Simoentis ad undas</p> +<p><a name = "line16_371" id = "line16_371"> </a> +Victor Tydides magnis abduxerat ausis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_362" id = "not16_362" href = "#line16_362">362</a> +<a name = "not16_363" id = "not16_363" href = "#line16_362">sq.</a> +<i>multa cervice</i>, longa et crassa, ut <i>plurima cervix</i> ap. +Virg. Ge. III, 52, ubi v. Heyne. +—<i>plurimus jubæ</i>, plurimas vel densas gerens jubas, +<i>ludentes per colla</i>; cf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line16_442">v. 442</a>; Virg. Ge. III, 86, et Æn. XI, 497. +—<a name = "not16_364" id = "not16_364" href = +"#line16_364">364.</a> De equabus Lusitanis ex Zephyro +concipientibus, et de <i>Vettonibus</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_378">ad III, 378 seq.</a> +—<a name = "not16_365" id = "not16_365" href = +"#line16_365">365.</a> <i>Harpe</i>, h.l. equæ, et sup. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_117">II, 117</a> (ubi v. Var. +Lect.), virginis bellatricis nomen.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_366" id = "not16_366" href = "#line16_366">366.</a> +<i>currum</i>, equum, Pelorum, ut ap. Virg. Æn. XII, 287, et Ge. +I, 514: ἅρματα πεισιχάλινα ap. Pind. Pyth. II, 21. +—<i>Durius</i> (a Durio, +<span class = "pagenum notes">313</span> +Hispaniæ fl., dictus) erat agitator Pelori, et Atlas Caucasi.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_368" id = "not16_368" href = "#line16_368">368.</a> +<i>Ipsum</i> Caucasum. +—<i>Ætola Tyde</i> a Diomede <i>condita</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_366">ad III, 367</a>. +—<i>vago</i>, propter tot errores ac peregrinationes, ut <i>vagus +Hercules</i> ap. Horat. Od. III, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 9. +—<a name = "not16_369" id = "not16_369" href = +"#line16_369">369 sqq.</a> +<i>Caucasus oriundas</i> ab equis Æneæ, a Diomede ad Trojam ablatis, de +quibus v. Hom. Il. ε, 265 sq., 323 sq.; ψ, 290 sq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_372" id = "line16_372"> </a> +Jamque, fere medium evecti certamine campum,</p> +<p><a name = "line16_373" id = "line16_373"> </a> +<a href = "#var16_373">In spatia</a> addebant; nisusque adprendere +primos</p> +<p><a name = "line16_374" id = "line16_374"> </a> +Panchates animosus equos, super altior ire,</p> +<span class = "pagenum">314</span> +<span class = "linenum">375</span> +<p><a name = "line16_375" id = "line16_375"> </a> +Et præcedentem jam jamque adscendere currum</p> +<p><a name = "line16_376" id = "line16_376"> </a> +Pone videbatur, curvatisque ungula prima</p> +<p><a name = "line16_377" id = "line16_377"> </a> +Callaicum quatiens pulsabat calcibus axem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_372" id = "not16_372" href = "#line16_372">372.</a> +<i>medium campum</i> puto dici medium decursum, adeoque tres gyros ac +dimidium: nam tota decursio septem gyris, vel spatiis continebatur. +Confecto dimidio decursu vel missu, maxime vero in extremo gyro, non +initio certaminis (v. <a class = "crossref" href = "#not16_338">ad +v. 338 seq.</a>), aurigæ cursu concitatiore et habenis quam +laxissimis vehi solebant: et hæc est sententia verborum <i>in spatia +addebant</i>, quod etiam ex simili loco Hom. Iliad. ψ, 373. +—<a name = "not16_373" id = "not16_373" href = +"#line16_373">373.</a> Intelligitur. Ipsam loquendi formulam Silius +petiit e Virg. Ge. I, 513, ubi interpretes eam vario modo +expediunt. Plerique, ut et h.l. N. Heins. et Ern. post Serv. +—<i>in spatio</i> (v. Var. Lect.) <i>addunt</i> h.e. intendunt, +augent, scil. cursum. Heyne: <i>addunt</i>, dant scil. se, inmittunt se, +ruunt, cum impeta feruntur <i>in spatia</i>, h.e. campum, scil. decursum +(cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_539">ad +I, 539</a>). Voss. <i>addunt in spatia</i>, h.e. spatiis, scil. +spatia, h.e. gyros multiplicant et repetunt. Dausq. h.l. <i>addunt se in +spatia</i>, insistunt, qua licentior cursus esse potuit, campum +patentiorem, expatant, ut ap. Festum: «Expatare, in locum patentem se +dare, sive in spatium se conferre.» Nulla harum rationum est, quæ non +contorta sit: sed vereor, ut simpliciores dari possint, quam illæ Heynii +et Vossii, quos vide ad Virgil. l.l. +—<i>nisus</i>, connisus, <i>adprendere</i>, consequi (ut +<i>prendere</i>, <a class = "crossref" href = +"#line16_416">v. 416</a>), <i>primos equos</i> Cyrni, cujus currui +<i>Callaicus Lampon</i> junctus erat, unde <i>Callaicum axem</i> et +<i>Callaicas vires</i>, v. 377, <a class = "crossref missing" href += "#line16_334" title = "recte 334">332</a>. Conf. <a class = "crossref" +href = "#line16_333">v. 333 sq.</a> +—<a class = "missing" name = "not16_374" id = "not16_374" href = +"#line16_374" title = "numerus deest">374.</a> <i>super altior +ire</i>, superare, præterire, vel id. qd. mox dicitur, «præcedentem jam +jamque adscendere currum Pone videbatur,» ut ap. Hom. Iliad. ψ, 378 sq. +Οὐδὲ τι πολλὸν ἀνευθ’ ἔσαν, +<span class = "pagenum notes">314</span> +ἀλλὰ μάλ’ ἐγγύς· Αἰεὶ γὰρ δίφρου ἐπιβησομένοισιν ἐΐκτην. +—<i>altior</i>, ut mox <i>curvatis calcibus</i>. Ἵπποι ἀερσίποδες, +et Ὑψός ἀειρόμενοι ῥίμφα πρήσσουσι κέλευθον, Iliad. ψ, 475, 501, et +Odyss. ν, 83, de cursu citatiore. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"#not16_389">ad v. 390</a>, <a class = "crossref" href = +"#not16_394">394</a>, <a class = "crossref" href = "#not16_398">398</a>, +<a class = "crossref" href = "#not16_510">510</a>. +—<a name = "not16_376" id = "not16_376" href = +"#line16_376">376</a> <a name = "not16_377" id = "not16_377" href = +"#line16_376">seq.</a> +<i>ungula pulsabat axem</i>, ad naturam scena adumbrata, quum unus +currus alterum insequens urget et tangit, ut ap. Hom. Iliad. ψ, 763. +Ὀδυσελὺς θέεν ἐγγύθεν. Αὐτὰρ ὄπισθεν Ἴχνια τύπτε πόδεσσι, et ap. Virg. +Æn. V, 324. <i>Calcem terit jam calce Diores</i>; Ern. Sed vix +crediderim, verba nostra eo sensu capi posse. Egregie potius, nisi me +omnia fallunt, depingitur fallacia visus, vel optica, qua equus, in +cursu effuso <i>primam ungulam et calces curvans</i>, h.e. pedes +anteriores elevans, procul eum spectantibus <i>videtur currum +præcedentem adscendere</i>, et <i>quatere</i>, vel <i>pulsare</i>. Cf. +<a class = "crossref" href = "#not16_353">ad v. 353</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_378" id = "line16_378"> </a> +At postremus Atlas; sed non et segnior ibat</p> +<p><a name = "line16_379" id = "line16_379"> </a> +Postremo Durio: pacis de more putares</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p><a name = "line16_380" id = "line16_380"> </a> +Æquata fronte et concordi currere freno.</p> +<p><a name = "line16_381" id = "line16_381"> </a> +Sensit <a href = "#var16_381">ut</a> exhaustas, qui proximus ibat, +Hiberus</p> +<p><a name = "line16_382" id = "line16_382"> </a> +Callaicas <a href = "#var16_382">Cyrni</a> vires, nec, ut ante, +salire</p> +<p><a name = "line16_383" id = "line16_383"> </a> +Præcipitem currum, et fumantes verbere cogi</p> +<p><a name = "line16_384" id = "line16_384"> </a> +Adsiduo violenter equos, ceu monte procella</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p><a name = "line16_385" id = "line16_385"> </a> +Quum subita ex alto ruit, usque ad colla repente</p> +<p><a name = "line16_386" id = "line16_386"> </a> +Cornipedum protentus, et in capita ardua pendens,</p> +<p><a name = "line16_387" id = "line16_387"> </a> +Concitat ardentem, quod ferret lora secundus,</p> +<span class = "pagenum">315</span> +<p><a name = "line16_388" id = "line16_388"> </a> +Panchaten, vocesque addit cum verbere mixtas:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_378" id = "not16_378" href = "#line16_378">378</a> +<a name = "not16_379" id = "not16_379" href = "#line16_378">sq.</a> +Atlas et Durius postremi et una, juxta se, <i>æquatis</i> equorum +<i>frontibus</i> (<a class = "missing" name = "not16_380" id = +"not16_380" href = "#line16_380" title = "numerus deest">v. 380</a>), vehebantur. Cf. <a class = "crossref" href = +"#not16_355">ad v. 355</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_381" id = "not16_381" href = "#line16_381">381.</a> +<i>proximus</i> Cyrno. <i>exhaustas</i> esse <i>vires Callaicas +Cyrni</i>, h.e. equi Callaici, Lamponis, cujus magister erat Cyrnus. +Conf. <a class = "crossref" href = "#line16_334">v. 334</a> et +<a class = "crossref" href = "#line16_342">342</a>. +—<a name = "not16_382" id = "not16_382" href = +"#line16_382">382</a> <a name = "not16_383" id = "not16_383" href = +"#line16_382">sq.</a> +<i>salire Præcipitem currum</i>, ut ἅρματα ἀίξασκε μετήορα, Iliad. ψ, +369. Conf. Virg. Ge. III, 108 sq. +—<i>fumantes</i> sudore, ut ap. Virg. Ge. III, 515. +—<a name = "not16_384" id = "not16_384" href = +"#line16_384">384.</a> Videtur poeta repentini inpetus, quo Iberus +ad <i>colla cornipedum protentus</i> fuit, notionem exaggerare voluisse: +at quis non sentiat, <i>procello ex monte ruentis</i> imaginem ineptam +huic consilio atque ex ornandi cupidine ortam? Ita bene Ern. +—<a name = "not16_385" id = "not16_385" href = +"#line16_385">385</a> <a name = "not16_386" id = "not16_386" href = +"#line16_385">sqq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_281">VIII, 281</a> +et ibi not. +—<a class = "missing" name = "not16_387" id = "not16_387" href = +"#line16_387" title = "numerus deest">387.</a> <i>ardentem</i> +Panchatem equum cum indignatione, <i>quod ferret lora secundus</i>, quod +adhuc secundus esset, nec dum primus evadere potuerit; Drak.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_389" id = "line16_389"> </a> +«Tene, Astur, certante feret quisquam æquore palmam</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p><a name = "line16_390" id = "line16_390"> </a> +Erepto? consurge, vola, perlabere <a href = "#var16_390">campum</a></p> +<p><a name = "line16_391" id = "line16_391"> </a> +Adsuetis velox pennis; decrescit anhelo</p> +<p><a name = "line16_392" id = "line16_392"> </a> +Pectore consumtus Lampon, nec restat hianti,</p> +<p><a name = "line16_393" id = "line16_393"> </a> +<a href = "#var16_393">Quem ferat</a> ad metas, jam spiritus.» Hæc ubi +dicta,</p> +<p><a name = "line16_394" id = "line16_394"> </a> +Tollit se sonipes, ceu tunc e carcere primo</p> +<span class = "pagenum">316</span> +<span class = "linenum">395</span> +<p><a name = "line16_395" id = "line16_395"> </a> +Conriperet spatium, et, nitentem obponere <a href = +"#var16_395">curvos</a></p> +<p><a name = "line16_396" id = "line16_396"> </a> +Aut æquare gradus, Cyrnum post terga relinquit.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">315</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_389" id = "not16_389" href = "#line16_389">389</a> +<a name = "not16_390" id = "not16_390" href = "#line16_389">seq.</a> +Cf. Hom. Iliad. ψ, 403 sq. et sup. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_265">ad IV, 265 sq.</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_166">V, 166 seq.</a> Dictionem <i>eripere +æquor</i>, seu <i>campum</i> ex lapide antiquo apud Gruter. p. 337, +illustrant Salmas. ad Solin. p. 635, 636 (al. 905) et Gronov. ad +Tac. Ann. I, 63 pr., ubi hæc ejus nota est: «Genus loquendi e circo +petitum. Ubi quum quatuor currus ad carceres starent, si primo ostio +missus palmam meruisset, dicebant, <i>occupavit et vicit</i>; occupatio +enim est eorum, qui in vacua veniunt primi: si secundo, <i>successit et +vicit</i>: si tertio, <i>eripuit</i> (scil. campum præcedentibus) <i>et +vicit</i>. Idem Silius sup. <a class = "crossref" href = +"#line16_337">vers. 337</a>, <i>præripere</i> (seu <i>præcipere</i>) +<i>limitem</i> dicit de primo, quod Manilio est <i>præcludere +circum</i>, lib. V, 79 seq. <i>Vel prima tenentem Agmina in +obliquum</i> (quod Silius repræsentat inf. <a class = "crossref" href = +"#line16_406">v. 406 sq.</a>) <i>currus agitare malignos</i> (scil. +in adversarium, cui hanc moram objiciunt). <i>Obstantemque mora totum +præcludere circum</i>, in quo nullum adversario locum dat antevertendi +aut laudem in eo quærendi.» Hinc Drak. h.l. ita interpretatur: «Iberus, +qui secundus erat agitator, conspiciens, prægressos Cyrni, primi +agitatoris, equos spiritu jam defici, equum suum adhortatur, ne pati +velit, quemquam alium se certante palmam ferre, <i>erepto</i> quamquam +<i>campo</i>, i.e. licet primo ostio emissus non sit, sed ut potius nunc +omnibus viribus adnitatur, eumque prævertere conetur. <i>Eripuit</i> +itaque hic <i>campum</i> agitator, qui, primo ostio emissus, omnes post +terga relinquit, ut supra <a class = "crossref" href = +"#line16_337">v. 337</a>. Non nego tamen tertium aliumve quem +agitatorem <i>campum eripuisse</i> dici posse, si alios prioribus ostiis +missos prægressus fuerit; sed ea nunc non est mens Silii.» Enimvero +contorta est ratio illa, <i>erepto</i> quamquam <i>campo</i>, et multo +simplicior hæc: num <i>quisquam feret palmam æquore erepto</i> tibi, +h.e. dum te cursu præverterit? Conf. I, 331 et 422. +—<i>Astur</i> Panchates. Conf. <a class = "crossref" href = +"#line16_348">v. 348 seq.</a> +—<i>consurge</i>, altius pedes tolle, h.e. curre velocius, unde +<i>tollit se sonipes</i>, <a class = "crossref" href = +"#line16_394">v. 394</a>; cf. <a class = "crossref" href = +"#not16_374">ad v. 374</a>. +—<i>vola, perlabere campum pennis</i>, ut τὼ δὲ σπεύδοντε +πετέσθην, Iliad. ψ, 506. +—<a class = "missing" name = "not16_391" id = "not16_391" href = +"#line16_391" title = "numerus deest">391.</a> <i>Adsuetis +pennis</i>, h.e. rapiditate tibi adsueta. +—<a href = "#line16_391">391.</a> <i>Decrescit</i>; v. sup. +<a class = "crossref" href = "#not16_353">ad v. 353</a>. +—<a name = "not16_394" id = "not16_394" href = +"#line16_394">394.</a> <i>primo</i>, primum, <i>e carcere</i>, +<span class = "pagenum notes">316</span> +unde initium cursus. +—<a name = "not16_395" id = "not16_395" href = +"#line16_395">395</a> <a name = "not16_396" id = "not16_396" href = +"#line16_395">seq.</a> +<i>Conriperet spatium</i>, stadium, vel campum. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_570">ad I, 570</a>. Panchates +subito prægressus currum Cyrni, frustratur artem, quam ille parabat, et +de qua Salmas. in Exerc. Plin. p. 636, ita disputat: +«<i>Obponere</i> est verbum ex arte circensi, et quidem proprium +præcedenti aurigæ. Quum enim, qui præverterat, et primus erat, nimis +premeretur a sequenti curru, nec alia arte aut vi vitare posset, ne ipse +præverteretur, currum obliquum subito <i>obponebat</i>; quo facto +instantis et incumbentis aurigæ currus, dum nimio inpetu ferretur, +inpactus sæpe frangebatur, vel evertebatur excutiebaturque quadriga, +quod ipse Silius disertius exponit, <a class = "crossref" href = +"#line16_405">v. 405 seq.</a> et Nonn. Dionys. XXXVII, 249 seq.; +cf. et Manil. V, 80, de quo loco v. sup. <a class = "crossref" href += "#not16_389">ad v. 390</a>.» +—<i>curvos gradus</i>, gressus equorum, h.e. equos, seu currum, ut +ap. Manil. I, 740; <i>curvæ quadrigæ</i> dicuntur, quæ a recta via +deflectunt, et inf. <a class = "crossref" href = "#line16_406">vers. +406</a>: <i>obliquum conversis habenis</i>, vel ap. Manil. V, 80, +<i>in obliquum currus agitare</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_397" id = "line16_397"> </a> +Confremit et cælum, et percussus vocibus altis</p> +<p><a name = "line16_398" id = "line16_398"> </a> +Spectantum circus: fertur sublime per auras</p> +<p><a name = "line16_399" id = "line16_399"> </a> +Altius adtollens cervicem victor ovantem</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p><a name = "line16_400" id = "line16_400"> </a> +Panchates, sociosque trahit prior ipse jugales.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_397" id = "not16_397" href = "#line16_397">397.</a> +Conf. Hom. Iliad. ψ, 766, 767; Virg. Æn. V, 148 seq.; 227, 228, +inf. <a class = "crossref" href = "#line16_419">v. 419</a> et sup. +<a class = "crossref" href = "#line16_303">vers. 303</a>, <a class = +"crossref" href = "#line16_314">314</a>, <a class = "crossref" href = +"#line16_336">336</a>. +—<a name = "not16_398" id = "not16_398" href = +"#line16_398">398 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "#not16_374">ad v. 374</a>. +—<a name = "not16_400" id = "not16_400" href = +"#line16_400">400.</a> <i>socios jugales</i>, equos iisdem +quadrigis junctos. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#not15_212">ad XV, 212</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_401" id = "line16_401"> </a> +At postremus Atlas, Durius postremus in orbem</p> +<p><a name = "line16_402" id = "line16_402"> </a> +Exercent <a href = "#var16_402">artes</a>, lævos nunc adpetit ille</p> +<p><a name = "line16_403" id = "line16_403"> </a> +Conatus, nunc ille premit, <a href = "#var16_403">certatque</a> +subire</p> +<p><a name = "line16_404" id = "line16_404"> </a> +Dexter, et alterni nequidquam fallere tentant;</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p><a name = "line16_405" id = "line16_405"> </a> +Donec, confisus <a href = "#var16_405">primævæ flore juventæ</a>,</p> +<p><a name = "line16_406" id = "line16_406"> </a> +Obliquum Durius conversis pronus habenis</p> +<p><a name = "line16_407" id = "line16_407"> </a> +Obposuit currum, atque eversum propulit axem</p> +<span class = "pagenum">317</span> +<p><a name = "line16_408" id = "line16_408"> </a> +Atlantis senio invalidi, sed justa querentis:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_401" id = "not16_401" href = "#line16_401">401.</a> +<i>in orbem</i>, alterni. +—<a name = "not16_402" id = "not16_402" href = +"#line16_402">402</a> <a name = "not16_403" id = "not16_403" href = +"#line16_402">seq.</a> +<i>lævos adpetit Conatus</i>, a læva parte prætervehi conatur. +—<i>nunc ille premit</i>, instat huic, et <i>dexter</i>, a dextra +parte, <i>certat subire</i>, eum prævertere. +—<a name = "not16_405" id = "not16_405" href = +"#line16_405">405.</a> <i>primævæ flore juventæ</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_61">ad I, 61</a>, <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_376">376</a>, et Klotz. ad Tyrt. pag. +68 seq. +—<a name = "not16_406" id = "not16_406" href = +"#line16_406">406 sqq.</a> +Vid. <a class = "crossref" href = "#not16_395">ad v. 395</a>. +<span class = "pagenum notes">317</span> +—<a name = "not16_408" id = "not16_408" href = +"#line16_408">408.</a> <i>justa</i>, jure.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_409" id = "line16_409"> </a> +«Quo ruis? aut quinam hic rabidi certaminis est mos?</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p><a name = "line16_410" id = "line16_410"> </a> +Et nobis et equis letum commune laboras.»</p> +<p><a name = "line16_411" id = "line16_411"> </a> +Dumque ea proclamat, perfracto volvitur axe</p> +<p><a name = "line16_412" id = "line16_412"> </a> +Cernuus, ac pariter fusi (miserabile) campo</p> +<p><a name = "line16_413" id = "line16_413"> </a> +Discordes sternuntur equi: quatit æquore aperto</p> +<p><a name = "line16_414" id = "line16_414"> </a> +Lora suis victor, mediaque Pelorus arena</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p><a name = "line16_415" id = "line16_415"> </a> +Surgere nitentem fugiens Atlanta reliquit.</p> +<p><a name = "line16_416" id = "line16_416"> </a> +Nec longum Cyrni defessos prendere currus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_409" id = "not16_409" href = "#line16_409">409.</a> +<i>certaminis mos</i>; cf. Bentl. ad Hor. Od. I, <span class = +"smallcaps">x</span>, 4.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_410" id = "not16_410" href = "#line16_410">410.</a> +<i>laboras</i>, paras, moliris, ut inf. <a class = "crossref" href = +"#line16_508">vers. 508</a>; Drak. exponit: Circensi labore (ut de ludis +<a class = "crossref" href = "#line16_328">v. 328</a>, <a class = +"crossref" href = "#line16_494">494</a>), agitatione currus tui nobis +mortem paras, nos in periculum mortis adducis.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_414" id = "not16_414" href = "#line16_414">414.</a> +<i>victor</i> Durius <i>quatit lora suis</i> equis, incitat eos acrius, +laxatis frenis, ut dum Atlas dejectus in arena serpat, campum apertum +petant; Ern. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line16_439">v. 439</a>. +—<i>Pelorus</i>, equus Durii (cf. <a class = "crossref" href = +"#line16_366">v. 366</a>), non Iberi, quod putabat Barth. Adv. +X, 7.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_416" id = "not16_416" href = "#line16_416">416.</a> +<i>Nec longum</i>, non ita multo post. +—<i>prendere</i>, prendit, adsequitur (ut <a class = "crossref" +href = "#line16_373">v. 373</a>). Durius, vel Pelorus Cyrnum.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_417" id = "line16_417"> </a> +Hunc quoque, cunctantem et sero moderamina equorum</p> +<p><a name = "line16_418" id = "line16_418"> </a> +Discentem, rapido prætervolat incitus axe:</p> +<p><a name = "line16_419" id = "line16_419"> </a> +Inpellit currum clamor vocesque faventum.</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p><a name = "line16_420" id = "line16_420"> </a> +Jamque etiam dorso atque humeris trepidantis Hiberi</p> +<p><a name = "line16_421" id = "line16_421"> </a> +Ora superposuit sonipes, flatusque vapore</p> +<p><a name = "line16_422" id = "line16_422"> </a> +Terga premi, et spumis auriga calescere sentit.</p> +<p><a name = "line16_423" id = "line16_423"> </a> +Incubuit campo Durius, misitque citatos</p> +<p><a name = "line16_424" id = "line16_424"> </a> +Verbere quadrupedes, nec frustra: æquare videtur,</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p><a name = "line16_425" id = "line16_425"> </a> +Aut etiam æquavit juga præcedentia dexter.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_417" id = "not16_417" href = "#line16_417">417</a> +<a name = "not16_418" id = "not16_418" href = "#line16_417">seq.</a> +<i>Discentem moderamina equorum</i>, moderatiore cursu, non, ut antea +(<a class = "crossref" href = "#line16_333">v. 333 sq.</a>), nimio +impetu, vehentem, <i>sero</i>, fessis jam equis, de quo v. sup. <a class += "crossref" href = "#line16_381">v. 381 sq.</a>, <a class = +"crossref" href = "#line16_391">391 sq.</a> +—<a name = "not16_419" id = "not16_419" href = +"#line16_419">419.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"#not16_397">ad v. 397</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_420" id = "not16_420" href = "#line16_420">420 sq.</a> +Imitat Hom. Iliad. ψ, 380 seq., et 765; Drak. contulit Virg. Ge. III, +111; Nonn. Dionys. XXXVII, 628 sq.; Stat. Theb. VI, 603 sq.; Ovid. Met. +V, 616 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_423" id = "not16_423" href = "#line16_423">423.</a> +<i>Incubuit campo</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_666">IV, 666</a>, ubi v. not. +—<a name = "not16_424" id = "not16_424" href = +"#line16_424">424</a> <a name = "not16_425" id = "not16_425" href = +"#line16_424">sq.</a> +<i>æquare videtur, Aut etiam æquavit</i>, eleganter, judice Drak. ut ap. +Stat. Theb. V, 599 sq., et Senec. Phœn. v. 427, ubi plurima +exempla congessit Gronov.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_426" id = "line16_426"> </a> +Adtonitus tum spe tanta, «Genitore, Pelore.</p> +<p><a name = "line16_427" id = "line16_427"> </a> +Te Zephyro eductum nunc nunc ostendere tempus.</p> +<span class = "pagenum">318</span> +<p><a name = "line16_428" id = "line16_428"> </a> +Discant, qui pecudum ducunt ab origine nomen,</p> +<p><a name = "line16_429" id = "line16_429"> </a> +Quantum divini <a href = "#var16_429">præcellat</a> seminis ortus.</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p><a name = "line16_430" id = "line16_430"> </a> +Victor dona dabis, statuesque altaria patri.»</p> +<p><a name = "line16_431" id = "line16_431"> </a> +Et, ni successu nimio lætoque <a href = "#var16_431">pavore</a></p> +<p><a name = "line16_432" id = "line16_432"> </a> +Proditus elapso foret inter verba flagello,</p> +<p><a name = "line16_433" id = "line16_433"> </a> +Forsan sacrasset Zephyro, quas voverat, aras.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_426" id = "not16_426" href = "#line16_426">426</a> +<a name = "not16_427" id = "not16_427" href = "#line16_426">seq.</a> +Verba Durii, quibus Pelorum, equam +<span class = "pagenum notes">318</span> +suum, incitat. <i>Genitore Zephyro eductum</i>; cf. sup. <a class = +"crossref" href = "#line16_364">v. 364 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_428" id = "not16_428" href = "#line16_428">428.</a> +<i>ducunt nomen</i>; v. Heins. ad Ovid. Fast. III, 387. +—<i>pecudum ab origine</i> vulgari.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_431" id = "not16_431" href = "#line16_431">431.</a> +Imitat. Hom. Iliad. ψ, 382 sq. sed sine deorum ministerio. +—<i>læto pavore</i>, acuta antithesis, cujus vim ut adsequamur, +cogitemus necesse est Durium mixta metu eventus lætitia adfectum et +consternatum, gaudiam inter cordis pulsus <ins class = "correction" +title = "‘sensissse’ legitur">sensisse</ins>, ut fit in spe propinquæ, +at nondum præsentis victoriæ; Ern. Durius præ gaudio nimio successu +consternatus et confusus; N. Heins. Cf. <a class = "crossref" href += "#line16_479">v. 479</a>, <a class = "crossref" href = +"#line16_514">514</a> inpr. supra <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_215">ad III, 215</a>, et Heyne ad Virg. Ge. III, 105 +seq., et Æn. V, 575. +—<a name = "not16_432" id = "not16_432" href = +"#line16_432">432.</a> <i>Proditus</i>, destitutus ope +<i>flagelli</i>, quod ipsi, <i>inter verba</i>, hæc cum ardore dicenti +<i>elapsum</i> erat, manu exciderat. Cf. sup. <a class = "crossref" href += "bookII.html#not2_247">ad II, 247</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_434" id = "line16_434"> </a> +Tum vero infelix, veluti delapsa corona</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p><a name = "line16_435" id = "line16_435"> </a> +Victoris capiti foret, in se versus ab ira,</p> +<p><a name = "line16_436" id = "line16_436"> </a> +Auratam medio <a href = "#var16_436">discindit</a> pectore vestem,</p> +<p><a name = "line16_437" id = "line16_437"> </a> +Ac lacrimæ simul et questus ad sidera fusi:</p> +<p><a name = "line16_438" id = "line16_438"> </a> +Nec jam subducto parebat verbere currus.</p> +<p><a name = "line16_439" id = "line16_439"> </a> +Pro stimulis dorso quatiuntur inania lora.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_438" id = "not16_438" href = "#line16_438">438.</a> +<i>subducto verbere</i>, amisso flagello: unde mox <i>inania lora</i> +dicuntur, quatenus sine flagello sola non subficiebant equis moderandis; +Ern. +—<a name = "not16_439" id = "not16_439" href = +"#line16_439">439.</a> <i>stimulis</i>, flagello, quo equi +incitantur, ut ἄνευ κέντροιο θέοντες ap Hom. Iliad. ψ, 387. Cf. sup. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_113">ad I, 113</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">440</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_440" id = "line16_440"> </a> +Interea <a href = "#var16_440">metis</a>, certus jam laudis, agebat</p> +<p><a name = "line16_441" id = "line16_441"> </a> +Sese Panchates, et præmia prima petebat</p> +<p><a name = "line16_442" id = "line16_442"> </a> +Arduus; effusas lenis per colla, per armos</p> +<p><a name = "line16_443" id = "line16_443"> </a> +Ventilat aura jubas: tum, mollia crura superbi</p> +<p><a name = "line16_444" id = "line16_444"> </a> +Adtollens gressus, magno clamore triumphat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_440" id = "not16_440" href = "#line16_440">440.</a> +<i>metis</i>, ad metam. +—<a name = "not16_442" id = "not16_442" href = +"#line16_442">442 sqq.</a> +<i>Arduus</i>, superbus quasi et elatus victoria. +—<i>effusas... jubas</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"#line16_363">v. 363</a>. Χαῖται δ’ ἐῤῥώοντο μετὰ πνοιῆς άνέμοιο, +Iliad. ψ, 367. +—<a class = "missing" name = "not16_443" id = "not16_443" href = +"#line16_443" title = "numerus deest">443.</a> <i>mollia crura +superbi Adtollens gressus</i>, ut ap. Virg. Ge. III, +<span class = "pagenum notes">319</span> +76, ubi v. Heyne, qui tamen non ad superbiam refert, quo certe h.l. +spectat.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">319</span> +<span class = "linenum">445</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_445" id = "line16_445"> </a> +Par donum solido argento cælata bipennis</p> +<p><a name = "line16_446" id = "line16_446"> </a> +Omnibus, <a href = "#var16_446">at</a> vario distantia cetera +honore.</p> +<p><a name = "line16_447" id = "line16_447"> </a> +Primus equum volucrem, Massyli munera regis</p> +<p><a name = "line16_448" id = "line16_448"> </a> +Haud spernenda, tulit: tulit <a href = "#var16_448">huic</a> virtute +secundus</p> +<p><a name = "line16_449" id = "line16_449"> </a> +E Tyria, quæ multa jacet, duo pocula, præda,</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p><a name = "line16_450" id = "line16_450"> </a> +Aurifero perfusa Tago: villosa leonis</p> +<p><a name = "line16_451" id = "line16_451"> </a> +Terga feri, et cristis horrens Sidonia cassis</p> +<p><a name = "line16_452" id = "line16_452"> </a> +Tertius inde honor: <a href = "#var16_452">et</a> postremo munere +<a href = "#var16_452">Atlanta</a>,</p> +<p><a name = "line16_453" id = "line16_453"> </a> +Quamvis perfracto senior subsederat axe,</p> +<p><a name = "line16_454" id = "line16_454"> </a> +<a href = "#var16_454">Adcitum</a> donat ductor, miseratus et ævum</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p><a name = "line16_455" id = "line16_455"> </a> +Et <a href = "#var16_455">sortem casus</a>: famulus florente juventa</p> +<span class = "pagenum">320</span> +<p><a name = "line16_456" id = "line16_456"> </a> +Huic datur, adjuncto gentilis honore galeri.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_445" id = "not16_445" href = "#line16_445">445</a> +<a name = "not16_446" id = "not16_446" href = "#line16_445">sq.</a> +Sic et Æneas non victoribus solum, sed etiam omnibus, qui cursu +certarent, proponit præmium duo jacula et <i>argento cœlatam +bipennem</i>, deinde victoribus alia propria, ap. Virg. Æneid. +V, 305 sqq.; Drak. +—<i>argento cælatam bipennem</i>; confer. Heyne. ad Virg. l.c.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_447" id = "not16_447" href = "#line16_447">447.</a> +Recte illi, qui curuli certamine vicerit, equum proponi præmium, monet +Drak. ut ap. Hom. Iliad. ψ, 265 sq.; Virg. Æneid. V, 310; Stat. +Theb. VI, 644. +—<i>munera Massyli regis</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_321">ad V, 321</a>. +—<i>Massyli regis</i>, Syphacis. Vid. sup. <a class = "crossref" +href = "#line16_170">v. 170 seq.</a> +—<a name = "not16_448" id = "not16_448" href = +"#line16_448">448.</a> <i>virtute secundus</i>, ut ap. Virg. Æn. +V, 258. +—<a name = "not16_449" id = "not16_449" href = +"#line16_449">449</a> <a name = "not16_450" id = "not16_450" href = +"#line16_449">sq.</a> +<i>duo pocula</i>, ut ap. Hom. Iliad. χ, 656, 741; Virgil. Æn. +V, 535 sq.; Stat. Theb. VI, 531 seq. +—<i>Aurifero pocula perfusa Tago</i>, ut sup. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_404">II, 404</a>. +—<a name = "not16_451" id = "not16_451" href = +"#line16_451">451.</a> <i>Sidonia cassis</i>, ut <i>Argolica +galea</i>, ap. Virg. Æn. V, 314. +—<a name = "not16_452" id = "not16_452" href = +"#line16_452">452.</a> <i>honor</i>, donum, quod honori est ei, cui +datur, ut ap. Virg. Æn. V, 249, 308; cf. <a class = "crossref" href += "bookIX.html#not9_199">ad IX, 199</a>. +—<a name = "not16_453" id = "not16_453" href = +"#line16_453">453.</a> <i>perfracto axe</i>; conf. <a class = +"crossref" href = "#line16_411">v. 411 seq.</a> +—<i>subsederat</i>, substiterat in cursu. +—<a name = "not16_454" id = "not16_454" href = +"#line16_454">454.</a> <i>Adcitum</i>, quia miser homo, pudore +captus, non sponte adcedebat. +—<i>miseratus casum</i>, ut ap. Virg. Æn. V, 350, <ins class += "correction" title = "‘et et’ legitur">et</ins> Hom. Iliad. ψ, 534. +—<a name = "not16_455" id = "not16_455" href = +"#line16_455">455.</a> Atlanti etiam, quamvis victo, donum datur, +et quidem <i>famulus</i>, ut serva ap. alios poetas: cur autem ap. +Nostrum servus, non liquet. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line16_552">v. 552 seq.</a>, <a class = "crossref" href = +"#line16_571">571</a>; Hom. Iliad. ψ, 534 seq.; 656, 704 sq.; Virg. Æn. +V, 282 seq.; Stat. Theb. VI, 548 seq. Serva etiam præmium victoris +inf. +<span class = "pagenum notes">320</span> +<a class = "crossref" href = "#line16_568">v. 568</a>, et ap. Hom. +Iliad. ψ, 262 sq. +—<a name = "not16_456" id = "not16_456" href = +"#line16_456">456.</a> <i>gentilis galeri</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_404">I, 404</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_457" id = "line16_457"> </a> +His actis ductor <a href = "#var16_457">læta</a> ad certamina plantæ</p> +<p><a name = "line16_458" id = "line16_458"> </a> +Invitat, positisque adcendit pectora donis:</p> +<p><a name = "line16_459" id = "line16_459"> </a> +«Hanc primus galeam (hac acies terrebat Hiberas</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p><a name = "line16_460" id = "line16_460"> </a> +Hasdrubal); hunc ensem, cui proxima gloria <a href = +"#var16_460">cursus</a>,</p> +<p><a name = "line16_461" id = "line16_461"> </a> +Adcipiet; cæso pater hunc detraxit Hyempsæ.</p> +<p><a name = "line16_462" id = "line16_462"> </a> +Tertius extremam tauro solabere palmam.</p> +<p><a name = "line16_463" id = "line16_463"> </a> +Cetera contenti <a href = "#var16_463">discedent</a> turba duobus</p> +<p><a name = "line16_464" id = "line16_464"> </a> +Quisque ferox jaculis, quæ dat gentile metallum.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_457" id = "not16_457" href = "#line16_457">457... +526.</a> +Conf. Hom. Iliad. ψ, 740 seq., et Virg. Æn. V, 286 sqq. Silius +tamen hanc rem, a summis jam poetis tractatam, maxime nec sine arte ac +ingenio variavit. +—<i>plantæ</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line16_297">v. 297</a>. +—<a name = "not16_458" id = "not16_458" href = +"#line16_458">458.</a> <i>positis donis</i>, ut ἄλλα τίθει +ταχυτῆτος ἄεθλα, Iliad. ψ, 740, et πυγμαχίης θῆκεν ἄεθλα, v. 653; +cf. Virg. Æneid. V, 292, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_267">ad IV, 267</a>. +—<i>galea</i> Hasdrubalis, et <i>ensis</i> Hyempsæ spolium. Cf. +Il. ψ, 560, 808, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_321">ad V, 321 sq.</a> +—<a name = "not16_460" id = "not16_460" href = +"#line16_460">460.</a> Cf. Iliad. ψ, 807. +—<a name = "not16_461" id = "not16_461" href = +"#line16_461">461.</a> <i>pater</i> meus, Scipio.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_462" id = "not16_462" href = "#line16_462">462.</a> +<i>tauro</i>, ut inf. 550, et Iliad. ψ, 750. +—<i>solabere tauro palmam</i>, doctius quam <i>solatia victo</i>, +ap. Virg. Æneid. V, 367. +—<i>palmam</i>, de eo, qui tertio loco vincit. Cf. <a class = +"crossref" href = "#not16_503">ad v. 503</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_463" id = "not16_463" href = "#line16_463">463 sq.</a> +<i>Cetera contenti discedent turba</i>, etc. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#not5_495">ad V, 495</a>, et Cort. ad Sallust. +B. C. c. 43. +—<i>duobus jaculis</i>, ut ap. Virg. Æn. V, 306. +—<a class = "missing" name = "not16_464" id = "not16_464" href = +"#line16_464" title = "numerus deest">464.</a> <i>gentile +metallum</i>, metalla Hispaniæ. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line16_526">v. 526</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">465</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_465" id = "line16_465"> </a> +Fulgentes pueri Tartessos et Hesperos ora</p> +<p><a name = "line16_466" id = "line16_466"> </a> +Ostendere simul vulgi clamore secundo.</p> +<p><a name = "line16_467" id = "line16_467"> </a> +Hos Tyriæ misere domo patria incluta Gades.</p> +<p><a name = "line16_468" id = "line16_468"> </a> +<a href = "#var16_468">Mox subit, adspersus</a> prima lanugine +malas,</p> +<p><a name = "line16_469" id = "line16_469"> </a> +Bæticus: hoc dederat <a href = "#var16_469">puero cognomen ab +amne</a></p> +<span class = "linenum">470</span> +<p><a name = "line16_470" id = "line16_470"> </a> +Corduba; et haud <a href = "#var16_470">parvo certamina</a> læta +fovebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_465" id = "not16_465" href = "#line16_465">465.</a> +Nomina eorum, qui certant, desumta ab Hispaniæ oppidis, fluviis, et +tractibus. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad +I, 306, in Var. Lect.</a> +—<i>Fulgentes</i>, conspicui facie et flore ætatis, vel, ut +<a class = "crossref" href = "#line16_471">v. 471</a>. +—<i>fulgore nivali corporis</i>. +—<a name = "not16_466" id = "not16_466" href = +"#line16_466">466.</a> Cf. Virgil. Æn. V, 337 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_467" id = "not16_467" href = "#line16_467">467.</a> +<i>Tyriæ Gades</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_4">ad III, 4</a>, et <a class = "crossref" href += "bookIII.html#not3_396">396... 399</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_468" id = "not16_468" href = "#line16_468">468.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_691">VII, 691</a>, +ibique not. +—<a name = "not16_469" id = "not16_469" href = +"#line16_469">469.</a> <i>ab amne</i> Bæti. +—<a name = "not16_470" id = "not16_470" href = +"#line16_470">470.</a> <i>Corduba</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#line3_401">III, 401</a>. +— +<span class = "pagenum notes">321</span> +<i>haud parvo</i>, ut <i>Stat mihi non parvo virtus mea</i> Mod. Magni +pretii æstimabat ex his certaminibus palmam repotare; Ern. Corduba haud +parvo sumtu hujus pueri certamina sustentavit, ut cum aliis civitatibus +præstantia et sumtu sui athletæ certaret; Cell. Cf. V.L.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">321</span> +<p><a name = "line16_471" id = "line16_471"> </a> +Inde, comam rutilus, sed cum fulgore nivali</p> +<p><a name = "line16_472" id = "line16_472"> </a> +Corporis, inplevit caveam clamoribus omnem</p> +<p><a name = "line16_473" id = "line16_473"> </a> +<a href = "#var16_473">Eurytus</a>: excelso nutritum colle crearat</p> +<p><a name = "line16_474" id = "line16_474"> </a> +<a href = "#var16_474">Sætabis</a>, atque aderant trepidi pietate +parentes.</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p><a name = "line16_475" id = "line16_475"> </a> +Tum Lamus, et Sicoris, proles bellacis Ilerdæ,</p> +<p><a name = "line16_476" id = "line16_476"> </a> +Et Theron potator aquæ, sub nomine Lethes</p> +<p><a name = "line16_477" id = "line16_477"> </a> +Quæ fluit, inmemori perstringens gurgite ripas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_472" id = "not16_472" href = "#line16_472">472.</a> +Cf. Virg. Æn. V, 340 seq.; lib. VIII, v. 636. +—<i>cavea</i> locus, ubi spectatores ludorum sedent, propr. +scenicorum, sed h.l. circensium, ut. ap. Virg. ll.cc. +—<a name = "not16_474" id = "not16_474" href = +"#line16_474">474.</a> <i>Sætabis</i> in <i>colle</i> sita. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_373">III, 373</a>. +—<i>trepidi pietate</i>, inter spem et metum suspensi, de filiorum +fortuna et victoria; Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_475" id = "not16_475" href = "#line16_475">475.</a> +<i>Sicoris</i> nomen ductum a fluvio, ad quem sita <i>bellax Ilerda</i>. +Vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_359">ad III, +359</a>. +—<a name = "not16_476" id = "not16_476" href = +"#line16_476">476.</a> <i>Theron potator aquæ</i>, etc., h.e. +adcola Lethes. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_367">ad VIII, 367</a> et <a class = "crossref" href += "bookVIII.html#not8_564">564</a>. +—<i>Lethes</i> fl. cujus <i>gurges inmemor</i> est, h.e. cujus +aqua potata inmemores rerum olim gestarum facit, earum oblivionem +gignit. Vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_236">ad +I, 236</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#not13_555">XIII, 555</a>. Sic et <i>inmemor Lethe</i> ap. +Senec. Herc. Œt. v. 936, et Stat. Silv. V, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 96. +—<a name = "not16_477" id = "not16_477" href = +"#line16_477">477.</a> <i>perstringens ripas</i>, v. <a class += "crossref" href = "bookIV.html#not4_350">ad IV, 350</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_478" id = "line16_478"> </a> +Qui postquam adrecti plantis et <a href = "#var16_478">pectora</a> +proni,</p> +<p><a name = "line16_479" id = "line16_479"> </a> +Pulsantesque æstu laudum exsultantia corda,</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p><a name = "line16_480" id = "line16_480"> </a> +Adcepere tuba spatium, exsiluere per auras</p> +<p><a name = "line16_481" id = "line16_481"> </a> +Ocius effusis nervo exturbante sagittis.</p> +<p><a name = "line16_482" id = "line16_482"> </a> +Diversa et studia et clamor, pendentque faventes</p> +<span class = "pagenum">322</span> +<p><a name = "line16_483" id = "line16_483"> </a> +<a href = "#var16_483">Unguibus</a>; atque suos, ut cuique est gratia, +<a href = "#var16_483">anheli</a></p> +<p><a name = "line16_484" id = "line16_484"> </a> +Nomine quemque cient: <a href = "#var16_484">grex inclutus</a> æquore +fertur,</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p><a name = "line16_485" id = "line16_485"> </a> +Nullaque tramissa vestigia signat arena.</p> +<p><a name = "line16_486" id = "line16_486"> </a> +Omnes primævi, flaventiaque ora decori,</p> +<p><a name = "line16_487" id = "line16_487"> </a> +Omnes ire leves, atque omnes vincere digni.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_478" id = "not16_478" href = "#line16_478">478.</a> +<i>adrecti plantis</i>, ut ἐπ’ ἀκροτάτοισιν ἀερθεὶς πόδεσσι, ap. Apoll. +II, 90, more et currentium et pugilum. Cf. Heyne ad Virg. Æn. +V, 426, et Burm. <ins class = "correction" title = "’et’ pro ‘ad’?">et</ins> Val. Fl. IV, 267. Sic et <i>pendent faventes +unguibus</i> mox vers. 482, ubi recte Ernesti: «Cogita spectatores, dum +suis adclamant, summis pedibus adrectos, et veluti suspensos, ut fit in +tali contentione favoris et in turba multorum.» Cf. <a class = +"crossref" href = "bookXV.html#not15_614">ad XV, 614</a>. +—<a name = "not16_479" id = "not16_479" href = +"#line16_479">479.</a> Cf. Virg. Ge. III, 105 seq. ibique Heyne. +Vid. et supra <a class = "crossref" href = "#not16_431">ad +v. 431</a>. +—<a name = "not16_480" id = "not16_480" href = +"#line16_480">480.</a> <i>Adcepere tuba spatium</i>, h.e. +potestatem signumque currendi.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_482" id = "not16_482" href = "#line16_482">482.</a> +<i>studia</i> voc. propr. de favore spectantium, ut ap. Virg. +<span class = "pagenum notes">322</span> +Æn. V, 48, 228, 450. +—<a name = "not16_485" id = "not16_485" href = +"#line16_485">485.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_309">ad III, 309</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_147">IV, 147</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_486" id = "not16_486" href = "#line16_486">486.</a> +<i>flaventia ora</i>, ut ap. Virg. Æn. X, 324; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_438">ad I, 438</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_488" id = "line16_488"> </a> +Extulit, incumbens medio jam limite, gressum</p> +<p><a name = "line16_489" id = "line16_489"> </a> +<a href = "#var16_489">Eurytus</a>, et primus brevibus, sed primus, +abibat</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p><a name = "line16_490" id = "line16_490"> </a> +Præcedens spatiis. Instat non segnius acer</p> +<p><a name = "line16_491" id = "line16_491"> </a> +Hesperos, ac prima stringit vestigia planta</p> +<p><a name = "line16_492" id = "line16_492"> </a> +<a href = "#var16_492">Progressæ</a> calcis: satis est huic esse +priori;</p> +<p><a name = "line16_493" id = "line16_493"> </a> +Huic sperare sat est, fieri se posse priorem.</p> +<p><a name = "line16_494" id = "line16_494"> </a> +Acrius hoc tendunt gressus, animique vigore</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p><a name = "line16_495" id = "line16_495"> </a> +Corpora agunt; auget pueris labor ipse decorem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_488" id = "not16_488" href = "#line16_488">488.</a> +<i>incumbens</i>; v. <a class = "crossref" href = "#not16_423">ad +v. 423</a>. +—<i>limite</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line16_337">v. 337</a>. +—<a name = "not16_489" id = "not16_489" href = +"#line16_489">489 seq.</a> +Conf. sup. <a class = "crossref" href = "#line16_346">v. 346 +sq.</a>, et Virg. Æn. V, 320 sq. <i>prima stringit vestigia planta +Progressæ calcis</i>, ut <i>calcem terit jam calce Diores</i>, ap. Virg. +Æn. V, 324, ubi v. Heyne. +—<a name = "not16_492" id = "not16_492" href = +"#line16_492">492.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_226">ad VII, 226</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_495" id = "not16_495" href = "#line16_495">495.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_509">XIV, +509</a>, et Ovid. Met. X, 590.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_496" id = "line16_496"> </a> +Ecce, levi <a href = "#var16_496">nisu</a> postremoque agmine +currens,</p> +<p><a name = "line16_497" id = "line16_497"> </a> +Postquam sat <a href = "#var16_497">visus</a> sibi concepisse +vigoris,</p> +<p><a name = "line16_498" id = "line16_498"> </a> +Celsus inexhaustas effundit turbine vires</p> +<p><a name = "line16_499" id = "line16_499"> </a> +Non exspectato, subitusque erumpit, <a href = "#var16_499">et +auras</a></p> +<span class = "linenum">500</span> +<p><a name = "line16_500" id = "line16_500"> </a> +Prævehitur <a href = "#var16_500">Theron</a>: credas <a href = +"#var16_500">Cyllenida plantam</a></p> +<p><a name = "line16_501" id = "line16_501"> </a> +Æthereo nexis cursu talaribus ire.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_496" id = "not16_496" href = "#line16_496">496 seq.</a> +Theron prudenter initio cursus non omnes profundit vires. Cf. <a class = +"crossref" href = "#not16_338">ad v. 338 seq.</a> +—<a name = "not16_498" id = "not16_498" href = +"#line16_498">498.</a> <i>turbine</i>, inpetu, ut passim. +—<a name = "not16_500" id = "not16_500" href = +"#line16_500">500</a> <a name = "not16_501" id = "not16_501" href = +"#line16_500">sq.</a> +Cf. Virg. Æn. I, 300 sq. et IV, 239 sq. +—<i>plantam Cyllenida</i>, pedes Mercurii, et hoc pro ipso +Mercurio. +—<i>Cyllenida</i>, Cylleniam, +<span class = "pagenum notes">323</span> +ut ap. Ovid. Met. V, 176.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">323</span> +<p><a name = "line16_502" id = "line16_502"> </a> +Jamque hos, jamque illos, populo mirante, relinquit:</p> +<p><a name = "line16_503" id = "line16_503"> </a> +Et modo postremus, nunc ordine tertia palma,</p> +<p><a name = "line16_504" id = "line16_504"> </a> +Hesperon infestat sua per vestigia pressum.</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p><a name = "line16_505" id = "line16_505"> </a> +Nec jam <a href = "#var16_505">quem sequitur</a> tantum, sed prima +coronæ</p> +<p><a name = "line16_506" id = "line16_506"> </a> +Spes trepidat <a href = "#var16_506">tantis</a> venientibus Eurytus +alis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_503" id = "not16_503" href = "#line16_503">503.</a> +<i>tertia palma</i>, tertio ordine currens, tertio loco victor, tertiam +palmam, seu victoriam obtinens, ut inf. <a class = "crossref" href = +"#line16_573">v. 573</a>, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_390">IV, 390</a>; v. Heyne ad Virg. Æn. V, 339 +et 493. Sic et mox v. 506, et Stat. Theb. VI, 327.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_505" id = "not16_505" href = "#line16_505">505 seq.</a> +<i>spem coronæ primam</i> dici eum, qui se primum præmium victoriæ +consecuturum speraverit, jam monuit Drak. Similiter passim alia +abstracta adhibentur. Vid sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_479">ad I, 479</a>; Barth. ad Stat. l.c. et inpr. +Klotz. ad Tyrt. p. 105 sqq. +—<i>Nec jam</i> is <i>tantum</i>, <i>quem</i> Theron proxime +<i>sequitur</i>, scil. Hesperos, <i>trepidat</i>, veretur, ne ab eo +vincatur, <i>sed Eurytus</i> etiam, qui ordine primus erat. +—<i>coronæ</i>, ut supra <a class = "crossref" href = +"#line16_299">v. 299</a>, ubi v. not. +—<a class = "missing" name = "not16_506" id = "not16_506" href = +"#line16_506" title = "numerus deest">506.</a> <i>tantis +venientibus alis</i>, Therone tanto inpetu advolante; quod jam monuere +Lefeb et Ern.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_507" id = "line16_507"> </a> +Quartus sorte loci, sed, si tres ordine servent</p> +<p><a name = "line16_508" id = "line16_508"> </a> +Inceptos cursus, nequidquam vana laborans,</p> +<p><a name = "line16_509" id = "line16_509"> </a> +Tartessos fratrem medio <a href = "#var16_509">Therone</a> premebat.</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p><a name = "line16_510" id = "line16_510"> </a> +Nec patiens ultra tollit sese æquore Theron</p> +<p><a name = "line16_511" id = "line16_511"> </a> +Igneus, et plenum prætervolat Hesperon iræ.</p> +<p><a name = "line16_512" id = "line16_512"> </a> +Unus erat super, et metæ propioribus ægros</p> +<p><a name = "line16_513" id = "line16_513"> </a> +<a href = "#var16_513">Urebat finis</a> stimulis: quascumque +reliquit</p> +<span class = "pagenum">324</span> +<p><a name = "line16_514" id = "line16_514"> </a> +Hinc labor, hinc penetrans pavor in præcordia vires,</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p><a name = "line16_515" id = "line16_515"> </a> +Dum sperare licet, brevia ad conamina uterque</p> +<p><a name = "line16_516" id = "line16_516"> </a> +Advocat: <a href = "#var16_516">æquantur</a> cursus; pariterque +ruebant.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_509" id = "not16_509" href = "#line16_509">509.</a> +<i>Tartessos fratrem</i> Hesperum (cf. <a class = "crossref" href = +"#line16_465">v. 465</a>) <i>premebat</i>, insequebatur, <i>medio +Therone</i>, ita ut hic inter Hesperum et Tartessum medius curreret; +adeoque hoc ordine se invicem sequerentur: Eurytus, Hesperos, Theron, +Tartessus; Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not16_510" id = "not16_510" href = +"#line16_510" title = "numerus deest">510.</a> <i>æquore</i>, in campo. +—<a href = "#line16_510">510.</a> <i>sese tollit</i>, ut +<a class = "crossref" href = "#line16_394">v. 394</a>. Conf. <a class += "crossref" href = "#not16_389">ad v. 390</a>. +—<a name = "not16_511" id = "not16_511" href = +"#line16_511">511.</a> <i>Igneus</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_306">ad III, 306</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_512" id = "not16_512" href = "#line16_512">512 sq.</a> +<i>Unus</i> Eurytus <i>supererat</i> Theroni cursu superandus. +—<i>finis metæ</i>, meta, quæ cursui finem inponit, vel, ut ap. +Ovid. Met. X, 597, <i>novissima meta</i>, quoniam ultimum, h.e. +septimum spatium decurrebant; Drak. Cf. Virg. Æn. V, 327 seq., et +inf. <a class = "crossref" href = "#line16_558">v. 558</a>. +—<i>ægros</i>, fessos. +—<a class = "missing" name = "not16_513" id = "not16_513" href = +"#line16_513" title = "numerus deest">513.</a> <i>stimulis +urebat</i>, ut <i>stimulis acuit</i> <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_113">I, 113</a>, ubi v. not. +—<i>Urere</i>, incitare, excitare; ut <i>incendere</i>, καίεσθαι +et περικαίεσθαι. Sic <i>laudibus avorum viros urere</i>, dixit Val. Fl. +I, 476 et simila alii. +—<a href = "#line16_513">513 seq.</a> Uterque, Eurytus et +<span class = "pagenum notes">324</span> +Theron, quidquid superest virium conligunt, quum brevis tantum via ad +metam restaret. +—<a class = "missing" name = "not16_514" id = "not16_514" href = +"#line16_514" title = "numerus deest">514.</a> <i>pavor</i>; v. +<a class = "crossref" href = "#not16_431">ad v. 431</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_517" id = "line16_517"> </a> +Et forsan gemina meruissent præmia palma,</p> +<p><a name = "line16_518" id = "line16_518"> </a> +Pervecti simul ad metas, ni, terga secutus</p> +<p><a name = "line16_519" id = "line16_519"> </a> +Theronis, fusam late per lactea colla</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p><a name = "line16_520" id = "line16_520"> </a> +Hesperos ingenti tenuisset sævus ab ira,</p> +<p><a name = "line16_521" id = "line16_521"> </a> +Traxissetque comam: tardato lætus ovansque</p> +<p><a name = "line16_522" id = "line16_522"> </a> +Eurytus evadit <a href = "#var16_522">juvene</a>, atque ad præmia +victor</p> +<p><a name = "line16_523" id = "line16_523"> </a> +Emicat, et galeæ fert donum insigne coruscæ.</p> +<p><a name = "line16_524" id = "line16_524"> </a> +Cetera promisso donata est munere pubes,</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p><a name = "line16_525" id = "line16_525"> </a> +Intonsasque comas viridi redimita corona</p> +<span class = "pagenum">325</span> +<p><a name = "line16_526" id = "line16_526"> </a> +Bina tulit patrio quatiens hastilia ferro.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_517" id = "not16_517" href = "#line16_517">517 sq.</a> +Silius et Stat. Theb. VI, 614 sq. pro commento Hom. Iliad. ψ, 773 seq., +et Virg. Æn. V, 327 sq. bene substituerunt aliud, quod dignitati +carminis epici convenientius est. Drak. hæc notavit: «Barthius ad Stat. +l.l. Silium inprudentiæ adcusat, quod læsum per dolum non fecerit +restitui, aut saltem, ut ap. Stat., ex integro cum adversario decurrendi +copiam adcipere. Sed sequutus in eo Silius Maronem, qui fingit, Nisum +sanguine prolapsum sequenti Salio se obposuisse, ut Euryalus primam +palmam obtineret. Nec tamen vel Salius restituitur, vel ex integro cum +Euryalo decurrit. Æneas autem Salio præmium extra ordinem tribuit, quod +duo tantum præmia proposuerat. Theron dolo Hesperi primum præmium +amisit, secundum obtinuit.» Poetam quoque in has summi juris angustias +non includendum esse, monet Ern. +—<a name = "not16_519" id = "not16_519" href = +"#line16_519">519.</a> <i>lactea colla</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_154">IV, 154</a>. +—<a name = "not16_520" id = "not16_520" href = +"#line16_520">520.</a> <i>sævus ab ira</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_551">XII, 551</a>. +—<a name = "not16_522" id = "not16_522" href = +"#line16_522">522.</a> <i>juvene</i>, Therone, qui <i>pariter</i> +antea <i>ruebat</i> (<a class = "crossref" href = +"#line16_516">v. 516</a>), et solus victoriam ei dubiam redditurus +videbatur. +—<i>evadit</i>, ἦλθε φθάμενος, Iliad. ψ, 779, nisi jungere malis +<i>ad præmia evadit et emicat</i>, h.e. ad metam celeriter +<i>victor</i>, primus, pervenit. +—<a name = "not16_523" id = "not16_523" href = +"#line16_523">523.</a> <i>Emicat</i>, etc. Cf. Virg. Æn. +V, 337 et sup. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_238">II, 238</a>. +—<i>galeæ donum</i>, cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#line16_459">v. 459</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_524" id = "not16_524" href = "#line16_524">524.</a> +Conf. sup. <a class = "crossref" href = "#line16_460">v. 460... +464</a>, et expressum a Silio, sed variatum locum Virg. Æn. V, 556 +sq, ubi v. Heyne. +—<a name = "not16_525" id = "not16_525" href = +"#line16_525">525.</a> <i>Intonsas comas</i>, quæ juvenes decent. +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_196">ad VII, +196</a>. +<span class = "pagenum notes">325</span> +—<a name = "not16_526" id = "not16_526" href = +"#line16_526">526.</a> <i>patrio ferro</i>, ut <i>gentile +metallum</i>, sup. <a class = "crossref" href = +"#line16_464">v. 464</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_527" id = "line16_527"> </a> +Hinc graviora virum certamina, comminus ensis</p> +<p><a name = "line16_528" id = "line16_528"> </a> +<a href = "#var16_528">Destrictus</a>, bellique feri simulacra +cientur.</p> +<p><a name = "line16_529" id = "line16_529"> </a> +Nec, quos culpa tulit, quos <a href = "#var16_529">crimina noxia +vitæ</a>,</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p><a name = "line16_530" id = "line16_530"> </a> +Sed virtus animusque ferox ad laudis amorem,</p> +<p><a name = "line16_531" id = "line16_531"> </a> +<a href = "#var16_531">Hi crevere</a> pares ferro; spectacula digna</p> +<p><a name = "line16_532" id = "line16_532"> </a> +Martigena vulgo, suetique laboris imago.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_527" id = "not16_527" href = "#line16_527">527... +536.</a> +Certamen gladiatorium Silius reliquis adjecit, tum in gratiam Romanorum, +qui eo potissimum delectabantur, tum ad ductum Livii lib. XXVIII, c. 21. +«Gladiatorium spectaculum fuit non ex eo genere hominum, ex quo lanistis +comparare mos est, servorum, quive venalem sanguinem habent. Voluntaria +omnis et gratuita opera pugnantium fuit: nam alii missi ab regulis sunt +ad specimen insitæ genti virtutis ostendendum, etc.» +—<a class = "missing" name = "not16_528" id = "not16_528" href = +"#line16_528" title = "numerus deest">528.</a> <i>belli simulacra +cientur</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_119">ad VII, 119</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_531" id = "not16_531" href = "#line16_531">531.</a> +<i>Cernere</i> et <i>decernere</i>, pugnare, ut κρίνειν et διακρίνειν +αὔην, πόλεμον, ἀγῶνα. Conf. Intpp. Virg. Æn. XII, 709; Sallust. +B. C. 59; Val. Fl. IV, 193; VIII, 319; Quintil. Inst. Or. X, I; +Lambin. ad Lucret. IV, 969; Gifan. Ind. Lucret. Gron. ad Liv. +VII, 9; Heins. ad Tibull. IV, <span class = "smallcaps">i</span>, +103; Harles. ad Nepot. Milt. 4, et Hannib. 10. +—<a class = "missing" name = "not16_532" id = "not16_532" href = +"#line16_532" title = "numerus deest">532.</a> <i>Martigena +vulgo</i>, exercitu, aut Hispanorum vulgo bellicoso; Cell.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_533" id = "line16_533"> </a> +Hos inter gemini (<a href = "#var16_533">quid jam</a> non regibus +ausum?</p> +<p><a name = "line16_534" id = "line16_534"> </a> +Aut quod jam <a href = "#var16_534">regnis</a> restat scelus?) inpia +Circo</p> +<span class = "pagenum">326</span> +<span class = "linenum">535</span> +<p><a name = "line16_535" id = "line16_535"> </a> +Innumero fratres, cavea damnante furorem,</p> +<p><a name = "line16_536" id = "line16_536"> </a> +Pro sceptro armatis inierunt prælia dextris.</p> +<p><a name = "line16_537" id = "line16_537"> </a> +Is genti mos dirus erat; patriumque petebant</p> +<p><a name = "line16_538" id = "line16_538"> </a> +Orbati solium lucis discrimine fratres.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_533" id = "not16_533" href = "#line16_533">533 sq.</a> +«Neque obscuri generis homines, sed clari illustresque, Corbis et Orsua +patrueles fratres, de principatu civitatis, quam Ibem vocabant, +ambigentes, ferro se certaturos professi sunt... et insigne spectaculum +exercitui præbuere documentumque, quantum cupiditas imperii malum inter +mortales esset. Major usu armorum et astu facile stolidas vires minoris +superavit;» Liv. XXVIII, 21. Cf. et Valer. Max. IX, 11, ext. 1. Ab his +Silius in eo dissentit, quod illos <i>fratres geminos</i>, non +<i>patrueles</i>, et alterum altero natu minorem, vocet, quodque +historici illi majorem +<span class = "pagenum notes">326</span> +natu victorem evasisse dicant, poeta utrumque eo certamine obcubuisses +fingat, ut eorunt discordiam per omnia illi Thebanorum fratrum (v. mox +<a class = "crossref" href = "#not16_546">ad v. 546 sq.</a>) +comparare posset; Drak. Cf. Barth. ad Stat. Theb. XI, 500. +—<i>gemini fratres</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_355">ad IV, 355</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_535" id = "not16_535" href = "#line16_535">535.</a> +Nullum scelus est tam inmane, quod regnandi gratia non admittatur; +Barth. Adv. X, 7. +—<i>cavea</i>, ut sup. <a class = "crossref" href = +"#line16_472">v. 472</a>. +—<a class = "missing" name = "not16_538" id = "not16_538" href = +"#line16_538" title = "numerus deest">538.</a> <i>lucis +discrimine</i>, cum vitæ periculo.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_539" id = "line16_539"> </a> +Concurrere animis, quantis confligere par est,</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p><a name = "line16_540" id = "line16_540"> </a> +Quos regni furor exagitat; <a href = "#var16_540">multoque</a> +cruore</p> +<p><a name = "line16_541" id = "line16_541"> </a> +Exsatiata simul portantes corda <a href = "#var16_541">sub +umbras</a></p> +<p><a name = "line16_542" id = "line16_542"> </a> +Obcubuere: pari nisu per pectora adactus</p> +<p><a name = "line16_543" id = "line16_543"> </a> +Intima descendit mucro; superaddita sævis</p> +<p><a name = "line16_544" id = "line16_544"> </a> +Ultima vulneribus verba; et, convicia volvens,</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p><a name = "line16_545" id = "line16_545"> </a> +Dirus in invitas effugit spiritus auras.</p> +<p><a name = "line16_546" id = "line16_546"> </a> +Nec manes pacem passi; nam corpora <a href = +"#var16_546">junctus</a></p> +<p><a name = "line16_547" id = "line16_547"> </a> +Una quum raperet flamma rogus, inpius ignis</p> +<p><a name = "line16_548" id = "line16_548"> </a> +Dissiluit, cineresque simul jacuisse negarunt.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_542" id = "not16_542" href = "#line16_542">542.</a> +<i>nisu</i>, inpetu, vi; hoc vocab. spectat ad eum qui mucronem adigit. +<span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_546" id = "not16_546" href = "#line16_546">546</a> +<a name = "not16_547" id = "not16_547" href = "#line16_546">sqq.</a> +Silium ad Polynicis et Eteoclis fratrum, de regno Thebano contendentiam, +discordium respicere, quam animæ eorum etiam in morte servasse dicuntur, +jam. monuere Dausq. Drak. et Lef. Cf. Ovid. Trist. V, <span class = +"smallcaps">v</span>, 33 sq., et Ibis v. 35 seq.; Stat. Theb. XII, +429... 457; Lucan. I, 551 seq.; Hygin. fab. 68; Pausan. Bœot. c. 5, +pag. 568 (ed. Han. 1613); Eurip. Phœn. et Sophocl. Œd. Col. +—<i>rogus junctus</i>, conjunctis, idem.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_549" id = "line16_549"> </a> +Cetera distincto donata est munere turba,</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p><a name = "line16_550" id = "line16_550"> </a> +Ut virtus et dextra fuit: duxere juvencos,</p> +<p><a name = "line16_551" id = "line16_551"> </a> +Inpressis dociles terram proscindere aratris:</p> +<p><a name = "line16_552" id = "line16_552"> </a> +Duxere adsuetos lustra exagitare ferarum</p> +<p><a name = "line16_553" id = "line16_553"> </a> +Venatu juvenes, quos dat Maurusia præda.</p> +<span class = "pagenum">327</span> +<p><a name = "line16_554" id = "line16_554"> </a> +Nec non argenti, nec non insignia vestis</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p><a name = "line16_555" id = "line16_555"> </a> +<a href = "#var16_555">Captivæ pretia, et sonipes, et crista +nitenti</a></p> +<p><a name = "line16_556" id = "line16_556"> </a> +Insurgens cono, spolia exuviæque Libyssæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_549" id = "not16_549" href = "#line16_549">549.</a> +<i>distincto</i>, diverso. +—<a name = "not16_550" id = "not16_550" href = +"#line16_550">550.</a> <i>juvencos</i>, ut <a class = "crossref" +href = "#line16_462">v. 462</a>. +—<a name = "not16_551" id = "not16_551" href = +"#line16_551">551.</a> <i>Inpressis terram proscindere aratris</i>, +ut ap. Lucret. V, 210. +—<a name = "not16_552" id = "not16_552" href = +"#line16_552">552.</a> <i>lustra exagitare</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_564">ad VIII, 565</a>. +—<a class = "missing" name = "not16_553" id = "not16_553" href = +"#line16_553" title = "‘563’ legitur">553.</a> <i>juvenes</i>, ut +<i>famulus</i> sup. <a class = "crossref" href = +"#line16_455">v. 455</a>, ubi v. not. +—<i>Maurusia præda</i>, Mauri captivi, venatores. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_288">III, 288</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_557" id = "line16_557"> </a> +Tum jaculo petiere decus, spectacula Circi</p> +<p><a name = "line16_558" id = "line16_558"> </a> +Postrema, et metæ certarunt vincere <a href = "#var16_558">finem</a></p> +<p><a name = "line16_559" id = "line16_559"> </a> +<a href = "#var16_559">Burrus avis pollens, quem misit ripa +metalli</a>,</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p><a name = "line16_560" id = "line16_560"> </a> +Qua Tagus auriferis pallet turbatus arenis,</p> +<p><a name = "line16_561" id = "line16_561"> </a> +Et Glagus, insignis ventos anteire lacerto,</p> +<p><a name = "line16_562" id = "line16_562"> </a> +Et, cujus numquam fugisse hastilia cervi</p> +<p><a name = "line16_563" id = "line16_563"> </a> +Prærapida potuere fuga, venator Aconteus,</p> +<p><a name = "line16_564" id = "line16_564"> </a> +<a href = "#var16_564">Indibilisque</a>, diu lætus bellare Latinis,</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p><a name = "line16_565" id = "line16_565"> </a> +Jam socius, <a href = "#var16_565">volucresque vagas deprendere +nube</a></p> +<p><a name = "line16_566" id = "line16_566"> </a> +Adsuetus jaculis, idem et bellator, Ilerdes.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">327</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_557" id = "not16_557" href = "#line16_557">557.</a> +In hoc quoque jaculandi certamine Silio præivere Homer. Iliad. ψ, 850 +sq., et Virg. Æn. V, 485 sq. Qui quum rem jam ornatissime +extulissent, Noster brevior est, et quædam variat. +—<a name = "not16_558" id = "not16_558" href = +"#line16_558">558.</a> <i>vincere</i>, adsequi, ferire. +—<i>metæ finem</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line16_512">v. 512</a>. +—<a name = "not16_559" id = "not16_559" href = +"#line16_559">559.</a> <i>avis pollens</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_383">VIII, 383</a>, ubi v. not. +—<i>ripa metalli</i>, v. Var. Lect. +—<a name = "not16_560" id = "not16_560" href = +"#line16_560">560.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_155">I, 155</a> et <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_229">229</a>. +—<a name = "not16_561" id = "not16_561" href = +"#line16_561">561.</a> <i>lacerto</i>, jaculis, quæ lacertis +mittebat. +—<a name = "not16_564" id = "not16_564" href = +"#line16_564">564</a> <a name = "not16_565" id = "not16_565" href = +"#line16_564">seq.</a> +<i>Indibilis</i>, Ilergetum regulus (vid. Liv. XXII, 21; XXV, 34), qui +diu bellaverat <i>Latinis</i>, adversus Romanos (Liv. XXVIII, 24, 31, +33), <i>jam socius</i>, nunc amicus eorum. Liv. XXVIII, 34. Idem tamen +sæpius ab amicitia Romanorum defecerat. Conf. Liv. XXVI, 49; XXVII, 17; +XXIX, 1, 2. +—<i>deprendere</i>, figere, <i>volucres vagas</i>, ut apud Manil. +V, 291. Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_96">II, 96</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_524">VIII, 524</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_567" id = "line16_567"> </a> +<a href = "#var16_567">Laus Burri prima, infixit qui spicula +metæ</a>:</p> +<span class = "pagenum">328</span> +<p><a name = "line16_568" id = "line16_568"> </a> +<a href = "#var16_568">Est donum serva</a>, albentes invertere lanas</p> +<p><a name = "line16_569" id = "line16_569"> </a> +Murice Gætulo docta. <a href = "#var16_569">At, quem proxima +honorant</a></p> +<span class = "linenum">570</span> +<p><a name = "line16_570" id = "line16_570"> </a> +Præmia, vicinam metæ qui propulit hastam,</p> +<p><a name = "line16_571" id = "line16_571"> </a> +Adcepto lætus puero discessit Ilerdes,</p> +<p><a name = "line16_572" id = "line16_572"> </a> +Cui ludus, nullam cursu non tollere damam.</p> +<p><a name = "line16_573" id = "line16_573"> </a> +Tertia palma habuit geminos insignis Aconteus</p> +<p><a name = "line16_574" id = "line16_574"> </a> +Nec timidos agitare canes latratibus aprum.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">328</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_568" id = "not16_568" href = "#line16_568">568 seq.</a> +<i>serva</i>; conf. sup. <a class = "crossref" href = "#not16_455">ad +v. 455</a>. +—<i>invertere lanas... docta</i>; conf. sup. Hom. Iliad. ψ, 263, +705, et Virg. Æn. V, 284. +—<i>invertere</i>, inficere, tingere, <i>lanas Gætulo murice</i>, +purpura G. de qua vid. supra <a class = "crossref" href = +"#not16_176">ad v. 176</a>. +—<a name = "not16_571" id = "not16_571" href = +"#line16_571">571.</a> <i>puero</i>, cf. <a class = "crossref" href += "#not16_455">ad v. 455</a>. +—<a name = "not16_572" id = "not16_572" href = +"#line16_572">572.</a> <i>Cui ludus</i> erat, h.e. res facillima, +quam quasi <i>per ludum</i>, h.e. nullo negotio, perficere poterat. Cf. +Heins. ad Claud. Laud. Stil. III, 157, et Ernesti Clav. Cic. Junge autem +<i>puero, cui ludus</i>, etc. +—<i>tollere</i>, jaculis occidere, idem atque <i>tollere e +medio</i>. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_573" id = "not16_573" href = "#line16_573">573.</a> +<i>Tertia palma</i>, ut <a class = "crossref" href = "#line16_503">vers. +503</a>, ubi v. not. +—<i>habuit</i>, adcepit, ut ἕξει, Iliad. ψ, 833.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">575</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_575" id = "line16_575"> </a> +Quos postquam clamor plaususque probavit honores,</p> +<p><a name = "line16_576" id = "line16_576"> </a> +Germanus ducis atque effulgens Lælius ostro</p> +<p><a name = "line16_577" id = "line16_577"> </a> +Nomina magna vocant læti manesque jacentum,</p> +<p><a name = "line16_578" id = "line16_578"> </a> +Atque hastas simul effundunt: celebrare juvabat</p> +<p><a name = "line16_579" id = "line16_579"> </a> +Sacratos cineres, atque hoc decus addere ludis.</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p><a name = "line16_580" id = "line16_580"> </a> +Ipse etiam, mentis <a href = "#var16_580">testatus</a> gaudia vultu,</p> +<p><a name = "line16_581" id = "line16_581"> </a> +Ductor, ut æquavit meritis pia pectora donis,</p> +<p><a name = "line16_582" id = "line16_582"> </a> +Et frater thoraca tulit multiplicis auri,</p> +<p><a name = "line16_583" id = "line16_583"> </a> +Lælius Asturica rapidos de gente jugales,</p> +<span class = "pagenum">329</span> +<p><a name = "line16_584" id = "line16_584"> </a> +Contorquet magnis victricem viribus hastam</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p><a name = "line16_585" id = "line16_585"> </a> +Consurgens, umbrisque dari testatur honorem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_575" id = "not16_575" href = "#line16_575">575.</a> +Duces ipsi, ne alieni a ludorum societate viderentur, hastis +ejaculandis, omnem solennitatem finiunt, Ern. +—<a name = "not16_576" id = "not16_576" href = +"#line16_576">576.</a> <i>Germanus ducis</i>, ut sup. <a class = +"crossref" href = "#line16_58">v. 58</a>. +—<a name = "not16_577" id = "not16_577" href = +"#line16_577">577.</a> Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#not16_310">ad v. 310 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_582" id = "not16_582" href = "#line16_582">582.</a> +Cf. Virg. Æn. V, 259, 264, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_401">ad II, 401</a>. +—<a name = "not16_583" id = "not16_583" href = +"#line16_583">583.</a> Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#line16_350">v. 350 seq.</a>, et +<span class = "pagenum notes">329</span> +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_335">ad III, +335 sq.</a> +—<a name = "not16_585" id = "not16_585" href = +"#line16_585">585.</a> <i>Consurgens</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_400">ad I, 401</a>, et <a class += "crossref" href = "bookIV.html#not4_610">IV, 610</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_586" id = "line16_586"> </a> +Hasta volans (mirum dictu!) medio incita campo</p> +<p><a name = "line16_587" id = "line16_587"> </a> +Substitit ante oculos, et terræ infixa cohæsit.</p> +<p><a name = "line16_588" id = "line16_588"> </a> +Tum subitæ frondes, celsoque cacumine rami,</p> +<p><a name = "line16_589" id = "line16_589"> </a> +<a href = "#var16_589">Et latam</a> spargens quercus, dum nascitur, +umbram.</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p><a name = "line16_590" id = "line16_590"> </a> +Ad majora jubent præsagi tendere vates;</p> +<p><a name = "line16_591" id = "line16_591"> </a> +Id monstrare Deos, atque hoc <a href = "#var16_591">portendere</a> +signis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_586" id = "not16_586" href = "#line16_586">586</a> +<a name = "not16_587" id = "not16_587" href = "#line16_586">seq.</a> +Silius variavit portentum, quod commentus erat Virg. Æn. V, 522 +sq., ubi v. Heyne. Respexit tamen haud dubie ad simile prodigium, quod +Romulo obtigisse memorant Ovidius, a Dausq. jam conlatus, Met. XV, 560 +seq., et Serv. ad Virgil. Æneid. III, 46. <i>Quercum</i> etiam cum +delectu positam esse, bene monuit Marsus; ut scil. portenderetur, a +Scipione, hostibus ex Italia pulsis ac debellatis, libertatem salutemque +<ins class = "correction" title = "‘pratriæ’ legitur">patriæ</ins> ac +civium servatum iri: nam qui vitam civis servaverat occiso hoste, corona +donabatur civica, quæ quercea erat. Vid. Gell. V, 6.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_588" id = "not16_588" href = "#line16_588">588.</a> +<i>subitæ</i>, subito enatæ sunt, <i>frondes, rami, et quercus</i>, etc. +Primum frondes et rami, deinde magna sensim arbor inde excrevit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_590" id = "not16_590" href = "#line16_590">590.</a> +<i>Ad majora</i> conamina ac laudes. +—<a name = "not16_591" id = "not16_591" href = +"#line16_591">591.</a> <i>monstrare</i>, ut <i>monere</i>, <a class += "crossref" href = "bookIV.html#line4_120">IV, 120</a>, ubi v. not.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_592" id = "line16_592"> </a> +Quo super augurio, pulsis de litore cunctis</p> +<p><a name = "line16_593" id = "line16_593"> </a> +Hesperio Pœnis, ultor patriæque domusque</p> +<p><a name = "line16_594" id = "line16_594"> </a> +Ausoniam repetit, <a href = "#var16_594">fama ducente</a> triumphum.</p> +<span class = "pagenum">330</span> +<span class = "linenum">595</span> +<p><a name = "line16_595" id = "line16_595"> </a> +Nec Latium curis ardet <a href = "#var16_595">flagrantius</a> ullis,</p> +<p><a name = "line16_596" id = "line16_596"> </a> +Quam juveni Libyam et summos permittere fasces.</p> +<p><a name = "line16_597" id = "line16_597"> </a> +Sed <a href = "#var16_597">frigens animis</a>, nec bello prospera +turba</p> +<p><a name = "line16_598" id = "line16_598"> </a> +Ancipiti senior temeraria cœpta vetabant,</p> +<p><a name = "line16_599" id = "line16_599"> </a> +Magnosque horrebant cauta formidine casus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_592" id = "not16_592" href = "#line16_592">592 seq.</a> +<i>de litore Hesperio</i>, ex Hispania Scipio Romam redit. Cf. Liv. +XXVIII, 38 seq. +—<a class = "missing" name = "not16_593" id = "not16_593" href = +"#line16_593" title = "numerus deest">593.</a> <i>ultor domus</i>, +parentis ac patrui, in Hispania cæsorum. +—<a name = "not16_594" id = "not16_594" href = +"#line16_594">594.</a> <i>fama</i> et gloria rerum gestarum +Scipioni instar <i>triumphi</i>, vel sola triumphus erat, et hujus +jacturam consolabatur, quia privatus, non consul, Hispaniam +recuperaverat; Lefeb. et Ern. coll. Valer. Max. II, <span class = +"smallcaps">viii</span>, 5, et. Liv. l.l. «Ob has res gestas magis +tentata est triumphi spes, quam petita pertinaciter, quia neminem ad eam +diem triumphasse, qui sine magistratu res gessisset, constabat.» Withof. +malebat <i>fama donante triumphum</i>.</p> + +<span class = "pagenum notes">330</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_595" id = "not16_595" href = "#line16_595">595 sq.</a> +Cf. Liv. l.c. +—<a class = "missing" name = "not16_596" id = "not16_596" href = +"#line16_596" title = "numerus deest">596.</a> <i>juveni</i>, +Scipioni. Conf. <a class = "crossref" href = "bookXV.html#not15_12">ad +XV, 12</a>. +—<i>Libyam</i>, Africam provinciam, et <i>summos fasces</i>, +consulatum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_597" id = "not16_597" href = "#line16_597">597</a> +<a name = "not16_598" id = "not16_598" href = "#line16_597">sq.</a> +Cf. omnino Liv. XXVIII, 40 pr. +—<i>frigens animis</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_25">ad VII, 25</a>. +—<i>turba senior</i>, apud Liv. l.c. <i>primores Patrum</i>. +—<i>non prospera</i>, non favens, <i>bello Ancipiti</i>, in Africa +gerendo, committendoque juveni.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">600</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_600" id = "line16_600"> </a> +Ergo, ubi delato consul sublimis honore</p> +<p><a name = "line16_601" id = "line16_601"> </a> +Ad Patres consulta refert, deturque potestas,</p> +<p><a name = "line16_602" id = "line16_602"> </a> +Orat, delendæ Carthaginis, altius orsus</p> +<p><a name = "line16_603" id = "line16_603"> </a> +Hoc grandæva modo Fabius pater ora resolvit:</p> +<p><a name = "line16_604" id = "line16_604"> </a> +«Haud equidem metuisse queam, satiatus et ævi</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p><a name = "line16_605" id = "line16_605"> </a> +Et decoris, cui <a href = "#var16_605">tam</a> superest et gloria et +ætas,</p> +<p><a name = "line16_606" id = "line16_606"> </a> +Ne credat nos invidiæ certamine consul</p> +<p><a name = "line16_607" id = "line16_607"> </a> +Laudibus obtrectare suis: satis incluta nomen</p> +<p><a name = "line16_608" id = "line16_608"> </a> +Gestat fama meum, nec egent tam prospera laude</p> +<p><a name = "line16_609" id = "line16_609"> </a> +Facta nova; verum et patriæ, dum vita manebit,</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p><a name = "line16_610" id = "line16_610"> </a> +Deesse nefas, animumque nefas scelerare silendo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_600" id = "not16_600" href = "#line16_600">600.</a> +<i>consul</i> Scipio. +—<a name = "not16_604" id = "not16_604" href = +"#line16_604">604... 644.</a> Conf. Liv. XXVII, 40... 42. Ibi in +argumentis cumulandis et enunciandis tam copiosa et eleganti eloquentia +Fabius utitur, ut nihil in eo genere perfectius et gravius fingi possit: +epitome vero Siliana valde tenuis est, et Fabius suadet tantum, ut +Italia prius ab hoste defendatur et plane purgetur, quam in Africam +bellum transferatur; quod unum Silius cum Livio commune habet; Ernesti. +Recte: nec tamen dissimulandum, Silium alia quoque argumenta etsi +strictim adtigisse, et poetæ nihil fere difficilius esse, quam oratoris +partes agere, omnium vero difficilimum, cum tali oratore in certamen +descendere. +—<a href = "#line16_604">604... 609.</a> Disertius hæc +extulit Liv. cap. 40. +—<a class = "missing" name = "not16_605" id = "not16_605" href = +"#line16_605" title = "numerus deest">605.</a> <i>tam</i>, +tantopere, <i>superest et gloria et ætas</i>, quæ verba languent post +illa, <i>satiatus ævi Et decoris</i>. +—<a name = "not16_608" id = "not16_608" href = +"#line16_608">608 sq.</a> +<i>Gestat fama nomen</i>; nam <i>fama</i> est alata, volat, et fert, quæ +nunciat; Ern. +—<a name = "not16_609" id = "not16_609" href = +"#line16_609">609 sq.</a> +Silius expressit verba Liv. lib. XXVIII, 41 pr. Nefas est, me tacere de +periculo, quod ita patriæ inminere videtur, et ejus saluti non, quoad +vivam, prospicere.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">331</span> +<p><a name = "line16_611" id = "line16_611"> </a> +Bella nova in Libyæ moliris ducere terras?</p> +<p><a name = "line16_612" id = "line16_612"> </a> +Hostis enim deest <a href = "#var16_612">Ausoniæ</a>; nec vincere +nobis</p> +<p><a name = "line16_613" id = "line16_613"> </a> +Est satis Hannibalem: petitur quæ gloria major</p> +<p><a name = "line16_614" id = "line16_614"> </a> +Litore <a href = "#var16_614">Elissæo</a>? stimuli si laudis agunt +nos,</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p><a name = "line16_615" id = "line16_615"> </a> +Hanc segetem mete: composuit <a href = "#var16_615">propioribus +ausis</a></p> +<p><a name = "line16_616" id = "line16_616"> </a> +Dignum te Fortuna parem; vult Itala tellus</p> +<p><a name = "line16_617" id = "line16_617"> </a> +Ductoris sævi, vult tandem, haurire cruorem.</p> +<p><a name = "line16_618" id = "line16_618"> </a> +Quo Martem, aut quo signa trahis? restinguere primum est</p> +<p><a name = "line16_619" id = "line16_619"> </a> +Ardentem Italiam: <a href = "#var16_619">tu fessos obvius</a> hostes</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p><a name = "line16_620" id = "line16_620"> </a> +Deseris, ac septem denudas <a href = "#var16_620">proditor</a> +arces.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">331</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_612" id = "not16_612" href = "#line16_612">612 sq.</a> +Hæc εἰρωνικῶς et cum sarcasmo dicta. +—<a name = "not16_614" id = "not16_614" href = +"#line16_614">614.</a> <i>Litore Elissæo</i>, in Africa. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_81">ad I, 81</a>. +—<a name = "not16_615" id = "not16_615" href = +"#line16_615">615.</a> <i>Hanc segetem mete</i>, præclare; +Hannibalem prius pelle ex Italia, quæ (ut Cic. pro Mil. 13, verbis utar) +larga gloriæ seges ac materia est. +—<i>composuit</i> tibi <i>propioribus ausis</i>, in propinquo, in +Italia, Hannibalem, <i>parem, dignum te</i>, dignum, quocum in certamen +descendas. Forma loquendi ex ludo gladiatorio petita, ut ap. Liv. +XXVIII, 44, in oratione Scipionis: <i>habeo, Q. Fabi, parem, quem das, +Hannibalem</i>. Conf. ibi Gronov. et sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_39">not. ad I, 39</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookX.html#not10_70">X, 70</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_618" id = "not16_618" href = "#line16_618">618.</a> +<i>restinguere Ardentem Italiam</i>, incendium, quo quasi aduritur, h.e. +propulsare summum periculum, in quo versatur, quamdiu Hannibal ibi +bellum gerit. Sic <i>incendium</i> passim de maximo periculo, vel +exitio. Sic <i>Racine</i>, <i>Andromaque</i>, act. IV, sc. 5, dixit +<i>Troie ardente</i>. <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not16_619" id = "not16_619" href = +"#line16_619">619.</a> <i>tu fessos</i> pugnando et pæne debellatos +hostes <i>deseris</i>, non persequeris, et quidem <i>obvius</i> iis, +h.e. quum habeas eos in propinquo, in Italia; Ern. +—<a name = "not16_620" id = "not16_620" href = +"#line16_620">620.</a> <i>septem arces</i>, Romam (ut <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_587">X, 587</a>), +<i>denudas</i> custodia ac præsidio, copiis in Africam transductis. Cf. +Liv. lib. XXVIII, cap. 42 extr. Hinc <i>proditor</i>, desertor es +patriæ, cujus salutem tibi creditam destituis, non curas, quam summo +periculo objicis, quum eam defendere deberes. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_247">ad II, 247</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_621" id = "line16_621"> </a> +«An, quum tu Syrtim ac steriles vastabis arenas,</p> +<p><a name = "line16_622" id = "line16_622"> </a> +Non dira illa lues <a href = "#var16_622">notis</a> jam mœnibus +urbis</p> +<p><a name = "line16_623" id = "line16_623"> </a> +Adsiliet? vacuumque Jovem sine pube, sine armis</p> +<span class = "pagenum">332</span> +<p><a name = "line16_624" id = "line16_624"> </a> +Invadet? <a href = "#var16_624">quanti, ut cedas</a>, Romamque +relinquas</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p><a name = "line16_625" id = "line16_625"> </a> +<a href = "#var16_625">Emerito, est? tanto perculsi</a> fulmine +belli</p> +<p><a name = "line16_626" id = "line16_626"> </a> +Siccine te, ut nuper Capua est adcitus ab alta</p> +<p><a name = "line16_627" id = "line16_627"> </a> +Fulvius, æquoreis Libyæ revocabimus oris?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_622" id = "not16_622" href = "#line16_622">622.</a> +<i>dira illa lues</i>, Hannibal. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#not10_602">ad X, 603</a>, et <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_174">I, 174</a>. +—<i>notis jam mœnibus urbis</i>, Romæ, quam olim adcesserat. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_518">XII, 518 sq.</a>, +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_558">558 sq.</a> +—<a name = "not16_623" id = "not16_623" href = +"#line16_623">623.</a> <i>Jovem</i>, sedem Jovis, Capitolium, pro +ipsa urbe, +<span class = "pagenum notes">332</span> +cujus præcipua pars est, ut <i>Tarpeia saxa, rupes, scopuli, arces</i>, +etc., de quibus v. Ind. +—<a name = "not16_624" id = "not16_624" href = +"#line16_624">624.</a> <i>Romamque</i> tuendam. Vocem +<i>Emerito</i> Marsus ad Hannibalem, lento bello jam in Italia +consenescentem, alii vero rectius referunt ad eum, qui loquitur, Fabium, +senem nune ideoque bello ineptum. +—<a name = "not16_625" id = "not16_625" href = +"#line16_625">625.</a> <i>perculsi</i>, <a class = "crossref" href += "bookII.html#var2_213">ad II, 213, in V.L.</a> +—<i>fulmine belli</i>, Hannibale. Vid. I, 421. +—<a name = "not16_626" id = "not16_626" href = +"#line16_626">626.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#not12_571">ad XII, 571</a>. Verba Liv. XXVIII, 41: «Quid? +si victor Hannibal ire ad urbem pergat? tum demum te consulem ex Africa, +sicut Q. Fulvium a Capua arcessemus?»</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_628" id = "line16_628"> </a> +Vince domi, et trinis mœrentem funera lustris</p> +<p><a name = "line16_629" id = "line16_629"> </a> +Ausoniam purga bello: tum tende remotos</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p><a name = "line16_630" id = "line16_630"> </a> +In Garamantas iter, Nasamoniacosque triumphos</p> +<p><a name = "line16_631" id = "line16_631"> </a> +Molire; angustæ prohibent nunc talia cœpta</p> +<p><a name = "line16_632" id = "line16_632"> </a> +Res Italæ: pater ille tuus, qui nomina vestræ</p> +<p><a name = "line16_633" id = "line16_633"> </a> +Addidit haud segnis genti, quum consul Hiberi</p> +<p><a name = "line16_634" id = "line16_634"> </a> +Tenderet ad ripas, revocato milite primus</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p><a name = "line16_635" id = "line16_635"> </a> +Descendenti avide superatis Alpibus ultro</p> +<p><a name = "line16_636" id = "line16_636"> </a> +Obposuit sese Hannibali: tu consul abire</p> +<p><a name = "line16_637" id = "line16_637"> </a> +A victore paras hoste, atque avellere nobis</p> +<p><a name = "line16_638" id = "line16_638"> </a> +Scilicet hoc astu Pœnum? si deinde sedebit</p> +<span class = "pagenum">333</span> +<p><a name = "line16_639" id = "line16_639"> </a> +Inpavidus, nec te in Libyam tuaque arma sequetur,</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p><a name = "line16_640" id = "line16_640"> </a> +<a href = "#var16_640">Capta</a> damnabis consulta inprovida Roma.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_628" id = "not16_628" href = "#line16_628">628.</a> +<i>Vince domi</i> in Italia Hannibalem. +—<i>trinis lustris</i>; cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#not16_151">ad v. 151</a>. +—<a name = "not16_631" id = "not16_631" href = +"#line16_631">631</a> <a name = "not16_632" id = "not16_632" href = +"#line16_631">sq.</a> +<i>angustæ res</i>, ut ap. Horat. Od. II, <span class = +"smallcaps">x</span>, 21, sup. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_279">X, 279</a> et al. <i>Res adtritæ, adcisæ, +fessæ</i>. Cf. Liv. XXVIII, 42 extr. +—<a name = "not16_633" id = "not16_633" href = +"#line16_633">633 sq.</a> +<i>haud segnis</i>, h.e. virtute sua. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_51">ad IV, 51 sq.</a> +—<a name = "not16_637" id = "not16_637" href = +"#line16_637">637.</a> <i>avellere</i>; cf. <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#not12_728">ad XII, 728</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#var3_591">III, 591, in Var. Lect.</a> +—<a name = "not16_638" id = "not16_638" href = +"#line16_638">638.</a> <i>hoc astu</i>, stratagemate, quod laudat +Sulpicius consul. ap. Liv. lib. XXXI, cap. 7, et quo Agathocles olim +Pænos ex Sicilia expulit, ut Justin. XXII, 4, et Valer. Max. +VII, 4 extr. 1, referunt; Drak. Cf. inf. <a class = "crossref" href += "#line16_690">v. 690 sq.</a>, et Liv. XXVIII, 43 extr. +—<i>sedebit</i>, manebit in Italia.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_641" id = "line16_641"> </a> +Sed fac turbatum convertere signa, tuæque</p> +<p><a name = "line16_642" id = "line16_642"> </a> +Classis vela sequi: nempe idem erit Hannibal, idem,</p> +<p><a name = "line16_643" id = "line16_643"> </a> +Cujus tu vallum vidisti e mœnibus urbis.»</p> +<p><a name = "line16_644" id = "line16_644"> </a> +Hæc Fabius: seniorque manus paria ore <a href = +"#var16_644">fremebant</a>.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">333</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not16_642" id = "not16_642" href = "#line16_642">642.</a> +<i>idem erit Hannibal</i>, non minus audax, fortis ac metuendus, quam +tum, quum Romam ipsam obsideret. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_558">XII, 558 sq.</a> +—<a name = "not16_644" id = "not16_644" href = +"#line16_644">644.</a> Drak. notavit imitat. Virg. Æn. I, 559, +ubi Heyne jam monuit, <i>fremitum</i> ac murmur adsensum commotis +hominum animis indicare. +—<i>senior manus</i>, ut <i>grandæva manus</i>, <a class = +"crossref" href = "#line16_652">v. 652</a>, et <i>turba senior</i> +sup. <a class = "crossref" href = "#line16_597">v. 597</a>, ubi v. +not. Conf. Liv. XXVIII, 43 pr.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">645</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_645" id = "line16_645"> </a> +Tum contra consul: «Cæsis ductoribus olim</p> +<p><a name = "line16_646" id = "line16_646"> </a> +Magnanimis leto gemino, quum tota subisset</p> +<p><a name = "line16_647" id = "line16_647"> </a> +Sidonium possessa jugum Tartessia tellus,</p> +<p><a name = "line16_648" id = "line16_648"> </a> +Non Fabio, non, quîs eadem est sententia cordi,</p> +<p><a name = "line16_649" id = "line16_649"> </a> +Quoquam ad opem verso, fateor, primoribus annis</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p><a name = "line16_650" id = "line16_650"> </a> +Excepi nubem belli, solusque ruenti</p> +<p><a name = "line16_651" id = "line16_651"> </a> +Objeci <a href = "#var16_651">cælo</a> caput, atque in me omnia +verti.</p> +<p><a name = "line16_652" id = "line16_652"> </a> +Tum grandæva manus, puero male credita bella,</p> +<span class = "pagenum">334</span> +<p><a name = "line16_653" id = "line16_653"> </a> +Atque idem hic vates temeraria cœpta canebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_645" id = "not16_645" href = "#line16_645">645... +698.</a> +Conf. Liv. XXVIII, 43 et 44. Hæc oratio Scipionis Fabium refutantis quum +varietate et pondere argumentorum, tum gravitate, acumine, et elegantia +verborum Fabianam illam antecellit, quamvis ne sic quidem poeta +ubertatem et majestatem Livianæ eloquentiæ, quæ in Scipionis quoque +responsione eminet, adsecutus est; Ern. +—<a href = "#line16_645">645.</a> Conf. sup. <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_694">XIII, 694 sq.</a> +—<i>ductoribus</i>, Cn. et P. Scipionibus, <i>cæsis</i> in +Hispania. +—<a name = "not16_646" id = "not16_646" href = +"#line16_646">646.</a> <i>Magnanimis</i>, ut sup. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_29">I, 29</a>. +—<a name = "not16_647" id = "not16_647" href = +"#line16_647">647.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_674">XIII, 674</a>. +—<a name = "not16_648" id = "not16_648" href = +"#line16_648">648 seq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_1">XV, 1... +17</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_129">129 +sq.</a>; Liv. XXVI, 18. +—<i>Non Fabio... ad opem verso</i>, ad opem laboranti patriæ +ferendam propenso; quum nemo imperium in Hispaniam adcipere auderet. Hæc +non sine sarcasmo dicta. +—<a class = "missing" name = "not16_649" id = "not16_649" href = +"#line16_649" title = "numerus deest">649.</a> <i>primoribus +annis</i>; cf. <a class = "crossref" href = "bookXV.html#not15_12">ad +XV, 12</a>. +—<a name = "not16_650" id = "not16_650" href = +"#line16_650">650</a> <a name = "not16_651" id = "not16_651" href = +"#line16_650">sq.</a> +Ego grave petii et adcepi imperium, quod omnes recusabant, et, periculo +omni in me verso, interitum patriæ propulsavi. +—<i>nubem belli</i>, onus ac molem periculosi belli. Cf. <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_311">ad I, 311</a>. +—<i>ruenti cælo</i> δεινῶς de inminente patriæ exitio. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_251">ad I, 251</a>; +<a class = "crossref missing" href = "bookXVII.html#not17_252" title = +"recte 252">XVII, 253</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#not17_606">607</a>; Horat. Od. III, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 7, et Intp. Val. Fl. I, 829.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_652" id = "not16_652" href = "#line16_652">652.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_135">XV, +135 sq.</a> +—<i>grandæva manus</i>; vide <a class = "crossref" href = +"#not16_644">ad vers. 644</a>. +<span class = "pagenum notes">334</span> +—<a name = "not16_653" id = "not16_653" href = +"#line16_653">653.</a> <i>idem hic vates</i>, Fabius, qui olim non +minora patriæ pericula ac mala ominabatur, quum in Hispaniam +proficiscerer, quam nunc, si in Africam transferatur bellum.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_654" id = "line16_654"> </a> +Dîs grates laudemque fero, <a href = "#var16_654">sub numine</a> +quorum</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p><a name = "line16_655" id = "line16_655"> </a> +Gens Trojana sumus; puer ille, et futilis ætas,</p> +<p><a name = "line16_656" id = "line16_656"> </a> +Inbellesque anni, necdum maturus ad arma</p> +<p><a name = "line16_657" id = "line16_657"> </a> +Scipio, restituit terras inlæsus Hiberas</p> +<p><a name = "line16_658" id = "line16_658"> </a> +Trojugenis: pepulit Pœnos, solisque secutus</p> +<p><a name = "line16_659" id = "line16_659"> </a> +Extremas ad Atlanta vias, exegit ab orbe</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p><a name = "line16_660" id = "line16_660"> </a> +Hesperio nomen Libyæ, nec rettulit <a href = "#var16_660">urbi</a></p> +<p><a name = "line16_661" id = "line16_661"> </a> +Signa prius, quam fumantes <a href = "#var16_661">circa æquora</a> +vidit</p> +<p><a name = "line16_662" id = "line16_662"> </a> +Romano Phœbum solventem litore currus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_655" id = "not16_655" href = "#line16_655">655 sqq.</a> +Ego, qui vobis puer ad tale bellum gerendum ineptus videbar, Hispaniam +expugnavi expulsis Pœnis. Pluribus orationis luminibus coloribusque +adumbrat ea, quæ breviter et acerbe <a class = "crossref" href = +"#line16_648">v. 648 sq.</a> dixerat. +—<i>puer ille... Scipio</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_12">XV, 12, 16, 17</a>. +—<a class = "missing" name = "not16_657" id = "not16_657" href = +"#line16_657" title = "numerus deest">657.</a> <i>Scipio</i>, ego. +—<i>inlæsus</i>, nullo vulnere, vel potius nulla clade accepta, +quo meritum ejus augetur et ars bellica commendatur. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not16_658" id = "not16_658" href = +"#line16_658">658 sqq.</a> +<i>Trojugenæ</i>, ut <i>gens Trojana</i>, Romani. +—<i>solis Extremas vias</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#not14_147">ad XIV, 147</a>, et <a class = "crossref" href += "bookXV.html#not15_809">XV, 809</a>. +—<a class = "missing" name = "not16_659" id = "not16_659" href = +"#line16_659" title = "numerus deest">659.</a> <i>ad Atlanta</i>; +cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_198">I, 198 seq.</a> +—<i>ab orbe Hesperio</i>, ut sup. <a class = "crossref" href = +"#line16_289">vers. 289</a>. +—<a class = "missing" name = "not16_660" id = "not16_660" href = +"#line16_660" title = "numerus deest">660.</a> <i>nomen Libyæ</i>, +quid ibi Pœnorum fuit. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_161">ad V, 161</a>. +—<i>retulit urbi signa</i>, Romam rediit. Cf. Var. Lect. Si legas +<i>auri</i>, sensus erit: <i>nec retulit</i> Romam <i>prius auri +signa</i>, aurum signatum, prædam in Hispania factam; Lenz. coll. Livio, +XXVIII, 38: «Scipio urbem est ingressus, argentique præ se in ærarium +tulit quatuordecim millia pondo trecenta quadraginta duo, et signati +argenti magnum numerum.» +—<a name = "not16_662" id = "not16_662" href = +"#line16_662">662.</a> <i>Romano litore</i>, h.e. litore Hispaniæ, +quam ego sub Rom. potestatem redegi. +—<i>Phœbum solventem currus vidi</i>, h.e. occidentalem Hispaniæ +partem expugnavi. +<span class = "pagenum notes">335</span> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_399">ad III, +399</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_1">VI, 1</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">335</span> +<p><a name = "line16_663" id = "line16_663"> </a> +Adscivit reges idem: nunc ultimus actis</p> +<p><a name = "line16_664" id = "line16_664"> </a> +Restat Carthago nostris labor: hoc sator ævi</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p><a name = "line16_665" id = "line16_665"> </a> +Jupiter æterni monet. <a href = "#var16_665">Hannibali</a> ecce +senectus</p> +<p><a name = "line16_666" id = "line16_666"> </a> +Intremit, aut ægros simulat mentita timores,</p> +<p><a name = "line16_667" id = "line16_667"> </a> +Ne finem longis tandem peperisse ruinis</p> +<p><a name = "line16_668" id = "line16_668"> </a> +Sit noster titulus. Certe jam dextera nobis</p> +<p><a name = "line16_669" id = "line16_669"> </a> +<a href = "#var16_669">Experta</a>, et robur florentibus auximus +annis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_663" id = "not16_663" href = "#line16_663">663.</a> +<i>Adscivit</i>, amicos Romanis ac socios fecit, <i>reges</i>, Syphacem, +Masinissam, Indibilem, Mandonium aliosque Hispaniæ reges, <i>idem</i> +Scipio, ego. +—<a name = "not16_664" id = "not16_664" href = +"#line16_664">664.</a> <i>sator ævi</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookIX.html#line9_306">IX, 306</a>. +—<a name = "not16_665" id = "not16_665" href = +"#line16_665">665.</a> <i>monet</i> prodigio, de quo v. sup. +<a class = "crossref" href = "#line16_586">v. 586 sq.</a> +—<i>senectus</i>, Fabius et <i>senior</i>, vel <i>grandæva +manus</i>, sup. <a class = "crossref" href = +"#line16_644">v. 644</a>, et <a class = "crossref" href = +"#line16_652">652</a>. Lefeb. retulit ad ipsum Hannibalem senescentem +(cf. <a class = "crossref" href = "#line16_688">v. 688</a>) et +formidantem Romanos, qui simulaverit timores suos, quos tamen noverint +Romani. +—<a name = "not16_667" id = "not16_667" href = +"#line16_667">667.</a> <i>ruinis</i>, cladibus. +—<a name = "not16_668" id = "not16_668" href = +"#line16_668">668.</a> seq. <i>titulus</i>, gloria. Non est, quod +timeat senior Patrum turba, ne hæc in Africam militia infeliciter +succedat, quum jam bello Hispanico, quid valerem, experti sint: quin +contra majora nunc de me animo præcipi possunt, quod jam ævi maturior +vires etiam majores adeptus sim, et virtus bellica aucta sit: Drak.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">670</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_670" id = "line16_670"> </a> +«Ne vero fabricate moras; sed currere sortem</p> +<p><a name = "line16_671" id = "line16_671"> </a> +Hanc sinite ad veterum delenda opprobria cladum</p> +<p><a name = "line16_672" id = "line16_672"> </a> +Quam mihi servavere Dei. Sat gloria cauto</p> +<p><a name = "line16_673" id = "line16_673"> </a> +Non vinci pulchra est Fabio, peperitque sedendo</p> +<p><a name = "line16_674" id = "line16_674"> </a> +Omnia Cunctator nobis: nec Mago, nec <a href = +"#var16_674">Hannon</a>,</p> +<span class = "pagenum">336</span> +<span class = "linenum">675</span> +<p><a name = "line16_675" id = "line16_675"> </a> +Nec Gisgone satus, nec Hamilcare terga <a href = +"#var16_675">dedissent</a>,</p> +<p><a name = "line16_676" id = "line16_676"> </a> +<a href = "#var16_676">Si segnes</a> clauso traheremus prælia vallo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_670" id = "not16_670" href = "#line16_670">670</a> +<a name = "not16_671" id = "not16_671" href = "#line16_670">sq.</a> +«Hic modo nihil moræ sit: ....et id est viri et ducis, non deesse +fortunæ præbenti se, et oblata casu flectere ad consilium;» Liv. XXVIII, +44. +—<i>currere sortem Hanc sinite</i>, patiamini, ut hac +opportunitate Pœnos: ulciscendi oblata et mihi destinata sine mora utar; +Ern. Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_731">ad IV, +731</a>; <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_307">VII, +307</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXII.html#not12_45">XII, +45</a>. Huic nobili Scipionis fiduciæ non absimilis est Achillis ardor +apud nostratem <i>Racine</i>, <i>Iphigénie</i>, act. I, +sc. 2:</p> + +<div class = "verse ital"> +<p>Ah! ne nous formons point ces indignes obstacles, etc.</p> +<p>Et laissant faire au sort, etc.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +Ibi quoque verba, <i>quam mihi servavere Dei</i>, his +repræsentantur:</p> + +<div class = "verse ital"> +<p>. . . . . . . . . . . . On sait qu’á votre tête</p> +<p>Les dieux ont d’Ilion attaché la conquête.</p> + +<p class = "right"> +<span class = "smallcaps">Ed.</span></p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_673" id = "not16_673" href = "#line16_673">673.</a> +<i>sedendo</i>, v. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_142">ad III, 142</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookX.html#not10_597">X, 597</a>. Nota sunt verba Ennii: +<i>Cunctator nobis restituit rem</i>. +<span class = "pagenum notes">336</span> +—<a name = "not16_675" id = "not16_675" href = +"#line16_675">675.</a> Hasdrubales intell. filios Gisgonis, et +Hamilcaris. Omnes autem duces illi Pœnorum a Scipione in Hispania victi. +De <i>Magone</i> et <i>Hannone</i>, v. sup. <a class = "crossref" href = +"#line16_26">v. 26 sqq.</a> de <i>Hasdrubalibus</i>, <a class = +"crossref" href = "bookXV.html#line15_399">XV, 399 sq.</a> et sup. +<a class = "crossref" href = "#line16_78">v. 78 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_677" id = "line16_677"> </a> +Sidoniusne puer, vix pubescente juventa,</p> +<p><a name = "line16_678" id = "line16_678"> </a> +Laurentes potuit populos et Troia adire</p> +<p><a name = "line16_679" id = "line16_679"> </a> +Mœnia, flaventemque sacro cum gurgite <a href = +"#var16_679">Thybrim</a>?</p> +<span class = "linenum">680</span> +<p><a name = "line16_680" id = "line16_680"> </a> +Et potuit Latium longo <a href = "#var16_680">depascere</a> bello?</p> +<p><a name = "line16_681" id = "line16_681"> </a> +Nos Libyæ terris tramittere signa pigebit?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_677" id = "not16_677" href = "#line16_677">677... +682.</a> +Argumentum a pari: si <i>puer Sidonius</i>, h.e. Hannibal, et quidem +puer aut juvenis, potuit Italiæ bellum inferre, cur ætas mihi Scipioni +in Africam transituro obstabit? Cell. +—<a name = "not16_678" id = "not16_678" href = +"#line16_678">678 seq.</a> +Italia et Roma variis verborum ambagibus designantur. +—<i>Laurentes potuit</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_110">I, 110</a>. +—<i>Troïa Mœnia</i>, Romam, quam olim <i>adiit</i> Hannibal. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_518">XII, 518 +seq.</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_558">558 sq.</a> +—<a class = "missing" name = "not16_679" id = "not16_679" href = +"#line16_679" title = "numerus deest">679.</a> <i>flaventem</i>; +cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_607">ad +I, 607</a>. +—<i>sacro gurgite</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#not13_215">ad XIII, 215</a>. +—<i>gurgite</i>, h.e. aqua Tiberis; nisi malis ad Almonem cum +Cell. referre, de quo v. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_363">ad VIII, 363</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_682" id = "line16_682"> </a> +Et Tyrias <a href = "#var16_682">agitare</a> domos? Secura pericli</p> +<p><a name = "line16_683" id = "line16_683"> </a> +Litora lata patent, et opima pace quieta</p> +<p><a name = "line16_684" id = "line16_684"> </a> +Stat tellus; timeat tandem Carthago, timeri</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p><a name = "line16_685" id = "line16_685"> </a> +Adsueta, et nobis, quamvis Œnotria nondum</p> +<p><a name = "line16_686" id = "line16_686"> </a> +Hannibale arva vacent, superesse intelligat arma.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_682" id = "not16_682" href = "#line16_682">682.</a> +<i>agitare</i>, vexare sc. bello. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_146">ad I, 146</a>, et <a class = "crossref" href += "bookIII.html#not3_700">III, 700</a>. +—<a name = "not16_685" id = "not16_685" href = +"#line16_685">685 seq.</a> +<i>Œnotria arva</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_2">ad I, 2</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_46">VIII, 46</a>. Cum hoc loco compara verba +Mithridatis bellum Romæ inferre cogitantis apud <i>Racine</i>, +<i>Mithridate</i>, Act. III, sc. I:</p> + +<div class = "verse ital"> +<p>Marchons, et dans son sein rejetons cette guerre</p> +<p>Que sa fureur envoie aux deux bouts de la terre.</p> +<p>Attaquons dans leurs murs ces conquérants si fiers,</p> +<p>Qu’ils tremblant à leur tour pour leurs propres foyers.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +Confer totam Pontici regis orationem, eadem, quæ nunc Scipio, +meditantis. <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not16_686" id = "not16_686" href = +"#line16_686">686 sq.</a> +Refutantur verba Fabii, <a class = "crossref" href = +"#line16_612">v. 612 seq.</a>, <a class = "crossref" href = +"#line16_621">621 seq.</a>, <a class = "crossref" href = +"#line16_636">636 seq.</a> +— +<span class = "pagenum notes">337</span> +<i>nobis superesse arma</i>, h.e. milites, in Africam trajiciendos, +præter eos, qui Hannibali in Italia se objiciant.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">337</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_687" id = "line16_687"> </a> +«Illum ego, quem vosmet cauti consultaque vestra</p> +<p><a name = "line16_688" id = "line16_688"> </a> +In Latio fecere senem, cui tertia large</p> +<p><a name = "line16_689" id = "line16_689"> </a> +Fundenti nostrum ducuntur lustra cruorem,</p> +<span class = "linenum">690</span> +<p><a name = "line16_690" id = "line16_690"> </a> +Illum ego ad incensas trepidantem et <a href = "#var16_690">sera +paventem</a></p> +<p><a name = "line16_691" id = "line16_691"> </a> +<a href = "#var16_691">Avertam</a> patriæ sedes: an Roma videbit</p> +<p><a name = "line16_692" id = "line16_692"> </a> +Turpia Agenoreæ muris vestigia dextræ?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_688" id = "not16_688" href = "#line16_688">688 seq.</a> +<i>fecere senem</i>, invidiosius et gravius quam, vos per cunctationem +vestram per tot annos detinuistis; Ern. Sarcasmus præcipue ad Fabium +cunctatorem spectat. +—<i>tertia lustra</i>, confer <a class = "crossref" href = +"#not16_151">ad vers. 151</a>, et ad Livium, lib. XXVIII, cap. 41. +—<a name = "not16_690" id = "not16_690" href = +"#line16_690">690.</a> <i>sera</i>, sero. Consternatum sero +adventu, quum viderit Carthaginem a me præoccupatam et obpressam; Ern. +Cf. Var. Lect. +—<a name = "not16_691" id = "not16_691" href = +"#line16_691">691.</a> <i>Avertam</i> ex Italia <i>ad patriam</i>, +ut ap. Frontin. Strat. I, 5 ex., 16 et 27: <i>avocare</i>; Drak. +Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not16_637">ad +v. 637 seq.</a> +—<a name = "not16_692" id = "not16_692" href = +"#line16_692">692.</a> Cf. supra lib. XII, c. 565. +—<i>Agenoreæ</i>, Pœnorum (vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_15">ad I, 15</a>), h.e. Hannibalis, qui Romam +obsedit, Conf. XII, 538 seq., 558 seq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_693" id = "line16_693"> </a> +Carthago inmunis nostros secura labores</p> +<p><a name = "line16_694" id = "line16_694"> </a> +<a href = "#var16_694">Audiet</a> interea, et portis bellabit +apertis?</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p><a name = "line16_695" id = "line16_695"> </a> +Tum vero pulset nostras iterum inprobus hostis</p> +<p><a name = "line16_696" id = "line16_696"> </a> +Ariete Sidonio turres, si templa suorum</p> +<p><a name = "line16_697" id = "line16_697"> </a> +Non ante audierit Rutulis crepitantia flammis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not16_693" id = "not16_693" href = +"#line16_693" title = "numerus deest">693.</a> <i>inmunis</i> et +<i>secura</i>; cf. Virg. Æn. XII, 559. +—<a name = "not16_694" id = "not16_694" href = +"#line16_694">694.</a> <i>portis bellabit apertis</i>, bella geret +externa, nec unquam suas portas videbit clausas et obpugnatas; Lenz. +—Portæ enim aperiuntur, quum hostis procul abest; clauduntur vero +periculo imminente: similiter Regulus indignans exclamat: «vidi +. . . . . . . . . portas non +clausas, et arva Marte coli populata nostro;» apud Horat. Od. III, <span +class = "smallcaps">v</span>, 23. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_695" id = "not16_695" href = "#line16_695">695</a> +<a name = "not16_696" id = "not16_696" href = "#line16_695">sq.</a> +<i>pulset</i>, conf. supra <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_585">XII, 585</a>. +—Scipio refutans, quæ Fabius, <a class = "crossref" href = +"#line16_639">v. 639 seq.</a> objecerat; immo vero, inquit, tum +demum Hannibal consilium capiet Romam invadendi, quum tutam ab hostibus +Carthaginem sciet; Ern. +—<i>iterum pulset</i>, obpugnet per me licet Romam, <i>si non ante +audierit templa</i>, etc. h. est, ante quam Romam iterum +<span class = "pagenum notes">338</span> +obpugnet, incendio Carthaginem delebo; quo audito ab illo consilio +abstinebit.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">338</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_698" id = "line16_698"> </a> +Talibus <a href = "#var16_698">adcensi</a> Patres, fatoque vocante,</p> +<p><a name = "line16_699" id = "line16_699"> </a> +Consulis <a href = "#var16_699">adnuerunt</a> dictis, faustumque +precati</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p><a name = "line16_700" id = "line16_700"> </a> +Ut foret Ausoniæ, <a href = "#var16_700">tramittere</a> bella +dederunt.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not16_698" id = "not16_698" href = "#line16_698">698.</a> +Minus æquis potius animis auditum esse Scipionem, memorat Liv. XXVIII, +45, quo loca et alia leguntur, quæ poeta silentio præteriit. +—<a name = "not16_700" id = "not16_700" href = +"#line16_700">700.</a> «Postero die decreta a senatu Scipioni +Sicilia, permissumque, ut in Africam, si id e republica esse censeret, +trajiceret;» Liv. l.l. <i>dederunt</i>, concesserunt, ut <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_40">V, 40</a>, <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_410">410</a> et al. Sic et δίδομι +passim. Vid. Abresch. Dilucidd. Thucyd. pag. 837, et Schleusneri Lexic. +N. T.</p> + + +<hr class = "mid"> + +<h5 class = "variae"><a name = "variae16" id = "variae16"> +Liber XVI: Variæ Lectiones</a></h5> + +<div class = "variae"> + +<span class = "pagenum">285</span> +<p><a name = "var16_9" id = "var16_9" href = "#line16_9">9.</a> +<i>rabidus</i>, non <i>rapidus</i>, Col. h.e. ob amissum regnum gregis +in furorem actus; Drak. +—<a name = "var16_11" id = "var16_11" href = +"#line16_11">11.</a> <i>hausurus</i>, non <i>hausturus</i>, Colon. +Oxon. et priscæ edd. nisi quod in quibusdam <i>ausurus</i>; cf. <a class += "crossref" href = "bookVII.html#var7_584">ad VII, 584</a>. Deinde +<i>Marti</i>, non <i>Martis</i>, scripti. +—<a name = "var16_13" id = "var16_13" href = +"#line16_13">13.</a> <i>ac stare</i> ex ingeniosa conj. Gron. Obss. +II, 22, recepere Cell. Drak. Lefeb. Ern. +<span class = "pagenum">286</span> +suadente N. Heins. Vulgo <i>agitare</i>, quod otiose desidere +interpretatur Barth. Adv. X, 7, ubi perperam provocat ad verba +Porcii, a Donato in vita Terentii laudata; <i>abitare</i> emend. Dausq. +male. Forte lenior medicina h.l. est: <i>vigor... Invidia revocari</i>, +scilicet cœpit: <i>animos</i> (animum curis ac consiliis variis vel +dolis) <i>agitare negata Cogebatur ope</i>, etc. +—<a name = "var16_19" id = "var16_19" href = +"#line16_19">19.</a> <i>dissona linguis Agmina</i> auribus fuerit +gratius; cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_221">III, +221</a>. +—<a name = "var16_22" id = "var16_22" href = +"#line16_22">22.</a> <i>ductori</i> edidit Lefeb. sine auctoritate +librorum et ne admonito quidem lectore.</p> + +<span class = "pagenum">287</span> +<p><a name = "var16_27" id = "var16_27" href = "#line16_27">27.</a> +Post hunc versum Lefeb. ex Petrarchæ Africa XXXIV, alios inseruit, quos +Silii esse putat, et huic loco aptissimos, quum Mago non redierit in +Africam, sed antea mortuus sit. At <i>tramisit</i> tamen <i>in +Libyam</i>, etsi non adpulit et cursum perfecit, vid. not. et de illo +fragmento infra Comment de Silii vita et carmine Sect. V, fere ad +finem.</p> + +<p><a name = "var16_28" id = "var16_28" href = "#line16_28">28.</a> +<i>uno</i> Col. <i>tanto</i> Put. <i>parvo</i> R. 1, Parm. Med. +<i>primo</i> Oxon. cum reliquis edd. +—<a name = "var16_29" id = "var16_29" href = +"#line16_29">29.</a> <i>Hannon</i>, non <i>Anno</i>, scripti; cf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_277">ad II, 277</a>. +—<a name = "var16_30" id = "var16_30" href = +"#line16_30">30.</a> <i>crepitantibus</i> Oxon. +<i>crepidantibus</i> Col. Vulgo <i>trepidantibus</i>. +<span class = "pagenum">288</span> +—<a name = "var16_31" id = "var16_31" href = +"#line16_31">31.</a> <i>captabat</i> Ox. et Put. <i>carpebat</i> +R. 1. Parm. Med. +—<a name = "var16_33" id = "var16_33" href = +"#line16_33">33.</a> <i>omnia</i> scripti. Vulgo <i>agmina</i>, +prob. Dausq. sed illud longe elegantissimum judice N. Heins. qui +etiam <i>Magnum</i> legi posse putabat, ut esset græcismus similis illi +Maroniano <i>Omnia Mercurio similis</i>. +—<a name = "var16_36" id = "var16_36" href = +"#line16_36">36.</a> <i>et</i>, non <i>ut</i>, Col. +—<a name = "var16_38" id = "var16_38" href = +"#line16_38">38.</a> <i>nam</i>, non <i>jam</i>, scripti. +—<a name = "var16_42" id = "var16_42" href = +"#line16_42">42.</a> Vulgo male <i>Inperfecta super contexere</i>, +etc. Præierea <i>supercontexere</i> una voce scripsit Drak. <i>super +contexeret</i> Parm. <i>super contexunt</i> R. 1, ad marg. <i>super +texerunt</i> malebat +<span class = "pagenum">289</span> +N. Heins. quia <i>concessit</i> subjungatur.</p> + +<p><a name = "var16_45" id = "var16_45" href = "#line16_45">45.</a> +<i>operæ</i> primus edidit Nicander in Junt. Sed <i>pretium operis</i> +numerosius esse, jam monuit N. Heins. +—<a name = "var16_46" id = "var16_46" href = +"#line16_46">46.</a> <i>ingenti membrorum mole</i> corrig. +N. Heins. cui <i>ingenium membrorum</i> insolentius videbatur. +—<a name = "var16_47" id = "var16_47" href = +"#line16_47">47.</a> <i>nudus teli</i> conj. idem. Sed vulgatum +quoque bene se habet; conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_313">IV, 313</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_449">V, 449</a>, et inf. <a class = "crossref" +href = "#line16_172">v. 172</a>. +—<a name = "var16_54" id = "var16_54" href = +"#line16_54">54.</a> <i>refluxum</i> Col. <i>reflexus</i> reposuit +Lefeb. <i>refugum Mavorte</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var16_55" id = "var16_55" href = +"#line16_55">55.</a> <i>aversa in terga subiret</i> malebat idem. +<span class = "pagenum">290</span> +—<a name = "var16_61" id = "var16_61" href = +"#line16_61">61.</a> <i>rejecta</i> opinabatur idem, <i>dejecta</i> +scripsit Lef.</p> + +<p><a name = "var16_67" id = "var16_67" href = "#line16_67">67.</a> +<i>directo telo</i> (coll. Virg. Æn. VI, 57, parum apte) vel <i>adducto +t.</i> emend. N. Heins. et +<a name = "var16_68" id = "var16_68" href = "#line16_68">v. 68</a>, +<i>consors</i>, h.e. una ac par fuga omnium. +—<a name = "var16_71" id = "var16_71" href = +"#line16_71">71.</a> <i>cædentum</i> Col. <i>cadentum</i> Oxon. +Vulgo <i>cedentum</i>. +—<a name = "var16_74" id = "var16_74" href = +"#line16_74">74.</a> <i>vitæ</i> primus Nicander substituit pro +<i>lucem</i>, quæ vox eleganter potius +<span class = "pagenum">291</span> +et δεινῶς repetitur; conf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#var11_357">ad XI, 357</a>.</p> + +<p><a name = "var16_81" id = "var16_81" href = "#line16_81">81.</a> +<i>Ac</i> Col. +—<a name = "var16_84" id = "var16_84" href = +"#line16_84">84.</a> <i>Protraxtis... profugos</i> Col. +<i>Protractis</i> Oxon. Put. R. 2, et <i>profugos</i> etiam Put. +<i>profugo</i> Med. Vulgo <i>Protractus... profugus</i>. Deinde +<i>vobis</i> Put. +—<a name = "var16_88" id = "var16_88" href = +"#line16_88">88.</a> <i>haud me</i> Ox. Put. R. 1, Parm. Med. +Mars. Vulgo <i>aut me</i>, quod retinuit Drak. cui illud præferre +videbatur imitationem Virgil. Æneid. X, 630, quæ nulla est. +Dubitationem locum non habere, si mens <i>præscia</i> sit, et Scipionem +nunc ita loqui, ut se certum de victoria esse milites intelligant, jam +monuere Lefeb. et Ern. +<span class = "pagenum">292</span> +—<a name = "var16_93" id = "var16_93" href = +"#line16_93">93.</a> <i>tonitrus</i> conj. N. Heins.</p> + +<p><a name = "var16_103" id = "var16_103" href = "#line16_103">103.</a> +<i>haud strages</i> ed. Lefeb. adjecta nota: «Sic omnes.» Quod si verum +est, mireris, nullam lectionis varietatem notatam esse a N. Heins. +vel Drak. in vulgatis certe edd. <i>aut</i> legitur, nec multum +interest. +<span class = "pagenum">293</span> +—<a name = "var16_110" id = "var16_110" href = +"#line16_110">110.</a> <i>viro</i> Colon. Oxon. Tell. <i>vitæ</i> +Putean. Vulgo <i>foret</i>. Deinde <i>perlapsa tegmen</i> emend. Dausq. +et <i>tegmina</i> Livineius. Vulgatum probabat N. Heins. coll. Liv. +XXVIII, 11; <i>Foribus ipsis duo perlapsi angues</i>; conf. ibi Gronov. +—<a name = "var16_111" id = "var16_111" href = +"#line16_111">111.</a> <i>vulnere</i>, non <i>pondere</i>, scripti. +<i>En</i> pro <i>Et</i> substituit Lefeb. ut passim. <i>libasset</i> pro +<i>violasset</i> conj. N. Heins. Sed vulgatum firmavit Drakenborch. +coll. Virg. Æn. XI, 277, 591, 848; XII, 797; Ovid. Met. XIII, 279. +—<a name = "var16_113" id = "var16_113" href = +"#line16_113">113.</a> <i>avectus</i> recte, puto, emend. +N. Heins. et edidit Lefeb.</p> + +<p><a name = "var16_117" id = "var16_117" href = "#line16_117">117.</a> +<i>Masinissa</i> Putean. et plerique libri editi, ut et optimi ap. +Livium. <i>Massinissa</i> in tabella ænea ap. Ursin. ad Cic. de Sen. c. +10, ut <i>Porsenna</i>, et metri causa <i>Porsena</i>, judice Drak. +Dausqueius et alii <i>Masanissa</i>, vel <i>Massanissa</i>, vel +<i>Massanassa</i> scribendum censent, forte rectius. Græcis certe +plerumque <span class = "greek" title = +"Massanissês">Μασσανίσσης</span>, vel <span class = "greek" title = +"Massanassês">Μασσανάσσης</span>, vel <span class = "greek" title = +"Masanassês">Μασανάσσης</span> dicitur; cf. Cl. Schweigh. ad Polyb. +III, 5; XI, 21, et ad Appian. Hispan. c. 24, et Pun. +<span class = "pagenum">294</span> +c. 10; Gron. et Drak. ad Liv. XXIV, 49; XXV, 34. +—<a name = "var16_118" id = "var16_118" href = +"#line16_118">118.</a> <i>cruda fuga</i> conj. N. Heins. qui +illam vocem in deliciis habebat; conf. Burm. ad Val. Fl. VI, 545; VII, +243, et sup. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#var6_78">ad VI, +78</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#var7_3">VII, 3</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#var13_532">XIII, 532</a>. +—<a name = "var16_122" id = "var16_122" href = +"#line16_122">122.</a> <i>tempora</i>, non <i>pectora</i>, scripti, +ut mox <a class = "crossref" href = "#line16_128">v. 128</a>, et +apud Virg. Æn. II, 684. +—<a name = "var16_125" id = "var16_125" href = +"#line16_125">125.</a> <i>Sic sic</i> primus edidit Marsus in Ven. +poster. Antiquiorem lect. revocavi cum Lefeb. et Ern. <i>portenta o +vestra</i> maluerit +<span class = "pagenum">295</span> +N. Heins. +—<a name = "var16_127" id = "var16_127" href = +"#line16_127">127.</a> <i>tam læta</i> e scriptis recepi, quod et +rectius videbatur N. Heins. In omnibus edd. <i>tu læta</i>. +—<a name = "var16_131" id = "var16_131" href = +"#line16_131">131.</a> <i>Latiis fastis</i> Gryph. Nut. Raphel. +Cellar. Modius, refragg. N. Heins. Drak. Lefeb. et Ern. sed prob. +Burm. ad Val. Fl. II, 245, ubi monet, sensum h.l. esse, tua nomina, ut +amici et socii regis, fastis Romanis adscribentur, quibus fœdus tecum +initum consignabitur, et per quos nomen tuum in secula ibit. Non male! +nec tamen spernenda lectio antiqua. +—<a name = "var16_134" id = "var16_134" href = +"#line16_134">134.</a> Hunc versum in recentt. edd. et primum +quidem in Junt. excipit alius, a Nicandro procusus, <i>Ire videbatur, +Martisque liquescere famam</i>, vel <i>fama</i>, ex emend. +N. Heins. qui et <i>senescere</i> conj. quod adridere potest coll. +Liv. XXIX, 3, extr. <i>Hannibalem ipsum jam et fama senescere et +viribus</i>. Ernesti contra <i>liquescere +<span class = "pagenum">296</span> +fama</i> exquisite putat dici posse, cujus existimatio et gloria veluti +diluta sit, et elanguerit ex pristino quasi robore. Idem monet, se non +defendere versum, sed servasse, ut concinnior esset omnis locus, qui +sine illo veluti claudicaret. Ego potius eum delevi cum Modio, Cell. et +Lefeb. quoniam auctoritate optimorum librorum destituitur, eoque ejecto +hic locus, in quo omnia pendent a verbis <i>animum movebant</i>, non +modo integer est, sed etiam doctior, neque alienus a stylo Silii.</p> + +<p><a name = "var16_137" id = "var16_137" href = "#line16_137">137.</a> +<i>in Ausonios</i> Oxon. Put. R. 1. Parm. Med. Mars. Gryph. +—<a name = "var16_149" id = "var16_149" href = +"#line16_149">149.</a> <i>Tu</i> +<span class = "pagenum">297</span> +Col. Vulgo <i>Et</i>. +—<a name = "var16_150" id = "var16_150" href = +"#line16_150">150.</a> <i>Hunc</i> Marsi Ven. pr. operarum errore. +Inde <i>Hanc</i> castigatum in Ven. poster. quam aliæ edd. sequutæ sunt. +<i>Hinc</i> ad marg. notavit Cortius, non inprob. Ern. Sed languet, +quoniam τὸ <i>quando</i> præcessit. +—<a name = "var16_151" id = "var16_151" href = +"#line16_151">151.</a> <i>tam gemino</i> Put. <i>tergemino</i>, +h.e. terno, ut <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_190">XV, +190</a>, emend. Dausq. et eamdem ob causam inf. <a class = "crossref" +href = "#line16_215">v. 215</a>, <i>ter quinos</i>, non inprob. +N. Heins. et Lefeb. cujus hæc nota est: «Placet conj. hæc, si +<i>lustrum</i> pro quatuor annis adcipias, ut diserte adfirmat Plinius: +et verius fuerit, si demas unum annum, quam si tres habeas addendos.» +Lustrum vero numquam tempus quatuor annorum dicitur, nisi ubi periodus +designatur, vel de ea re, quæ quarto quovis anno fit aut repetitur, +sermo est, ut ap. Plin. II, 47, ed. Hard. et Ovid. Fast. III, 165. +Tempus etiam non exacte convenit, sive <i>tergemino</i> sive +<i>gemino</i> scribas, et sive quinque, sive quatuor annorum spatium +contineat lustrum: conf. not. Neque tamen dissimulo, conjecturis illis +favere duo hujus libri loca inf. <a class = "crossref" href = +"#line16_628">v. 628</a>, et <a class = "crossref" href = +"#line16_688">688</a>.</p> + +<p><a name = "var16_159" id = "var16_159" href = "#line16_159">159.</a> +<i>stratæ</i> Marsi. Ven. poster. errore operarum, quem plerique +editorum recentt. fideliter expresserunt. +—<a name = "var16_160" id = "var16_160" href = +"#line16_160">160.</a> <i>portari</i>, non <i>portare</i>, scripti. +Τὸ <i>in</i> exulat ab omnibus edd. ante Wolfii Basil. unde <i>Lybiæ +portari</i>, vel <i>properari</i> conj. N. Heins. Locutionem +<i>portari Libyam</i> pro <i>in Libyam</i> multis exemplis firmant +Sanctius Minerv. IV, p.m. 502, et Voss. art. gram. VII, 42. Sed inter +solœcismos eam refert Quintil. Inst. Orat. I, +<span class = "pagenum">298</span> +5, Draken. +—<a name = "var16_163" id = "var16_163" href = +"#line16_163">163.</a> <i>dono</i> quædam edd. conf. Gron. Obss. +IV, 14. +—<a name = "var16_165" id = "var16_165" href = +"#line16_165">165.</a> <i>animique</i> Col. <i>avumque</i> Ox. et +Put. Vulgo <i>animumque</i>. +—<a name = "var16_166" id = "var16_166" href = +"#line16_166">166.</a> <i>tum qua</i> scripti <i>cum qua</i> +R. 1, Parm. Med. aliæque priscæ edd. In recentt. <i>et cum qua</i>. +—<a name = "var16_168" id = "var16_168" href = +"#line16_168">168.</a> <i>formato</i> Ox. et Put. Deinde <i>sociati +Regis</i> recte, opinor, emend. N. Heins.</p> + +<p><a name = "var16_171" id = "var16_171" href = "#line16_171">171.</a> +<i>quoi</i> olim scriptum putabat N. Heins. pro <i>cui</i>, vel +<i>quo litore</i> jungendum. +<span class = "pagenum">299</span> +—<a name = "var16_175" id = "var16_175" href = +"#line16_175">175.</a> <i>Nec forte</i> Put. <i>torto ebore</i>, +(quod torno dolatum rasumque erat) vel <i>nec tereti aut ebore</i> conj. +N. Heins. +—<a name = "var16_176" id = "var16_176" href = +"#line16_176">176.</a> <i>aenis</i>, ap. Col. sed nos <i>ahenis</i> +hic, et <a class = "crossref" href = "bookV.html#var5_606">ad +V, 606</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#var7_642">VII, 642</a>. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "var16_179" id = "var16_179" href = +"#line16_179">179.</a> <i>fera</i> pro <i>Africa</i> perperam +substituit indoctus Nicander.</p> + +<p><a name = "var16_190" id = "var16_190" href = "#line16_190">190.</a> +<i>prior</i>, non <i>prius</i>, scripti.</p> + +<p><a name = "var16_191" id = "var16_191" href = "#line16_191">191.</a> +<i>Dardanide</i> Put. et ed. Gryph. Sed vid. +<span class = "pagenum">300</span> +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_650">ad III, 650</a>. +—<a name = "var16_194" id = "var16_194" href = +"#line16_194">194.</a> <i>Erythia</i> Col. <i>Erychia</i> Oxon. +Vulgo <i>Erythrea</i>, vel <i>Erythræa</i>. +—<a name = "var16_201" id = "var16_201" href = +"#line16_201">201.</a> <i>Non nolint</i> emend. Gronov. Obss. +IV, 6, p. 92, quod impense placebat N. Heins. qui etiam +conj. <i>qui cedere nostro Non norint jaculo</i>, et recte monuit, +verisimilius esse, commendari a Syphace ea munera, quam contemni. Hinc +<i>qui cedere nostris Non norint jaculis</i> reposuit Lefeb. quem +sequutus est Ern. Withof. emendat: <i>qui</i> (Romani ductores) +<i>cedere nostra Cognorant jacula</i>. +—<a href = "#line16_201">201.</a> +<i>veteres</i> est emend. N. Heins. pro vulg. <i>veteris</i>, quod +tamen ἀρχαϊκῶς scriptum videri potest. +—<a name = "var16_204" id = "var16_204" href = +"#line16_204">204.</a> <i>Atque ego</i> ex R. 2, ed. Lefeb. +Deinde <i>vestra</i> Put. h.e. munera vobis destinata. Non male! Withof. +non male conjicit <i>vetera</i>, ut ab antiquitate hæc munera landentur; +vel potius, <i>Ast ego quum contra</i>, hoc est, vicissim (<i>ita +nostris quæ copia regnis</i>), etc. verum hoc altero modo claudicat +versus. <span class = "smallcaps">Ed.</span> <i>vestro</i>, scilicet +patri, ex ed. Parm. et Ben. recepere Drak. Lefeb. et Ern. suadente +N. Heins. qui aliquando conj. <i>Ast ego quum (præsto in nostris +q. c. r.) Nunc auri obferrem</i>, +<span class = "pagenum">301</span> +et certe <i>obferrem</i> malebat. Mihi potius τὸ <i>ferrem</i> +exquisitius, et ellipsis in voc. <i>vestro</i> admodum dura videtur. +Elegantiam certe ejus mihi non persuasit locus Terentii, a +N. Heinsio laudatus, Andr. IV, <span class = "smallcaps">iv</span>, +25, ubi sermo Mysis a Davo interrumpitur, et τὸ <i>vestri</i> ad +<i>Pamphili</i> pertinet. +—<a name = "var16_208" id = "var16_208" href = +"#line16_208">208.</a> <i>have</i> Col. pro <i>habe</i>; conf. +Burm. ad Val. Fl. I, 671, et Draken. ad h.l. <i>ave</i>, h.e. sit +prosperum tibi, vel cupide, libenter intra, conj. Barth. Adv. X, 7. +Sed nihil mutandum, nisi forte pro imperat. malis <i>habes</i> h.e. +potes, ut <i>habeo dicere</i>, <i>polliceri</i>, <i>adfirmare</i>, ap. +Cic. Rosc. Am. 35, ad Div. I, 5, Liv. XLIV, 22; conf. Burm. l.c. +Gronov. Obss. in Eccles. Script. c. 22, p. 244, et ad Senec. +Controv. I, 1, p.m. 385. Sic et ἔχω διδάξαι, ἀποδοῦναι, etc. vid. +Schleussneri Lexic. in N. T. p. 874, 875. +—<a name = "var16_209" id = "var16_209" href = +"#line16_209">209.</a> <i>adfert</i> Col. et Ox. <i>abest</i> Put. +Vulgo <i>habuit</i>.</p> + +<span class = "pagenum">302</span> +<p><a name = "var16_215" id = "var16_215" href = "#line16_215">215.</a> +<i>ter quinos</i> corrig. Dausq. vid. ad v. 151. +—<a name = "var16_223" id = "var16_223" href = +"#line16_223">223.</a> <i>vanique</i> Col. Vulgo <i>namque +illum</i>; unde <i>jamque illum</i> emend. Dausq. et Cort. +—<a name = "var16_225" id = "var16_225" href = +"#line16_225">225.</a> <i>modus his</i> Parm. forte pro +<i>is</i>.</p> + +<p><a name = "var16_229" id = "var16_229" href = "#line16_229">229.</a> +<i>limine</i> Col. R. 1, Med. Marsi Ven. prior. lumine Marsi Ven. +poster. et inde aliæ edd. +<span class = "pagenum">303</span> +—<a name = "var16_235" id = "var16_235" href = +"#line16_235">235.</a> <i>nutrire</i> Col. Vulg. <i>nutrisse</i>. +—<a name = "var16_244" id = "var16_244" href = +"#line16_244">244.</a> <i>resident</i> R. 1, Parm. Med. +<i>resedit</i> ad marg. R. 1; cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#var5_3">ad V, 3</a>.</p> + +<p><a name = "var16_246" id = "var16_246" href = "#line16_246">246.</a> +<i>Pyrenes montibus</i> R. 1, et Med. cf. <a class = "crossref" +href = "bookXV.html#line15_504">XV, 504</a>, et inf. <a class = +"crossref" href = "#line16_278">v. 278</a>. +—<a name = "var16_252" id = "var16_252" href = +"#line16_252">252.</a> <i>prætentaque</i> conj. N. Heins. non +male, ut plane h.l. respondeat Virg. Æn. VI, 60; conf. Burm. ad Val. Fl. +V, 167. +—<a name = "var16_255" id = "var16_255" href = +"#line16_255">255.</a> <i>juncta</i> et <i>honores</i> scripti. +Vulgo +<span class = "pagenum">304</span> +<i>invicta</i> et <i>honore</i>.</p> + +<p><a name = "var16_265" id = "var16_265" href = "#line16_265">265.</a> +Vulgo <i>Exsiliit</i>. Sed vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#var7_46">ad VII, 46</a>. +—<a name = "var16_267" id = "var16_267" href = +"#line16_267">267.</a> <i>Congeminans</i>, non <i>Congeminat</i>, +scripti. +—<a name = "var16_272" id = "var16_272" href = +"#line16_272">272.</a> <i>Hic</i> ex emend. N. Heins. +reposuere Drak. Lefeb. Ern. ut jungantur <i>Hic, qui tunc orabat</i>, +etc. Sed hæc ratio durissima est, quum tot verba interposita sint, et +multo simplicior faciliorque expeditu vulgata +<span class = "pagenum">305</span> +lectio, <i>Hinc</i>, h.e. abhinc, postea, <i>tempus erit</i>, <i>quum +regem ducet</i>, etc. +—<a name = "var16_275" id = "var16_275" href = +"#line16_275">275.</a> <i>puppesque</i>, non <i>puppemque</i>, +scripti; cf. <a class = "crossref" href = +"#line16_180">v. 180</a>.</p> + +<p><a name = "var16_277" id = "var16_277" href = "#line16_277">277.</a> +<i>Concurrere</i> Col. Put. R. 2. Vulgo <i>Concurrunt</i>. +—<a name = "var16_280" id = "var16_280" href = +"#line16_280">280.</a> <i>norant</i> recte, puto, conj. Drak. +—<a name = "var16_284" id = "var16_284" href = +"#line16_284">284.</a> <i>tum versus</i>, non <i>conversus</i>, +scripti. +—<a name = "var16_286" id = "var16_286" href = +"#line16_286">286.</a> <i>Latios</i> scripti, nisi quod +<i>Latio</i> in Oxon. Vulgo <i>Latium</i>.</p> + +<span class = "pagenum">306</span> +<p><a name = "var16_290" id = "var16_290" href = "#line16_290">290.</a> +<i>excideret</i> Col. quod recepit Lefeb. <i>occiderit</i> et +<i>lustrarit</i> emend. N. Heins. +—<a name = "var16_293" id = "var16_293" href = +"#line16_293">293.</a> <i>Fert animus</i> maluerit idem, non +inprob. Drakenb. qui tamen utramque dictionem exemplis firmavit. +—<a name = "var16_297" id = "var16_297" href = "#line16_297">297, +298.</a> <i>quîs vincere planta Pernici, et studium</i> corrig. +N. Heins. Sed a vulgata lectione hæc nimis abhorret, nec video cur +illa tantopere frigeat. +—<a name = "var16_300" id = "var16_300" href = +"#line16_300">300.</a> <i>e</i> recte ediderunt Raphel. Cell. +Drakenb. probb. Dausq. et N. Heins. conf. inf. <a class = +"crossref" href = "#line16_449">v. 449</a>. Vulgo <i>et</i>.</p> + +<span class = "pagenum">307</span> +<p><a name = "var16_304" id = "var16_304" href = "#line16_304">304.</a> +<i>similatasque</i> scripsi pro <i>simulatasque</i>; conf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#var2_553">ad lib. II, vers. 553</a>. +—<a name = "var16_305" id = "var16_305" href = +"#line16_305">305.</a> <i>abortis</i> Putean. +—<a name = "var16_308" id = "var16_308" href = +"#line16_308">308.</a> Drakenborch. post <i>lacte</i>, non post +<i>sacro</i>, distinxit, auctore N. Heins. Nil interest. +—<a name = "var16_309" id = "var16_309" href = +"#line16_309">309.</a> <i>odoriferis adspergit roribus</i>, hoc est +vino, vel unguentis, conj. N. Heins. Sed <i>floribus</i> et coronis +sepulcra mortuorum, et quum humarentur, et quotannis, adspersa esse, +recte jam monuerunt Drakenb. et quos laudavit, Cerda ad Virgil. Æn. +V, 79; VI, 885; Noris. ad Cenotaph. Pis. III, 6; Broukh. ad +Prop. I, <span class = "smallcaps">xvii</span>, 22, et ad Tibull. +II, <span class = "smallcaps">iv</span>, 48; <span class = +"smallcaps">vii</span>, 14. +—<a name = "var16_311" id = "var16_311" href = +"#line16_311">311.</a> <i>cantet, veneratur</i> Put. <i>caneret +v.</i> Colon: Vulgo <i>cantat, veneratur</i>. Hinc <i>canit et v.</i> +emend. Barth. Adv. X, 7, (cui τὸ <i>cantat</i> muliebre et convivio +dignius videbatur) et <i>canere et venerari</i> N. Heins. Hoc in +contextum recepit Lefeb., illud vero Drak. et Ern. quos sequuti sumus: +nam infinit. histor. alienus ab h.l. ubi cum <i>vocat</i> jungitur, nec +quisquam facile dixerit <i>vocat et canere</i> pro canit. +<span class = "pagenum">308</span> +—<a name = "var16_314" id = "var16_314" href = +"#line16_314">314.</a> <i>æquato fremitu</i> conj. N. Heins. +et +<a name = "var16_318" id = "var16_318" href = +"#line16_318">v. 318</a>, +<i>moto cornu</i>.</p> + +<p><a name = "var16_321" id = "var16_321" href = "#line16_321">321.</a> +<i>cursus</i> Colon. +—<a name = "var16_322" id = "var16_322" href = +"#line16_322">322.</a> Verba <i>certamine certantum</i> mireris +neminem obfendisse, præcipue quum vox <i>certantibus</i> modo +præcesserit. Pro <i>certantum</i> forte legendum <i>hortantum</i> +<span class = "pagenum">309</span> +(ὁμόκλησάν τ’ ἐπέεσσιν et κέκλοντο δὲ οἷσιν ἕκαστος Ἵπποις, Iliad. ψ, +363, 371) vel <i>cædentum</i>, scilicet flagris, seu scuticis equos. +—<a name = "var16_324" id = "var16_324" href = +"#line16_324">324.</a> <i>præcipites</i> ex emend. N. Heins. +recte substituit Drak. pro vulg. <i>præceptis</i>.</p> + +<span class = "pagenum">310</span> +<p><a name = "var16_333" id = "var16_333" href = "#line16_333">333.</a> +<i>curru</i> Colon. unde <i>raptoque curru</i> non male corrig. +N. Heins. quod recepit Lefeb. +—<a name = "var16_334" id = "var16_334" href = +"#line16_334">334.</a> <i>Lampo</i> Col. conf. ad II, 149. +—<a name = "var16_337" id = "var16_337" href = +"#line16_337">337.</a> <i>præcepto limite</i> ex scriptis et +R. 2, edidit Lefeb. recte forsan, vid. inf. <a class = "crossref" +href = "#not16_389">not. ad v. 390</a>; conf. tamen sup. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#var4_802">ad IV, 802</a>. <i>limine</i> +malebat N. Heins. quum de initio cursus agatur. +—<a name = "var16_339" id = "var16_339" href = +"#line16_339">339.</a> <i>vires</i> Col. Oxon. Tell. <i>viris</i> +R. 2. <i>juris</i> Put. Vulgo <i>voces</i>.</p> + +<span class = "pagenum">311</span> +<p><a name = "var16_346" id = "var16_346" href = "#line16_346">346.</a> +<i>Proximus, a primo distans, quantum æquore currus Occupat ipse loci +distans; sed</i>, etc. conj. Salmas. ad Solin. pag. 630. +—<a name = "var16_348" id = "var16_348" href = +"#line16_348">348.</a> <i>Paucates</i> Putean. passim. <i>patrio +insigni</i> scribendum videbatur Salmas. l.l. Sed per adpositionem, +poetis solennem, hæc dicta esse, jam monuit N. Heins. +—<a name = "var16_351" id = "var16_351" href = +"#line16_351">351.</a> <i>enim</i> pro <i>tum</i> conj. +N. Heins. +—<a name = "var16_354" id = "var16_354" href = "#line16_354">354, +355.</a> Ita recte Col. et Ox. In reliquis libris, omisso versu +integro, legitur, <i>Cinyphio rector radiabat fronte Peloro. Camphasus +ipse, asper</i>, +<span class = "pagenum">312</span> +etc.</p> + +<p><a name = "var16_356" id = "var16_356" href = "#line16_356">356.</a> +<i>Caucasus</i> ubique Col. <i>Cauphasus</i> Put. <i>Campasus</i> +Salmas. l.c. p. 631; conf. <a class = "crossref" href = +"#var16_367">ad v. 367</a>. +—<a name = "var16_357" id = "var16_357" href = +"#line16_357">357.</a> <i>rosumque</i>, vel <i>rasumque</i> malebat +N. Heins. +—<a name = "var16_364" id = "var16_364" href = +"#line16_364">364.</a> Ita Col. et Ox. Nec aliter edd. Marsi et +Martini Herbip. nisi quod τὸ <i>ad</i> omissum sit. <i>Nullus erat +timor: ad Zephyri</i> Put. <i>Unus erat levis, ad Z.</i> R. 1, +Parm. Med. <i>Unus erat levis, ut Z.</i> ed. Junt. et inde aliæ. +—<a name = "var16_365" id = "var16_365" href = +"#line16_365">365.</a> <i>Vectonum</i> Colon. et edd. tantum +<span class = "pagenum">313</span> +non omnes. Sed vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_378">ad III, 378</a>. +—<a name = "var16_367" id = "var16_367" href = +"#line16_367">367.</a> <i>Caucasus</i> scripti et priscæ edd. Vulgo +<i>Camphasus</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line16_355">v. 355</a>. +—<a name = "var16_368" id = "var16_368" href = +"#line16_368">368.</a> <i>Ipsumque Ætolo Diomedi c. Tinde</i> +emend. Salmas. de quo vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_366">not. ad III, 367</a>. +—<a name = "var16_370" id = "var16_370" href = +"#line16_370">370.</a> <i>Tradebant</i> Col. <i>Cadebant</i> Oxon. +<i>Ducebant</i> Tell. <i>Cedebant</i> R. 1, Parm. Med. Vulgo +<i>Credebant</i>. +—<a name = "var16_373" id = "var16_373" href = +"#line16_373">373.</a> <i>In spatio</i> scripti et R. 2, quod +recepere Drak. Lefeb. Ern. prob. N. Heins. conf. not. et interpr. +<span class = "pagenum">314</span> +Virg. Ge. I, 513.</p> + +<p><a name = "var16_381" id = "var16_381" href = "#line16_381">381.</a> +<i>ut</i>, non <i>et</i>, Col. Tell. R. 2. +—<a name = "var16_382" id = "var16_382" href = +"#line16_382">382.</a> <i>Cyrni</i> Col. Vulgo <i>cernit</i>. +<span class = "pagenum">315</span> +—<a name = "var16_390" id = "var16_390" href = +"#line16_390">390.</a> Vulgo male post <i>campum</i> major +distinctio posita. +—<a name = "var16_393" id = "var16_393" href = +"#line16_393">393.</a> <i>Qui ferat</i> reposuit Lefeb. ut sensus +sit: non restat hianti spiritus, qui ferat illum ad metas. Sed recte +etiam dici aliquem posse spiritum ad metas ferre, jam monuit Ern. +<span class = "pagenum">316</span> +—<a name = "var16_395" id = "var16_395" href = +"#line16_395">395.</a> <i>curvos</i> scripti. Vulg. +<i>lævos</i>.</p> + +<p><a name = "var16_402" id = "var16_402" href = "#line16_402">402.</a> +<i>artus</i> R. 1, Parm. Med. unde <i>astus</i> conj. +N. Heins. qui etiam <i>lævo conatu</i> malebat. Sed Drak. τὸ +<i>artes</i> firmavit coll. Plin. VIII, 42, <i>Quum puderet, hominum +artes ab equis vinci, peracto legitimo cursu ad metam stetere.</i> +—<a name = "var16_403" id = "var16_403" href = +"#line16_403">403.</a> <i>certatque</i> libri veteres. Vulgo +<i>certaque</i>. +—<a name = "var16_405" id = "var16_405" href = +"#line16_405">405.</a> <i>primævo f. j.</i> legebat Salmas. ad +Solin. p. 636; conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_376">ad I, 376</a>.</p> + +<span class = "pagenum">318</span> +<p><a name = "var16_429" id = "var16_429" href = "#line16_429">429.</a> +<i>præcellat</i> Col. et Put. <i>præcellet</i> Oxon. Vulg. +<i>præcellit</i>. +—<a name = "var16_431" id = "var16_431" href = +"#line16_431">431.</a> <i>favore</i> emend. Gron. Obss. II, 14. At +vid. not. +—<a name = "var16_436" id = "var16_436" href = +"#line16_436">436.</a> <i>perscindit</i> R. 1, Parm. Mediol. +unde <i>præscindit</i> conj. N. Heins.</p> + +<p><a name = "var16_440" id = "var16_440" href = "#line16_440">440.</a> +<i>metæ</i> corrig. Lefeb. vocem poeticam substituens vulgari; cf. +<a class = "crossref" href = "#line16_518">v. 518</a>.</p> + +<span class = "pagenum">319</span> +<p><a name = "var16_446" id = "var16_446" href = "#line16_446">446.</a> +<i>at</i>, non <i>ac</i>, Colon. et Rom. 1, ad marg. +—<a name = "var16_448" id = "var16_448" href = +"#line16_448">448.</a> <i>hinc</i> pro <i>huic</i> Oxon. Put. +R. 1, Med. et Marsi edd. Alterum <i>tulit</i> omittitur in +R. 1, et Med. +—<a name = "var16_452" id = "var16_452" href = +"#line16_452">452.</a> <i>est</i> pro <i>et</i> Put. <i>est</i>: +<i>et</i> Mars. et Mart. Herbip. <i>at</i> vel <i>ast</i> recte, puto, +corrig. N. Heins. qui tamen non damnabat conject. Dausq. <i>Tertius +inde honor est</i>: <i>postremo</i>, quæ firmatur c. Put. et recepta est +a Lefeb. Deinde <i>Atlanta</i> edidi ex emend. N. Heins. post +Lefeb. et Ern. <i>Atlantem</i> etiam conj. Cort. vel Livin. Vulgo +<i>Atlantis</i>. +—<a name = "var16_454" id = "var16_454" href = +"#line16_454">454.</a> <i>Accitum</i> scripti et R. 2. Vulgo +<i>Attritum</i>. +—<a name = "var16_455" id = "var16_455" href = +"#line16_455">455.</a> <i>sortem cassam</i> conj. +<span class = "pagenum">320</span> +N. Heins. et +—<a name = "var16_457" id = "var16_457" href = +"#line16_457">457,</a> <i>lectæ</i> pro <i>læta</i>.</p> + +<p><a name = "var16_460" id = "var16_460" href = "#line16_460">460.</a> +<i>cursus</i> Col. et Put. <i>currus</i> Oxon. Vulgo <i>cursu</i>. +—<a name = "var16_463" id = "var16_463" href = +"#line16_463">463.</a> <i>discedens</i> Col.</p> + +<p><a name = "var16_468" id = "var16_468" href = "#line16_468">468.</a> +Hic versus, qui ab edd. tantum non omnibus abest: legitur in quatuor +scriptis et Rom. 2. Sed <i>Nox</i> in Put. et <i>Hos</i> in Tell. Deinde +<i>adspersus</i> in solo Putean. <i>adspersas</i> in Rom. 2. +<i>adsperus</i> in Tell. <i>Asperus</i> in Colon. et Oxon. +—<a name = "var16_469" id = "var16_469" href = +"#line16_469">469.</a> <i>patrio c. ab amne</i> corrig. +N. Heins. coll. vers. 526. +—<a name = "var16_470" id = "var16_470" href = +"#line16_470">470.</a> Ita Col. <i>parto certamine</i> Oxon. Vulgo +<i>parco certamine</i>, prob. Barth. Adv. +<span class = "pagenum">321</span> +X, 7, ut sensus sit: non erat parca in exornando puero, ut +certamine contendere cum ceteris Corduba videretur. <i>haud parce +certamina l. f.</i> conj. Modius Novant. Lect. Ep. LV. Non male! +—<a name = "var16_473" id = "var16_473" href = +"#line16_473">473.</a> <i>Eurythus</i> et <i>Euritus</i> al. +—<a name = "var16_474" id = "var16_474" href = +"#line16_474">474.</a> <i>Sætabis</i> pro vulg. <i>Setabis</i> +scripsit Drak. vid. ad III, 373.</p> + +<p><a name = "var16_478" id = "var16_478" href = "#line16_478">478.</a> +<i>pectora</i>, non <i>corpora</i> Put. R. 2, Med. +<span class = "pagenum">322</span> +—<a name = "var16_483" id = "var16_483" href = +"#line16_483">483.</a> <i>Vocibus</i> pro <i>Unguibus</i> conj. +N. Heins. et <i>Auribus</i> Cort. Deinde <i>laudi</i> pro +<i>anheli</i> in Putean. unde <i>blandi</i> suspicabatur N. Heins. +—<a name = "var16_484" id = "var16_484" href = +"#line16_484">484.</a> <i>grex incitus</i> eidem legendum +videbatur. Non male; conf. tamen <a class = "crossref" href = +"#line16_464">vers. 464</a>, <a class = "crossref" href = +"#line16_486">486, 487</a>.</p> + +<p><a name = "var16_489" id = "var16_489" href = "#line16_489">489.</a> +<i>Euritus</i> Col. Vulgo <i>Eurythus</i>, ut <a class = "crossref" href += "#line16_473">v. 473</a>. +—<a name = "var16_492" id = "var16_492" href = +"#line16_492">492.</a> <i>Prægressæ</i>, et mox <i>isse</i> pro +<i>esse</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var16_496" id = "var16_496" href = +"#line16_496">496.</a> <i>levi cursu</i> perperam opinabatur Dausq. +in cujus ed. etiam operarum errore <i>leni</i> legitur. Mox +<i>currens</i> Col. Put. et R. 2. <i>currus</i> Ox. Vulgo +<i>cursum</i>. +—<a name = "var16_497" id = "var16_497" href = +"#line16_497">497.</a> <i>visus</i> Col. et Put. <i>visu</i> Ox. +Vulg. <i>visum</i>. +—<a name = "var16_499" id = "var16_499" href = +"#line16_499">499.</a> <i>et auras</i> Col. ut et conj. Dausq. ac +Barth. Vulgo <i>erumpit ad auras, Prævehitur T.</i> +—<a name = "var16_500" id = "var16_500" href = +"#line16_500">500.</a> <i>Thero</i> Oxon. vid. ad II, 149. Mox +<i>Cyllenida plantam</i> scripti, Basil. Wolfii, et Mars. in comment. +<i>Cyllenia planta</i> R. 1, et Med. <i>Cyllenida planta</i> edd. +Marsi in contextu errore operarum, et hinc aliæ. <i>Cyllenide planta</i> +corrig. Barth. Adv. X, +<span class = "pagenum">323</span> +8, sed ita sex ablativi concurrunt. +—<a name = "var16_505" id = "var16_505" href = +"#line16_505">505.</a> <i>consequitur</i> emend. N. Heins. et +<a name = "var16_506" id = "var16_506" href = "#line16_506">vers. +506</a>, <i>tactus</i> pro <i>tantis</i>, vel, quod Drak. adridebat +<i>tantis eventibus</i> h.e. successibus <i>Eurytus ales</i>. Withof. +corrigit <i>Spes trepidat, tantis conterritus Eurytus alis</i>.</p> + +<p><a name = "var16_509" id = "var16_509" href = "#line16_509">509.</a> +<i>Therona</i> scripti perperam. +—<a name = "var16_513" id = "var16_513" href = +"#line16_513">513.</a> <i>Urebat limes</i>, h.e. unum ex septem +<span class = "pagenum">324</span> +spatiis, opinabatur N. Heins. +—<a name = "var16_516" id = "var16_516" href = +"#line16_516">516.</a> <i>æquatur</i> primus edidit Marsus et +deinde alii. +—<a name = "var16_522" id = "var16_522" href = +"#line16_522">522.</a> <i>juvenes</i> Put. <i>juvenem</i> +R. 2. Hinc <i>tardatum juvenem</i> edidit Lefeb. quod reponendum +censuerat Draken. Verbum <i>evadere</i> apud Silium quidem plerumque +quarto casui jungitur: (vid. Ind.) sed tum effugere <i>letum</i>, +<i>hostem</i>, <i>vincula</i>, etc. significat, quod h.l. non satis +convenit. Mox <i>ad præmia</i> scripti et R. 2. <i><ins class = +"correction" title = "romane scriptum">ad</ins> prœlia</i> R. 1, +Parm. Med. et Mart. Herbip. ed. <i>prœlia</i>, omissa præpos., edd. +Marsi. <i>in prœlia</i> Junt. et inde aliæ.</p> + +<span class = "pagenum">325</span> +<p><a name = "var16_528" id = "var16_528" href = "#line16_528">528.</a> +<i>Districtus</i> primus edidit Nicander et post eum alii. Male! conf. +<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_164">XVII, 164</a>, +ubi Drakenborch. monet, <i>destringere</i> esse nudare re aliqua, +<i>distringere</i> in partes diversas trahere; conf. quos laudat, Intpp. +Horat. Od. III, <span class = "smallcaps">i</span>, 17: Gronov. ad Liv. +XXVII, 13; Heins. ad Ovid. Fast. II, 99 et 207; Cuperi Obss. IV, 5. +—<a name = "var16_529" id = "var16_529" href = +"#line16_529">529.</a> <i>crimine noxia vita</i> malebat +N. Heins. +—<a name = "var16_531" id = "var16_531" href = +"#line16_531">531.</a> <i>Hi crevere</i> Colon. et Teller. <i>His +crevere</i> Oxon. <i>Hic crevere</i> Rom. 2, ut et conj. N. Heins. +<i>Hi ervere</i> Put. <i>Ii crevere</i> R. 1, Parm. Med. +<i>Decrevere</i> edd. Marsi in contextu, non in commentt., et inde aliæ. +<i>Discrevere</i> perperam corrig. Barth. X, 7, quum in Ox. +<i>Hyscrevere</i> invenisset. +—<a name = "var16_533" id = "var16_533" href = +"#line16_533">533.</a> <i>quidnam non</i> Marsi Ven. post. et +Paris. <i>quidam non</i> Marsi Ven. prior. <i>Quos inter gemini</i> +(<i>quidnam non regibus ausum? Aut quodnam regnis</i>, etc.) maluerit +N. Heins. +—<a name = "var16_534" id = "var16_534" href = +"#line16_534">534.</a> <i>regnis</i> Put. <i>regnus</i> Oxon. Vulgo +<i>regni</i>.</p> + +<span class = "pagenum">326</span> +<p><a name = "var16_540" id = "var16_540" href = "#line16_540">540.</a> +<i>multumque</i> emend. N. Heins. +—<a name = "var16_541" id = "var16_541" href = +"#line16_541">541.</a> <i>sub umbris</i> priscæ edd. cf. ad XI, +257. +—<a name = "var16_546" id = "var16_546" href = +"#line16_546">546.</a> <i>juncta</i> edidit Wolf. in Basil. et +deinde alii.</p> + +<span class = "pagenum">327</span> +<p><a name = "var16_555" id = "var16_555" href = "#line16_555">555.</a> +Hactenus Coloniensis liber, qui hinc ad finem usque pro dolor! mutilus +est.</p> + +<p><a name = "var16_558" id = "var16_558" href = "#line16_558">558.</a> +<i>fine</i> tacite scripsit Lef. +—<a name = "var16_559" id = "var16_559" href = +"#line16_559">559.</a> Hic versus, quem præter R. 2, nulla +editio ante Drak. adnoscit, legitur in Ox. Put. Tell. R. 2. Ejus +loco in ed. Benessæ, Junt. et quæ inde expressæ sunt, post v. 560, +exstat hic: <i>Adcola Burnus avis majorum et stemmate clarus</i>, qui a +Mstis et antt. edd. abest, eamque ob causam a Drakenb. ejectus est. +Verum ne sic quidem locum integrum esse, nec <i>ripam metalli</i> bene +dici posse ripam, in qua aurum reperiatur, jam monuit Drak. <i>Burnus, +agris pollens quem m. r. m.</i> emend. Hœft. Batavus in Peric. crit. ut +jungatur: <i>quem ripa pollens metalli</i> ex <i>agris misit</i>. Sed +recte quærit Ernesti, an hæc quoque commodum habeant sensum. Ceterum +<i>Burrus</i> in Oxon. <i>Burnus</i> al. ut <i>Burni</i> <a class = +"crossref" href = "#line16_567">v. 567</a>, ubi <i>Burim</i> in +Put. et Parm. Withof. restituto versu, quem Heins. et Drak. ejecerant, +legendum putabat, <i>Burrus avis pollens, quem missis figere telis, Qua +Tagus aurif. pall. turb. aren., Laudabant quidvis, majorum et stemmate +clarus, Et Glagus</i>, etc., vel unum versum ex duobus conflandum, +<i>Burrus avis pollens, majorum et stemmate clarus, Qua Tagus</i>, etc. +—<a name = "var16_564" id = "var16_564" href = +"#line16_564">564.</a> <i>Ludibilisque</i> Oxon. et Put. +<i>Missilibusque</i> conj. D. Heins. +—<a name = "var16_565" id = "var16_565" href = +"#line16_565">565.</a> <i>volucrisque vagam nubem</i>, h.e. +volucrum ingentem numerum, legendum censebat N. Heins. +—<a name = "var16_567" id = "var16_567" href = +"#line16_567">567.</a> Hic et quatuor sqq. versus desunt +<span class = "pagenum">328</span> +in Oxon. Tell. R. 1, Med. et edd. Marsi, qui tamen in comment. eos +interpretatus est. Leguntur, quamvis conrupti, in Putean. R. 2, +Parm. Ben.; in Junt. vero et, quæ inde expressæ sunt, edd. hoc ordine se +excipiunt: <i>bellator Ilerdes, Cui ludus, nullam... damam. Laus Burri +prima</i>, etc. <i>His Burim</i> Put. Vulgo <i>Laus Burni</i>; conf. +<a class = "crossref" href = "#var16_559">ad v. 559</a>. +—<a name = "var16_568" id = "var16_568" href = +"#line16_568">568.</a> <i>Est donum serva</i> ex emend. Barth. Adv. +X, 7, et N. Heins. (qui etiam <i>It</i> et <i>Fit donum</i> +conj.) edidere Drak. Lefeb. Ern. <i>Sidonium Syria</i> Putean. <i>Et +donum serva</i> Parm. Vulgo <i>Est Damum serva</i>. +—<a name = "var16_569" id = "var16_569" href = +"#line16_569">569.</a> <i>Ad quem proxima honore</i> ex Put. +recepit Lefeb. qui τὸ <i>honore</i> etiam reperit in Rom. 2, et Parm. +<i>At cui proxima honore</i> P. conj. N. Heins.</p> + +<p><a name = "var16_580" id = "var16_580" href = "#line16_580">580.</a> +<i>testatur</i> præstiterit judice eodem N. Heins. Sed Drak. jam +recte cepit hunc verborum nexum: Scipio, gaudia mentis vultu testatus, +ut fratrem et Laelium meritis donis adfecit, ipse etiam hastam +contorquet. +<span class = "pagenum">329</span> +—<a name = "var16_585" id = "var16_585" href = +"#line16_585">585.</a> <i>testatur</i> Putean. quod recepit Draken. +Vulgo <i>testatus</i>. +—<a name = "var16_589" id = "var16_589" href = +"#line16_589">589.</a> <i>Est latam</i> emend. Barth. Adv. +X, 7, ne hæreat h.l. sermo, et repentina mutatio innuatur. <i>Fit, +latam spargens, quercus, dum nascitur, umbram</i> conj. Burmann. ut ordo +verborum sit: <i>dum nascitur, fit quercus</i>, etc. <i>En latam +spargunt quercus</i> reposuit Lefeb. fide antiquorum, si credere fas +est. Nil forte mutandum. Vid. not. Withof. conjicit, <i>rami Latam +spargentes, quercus dum nascitur, umbram</i>, vel potius, <i>Tum subitas +frondes, celsoque cacumine ramos Fert latam spargens quercus</i>, etc. +—<a name = "var16_591" id = "var16_591" href = +"#line16_591">591.</a> <i>prætendere</i> Oxon. <i>protendere</i> +Put. Deinde <i>hoc signi</i>, vel <i>signo</i> corrig. N. Heins. et +Burm.</p> + +<p><a name = "var16_594" id = "var16_594" href = "#line16_594">594.</a> +<i>fama</i>, vel <i>palma addicente</i> conj. N. Heins. qui certe +<span class = "pagenum">330</span> +aliquid mendi latere suspicabatur. At vid. not. +—<a name = "var16_595" id = "var16_595" href = +"#line16_595">595.</a> <i>flagrantibus</i> ed. Dausq. errore +operarum. +—<a name = "var16_597" id = "var16_597" href = +"#line16_597">597.</a> <i>fugiens animis</i> Tell. <i>non par +animis</i> R. 2, ex interpretam. <i>annis</i> notavit Cort. ad +marg.</p> + +<p><a name = "var16_605" id = "var16_605" href = "#line16_605">605.</a> +<i>jam</i> pro <i>tam</i> opinabatur N. Heins. +<span class = "pagenum">331</span> +—<a name = "var16_612" id = "var16_612" href = +"#line16_612">612.</a> <i>Ausoniæ</i>, non <i>Ausonia</i>, Ox. et +R. 1, ad marg. +—<a name = "var16_614" id = "var16_614" href = +"#line16_614">614.</a> Vulgo <i>Elisæo</i>, cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_81">ad I, 81</a>. +—<a name = "var16_615" id = "var16_615" href = +"#line16_615">615.</a> <i>propioribus ausu</i> legendum putabat +Barth. Adv. X, 7. +—<a name = "var16_619" id = "var16_619" href = +"#line16_619">619.</a> <i>avius</i>, vel <i>devius</i> pro +<i>obvius</i> conj. N. Heins. <i>Tu fessos</i>, scilicet Romanos, +<i>obvius hosti, deseris</i> reposuit Lefeb. At vid. not. +—<a name = "var16_620" id = "var16_620" href = +"#line16_620">620.</a> <i>protinus</i> pro <i>proditor</i> edidere +Benessa et Nicander, quos alii sequuti sunt.</p> + +<p><a name = "var16_622" id = "var16_622" href = "#line16_622">622.</a> +<i>notæ</i> corrig. N. Heins. ut +<span class = "pagenum">332</span> +multiplex sibilus vitaretur. +—<a name = "var16_624" id = "var16_624" href = +"#line16_624">624.</a> <i>Quanti, ut cedas</i> Oxon. Put. Gryph. +Vulgo <i>Quanti est, ut cedas</i>, vel <i>credas</i>. <i>Quanti est, ut +eas</i>, i.e. in Africam abeas, emend. D. Heins. et Dausq. probb. +Barth. et Cellar. <i>Quanti est cedas</i> rescripsit Lefeb. +—<a name = "var16_625" id = "var16_625" href = +"#line16_625">625.</a> <i>Emerito est; tanto perculsi</i> Put. quod +recepi cum Drak. et Ernest. mutata interpunctione. <i>Emerito? ast tanto +percussi</i> Oxon. <i>ast</i> R. 2, Mars. Asul. <i>tacito +percussi</i> Rom. 2. <i>ac tanti perculso</i> Parm. Vulgo <i>Emerito? ac +tanti perculsi</i>. Nostra lectio inepta videbatur Lefeb. qui +<i>Emerito? ast tanto percussi</i> edidit. <i>Emerito? ah! tanti +perculsi</i> emend. Dausq. +<span class = "pagenum">333</span> +—<a name = "var16_640" id = "var16_640" href = +"#line16_640">640.</a> <i>hæc</i> post <i>capta</i> primus inseruit +Wolf. in ed. Basil. <i>heu</i> addendum notavit Cort. Sed libri veteres +neutrum adnoscunt. +—<a name = "var16_644" id = "var16_644" href = +"#line16_644">644.</a> <i>fremebat</i> Put.</p> + +<p><a name = "var16_651" id = "var16_651" href = "#line16_651">651.</a> +<i>cœlo</i> Ox. quod in contextum recepi cum Lefeb. probb. +N. Heins. et Drak. Vulgo <i>telo</i>; sed τὸ <i>cœlo</i> gravius +est, et aptius jungitur cum <i>nube belli</i>. +<span class = "pagenum">334</span> +—<a name = "var16_654" id = "var16_654" href = +"#line16_654">654.</a> <i>sub numine</i> (ut apud Virgil. Æneid. +lib. IX, vers. 247) ex emend. Dausq. et N. Heinsii substitui cum +Drak. Lefeb. et Ern. pro vulg. <i>sub nomine</i>, quod non plane +displicebat Draken. si <i>nomen deorum</i> pro ipsis diis positum sit; +conf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_161">not. ad +V, 161</a>. +—<a name = "var16_660" id = "var16_660" href = +"#line16_660">660.</a> <i>urbi</i> ex emend. Dausq. recepi cum +Cell. prob. N. Heins. Vulgo <i>auri</i>, quod præter Drak. servavit +Ernesti, cujus hæc nota est: «Quid si, quod nemo tentavit, ex casu +dativo vocem intelligamus, et <i>signa</i> de signis tubarum, ut sit +<i>signa auri referre</i>, receptui canere, ut fit, quum loco movetur +agmen.» Sed hæc loquendi formula durior est, quam ut Silio eam obtrudere +ausim. <i>ante</i> Parm. Ben. et Lefeb. ut sit pleonasmus, qualis +Terent. <i>neque eum ante usquam conspexi prius</i>. <i>Afris</i>, vel +<i>arvis</i> corrig. Barth. Adv. X, 7. <i>inde</i> vel <i>ultor</i> +N. Heins. (<i>audi</i>) Cort. +—<a name = "var16_661" id = "var16_661" href = +"#line16_661">661.</a> <i>citra æquora</i> conj. Barth.l.c. prob. +N. Heins. ut Scipio dicat, tam prope se occidenti soli stetisse +victorem, ut citra æquor solventem equos videre potuerit. Hanc +conjecturam Cell. firmavit coll. Curt. IV, <span class = +"smallcaps">xiv</span>, +<span class = "pagenum">335</span> +24, <i>per fulgorem solis</i>, <i>intra fines regni mei orientis</i>. +—<a name = "var16_665" id = "var16_665" href = +"#line16_665">665.</a> <i>Hannibali</i> Ox. Put. R. 1, Parm. +Med. Vulgo <i>Hannibalem</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_53">II, 53</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_60">VIII, 60</a>, quæ loca huic lectioni favent. +—<a name = "var16_669" id = "var16_669" href = +"#line16_669">669.</a> <i>Exserta</i> conj. N. Heins. ut +Scipio innuat, se ad pugnam jam paratum esse, quum nonnullis, prælium +inituris, brachium exserere moris fuerit. At vid. not.</p> + +<p><a name = "var16_674" id = "var16_674" href = "#line16_674">674.</a> +<i>Hannon</i>, non <i>Hanno</i>, Put. conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_277">ad II, 277</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#var8_22">VIII, 22</a>. +<span class = "pagenum">336</span> +—<a name = "var16_675" id = "var16_675" href = +"#line16_675">675.</a> <i>dedisset</i> Put. +—<a name = "var16_676" id = "var16_676" href = +"#line16_676">676.</a> <i>Si segnes</i> Tell. R. 2. Mars. et +inde Drakenb. <i>Si segne</i> Oxon. et Put. <i>Segnia, si</i> R. 1, +Parm. Med. et Mart. Herbip. prob. N. Heins. Sed bene Drakenb. +«Scipio, ait, non victorias suas extenuare voluit, Magonem, Hannonem, +etc. segnitiæ adcusando; sed ejus se culpæ adfinem futurum fuisse ait, +si, ut olim Fabius, cunctando bellum traheret.» +—<a name = "var16_679" id = "var16_679" href = +"#line16_679">679.</a> Vulgo <i>Tibrim</i>. Sed vid. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#var8_367">ad VIII, 367</a>. +—<a name = "var16_680" id = "var16_680" href = +"#line16_680">680.</a> <i>depascere</i> ex emend. Barth. Adv. +X, 7, et N. Heins. reposui cum Drak. et Ern. pro vulg. +<i>deposcere</i>, quod Lefeb. defendit coll. III, 202. Sed hunc locum +plane dissimilem, et fortius quoque verbum Scipionis indignationi +consentaneum esse, jam recte monuit Ern. +—<a name = "var16_682" id = "var16_682" href = +"#line16_682">682.</a> <i>aditare</i> perperam conj. Dausq.</p> + +<span class = "pagenum">337</span> +<p><a name = "var16_690" id = "var16_690" href = "#line16_690">690.</a> +<i>sera</i>, non <i>sæva</i>, Oxon. et Putean. Sed præstiterit, opinor, +<i>sera caventem</i>, hoc est sero caventem, propulsare conantem +incendium Carthaginis; ut <i>sera comantem</i> ap. Virg. Ge. IV, 122, et +similia passim obvia. +—<a name = "var16_691" id = "var16_691" href = +"#line16_691">691.</a> <i>Avertam</i> R. 1, Med. et Basil. +Wolfii. probb. N. Heins. Draken. Lefeb. et Ern. Vulgo +<i>Advertam</i>, quod cum Drak. retinuit Ernesti tamquam non absurdum, +quoniam Hannibal, si adversus sit ad patrias sedes, hoc ipso ex Italia +aversus sit. +—<a name = "var16_694" id = "var16_694" href = +"#line16_694">694.</a> <i>Audeat</i> Mars. et Asul. <i>Audiat</i> +R. 2, quod recepit Lefeb. qui propterea etiam <i>bellarit</i>, +tamquam elegantius, scripsit. Sed præcessit <i>videbit</i>, cui +<i>audiet</i> et <i>bellabit</i> obponuntur.</p> + +<span class = "pagenum">338</span> +<p><a name = "var16_698" id = "var16_698" href = "#line16_698">698.</a> +<i>incensi</i> ed. Dausq. +—<a name = "var16_699" id = "var16_699" href = +"#line16_699">699.</a> <i>annuerunt</i> R. 1, Parm. Med. +<i>annuerent</i> Oxon. Vulgo <i>annuerant, annuerunt</i> non repugnat +metri legibus; conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#var5_264">ad V, 264, in Var. Lect.</a> At sequitur +<i>dederunt</i>. +—<a name = "var16_700" id = "var16_700" href = +"#line16_700">700.</a> Vulgo <i>transmittere</i>; conf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#var4_487">ad IV, 487</a>.</p> + +</div> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<b>Liber XVI</b><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +</body> +</html> |
