1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870
2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880
2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890
2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900
2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910
2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920
2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930
2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940
2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950
2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960
2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970
2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990
2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000
3001
3002
3003
3004
3005
3006
3007
3008
3009
3010
3011
3012
3013
3014
3015
3016
3017
3018
3019
3020
3021
3022
3023
3024
3025
3026
3027
3028
3029
3030
3031
3032
3033
3034
3035
3036
3037
3038
3039
3040
3041
3042
3043
3044
3045
3046
3047
3048
3049
3050
3051
3052
3053
3054
3055
3056
3057
3058
3059
3060
3061
3062
3063
3064
3065
3066
3067
3068
3069
3070
3071
3072
3073
3074
3075
3076
3077
3078
3079
3080
3081
3082
3083
3084
3085
3086
3087
3088
3089
3090
3091
3092
3093
3094
3095
3096
3097
3098
3099
3100
3101
3102
3103
3104
3105
3106
3107
3108
3109
3110
3111
3112
3113
3114
3115
3116
3117
3118
3119
3120
3121
3122
3123
3124
3125
3126
3127
3128
3129
3130
3131
3132
3133
3134
3135
3136
3137
3138
3139
3140
3141
3142
3143
3144
3145
3146
3147
3148
3149
3150
3151
3152
3153
3154
3155
3156
3157
3158
3159
3160
3161
3162
3163
3164
3165
3166
3167
3168
3169
3170
3171
3172
3173
3174
3175
3176
3177
3178
3179
3180
3181
3182
3183
3184
3185
3186
3187
3188
3189
3190
3191
3192
3193
3194
3195
3196
3197
3198
3199
3200
3201
3202
3203
3204
3205
3206
3207
3208
3209
3210
3211
3212
3213
3214
3215
3216
3217
3218
3219
3220
3221
3222
3223
3224
3225
3226
3227
3228
3229
3230
3231
3232
3233
3234
3235
3236
3237
3238
3239
3240
3241
3242
3243
3244
3245
3246
3247
3248
3249
3250
3251
3252
3253
3254
3255
3256
3257
3258
3259
3260
3261
3262
3263
3264
3265
3266
3267
3268
3269
3270
3271
3272
3273
3274
3275
3276
3277
3278
3279
3280
3281
3282
3283
3284
3285
3286
3287
3288
3289
3290
3291
3292
3293
3294
3295
3296
3297
3298
3299
3300
3301
3302
3303
3304
3305
3306
3307
3308
3309
3310
3311
3312
3313
3314
3315
3316
3317
3318
3319
3320
3321
3322
3323
3324
3325
3326
3327
3328
3329
3330
3331
3332
3333
3334
3335
3336
3337
3338
3339
3340
3341
3342
3343
3344
3345
3346
3347
3348
3349
3350
3351
3352
3353
3354
3355
3356
3357
3358
3359
3360
3361
3362
3363
3364
3365
3366
3367
3368
3369
3370
3371
3372
3373
3374
3375
3376
3377
3378
3379
3380
3381
3382
3383
3384
3385
3386
3387
3388
3389
3390
3391
3392
3393
3394
3395
3396
3397
3398
3399
3400
3401
3402
3403
3404
3405
3406
3407
3408
3409
3410
3411
3412
3413
3414
3415
3416
3417
3418
3419
3420
3421
3422
3423
3424
3425
3426
3427
3428
3429
3430
3431
3432
3433
3434
3435
3436
3437
3438
3439
3440
3441
3442
3443
3444
3445
3446
3447
3448
3449
3450
3451
3452
3453
3454
3455
3456
3457
3458
3459
3460
3461
3462
3463
3464
3465
3466
3467
3468
3469
3470
3471
3472
3473
3474
3475
3476
3477
3478
3479
3480
3481
3482
3483
3484
3485
3486
3487
3488
3489
3490
3491
3492
3493
3494
3495
3496
3497
3498
3499
3500
3501
3502
3503
3504
3505
3506
3507
3508
3509
3510
3511
3512
3513
3514
3515
3516
3517
3518
3519
3520
3521
3522
3523
3524
3525
3526
3527
3528
3529
3530
3531
3532
3533
3534
3535
3536
3537
3538
3539
3540
3541
3542
3543
3544
3545
3546
3547
3548
3549
3550
3551
3552
3553
3554
3555
3556
3557
3558
3559
3560
3561
3562
3563
3564
3565
3566
3567
3568
3569
3570
3571
3572
3573
3574
3575
3576
3577
3578
3579
3580
3581
3582
3583
3584
3585
3586
3587
3588
3589
3590
3591
3592
3593
3594
3595
3596
3597
3598
3599
3600
3601
3602
3603
3604
3605
3606
3607
3608
3609
3610
3611
3612
3613
3614
3615
3616
3617
3618
3619
3620
3621
3622
3623
3624
3625
3626
3627
3628
3629
3630
3631
3632
3633
3634
3635
3636
3637
3638
3639
3640
3641
3642
3643
3644
3645
3646
3647
3648
3649
3650
3651
3652
3653
3654
3655
3656
3657
3658
3659
3660
3661
3662
3663
3664
3665
3666
3667
3668
3669
3670
3671
3672
3673
3674
3675
3676
3677
3678
3679
3680
3681
3682
3683
3684
3685
3686
3687
3688
3689
3690
3691
3692
3693
3694
3695
3696
3697
3698
3699
3700
3701
3702
3703
3704
3705
3706
3707
3708
3709
3710
3711
3712
3713
3714
3715
3716
3717
3718
3719
3720
3721
3722
3723
3724
3725
3726
3727
3728
3729
3730
3731
3732
3733
3734
3735
3736
3737
3738
3739
3740
3741
3742
3743
3744
3745
3746
3747
3748
3749
3750
3751
3752
3753
3754
3755
3756
3757
3758
3759
3760
3761
3762
3763
3764
3765
3766
3767
3768
3769
3770
3771
3772
3773
3774
3775
3776
3777
3778
3779
3780
3781
3782
3783
3784
3785
3786
3787
3788
3789
3790
3791
3792
3793
3794
3795
3796
3797
3798
3799
3800
3801
3802
3803
3804
3805
3806
3807
3808
3809
3810
3811
3812
3813
3814
3815
3816
3817
3818
3819
3820
3821
3822
3823
3824
3825
3826
3827
3828
3829
3830
3831
3832
3833
3834
3835
3836
3837
3838
3839
3840
3841
3842
3843
3844
3845
3846
3847
3848
3849
3850
3851
3852
3853
3854
3855
3856
3857
3858
3859
3860
3861
3862
3863
3864
3865
3866
3867
3868
3869
3870
3871
3872
3873
3874
3875
3876
3877
3878
3879
3880
3881
3882
3883
3884
3885
3886
3887
3888
3889
3890
3891
3892
3893
3894
3895
3896
3897
3898
3899
3900
3901
3902
3903
3904
3905
3906
3907
3908
3909
3910
3911
3912
3913
3914
3915
3916
3917
3918
3919
3920
3921
3922
3923
3924
3925
3926
3927
3928
3929
3930
3931
3932
3933
3934
3935
3936
3937
3938
3939
3940
3941
3942
3943
3944
3945
3946
3947
3948
3949
3950
3951
3952
3953
3954
3955
3956
3957
3958
3959
3960
3961
3962
3963
3964
3965
3966
3967
3968
3969
3970
3971
3972
3973
3974
3975
3976
3977
3978
3979
3980
3981
3982
3983
3984
3985
3986
3987
3988
3989
3990
3991
3992
3993
3994
3995
3996
3997
3998
3999
4000
4001
4002
4003
4004
4005
4006
4007
4008
4009
4010
4011
4012
4013
4014
4015
4016
4017
4018
4019
4020
4021
4022
4023
4024
4025
4026
4027
4028
4029
4030
4031
4032
4033
4034
4035
4036
4037
4038
4039
4040
4041
4042
4043
4044
4045
4046
4047
4048
4049
4050
4051
4052
4053
4054
4055
4056
4057
4058
4059
4060
4061
4062
4063
4064
4065
4066
4067
4068
4069
4070
4071
4072
4073
4074
4075
4076
4077
4078
4079
4080
4081
4082
4083
4084
4085
4086
4087
4088
4089
4090
4091
4092
4093
4094
4095
4096
4097
4098
4099
4100
4101
4102
4103
4104
4105
4106
4107
4108
4109
4110
4111
4112
4113
4114
4115
4116
4117
4118
4119
4120
4121
4122
4123
4124
4125
4126
4127
4128
4129
4130
4131
4132
4133
4134
4135
4136
4137
4138
4139
4140
4141
4142
4143
4144
4145
4146
4147
4148
4149
4150
4151
4152
4153
4154
4155
4156
4157
4158
4159
4160
4161
4162
4163
4164
4165
4166
4167
4168
4169
4170
4171
4172
4173
4174
4175
4176
4177
4178
4179
4180
4181
4182
4183
4184
4185
4186
4187
4188
4189
4190
4191
4192
4193
4194
4195
4196
4197
4198
4199
4200
4201
4202
4203
4204
4205
4206
4207
4208
4209
4210
4211
4212
4213
4214
4215
4216
4217
4218
4219
4220
4221
4222
4223
4224
4225
4226
4227
4228
4229
4230
4231
4232
4233
4234
4235
4236
4237
4238
4239
4240
4241
4242
4243
4244
4245
4246
4247
4248
4249
4250
4251
4252
4253
4254
4255
4256
4257
4258
4259
4260
4261
4262
4263
4264
4265
4266
4267
4268
4269
4270
4271
4272
4273
4274
4275
4276
4277
4278
4279
4280
4281
4282
4283
4284
4285
4286
4287
4288
4289
4290
4291
4292
4293
4294
4295
4296
4297
4298
4299
4300
4301
4302
4303
4304
4305
4306
4307
4308
4309
4310
4311
4312
4313
4314
4315
4316
4317
4318
4319
4320
4321
4322
4323
4324
4325
4326
4327
4328
4329
4330
4331
4332
4333
4334
4335
4336
4337
4338
4339
4340
4341
4342
4343
4344
4345
4346
4347
4348
4349
4350
4351
4352
4353
4354
4355
4356
4357
4358
4359
4360
4361
4362
4363
4364
4365
4366
4367
4368
4369
4370
4371
4372
4373
4374
4375
4376
4377
4378
4379
4380
4381
4382
4383
4384
4385
4386
4387
4388
4389
4390
4391
4392
4393
4394
4395
4396
4397
4398
4399
4400
4401
4402
4403
4404
4405
4406
4407
4408
4409
4410
4411
4412
4413
4414
4415
4416
4417
4418
4419
4420
4421
4422
4423
4424
4425
4426
4427
4428
4429
4430
4431
4432
4433
4434
4435
4436
4437
4438
4439
4440
4441
4442
4443
4444
4445
4446
4447
4448
4449
4450
4451
4452
4453
4454
4455
4456
4457
4458
4459
4460
4461
4462
4463
4464
4465
4466
4467
4468
4469
4470
4471
4472
4473
4474
4475
4476
4477
4478
4479
4480
4481
4482
4483
4484
4485
4486
4487
4488
4489
4490
4491
4492
4493
4494
4495
4496
4497
4498
4499
4500
4501
4502
4503
4504
4505
4506
4507
4508
4509
4510
4511
4512
4513
4514
4515
4516
4517
4518
4519
4520
4521
4522
4523
4524
4525
4526
4527
4528
4529
4530
4531
4532
4533
4534
4535
4536
4537
4538
4539
4540
4541
4542
4543
4544
4545
4546
4547
4548
4549
4550
4551
4552
4553
4554
4555
4556
4557
4558
4559
4560
4561
4562
4563
4564
4565
4566
4567
4568
4569
4570
4571
4572
4573
4574
4575
4576
4577
4578
4579
4580
4581
4582
4583
4584
4585
4586
4587
4588
4589
4590
4591
4592
4593
4594
4595
4596
4597
4598
4599
4600
4601
4602
4603
4604
4605
4606
4607
4608
4609
4610
4611
4612
4613
4614
4615
4616
4617
4618
4619
4620
4621
4622
4623
4624
4625
4626
4627
4628
4629
4630
4631
4632
4633
4634
4635
4636
4637
4638
4639
4640
4641
4642
4643
4644
4645
4646
4647
4648
4649
4650
4651
4652
4653
4654
4655
4656
4657
4658
4659
4660
4661
4662
4663
4664
4665
4666
4667
4668
4669
4670
4671
4672
4673
4674
4675
4676
4677
4678
4679
4680
4681
4682
4683
4684
4685
4686
4687
4688
4689
4690
4691
4692
4693
4694
4695
4696
4697
4698
4699
4700
4701
4702
4703
4704
4705
4706
4707
4708
4709
4710
4711
4712
4713
4714
4715
4716
4717
4718
4719
4720
4721
4722
4723
4724
4725
4726
4727
4728
4729
4730
4731
4732
4733
4734
4735
4736
4737
4738
4739
4740
4741
4742
4743
4744
4745
4746
4747
4748
4749
4750
4751
4752
4753
4754
4755
4756
4757
4758
4759
4760
4761
4762
4763
4764
4765
4766
4767
4768
4769
4770
4771
4772
4773
4774
4775
4776
4777
4778
4779
4780
4781
4782
4783
4784
4785
4786
4787
4788
4789
4790
4791
4792
4793
4794
4795
4796
4797
4798
4799
4800
4801
4802
4803
4804
4805
4806
4807
4808
4809
4810
4811
4812
4813
4814
4815
4816
4817
4818
4819
4820
4821
4822
4823
4824
4825
4826
4827
4828
4829
4830
4831
4832
4833
4834
4835
4836
4837
4838
4839
4840
4841
4842
4843
4844
4845
4846
4847
4848
4849
4850
4851
4852
4853
4854
4855
4856
4857
4858
4859
4860
4861
4862
4863
4864
4865
4866
4867
4868
4869
4870
4871
4872
4873
4874
4875
4876
4877
4878
4879
4880
4881
4882
4883
4884
4885
4886
4887
4888
4889
4890
4891
4892
4893
4894
4895
4896
4897
4898
4899
4900
4901
4902
4903
4904
4905
4906
4907
4908
4909
4910
4911
4912
4913
4914
4915
4916
4917
4918
4919
4920
4921
4922
4923
4924
4925
4926
4927
4928
4929
4930
4931
4932
4933
4934
4935
4936
4937
4938
4939
4940
4941
4942
4943
4944
4945
4946
4947
4948
4949
4950
4951
4952
4953
4954
4955
4956
4957
4958
4959
4960
4961
4962
4963
4964
4965
4966
4967
4968
4969
4970
4971
4972
4973
4974
4975
4976
4977
4978
4979
4980
4981
4982
4983
4984
4985
4986
4987
4988
4989
4990
4991
4992
4993
4994
4995
4996
4997
4998
4999
5000
5001
5002
5003
5004
5005
5006
5007
5008
5009
5010
5011
5012
5013
5014
5015
5016
5017
5018
5019
5020
5021
5022
5023
5024
5025
5026
5027
5028
5029
5030
5031
5032
5033
5034
5035
5036
5037
5038
5039
5040
5041
5042
5043
5044
5045
5046
5047
5048
5049
5050
5051
5052
5053
5054
5055
5056
5057
5058
5059
5060
5061
5062
5063
5064
5065
5066
5067
5068
5069
5070
5071
5072
5073
5074
5075
5076
5077
5078
5079
5080
5081
5082
5083
5084
5085
5086
5087
5088
5089
5090
5091
5092
5093
5094
5095
5096
5097
5098
5099
5100
5101
5102
5103
5104
5105
5106
5107
5108
5109
5110
5111
5112
5113
5114
5115
5116
5117
5118
5119
5120
5121
5122
5123
5124
5125
5126
5127
5128
5129
5130
5131
5132
5133
5134
5135
5136
5137
5138
5139
5140
5141
5142
5143
5144
5145
5146
5147
5148
5149
5150
5151
5152
5153
5154
5155
5156
5157
5158
5159
5160
5161
5162
5163
5164
5165
5166
5167
5168
5169
5170
5171
5172
5173
5174
5175
5176
5177
5178
5179
5180
5181
5182
5183
5184
5185
5186
5187
5188
5189
5190
5191
5192
5193
5194
5195
5196
5197
5198
5199
5200
5201
5202
5203
5204
5205
5206
5207
5208
5209
5210
5211
5212
5213
5214
5215
5216
5217
5218
5219
5220
5221
5222
5223
5224
5225
5226
5227
5228
5229
5230
5231
5232
5233
5234
5235
5236
5237
5238
5239
5240
5241
5242
5243
5244
5245
5246
5247
5248
5249
5250
5251
5252
5253
5254
5255
5256
5257
5258
5259
5260
5261
5262
5263
5264
5265
5266
5267
5268
5269
5270
5271
5272
5273
5274
5275
5276
5277
5278
5279
5280
5281
5282
5283
5284
5285
5286
5287
5288
5289
5290
5291
5292
5293
5294
5295
5296
5297
5298
5299
5300
5301
5302
5303
5304
5305
5306
5307
5308
5309
5310
5311
5312
5313
5314
5315
5316
5317
5318
5319
5320
5321
5322
5323
5324
5325
5326
5327
5328
5329
5330
5331
5332
5333
5334
5335
5336
5337
5338
5339
5340
5341
5342
5343
5344
5345
5346
5347
5348
5349
5350
5351
5352
5353
5354
5355
5356
5357
5358
5359
5360
5361
5362
5363
5364
5365
5366
5367
5368
5369
5370
5371
5372
5373
5374
5375
5376
5377
5378
5379
5380
5381
5382
5383
5384
5385
5386
5387
5388
5389
5390
5391
5392
5393
5394
5395
5396
5397
5398
5399
5400
5401
5402
5403
5404
5405
5406
5407
5408
5409
5410
5411
5412
5413
5414
5415
5416
5417
5418
5419
5420
5421
5422
5423
5424
5425
5426
5427
5428
5429
5430
5431
5432
5433
5434
5435
5436
5437
5438
5439
5440
5441
5442
5443
5444
5445
5446
5447
5448
5449
5450
5451
5452
5453
5454
5455
5456
5457
5458
5459
5460
5461
5462
5463
5464
5465
5466
5467
5468
5469
5470
5471
5472
5473
5474
5475
5476
5477
5478
5479
5480
5481
5482
5483
5484
5485
5486
5487
5488
5489
5490
5491
5492
5493
5494
5495
5496
5497
5498
5499
5500
5501
5502
5503
5504
5505
5506
5507
5508
5509
5510
5511
5512
5513
5514
5515
5516
5517
5518
5519
5520
5521
5522
5523
5524
5525
5526
5527
5528
5529
5530
5531
5532
5533
5534
5535
5536
5537
5538
5539
5540
5541
5542
5543
5544
5545
5546
5547
5548
5549
5550
5551
5552
5553
5554
5555
5556
5557
5558
5559
5560
5561
5562
5563
5564
5565
5566
5567
5568
5569
5570
5571
5572
5573
5574
5575
5576
5577
5578
5579
5580
5581
5582
5583
5584
5585
5586
5587
5588
5589
5590
5591
5592
5593
5594
5595
5596
5597
5598
5599
5600
5601
5602
5603
5604
5605
5606
5607
5608
5609
5610
5611
5612
5613
5614
5615
5616
5617
5618
5619
5620
5621
5622
5623
5624
5625
5626
5627
5628
5629
5630
5631
5632
5633
5634
5635
5636
5637
5638
5639
5640
5641
5642
5643
5644
5645
5646
5647
5648
5649
5650
5651
5652
5653
5654
5655
5656
5657
5658
5659
5660
5661
5662
5663
5664
5665
5666
5667
5668
5669
5670
5671
5672
5673
5674
5675
5676
5677
5678
5679
5680
5681
5682
5683
5684
5685
5686
5687
5688
5689
5690
5691
5692
5693
5694
5695
5696
5697
5698
5699
5700
5701
5702
5703
5704
5705
5706
5707
5708
5709
5710
5711
5712
5713
5714
5715
5716
5717
5718
5719
5720
5721
5722
5723
5724
5725
5726
5727
5728
5729
5730
5731
5732
5733
5734
5735
5736
5737
5738
5739
5740
5741
5742
5743
5744
5745
5746
5747
5748
5749
5750
5751
5752
5753
5754
5755
5756
5757
5758
5759
5760
5761
5762
5763
5764
5765
5766
5767
5768
5769
5770
5771
5772
5773
5774
5775
5776
5777
5778
5779
5780
5781
5782
5783
5784
5785
5786
5787
5788
5789
5790
5791
5792
5793
5794
5795
5796
5797
5798
5799
5800
5801
5802
5803
5804
5805
5806
5807
5808
5809
5810
5811
5812
5813
5814
5815
5816
5817
5818
5819
5820
5821
5822
5823
5824
5825
5826
5827
5828
5829
5830
5831
5832
5833
5834
5835
5836
5837
5838
5839
5840
5841
5842
5843
5844
5845
5846
5847
5848
5849
5850
5851
5852
5853
5854
5855
5856
5857
5858
5859
5860
5861
5862
5863
5864
5865
5866
5867
5868
5869
5870
5871
5872
5873
5874
5875
5876
5877
5878
5879
5880
5881
5882
5883
5884
5885
5886
5887
5888
5889
5890
5891
5892
5893
5894
5895
5896
5897
5898
5899
5900
5901
5902
5903
5904
5905
5906
5907
5908
5909
5910
5911
5912
5913
5914
5915
5916
5917
5918
5919
5920
5921
5922
5923
5924
5925
5926
5927
5928
5929
5930
5931
5932
5933
5934
5935
5936
5937
5938
5939
5940
5941
5942
5943
5944
5945
5946
5947
5948
5949
5950
5951
5952
5953
5954
5955
5956
5957
5958
5959
5960
5961
5962
5963
5964
5965
5966
5967
5968
5969
5970
5971
5972
5973
5974
5975
5976
5977
5978
5979
5980
5981
5982
5983
5984
5985
5986
5987
5988
5989
5990
5991
5992
5993
5994
5995
5996
5997
5998
5999
6000
6001
6002
6003
6004
6005
6006
6007
6008
6009
6010
6011
6012
6013
6014
6015
6016
6017
6018
6019
6020
6021
6022
6023
6024
6025
6026
6027
6028
6029
6030
6031
6032
6033
6034
6035
6036
6037
6038
6039
6040
6041
6042
6043
6044
6045
6046
6047
6048
6049
6050
6051
6052
6053
6054
6055
6056
6057
6058
6059
6060
6061
6062
6063
6064
6065
6066
6067
6068
6069
6070
6071
6072
6073
6074
6075
6076
6077
6078
6079
6080
6081
6082
6083
6084
6085
6086
6087
6088
6089
6090
6091
6092
6093
6094
6095
6096
6097
6098
6099
6100
6101
6102
6103
6104
6105
6106
6107
6108
6109
6110
6111
6112
6113
6114
6115
6116
6117
6118
6119
6120
6121
6122
6123
6124
6125
6126
6127
6128
6129
6130
6131
6132
6133
6134
6135
6136
6137
6138
6139
6140
6141
6142
6143
6144
6145
6146
6147
6148
6149
6150
6151
6152
6153
6154
6155
6156
6157
6158
6159
6160
6161
6162
6163
6164
6165
6166
6167
6168
6169
6170
6171
6172
6173
6174
6175
6176
6177
6178
6179
6180
6181
6182
6183
6184
6185
6186
6187
6188
6189
6190
6191
6192
6193
6194
6195
6196
6197
6198
6199
6200
6201
6202
6203
6204
6205
6206
6207
6208
6209
6210
6211
6212
6213
6214
6215
6216
6217
6218
6219
6220
6221
6222
6223
6224
6225
6226
6227
6228
6229
6230
6231
6232
6233
6234
6235
6236
6237
6238
6239
6240
6241
6242
6243
6244
6245
6246
6247
6248
6249
6250
6251
6252
6253
6254
6255
6256
6257
6258
6259
6260
6261
6262
6263
6264
6265
6266
6267
6268
6269
6270
6271
6272
6273
6274
6275
6276
6277
6278
6279
6280
6281
6282
6283
6284
6285
6286
6287
6288
6289
6290
6291
6292
6293
6294
6295
6296
6297
6298
6299
6300
6301
6302
6303
6304
6305
6306
6307
6308
6309
6310
6311
6312
6313
6314
6315
6316
6317
6318
6319
6320
6321
6322
6323
6324
6325
6326
6327
6328
6329
6330
6331
6332
6333
6334
6335
6336
6337
6338
6339
6340
6341
6342
6343
6344
6345
6346
6347
6348
6349
6350
6351
6352
6353
6354
6355
6356
6357
6358
6359
6360
6361
6362
6363
6364
6365
6366
6367
6368
6369
6370
6371
6372
6373
6374
6375
6376
6377
6378
6379
6380
6381
6382
6383
6384
6385
6386
6387
6388
6389
6390
6391
6392
6393
6394
6395
6396
6397
6398
6399
6400
6401
6402
6403
6404
6405
6406
6407
6408
6409
6410
6411
6412
6413
6414
6415
6416
6417
6418
6419
6420
6421
6422
6423
6424
6425
6426
6427
6428
6429
6430
6431
6432
6433
6434
6435
6436
6437
6438
6439
6440
6441
6442
6443
6444
6445
6446
6447
6448
6449
6450
6451
6452
6453
6454
6455
6456
6457
6458
6459
6460
6461
6462
6463
6464
6465
6466
6467
6468
6469
6470
6471
6472
6473
6474
6475
6476
6477
6478
6479
6480
6481
6482
6483
6484
6485
6486
6487
6488
6489
6490
6491
6492
6493
6494
6495
6496
6497
6498
6499
6500
6501
6502
6503
6504
6505
6506
6507
6508
6509
6510
6511
6512
6513
6514
6515
6516
6517
6518
6519
6520
6521
6522
6523
6524
6525
6526
6527
6528
6529
6530
6531
6532
6533
6534
6535
6536
6537
6538
6539
6540
6541
6542
6543
6544
6545
6546
6547
6548
6549
6550
6551
6552
6553
6554
6555
6556
6557
6558
6559
6560
6561
6562
6563
6564
6565
6566
6567
6568
6569
6570
6571
6572
6573
6574
6575
6576
6577
6578
6579
6580
6581
6582
6583
6584
6585
6586
6587
6588
6589
6590
6591
6592
6593
6594
6595
6596
6597
6598
6599
6600
6601
6602
6603
6604
6605
6606
6607
6608
6609
6610
6611
6612
6613
6614
6615
6616
6617
6618
6619
6620
6621
6622
6623
6624
6625
6626
6627
6628
6629
6630
6631
6632
6633
6634
6635
6636
6637
6638
6639
6640
6641
6642
6643
6644
6645
6646
6647
6648
6649
6650
6651
6652
6653
6654
6655
6656
6657
6658
6659
6660
6661
6662
6663
6664
6665
6666
6667
6668
6669
6670
6671
6672
6673
6674
6675
6676
6677
6678
6679
6680
6681
6682
6683
6684
6685
6686
6687
6688
6689
6690
6691
6692
6693
6694
6695
6696
6697
6698
6699
6700
6701
6702
6703
6704
6705
6706
6707
6708
6709
6710
6711
6712
6713
6714
6715
6716
6717
6718
6719
6720
6721
6722
6723
6724
6725
6726
6727
6728
6729
6730
6731
6732
6733
6734
6735
6736
6737
6738
6739
6740
6741
6742
6743
6744
6745
6746
6747
6748
6749
6750
6751
6752
6753
6754
6755
6756
6757
6758
6759
6760
6761
6762
6763
6764
6765
6766
6767
6768
6769
6770
6771
6772
6773
6774
6775
6776
6777
6778
6779
6780
6781
6782
6783
6784
6785
6786
6787
6788
6789
6790
6791
6792
6793
6794
6795
6796
6797
6798
6799
6800
6801
6802
6803
6804
6805
6806
6807
6808
6809
6810
6811
6812
6813
6814
6815
6816
6817
6818
6819
6820
6821
6822
6823
6824
6825
6826
6827
6828
6829
6830
6831
6832
6833
6834
6835
6836
6837
6838
6839
6840
6841
6842
6843
6844
6845
6846
6847
6848
6849
6850
6851
6852
6853
6854
6855
6856
6857
6858
6859
6860
6861
6862
6863
6864
6865
6866
6867
6868
6869
6870
6871
6872
6873
6874
6875
6876
6877
6878
6879
6880
6881
6882
6883
6884
6885
6886
6887
6888
6889
6890
6891
6892
6893
6894
6895
6896
6897
6898
6899
6900
6901
6902
6903
6904
6905
6906
6907
6908
6909
6910
6911
6912
6913
6914
6915
6916
6917
6918
6919
6920
6921
6922
6923
6924
6925
6926
6927
6928
6929
6930
6931
6932
6933
6934
6935
6936
6937
6938
6939
6940
6941
6942
6943
6944
6945
6946
6947
6948
6949
6950
6951
6952
6953
6954
6955
6956
6957
6958
6959
6960
6961
6962
6963
6964
6965
6966
6967
6968
6969
6970
6971
6972
6973
6974
6975
6976
6977
6978
6979
6980
6981
6982
6983
6984
6985
6986
6987
6988
6989
6990
6991
6992
6993
6994
6995
6996
6997
6998
6999
7000
7001
7002
7003
7004
7005
7006
7007
7008
7009
7010
7011
7012
7013
7014
7015
7016
7017
7018
7019
7020
7021
7022
7023
7024
7025
7026
7027
7028
7029
7030
7031
7032
7033
7034
7035
7036
7037
7038
7039
7040
7041
7042
7043
7044
7045
7046
7047
7048
7049
7050
7051
7052
7053
7054
7055
7056
7057
7058
7059
7060
7061
7062
7063
7064
7065
7066
7067
7068
7069
7070
7071
7072
7073
7074
7075
7076
7077
7078
7079
7080
7081
7082
7083
7084
7085
7086
7087
7088
7089
7090
7091
7092
7093
7094
7095
7096
7097
7098
7099
7100
7101
7102
7103
7104
7105
7106
7107
7108
7109
7110
7111
7112
7113
7114
7115
7116
7117
7118
7119
7120
7121
7122
7123
7124
7125
7126
7127
7128
7129
7130
7131
7132
7133
7134
7135
7136
7137
7138
7139
7140
7141
7142
7143
7144
7145
7146
7147
7148
7149
7150
7151
7152
7153
7154
7155
7156
7157
7158
7159
7160
7161
7162
7163
7164
7165
7166
7167
7168
7169
7170
7171
7172
7173
7174
7175
7176
7177
7178
7179
7180
7181
7182
7183
7184
7185
7186
7187
7188
7189
7190
7191
7192
7193
7194
7195
7196
7197
7198
7199
7200
7201
7202
7203
7204
7205
7206
7207
7208
7209
7210
7211
7212
7213
7214
7215
7216
7217
7218
7219
7220
7221
7222
7223
7224
7225
7226
7227
7228
7229
7230
7231
7232
7233
7234
7235
7236
7237
7238
7239
7240
7241
7242
7243
7244
7245
7246
7247
7248
7249
7250
7251
7252
7253
7254
7255
7256
7257
7258
7259
7260
7261
7262
7263
7264
7265
7266
7267
7268
7269
7270
7271
7272
7273
7274
7275
7276
7277
7278
7279
7280
7281
7282
7283
7284
7285
7286
7287
7288
7289
7290
7291
7292
7293
7294
7295
7296
7297
7298
7299
7300
7301
7302
7303
7304
7305
7306
7307
7308
7309
7310
7311
7312
7313
7314
7315
7316
7317
7318
7319
7320
7321
7322
7323
7324
7325
7326
7327
7328
7329
7330
7331
7332
7333
7334
7335
7336
7337
7338
7339
7340
7341
7342
7343
7344
7345
7346
7347
7348
7349
7350
7351
7352
7353
7354
7355
7356
7357
7358
7359
7360
7361
7362
7363
7364
7365
7366
7367
7368
7369
7370
7371
7372
7373
7374
7375
7376
7377
7378
7379
7380
7381
7382
7383
7384
7385
7386
7387
7388
7389
7390
7391
7392
7393
7394
7395
7396
7397
7398
7399
7400
7401
7402
7403
7404
7405
7406
7407
7408
7409
7410
7411
7412
7413
7414
7415
7416
7417
7418
7419
7420
7421
7422
7423
7424
7425
7426
7427
7428
7429
7430
7431
7432
7433
7434
7435
7436
7437
7438
7439
7440
7441
7442
7443
7444
7445
7446
7447
7448
7449
7450
7451
7452
7453
7454
7455
7456
7457
7458
7459
7460
7461
7462
7463
7464
7465
7466
7467
7468
7469
7470
7471
7472
7473
7474
7475
7476
7477
7478
7479
7480
7481
7482
7483
7484
7485
7486
7487
7488
7489
7490
7491
7492
7493
7494
7495
7496
7497
7498
7499
7500
7501
7502
7503
7504
7505
7506
7507
7508
7509
7510
7511
7512
7513
7514
7515
7516
7517
7518
7519
7520
7521
7522
7523
7524
7525
7526
7527
7528
7529
7530
7531
7532
7533
7534
7535
7536
7537
7538
7539
7540
7541
7542
7543
7544
7545
7546
7547
7548
7549
7550
7551
7552
7553
7554
7555
7556
7557
7558
7559
7560
7561
7562
7563
7564
7565
7566
7567
7568
7569
7570
7571
7572
7573
7574
7575
7576
7577
7578
7579
7580
7581
7582
7583
7584
7585
7586
7587
7588
7589
7590
7591
7592
7593
7594
7595
7596
7597
7598
7599
7600
7601
7602
7603
7604
7605
7606
7607
7608
7609
7610
7611
7612
7613
7614
7615
7616
7617
7618
7619
7620
7621
7622
7623
7624
7625
7626
7627
7628
7629
7630
7631
7632
7633
7634
7635
7636
7637
7638
7639
7640
7641
7642
7643
7644
7645
7646
7647
7648
7649
7650
7651
7652
7653
7654
7655
7656
7657
7658
7659
7660
7661
7662
7663
7664
7665
7666
7667
7668
7669
7670
7671
7672
7673
7674
7675
7676
7677
7678
7679
7680
7681
7682
7683
7684
7685
7686
7687
7688
7689
7690
7691
7692
7693
7694
7695
7696
7697
7698
7699
7700
7701
7702
7703
7704
7705
7706
7707
7708
7709
7710
7711
7712
7713
7714
7715
7716
7717
7718
7719
7720
7721
7722
7723
7724
7725
7726
7727
7728
7729
7730
7731
7732
7733
7734
7735
7736
7737
7738
7739
7740
7741
7742
7743
7744
7745
7746
7747
7748
7749
7750
7751
7752
7753
7754
7755
7756
7757
7758
7759
7760
7761
7762
7763
7764
7765
7766
7767
7768
7769
7770
7771
7772
7773
7774
7775
7776
7777
7778
7779
7780
7781
7782
7783
7784
7785
7786
7787
7788
7789
7790
7791
7792
7793
7794
7795
7796
7797
7798
7799
7800
7801
7802
7803
7804
7805
7806
|
<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN">
<html>
<head>
<title>Punicorum Liber Decimus Tertius</title>
<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8">
<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css">
<body>
<table class = "contents">
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "../main.html">Præfatio</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<a href = "bookI.html">Liber I</a><br>
<a href = "bookII.html">Liber II</a><br>
<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br>
<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br>
<a href = "bookV.html">Liber V</a>
</td>
<td>
<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br>
<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br>
<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br>
<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br>
<a href = "bookX.html">Liber X</a><br>
<a href = "bookXI.html">Liber XI</a>
</td>
<td>
<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br>
<b>Liber XIII</b><br>
<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br>
<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br>
<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br>
<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "comm.html">Appendices</a><br>
<a href = "indexAF.html">Index</a><br>
<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a>
</td>
</tr>
</table>
<hr class = "mid">
<span class = "pagenum">70</span>
<h3>C. SILII ITALICI</h3>
<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1>
<h3>LIBER DECIMUS TERTIUS.</h3>
<hr>
<h4><a name = "lib13_arg" id = "lib13_arg">ARGUMENTUM</a>.</h4>
<div class = "argument">
<p><span class = "smallcaps">Hannibal</span> lente ad Tutiam rivum
castra refert, ubi muliebrem ignaviam exprobrat militibus suis, qui,
nullo vulnere adcepto, imbre ac tempestate perterriti præliis
excesserint; <a href = "#line13_1">1-18</a>.</p>
<p>Ita sensim restituit ardorem pugnandi, jamque Romam redire parat;
<a href = "#line13_19">19-29</a>.</p>
<p>At edoctus a Dasio quodam, transfuga Romano, Urbem illam
inexpugnabilem esse propter Palladium (cujus historia narratur 35-81),
ad lucum Feroniæ pergit ire, et, spoliato ibi templo, divitiis ea
tempestate inclito, ad Bruttium usque agrum, ad fretum Rhegiumque agmine
progreditur; <a href = "#line13_30">30-93</a>.</p>
<p>Interea Q. Fulvius consul Roma redit Capuam, et, copiis suis ad
perfidiam Campanorum vindicandam excitatis, turres arietesque cum vineis
urbi admovet; <a href = "#line13_94">94-110</a>.</p>
<p>Animus suis crescit oblato omine fausto cervæ mille annorum, numinis
loco a Campanis cultæ, quæ noctu luporum incursu consternata ex oppido
profugit, et a Romanis capta Dianæ inmolatur; <a href =
"#line13_111">111-137</a>.</p>
<p>Quo facto Fulvius Capuam corona cingit, et obsessis trepidantibus
Taurea, longe omnium Campanorum fortissimus eques, provectus ante
hostium stationes equo, Claudium Romanum, non inferiorem rei artisque
militaris gloria, ad singulare in campo certamen provocat, quo Claudius
superior factus refugientem ad urbem Tauream prosequitur, et patenti
hostium portæ invectus, per alteram, stupentibus miraculo Campanis,
incolumis evadit; <a href = "#line13_138">138-178</a>.</p>
<p>Quo virtutis exemplo exstimulati Romani omnes eodem furore Capuam
obpugnant, et Fulvius Numitorem, unum e tergeminis, qui variis armis
excubias agebant, hasta transfigit; <a href =
"#line13_179">179-212</a>.</p>
<p>Tum Virrius porta se proripit cum multis
<span class = "pagenum">71</span>
civibus, et Veliternum Mariumque Calenus, robustus homo, hunc deinde
Scipio, ac Volesus Ascanium obtruncat; <a href =
"#line13_213">213-248</a>.</p>
<p>Campani tamen, qui in castra hostium inruperant, refugiunt in urbem
et portas claudunt, quorum claustra et obices Romani moliuntur; <a href
= "#line13_249">249-257</a>.</p>
<p>Tandem obsessi, gemitu parentum exterriti, consilia deditionis
agitant, quæ Virrius, defectionis a Romanis auctor, inpedire conatur;
<a href = "#line13_258">258-269</a>.</p>
<p>At postquam surdas pulsavit aures, qui perfidiæ scelerumque sibi
conscii a Furiis agitantur, eum sequuntur domum, ubi epulati cum illo
venenum omnes sumunt, et se invicem complexi eodem rogo cremantur;
<a href = "#line13_270">270-298</a>.</p>
<p>Postero die Campani, ubi jam Milonem in murum evasisse vident, portas
aperiunt, et lacrimis precibusque misericordiam Romanorum inplorant;
<a href = "#line13_299">299-313</a>.</p>
<p>Horum exercitus ira incensus jam urbis evertendæ signum exspectat:
sed quo minus ea diruatur inpedit religio et Jupiter ipse, cujus jussu
Pan animos victorum mitigat; <a href = "#line13_314">314-350</a>.</p>
<p>Templa tamen domusque, pretiosa supellectile ornatæ, diripiuntur;
Milo corona murali donatur; omnes, quorum de sententia maxime descitum
ab Romanis constabat, securi percutiuntur; et Taurea, per pectus gladio
transfixus, ante pedes Fulvii moribundus procumbit; <a href =
"#line13_351">351-380</a>.</p>
<p>Per idem tempus Cn. et P. Scipiones in Hispania pereunt: quo tristi
nuntio adcepto Scipio juvenis, qui tum Puteolis commorabatur, dolore
confectus inferos adire in animum inducit, ut ibi parentis patruique
umbras conveniat; <a href = "#line13_381">381-396</a>.</p>
<p>Itaque ad vicinas Averni fauces antrumque tendit Cumanum, ubi
Autonoes sacerdotis monitu sacris rite factis manes evocat; <a href =
"#line13_397">397-444</a>.</p>
<p>Quo facto primum ei obviam procedit, ne cruore quidem gustato, umbra
Appii Claudii consulis, ad Capuam ex vulnere mortui, qui ab eo petit, ut
cadaver suum non in patriam ad majorum sepulcra deportandum, sed quam
primum terræ mandandum curet, quod Scipio promittit; <a href =
"#line13_445">445-487</a>.</p>
<p>Mox adventat umbra Sibyllæ Cumanæ, quæ hausto victimarum sanguine
futura juveni exponit fata (<a href = "#line13_488">488-515</a>), et
vastam Orci voraginem (<a href = "#line13_516">516-530</a>), decem ejus
portas vel septa (<a href = "#line13_531">531-561</a>), fluvios
inferorum (<a href = "#line13_562">562-578</a>), monstra eorum (<a href
= "#line13_579">579-594</a>), taxum ingentem, bubonum, strigum,
Harpyiarumque sedem (<a href = "#line13_595">595-600</a>), Plutonem, jus
dicentem de regibus (<a href = "#line13_601">601-612</a>), et varias
umbras ostendit; <a href = "#line13_613">613 sqq.</a> Primum adcedit
Pomponia mater, quæ ex Jove, in anguem converso, se peperisse filium, et
in puerperio mortuam esse docet; <a href =
"#line13_613">613-649</a>.</p>
<p>Ei subcedunt pater patruasque, qui res a se in Hispania gestas
extremaque
<span class = "pagenum">72</span>
fata memorant, et læti audiunt, in suum honorem cenotaphia in campo
Martio exstructa, resque perditas in Hispania a Marcio restitutas esse;
<a href = "#line13_650">650-704</a>.</p>
<p>Deinde Scipioni, a Sibylla monstrantur Æmilius Paulus, Flaminius,
Gracchus, Servilius (<a href = "#line13_705">705-718</a>), Brutus,
Camillus, Curius, Pyrrhus (<a href = "#line13_719">719-728</a>),
Lutatius, Hamilcar, qui valde lætatur de bello, quod a filio suo
feliciter cum Romanis geri comperit (<a href =
"#line13_729">729-751</a>); Decemviri, Alexander M. qui ad res audacter
fortiterque gerendas juvenem exhortatur (<a href =
"#line13_752">752-775</a>); Crœsus, Homerus, quem multæ sequuntur
mirantes animæ (<a href = "#line13_776">776-797</a>), Achilles, Hector,
Ajax, Nestor, Atrides, Ulysses, Castor (<a href =
"#line13_798">798-805</a>); tum et feminæ, tam gloria ac virtutibus,
quam flagitiis nobilitatæ, Lavinia, Hersilia, Carmentis, Tanaquil,
Lucretia, Virginia, Clœlia, Tullia, Tarpeia et virgo Vestalis, incestus
damnata (<a href = "#line13_806">806-849</a>); postremo manes Marii,
Sullæ, Pompeii ac Cæsaris, ex inferis ad superos mox prodituri; <a href
= "#line13_850">850-867</a>.</p>
<p>Quas umbras ubi Scipio vel vidit, vel adloquutus est, ultima
Hannibalis fata ei sciscitanti Sibylla prædicit; <a href =
"#line13_868">868-893</a>.</p>
<p>Inde vates ad suam in inferis sedem, juvenis vero lætus ad socios
portumque redit; <a href = "#line13_894">894, 895</a>.</p>
</div>
<hr class = "tiny">
<div class = "text">
<p><a name = "line13_1" id = "line13_1"> </a>
<span class = "smallcaps">Segne</span> iter emenso vix dum Tarpeia
videri</p>
<p><a name = "line13_2" id = "line13_2"> </a>
Culmina desierant, <a href = "#var13_2">torvos quum versus</a> ad
Urbem</p>
<p><a name = "line13_3" id = "line13_3"> </a>
Ductor Agenoreus vultus remeare parabat.</p>
<p><a name = "line13_4" id = "line13_4"> </a>
Castra locat, nulla <a href = "#var13_4">lædens</a> ubi gramina ripa</p>
<span class = "linenum">5</span>
<p><a name = "line13_5" id = "line13_5"> </a>
<a href = "#var13_5">Tutia</a> deducit tenuem sine nomine rivum,</p>
<span class = "pagenum">73</span>
<p><a name = "line13_6" id = "line13_6"> </a>
Et tacite Tuscis inglorius adfluit undis.</p>
</div>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">72</span>
<a name = "not13_2" id = "not13_2" href = "#line13_2">2,</a> <a
name = "not13_3" id = "not13_3" href = "#line13_3">3.</a> Conf. Juvenal.
VII, 161... 164.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_4" id = "not13_4" href = "#line13_4">4.</a>
Hannibal «ad Tutiam fluvium castra retulit, sex millia passuam ab urbe,»
Liv. XXVI, 11.
—<i>nulla ripa</i>, sine alveo, ripam nullam fingens, et plano
fere campo rivuli instar profluens, ideoque <i>gramina lædens</i>; Lef.
et Ern. Cf. Var. Lect.
—<a name = "not13_5" id = "not13_5" href =
"#line13_5">5.</a> <i>sine nomine</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#not8_508">ad VIII, 508</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookIX.html#not9_373">IX, 373</a>. Rivi
<span class = "pagenum notes">73</span>
tenuitas luxuria orationis exprimitur. De <i>Tutia</i> v. Var. Lect.
—<a name = "not13_6" id = "not13_6" href =
"#line13_6">6.</a> <i>Tuscis undis</i>, Tiberi. Cf. supra <a class
= "crossref" href = "bookVIII.html#not8_362">ad VIII, 362</a>.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_7" id = "line13_7"> </a>
Hic modo primores socium, modo jussa deorum,</p>
<p><a name = "line13_8" id = "line13_8"> </a>
Nunc sese increpitat: «Dic o, cui Lydia cæde</p>
<p><a name = "line13_9" id = "line13_9"> </a>
Creverunt stagna, et concussa est Daunia tellus</p>
<span class = "linenum">10</span>
<p><a name = "line13_10" id = "line13_10"> </a>
Armorum tonitru, quas exanimatus in oras</p>
<p><a name = "line13_11" id = "line13_11"> </a>
Signa refers? qui mucro tuum, quæ lancea tandem</p>
<p><a name = "line13_12" id = "line13_12"> </a>
Intravit pectus? <a href = "#var13_12">si nunc exsisteret</a> alma</p>
<p><a name = "line13_13" id = "line13_13"> </a>
Carthago ante oculos, turrita celsa figura,</p>
<p><a name = "line13_14" id = "line13_14"> </a>
Quas abitus, miles, caussas, inlæse, dedisses?</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_7" id = "not13_7" href = "#line13_7">7.</a>
<i>jussa deorum</i>, deos inmissa tempestate cœpta ejus interrumpentes;
Ern. coll. XII, 605 seqq. At inpr. intell. jussa Junonis, forte et, quos
hæc ei ad pugnam Romamque tuendam paratos ostenderat, deorum; unde
voluntatem eorum conligebat. Vid. sup. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_701">XII, 701... 728</a>. Bene et apte Hannibal,
turpem nunc discessum animo secum reputans, indignatione exarsisse, et
Romam redeundi consilium cepisse fingitur.
—<a name = "not13_8" id = "not13_8" href =
"#line13_8">8 sq.</a>
<i>Lydia stagna</i>, Trasymenus Etruriæ lacus. Cf. <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#not4_719">ad IV, 719 seq.</a>
—<a class = "missing" name = "not13_9" id = "not13_9" href =
"#line13_9" title = "numerus deest">9.</a> <i>Daunia tellus</i>,
Cannensis campus in Apulia, v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_291">ad I, 291</a>.
—<a name = "not13_10" id = "not13_10" href =
"#line13_10">10.</a> <i>exanimatus</i>, anxius, timidus.
—<a name = "not13_12" id = "not13_12" href =
"#line13_12">12 sq.</a>
<i>alma Carthago</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_203">ad III, 203</a>.
—<a class = "missing" name = "not13_13" id = "not13_13" href =
"#line13_13" title = "numerus deest">13.</a> <i>turrita celsa
figura</i>, ob alta mœnia et Byrsam arcem, in celsissima rupe sitam.
—<a name = "not13_14" id = "not13_14" href =
"#line13_14">14.</a> <i>abitus</i> a Roma.
—<i>miles inlæse</i>, qui turpiter ac timide discessisti, sine
certamine ac vulneribus. Similis fere est prosopopœia patriæ loquentis
ap. Cic. orat. in Cat. I, 7 et 11. <span class =
"smallcaps">Ed.</span></p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">15</span>
<p><a name = "line13_15" id = "line13_15"> </a>
«Imbres, o patria, et mixtos cum <a href = "#var13_15">grandine</a>
nimbos</p>
<p><a name = "line13_16" id = "line13_16"> </a>
Et tonitrus fugio.» Procul hanc expellite <a href =
"#var13_16">gentis</a></p>
<p><a name = "line13_17" id = "line13_17"> </a>
Femineam Tyriæ labem, nisi luce serena</p>
<p><a name = "line13_18" id = "line13_18"> </a>
Nescire ac liquida Mavortem agitare sub æthra.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_15" id = "not13_15" href = "#line13_15">15 sq.</a>
<i>Imbres... fugio</i>, verba militum, quibus turpis defensio
continetur.
—<a name = "not13_16" id = "not13_16" href =
"#line13_16">16</a> <a name = "not13_17" id = "not13_17" href =
"#line13_16">seqq.</a>
<i>hanc labem, Nescire Mavortem agitare</i>, turpem ignaviam, quæ acie
dimicare non audet, <i>nisi luce serena ac sub æthra liquida</i>, h.e.
pura, clara, serena.</p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">74</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_19" id = "line13_19"> </a>
Terror adhuc inerat Superum, ac redolentia in armis</p>
<span class = "linenum">20</span>
<p><a name = "line13_20" id = "line13_20"> </a>
Fulmina, et ante oculos irati pugna Tonantis.</p>
<p><a name = "line13_21" id = "line13_21"> </a>
Parendi tamen, et cuicumque incumbere jusso</p>
<p><a name = "line13_22" id = "line13_22"> </a>
Durabat vigor, ac, sensim diffusus ad aures,</p>
<p><a name = "line13_23" id = "line13_23"> </a>
Signa reportandi crescebat in agmine fervor.</p>
</div>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">74</span>
<a name = "not13_19" id = "not13_19" href =
"#line13_19">19 seq.</a>
<i>inerat</i> in mentibus militum.
—<i>redolentia in armis Fulmina</i>; cf. <a class = "crossref"
href = "bookXII.html#line12_625">XII, 625... 627</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_21" id = "not13_21" href = "#line13_21">21.</a>
<i>incumbere jusso</i>, ut <i>incumbere labori</i> <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#line4_818">IV, 818</a>.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_24" id = "line13_24"> </a>
Sic, ubi <a href = "#var13_24">perrupit</a> stagnantem calculus
undam,</p>
<span class = "linenum">25</span>
<p><a name = "line13_25" id = "line13_25"> </a>
Exiguos format per prima volumina gyros,</p>
<p><a name = "line13_26" id = "line13_26"> </a>
Mox, tremulum vibrans motu gliscente liquorem,</p>
<p><a name = "line13_27" id = "line13_27"> </a>
Multiplicat crebros sinuati gurgitis orbes;</p>
<p><a name = "line13_28" id = "line13_28"> </a>
Donec <a href = "#var13_28">postremo</a> laxatis circulus oris</p>
<p><a name = "line13_29" id = "line13_29"> </a>
Contingat geminas patulo curvamine ripas.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_24" id = "not13_24" href = "#line13_24">24 sqq.</a>
Imago ardoris pugnandi paulatim crescentis Silio propria, et luxurie
quidem orationis, sed graphice adumbrata, quæ recte laudabatur a Scalig.
Poet. VI, 6. Cf. supra <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_141">ad VII, 141 sqq.</a>; Drakenb. bene comparavit
verba Senec. Nat. Quæst. I, 8. «Quum in piscinam lapis missus est,
videmus in multos orbes aquam discedere, et fieri primum angustissimum
orbem, deinde latiorem, ac deinde alios majores, donec evanescat
impetus, et in planitiem inmotarum aquarum solvatur.» Perperam autem
Dausq. examussim h.l. delineari putabat ludum puerilem (forte illum, qui
describitur a Minuc. Fel. in Octav. c. 3, ubi v. Intpp.), et parum apte
laudabat Senec. Herc. fur. 683 sq.
—<a name = "not13_28" id = "not13_28" href =
"#line13_28">28.</a> Donec in utraque ripa gyri desinunt,
evanescunt, et veluti absorbentur: nam tum <i>patulum</i> curvamen
oritur, quum gyrus a ripa interrumpitur et quasi aperitur; Ernesti.
Enimvero <i>patulum curvamen</i> est late patens, orbis latior. Idem
V. C. hoc comparandi genus exemplo Maronis excusat, quum potius
suavissimum sit. Vid. Scalig. l.c. Heyne ad Virg. Æneid. VIII, 22 seq.,
et Lowth. ibi laud. Cf. inf. <a class = "crossref" href =
"bookXIV.html#line14_189">XIV, 189 seq.</a> et sup. <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#line7_141">VII, 141 sq.</a></p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">30</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_30" id = "line13_30"> </a>
At contra <a href = "#var13_30">Argyripæ pravum decus</a> (inclita
namque</p>
<span class = "pagenum">75</span>
<p><a name = "line13_31" id = "line13_31"> </a>
Semina ab <a href = "#var13_31">Œnea</a> ductoris stirpe trahebat</p>
<p><a name = "line13_32" id = "line13_32"> </a>
<a href = "#var13_32">Ætoli), Dasio fuit haud ignobile nomen</a>,</p>
<p><a name = "line13_33" id = "line13_33"> </a>
Lætus opum, sed clauda fides, seseque calenti</p>
<p><a name = "line13_34" id = "line13_34"> </a>
Addiderat Pœno, Latiæ diffisus habenæ.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_30" id = "not13_30" href = "#line13_30">30.</a>
Pœnum a reditu avocat Dasius transfuga, docens, Romam inexpugnabilem
esse propter Palladium, cujus historiam intexit poeta ornatus sectandi
doctrinæque
<span class = "pagenum notes">75</span>
ostentandæ studio, sequutus varios auctores, nescio quos, sed inpr.
Virg. Æn. II, 164 sq. Cf. ibi Heyne in Excursu IX, et ad Apollod.
p. 744... 752; Spanhem. ad Callim. H. in Lav. Pall.
v. 39. Totum tamen commentum. h.l. aptissimum est. De
<i>Argyripa</i> (propr. <i>Argyrippa</i>) v. <a class = "crossref" href
= "bookIV.html#not4_554">ad IV, 554</a>; de <i>Œneo</i> sup. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#line3_367">III, 367</a>; et de
<i>Dasio</i>, h.l. V.L.
—<i>pravum decus</i>, homo nobilissimis natalibus ortus, sed
pravus fidei et moribus corruptis; N. Heins.
—<a name = "not13_31" id = "not13_31" href =
"#line13_31">31 sq.</a>
<i>Semina</i>, originem.
—<i>ductoris Ætoli</i>, Diomedis, nepotis Œnei. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_125">ad I, 125</a>, et <a class
= "crossref" href = "bookXI.html#not11_505">XI, 505</a>.
—<a name = "not13_33" id = "not13_33" href =
"#line13_33">33 seq.</a>
<i>Lætus opum</i>, ut ap. Valer. Fl. III, 659, ubi v. Burm.
—<i>clauda fides</i>, ut <i>manca virtus</i>, Cic. Fin.
III, 9.
—<i>calenti Pœno</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#not15_337">ad XV, 337</a>.
—<a class = "missing" name = "not13_34" id = "not13_34" href =
"#line13_34" title = "numerus deest">34.</a> <i>Latiæ habenæ</i>,
Romanorum rebus et imperio.</p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">35</span>
<p><a name = "line13_35" id = "line13_35"> </a>
Is, volvens veterum memorata antiqua parentum,</p>
<p><a name = "line13_36" id = "line13_36"> </a>
«Longo, miles, ait, quateret quum Teucria bello</p>
<p><a name = "line13_37" id = "line13_37"> </a>
Pergama, et ad muros staret sine sanguine Mavors,</p>
<p><a name = "line13_38" id = "line13_38"> </a>
Sollicitis Calchas (nam sic fortissimus heros</p>
<p><a name = "line13_39" id = "line13_39"> </a>
Poscenti socero sæpe inter pocula Dauno</p>
<span class = "linenum">40</span>
<p><a name = "line13_40" id = "line13_40"> </a>
Narrabat memori Diomedes condita mente),</p>
<p><a name = "line13_41" id = "line13_41"> </a>
Sed Calchas Danais, nisi clausum e sedibus arcis</p>
<p><a name = "line13_42" id = "line13_42"> </a>
Armisonæ curent simulacrum avellere Divæ,</p>
<p><a name = "line13_43" id = "line13_43"> </a>
Non unquam adfirmat <a href = "#var13_43">Therapnæis Ilion</a> armis</p>
<span class = "pagenum">76</span>
<p><a name = "line13_44" id = "line13_44"> </a>
<a href = "#var13_43">Cessurum</a>, aut Ledæ rediturum nomen
Amyclas.</p>
<span class = "linenum">45</span>
<p><a name = "line13_45" id = "line13_45"> </a>
Quippe deis visum, ne cui perrumpere detur,</p>
<p><a name = "line13_46" id = "line13_46"> </a>
Effigies ea quas unquam possederit, urbes.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_35" id = "not13_35" href = "#line13_35">35.</a>
<i>volvens</i>, ut ap. Virg. Æn. I, 262.
—<a name = "not13_36" id = "not13_36" href =
"#line13_36">36.</a> <i>miles</i>, Græci.
—<a name = "not13_37" id = "not13_37" href =
"#line13_37">37.</a> <i>staret</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_44">ad IV, 44</a>.
—<a name = "not13_38" id = "not13_38" href =
"#line13_38">38.</a> <i>Calchas</i> vates notissimus ex Hom. Iliad.
α, 69 al.
—<i>Sollicitis Calchas... Sed Calchas Danais</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookXII.html#var12_441">ad XII, 441 in Var. Lect.</a>
—<a name = "not13_41" id = "not13_41" href =
"#line13_41">41.</a> <i>e sedibus arcis</i>, e templo <i>Armisonæ
Divæ</i>, Palladis, in arce Ilii sito.
—<a name = "not13_43" id = "not13_43" href =
"#line13_43">43.</a> <i>armis Therapnæis</i>, Spartanis, h.e.
Græcorum, inter quorum principes erat Menelaus, frater Agamemnonis et
rex Lacedæmon. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_6">ad
I, 6</a>; <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_303">VI,
303</a>, et <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_412">VIII,
412</a>.
—<span class = "pagenum notes">76</span>
<a name = "not13_44" id = "not13_44" href = "#line13_44">44.</a>
<i>Ledæ nomen</i>, Helenam, Ledæ filiam, ut <i>nomen Echionium</i> ap.
Virg. Æneid. XII, 515, ubi v. Serv. et Heyne.
—<i>Amyclas</i>, Spartam, vel Laconiam.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_47" id = "line13_47"> </a>
«Tum meus adjuncto monstratam <a href = "#var13_47">evasit</a> in
arcem</p>
<p><a name = "line13_48" id = "line13_48"> </a>
Tydides Ithaco, et, dextra <a href = "#var13_48">molitus</a> in ipso</p>
<p><a name = "line13_49" id = "line13_49"> </a>
Custodes aditu templi, cæleste reportat</p>
<span class = "linenum">50</span>
<p><a name = "line13_50" id = "line13_50"> </a>
Palladium, ac nostris aperit mala Pergama fatis.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_47" id = "not13_47" href = "#line13_47">47.</a>
Quidam poetæ <i>palladium</i> a Diomede et Ulysse (conf. tabula Iliaca
num. 95), alii a solo Ulysse (v. Gorlæi Dactyl. P. II, n. 95, Fabrett.
Comm. ad Tabul. Iliac. p. 364, et Begeri Thes. Brand. T. I,
p. 94), ante Trojam captam, alii vero post captam demum urbem (quod
ex Pausan. Phocic. c. 26, intelligitur) Trojanis furto ablatum fuisse
memorant; Draken. Cf. Heyne Exc. IX ad Virg. Æn. II, et Mezir. <i>Comm.
sur les Ep. d’Ovide</i>, T. I, p. 67.
—<i>adjuncto Ithaco</i>, cum Ulysse. Cf. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_14">ad I, 14</a>, et <a class = "crossref"
href = "bookII.html#not2_180">II, 180</a>.
—<a name = "not13_48" id = "not13_48" href =
"#line13_48">48.</a> <i>Tydides</i>, Diomedes, <i>meus</i>
cognatus. Conf. <a class = "crossref" href =
"#line13_31">v. 31</a>.
—<i>molitus</i>, cædens, interficiens, Ernesti; quæ verbi vis
admodum dubia est. Rectius forte Lefeb. perrumpens impetu facto, vel
N. Heins. amoliens. Sic <i>moliri montes sede sua</i>,
<i>obices</i>, <i>portam</i>, <i>fores</i>, etc., dixere Liv.
IX, 3; VI, 33; XXIV, 46; XXV, 36; XXVII, 28; Tac. Ann. I, 39
et alii dixere. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_645">ad I, 645</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_788">IV, 788</a>; <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_385">V, 385</a>, et ad rem Virg. Æn. II, 166.
—<a name = "not13_49" id = "not13_49" href =
"#line13_49">49.</a> <i>cæleste Palladium</i>, διϊπετές. Cf. Heyne
ad Apollod. p. 744.
—<a name = "not13_50" id = "not13_50" href =
"#line13_50">50.</a> Cf. Var. Lect. et Virg. Æn. II, 169 sq. De
Palladio autem Lavinium a Diomede, et inde Romam translato, v. Spanhem.
ad Callim. II. in Lav. Pall. v. 39, et de Diomedis sedibus in
litore Apuliæ Daunorumque finibus, ubi Dauni regis filia in matrimonium
ducta (cf. inf. <a class = "crossref" href =
"#line13_70">v. 70</a>) Arpos, seu Argyrippam <i>urbem</i> (Ἄργος
ἵππιον) condidit, Heyne Exc. I, ad Virgil. Æn. XI, 243 sq.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_51" id = "line13_51"> </a>
<a href = "#var13_51">Nam</a> postquam Œnotris fundavit finibus
urbem,</p>
<span class = "pagenum">77</span>
<p><a name = "line13_52" id = "line13_52"> </a>
Æger delicti, Phrygium placare colendo</p>
<p><a name = "line13_53" id = "line13_53"> </a>
Numen, et Iliacos parat exorare Penates.</p>
<p><a name = "line13_54" id = "line13_54"> </a>
Ingens jam templum celsa surgebat in arce,</p>
<span class = "linenum">55</span>
<p><a name = "line13_55" id = "line13_55"> </a>
Laomedonteæ sedes ingrata Minervæ:</p>
<p><a name = "line13_56" id = "line13_56"> </a>
Quum medios inter somnos altamque quietem,</p>
<p><a name = "line13_57" id = "line13_57"> </a>
Nec celata deam, et minitans Tritonia virgo:</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_51" id = "not13_51" href = "#line13_51">51.</a>
<i>Œnotris</i>;
<span class = "pagenum notes">77</span>
v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_2">ad I, 2</a>, et
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_46">VIII, 46</a>.
—<a name = "not13_52" id = "not13_52" href =
"#line13_52">52 seq.</a>
<i>Æger delicti</i>, propter Palladium furto abductum; unde et
<i>inpius</i> Virgil. Æn. II, 163 dicitur. Conf. Heins. ad Valer. Fl.
III, 737.
—<i>Phrygium Numen, et Iliacos Penates</i>, Palladem. Cf. <a class
= "crossref" href = "bookI.html#not1_43">ad I, 43</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_54" id = "not13_54" href = "#line13_54">54.</a>
<i>surgebat</i>, exstruebatur, ut <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#line7_747">VII, 747</a>; Virgil. Æn. I, 437 al.
—<a name = "not13_55" id = "not13_55" href =
"#line13_55">55.</a> <i>Laomedonteæ</i>, ut <a class = "crossref"
href = "bookVII.html#line7_437">VII, 437</a>.
—<i>sedes</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_48">XII, 48</a>, ubi v. V.L.
—<a name = "not13_57" id = "not13_57" href =
"#line13_57">57.</a> <i>Nec celata deam</i>, forma divina, ut
<i>vero ore</i> <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_705">XII, 705</a>, ubi v. not.
—<i>Tritonia virgo</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_323">ad III, 323</a>.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_58" id = "line13_58"> </a>
«Non hæc, Tydide, tantæ pro laudis honore</p>
<p><a name = "line13_59" id = "line13_59"> </a>
«Digna paras, non Garganus, nec Daunia tellus</p>
<span class = "linenum">60</span>
<p><a name = "line13_60" id = "line13_60"> </a>
«Debentur <a href = "#var13_60">nobis</a>: quære in Laurentibus
arvis,</p>
<p><a name = "line13_61" id = "line13_61"> </a>
«Qui nunc prima locant melioris <a href = "#var13_61">mœnia</a>
Trojæ.</p>
<p><a name = "line13_62" id = "line13_62"> </a>
«<a href = "#var13_62">Huc vittas</a> castumque refer penetrale
parentum.»</p>
<p><a name = "line13_63" id = "line13_63"> </a>
Quîs trepidus monitis Saturnia regna capessit.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_59" id = "not13_59" href = "#line13_59">59.</a>
<i>Garganus</i> et <i>Daunia tellus</i>, Apulia. Vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_291">ad I, 291</a>, et <a class
= "crossref" href = "bookIV.html#not4_561">IV, 561</a>.
—<a name = "not13_60" id = "not13_60" href =
"#line13_60">60 seq.</a>
Quære Æneam, qui in Laurenti agro novam Trojam exstruxit (v. Heyne Exc.
III ad Virg. Æn. VII), et Palladium Trojanis redde.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_62" id = "not13_62" href = "#line13_62">62.</a>
<i>vittas et penetrale</i> signum palladis (v. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_668">ad I, 668</a>; Cic. Nat. D. II, 27, et
Virgil. Æneid. II, 168): nisi <i>vittas</i> Vestæ cum N. Heins.
intelligere malis. Cf. Heyne not. et Exc. IX ad Virgil. Æn. II, 296.
—<i>castum penetrale</i>, signum Palladis, virginis perpetuæ:
cujus solenne epith. est, ut et sacrorum.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_64" id = "line13_64"> </a>
«Jam Phryx condebat Lavinia Pergama victor,</p>
<span class = "linenum">65</span>
<p><a name = "line13_65" id = "line13_65"> </a>
Armaque Laurenti figebat Troia luco.</p>
<p><a name = "line13_66" id = "line13_66"> </a>
Verum ubi Tyrrheni perventum ad fluminis undas,</p>
<p><a name = "line13_67" id = "line13_67"> </a>
<a href = "#var13_67">Castraque Tydides posuit fulgentia ripa</a>,</p>
<span class = "pagenum">78</span>
<p><a name = "line13_68" id = "line13_68"> </a>
Priamidæ intremuere metu: tum, <a href = "#var13_68">pignora</a>
pacis</p>
<p><a name = "line13_69" id = "line13_69"> </a>
Prætendens dextra ramum <a href = "#var13_69">canentis</a> olivæ.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_64" id = "not13_64" href = "#line13_64">64.</a>
<i>Phryx</i>, Trojanus; <i>victor</i> Turni, Æneas.
—<i>Lavinia Pergama</i>, novam quasi Trojam, quam a conjuge sua
Lavinium dixit.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_66" id = "not13_66" href = "#line13_66">66.</a>
<i>Tyrrheni fluminis</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"#line13_6">v. 6</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_362">ad VIII, 362</a>.
—<a name = "not13_67" id = "not13_67" href =
"#line13_67">67.</a> <i>Castra</i>, classem in statione positam,
<i>fulgentia</i>, ut
<span class = "pagenum notes">78</span>
<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_435">XII, 435</a>,
<i>arx corusca</i>; Drak. Cf. Cerda et Heyne ad Virg. Æn. III, 519; IV,
604; <ins class = "correction" title = "‘5’ legitur">V</ins>, 669;
Heusing. ad Corn. Nep. Alcib. 8.
—<a name = "not13_69" id = "not13_69" href =
"#line13_69">69.</a> Imitat. Virg. Æn. VIII, 116, 128; XI, 101,
332.
—<i>canentis olivæ</i>, ut <i>pallentis</i> ap. Virg. Ecl.
V, 16; Drak.</p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">70</span>
<p><a name = "line13_70" id = "line13_70"> </a>
Sic orsus Dauni gener inter murmura Teucrum:</p>
<p><a name = "line13_71" id = "line13_71"> </a>
«Pone, <a href = "#var13_71">Anchisiade</a>, memores irasque
metusque;</p>
<p><a name = "line13_72" id = "line13_72"> </a>
«Quidquid ad Idæos Xanthum Simoentaque nobis</p>
<p><a name = "line13_73" id = "line13_73"> </a>
«Sanguine sudatum Scææque ad limina portæ,</p>
<p><a name = "line13_74" id = "line13_74"> </a>
«Haud nostrum est: egere dei duræque sorores.</p>
<span class = "linenum">75</span>
<p><a name = "line13_75" id = "line13_75"> </a>
«Nunc, age, quod superest, cur non melioribus, <a href =
"#var13_75">ævi</a>,</p>
<p><a name = "line13_76" id = "line13_76"> </a>
«Ducimus auspiciis? dextras jungamus <a href =
"#var13_76">inermes</a>.</p>
<p><a name = "line13_77" id = "line13_77"> </a>
«Fœderis, en, hæc testis erit.» Veniamque precatus</p>
<p><a name = "line13_78" id = "line13_78"> </a>
Trojanam ostentat <a href = "#var13_78">trepidis</a> de puppe
Minervam.</p>
<p><a name = "line13_79" id = "line13_79"> </a>
Hæc ausos Celtas inrumpere mœnia Romæ</p>
<span class = "linenum">80</span>
<p><a name = "line13_80" id = "line13_80"> </a>
Conripuit leto; neque tot de millibus unum</p>
<p><a name = "line13_81" id = "line13_81"> </a>
Ingentis populi patrias dimisit ad <a href = "#var13_81">aras</a>.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_70" id = "not13_70" href = "#line13_70">70.</a>
<i>Dauni gener</i>; cf. <a class = "crossref" href = "#not13_50">ad
v. 50 seq.</a>
—<a name = "not13_71" id = "not13_71" href =
"#line13_71">71.</a> <i>memores iras metusque</i>; v. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_65">ad III, 65</a>, et Heyne ad
Virg. Æn. I, 4.
—<a name = "not13_72" id = "not13_72" href =
"#line13_72">72.</a> <i>Idæos</i>, Trojanos fluvios.
—<a name = "not13_73" id = "not13_73" href =
"#line13_73">73.</a> <i>Sanguine sudatum</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#line2_455">II, 455</a>, ibique not. Cf.
Virg. Æn. III, 350 sq.
—<a name = "not13_74" id = "not13_74" href =
"#line13_74">74.</a> <i>Haud nostrum est</i>, etc., haud nostra,
sed deorum et Parcarum voluntate, fato, actum est.
—<i>sorores duræ</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_281">I, 281</a>, ubi v. not.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_76" id = "not13_76" href =
"#line13_76">76.</a> <i>dextras jungamus inermes</i>, noto pacis,
amicitiæ et fœderis signo. Cf. Var. Lect.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_77" id = "not13_77" href = "#line13_77">77.</a>
<i>hæc</i>, δεικτικῶς.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_79" id = "not13_79" href = "#line13_79">79 sq.</a>
Res notissima e Liv. V, 49. Conf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_624">I, 624 sq.</a>, et <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#line4_150">IV, 150 sq.</a> Poeta vero cladem
Gallorum palladio, non virtuti Camilli tribuit.
—<a name = "not13_81" id = "not13_81" href =
"#line13_81">81.</a> <i>aras patrias</i>; v. Var. Lect.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_82" id = "line13_82"> </a>
His fractus ductor convelli signa maniplis</p>
<p><a name = "line13_83" id = "line13_83"> </a>
Optato lætis abitu jubet: itur in agros,</p>
<span class = "pagenum">79</span>
<p><a name = "line13_84" id = "line13_84"> </a>
<a href = "#var13_84">Dives ubi ante omnes</a> colitur Feronia luco,</p>
<span class = "linenum">85</span>
<p><a name = "line13_85" id = "line13_85"> </a>
Et sacer humectat fluvialia rura Capenas.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_82" id = "not13_82" href = "#line13_82">82.</a>
Conf. Liv. XXVI, 11.
—<i>His</i> Dasii verbis <i>fractus ductor</i>, Hannibalis animus,
furor, impetus,
<span class = "pagenum notes">79</span>
consiliumque fractum, vel ipse a sententia abductus est.
—<i>convelli signa</i>, ut <a class = "crossref missing" href =
"bookXII.html#line12_730" title = "‘XIII, 729, 733’ legitur">XII, 730,
733</a>.
—<a name = "not13_84" id = "not13_84" href =
"#line13_84">84.</a> <i>Feronia</i>, dea Latii Indiges (v. Heyne ad
Virgil. Æneid. VII, 800; VIII, 564, et Struv. Synt. Ant. Rom. c. 1,
p. 162), cujus triplex in Italia lucus cum fano memoratur: primus
ad Tarracinam, seu Anxur in Latio et via Appia (de quo v. Virg. l.c.
Horat. sat. I, <span class = "smallcaps">v</span>, 24, et Cluver.
Ital. ant. II, 2, p. 460); alter in Etruria inter Lunam et
Pisas ad Vesidiam fl. (si fides habenda inscriptioni apud Gruter.
p. 220); tertius, de quo h.l. agitur, in eadem Etruria, inter Veios
et Tiberim, in agro <i>Capenate</i>, ad radices Soractis montis, de quo
v. Liv. XXVII, 4, 5; Virg. Æn. VII, 697; Cluver. II, 3,
p. 547. <i>Fanum</i> hoc divitiis inclitum, ibique forum totius
Italiæ mercatumque frequentem, Deam vero in illo communiter a Sabinis et
Latinis cultam fuisse, tradunt Liv. I, 30; XXVI, 11, et Dionys.
Hal. II, 6; III, 32. Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_175">ad V, 175 sq.</a> Capena, seu Capenas et
Capenus (Frontin. p. 121) notum Etruriæ oppidum, sed fluvius
<i>Capenas</i> ignotus.
—<a name = "not13_85" id = "not13_85" href =
"#line13_85">85.</a> <i>sacer</i>, tamquam adcola et custos sacri
nemoris ac fani; Mars. Conf. et <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#not12_215">ad XII, 215</a>.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_86" id = "line13_86"> </a>
Fama est, intactas longævi ab origine <a href = "#var13_86">fani</a></p>
<p><a name = "line13_87" id = "line13_87"> </a>
Crevisse, in medium congestis undique donis,</p>
<p><a name = "line13_88" id = "line13_88"> </a>
Inmensum per tempus opes, lustrisque relictum</p>
<p><a name = "line13_89" id = "line13_89"> </a>
Innumeris aurum, solo servante pavore.</p>
<span class = "linenum">90</span>
<p><a name = "line13_90" id = "line13_90"> </a>
<a href = "#var13_90">Hac</a> avidas mentes et barbara corda rapina</p>
<p><a name = "line13_91" id = "line13_91"> </a>
Polluit, atque armat <a href = "#var13_91">contemtu</a> pectora
divum.</p>
<p><a name = "line13_92" id = "line13_92"> </a>
Avia tunc longinqua placent, quæ sulcat aratro</p>
<p><a name = "line13_93" id = "line13_93"> </a>
Ad freta porrectis Trinacria Bruttius arvis.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_89" id = "not13_89" href = "#line13_89">89.</a>
<i>solus pavor</i>, h.e. religio (v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_82">ad I, 82</a>), <i>servabat</i>, tuebatur opes
templi, ab iis diripiendis homines absterrebat. Dausqueius non male
comparabat locum Diodori, lib V: Ἴδιον δέ τι συμβαίνει καὶ παράδοξον
παρὰ τοῖς ἄνω Κελτοῖς περὶ τὰ τεμένη τῶν Θεῶν γιγνόμενον· ἐν γὰρ τοῖς
ἱεροῖς καὶ τεμένεσιν ἐπὶ τῆς χώρας ἀνειμένος ἔῤῥιπται πολὺς χρυσὸς
ἀνατεθειμένος τοῖς Θεοῖς· καὶ τῶν ἐγχωρίων μηδεὶς ἅπτεται τούτου διὰ τὴν
δεισιδαιμονίαν, καὶ περ ὄντων τῶν Κελτῶν φιλαργύρων κάθ’ ὑπερβολήν.
Conf. et Virg. Æn. VII, 60.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_91" id = "not13_91" href = "#line13_91">91.</a>
<i>armat contemtu pectora</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_249">IV, 249</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_92" id = "not13_92" href = "#line13_92">92 sq.</a>
Cf. Liv. XXVI, 12 pr.
—<i>sulcat aratro</i>, ut <i>Thraces arant</i> ap. Virg. Æn. III,
14, et similia passim. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_564">ad VIII, 564</a>.</p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">80</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_94" id = "line13_94"> </a>
Dum Libys haud <a href = "#var13_94">lætus</a> Rhegina ad litora
tendit,</p>
<span class = "linenum">95</span>
<p><a name = "line13_95" id = "line13_95"> </a>
Victor, submoto patriis a finibus hoste,</p>
<p><a name = "line13_96" id = "line13_96"> </a>
Fulvius infaustam Campana ad mœnia clausis</p>
<p><a name = "line13_97" id = "line13_97"> </a>
Portabat famam, <a href = "#var13_97">miserisque</a> extrema
movebat.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_94" id = "not13_94" href = "#line13_94">94.</a>
<i>Haud lætus</i>, tristis: eum enim invitum, et deorum portentis
territum, ac
<span class = "pagenum notes">80</span>
tandem Dasii narratione permotum, Romæ capiendæ spem posuisse, et inde
movisse, ex initio hujus et fine superioris libri constat; Drak.
—<a name = "not13_97" id = "not13_97" href =
"#line13_97">97.</a> <i>miseris</i>, obsessis Capuæ civibus
<i>extrema</i> mala <i>movebat</i>, parabat. Ernesti: ita urbem
obsidebat, ut spes nulla salutis civibus relinqueretur.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_98" id = "line13_98"> </a>
Tum prensans passim, cuicumque est nomen in armis:</p>
<p><a name = "line13_99" id = "line13_99"> </a>
«Dedecus hoc defende manu! cur perfida, et <a href =
"#var13_99">urbi</a></p>
<span class = "linenum">100</span>
<p><a name = "line13_100" id = "line13_100"> </a>
Altera Carthago nostræ, post fœdera rupta,</p>
<p><a name = "line13_101" id = "line13_101"> </a>
<a href = "#var13_101">Et missum</a> ad portas Pœnum, post jura
petita</p>
<p><a name = "line13_102" id = "line13_102"> </a>
Consulis alterni, stat adhuc? et turribus altis</p>
<p><a name = "line13_103" id = "line13_103"> </a>
Hannibalem ac libycas exspectat lenta cohortes?»</p>
<p><a name = "line13_104" id = "line13_104"> </a>
Miscebat dictis facta, et nunc robore celsas</p>
<span class = "linenum">105</span>
<p><a name = "line13_105" id = "line13_105"> </a>
Educi turres, quîs vinceret ardua muri,</p>
<p><a name = "line13_106" id = "line13_106"> </a>
Cogebat, nunc <a href = "#var13_106">conjunctas</a> adstringere
nodis</p>
<p><a name = "line13_107" id = "line13_107"> </a>
Instabat ferroque trabes, quo frangeret altos</p>
<p><a name = "line13_108" id = "line13_108"> </a>
Portarum postes, quateretque morantia claustra.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_98" id = "not13_98" href = "#line13_98">98.</a>
<i>prensans</i>, rogans. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#not6_461">ad lib. VI, v. 461 sq.</a> <i>cuicumque est
nomen in armis</i>, fortissimos militum, viros spectatæ virtutis.
—<a name = "not13_99" id = "not13_99" href =
"#line13_99">99.</a> Verba Fulvii.
—<i>Dedecus defende</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_490">V, 490</a> ubi v. not. Ernesti: injurias a
Campanis nobis factas armis ulciscimini. Sed <i>dedecus</i> eo spectat,
quod tam perfida urbs tam diu nequidquam obsidetur. Cf. sqq.
—<a name = "not13_100" id = "not13_100" href =
"#line13_100">100.</a> <i>fœdera rupta</i>; conf. <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#line11_29">XI, 29 seq.</a>
—<a name = "not13_101" id = "not13_101" href =
"#line13_101">101</a> <a name = "not13_102" id = "not13_102" href =
"#line13_101">seq.</a>
<i>missum ad portas Pœnum</i>, Hannibalem arcessitum, quum Campani ad
cum deficerent, de quo vid. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_132">XI, 132 seq.</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookXII.html#line12_449">XII, 449 sq.</a>
—<i>post jura petita Consulis alterni</i>; conf. <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#line11_55">XI, 55 sqq.</a>
—<a name = "not13_103" id = "not13_103" href =
"#line13_103">103.</a> <i>lenta</i>, secura, sine metu, et in otio.
Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_489">ad II,
489</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_104" id = "not13_104" href = "#line13_104">104.</a>
<i>robore</i>, e ligno, ligneas.
—<a name = "not13_106" id = "not13_106" href =
"#line13_106">106.</a> <i>conjunctas adstringere nodis</i>,
palilogia, de qua v. <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#not9_99">ad IX, 99</a>.
—<a name = "not13_107" id = "not13_107" href =
"#line13_107">107.</a> <i>trabes</i>, arietes.
—<a name = "not13_108" id = "not13_108" href =
"#line13_108">108.</a> <i>morantia claustra</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#line7_130">VII, 130</a>.</p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">81</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_109" id = "line13_109"> </a>
Hic latera intextus stellatis axibus agger,</p>
<span class = "linenum">110</span>
<p><a name = "line13_110" id = "line13_110"> </a>
Hic gravida armato surgebat vinea dorso.</p>
<p><a name = "line13_111" id = "line13_111"> </a>
<a href = "#var13_111">At</a> postquam properata satis, quæ commonet
usus,</p>
<p><a name = "line13_112" id = "line13_112"> </a>
Dat signum, atque alacer scalis transcendere muros</p>
<p><a name = "line13_113" id = "line13_113"> </a>
Imperat, ac sævis urbem terroribus inplet,</p>
<p><a name = "line13_114" id = "line13_114"> </a>
<a href = "#var13_114">Quum</a> subito dextrum obfulsit conatibus
omen.</p>
</div>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">81</span>
<a name = "not13_109" id = "not13_109" href = "#line13_109">109.</a>
Dausq. Cell. et Ernesti intelligunt turres et machinas, quarum lateribus
<i>stellati axes</i>, h.e. rotæ radiatæ fuerint adnexæ. Sed de
<i>aggere</i> sermo est; unde <i>axes stellati</i> videntur potius ligna
dici sive tigna, cancellatim, ad instar stellæ radiatæ vel potius
radiorum rotæ, directa, transversa et decussata, quibus latera aggeris
varie ligabantur. Ipsa autem verba petita sunt e Lucano, III, 455. Conf.
Lips. Poliorcet. II, 3.
—<a name = "not13_110" id = "not13_110" href =
"#line13_110">110.</a> <i>dorsum armatum</i>, dicuntur milites,
vineis tecti; vel tectum vineæ permunitum, et, ut utar verbis Veget. IV,
15, <i>duplici munitione, tabulatis</i> (f. <i>tabulis</i>)
<i>cratibusque contextum</i> (quod tamen tabulatum magis proprie
pluteorum fuit); aut vinea dicitur <i>gravida dorso armato</i>, quia a
tergo et dorso armatum militem revelat et ostendit. Ita Lips. Poliorc.
I, 7.
—<i>gravida</i>, ut <i>fœta armis</i> et <i>gravis</i> apud Virg.
Æneid. lib. II, 238, et VI, 516, ad quæ loca vide Heyne.
—<i>surgebat</i>, ut <a class = "crossref" href =
"#line13_54">v. 54</a>.</p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">115</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_115" id = "line13_115"> </a>
Cerva fuit, raro <a href = "#var13_115">terris</a> spectata colore,</p>
<p><a name = "line13_116" id = "line13_116"> </a>
Quæ candore nivem, candore anteiret olores.</p>
<p><a name = "line13_117" id = "line13_117"> </a>
Hanc agreste Capys donum, quum mœnia sulco</p>
<p><a name = "line13_118" id = "line13_118"> </a>
Signaret, grato <a href = "#var13_118">parvæ mollitus</a> amore,</p>
<p><a name = "line13_119" id = "line13_119"> </a>
Nutrierat, sensusque hominis donarat alendo.</p>
<span class = "pagenum">82</span>
<span class = "linenum">120</span>
<p><a name = "line13_120" id = "line13_120"> </a>
Inde exuta feram, docilisque adcedere mensis,</p>
<p><a name = "line13_121" id = "line13_121"> </a>
Atque ultro blanda adtactu gaudebat herili.</p>
<p><a name = "line13_122" id = "line13_122"> </a>
Aurato matres adsuetæ pectine mitem</p>
<p><a name = "line13_123" id = "line13_123"> </a>
Comere, et humenti fluvio <a href = "#var13_123">revocare</a>
colorem.</p>
<p><a name = "line13_124" id = "line13_124"> </a>
Numen erat jam cerva loci; famulamque Dianæ</p>
<span class = "linenum">125</span>
<p><a name = "line13_125" id = "line13_125"> </a>
Credebant, ac tura deum de more dabantur.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_115" id = "not13_115" href = "#line13_115">115.</a>
Commentum ornatus studio carmini intextum, et depromtum e Virg. Æn. VII,
483 sqq. sed Siliana orationis luxurie expressum. Conf. Heyne ad Virg.
l.c. et Calpurn. VI, 32.
—<i>Cerva</i>, in Virg. <i>cervus</i>. Cf. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#var3_39">ad III, 39, in V.L.</a>
—<a name = "not13_116" id = "not13_116" href =
"#line13_116">116.</a> Cf. Virg. Æn. XII, 84, ibique Cerda et
Heyne.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_117" id = "not13_117" href = "#line13_117">117 seq.</a>
<i>Capys</i>, de quo vid. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#not11_30">ad XI, 30</a>.
—<i>mœnia sulco Signaret</i>, ambitum eorum locumque urbis novæ
aratro definiret, h.e. Capuam conderet. Res nota ex Isidor. Orig.
XV, 2; Serv. ad Virgil. Æn. V, 755, et Intpp. Ovid. Fast. IV,
819.
—<a class = "missing" name = "not13_118" id = "not13_118" href =
"#line13_118" title = "numerus deest">118.</a> <i>mollitus</i>,
captus. Quod feram captam occidi noluerat; Burman.
—<a name = "not13_119" id = "not13_119" href =
"#line13_119">119.</a> Verba Virg. Æn. VII, 487... 490, ornatu
parum apto et jucundo
<span class = "pagenum notes">82</span>
variata.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_120" id = "not13_120" href = "#line13_120">120.</a>
<i>exuta feram</i>, ferina natura, seu feritate exuta, deposita, h.e.
mansuefacta. Cf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_100">ad
VI, 100</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_496">VII, 496</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_124" id = "not13_124" href = "#line13_124">124 sq.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_283">ad VI, 283...
288</a>, et Gron. Obss. I, 13.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_126" id = "line13_126"> </a>
Hæc, ævi vitæque tenax, felixque senectam</p>
<p><a name = "line13_127" id = "line13_127"> </a>
Mille indefessos viridem duxisse per annos,</p>
<p><a name = "line13_128" id = "line13_128"> </a>
Seclorum numero Trojanis condita tecta</p>
<p><a name = "line13_129" id = "line13_129"> </a>
Æquabat: <a href = "#var13_129">sed enim</a> longo nox venerat ævo.</p>
<span class = "linenum">130</span>
<p><a name = "line13_130" id = "line13_130"> </a>
Nam, subito incursu sævorum agitata luporum,</p>
<p><a name = "line13_131" id = "line13_131"> </a>
Qui noctis tenebris urbem (miserabile bello</p>
<p><a name = "line13_132" id = "line13_132"> </a>
Prodigium) intrarant, primos ad luminis ortus</p>
<p><a name = "line13_133" id = "line13_133"> </a>
Extulerat sese portis, pavidaque petebat</p>
<p><a name = "line13_134" id = "line13_134"> </a>
Consternata fuga positos ad mœnia campos.</p>
<span class = "linenum">135</span>
<p><a name = "line13_135" id = "line13_135"> </a>
Exceptam læto juvenum certamine ductor</p>
<p><a name = "line13_136" id = "line13_136"> </a>
<a href = "#var13_136">Mactat, Diva, tibi, tibi enim hæc gratissima
sacra</a>,</p>
<p><a name = "line13_137" id = "line13_137"> </a>
Fulvius, atque adsis orat, Latonia, cœptis.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_126" id = "not13_126" href = "#line13_126">126.</a>
Quæ Plinius, VIII, 32 seu 50 (ubi vid. Harduin.) et alii de grandi
cervorum ætate tradant, fabulosa esse, jam monuit Aristot. Hist. An.
IX, 6; et hodie satis constat, raro triginta annis majores
inveniri.
—<a name = "not13_127" id = "not13_127" href =
"#line13_127">127.</a> <i>Mille</i> tamen cervorum <i>anni</i> a
nemine, quod sciam, memorantur, et poeta nimis rem auxit.
—<a name = "not13_129" id = "not13_129" href =
"#line13_129">129.</a> <i>nox</i>, mors. Vid. Var. Lect.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_131" id = "not13_131" href = "#line13_131">131 seq.</a>
<i>miserabile bello Prodigium</i>, ut sup. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_638">VIII, 638</a>, ubi v. not.
—<a name = "not13_134" id = "not13_134" href =
"#line13_134">134.</a> <i>Consternata</i>; conf. Heinsium ad Ovidii
Metam. lib. II, 314.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_135" id = "not13_135" href = "#line13_135">135.</a>
Cogita milites omine fausto lætos inter se certasse, quis primus caperet
cervam; Ern. <i>Excipere</i> verbum proprium venatoribus, qui feras dolo
ac fraude capiunt, ut δέχεσθαι. Vid. Burm. ad Quint. Inst. Or. II, 12,
et Phædr. I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 6, ubi cf.
etiam Hartman. in Chrestom. Phædr.</p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">83</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_138" id = "line13_138"> </a>
Inde, alacer fidensque Dea, circumdata clausis</p>
<p><a name = "line13_139" id = "line13_139"> </a>
Arma movet, quaque obliquo curvantur in orbem</p>
<span class = "linenum">140</span>
<p><a name = "line13_140" id = "line13_140"> </a>
Mœnia flexa sinu, spissa vallata corona</p>
<p><a name = "line13_141" id = "line13_141"> </a>
Adligat, et <a href = "#var13_141">telis</a> in morem indaginis
ambit.</p>
<p><a name = "line13_142" id = "line13_142"> </a>
<a href = "#var13_142">Dum</a> pavitant, spumantis equi fera corda
fatigans,</p>
<p><a name = "line13_143" id = "line13_143"> </a>
Evehitur porta sublimis Taurea cristis</p>
<p><a name = "line13_144" id = "line13_144"> </a>
Bellator, cui Sidonius <a href = "#var13_144">superare</a> lacerto</p>
<span class = "linenum">145</span>
<p><a name = "line13_145" id = "line13_145"> </a>
Ductor et Autololas <a href = "#var13_145">dabat</a> et Maurusia
tela.</p>
</div>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">83</span>
<a name = "not13_138" id = "not13_138" href =
"#line13_138">138 sqq.</a>
«Capua etsi nihilo segnius obsessa per eos dies fuerat, tamen adventum
Flacci sensit,» Liv. XXVI, 12.
—<a class = "missing" name = "not13_140" id = "not13_140" href =
"#line13_140" title = "numerus deest">140.</a> <i>spissa vallata
corona Adligat</i>, urbem corona cingit; noto obpugnandi modo, de quo v.
Lips. Poliorc. I, 4, <i>telis in morem indaginis ambit</i>, tam
arte Capuam obsidet, ut venator saltus ac ferarum latibula
<i>indagine</i>, h.e. ingenti retium cassiumque serie, cingere solet, ne
ulla elabendi occasio detur; quo sensu et inf. <a class = "crossref"
href = "bookXIV.html#line14_368">XIV, 368</a>, <i>navalis indago</i>
dicitur navium corona ac ordo; Drakenb. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_80">X, 80</a>, et Cerda ad Virg. Æneid. IV,
121.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_142" id = "not13_142" href = "#line13_142">142.</a>
Poeta, confuso temporum rerumque ordine, huc transtulit narrationem Liv.
XXIII, 46 sq. de Taureæ Campani singulari certamine cum Claudio Asello,
fortissimo Romanorum milite.
—<i>pavitant</i>, Campani arte obsessi.
—<a name = "not13_143" id = "not13_143" href =
"#line13_143">143 seq.</a>
<i>sublimis cristis</i>, heroum more. Cf. Heyne ad Virg. Æneid.
I, 468, et Köppen ad Homer. Iliad. β, 816.
—<a class = "missing" name = "not13_144" id = "not13_144" href =
"#line13_144" title = "numerus deest">144.</a> <i>superare lacerto
dabat</i>, quum præposuit ceteris; Marsus. Male! Recte Lefeb. fatebatur,
concedebat, Hannibal, Tauream Mauris præstare lacerti viribus. Withof.
emendat: <i>cui sidonios superare lacerto Robur, et</i>, etc., ut more
poetarum res inanimata aliquid dare dicatur.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_146" id = "line13_146"> </a>
Is, <a href = "#var13_146">trepido ac lituum</a> tinnitu stare
neganti</p>
<p><a name = "line13_147" id = "line13_147"> </a>
Imperitans <a href = "#var13_147">violenter</a> equo, postquam auribus
hostis</p>
<p><a name = "line13_148" id = "line13_148"> </a>
Vicinum sese videt, <a href = "#var13_148">et</a> clamore propinquo,</p>
<span class = "pagenum">84</span>
<p><a name = "line13_149" id = "line13_149"> </a>
«Claudius <a href = "#var13_149">huic</a>, inquit (præstabat Claudius
arte</p>
<span class = "linenum">150</span>
<p><a name = "line13_150" id = "line13_150"> </a>
Bellandi, et merita mille inter prælia fama),</p>
<p><a name = "line13_151" id = "line13_151"> </a>
<a href = "#var13_151">Huic</a>, inquit, solum, si qua est fiducia
dextræ,</p>
<p><a name = "line13_152" id = "line13_152"> </a>
Det sese campo, atque ineat certamina mecum.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_146" id = "not13_146" href = "#line13_146">146</a> et
<a name = "not13_148" id = "not13_148" href = "#line13_148">148.</a>
Vid. V.L.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_153" id = "line13_153"> </a>
Una mora Æneadæ, postquam <a href = "#var13_153">vox adtigit
aures</a>,</p>
<p><a name = "line13_154" id = "line13_154"> </a>
Dum daret auspicium <a href = "#var13_154">jusque</a> in certamina
ductor.</p>
<span class = "linenum">155</span>
<p><a name = "line13_155" id = "line13_155"> </a>
<a href = "#var13_155">Prævetitum</a> namque et capital, committere
Martem,</p>
<p><a name = "line13_156" id = "line13_156"> </a>
Sponte viris. Erumpit ovans, ut Fulvius arma</p>
<p><a name = "line13_157" id = "line13_157"> </a>
Imperio solvit, patulumque invectus in æquor</p>
<p><a name = "line13_158" id = "line13_158"> </a>
Erigit undantem glomerato pulvere nubem.</p>
<p><a name = "line13_159" id = "line13_159"> </a>
Indignatus opem amenti, socioque juvare</p>
<span class = "linenum">160</span>
<p><a name = "line13_160" id = "line13_160"> </a>
Expulsum nodo jaculum, atque arcessere vires,</p>
<p><a name = "line13_161" id = "line13_161"> </a>
Taurea vibrabat nudis conatibus hastam.</p>
<p><a name = "line13_162" id = "line13_162"> </a>
Inde, ruens ira, telum <a href = "#var13_162">contorquet</a> in
auras.</p>
</div>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">84</span>
<a name = "not13_153" id = "not13_153" href =
"#line13_153">153 seq.</a>
«Hæc ubi Asello nuntiata sunt in castra, id modo moratus, ut consulem
percunctaretur, liceretne extra ordinem in provocantem hostem pugnare?
permissu ejus arma extemplo cepit;» Liv. l.l.
—<i>Æneadæ</i>, Romano.
—<a class = "missing" name = "not13_154" id = "not13_154" href =
"#line13_154" title = "numerus deest">154.</a> <i>auspicium</i> (ut
<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_563">XVII, 563</a>)
<i>jusque in certamina</i>, potestatem ac veniam pugnandi,
N. Heins. quem vide ad Ovid. Amor. I, <span class =
"smallcaps">i</span>, 5.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_155" id = "not13_155" href = "#line13_155">155.</a>
<i>capital</i>, ἀρχαϊκῶς pro <i>capitale</i>, scilicet facinus, seu
crimen, pœna capitis luendum. Vid. Ernesti clav. Cic. De pœnis militum,
qui pugnam nisi jussi inierant et discesserant a signis, v. Lips. Mil.
Rom. IV, 4.
—<a name = "not13_156" id = "not13_156" href =
"#line13_156">156 seq.</a>
<i>arma imperio solvit</i>, pugnandi potestatem dederat.
—<a name = "not13_158" id = "not13_158" href =
"#line13_158">158.</a> Conf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_535">ad lib. V, <ins class = "correction" title =
"‘cap.’ legitur">vers.</ins> 535</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_159" id = "not13_159" href = "#line13_159">159 sq.</a>
Taurea, ut vires lacerti (conf. <a class = "crossref" href =
"#line13_144">v. 144</a>) ostentaret, hastam ope <i>amenti</i>, vel
<i>nodi</i>, vibrare noluit, sed <i>nudis conatibus</i> (<a class =
"missing" name = "not13_161" id = "not13_161" href = "#line13_161" title
= "numerus deest">v. 161</a>), sine illorum ope, sola lacertorum
vi, jecit. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_219">ad
I, 219</a>, <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_318">318</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_14">IV, 14</a>, <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_291">291</a>.
—<i>Indignatus opem</i>, non dignatus, respuens, tamquam rem
indignam et inhonestam.</p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">85</span>
<p><a name = "line13_163" id = "line13_163"> </a>
At non idem animus Rutulo: <a href = "#var13_163">speculatur</a>, et
omni</p>
<p><a name = "line13_164" id = "line13_164"> </a>
Corpore perlustrat, qua sit certissima ferro</p>
<span class = "linenum">165</span>
<p><a name = "line13_165" id = "line13_165"> </a>
In vulnus via: nunc <a href = "#var13_165">vibrat</a>, nunc comprimit
hastam,</p>
<p><a name = "line13_166" id = "line13_166"> </a>
Mentiturque minas: mediam <a href = "#var13_166">tunc transiit</a>
ictu</p>
<p><a name = "line13_167" id = "line13_167"> </a>
Parmam, sed grato fraudata est sanguine cuspis.</p>
<p><a name = "line13_168" id = "line13_168"> </a>
Tum strictum propere vagina <a href = "#var13_168">detegit
ensem</a>.</p>
</div>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">85</span>
<a name = "not13_163" id = "not13_163" href =
"#line13_163">163 sq.</a>
Hæc eleganter et ad naturam apte memorari, jam monuit Ern.
<i>Rutulo</i>, Italo, Romano, Claudio Asello.
—<a class = "missing" name = "not13_165" id = "not13_165" href =
"#line13_165" title = "numerus deest">165.</a> <i>comprimit</i>,
retinet ictum, ut <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_538">VI, 538</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#line9_650">IX, 650</a>.
—<a name = "not13_166" id = "not13_166" href =
"#line13_166">166.</a> <i>Mentitur minas</i>, similis est minanti
h.e. jaculanti, simulat se jam jacturum esse hastam, ut metum incutiat
hosti.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_169" id = "line13_169"> </a>
Et jam ferrata <a href = "#var13_169">rapiebat</a> calce volantem</p>
<span class = "linenum">170</span>
<p><a name = "line13_170" id = "line13_170"> </a>
Taurea cornipedem, fugiens minitantia fata.</p>
<p><a name = "line13_171" id = "line13_171"> </a>
Nec Rutulus levior cedentis <a href = "#var13_171">perdere</a>
terga:</p>
<p><a name = "line13_172" id = "line13_172"> </a>
Nam profugo <a href = "#var13_172">rapidus fusis instabat
habenis</a>.</p>
<p><a name = "line13_173" id = "line13_173"> </a>
Utque metus victum, sic ira et gloria portis</p>
<span class = "pagenum">86</span>
<p><a name = "line13_174" id = "line13_174"> </a>
Victorem inmisit, meritique cupido cruoris.</p>
<span class = "linenum">175</span>
<p><a name = "line13_175" id = "line13_175"> </a>
Ac dum vix oculis, vix credunt mentibus, hostem</p>
<p><a name = "line13_176" id = "line13_176"> </a>
Confisum nullo comitante inrumpere tectis,</p>
<p><a name = "line13_177" id = "line13_177"> </a>
Per mediam propere trepidantum interritus urbem</p>
<p><a name = "line13_178" id = "line13_178"> </a>
Egit equum, <a href = "#var13_178">adversaque</a> evasit ad agmina
porta.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_169" id = "not13_169" href = "#line13_169">169.</a>
Vid. Var. Lect. h.l., et <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#var7_696">VII, 696</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_171" id = "not13_171" href = "#line13_171">171.</a>
<i>Rutulus</i>, Romanus, <i>levior</i>, velocior (v. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_394">ad III, 394</a>), <i>non
perdere</i>, h.e. non perdebat, premebat (ita jam Lefeb. coll. Virgil.
Æn. II, 530; XII, 754).
—<i>terga cedentis</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_422">ad I, 422</a>.
—<a name = "not13_172" id = "not13_172" href =
"#line13_172">172.</a> <i>fusis habenis</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#line7_696">VII, 696</a>, et passim apud
poetas.</p>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">86</span>
<a name = "not13_175" id = "not13_175" href = "#line13_175">175.</a>
<i>credunt</i>, Campani.
—<a name = "not13_178" id = "not13_178" href =
"#line13_178">178.</a> <i>porta adversa</i>, e regione obposita
illi, per quam Claudius Capuam intraverat; Drak. Recte. Cf. Liv. XXIII,
47 extr.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_179" id = "line13_179"> </a>
Hinc ardore pari nisuque incurrere muris</p>
<span class = "linenum">180</span>
<p><a name = "line13_180" id = "line13_180"> </a>
Ignescunt animi, penetrataque tecta subire.</p>
<p><a name = "line13_181" id = "line13_181"> </a>
Tela simul flammæque micant: tunc saxeus imber</p>
<p><a name = "line13_182" id = "line13_182"> </a>
Ingruit, et summis <a href = "#var13_182">adscendunt turribus</a>
hastæ.</p>
<p><a name = "line13_183" id = "line13_183"> </a>
Nec pronum <a href = "#var13_183">audenti</a> virtutem excellere
cuiquam:</p>
<span class = "pagenum">87</span>
<p><a name = "line13_184" id = "line13_184"> </a>
Æquarunt iræ dextras: dictæa per auras</p>
<span class = "linenum">185</span>
<p><a name = "line13_185" id = "line13_185"> </a>
Tranat, et in medium perlabitur urbis arundo.</p>
<p><a name = "line13_186" id = "line13_186"> </a>
Lætatur non hortandi, non plura monendi</p>
<p><a name = "line13_187" id = "line13_187"> </a>
Fulvius esse locum; rapiunt sibi quisque laborem.</p>
<p><a name = "line13_188" id = "line13_188"> </a>
Quos ubi <a href = "#var13_188">tam</a> erectos animi videt, et
superesse</p>
<p><a name = "line13_189" id = "line13_189"> </a>
<a href = "#var13_189">Fortunæ</a> sibi quemque ducem, ruit impete
vasto</p>
<span class = "linenum">190</span>
<p><a name = "line13_190" id = "line13_190"> </a>
Ad portam, magnæque <a href = "#var13_190">optat</a> discrimina
famæ.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_179" id = "not13_179" href = "#line13_179">179</a>
<a name = "not13_180" id = "not13_180" href = "#line13_179">sq.</a>
Summa luxuries poetica est, qua jam communis omnium pugnandi ardor
describitur; Ern.
—<i>Ignescunt</i>, incensi sunt, <i>ardore</i>, cupiditate
pugnandi. Conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_136">ad
III, 136</a> et <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#line3_305">305</a>.
—<i>pari</i>, communi; vel potius eodem, quo Claudius intraverat
urbem; ejus exemplo incitati.
—<i>tecta</i>, Capuam.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_181" id = "not13_181" href = "#line13_181">181.</a>
<i>saxeus imber</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_311">ad I, 311</a>.
—<a name = "not13_182" id = "not13_182" href =
"#line13_182">182 sq.</a>
Vid. Var. Lect. Withof. emendat <i>adstantum turribus</i>, hoc est,
ingruunt hastæ militum romanorum, qui summis in turribus pugnantes
adstabant.</p>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">87</span>
<a name = "not13_184" id = "not13_184" href = "#line13_184">184.</a>
<i>Dictæa arundo</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_90">ad II, 90</a>.
—<a name = "not13_185" id = "not13_185" href =
"#line13_185">185.</a> <i>Tranat</i>; v. <a class = "crossref" href
= "bookIII.html#not3_682">ad III, 682</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_187" id = "not13_187" href = "#line13_187">187.</a>
<i>rapiunt sibi quisque laborem</i>, eleganter, ut <a class = "crossref"
href = "bookXI.html#line11_197">XI, 197</a>, <a class = "crossref" href
= "bookXI.html#line11_491">491</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_478">XII, 478</a>. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_569">ad I, 569</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_188" id = "not13_188" href = "#line13_188">188 sq.</a>
Vid. Var. Lect.
—<a name = "not13_190" id = "not13_190" href =
"#line13_190">190.</a> <i>magnæ optat discrimine famæ</i>, quo
sensu Curtius, VIII, 13 extr., dixit <i>gloriam sibi ex periculis
arcessere</i>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_191" id = "line13_191"> </a>
Tres claustra æquævo servabant corpore fratres,</p>
<p><a name = "line13_192" id = "line13_192"> </a>
Quîs delecta manus centeni cuique ferebant</p>
<span class = "pagenum">88</span>
<p><a name = "line13_193" id = "line13_193"> </a>
Excubias, unaque locum statione tenebant.</p>
<p><a name = "line13_194" id = "line13_194"> </a>
Forma ex his Numitor, cursu plantaque <a href =
"#var13_194">volucri</a></p>
<span class = "linenum">195</span>
<p><a name = "line13_195" id = "line13_195"> </a>
Præstabat Laurens, membrorum mole <a href =
"#var13_195">Laburnus</a>.</p>
<p><a name = "line13_196" id = "line13_196"> </a>
Sed non una viris tela: hic mirabilis arcu;</p>
<p><a name = "line13_197" id = "line13_197"> </a>
Ille hastam quatere, ac medicatæ cuspidis ictu</p>
<p><a name = "line13_198" id = "line13_198"> </a>
Prælia moliri, et nudo non credere ferro;</p>
<p><a name = "line13_199" id = "line13_199"> </a>
Tertius aptabat flammis ac sulfure <a href = "#var13_199">tædas</a>.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_191" id = "not13_191" href = "#line13_191">191.</a>
Narratio variarum cladium, ad Capuam factarum, in qua poeta magis
ingenio suo ad quævis mira (quis enim non illud statim studio quæsitum
putet, quod tres fratres, iidemque varia armorum genera tractantes in
uno loco excubias agunt?) et atrocia narranda prono indulsit, quam
historiæ fidem servavit; Ern. Silius turbato temporum rerumque ordine,
ut passim, inpr. lib. XII, huc transtulit, quæ Livius lib. XXVI, c. 5,
6, de pugna ad Capuam commissa tradit, et quæ sup. <a class = "crossref"
href = "bookXII.html#line12_488">XII, 488</a>, carmini intexere
debuerat.
—<i>æquævo corpore fratres</i>, ut <i>tergemini fratres</i> sup.
<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_355">IV, 355</a>.
—<a name = "not13_192" id = "not13_192" href =
"#line13_192">192.</a> Imitat. Virg. Æn. IX, 161 sq.; Drak.
<i>ferebant</i>,
<span class = "pagenum notes">88</span>
tenebant, <i>Excubias unaque locum statione tenebant</i>; conf. Burm. ad
Val. Fl. V, 252.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_197" id = "not13_197" href = "#line13_197">197.</a>
<i>medicatæ cuspidis</i> et <i>nudo ferro</i>; vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_219">ad I, 219</a>; <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#not7_453">VII, 453</a>, et Heyne ad
Virg. Æn. XII, 857.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_199" id = "not13_199" href = "#line13_199">199.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_336">IX,
336</a>.</p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">200</span>
<p><a name = "line13_200" id = "line13_200"> </a>
Qualis Atlantiaco memoratur litore quondam</p>
<p><a name = "line13_201" id = "line13_201"> </a>
Monstrum Geryones inmane tricorporis iræ,</p>
<p><a name = "line13_202" id = "line13_202"> </a>
Cui tres in pugnam dextræ <a href = "#var13_202">varia</a> arma
gerebant;</p>
<p><a name = "line13_203" id = "line13_203"> </a>
Una ignes sævos, ast altera pone sagittas</p>
<p><a name = "line13_204" id = "line13_204"> </a>
Fundebat, validam torquebat tertia cornum,</p>
<span class = "linenum">205</span>
<p><a name = "line13_205" id = "line13_205"> </a>
Atque uno diversa dabat tria vulnera nisu.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_200" id = "not13_200" href = "#line13_200">200 sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_277">ad I, 277
seq.</a>
—<i>Atlantiaco litore</i>, in Erythia ins.; v. Heyne ad Apollod.
p. 71 et 386 seq.
—<a name = "not13_201" id = "not13_201" href =
"#line13_201">201.</a> <i>Geryones</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#var3_422">ad III, 422 in Var. Lect.</a>
—<a name = "not13_203" id = "not13_203" href =
"#line13_203">203 sq.</a>
<i>sagittas Fundebat</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_267">ad I, 267</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_206" id = "line13_206"> </a>
Hos ubi non æquis variantes prælia consul</p>
<p><a name = "line13_207" id = "line13_207"> </a>
Conspexit telis, et portæ limina circum</p>
<p><a name = "line13_208" id = "line13_208"> </a>
Stragem, <a href = "#var13_208">ac</a> perfusos subeuntum sanguine
postes,</p>
<p><a name = "line13_209" id = "line13_209"> </a>
Concitat intortam furiatis viribus hastam.</p>
<span class = "linenum">210</span>
<p><a name = "line13_210" id = "line13_210"> </a>
Letum triste ferens auras secat Itala taxus,</p>
<span class = "pagenum">89</span>
<p><a name = "line13_211" id = "line13_211"> </a>
Et, qua nudarat, dum <a href = "#var13_211">fundit spicula</a> ab
alto,</p>
<p><a name = "line13_212" id = "line13_212"> </a>
Arcum protendens, Numitor latus, ilia transit.</p>
<p><a name = "line13_213" id = "line13_213"> </a>
At, non <a href = "#var13_213">obsepto contentus limine Martem</a></p>
<p><a name = "line13_214" id = "line13_214"> </a>
<a href = "#var13_213">Exercere levis bello</a>, sed turbidus ausi,</p>
<span class = "linenum">215</span>
<p><a name = "line13_215" id = "line13_215"> </a>
Virrius incauto fervore eruperat amens</p>
<p><a name = "line13_216" id = "line13_216"> </a>
Reclusa in campum porta, miseramque furori</p>
<p><a name = "line13_217" id = "line13_217"> </a>
Vincentum obtulerat pubem: ruit obvia in arma</p>
<p><a name = "line13_218" id = "line13_218"> </a>
Scipio, et oblatum metit insatiabilis agmen.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_206" id = "not13_206" href = "#line13_206">206.</a>
<i>non æquis</i>, non paribus et iisdem, sed variis. Sic ap. Virgil.
Æneid. lib. II, vs. 714 est, <i>non passibus æquis</i>. <span class =
"smallcaps">Ed.</span></p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_210" id = "not13_210" href = "#line13_210">210.</a>
<span class = "pagenum notes">89</span>
<i>taxus</i>; cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_255">ad
IV, 255</a>, <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_567">567</a>.
—<a name = "not13_211" id = "not13_211" href =
"#line13_211">211.</a> <i>fundit</i>, ut <a class = "crossref" href
= "#line13_204">v. 204</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_214" id = "not13_214" href = "#line13_214">214.</a>
<i>levis bello</i>, inbellis, nullarum virium, nullius artis ac momenti
in bello. Vid. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_515">ad
VIII, 515</a>.
—<i>turbidus ausi</i>, audax.
—<a name = "not13_215" id = "not13_215" href =
"#line13_215">215.</a> <i>Virrius</i>, de quo vid. <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#not11_65">ad XI, 65 seq.</a>; <a class =
"crossref" href = "bookXII.html#not12_86">XII, 86</a>.
—<a name = "not13_218" id = "not13_218" href =
"#line13_218">218.</a> <i>metit</i>; cf. <a class = "crossref" href
= "bookIV.html#not4_213">ad IV, 213</a>, <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_462">462</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_219" id = "line13_219"> </a>
Tifata umbrifero generatum monte Calenum</p>
<span class = "linenum">220</span>
<p><a name = "line13_220" id = "line13_220"> </a>
Nutrierant, audere trucem; nec corpore magno</p>
<p><a name = "line13_221" id = "line13_221"> </a>
Mens erat inferior: <a href = "#var13_221">subsidere sæpe
leonem</a>,</p>
<p><a name = "line13_222" id = "line13_222"> </a>
Nudus inire caput pugnas, certare juvenco,</p>
<p><a name = "line13_223" id = "line13_223"> </a>
Atque obliqua trucis deducere cornua tauri</p>
<p><a name = "line13_224" id = "line13_224"> </a>
Adsuerat, crudoque <a href = "#var13_224">aliqua</a> se adtollere
facto.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_219" id = "not13_219" href = "#line13_219">219.</a>
<i>Tifata</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#not12_487">ad XII, 487</a>.
—<a name = "not13_220" id = "not13_220" href =
"#line13_220">220.</a> <i>audere trucem</i>, audacissimum; noto
græcismo. Audacia et vires Caleni mox omnibus fere poeticæ orationis
coloribus adumbrantur.
—<a name = "not13_221" id = "not13_221" href =
"#line13_221">221.</a> <i>subsidere leonem</i>; v. Var. Lect.
—<a name = "not13_222" id = "not13_222" href =
"#line13_222">222.</a> <i>Nudus caput</i>, sine galea. Cf. <a class
= "crossref" href = "bookIII.html#not3_358">ad III, 358</a>.
—<a name = "not13_223" id = "not13_223" href =
"#line13_223">223.</a> <i>deducere</i> Barthius, Adv. VIII, 7,
exponit tenuare et in rectam seriem deflectere, ut <i>deductum
carmen</i>, quod subtile unoque tenore fluens dici possit: sed rectius
Gronov. Obss. I, 17, ad terram detrahere, coll. Suet. Claud. 21;
Ovid. Met. IX, 84; Plin. VIII, 45.
—<a name = "not13_224" id = "not13_224" href =
"#line13_224">224.</a> <i>crudo facto</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_405">ad I, 405</a>; <a class = "crossref"
href = "bookV.html#not5_423">V, 423</a>.
<span class = "pagenum notes">90</span>
—<i>aliqua</i> sc. via et ratione, seu ex parte, ut ap. Virg. Ecl.
III, 15; conf. Intpp. ad Plaut. Epidic. I, <span class =
"smallcaps">ii</span>, 49, et Heins. ad Ovid. Trist. III, <span class =
"smallcaps">iv</span>, 75.</p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">90</span>
<span class = "linenum">225</span>
<p><a name = "line13_225" id = "line13_225"> </a>
Is, dum præcipites expellit Virrius urbe,</p>
<p><a name = "line13_226" id = "line13_226"> </a>
Seu spreto, seu ne fieret mora, nudus in æquor</p>
<p><a name = "line13_227" id = "line13_227"> </a>
Thorace exierat, leviorque premebat anhelos</p>
<p><a name = "line13_228" id = "line13_228"> </a>
Pondere loricæ, et palantes victor agebat.</p>
<p><a name = "line13_229" id = "line13_229"> </a>
Jamque Veliternum media transegerat alvo,</p>
<span class = "linenum">230</span>
<p><a name = "line13_230" id = "line13_230"> </a>
Jam, solitum æquali ludo committere equestres</p>
<p><a name = "line13_231" id = "line13_231"> </a>
Scipiadæ pugnas, Marium tellure revulso</p>
<p><a name = "line13_232" id = "line13_232"> </a>
Perculerat saxo: miser inplorabat amicum</p>
<p><a name = "line13_233" id = "line13_233"> </a>
Cum gemitu exspirans, scopulusque premebat hiantem:</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_226" id = "not13_226" href = "#line13_226">226.</a>
<i>nudus</i>, sine <i>thorace</i>. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_313">ad IV, 313</a>.
—<a name = "not13_227" id = "not13_227" href =
"#line13_227">227.</a> <i>levior</i>, velocior ac expeditior (conf.
<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_394">ad III, 394</a>),
quum sine lorica esset, <i>premebat</i> et urgebat Romanos, cursu et
armorum pondere fessos.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_230" id = "not13_230" href = "#line13_230">230.</a>
Marium, æqualem <i>Scipiadæ</i>, Scipionis. Vid. <a class = "crossref"
href = "bookVII.html#not7_107">ad VII, 107</a>.
—<a name = "not13_232" id = "not13_232" href =
"#line13_232">232.</a> <i>Perculerat saxo</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookIX.html#not9_395">ad IX, 395</a>.
—<a name = "not13_233" id = "not13_233" href =
"#line13_233">233.</a> <i>hiantem</i>, bene de eo, qui
<i>scopuli</i>, h.e. saxi pondere premitur, et hianti ore auram
captat.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_234" id = "line13_234"> </a>
Sed, validas sævo vires duplicante dolore,</p>
<span class = "linenum">235</span>
<p><a name = "line13_235" id = "line13_235"> </a>
<a href = "#var13_235">Effudit</a> lacrimas pariter cornumque
sonantem</p>
<p><a name = "line13_236" id = "line13_236"> </a>
Scipio, solamen properans optabile in armis</p>
<p><a name = "line13_237" id = "line13_237"> </a>
Hostem prostrato morientem ostendere amico:</p>
<p><a name = "line13_238" id = "line13_238"> </a>
Tranavit, <a href = "#var13_238">liquidas volucris ceu</a> scinderet
auras,</p>
<p><a name = "line13_239" id = "line13_239"> </a>
Hasta viri pectus, rupitque inmania membra;</p>
<span class = "linenum">240</span>
<p><a name = "line13_240" id = "line13_240"> </a>
Quanta est vis agili per cærula summa liburnæ,</p>
<p><a name = "line13_241" id = "line13_241"> </a>
Quæ, pariter quoties revocatæ ad pectora tonsæ</p>
<span class = "pagenum">91</span>
<p><a name = "line13_242" id = "line13_242"> </a>
Percussere fretum, ventis fugit ocior, et se,</p>
<p><a name = "line13_243" id = "line13_243"> </a>
Quam longa est, uno remorum præterit ictu.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_235" id = "not13_235" href = "#line13_235">235.</a>
<i>Effudit cornum sonantem</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_267">ad I, 267</a>; <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_124">II, 124</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_567">IV, 567</a>.
—<a name = "not13_237" id = "not13_237" href =
"#line13_237">237.</a> <i>Hostem morientem</i> tamquam <i>solamen
in armis</i>, viris in acie cadentibus. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_258">II, 258</a>.
—<a name = "not13_238" id = "not13_238" href =
"#line13_238">238.</a> <i>Tranavit</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#not3_682">ad III, 682</a>.
—<a name = "not13_240" id = "not13_240" href =
"#line13_240">240.</a> Comparatio hæc, qua velocitas hastæ
declaratur, acutissima recte videbatur Barthio Adv. XXII, 8 et Ern.
qui tamen in 243, ludentem poetam adnoscit.
—<i>Liburnæ</i>, seu <i>Liburnicæ</i> sc. naves, levissimæ ac
<i>agiles</i>, velocissimæ, quibus Liburni, Illyrici et Epiri populus,
mare infestabant.
—<i>cærula</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_21">ad I, 21</a>.
—<a name = "not13_241" id = "not13_241" href =
"#line13_241">241.</a> Conf. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_489">XI, 489</a>, et
<span class = "pagenum notes">91</span>
Ovid. Met. XI, 461 sq.
—<a name = "not13_242" id = "not13_242" href =
"#line13_242">242</a> <a name = "not13_243" id = "not13_243" href =
"#line13_242">sq.</a>
<i>se, Quam longa est</i>, spatium mensuræ ac magnitudinis suæ, etsi
longissimum est.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_244" id = "line13_244"> </a>
Ascanium Volesus, projectis ocius armis,</p>
<span class = "linenum">245</span>
<p><a name = "line13_245" id = "line13_245"> </a>
Quo levior peteret muros, per aperta volantem</p>
<p><a name = "line13_246" id = "line13_246"> </a>
Adsequitur planta: <a href = "#var13_246">dejectum</a> protinus ense</p>
<p><a name = "line13_247" id = "line13_247"> </a>
Ante pedes domini jacuit caput; ipse sequutus</p>
<p><a name = "line13_248" id = "line13_248"> </a>
Conruit ulterior procursus impete truncus.</p>
<p><a name = "line13_249" id = "line13_249"> </a>
Nec spes obsessis ultra reserata tueri</p>
<span class = "linenum">250</span>
<p><a name = "line13_250" id = "line13_250"> </a>
Mœnia; convertunt gressus, recipique <a href =
"#var13_250">precantes</a></p>
<p><a name = "line13_251" id = "line13_251"> </a>
Infandum! excludunt socios: tum cardine verso</p>
<p><a name = "line13_252" id = "line13_252"> </a>
Obnixi torquent obices, <a href = "#var13_252">munimina sera</a>.</p>
<p><a name = "line13_253" id = "line13_253"> </a>
Acrius hoc instant Itali, clausosque fatigant.</p>
<span class = "pagenum">92</span>
<p><a name = "line13_254" id = "line13_254"> </a>
Et, ni cæca sinu terras nox conderet atro,</p>
<span class = "linenum">255</span>
<p><a name = "line13_255" id = "line13_255"> </a>
Perfractæ <a href = "#var13_255">rabido</a> patuissent milite portæ.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_245" id = "not13_245" href = "#line13_245">245.</a>
<i>levior</i>, ut <a class = "crossref" href =
"#line13_171">v. 171</a> et <a class = "crossref" href =
"#line13_227">227</a>.
—<i>per aperta</i>, apertum, seu patentem campum, <i>volantem</i>,
ut <i>per apertum fugientes cervos</i> dixit Horat. Od. III, <span class
= "smallcaps">xii</span>, 8.
—<a name = "not13_246" id = "not13_246" href =
"#line13_246">246,</a> <a name = "not13_247" id = "not13_247" href
= "#line13_247">247.</a> Verba Maroniana Æn. IX, 770 sq.
—<a name = "not13_248" id = "not13_248" href =
"#line13_248">248.</a> <i>procursus impete</i>, ex nisu et impetu
procurrendi: res ad miraculum usque exaggerata; Ern.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_249" id = "not13_249" href = "#line13_249">249</a>
<a name = "not13_250" id = "not13_250" href = "#line13_249">seq.</a> Poeta
expressit Liv. XXVI, 5, 6 (cf. <a class = "crossref" href =
"#not13_191">ad v. 191 sq.</a>) et Virgil. Æn. XI, 883 sq.
—<i>obsessi</i> Campani, qui duce Virrio eruperant in campum
reclusis portis (cf. <a class = "crossref" href =
"#line13_215">v. 215 sq.</a>), quum <i>mœnia reserata</i> tuendi
spes relicta non esset, fuga repetunt urbem, et primi intrant, postremi
vero ab his, qui confestim portas claudunt, ne hostis simul inrumpat,
excluduntur.
—<a name = "not13_251" id = "not13_251" href =
"#line13_251">251 sq.</a>
Vid. Var. Lect.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_253" id = "not13_253" href = "#line13_253">253.</a>
<i>clausos</i> in urbe; nisi malis exclusos
<span class = "pagenum notes">92</span>
intelligere, qui, clausa porta, a Romanis premebantur cædebanturque, de
quo v. Liv. XXVI, 6.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_254" id = "not13_254" href = "#line13_254">254.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_36">V, 36</a>,
et <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_613">XII,
613</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_256" id = "line13_256"> </a>
Sed non <a href = "#var13_256">in requiem pariter</a> cessere
tenebræ.</p>
<p><a name = "line13_257" id = "line13_257"> </a>
Hinc sopor inpavidus, qualem victoria <a href =
"#var13_257">movit</a>:</p>
<p><a name = "line13_258" id = "line13_258"> </a>
At Capua, aut mæstis ululantum flebile matrum</p>
<p><a name = "line13_259" id = "line13_259"> </a>
Questibus, aut gemitu trepidantum exterrita patrum,</p>
<span class = "linenum">260</span>
<p><a name = "line13_260" id = "line13_260"> </a>
Tormentis finem metamque laboribus orat.</p>
<p><a name = "line13_261" id = "line13_261"> </a>
<a href = "#var13_261">Mussat perfidiæ ductorque</a> caputque
Senatus.</p>
<p><a name = "line13_262" id = "line13_262"> </a>
Virrius, a Pœno nullam docet esse salutem,</p>
<p><a name = "line13_263" id = "line13_263"> </a>
Vociferans, pulsis vivendi e pectore curis;</p>
<p><a name = "line13_264" id = "line13_264"> </a>
«Speravi sceptra Ausoniæ, pepigique, sub armis</p>
<span class = "linenum">265</span>
<p><a name = "line13_265" id = "line13_265"> </a>
Si dexter Pœnis Deus et Fortuna fuisset,</p>
<p><a name = "line13_266" id = "line13_266"> </a>
Ut Capuam Iliaci migrarent regna Quirini:</p>
<p><a name = "line13_267" id = "line13_267"> </a>
Qui quaterent muros Tarpeiaque mœnia, misi:</p>
<p><a name = "line13_268" id = "line13_268"> </a>
<a href = "#var13_268">Nec mihi poscendi vigor abfuit</a>, alter ut
æquos</p>
<p><a name = "line13_269" id = "line13_269"> </a>
Portaret fasces nostro de nomine consul.</p>
<span class = "linenum">270</span>
<p><a name = "line13_270" id = "line13_270"> </a>
Hactenus est vixisse satis, <a href = "#var13_270">dum copia
noctis</a>.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_256" id = "not13_256" href = "#line13_256">256 sq.</a>
Campanorum somnus erat turbulentus, Romanorum placidus ac dulcis.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_258" id = "not13_258" href = "#line13_258">258 seq.</a>
Has deditionis causas Silius finxit, quia a tali reipublicæ Campanæ
statu non abhorrebant, et erant ornatui poetico aptiores; Ern. Alias
adfert eloquentior Liv. XXVI, 12 sqq.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_261" id = "not13_261" href = "#line13_261">261.</a>
Cf. omnino Liv. XXVI, 13 sq. «Virrius, defectionis ab Romanis auctor,»
Liv. l.c.</p>
<p class = "notes">
<a class = "missing" name = "not13_262" id = "not13_262" href =
"#line13_262" title = "numerus deest">262.</a> Cf. <a class = "crossref"
href = "bookXI.html#line11_65">XI, 65 sq.</a>; <a class = "crossref"
href = "bookXII.html#line12_86">XII, 86</a>.
—<a name = "not13_264" id = "not13_264" href =
"#line13_264">264 sqq.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_59">XI,
59 sqq.</a>
—<i>sceptra Ausoniæ</i>, alterum Consulem Rom. e Campanis creatum
iri.
—<a class = "missing" name = "not13_265" id = "not13_265" href =
"#line13_265" title = "numerus deest">265.</a> <i>dexter</i>, ut
<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_227">V, 227</a>. Sic
Æn. II, 433, <i>si fata fuissent, ut caderem</i>. <span class =
"smallcaps">Ed.</span>
—<a name = "not13_268" id = "not13_268" href =
"#line13_268">268.</a> <i>vigor</i>, animus, audacia.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_270" id = "not13_270" href = "#line13_270">270.</a>
<i>Hactenus est vixisse satis</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_795">ad IV, 795</a>.
—<i>dum copia noctis</i>, mortis mihi consciscendæ. Cf. sup.
<a class = "crossref" href = "#var13_129">ad v. 129 in Var.
Lect.</a></p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">93</span>
<p><a name = "line13_271" id = "line13_271"> </a>
Cui cordi comes æterna est Acherontis ad undam</p>
<p><a name = "line13_272" id = "line13_272"> </a>
Libertas, petat ille meas mensasque dapesque;</p>
<p><a name = "line13_273" id = "line13_273"> </a>
Et, <a href = "#var13_273">victus</a> mentem fuso per membra Lyæo,</p>
<p><a name = "line13_274" id = "line13_274"> </a>
Sopitoque necis morsu, medicamina cladis</p>
<span class = "linenum">275</span>
<p><a name = "line13_275" id = "line13_275"> </a>
Hauriat, <a href = "#var13_275">ac</a> placidis exarmet fata
venenis.»</p>
<p><a name = "line13_276" id = "line13_276"> </a>
Hæc ait, et turba repetit comitante penates.</p>
</div>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">93</span>
<a name = "not13_271" id = "not13_271" href =
"#line13_271">271 sqq.</a>
«Quibus vestrum ante fato cedere, quam hæc tot tam acerba videant, in
animo est, iis apud me hodie epulæ instructæ paratæque sunt,» etc. Liv.
l.l. c. 13.
—<a name = "not13_273" id = "not13_273" href =
"#line13_273">273.</a> «Alienatis mentibus vino ab inminentis sensu
mali venenum omnes sumserunt,» Liv. c. 14.
—<a name = "not13_274" id = "not13_274" href =
"#line13_274">274.</a> <i>necis morsu</i>, dolore, ut <a class =
"crossref" href = "bookXVII.html#line17_345">XVII, 345</a>, ac <i>morsus
curarum</i> et <i>exsilii</i> ap. Ovid. ex Ponto I, <span class =
"smallcaps">i</span>, 73; <span class = "smallcaps">iii</span>, 43.
Conf. sup. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_271">ad VII,
271</a>, et Ernesti clav. Cic.
—<i>medicamina cladis</i>, venenum, quod cladem arcet et <i>fata
exarmat</i>, h.e. crudele mortis genus nobis inminens et supplicium ab
irato hoste timendum propulsat. Conf. verba Virrii ap. Liv. loc. cit.
«Romanos Roma circumsessa... a Capua non averterunt: tanta aviditas
supplicii expetendi est... nos idem fecissemus, si data fortuna esset.
Itaque quando aliter Diis inmortalibus visum est, quum mortem ne
recusare quidem debeam; cruciatus contumeliasque, quas sperat hostis,
dum liber, dum mei potens sum, effugere morte, præterquam honesta, etiam
leni, possum,» etc.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_277" id = "line13_277"> </a>
Ædibus in mediis consurgens ilice multa</p>
<p><a name = "line13_278" id = "line13_278"> </a>
Exstruitur rogus, <a href = "#var13_278">hospitium</a> commune
peremtis.</p>
<p><a name = "line13_279" id = "line13_279"> </a>
Nec vulgum cessat furiare dolorque pavorque.</p>
<span class = "linenum">280</span>
<p><a name = "line13_280" id = "line13_280"> </a>
Nunc menti seræ Decius redit, et bona virtus</p>
<p><a name = "line13_281" id = "line13_281"> </a>
<a href = "#var13_281">Exsilio punita</a> truci: despectat ab alto</p>
<p><a name = "line13_282" id = "line13_282"> </a>
Sacra Fides, agitatque virum fallacia corda.</p>
<span class = "pagenum">94</span>
<p><a name = "line13_283" id = "line13_283"> </a>
Vox occulta subit, passim diffusa per <a href =
"#var13_283">auras</a>:</p>
<p><a name = "line13_284" id = "line13_284"> </a>
«Fœdera, mortales, ne sævo rumpite ferro:</p>
<span class = "linenum">285</span>
<p><a name = "line13_285" id = "line13_285"> </a>
Sed castam servate Fidem; fulgentibus ostro</p>
<p><a name = "line13_286" id = "line13_286"> </a>
Hæc potior regnis: dubio qui frangere rerum</p>
<p><a name = "line13_287" id = "line13_287"> </a>
Gaudebit pacta, ac <a href = "#var13_287">tenues</a> spes linquet
amici,</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_280" id = "not13_280" href = "#line13_280">280 sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_158">XI, 158...
258</a> et <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_377">377
seq.</a> Versus præclari de fide constanter servanda. <i>Fidei</i> Deæ
ministerio poeta usus erat et sup. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_479">II, 479 sqq.</a> Saguntinis ibi propitia,
Campanis perfidis h.l. infesta bene fingitur.
—<a class = "missing" name = "not13_281" id = "not13_281" href =
"#line13_281" title = "numerus deest">281.</a> <i>ab alto</i>, de
cælo.
—<a name = "not13_282" id = "not13_282" href =
"#line13_282">282.</a> <i>Sacra Fides</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_481">ad I, 481</a>,
<span class = "pagenum notes">94</span>
et <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_479">ad II, 479 in
Var. Lect.</a></p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_283" id = "not13_283" href = "#line13_283">283.</a>
<i>Vox occulta</i> Fidei, in nubibus abditæ; nisi malis Erinnyos, quod
ex <a class = "crossref" href = "#line13_291">v. 291 seq.</a>
probabile fit.
—<i>subit</i>, ut al. <i>venit</i>, h.e. audita est, <i>passim
diffusa per auras</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_260">IV, 260</a>, ubi v. Var. Lect.
—<a name = "not13_285" id = "not13_285" href =
"#line13_285">285</a> <a name = "not13_286" id = "not13_286" href =
"#line13_285">sq.</a>
<i>castam servate fidem</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_481">ad I, 481</a>; <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_700">II, 700 sq.</a>
—<i>fulgentia ostro regna</i> pro imperiis summis,
splendidissimis, inusitate dictum et incommode, nisi sub regnis munera
intelligas, ad quorum splendorem purpura pertinet; Ernest. Idem.
V. C. verba <i>dubio rerum</i> dandi casu adcipit pro, ei, cujus
spes dubiæ, tenues sunt, ut mox dicitur. Ego <i>dubio rerum</i> docte
positum crediderim pro, in dubio rerum statu et eventu, in rebus dubiis,
ut <i>in dubiis</i> sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_562">I, 562</a>.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_288" id = "line13_288"> </a>
Non illi domus, aut conjux, aut vita manebit</p>
<p><a name = "line13_289" id = "line13_289"> </a>
Unquam expers luctus lacrimæque; aget, æquore semper</p>
<span class = "linenum">290</span>
<p><a name = "line13_290" id = "line13_290"> </a>
Ac tellure premens, aget ægrum nocte dieque</p>
<p><a name = "line13_291" id = "line13_291"> </a>
Despecta ac violata Fides.» Adit omnia <a href =
"#var13_291">jamque</a></p>
<p><a name = "line13_292" id = "line13_292"> </a>
Concilia, ac mensas contingit, <a href = "#var13_292">et</a>, abdita
nube,</p>
<p><a name = "line13_293" id = "line13_293"> </a>
Adcumbitque toris, epulaturque inproba Erinnys.</p>
<p><a name = "line13_294" id = "line13_294"> </a>
Ipsa etiam Stygio spumantia pocula tabo</p>
<span class = "pagenum">95</span>
<span class = "linenum">295</span>
<p><a name = "line13_295" id = "line13_295"> </a>
Porrigit, et large pœnas letumque ministrat.</p>
<p><a name = "line13_296" id = "line13_296"> </a>
Virrius interea, dum dat penetrare medullas</p>
<p><a name = "line13_297" id = "line13_297"> </a>
Exitio, adscenditque pyram, atque amplexibus hæret</p>
<p><a name = "line13_298" id = "line13_298"> </a>
<a href = "#var13_298">Jungentum</a> fata, et <a href =
"#var13_298">subici</a> jubet ocius ignes.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a class = "missing" name = "not13_289" id = "not13_289" href =
"#line13_289" title = "‘289’ solum legitur">289 sqq.</a> <i>Erynnis</i>
advocatur in desperato consilio Virrii, noto more poetarum: nam Furiis
agitantur homines scelerum sibi conscii, et illæ ipsæ sunt ultrices
perfidiæ aliorumque flagitiorum; Ern. A Furiis quoque homines, tam probi
quam inprobi, in furorem aguntur, iisque tribuitur, quod insania
efficit. Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_595">ad II,
595</a>, et <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_609">609
sqq.</a> Ibi lampada Phlegethontis in undis tinctam quassat Erinnys, qua
instincti Saguntini rogum exstruunt; h.l. <i>pocula Stygio tabo</i> (<a
class = "missing" href = "#line13_294" title = "numerus deest">v. 294</a>), h.e. atro ac mortifero veneno, vel potius ex
Styge hausto, cujus aqua certe epota illico necat (v. Plin. II, 103 seu
106; lib. XXX, 16; XXXI, 2, seu 19; XXXIX extr. Pausan. Arcad. c.
18; <i>l’Hist. de l’Acad. des Inscr.</i>, T. IV, p. 554). Cf.
inf. <a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_99">XIV,
99</a>.</p>
<span class = "pagenum notes">95</span>
<p class = "notes">
<a name = "not13_294" id = "not13_294" href = "#line13_294">294 seq.</a>
<i>spumantia Porrigit</i> Virrio ac XXVII senatoribus, et ita <i>large
pœnas letumque ministrat</i>, omnes necat ac perfidiam eorum punit.
—<a class = "missing" name = "not13_295" id = "not13_295" href =
"#line13_295" title = "numerus deest">295.</a> <i>ministrare</i>
verbum conviviale. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#var2_674">ad II, 674 in V.L.</a> et Burm. ad Petron.
Sat. c. 31.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_296" id = "not13_296" href = "#line13_296">296 sq.</a>
«Venenum omnes sumserunt: inde misso convivio, dextris inter se datis,
ultimoque complexu, conlacrimantes suum patriæque casum, alii, ut eodem
rogo cremarentur, manserunt,» etc., Liv. XXVI, 14.
—<i>dum dat</i>, concedit, <i>Exitio</i>, veneno letifero, dum
sinit veneni vim <i>penetrare medullas</i>.
—<a class = "missing" name = "not13_297" id = "not13_297" href =
"#line13_297" title = "numerus deest">297.</a> <i>Exitium</i>,
<i>pernicies</i>, <i>pestis</i>, <i>lues</i>, ὀλεθρος, dicitur poetis
omne, quod noxium et exitiosum est. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_174">ad I, 174</a>. «Inpletæ cibis vinoque venæ
minus efficacem in maturanda morte vim veneni fecerunt,» etc., Liv. l.c.
—<a name = "not13_298" id = "not13_298" href =
"#line13_298">298.</a> <i>Jungentum fata</i>, senatorum, qui cum
ipso perfungebantur, fato, seu voluntariam mortem obpetebant.
—<i>subici</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_113">ad I, 113</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_299" id = "line13_299"> </a>
Stringebant tenebræ metas, victorque ruebat.</p>
<span class = "linenum">300</span>
<p><a name = "line13_300" id = "line13_300"> </a>
Jamque superstantem <a href = "#var13_300">muro</a>, sociosque
Milonem</p>
<p><a name = "line13_301" id = "line13_301"> </a>
Voce adtollentem pubes campana videbat.</p>
<p><a name = "line13_302" id = "line13_302"> </a>
Pandunt adtoniti portas, trepidoque capessunt</p>
<p><a name = "line13_303" id = "line13_303"> </a>
Castra inimica gradu, quîs leto avertere pœnas</p>
<p><a name = "line13_304" id = "line13_304"> </a>
<a href = "#var13_304">Defuerant</a> animi: patet urbs, confessa
furorem,</p>
<span class = "linenum">305</span>
<p><a name = "line13_305" id = "line13_305"> </a>
Et reserat Tyrio maculatas hospite sedes.</p>
<p><a name = "line13_306" id = "line13_306"> </a>
Matronæ puerique ruunt, mæstumque Senatus</p>
<p><a name = "line13_307" id = "line13_307"> </a>
Concilium, nullique hominum <a href = "#var13_307">lacrimabile
vulgus</a>.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_299" id = "not13_299" href = "#line13_299">299.</a>
<i>Stringebant tenebræ metas</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_24">V, 24</a>, ubi v. not.
—<i>victorque</i> Romanus <i>ruebat</i>, inrumpebat, vel muros
adscendebat; quod primus fecisse fingitur <i>Milo</i> (<a class =
"missing" name = "not13_300" id = "not13_300" href = "#line13_300" title
= "numerus deest">v. 300</a>), de quo cf. <a class = "crossref"
href = "#line13_365">v. 365</a>. Is <i>socios voce adtollit</i>,
dum læto eos clamore et hortatu ad murum adscendendum excitat.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_302" id = "not13_302" href = "#line13_302">302 sqq.</a>
«Postero die porta Jovis, quæ adversus castra Romana erat, jussu
proconsulis aperta est... et C. Fulvius legatus senatum Campanum (qui
non cum Virrio et XXVII senatoribus necem sibi consciverant) <i>ire in
castra ad imperatores Romanos jussit</i>,» etc. Liv. XXVI, 14.
—<a name = "not13_305" id = "not13_305" href =
"#line13_305">305.</a> <i>Tyrio hospite</i>, hospitio, amicitia et
fœdere, cum Pœnis juncto.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_307" id = "not13_307" href = "#line13_307">307.</a>
<i>nullique hominum lacrimabile vulgus</i>, ut ap. Hom. οἱ τυχόντες et
ἀκλαυστοι, qui in bello, vel nullum, vel ἄκριτον, commune cum
<span class = "pagenum notes">96</span>
multis, non singulare, nanciscuntur sepulcrum; D. Heins. Aptior est
Drak. nota: Merito suo hæc plebem Campanam pati, nec dignam esse, quæ
defleatur, innuere vult Silius: nam ingens eam momentum ad defectionem
adtulisse patet ex lib. XI pr., et Liv. XXIII.</p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">96</span>
<p><a name = "line13_308" id = "line13_308"> </a>
Stabant innixi pilis exercitus <a href = "#var13_308">omnis</a>,</p>
<p><a name = "line13_309" id = "line13_309"> </a>
Spectabantque viros et læta et tristia ferre</p>
<span class = "linenum">310</span>
<p><a name = "line13_310" id = "line13_310"> </a>
Indociles, nunc <a href = "#var13_310">propexis in pectora
barbis</a></p>
<p><a name = "line13_311" id = "line13_311"> </a>
Verrere humum, nunc fœdantes in pulvere crinem</p>
<p><a name = "line13_312" id = "line13_312"> </a>
Canentem, et turpi lacrima precibusque pudendis</p>
<p><a name = "line13_313" id = "line13_313"> </a>
Femineum tenues ululatum <a href = "#var13_313">fundere</a> in
auras.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_308" id = "not13_308" href = "#line13_308">308.</a>
<i>innixi pilis</i>, ut apud Virg. Æn. IX, 229. Conf. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#not4_550">ad IV, 550</a>.
—<i>exercitus</i> Romanorum <i>stabat exspectans signum mœnia</i>
diruendi, <a class = "crossref" href = "#line13_315">v. 315</a>.
—<a name = "not13_309" id = "not13_309" href =
"#line13_309">309 sq.</a>
<i>et læta et tristia ferre Indociles</i> præclare dicuntur cives Capuæ,
qui olim, fortuna superbi, poposcerant, ut alter Consul Rom. e Campanis
crearetur (vid. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_59">XI,
59 seq.</a>), et nunc, saluti suæ desperantes, femineo plangore urbem
complent; qui itaque luxuria diffluentes neque secundam neque adversam
fortunam sapienter ferre didicerant, in illa animi nimis elati ac
insolentis, in hac nimis fracti ac humilis. Cf. <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#line8_544">VIII, 544 sq.</a>
—<a name = "not13_310" id = "not13_310" href =
"#line13_310">310 sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_560">ad VI, 560
seq.</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_597">XII,
597 seq.</a> De <i>propexis</i>, h.e. promissis <i>barbis</i>, vid.
Heins. ad Ovid. Amor. III, <span class = "smallcaps">i</span>, 7,
et Fast. I, 259, et de hoc summi mœroris indicio Intpp. ad Suet.
Calig. 24; de præcepto autem grammaticorum, qui barbam de homine,
<i>barbas</i> de animalibus dici notant, Burm. ad Petron. Sat. c. 99, et
Beroald. Adnot. in Serv. p.m. 265, quos Drak. laudavit. Poetas præterea
plurali ac singul. numero indifferenter uti vel tironibus notum est.
—<a name = "not13_313" id = "not13_313" href =
"#line13_313">313.</a> <i>ululatum fundere</i>; v. <a class =
"crossref" href = "bookXII.html#not12_292">ad XII, 292</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_314" id = "line13_314"> </a>
Atque ea dum miles miratur inertia facta,</p>
<span class = "linenum">315</span>
<p><a name = "line13_315" id = "line13_315"> </a>
Exspectatque ferox sternendi mœnia signum,</p>
<p><a name = "line13_316" id = "line13_316"> </a>
Ecce repens tacito percurrit pectora sensu</p>
<span class = "pagenum">97</span>
<p><a name = "line13_317" id = "line13_317"> </a>
Relligio, et sævas componit numine mentes;</p>
<p><a name = "line13_318" id = "line13_318"> </a>
Ne flammam tædasque velint, ne templa sub uno</p>
<p><a name = "line13_319" id = "line13_319"> </a>
In cinerem <a href = "#var13_319">traxisse</a> rogo: subit intima
corda,</p>
<span class = "linenum">320</span>
<p><a name = "line13_320" id = "line13_320"> </a>
Perlabens sensim, mitis Deus: ille superbæ</p>
<p><a name = "line13_321" id = "line13_321"> </a>
Fundamenta Capyn posuisse antiquitus urbi,</p>
<p><a name = "line13_322" id = "line13_322"> </a>
Non cuiquam visus, passim monet: ille refusis</p>
<p><a name = "line13_323" id = "line13_323"> </a>
In spatium inmensum campis habitanda relinqui</p>
<p><a name = "line13_324" id = "line13_324"> </a>
Utile tecta docet: paullatim atrocibus iræ</p>
<span class = "linenum">325</span>
<p><a name = "line13_325" id = "line13_325"> </a>
Languescunt animis, et vis mollita senescit.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_316" id = "not13_316" href = "#line13_316">316.</a>
Poeta urbem servatam dicit partim ob religionem Jovisque voluntatem,
partim <a class = "crossref" href = "#line13_323">v. 323</a>, ut
Livius, XXVI, 16, «propter præsentem utilitatem et agrum, quem omni
fertilitate terræ satis constabat primum in Italia esse.» Aliæ causæ
latent in vs. 318... 322, qui spectant ad illa Liviana ibid. «non
sævitum incendiis ruinisque in tecta innoxia murosque; et cum emolumento
quæsita etiam apud socios lenitatis species, incolumitate urbis
nobilissimæ opulentissimæque, cujus ruinis omnis Campania
<span class = "pagenum notes">97</span>
ingemuisset.» Nec male poeta templorum et antiquitatis urbis rationem
habuit. Quæ vero finxit <a class = "crossref" href = "#line13_326">vers.
326... 347</a>, ad ornatum poeticum pertinent.
—<a name = "not13_317" id = "not13_317" href =
"#line13_317">317.</a> <i>componit mentes</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#line11_350">XI, 350</a>.
—<a name = "not13_318" id = "not13_318" href =
"#line13_318">318.</a> <i>velint</i>, ut <a class = "crossref" href
= "bookII.html#line2_518">II, 518</a>.
—<a name = "not13_321" id = "not13_321" href =
"#line13_321">321.</a> Conf. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#not11_30">ad XI, 30</a> et <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_297">297 sq.</a>
—<a name = "not13_322" id = "not13_322" href =
"#line13_322">322.</a> <i>Non cuiquam visus</i>, more Deorum, qui
nube vel caligine involuti cum mortalibus agere solent. Cf. Heyne Exc.
XIII ad Virg. Æn. I.
—<i>refusis</i>, expansis, <i>In spatium immensum campis</i> (<a
class = "missing" name = "not13_323" id = "not13_323" href =
"#line13_323" title = "numerus deest">v. 323</a>), cf. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_464">ad III, 464</a>.
—<a name = "not13_325" id = "not13_325" href =
"#line13_325">325.</a> <i>senescit</i>, inminuta est. Cf. <a class
= "crossref" href = "bookII.html#not2_457">ad II, 457</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_326" id = "line13_326"> </a>
Pan Jove missus erat, servari tecta volente</p>
<p><a name = "line13_327" id = "line13_327"> </a>
Troia, pendenti similis Pari semper, et <a href =
"#var13_327">imo</a></p>
<p><a name = "line13_328" id = "line13_328"> </a>
Vix ulla inscribens terræ vestigia cornu.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_326" id = "not13_326" href = "#line13_326">326.</a>
<i>tecta Troia</i>, ut <i>Dardana mœnia</i> <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_30">XI, 30</a>, ubi v. not.
—<a name = "not13_327" id = "not13_327" href =
"#line13_327">327</a> <a name = "not13_328" id = "not13_328" href =
"#line13_327">sq.</a>
Locus class. de <i>Pane</i> ejusque habitu, in quo poeta Hymnum Hom.
ante oculos habuisse videtur, quocum conferendus est Orphicus Hymn. X,
et Val. Fl. III, 47 seq. De utroque hymno et de tota fabula v. Hermanni
Mythol. Lyricorum p. 188 seq., et Heyne <i>antiq. Aufsätze
Fasc.</i> II, p. 53 sqq. Incessus deorum plerumque fingitur levis,
celer, suspensus, pendulus (<i>schwebend</i>), <i>pendenti ac volanti
similis</i>, ut se per auras <i>librent</i> (cf. <a class = "crossref"
href = "#line13_337">v. 337</a>), et <i>vix terræ inscribant
vestigia</i>, h.e. eam pedibus adtingant. Vid. Heyne Exc. XIII ad Virg.
Æn. I, et Köppen ad Hom. Iliad. δ, 75 seq.; ε, 778; ν, 62 et 70. Dii
præterea agrestes ac silvestres sunt agiles, leves, veloces, leviter
salientes, ἐλαφροὶ, κοῦφοι (v. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_394">ad III, 394</a>, et Jani ad Horat. Od.
I, <span class = "smallcaps">xvii</span>, 1), unde et Pan ipse
σκερτητὴς, περίδρομος et σύγχορος νυμφῶν dicitur in Orph. Hymno X.
—<i>imo cornu</i>, ungulis corneis: <i>imo</i>, ad differentiam
ejus, quod summum est et in fronte protuberat; quod jam monuit Gronov.
Obss. I, 17. Nam Pan non modo duo <i>cornua parva</i> in
<i>fronte</i> habet (cf. <a class = "crossref" href =
"#line13_332">v. 332</a> et de origine hujus commenti sup.
<span class = "pagenum notes">98</span>
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_415">ad I, 415</a>,
et Herman. l.c. p. 188), unde δικέρωτης dicitur Hom. l.c. et Ζεὺς ὁ
κέραστης, Orph. sed etiam pedes cornutos, <i>cornipedem plantam</i> inf.
<a class = "crossref" href = "#line13_338">v. 338</a>, unde et ipse
vocatur <i>cornipes</i>, <i>capripes</i>, ἀιγοπόδης, Hom. ἀιγομέλης,
Orph. κεροβάτης, Hesych. et Suid.</p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">98</span>
<p><a name = "line13_329" id = "line13_329"> </a>
Dextera lascivit cæsa Tegeatide capra</p>
<span class = "linenum">330</span>
<p><a name = "line13_330" id = "line13_330"> </a>
Verbera læta movens <a href = "#var13_330">festa per compita
cauda</a>.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_329" id = "not13_329" href = "#line13_329">329.</a>
<i>Dextra</i> tenet ac <i>movet verbera</i>, <i>cæsa capra</i>, h.e.
flagellum ex pelle caprina factum.
—<i>lascivire</i> hic notare videtur petulans et protervus esse,
ita ut omnis absit obscœnitas; Drak. coll. Liv. I, 5 (<i>nudi
juvenes, Lyceum Pana venerantes, per lusum atque lasciviam currunt</i>),
Budæo ad Pand. p.m. 619, et Gron. Obss. III, 4.
—<i>Tegeatide</i>, epith. orn. Tegeæa, seu Tegeatica, h.e.
Arcadica, a Tegea, urbe Arcadiæ: nam Pan ἐπιχώριος Arcadiæ Deus, qui in
ea ejusque oppidis montibusque, inpr. Mænalo, Lycæo, et Parthenio,
potissimum colebatur. Conf. inf. <a class = "crossref" href =
"#line13_345">v. 345 sq.</a>, et Spanhem. ad Callim. H. in
Dian. v. 87... 89.
—<a name = "not13_330" id = "not13_330" href =
"#line13_330">330.</a> Poeta adludit ad. Lupercalia, festum Panis
(unde forte <i>festa cauda</i>), quo discurrebant Luperci et scuticis, e
corio caprino factis, percutiebant manus ac terga obviorum, præcipue
mulierum, quæ ita fecundæ fieri credebantur: quod vel tironibus notum ex
Ovid. Fast. II, 425 seq., et <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_102">V, 102</a>, ubi v. Heins. Cf. V.L.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_331" id = "line13_331"> </a>
Cingit acuta comas, et <a href = "#var13_331">opacat</a> tempora,
pinus,</p>
<p><a name = "line13_332" id = "line13_332"> </a>
Ac <a href = "#var13_332">parva erumpunt rubicunda cornua</a>
fronte:</p>
<p><a name = "line13_333" id = "line13_333"> </a>
Stant aures, <a href = "#var13_333">imoque</a> cadit barba hispida
mento.</p>
<span class = "pagenum">99</span>
<p><a name = "line13_334" id = "line13_334"> </a>
Pastorale deo baculum, pellisque sinistrum</p>
<span class = "linenum">335</span>
<p><a name = "line13_335" id = "line13_335"> </a>
Velat <a href = "#var13_335">grata</a> latus teneræ de corpore damæ.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_331" id = "not13_331" href = "#line13_331">331.</a>
Conf. Ovid. Epist. Her. V, 137, et Met. I, 699; XIV, 633;
Heyne ad Virgil. Ge. I, 20, atque Ecl. X, 24; Heins. et
Burman. ad Valer. Fl. III, 50, et, ubi ratio hujus commenti redditur,
Geopon. Græc. XI, 10.
—<a name = "not13_332" id = "not13_332" href =
"#line13_332">332.</a> Conf. <a class = "crossref" href =
"#not13_327">ad v. 327 sq.</a> Observent tirones cum delectu
eleganti posita verba <i>erumpunt</i>, <i>stant</i>, <i>cadit</i> pro
vulgari, habet cornua in fronte, erectiores aures, barbam; Ern.
—<i>fronte rubicunda</i>, moris, ebuli succo et minio. Vid. Serv.
et Heyne ad Virg. Ecl. II, 31; VI, 22; X, 27.
—<a name = "not13_333" id = "not13_333" href =
"#line13_333">333.</a> <i>Stant aures</i>, erectæ sunt et acutæ.
Sic <i>stare</i> <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_527">I, 527</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_142">IV, 142</a>,
<span class = "pagenum notes">99</span>
620; <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_319">V, 319</a>, <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_521">521</a> et al. Contra <i>cadit barba</i>,
promissa est, et <i>hirsuta</i> (qualis conspicitur in Mus. Florent.
T. I, t. 86, n. 6. Begeri Thes. Brand. T. III, pag. 448.
<i>Mariette, pier. grav.</i> T. II, P. II, p. 27); unde Pan.
ἠϋγένειος, Hom. quod leonis et pardi epitheton est Iliad. ο, 275; ρ, 109
al.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_334" id = "not13_334" href = "#line13_334">334.</a>
<i>Pastorale baculum</i> Pani tribuitur, quia armenti pastorumque curam
gerere credebatur; Drak. inde et νόμιος dicitur Hom. <i>baculum</i> pro
vulg. <i>baculus</i>. Vid. Heins. ad Ovid. Met. II, 681.
—<a name = "not13_335" id = "not13_335" href =
"#line13_335">335.</a> Pan nebride, vel stellata pelle pardi, seu
leopardi, indutus fingitur. Cf. Phurnut. de N. D. c. 27. Serv.
l.c. et <i>Montfauc. Suppl. aux Antiq. expl.</i> T. I, pl. 64. Pan
λαῖφος δ’ ἐπὶ νῶτα δαφοινὸν λυγκὸς ἔχει apud Hom. Hymn. v. 23 de
quo v. Hermanni Mythol. Lyric. not. 351.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_336" id = "line13_336"> </a>
Nulla in præruptum tam prona et inhospita cautes,</p>
<p><a name = "line13_337" id = "line13_337"> </a>
In <a href = "#var13_337">qua</a> non, librans corpus, similisque
volanti</p>
<p><a name = "line13_338" id = "line13_338"> </a>
Cornipedem tulerit præcisa per avia plantam.</p>
<p><a name = "line13_339" id = "line13_339"> </a>
Interdum inflexus, medio nascentia tergo</p>
<span class = "linenum">340</span>
<p><a name = "line13_340" id = "line13_340"> </a>
Respicit adridens hirtæ ludibria caudæ.</p>
<p><a name = "line13_341" id = "line13_341"> </a>
Obtendensque manum solem infervescere fronti</p>
<p><a name = "line13_342" id = "line13_342"> </a>
Arcet, et umbrato perlustrat pascua visu.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_336" id = "not13_336" href = "#line13_336">336.</a>
Describitur Pan οὔρειος (Eurip. Iphig. in Taur. 1126), ὀρεσιβάτης
(Sophocl. Œd. Tyr. 1110), et <i>montivagus</i>; Drakenb. Conf. Hom.
Hymn. v. 6 sqq. et Ovid. Fast. II, 285 seq.
—<a name = "not13_337" id = "not13_337" href =
"#line13_337">337.</a> <i>librans corpus similisque volanti</i>;
conf. sup. <a class = "crossref" href = "#not13_327">ad v. 327</a>,
et <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_317">I, 317</a>;
<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_284">V, 284</a>;
<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_94">XII, 94</a>.
—<a name = "not13_338" id = "not13_338" href =
"#line13_338">338.</a> <i>Cornipedem præcisa</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "#not13_327">ad v. 328</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_341" id = "not13_341" href = "#line13_341">341 sq.</a>
Videtur Silius imaginem ante oculos habuisse, quum hæc scriberet;
Ernest. Ita non Pana quidem, sed alium quemdam exhibet gemma (in Gorlæi
Dactyl. P. II, n. 9), Drak.
—<i>Obtendens</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#var3_613">ad III, 613 in Var. Lect.</a></p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_343" id = "line13_343"> </a>
Hic, postquam mandata dei perfecta, malamque</p>
<p><a name = "line13_344" id = "line13_344"> </a>
Sedavit rabiem, et permulsit corda furentum,</p>
<span class = "pagenum">100</span>
<span class = "linenum">345</span>
<p><a name = "line13_345" id = "line13_345"> </a>
Arcadiæ <a href = "#var13_345">volucris</a> saltus et amata revisit</p>
<p><a name = "line13_346" id = "line13_346"> </a>
Mænala; ubi argutis <a href = "#var13_346">longe de vertice
sacro</a></p>
<p><a name = "line13_347" id = "line13_347"> </a>
Dulce <a href = "#var13_347">sonat</a> calamis, ducit stabula omnia
cantu.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_343" id = "not13_343" href = "#line13_343">343.</a>
<i>mandata dei, Jovis</i>, <a class = "crossref" href =
"#line13_326">v. 326</a>.
—<a name = "not13_344" id = "not13_344" href =
"#line13_344">344.</a> <i>permulsit corda furentum</i>, nam Pan
Deus hilaris, λιγυρῇσιν ἀγαλλόμενος
<span class = "pagenum notes">100</span>
φρένα μολπαῖς, et ἡδυγέλως, Homer. Hymn. 24, 37, nec non Πειθοῦς pater.
Πᾶνα δέ μεν καλέεσκον, ὅτι φρένα πᾶσιν ἔτερψε, ibid. v. 47, quæ
tamen etymologia est inepta.
—<a name = "not13_345" id = "not13_345" href =
"#line13_345">345.</a> Cf. <a class = "crossref" href =
"#not13_329">ad v. 329</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_27">I, 27</a>.
—<a name = "not13_346" id = "not13_346" href =
"#line13_346">346.</a> <i>Mænala</i>, ut <i>Taygeta</i> <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_363">IV, 363</a>, ubi v. not. Pan,
Deus pastoralis, canit <i>calamis</i>, fistula, σύριγγι, et hujus quoque
inventor fuisse fingitur; quod notum vel ex Ovid. Met. I, 689...
705; Virg. Ecl. II, 31 seq.; Pausan. Arcad. c. 38.
—<i>argutis Dulce</i>, dulciter, <i>sonat calamis</i>, ut in Hom.
Hymno, v. 15, δονάκων ὑπὸ μοῦσαν ἀθύρων Νήδυμον... χέει μελίγηρυν
ἀοιδήν, et v. 24, λιγυρῆσιν ἀγαλλόμενος φρένα μολπαῖς.
—<i>de vertice sacro</i>, Mænali, montis ipsi sacri.
—<a name = "not13_347" id = "not13_347" href =
"#line13_347">347.</a> <i>ducit cantu</i>, adficit, et oblectat,
eoque movet et ad obsequium suaviter trahit; Cell. et Drakenb. coll.
<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_458">XV, 458</a>. Claud.
Cons. Mall. Theod. 20, et Præf. in Rufin. I, 13. Sed Pan potius
cantu fistulæ <i>stabula</i>, h.e. oves et armenta (v. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_383">ad III, 383</a>), ut Amphion
et Orpheus cantu lyræ feras, lapides aliasque res inanimas,
<i>duxisse</i>, ad se adlexisse, fingitur, quod ad summam cantus vim
atque præstantiam adumbrandam spectat. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_96">ad I, 96</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#not11_441">XI, 441 sq.</a>, <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#not11_464">464 seq.</a>, et Broukh. ad Prop. III, <span
class = "smallcaps">i</span>, 41.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_348" id = "line13_348"> </a>
At legio Ausonidum, flammas ductore jubente</p>
<p><a name = "line13_349" id = "line13_349"> </a>
Arceri portis, stantesque relinquere muros,</p>
<span class = "linenum">350</span>
<p><a name = "line13_350" id = "line13_350"> </a>
(Mite decus mentis) condunt ensesque facesque.</p>
<p><a name = "line13_351" id = "line13_351"> </a>
Multa deum templis domibusque nitentibus auro</p>
<p><a name = "line13_352" id = "line13_352"> </a>
Egeritur præda, et victus alimenta superbi,</p>
<p><a name = "line13_353" id = "line13_353"> </a>
Quisque bonis periere, virum de corpore vestes</p>
<p><a name = "line13_354" id = "line13_354"> </a>
Femineæ, mensæque alia tellure petitæ,</p>
<span class = "pagenum">101</span>
<span class = "linenum">355</span>
<p><a name = "line13_355" id = "line13_355"> </a>
Poculaque Eoa luxum inritantia gemma.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_348" id = "not13_348" href = "#line13_348">348.</a>
Romani jussu Fulvii non delent Capuam. Cf. <a class = "crossref" href =
"#line13_315">v. 315 sq.</a></p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_351" id = "not13_351" href = "#line13_351">351 sq.</a>
Poeta, qui adripit quidquid potest, si id modo ornatum epicum capit,
exaggeravit, quæ de conlatis spoliis memorat: apud Liv. XXVI, 14, ejus
rei levia tantum vestigia reperiuntur; Ernest. Nescio tamen, utrum
historico id magis an poetæ vitio vertendum sit: nam spolia
opulentissimæ urbis inmensa fuisse probabile est. Conf. <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#line11_38">XI, 38 seq.</a> Sed vid. Liv.
XXVI, 34.
—<a name = "not13_353" id = "not13_353" href =
"#line13_353">353 sq.</a>
<i>Femineæ vestes</i>, non tam ob formam, quam materiam, scil.
subsericæ, Coæ, aliæque, quas vix feminas, multo minus viros decere
Romani putabant: nam Silius h.l. ad sui seculi mores respexisse videtur;
Drak. coll. locis simil.
<span class = "pagenum notes">101</span>
Lucan. I, 163 sq., et Petron. Sat. c. 119. Idem putabat,
poetam quoque, ut sup. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_40">XI, 40</a>, ad colorem vestium respexisse videri
posse; quod mihi non persuasit. Cf. Intp. ad Juvenal. II, 65 seq.
—<a class = "missing" name = "not13_354" id = "not13_354" href =
"#line13_354" title = "numerus deest">354.</a> <i>mensæ alia
tellure petitæ</i>, citreæ, quas ex Africæ silvis advectas Romani insano
pretio emebant; Drak. coll. Intpp. ad Petron. l.c. Meurs. de luxu Rom.
c. 9, et Kobierz. de luxu Rom. II, 10. Vid. et VV. DD. ad Juven.
I, 75 et 137.
—<a name = "not13_355" id = "not13_355" href =
"#line13_355">355 sqq.</a>
De poculis <i>gemmeis</i> ac <i>cælatis</i>, v. Intpp. ad Juvenal.
I, 76, et V, 38 sq. Draken. laudavit Kobierz. l.c. Meurs. de
luxu Rom. c. 8; Cerd. ad Virg, Ge. II, 506, et Æneid. I, 728.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_356" id = "line13_356"> </a>
Nec modus argento, cælataque pondera facti</p>
<p><a name = "line13_357" id = "line13_357"> </a>
Tantum epulis auri; tum passim corpora longo</p>
<p><a name = "line13_358" id = "line13_358"> </a>
Ordine captiva, et domibus depromta talenta,</p>
<p><a name = "line13_359" id = "line13_359"> </a>
Pascere longinquum non deficientia bellum,</p>
<span class = "linenum">360</span>
<p><a name = "line13_360" id = "line13_360"> </a>
Inmensique <a href = "#var13_360">greges</a> famulæ ad convivia
turbæ.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a class = "missing" name = "not13_356" id = "not13_356" href =
"#line13_356" title = "numerus deest">356.</a> <i>pondera auri</i>,
<i>epulis tantum facti</i>, vasa aurea magni ponderis, in usum
convivalem facta.
—<a name = "not13_359" id = "not13_359" href =
"#line13_359">359.</a> Pecunia subficiens sumtibus in bellum,
quamvis diuturnum, faciendis.
—<a name = "not13_360" id = "not13_360" href =
"#line13_360">360.</a> Silius respexit ad innumeram servorum
turbam, inpr. ad convivia, quam ditiores Romani alebant; Draken. qui
contulit sup. XI, 274 seq.; Quintil. Declam. XIII, pag. 237; Reines. et
Burm. ad Petron. Sat. c. 37 et 47; Kobierz. l.c.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_361" id = "line13_361"> </a>
Fulvius, ut finem spoliandis ædibus, ære</p>
<p><a name = "line13_362" id = "line13_362"> </a>
Belligero revocante, dedit, sublimis ab alto</p>
<p><a name = "line13_363" id = "line13_363"> </a>
Subgestu, magnis <a href = "#var13_363">fautor</a> non futilis
ausis:</p>
<p><a name = "line13_364" id = "line13_364"> </a>
«<a href = "#var13_364">Lanuvio</a> generate, inquit, quem Sospita
Juno</p>
<span class = "linenum">365</span>
<p><a name = "line13_365" id = "line13_365"> </a>
Dat nobis, Milo, Gradivi cape victor honorem,</p>
<p><a name = "line13_366" id = "line13_366"> </a>
Tempora murali <a href = "#var13_366">cinctus</a> turrita corona.»</p>
<span class = "pagenum">102</span>
<p><a name = "line13_367" id = "line13_367"> </a>
Tum sontes procerum meritosque piacula prima</p>
<p><a name = "line13_368" id = "line13_368"> </a>
<a href = "#var13_368">Adciit</a>, et justa punit commissa securi.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_361" id = "not13_361" href = "#line13_361">361</a>
<a name = "not13_362" id = "not13_362" href = "#line13_361">sq.</a>
<i>ære Belligero</i>, tuba.
—<a name = "not13_364" id = "not13_364" href =
"#line13_364">364.</a> Fulvius coronam muralem dono dat
<i>Miloni</i>, qui primus muros adscenderat; de quo v. supra <a class =
"crossref" href = "#line13_300">v. 300 sq.</a> Conf. <a class =
"crossref" href = "bookXV.html#line15_257">XV, 257</a>. Poetam autem
h.l. adlusisse ad Milonem, dictatorem <i>Lanuvinum</i>, quem Cicero
defendit, jam notarunt Cell. et alii.
—De <i>Lanuvio</i> et <i>Junone Sospita</i> v. <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#not8_360">ad VIII, 360 seq.</a>
—<a name = "not13_365" id = "not13_365" href =
"#line13_365">365.</a> <i>Gradivi honorem</i>, præmium virtutis.
—<a name = "not13_366" id = "not13_366" href =
"#line13_366">366.</a> <i>Tempora turrita</i>; nam corona muralis
turres aut
<span class = "pagenum notes">102</span>
pinnas murorum præferebat. Cf. de coronis, militum præmiis, loc. class.
Gell. V, 6, et Lips. de Mil. Rom. V, 17.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_367" id = "not13_367" href = "#line13_367">367.</a>
Cf. Liv. XXVI, 15, 16.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_369" id = "line13_369"> </a>
Hic atrox virtus (nec enim obculuisse <a href =
"#var13_369">probarim</a></p>
<span class = "linenum">370</span>
<p><a name = "line13_370" id = "line13_370"> </a>
Spectatum vel in hoste decus) clamore feroci,</p>
<p><a name = "line13_371" id = "line13_371"> </a>
<a href = "#var13_371">Taurea</a>, «Tune, inquit, ferro spoliabis
inultus</p>
<p><a name = "line13_372" id = "line13_372"> </a>
Te majorem animam? et <a href = "#var13_372">jusso</a> lictore
recisa</p>
<p><a name = "line13_373" id = "line13_373"> </a>
Ignavos cadet ante pedes fortissima cervix?</p>
<p><a name = "line13_374" id = "line13_374"> </a>
Haud unquam hos <a href = "#var13_374">vobis</a> dederit Deus.» Inde,
minaci</p>
<span class = "linenum">375</span>
<p><a name = "line13_375" id = "line13_375"> </a>
Obtutu torvum contra et furiale renidens,</p>
<p><a name = "line13_376" id = "line13_376"> </a>
Bellatorem alacer per pectora transigit ensem.</p>
<p><a name = "line13_377" id = "line13_377"> </a>
Cui ductor: «Patriam moriens comitare cadentem.</p>
<p><a name = "line13_378" id = "line13_378"> </a>
Qui nobis animus, <a href = "#var13_378">quæ dextera, quidve
viritim</a></p>
<p><a name = "line13_379" id = "line13_379"> </a>
<a href = "#var13_379">Decernet</a> Mavors: tibi, si rebare pudendum</p>
<span class = "linenum">380</span>
<p><a name = "line13_380" id = "line13_380"> </a>
<a href = "#var13_380">Jussa</a> pati, licuit <a href =
"#var13_380">pugnanti obcumbere letum</a>.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_369" id = "not13_369" href = "#line13_369">369 sqq.</a>
<i>atrox virtus</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_58">ad I, 58</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#not6_378">VI, 378</a>.
—<i>virtus, Taurea inquit</i>, h.e. Taurea, vir fortissimus. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_599">ad IV, 599</a>.
—<a name = "not13_371" id = "not13_371" href =
"#line13_371">371... 379.</a> Imitat. Virg. Æn. X, 739 sqq.,
ubi v. Heyne.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_378" id = "not13_378" href = "#line13_378">378.</a>
Fulvius respondet ad verba Taureæ, v. 371 seq. <i>Qui nobis</i> sit
<i>animus</i> ac virtus, <i>quidve</i> animi <i>viritim</i>, cuique
nostrum, <i>Decernet Mavors</i> (<a class = "missing" name = "not13_379"
id = "not13_379" href = "#line13_379" title = "numerus deest">v. 379</a>), decernetur bello, ex belli exitu intelligetur;
vel, ut ap. Virg. l.c. <i>Ast de me Divum pater viderit</i>. Lefeb.
comparavit Hom. Iliad. υ, 435, et χ, 365. Withof. haud dubie legendum
putabat: <i>Qui nobis animus</i>, <i>quæ dextera, quidve viri sim</i>,
<i>Decernet Mavors</i>; <i>tibi</i>, etc. <i>quid viri</i>, in quantum
sim vir. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">103</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_381" id = "line13_381"> </a>
Dum Capua <a href = "#var13_381">infaustam luit</a> haud sine sanguine
culpam,</p>
<p><a name = "line13_382" id = "line13_382"> </a>
Interea geminos terra crudelis Hibera</p>
<p><a name = "line13_383" id = "line13_383"> </a>
Fortuna abstulerat, permiscens tristia lætis,</p>
<p><a name = "line13_384" id = "line13_384"> </a>
Scipiadas, magnumque decus, magnumque dolorem.</p>
</div>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">103</span>
<a name = "not13_381" id = "not13_381" href = "#line13_381">381.</a>
Recte Ernesti V. C. «In Hispania interea Cn. et P. Scipiones
ceciderant. Vid. Liv. XXV, 36; coll. XXVI, 18. Hinc Silius occasionem
adripit in longum episodium excurrendi, quo Scipionem filium adiisse
inferos, ut ibi umbras parentis et patrui spectaret, narrat ad exemplum
Virgilii Æn. VI, quo tamen, sive opportunitatem hujus episodii
inferendi, sive modum tractandi enarrandique, artem et gravitatem vel
dignitatem rerum et verborum, consideremus, inferior mansit, quamvis suo
modo multa bene et graviter expressit.» Ad excusandum tamen ac
defendendum poetæ consilium valent pleraque eorum, quæ in Commentatione
de Silii vita et carmine ad fin. sect. II, et in notis Argumento lib. VI
subjectis, disputavi, quæque Heyne monuit in Exc. I, ad Virg. Æn. VI, et
in nota Argumento ejus libri subjecta; ad quæ lectores brevitatis studio
remittimus. Notandum in primis est, Scipionem Africanum alterum quasi
hujus carminis heroem esse, qui gloriam quoque confecti belli Punici II
sibi comparaverit; neque Silium temere Maronis institisse vestigiis,
sed, quod doctum poetam decet, multa passim variasse, ad exemplum
potissimum Homeri. Qui vero <a class = "crossref" href =
"#line13_385">v. 385 sq.</a> nimis abrupto transitu obfenduntur,
carmen Silianum perperam exigunt ad leges, vel ἐποποιΐας, vel perfectæ
narrationis historicæ; de quo v. ad Comment. de Silii vita et carmine,
init. sect. II.
—<a name = "not13_383" id = "not13_383" href =
"#line13_383">383.</a> <i>Fortuna permiscens tristia</i>, necem
Scipionum omniumque fere, quibus præfuerant, copiarum, <i>lætis</i>, tot
tantisque rebus per octo fere annos ab illis feliciter gestis; quas
poeta mox <i>magnum decus</i>, ut <i>tristia</i> illa <i>magnum
dolorem</i> adpellat. Præstat tamen verba <i>permiscens tristia
lætis</i> de Fortuna universe posita adcipere, et illa <i>magnum decus,
magnum dolorem</i>, ad Scipiones referre, qui <i>magnum decus</i>
Romanorum vocantur propter virtutem, et <i>magnus dolor</i>, quum
periissent, non tam Romanorum, quum totius Hispaniæ; de quo v. Liv. XXV,
36 extr.
—<a class = "missing" name = "not13_384" id = "not13_384" href =
"#line13_384" title = "numerus deest">384.</a> <i>Scipiadas</i>, ut
<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_107">VII, 107</a>, ubi
v. not.</p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">385</span>
<p><a name = "line13_385" id = "line13_385"> </a>
Forte Dicarchea juvenis <a href = "#var13_385">dum sedit</a> in urbe</p>
<p><a name = "line13_386" id = "line13_386"> </a>
Scipio, post belli repetens extrema penates,</p>
<span class = "pagenum">104</span>
<p><a name = "line13_387" id = "line13_387"> </a>
Huc tristis lacrimas et funera acerba suorum</p>
<p><a name = "line13_388" id = "line13_388"> </a>
Fama tulit: duris quamquam non cedere suetus,</p>
<p><a name = "line13_389" id = "line13_389"> </a>
Pulsato lacerat violenter pectore amictus.</p>
<span class = "linenum">390</span>
<p><a name = "line13_390" id = "line13_390"> </a>
Non comites tenuisse valent, non ullus honorum</p>
<p><a name = "line13_391" id = "line13_391"> </a>
Militiæve pudor: pietas irata sinistris</p>
<p><a name = "line13_392" id = "line13_392"> </a>
Cælicolis furit, atque odit solatia luctus:</p>
<p><a name = "line13_393" id = "line13_393"> </a>
Jamque dies, iterumque dies absumta querelis.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_385" id = "not13_385" href = "#line13_385">385.</a>
<i>Dicarchæa in urbe</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_533">ad VIII, 533</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookXII.html#line12_107">XII, 107 sq.</a>
—<i>sedit</i>, commoratur, tempus terit in otio. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_142">ad III, 142</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookX.html#not10_597">X, 597</a>.
<span class = "pagenum notes">104</span>
—<a name = "not13_386" id = "not13_386" href =
"#line13_386">386.</a> <i>post belli extrema</i>, finem, h.e. post
expugnationem Capuæ. Conf. inf. <a class = "crossref" href =
"#line13_454">v. 454</a>.
—<i>penates</i>, patriam, Romam, domum.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_390" id = "not13_390" href = "#line13_390">390.</a>
<i>tenuisse,</i> luctum ejus sedare, <i>non honorum pudor</i>; quasi
vero in honoribus id esse deberet, ut a luctu se abstineret, qui illis
conspicuus esset: alia ratio <i>militiæ</i> est, quæ profecto fortis
animi præsidia adfert; Ernesti. Enimvero qui honoribus fungitur,
inferioribus, quique militibus præest, iis exemplo esse debet ac solet.
—<a name = "not13_391" id = "not13_391" href =
"#line13_391">391 seq.</a>
Similes querulas inpatientes et pæne inpias adversus Deos passim legimus
in similibus veterum locis, et ap. Kirchmann. de fun. Rom. p. 168
sq. qui multos congessit; Ernesli. Recte; quod tamen nemini mirum
videbitur, qui loca illa non ad nostram de divina natura cogitandi
rationem, sed ad notiones, quas veteres sibi de ea animo et informasse
et informare debuisse notum est, exegerit.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_394" id = "line13_394"> </a>
Versatur species ante ora oculosque <a href =
"#var13_394">parentum</a>.</p>
<span class = "linenum">395</span>
<p><a name = "line13_395" id = "line13_395"> </a>
Ergo excire parat manes animasque suorum,</p>
<p><a name = "line13_396" id = "line13_396"> </a>
Adloquioque virum tantos mulcere dolores.</p>
<p><a name = "line13_397" id = "line13_397"> </a>
Hortatur vicina palus, ubi signat Averni</p>
<p><a name = "line13_398" id = "line13_398"> </a>
Squalentem introitum stagnans Acherusius humor.</p>
<p><a name = "line13_399" id = "line13_399"> </a>
Noscere venturos agitat mens protinus annos.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_394" id = "not13_394" href = "#line13_394">394.</a>
<i>parentum</i>; vid. Var. Lect.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_395" id = "not13_395" href = "#line13_395">395.</a>
<i>excire manes animasque suorum</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_97">ad I, 97 seq.</a></p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_397" id = "not13_397" href = "#line13_397">397 seq.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#not12_121">ad XII,
121</a> et <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#not12_126">126 sqq.</a></p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">400</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_400" id = "line13_400"> </a>
<a href = "#var13_400">Sic ad Cymæam</a>, quæ tum sub nomine Phœbi</p>
<p><a name = "line13_401" id = "line13_401"> </a>
Autonoe tripodas <a href = "#var13_401">sacros</a> antrurnque
tenebat,</p>
<span class = "pagenum">105</span>
<p><a name = "line13_402" id = "line13_402"> </a>
Fert gressus juvenis, consultaque pectoris ægri</p>
<p><a name = "line13_403" id = "line13_403"> </a>
Pandit, et adspectus orat contingere patrum.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_400" id = "not13_400" href = "#line13_400">400
seqq.</a>
<i>Autonoe</i>, sacerdos Phœbi, ut jam Ernesti monuit, adumbrata ex
Homerica Circe, quæ Ulyssem simili modo instituit (Odyss. κ, 488 sqq.),
et diversa
<span class = "pagenum notes">105</span>
ab alia Sibylla vate (v. inf. <a class = "crossref" href =
"#line13_409">v. 409 sq.</a>, <a class = "crossref" href =
"#line13_444">444</a> et <a class = "crossref" href = "#line13_488">488
sq.</a>), ut ap. Virg. Deiphobe sacerdos a Sibylla, secundum sententiam
Holdsworthi et Spencii, quibus tamen refragatur Heyne, qui in Exc. V ad
Æn. VI, ad unam feminam omnia refert, ut Ovid. Met. XIV, 104 seq.
—<i>Cymæam</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_531">ad VIII, 531</a>.
—<i>sub nomine</i>, præsidio, tutela, patrocinio. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#var1_93">ad I, 93 in Var. Lect.</a>
et Burm. ad Ovid. Trist. II, 551; IV, <span class =
"smallcaps">ii</span>, 9.
—<a class = "missing" name = "not13_401" id = "not13_401" href =
"#line13_401" title = "numerus deest">401.</a> <i>tripodas sacros
antrumque tenebat</i>, ut Pythia, quæ tripodi insidens Delphis
vaticinabatur. De <i>antro</i> Sibyllæ cf. Heyne Exc. III ad Virg. Æn.
VI.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_404" id = "line13_404"> </a>
Nec cunctata diu vates, «Mactare repostis</p>
<span class = "linenum">405</span>
<p><a name = "line13_405" id = "line13_405"> </a>
<a href = "#var13_405">Mos</a> umbris, inquit, consueta piacula
nigras</p>
<p><a name = "line13_406" id = "line13_406"> </a>
Sub lucem pecudes, reclusæque abdere terræ</p>
<p><a name = "line13_407" id = "line13_407"> </a>
Manantem jugulis spirantum cæde cruorem.</p>
<p><a name = "line13_408" id = "line13_408"> </a>
Tunc populos tibi regna suos pallentia mittent.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_404" id = "not13_404" href = "#line13_404">404 sqq.</a>
De evocatione Manium et Homeri imitatione v. <a class = "crossref" href
= "bookI.html#not1_97">ad I, 97, 98</a>; Hom. Od. κ, 524 sq., et
Heyne Exc. XIV, ad Virg. Æn. VI. Qui ad Manes et inferos adcedunt, eos
<i>piaculari</i> sacro placare solent. Cf. Homer. l.c. Heyne et Cerda ad
Virgil. Æn. VI, 153 seq. quæ loca Silius imitatus est.
—<a class = "missing" name = "not13_405" id = "not13_405" href =
"#line13_405" title = "numerus deest">405.</a> <i>nigras
pecudes</i>, cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_119">ad
I, 119</a>, et Hom. l.c.
—<a class = "missing" name = "not13_406" id = "not13_406" href =
"#line13_406" title = "numerus deest">406.</a> <i>Sub lucem</i>,
post mediam noctem, more hujus sacri. Cf. <a class = "crossref" href =
"#line13_413">v. 413</a> et <a class = "crossref" href =
"#line13_413">420</a> sup. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_124">ad VIII, 124</a>; Cerda et Heyne ad Virg. Æn.
VI, 252, 255 et 535 sq. Perperam D. Heins. verba <i>sub lucem</i>,
h.l. et <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_124">VIII,
124</a>, exponit, ore vultuque ad lucem solemque surgentem converso,
coll. Sophocl. Œd. Col. 468, et Electra 425 quibus locis Schol. monet,
τὰ καθάρματα, lustrationes, expiationes, etiam somniorum, et similia
sacra ita fieri.
—<a href = "#line13_406">406 sq.</a>
<i>reclusæ abdere terræ cruorum</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_98">ad I, 98</a>, et conf. inf. <a class =
"crossref" href = "#line13_427">v. 427... 434</a>; Homer. Od. λ, 25
seq. (quem locum Silius ante oculos habuit), Ovid, Met. VII, 243 sq.;
Horat. Sat. I, <span class = "smallcaps">viii</span>, 28 seq.;
Orph. Argon. 569 sq., et Cuperi Obss. I, 12.
—<a class = "missing" name = "not13_407" id = "not13_407" href =
"#line13_407" title = "numerus deest">407.</a> <i>spirantum</i>, id
est, palpitantium, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_121">I, 121</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_408" id = "not13_408" href = "#line13_408">408.</a>
<i>suos populos</i>, κλυτὰ ἔθνεα νεκρῶν, Odyss. κ, 526.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_409" id = "line13_409"> </a>
Cetera, quæ poscis, majori vate canentur.</p>
<span class = "linenum">410</span>
<p><a name = "line13_410" id = "line13_410"> </a>
Namque tibi Elysio repetita oracula campo</p>
<p><a name = "line13_411" id = "line13_411"> </a>
Eliciam, veterisque dabo inter sacra Sibyllæ</p>
<span class = "pagenum">106</span>
<p><a name = "line13_412" id = "line13_412"> </a>
Cernere fatidicam Phœbei pectoris umbram.</p>
<p><a name = "line13_413" id = "line13_413"> </a>
Vade, age, et, a medio quum se nox humida cursu</p>
<p><a name = "line13_414" id = "line13_414"> </a>
Flexerit, ad fauces vicini castus Averni</p>
<span class = "linenum">415</span>
<p><a name = "line13_415" id = "line13_415"> </a>
Duc prædicta sacris duro placamina Diti.</p>
<p><a name = "line13_416" id = "line13_416"> </a>
Mella simul tecum et puri fer dona Lyæi.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_409" id = "not13_409" href = "#line13_409">409.</a>
majori <i>vate</i>, mox <i>veteri Sibylla</i>, cujus animam Autonoe
evocatura erat.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_411" id = "not13_411" href = "#line13_411">411.</a>
<i>veteris Sibyllæ</i>, ut <i>anus</i> <a class = "crossref" href =
"#line13_494">v. 494</a>, propter grandem ejus ætatem, de qua et de
variis Sibyllis v. Heyne Exc. IV et V ad Virgil. Æn. VI; Petiti et
Gallæi libellos de Sibyllis, Intp. ad Propert. II, <span class =
"smallcaps">ii</span>, 16, <span class = "smallcaps">xxiv</span>, 34, et
alios.</p>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">106</span>
<a name = "not13_413" id = "not13_413" href = "#line13_413">413.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_24">ad
V, 24</a>.
—<i>nox humida</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#var1_259">ad I, 259 in Var. Lect.</a>
—<a name = "not13_414" id = "not13_414" href =
"#line13_414">414.</a> <i>Flexerit se</i> proprie, ut <i>verti</i>
dixere Stat. Theb. III, 33; Senec. Herc. fur. 131, et στρέφεται ἐς δύσιν
ἄρκτος, Theocrit. XXIV, 11; Drak.
—<a name = "not13_415" id = "not13_415" href =
"#line13_415">415.</a> <i>duro diti</i>, sævo, inexorabili,
inlacrimabili, truculento; Drak. coll. Virg. Æn. XII, 199.
—<a name = "not13_416" id = "not13_416" href =
"#line13_416">416.</a> Melle, vino et lacte libatio fiebat Manibus
et inferorum Diis. Cf. inf. <a class = "crossref" href =
"#line13_434">v. 434</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_98">ad I, 98</a>; Hom. Odyss. κ, 519 sq.; λ, 27;
Orph. l.c. Eurip. Orest. 115; Apollon. III, 1034 sq., 1209 sq.
—<i>dona Lyæi</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_414">XI, 414</a>, v. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_748">ad VII, 748</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_417" id = "line13_417"> </a>
Hoc alacer monitu, et promissæ nomine vatis,</p>
<p><a name = "line13_418" id = "line13_418"> </a>
Adparat occulto monstrata piacula cœpto.</p>
<p><a name = "line13_419" id = "line13_419"> </a>
Inde, ubi nox jussam procedens contigit horam,</p>
<span class = "linenum">420</span>
<p><a name = "line13_420" id = "line13_420"> </a>
Et spatia æquarunt tenebras transacta futuras,</p>
<p><a name = "line13_421" id = "line13_421"> </a>
Consurgit stratis, pergitque ad turbida portæ</p>
<p><a name = "line13_422" id = "line13_422"> </a>
Ostia Tartareæ; penitus quîs abdita vates</p>
<p><a name = "line13_423" id = "line13_423"> </a>
Promissa inplerat, Stygioque sedebat in antro.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_417" id = "not13_417" href = "#line13_417">417.</a>
Imitat. Virg. Æn. VI, 236... 254, et Hom. Odyss. λ, 22 seq.
—<i>promissæ vatis</i>, Sibyllæ, nomine. Cf. <a class = "crossref"
href = "#line13_409">v. 409 sq.</a></p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_419" id = "not13_419" href = "#line13_419">419.</a>
<i>horam jussam</i>, constitutam ab Autonoe <a class = "crossref" href =
"#line13_413">v. 413</a>.
—<a name = "not13_420" id = "not13_420" href =
"#line13_420">420.</a> <i>spatia æquarunt</i>, post mediam
noctem.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_424" id = "line13_424"> </a>
Tum, qua se primum rupta tellure recludit</p>
<span class = "linenum">425</span>
<p><a name = "line13_425" id = "line13_425"> </a>
<a href = "#var13_425">Invisus</a> cælo specus, atque eructat
acerbam</p>
<p><a name = "line13_426" id = "line13_426"> </a>
Cocyti laxo suspirans ore paludem,</p>
<p><a name = "line13_427" id = "line13_427"> </a>
Inducit juvenem, ferroque cavare refossam</p>
<p><a name = "line13_428" id = "line13_428"> </a>
Ocius urguet humum, atque, arcanum murmur anhelans,</p>
<span class = "pagenum">107</span>
<p><a name = "line13_429" id = "line13_429"> </a>
Ordine mactari pecudes jubet: <a href = "#var13_429">ater</a> operto</p>
<span class = "linenum">430</span>
<p><a name = "line13_430" id = "line13_430"> </a>
Ante omnes taurus Regi, tum proxima Divæ</p>
<p><a name = "line13_431" id = "line13_431"> </a>
Cæditur <a href = "#var13_431">Hennææ</a> casta cervice juvenca.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_425" id = "not13_425" href = "#line13_425">425 seq.</a>
<i>Cocytum</i> Silius ponit sub ipsius speluncæ, seu antri Stygii
ingressum, ubi victimæ parantur, discrepans a Virgil. Æn. VI, 295 sq.
cujus tamen verba æmulatus est; Ernesti. Sed illum Maronis locum
expressit potius inf. <a class = "crossref" href =
"#line13_571">v. 571 seq.</a>, et h.l. Æn. VI, 107, ubi v. Heyne.
Pro Acheronte tamen Cocytum posuit: nam in fluminibus inferis mire seu
turbant seu variant poetæ; de quo v. Heyne Exc. IX ad Virg. Æn. VI.
—<a class = "missing" name = "not13_426" id = "not13_426" href =
"#line13_426" title = "numerus deest">426.</a> <i>suspirans</i>,
spirans, exhalans. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#line12_136">XII, 136</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_777">ad IV, 777</a>.
—<a name = "not13_427" id = "not13_427" href =
"#line13_427">427 seq.</a>
<i>ferro cavare refossam humum</i>, fossam, seu scrobem
<span class = "pagenum notes">107</span>
facere. Ἐγὼ δ’ ἄορ ὀξὺ ἐρυσσάμενος παρὰ μηροῦ Βόθρον ὄρυξα, etc., Homer.
Odyss. λ, 24, 36, et κ, 517. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_98">ad I, 98</a>.
—<a name = "not13_429" id = "not13_429" href =
"#line13_429">429 sqq.</a>
<i>Ater taurus</i>, ut <i>nigras pecudes</i>, <a class = "crossref" href
= "#line13_405">v. 405</a>, ubi vid. not.
—<i>operto Regi</i>, subterraneo, Plutoni, <i>Stygio regi</i>, Æn.
VI, 252, ubi et v. 140, <i>telluris operta</i>, dicuntur loca
infera.
—<a class = "missing" name = "not13_430" id = "not13_430" href =
"#line13_430" title = "numerus deest">430.</a> <i>Divæ Hennææ</i>,
ut <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_93">I, 93</a>,
ubi v. not.
—<a class = "missing" name = "not13_431" id = "not13_431" href =
"#line13_431" title = "numerus deest">431.</a> <i>casta cervice
juvenca</i>, non ἄζυξ, vel ἀδμὴς (Odyss. δ, 637), quæ haud passa
est jugum, ut D. Heins. notavit et Dausq. (qui adeo ex Virg. Ge.
IV, 551, <i>intacta cervice juvenca</i> substituendum putabat), sed quam
Hom. Odyss. λ, 30, στεῖραν βοῦν, et inde Virgil. Æn. VI, 251,
<i>sterilem vaccam</i> adpellat, quod jam monuere Drak. et Ern.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_432" id = "line13_432"> </a>
Inde tibi, Alecto, tibi, nunquam læta Megæra,</p>
<p><a name = "line13_433" id = "line13_433"> </a>
Corpora lanigerum procumbunt lecta bidentum.</p>
<p><a name = "line13_434" id = "line13_434"> </a>
<a href = "#var13_434">Fundunt mella super Bacchique et lactis
honorem</a>.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_432" id = "not13_432" href = "#line13_432">432.</a>
Ipsis Eumenidibus sacrum fit, non matri Eumenidum, ut ap. Virg. Æn. VI,
250; Drak.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_434" id = "not13_434" href = "#line13_434">434.</a>
Conf. Var. Lect. et sup. <a class = "crossref" href = "#not13_416">ad
v. 416</a>. Voc. <i>honorem</i> abundare putabat D. Heins. et
Plautum simil. dixisse <i>florem vini veteris</i>, Eurip. οἴνου ἄχνην,
Pind. ἄνθεα μήλων et ὕμνων, vel ἄνθεμα χρυσοῦ. Sed v. supra <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_218">ad III, 218</a>.</p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">435</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_435" id = "line13_435"> </a>
«<a href = "#var13_435">Sta</a>, juvenis, faciemque, Erebo quæ surgit
<a href = "#var13_435">ab omni</a>,</p>
<p><a name = "line13_436" id = "line13_436"> </a>
Exclamat vates, patere: adcedentia cerno</p>
<p><a name = "line13_437" id = "line13_437"> </a>
Tartara, et ante oculos adsistere tertia regna.</p>
<p><a name = "line13_438" id = "line13_438"> </a>
Ecce ruunt variæ species, et quidquid ab imo</p>
<p><a name = "line13_439" id = "line13_439"> </a>
Natum hominum exstinctumque chao est.» Jam cuncta <a href =
"#var13_439">videbat</a>,</p>
<span class = "pagenum">108</span>
<span class = "linenum">440</span>
<p><a name = "line13_440" id = "line13_440"> </a>
Cyclopas, Scyllamque, et pastos membra virorum</p>
<p><a name = "line13_441" id = "line13_441"> </a>
Odrysiæ telluris equos. «Contende tueri,</p>
<p><a name = "line13_442" id = "line13_442"> </a>
Eductumque tene vagina interritus ensem.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_435" id = "not13_435" href = "#line13_435">435.</a>
Adcedentibus Manibus horret Scipionis animus, quem Autonoe erigere
conatur.
—<i>faciem</i>, quæ mox <i>varie species</i> dicuntur.
—<a name = "not13_436" id = "not13_436" href =
"#line13_436">436.</a> <i>patere</i>, ut v. 441, <i>contende
tueri interritus</i>.
—<a name = "not13_437" id = "not13_437" href =
"#line13_437">437.</a> <i>tertia regna</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#line8_116">VIII, 116</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_438" id = "not13_438" href = "#line13_438">438</a>
<a name = "not13_439" id = "not13_439" href = "#line13_438">seq.</a>
Cf. Hom. Odyss. λ, 36 sqq.; Virg. Georg. IV, 471 sq., et Æn. VI,
305 sq.
—<i>ab imo chao</i>, a prima mundi origine, quum adhuc chaos
esset. Ern. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_453">XI, 453</a>;
<span class = "pagenum notes">108</span>
Ovid. Met. I, 1 sq.; Hesiod. Theog. 116 seq.
—<a name = "not13_441" id = "not13_441" href =
"#line13_441">441 sq.</a>
<i>Odrysiæ telluris</i>, Diomedis Thracis, <i>equos pastos membra
virorum</i>, ἀνδροφάγους. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_38">ad III, 38</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_431">IV, 431</a>.
—<a name = "not13_442" id = "not13_442" href =
"#line13_442">442.</a> Cf. Hom. Odyss. κ, 535 sq.; λ, 48 sq.; Virg.
Æn. VI, 260, 290.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_443" id = "line13_443"> </a>
Quæcumque ante animæ <a href = "#var13_443">tendent</a> potare
cruorem,</p>
<p><a name = "line13_444" id = "line13_444"> </a>
<a href = "#var13_444">Dissice</a>, dum castæ procedat imago
Sibyllæ.</p>
<span class = "linenum">445</span>
<p><a name = "line13_445" id = "line13_445"> </a>
Interea cerne, ut gressus inhumata citatos</p>
<p><a name = "line13_446" id = "line13_446"> </a>
Fert umbra, et properat tecum conjungere dicta:</p>
<p><a name = "line13_447" id = "line13_447"> </a>
Cui datur ante atros absumti corporis ignes,</p>
<p><a name = "line13_448" id = "line13_448"> </a>
Sanguine non tacto, solitas effundere voces.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_443" id = "not13_443" href = "#line13_443">443.</a>
<i>potare cruorem</i>; cf. mox <a class = "crossref" href =
"#not13_448">ad v. 448</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_98">ad I, 98</a>.
—<a name = "not13_444" id = "not13_444" href =
"#line13_444">444.</a> <i>imago</i>, umbra, εἴδωλον. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_97">ad I, 97</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_445" id = "not13_445" href = "#line13_445">445.</a>
Appius Claudius Pulcher consul, ad Capuam vulneratus et mortuus (vid.
Liv. XXVI, 6, 16), sed nondum crematus ac sepultus (<a name =
"not13_447" id = "not13_447" href = "#line13_447">v. 447</a>),
cujus umbra ad Scipionem prima venit, effictus ad similitudinem
Elpenoris apud Homerum Odyss. λ, 51 seq., et Palinuri apud Virgilium
Æneid. lib. VI, 337 sq.
—<a name = "not13_448" id = "not13_448" href =
"#line13_448">448.</a> <i>Sanguine non tacto</i>, cruore victimarum
non hausto, quo simplices infirmæque umbræ vires, vitam et reminiscendi
vim recipiunt: veteres enim credebant, vitam ac vitalem vim in sanguine
inesse. Cf. inf. <a class = "crossref" href = "#line13_494">vers. 494
sq.</a>, <a class = "crossref" href = "#line13_621">621</a>, <a class =
"crossref" href = "#line13_706">706</a>, <a class = "crossref" href =
"#line13_735">735</a>; Hom. Odyss. λ, 36, 50, 89, 95, 97, 141, 147, 152
al. et sup. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_98">ad
I, 98</a>. Umbræ vero, quæ nuper demum in inferos descenderunt,
plus virium habent, quam quæ diutius ibi commoratæ sunt. Sic Elpenor,
etsi non, ut reliquæ umbræ, sanguinem bibit, cum Ulysse loquitur
fatorumque suorum recordatur Odyss. λ, 59 sqq. Animæ quoque heroum sine
usu cruoris conloquuntur Odyss. ω, 15 seqq.
—<i>solitas effundere voces</i>: nam propr. umbræ stridorem edunt,
τρίζουσαι ποτέονται ὥς νυκτερίδες, Odyss. ω, 5 seq.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_449" id = "line13_449"> </a>
Adspicit, et subito <a href = "#var13_449">turbatus</a> Scipio visu:</p>
<span class = "linenum">450</span>
<p><a name = "line13_450" id = "line13_450"> </a>
«Quinam te, qui casus, ait, dux maxime, fessæ</p>
<p><a name = "line13_451" id = "line13_451"> </a>
Eripuit patriæ; quum tales horrida poscant</p>
<p><a name = "line13_452" id = "line13_452"> </a>
Bella viros? nec enim dextra concesserit ulli</p>
<span class = "pagenum">109</span>
<p><a name = "line13_453" id = "line13_453"> </a>
Appius, aut astu: decimum lux retulit ortum,</p>
<p><a name = "line13_454" id = "line13_454"> </a>
Ut te, quum Capua remearem, vulnera vidi</p>
<span class = "linenum">455</span>
<p><a name = "line13_455" id = "line13_455"> </a>
Mulcentem, hoc uno mæstum, quod adire nequires</p>
<p><a name = "line13_456" id = "line13_456"> </a>
Saucius ad muros, et Martis honore careres.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_450" id = "not13_450" href = "#line13_450">450.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "#line13_654">v. 654</a>, Hom.
Odyss. λ, 57, 170; ω, 106, et Virg. Æneid. VI, 341.
—<i>Quinam... qui</i>; cf.
<span class = "pagenum notes">109</span>
<a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_645">ad II, 645 in Var.
Lect.</a>
—<a name = "not13_454" id = "not13_454" href =
"#line13_454">454 sq.</a>
<i>Mulcentem vulnera</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_368">ad V, 368</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookVI.html#not6_91">VI, 91</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_457" id = "line13_457"> </a>
Contra quæ ductor: «Fesso mihi proxima tandem</p>
<p><a name = "line13_458" id = "line13_458"> </a>
Lux gratos Phaethontis equos avertit, et atris</p>
<p><a name = "line13_459" id = "line13_459"> </a>
Æternum <a href = "#var13_459">demisit</a> aquis: sed lenta meorum,</p>
<span class = "linenum">460</span>
<p><a name = "line13_460" id = "line13_460"> </a>
<a href = "#var13_460">Dum vanos ritus, cura, et</a> sollemnia vulgi</p>
<p><a name = "line13_461" id = "line13_461"> </a>
Exsequitur, cessat flammis inponere corpus,</p>
<p><a name = "line13_462" id = "line13_462"> </a>
Ut portet tumulis per longum membra paternis.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_457" id = "not13_457" href = "#line13_457">457
seqq.</a>
<i>Lux proxima</i>, dies proximus ei, quo me postremo vidisti, <i>mihi
gratos Phaethontis equos avertit</i>, lucis vitæque usum abstulit, h.e.
eo mortuus sum.
—<i>atris aquis</i>, ad Stygem et in orcum <i>demisit</i>. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_439">ad I, 439</a>.
—<a name = "not13_459" id = "not13_459" href =
"#line13_459">459</a> <a name = "not13_460" id = "not13_460" href =
"#line13_459">seqq.</a>
<i>Lenta cura meorum cessat</i>, h.e. Romani, amici ac propinqui mei ob
curam dignitatis meæ cessant <i>corpus</i> meum <i>flammis inponere, dum
vanos... exsequitur</i>.
—<i>ritus vanos</i> et umbris inutiles, quibus cadaver in patriam
ad majorum sepulcra putabatur referendum esse, ideoque
<i>medicaminibus</i> (<a class = "crossref" href =
"#line13_464">v. 464</a>) h.e. condimentis servandum, ne
<i>putresceret</i>; bene Mars. Cell. et Ern. His addatur Draken. nota:
Appius magnificos exsequiarum adparatus <i>vanos ritus</i> vocat, quod
contentus esset, si cadaver suum, quocumque ritu fieret, quam primum
terræ mandaretur, ut campos Elysios et loca beata intrare posset, unde
inhumati diutissime arcebantur.
—<i>lenta cura</i>, quod a Capua ad Romam longius iter erat; Ern.
Sed eo potius spectant verba <i>per longum</i>, scilicet iter, vide vs.
462.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_463" id = "line13_463"> </a>
Quod te per nostri Martis precor æmula facta,</p>
<p><a name = "line13_464" id = "line13_464"> </a>
<a href = "#var13_464">Arce, quæ putris</a> artus, medicamina,
servant,</p>
<span class = "linenum">465</span>
<p><a name = "line13_465" id = "line13_465"> </a>
Daque vago portas quamprimum Acherontis adire.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_464" id = "not13_464" href = "#line13_464">464.</a>
<i>putres artus</i>, qui, nisi medicamentis servarentur, putri tabo et
sanie liquerent; Drak. Cf. inf. <a class = "crossref" href =
"#line13_487">v. 487</a>.
—<a name = "not13_465" id = "not13_465" href =
"#line13_465">465.</a> Cf. Virg. Æn. VI,
<span class = "pagenum notes">110</span>
325 seq. (ubi v. Heyne et sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_154">ad I, 154</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_669">IV, 669</a>; <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_156">V, 156</a>.)</p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">110</span>
<p><a name = "line13_466" id = "line13_466"> </a>
Tum juvenis: «Gens o veteris pulcherrima <a href =
"#var13_466">Clausi</a>,</p>
<p><a name = "line13_467" id = "line13_467"> </a>
<a href = "#var13_467">Haud ulla ante tuam, quamquam non parva
fatigent</a>,</p>
<p><a name = "line13_468" id = "line13_468"> </a>
Curarum prior exstiterit: <a href = "#var13_468">namque ista per
omnes</a></p>
<p><a name = "line13_469" id = "line13_469"> </a>
Discrimen <a href = "#var13_468">servat</a> populos, variatque <a href =
"#var13_469">jacentum</a></p>
<span class = "linenum">470</span>
<p><a name = "line13_470" id = "line13_470"> </a>
Exsequias tumuli et cinerum sententia discors.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_466" id = "not13_466" href = "#line13_466">466.</a>
<i>Gens</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_185">ad II, 185</a>. De Atta, vel Atto <i>Clauso</i>,
auctore gentis Claudiæ (cujus familia sunt Appii), qui e Sabinis
migravit Romam, ibique <i>Appius Claudius</i> dictus est, v. Liv. II,
16; sup. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_412">ad VIII,
412</a>; Heins. ad Ovid. Fast. IV, 305, et meas Tabulas genealog.
—<a name = "not13_467" id = "not13_467" href =
"#line13_467">467.</a> Conf. Hom. Odyss. λ, 80. <i>Nulla mihi cura
prior erit ante tuam</i>, quam cura tuæ sepulturæ. Withof. corrigit:
<i>Haud ulla ante tui hanc, quamquam non parva fatigent</i>, etc. hoc
est, <i>ante hanc tui</i>, scilicet curam, vel sepeliendi officium.
—<a name = "not13_468" id = "not13_468" href =
"#line13_468">468.</a> Totum hunc locum e Lucret. III, 883... 906,
expressum censet Lefeb. ego potius ex Cic. Tusc. Qu. I, 45. Bene
vero Ernesti V. C. «Omnem hanc recensionem variorum generum mortuos
tractandi et sepeliendi, quæ apud diversos populos obtineant, semper
maxime absurdam judicavi. Non potest ulla probabilis ratio inveniri,
quare poeta hæc Scipionem disputantem induxerit. Certe, si in solatium
Appii dicta quis putaverit, ridiculus consolandi modus mihi videtur.
Credo poetam, quum vellet doctrinam expromere, et variandi ornatus artem
ostentare, non sensisse, quam absurde et contra dignitatem carminis
epici id faceret. Eum omnem locum, si quem alium, ex carmine Siliano, ut
absit, optaverim.» Idem Vir Ill. monet, τὸ <i>namque</i> nihil habere,
ad quod referatur. Sed <i>namque</i> h.l. dicitur, ut γὰρ ab initio
orationis (v. Heyne ad Virg. Æn. VI, 378, et Ge. IV, 445); vel ut δὴ γάρ
τοι, vero, vel enim vero, atqui, quo sensu <i>enim</i> occurrit ap.
Virgil. Æn. V, 850; VI, 52; VIII, 84; X, 874, ad quæ loca v.
Heyne. <i>Enim</i>, <i>nam</i> et <i>namque</i> centies ap. Cicer. et
alios transitioni servire, præter alios notavit Ernesti ad Tac. Hist.
IV, 11, et in clav. Cic. Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_33">ad I, 33</a>.
—<i>ista</i> cura sepeliendi, <i>discrimen servat</i>, diversa est
apud populos diversos: quæ sententia mox argute variatur verbis; Ern.
—<a name = "not13_469" id = "not13_469" href =
"#line13_469">469.</a> <i>jacentum</i>; v. ad lib. II, 574, et
Klotz. ad Tyrt. p. 93.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_471" id = "line13_471"> </a>
<a href = "#var13_471">Tellure (ut perhibent) is mos antiquus
Hibera</a>,</p>
<span class = "pagenum">111</span>
<p><a name = "line13_472" id = "line13_472"> </a>
Exanima obscœnis consumit corpora vultur.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_471" id = "not13_471" href = "#line13_471">471.</a>
De variis variorum populorum sepeliendi ritibus multa veterum loca
congessit Kirchman. de fun. Rom. App. c. 2 sqq. Conf. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_341">not. ad III, 341 sq.</a>
Withof. corrigit:
<span class = "pagenum notes">111</span>
<i>Tellure (ut perhibent, is mos antiquus) Ibera exanima</i>, etc.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_473" id = "line13_473"> </a>
Regia quum lucem posuerunt membra, probatum est</p>
<p><a name = "line13_474" id = "line13_474"> </a>
Hyrcanis adhibere canes. Ægyptia tellus</p>
<span class = "linenum">475</span>
<p><a name = "line13_475" id = "line13_475"> </a>
Claudit <a href = "#var13_475">odorato post funus stantia saxo</a></p>
<p><a name = "line13_476" id = "line13_476"> </a>
Corpora, et a mensis exsanguem haud separat umbram.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_473" id = "not13_473" href = "#line13_473">473 seq.</a>
Vid. eadem nota, Cuperi Obss. I, 8, et Cicero Tusculan. Qu.
I, 45.
—<i>probatum est</i>, more receptum, Cell. νενόμισται
D. Heins.
—<a name = "not13_475" id = "not13_475" href =
"#line13_475">475.</a> De ratione, qua <i>Ægyptii</i> mortuorum
corpora condierint, loca class. sunt Diodor. Sic. II, 5, et
Herodot. II, 86, ubi præter alia hæc leguntur, ποιεῦνται ξύλινον τύπον
ἀνθρωποειδέα, ποιησάμενοι δὲ ἐσεργνῦσι τὸν νεκρὸν, καὶ κατακληΐσαντες
οὕτω θησαυρίζουσιν ἐν οἰκήματι θηκαίῳ, ἱστάντες ὀρθὸν πρὸς τοῖχον, unde
Silius dixit <i>stantia</i>. Pro lignea effigie, vel arca et capsa h.l.
<i>saxum odoratum</i>, unde Drak. τὸ <i>saxum</i> refert ad opus
arcuatum, sub quo cadavera sepulta fuerint, et in quod se descendisse
referat de la Valle (Itiner. P. I, c. 25); Dausq. autem ad pyramidas
(tum <i>corpora</i> regum intell. ut <a class = "crossref" href =
"#line13_473">v. 473</a>), et Epith. <i>odoratum</i> ad ipsum
corpus unguentis conditum. Cf. Var. Lect.
—<a name = "not13_476" id = "not13_476" href =
"#line13_476">476.</a> In conviviis ad memoriam mortalitatis
sceleton circumferunt; Cell. Ad luxum hoc pertinere, monet Dausq.
Conferunt loc. insignem Herodot. II, 78, et Plut. Conv. VII Sap. ὁ δὲ
Αἰγύπτιος σκελετὸς, ὅν εἰσφέροντες εἰς τὰ συμπόσια προτίθενται, καὶ
παρακαλοῦσι μεμνῆσθαι τάχα δὴ τοιούτους ἐσομένους. Kirch. de Fun. Rom.
lib. I, c. 8, comparavit Lucian. de luctu: ταχιρεύει δ’ ὁ Αἰγύπτιος
οὗτος μέν τοι, λέγω δὲ ἰδὼν, ξηράνας τὸν νεκρὸν σύνδειπνον καὶ συμπότην
ἐποιήσατο. Æthiopes quoque mortuos doliis, vel arcis vitreis ligneisve
inclusos mensis adponere solebant. Conf. Herodot. III, 24; Diodor.
T. I, p. 128. Middleton Monum. erud. ant. p. 253; Salmas.
ad Solin. T. II, p. 850, et inpr. Intpp. ad Petron. Sat. c.
34.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_477" id = "line13_477"> </a>
Exhausto instituit Pontus vacuare cerebro</p>
<p><a name = "line13_478" id = "line13_478"> </a>
Ora virum, et longum <a href = "#var13_478">medicata</a> reponit in
ævum.</p>
<span class = "pagenum">112</span>
<p><a name = "line13_479" id = "line13_479"> </a>
Quid, qui reclusa nudos Garamantes arena</p>
<span class = "linenum">480</span>
<p><a name = "line13_480" id = "line13_480"> </a>
Infodiunt? quid, qui sævo sepelire profundo</p>
<p><a name = "line13_481" id = "line13_481"> </a>
<a href = "#var13_481">Exanimos</a> mandant Libycis Nasamones in
oris?</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_477" id = "not13_477" href = "#line13_477">477.</a>
Bene Cell. «Hoc Ægyptiis tribuit Herodot. II, 86. σκολιῷ σιδήρῳ, incurvo
ferro per nares cerebrum extrahere, in ejusque locum pharmaca inferre.
Ab his Ponticæ gentes habuere, quia Colchi colonia Ægyptiorum, eodem
Herodoto auctore, II, 104.»
—<a name = "not13_478" id = "not13_478" href =
"#line13_478">478.</a> <i>medicata</i>, ut <i>medicamina</i>
<a class = "crossref" href = "#line13_464">v. 464</a> et
<i>odorato</i>, <a class = "crossref" href =
"#line13_475">v. 475</a>.</p>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">112</span>
<a name = "not13_479" id = "not13_479" href = "#line13_479">479.</a>
Antiquissimi rudesque populi sepulcra non lapidibus seu pavimentis
sternere, et arcuato opere exstruere, vel parietibus circumsepire, sed
scrobes in terra cavare solebant, quibus <i>nuda</i> cadavera
<i>infodiebantur</i> potius quam sepeliebantur. Conf. Kirchman. de fun.
Rom. III, 15 pr. De <i>Garamantibus</i> v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_414">ad I, 414</a>.
—<a name = "not13_480" id = "not13_480" href =
"#line13_480">480 seq.</a>
Idem Strabo, XVI de Chelenophagis, et XVII de Meroes adcolis tradit;
Dausq. <i>sepelire profundo</i>, projicere in mare: nam <i>sepelire</i>,
ut θάπτειν, de quovis cadavera condendi modo, de combustione, etc.,
dicitur. Conf. mox. <a class = "crossref" href =
"#line13_487">v. 487</a>, et Cuper. Obss. I, 7.
—<a class = "missing" name = "not13_481" id = "not13_481" href =
"#line13_481" title = "numerus deest">481.</a> De
<i>Nasamonibus</i> v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_408">ad I, 408</a>.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_482" id = "line13_482"> </a>
At Celtæ vacui capitis circumdare gaudent</p>
<p><a name = "line13_483" id = "line13_483"> </a>
Ossa (nefas) auro, ac mensis ea pocula servant.</p>
<p><a name = "line13_484" id = "line13_484"> </a>
Cecropidæ ob patriam Mavortis sorte peremtos</p>
<span class = "linenum">485</span>
<p><a name = "line13_485" id = "line13_485"> </a>
Decrevere simul communibus urere flammis.</p>
<p><a name = "line13_486" id = "line13_486"> </a>
At gente in Scythica subfixa cadavera truncis</p>
<p><a name = "line13_487" id = "line13_487"> </a>
Lenta dies sepelit, putri liquentia <a href =
"#var13_487">tabo</a>.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_482" id = "not13_482" href = "#line13_482">482 sq.</a>
Idem Thracibus tribuere Flor. III, 4; Scythis Strab. VII,
p. 458 (al. 298); Solin. c. 15 et 23; Mel. II, 1; Herod. IV;
Plin. VII, 2. Essedonibus Melam et Solin. II, cc. sed et Boiis Liv.
XXIII, 24, jam monuere intpp. Cf. Dempster. ad Rosin. Ant. Rom. III,
30.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_484" id = "not13_484" href = "#line13_484">484 sq.</a>
Athenienses illis, qui in prælio ceciderant, publicum sepulcrum extra
urbem in Ceramico erigebant; Drak. qui laudavit Lesbon. in Protrept.
p.m. 210, et Meurs. Ceram. gemin. c. 22 et 23 (in Thes. Gronov.
T. IV). Conf. et Kirchman. de fun. Rom. II, 25, et inf. <a class =
"crossref" href = "#not13_659">ad v. 659</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_486" id = "not13_486" href = "#line13_486">486.</a>
Hunc ritum, mortuos, et nonnunquam adeo vivos, ex arboribus, vel
patibulis suspendendi, Tibarenis quoque Porphyrius et Hieron., Colchis
vero tamquam proprium tribuunt Ælian. V.H. IV, 1; Nicol. ap. Stob.
serm. 120, et Apollon. Arg. III, 200... 209, ex cujus loco class.
intelligitur, viros tantum ita ab iis suspensos, mulieres autem terra
obrutas esse. Cf. ibi Schol. (qui hæc ex Nymphodoro hausta notat),
Cuper. Obss. I, 7, et Kirchm. de Fun. Rom. App. c. 2 extr.
—<a name = "not13_487" id = "not13_487" href =
"#line13_487">487.</a> <i>Lenta dies</i>, ut <i>longa dies</i>, ap.
Ovid. Met. XIV, 148; Drak. Cf. Bentl. ad Horat. Epist. I, <span
class = "smallcaps">i</span>, 21.
—<i>sepelit</i>, consumit. Cf. <a class = "crossref" href =
"#not13_480">ad v. 480</a>.
—<i>putri tabo</i>, sanie, putredine. Cf. <a class = "crossref"
href = "#line13_464">vers. 464</a>, et Var. Lect.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_488" id = "line13_488"> </a>
Talia dum memorant, umbra veniente Sibyllæ,</p>
<span class = "pagenum">113</span>
<p><a name = "line13_489" id = "line13_489"> </a>
Autonoe, «Finem hic, inquit, sermonibus adde</p>
<span class = "linenum">490</span>
<p><a name = "line13_490" id = "line13_490"> </a>
Alternis! hæc, hæc veri fecunda sacerdos,</p>
<p><a name = "line13_491" id = "line13_491"> </a>
Cui tantum patuit rerum, <a href = "#var13_491">quantum</a> ipse
negarit</p>
<p><a name = "line13_492" id = "line13_492"> </a>
Plus novisse Deus: me jam comitante tuorum</p>
<p><a name = "line13_493" id = "line13_493"> </a>
Tempus abire globo, et pecudes inponere flammis.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_488" id = "not13_488" href = "#line13_488">488 seq.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "#line13_409">v. 409 seq.</a>
<span class = "pagenum notes">113</span>
—<a name = "not13_492" id = "not13_492" href =
"#line13_492">492.</a> With. malebat <i>se</i> pro <i>plus</i>; sed
conject. Barthii <i>quanto</i> pro <i>quantum</i> verior ipsi
modestiorque videbatur.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_494" id = "line13_494"> </a>
At gravida arcanis <a href = "#var13_494">Cymes anus</a> adtigit ore</p>
<span class = "linenum">495</span>
<p><a name = "line13_495" id = "line13_495"> </a>
Postquam sacrificum, delibavitque cruorem,</p>
<p><a name = "line13_496" id = "line13_496"> </a>
In decus <a href = "#var13_496">egregiæ</a> vultus intenta juventæ,</p>
<p><a name = "line13_497" id = "line13_497"> </a>
«Ætherea fruerer quum luce, haud segniter, inquit,</p>
<p><a name = "line13_498" id = "line13_498"> </a>
Cymæo populis vox nostra sonabat in antro.</p>
<p><a name = "line13_499" id = "line13_499"> </a>
Tunc te permixtum seclis rebusque futuris</p>
<span class = "linenum">500</span>
<p><a name = "line13_500" id = "line13_500"> </a>
Æneadum cecini. Sed non sat digna mearum</p>
<p><a name = "line13_501" id = "line13_501"> </a>
Cura tuis vocum: nec enim conquirere dicta,</p>
<p><a name = "line13_502" id = "line13_502"> </a>
Aut servare fuit proavis sollertia vestris.</p>
<p><a name = "line13_503" id = "line13_503"> </a>
Verum age, disce, puer, (<a href = "#var13_503">quando</a> cognoscere
cordi est)</p>
<p><a name = "line13_504" id = "line13_504"> </a>
Jam tua, deque tuis pendentia Dardana fatis.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_494" id = "not13_494" href = "#line13_494">494</a>
<a name = "not13_495" id = "not13_495" href = "#line13_494">sq.</a>
<i>gravida arcanis</i> ut <i>veri fecunda</i>, <a class = "crossref"
href = "#line13_490">v. 490</a>, vel <i>noxa gravido</i>, <a class
= "crossref" href = "#line13_542">v. 542</a>, et <i>feta
furore</i>, <a class = "crossref" href = "#line13_592">v. 592</a>.
Cf. Heins. ad Ovid. Fast. III, 238.
—<i>Cymes anus</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_531">ad VIII, 531</a>.
—<i>anus</i>; cf. <a class = "crossref" href = "#not13_411">ad
v. 411</a>.
—<i>adtigit ore... cruorem</i>; v. supra <a class = "crossref"
href = "#not13_448">ad v. 448</a>.
—<a name = "not13_496" id = "not13_496" href =
"#line13_496">496.</a> Vultum intendens in Scipionem, juvenem
formosum.
—<a name = "not13_498" id = "not13_498" href =
"#line13_498">498.</a> <i>Cymæo antro</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#not8_531">ad VIII, 531</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_499" id = "not13_499" href = "#line13_499">499.</a>
In libris Sibyllinis olim Romanorum et tua fata exposui; sed eos
contemsistis: quibus verbis adluditur ad Tarquinium Superbum, ad quem
quum delati essent novem libri fatidici, sex combustis, tres tantum
servavit; Ern.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_504" id = "not13_504" href = "#line13_504">504.</a>
Magna Scipionis laus.</p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">505</span>
<p><a name = "line13_505" id = "line13_505"> </a>
Namque tibi cerno <a href = "#var13_505">properatum</a> oracula vitæ</p>
<p><a name = "line13_506" id = "line13_506"> </a>
Hinc petere, et patrios visu contingere manes.</p>
<span class = "pagenum">114</span>
<p><a name = "line13_507" id = "line13_507"> </a>
Armifero victor patrem ulcisceris Hibero,</p>
<p><a name = "line13_508" id = "line13_508"> </a>
Creditus ante annos <a href = "#var13_508">Marti</a>, ferroque
resolves</p>
<p><a name = "line13_509" id = "line13_509"> </a>
Gaudia Pœnorum, et missum lætabere bello</p>
<span class = "linenum">510</span>
<p><a name = "line13_510" id = "line13_510"> </a>
Omen, Hiberiacis victa Carthagine terris.</p>
<p><a name = "line13_511" id = "line13_511"> </a>
Majus ad imperium <a href = "#var13_511">post hæc</a> capiere, nec
ante</p>
<p><a name = "line13_512" id = "line13_512"> </a>
Jupiter absistet cura, quam cuncta fugarit</p>
<p><a name = "line13_513" id = "line13_513"> </a>
In Libyam bella, et vincendum <a href = "#var13_513">duxerit</a>
ipse</p>
<p><a name = "line13_514" id = "line13_514"> </a>
Sidonium tibi rectorem: pudet urbis iniquæ,</p>
<span class = "linenum">515</span>
<p><a name = "line13_515" id = "line13_515"> </a>
<a href = "#var13_515">Quod post hæc decus hoc patriaque domoque
carebit</a>.»</p>
<p><a name = "line13_516" id = "line13_516"> </a>
Sic vates, gressumque lacus vertebat ad atros.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_505" id = "not13_505" href = "#line13_505">505.</a>
<i>cerno</i>, <i>tibi</i>, h.e. a te <i>properatum</i> fuisse, ut
peteres oracula; Lefeb. Video itineris tui hoc consilium esse, ut fata
tua cognoscas; Ern.</p>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">114</span>
<a name = "not13_507" id = "not13_507" href = "#line13_507">507.</a>
Vaticinium Sibyllæ, ut Tiresiæ ap. Hom. Odyss. λ, 99 seq.
—<i>patrem</i>, patris necem. Cf. <a class = "crossref" href =
"#line13_382">v. 382 sq.</a>
—<a name = "not13_508" id = "not13_508" href =
"#line13_508">508.</a> <i>ante annos</i>, quatuor et viginti ferme
annos natus, <i>Marti creditus</i>, cum imperio et ad bellum missus in
Hispaniam. Cf. Liv. XXVI, 18.
—<a name = "not13_510" id = "not13_510" href =
"#line13_510">510.</a> <i>Carthago</i> Hispaniæ capta <i>omen</i>
fuit superandæ Carthaginis in Africa; Cell.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_511" id = "not13_511" href = "#line13_511">511.</a>
<i>Majus imperium</i>, Consulatum. Confer. Liv. XXVIII, 38.
—<a name = "not13_514" id = "not13_514" href =
"#line13_514">514 sq.</a>
Hæc spectant ad accusationem et exsilium Scipionis, de quibus v. Liv.
XXXVIII, 50... 53.
—<i>iniquæ</i>, ingratæ in virum de patria tam bene meritum.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_517" id = "line13_517"> </a>
<a href = "#var13_517">Tum</a> juvenis, «Quæcumque datur sors durior
ævi,</p>
<p><a name = "line13_518" id = "line13_518"> </a>
Obnitemur, ait: culpa modo pectora cessent.</p>
<p><a name = "line13_519" id = "line13_519"> </a>
Sed, te oro, (quando vitæ tibi causa labores</p>
<span class = "linenum">520</span>
<p><a name = "line13_520" id = "line13_520"> </a>
Humanos juvisse fuit) siste, inclita virgo,</p>
<p><a name = "line13_521" id = "line13_521"> </a>
Paullisper gressum, et nobis manesque silentum</p>
<p><a name = "line13_522" id = "line13_522"> </a>
Enumera, Stygiæque aperi formidinis aulam.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_522" id = "not13_522" href = "#line13_522">522.</a>
<i>Stygiæ formidinis aulam</i>. Orcum horrendum. Οἰκία θνητοῖσι καὶ
ἀθανάτοισι Σμερδαλέ’, εὐρώεντα, τά τε στυγέουσι θεοί περ, Hom. Iliad. υ,
64 seq.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_523" id = "line13_523"> </a>
Adnuit illa quidem; sed, «Non optanda <a href =
"#var13_523">recludis</a></p>
<span class = "pagenum">115</span>
<p><a name = "line13_524" id = "line13_524"> </a>
Regna, ait: hic tenebras <a href = "#var13_524">habitant</a>,
volitantque per umbras</p>
<span class = "linenum">525</span>
<p><a name = "line13_525" id = "line13_525"> </a>
Innumeri quondam populi: domus omnibus una.</p>
<p><a name = "line13_526" id = "line13_526"> </a>
In medio vastum late se tendit inane;</p>
<p><a name = "line13_527" id = "line13_527"> </a>
Huc, quidquid terræ, quidquid freta, et igneus <a href =
"#var13_527">aer</a></p>
<p><a name = "line13_528" id = "line13_528"> </a>
Nutrivit primo mundi genitalis ab ævo,</p>
<p><a name = "line13_529" id = "line13_529"> </a>
(Mors communis agit) descendunt cuncta: capitque</p>
<span class = "linenum">530</span>
<p><a name = "line13_530" id = "line13_530"> </a>
Campus iners, quantum interiit, restatque futurum.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_523" id = "not13_523" href = "#line13_523">523.</a>
<i>recludis</i>, actus
<span class = "pagenum notes">115</span>
pro conatu, ut inf. <a class = "crossref" href =
"#line13_728">v. 728</a>; <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_14">I, 14</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_551">XI, 551</a>.
—<a name = "not13_525" id = "not13_525" href =
"#line13_525">525.</a> Ἐπὶ ἔθνε’ ἀγείρετο μυρία νεκρῶν, Hom. Odyss.
λ, 631.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_526" id = "not13_526" href = "#line13_526">526 sqq.</a>
In tota hac inferorum descriptione discrepat Silius ab Homero et Marone,
nec satis constat, quos potissimum auctores sequutus sit. Cf. Heyne Exc.
VIII ad Virg. Æn. VI, qui suspicatur, <ins class = "correction" title =
"sic scriptum">ei</ins> v. 531 sqq., ubi decem portas, vel septa in
illis constituit, circulos Platonis ante oculos fuisse. Ernesti V.C.
putat, Homeri quoque σιδηρειας πυλας, Iliad. θ, 15, poetæ ingenio hoc
phantasma subjicere potuisse. Sed hæ sunt Tartari portæ (Virgil. Æn. VI,
552, 573, 631, sexta porta inf. <a class = "crossref" href =
"#line13_542">v. 542 sq.</a> et <i>ostia Ditis</i>, <a class =
"crossref" href = "#line13_587">v. 587</a>), a Tartaro autem
diversi Orcus et Hades. Conf. Senec. Herc. fur. v. 673 sqq.
—<a name = "not13_529" id = "not13_529" href =
"#line13_529">529.</a> <i>agit</i> omnia huc, in hanc inferorum
voraginem detrudit.
—<a name = "not13_530" id = "not13_530" href =
"#line13_530">530.</a> <i>Campus iners</i>, ut <i>pigra vorago</i>,
<a class = "crossref" href = "#line13_562">v. 562</a>. Cf. <a class
= "crossref" href = "bookVI.html#not6_146">ad VI, 146</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_531" id = "line13_531"> </a>
«Cingunt regna decem portæ; quarum una receptat</p>
<p><a name = "line13_532" id = "line13_532"> </a>
Belligeros, <a href = "#var13_532">dura Gradivi sorte</a> creatos.</p>
<p class = "indent">
<a name = "line13_533" id = "line13_533"> </a>
«Altera, qui leges posuere atque inclita jura</p>
<p><a name = "line13_534" id = "line13_534"> </a>
Gentibus, et primas fundarunt mœnibus urbes.</p>
<span class = "linenum indent">535</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_535" id = "line13_535"> </a>
«Tertia ruricolas Cereris, justissima turba</p>
<span class = "pagenum">116</span>
<p><a name = "line13_536" id = "line13_536"> </a>
Quæ venit ad manes, et fraudum inlæsa veneno.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_531" id = "not13_531" href = "#line13_531">531.</a>
In hac inferorum descriptione poeta passim quidem colores ab Homero et
Virgilio mutuatus est, sed multa quoque variavit, et, quæ illi jam
copiose ornateque extulerant, sapienter contraxit primisque velut lineis
designavit.
—<i>regna</i> inferorum.
—<a name = "not13_532" id = "not13_532" href =
"#line13_532">532.</a> Cf. Virg. Æn. VI, 660 sqq., quem locum
Silius manifeste imitatus est, sed ita variavit, ut cuivis piorum generi
singularem adsignaverit locum, non omnia in Elysium transtulerit, et pro
<i>sacerdotibus piis</i> substituerit ruricolas.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_533" id = "not13_533" href = "#line13_533">533 sq.</a>
Conf. Horat. Sat. I, <span class = "smallcaps">iii</span>, 105, et
Art. poet. v. 399.</p>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">116</span>
<a name = "not13_535" id = "not13_535" href = "#line13_535">535.</a> Cf.
locum præclarum Virg. Ge. II, 458... 540, de vitæ rusticæ amœnitate et
innocentia, ibique Heyne. <i>Cereris justissima turba</i>, et <i>fraudum
inlæsa veneno</i>; cf. Virg. l.c. vers. 467, 473, 474, 499.
—<a name = "not13_536" id = "not13_536" href =
"#line13_536">536.</a> <i>fraudum veneno</i>; v. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_580">ad III, 580</a>.
—<i>inlæsa</i>, non imbuta et conrupta.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_537" id = "line13_537"> </a>
«Exin, qui lætas artes vitæque colendæ</p>
<p><a name = "line13_538" id = "line13_538"> </a>
Invenere viam, nec dedignanda parenti</p>
<p><a name = "line13_539" id = "line13_539"> </a>
Carmina fuderunt Phœbo, sua limina servant.</p>
<span class = "linenum indent">540</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_540" id = "line13_540"> </a>
«Proxima, quos venti sævæque hausere procellæ,</p>
<p><a name = "line13_541" id = "line13_541"> </a>
Naufraga porta rapit; sic illam nomine dicunt.</p>
<p class = "indent">
<a name = "line13_542" id = "line13_542"> </a>
«Finitima <a href = "#var13_542">huic</a>, noxa gravido et peccasse
fatenti,</p>
<p><a name = "line13_543" id = "line13_543"> </a>
Vasta patet populo: pœnas Rhadamanthus in ipso</p>
<p><a name = "line13_544" id = "line13_544"> </a>
Expetit introitu, <a href = "#var13_544">mortemque</a> exercet
inanem.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_537" id = "not13_537" href = "#line13_537">537 sqq.</a>
Cf. Virg. Æn. VI, 662 seq. et ibi Heyne. <i>Exin</i>, etc., de porta,
seu septo quarto agitur.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_540" id = "not13_540" href = "#line13_540">540.</a>
<i>Proxima</i>, quinta porta. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_668">ad IV, 668 seq.</a></p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_542" id = "not13_542" href = "#line13_542">542.</a>
Brevis fit mentio Tartari, ut mox 550 seq. Elysii, quoniam utrumque jam
ornatissime descripserat Virgil. Æn. VI, 548... 627 et 637... 893. Conf.
ibi Heyne in not. et Exc. VIII.
—<a name = "not13_543" id = "not13_543" href =
"#line13_543">543.</a> <i>Rhadamantus</i>, judex in inferis ap.
Virg. Æn. VI, 566 sq. et seriores poetas, a quibus demum fabula de
tribus inferorum judicibus inventa est. Vide Heyne Exc. XI ad Virg. Æn.
VI.
—<a name = "not13_544" id = "not13_544" href =
"#line13_544">544.</a> <i>mortem inanem</i>, mortuos, umbras
inanes, <i>exercet</i>, vexat, pœnis. Conf. Virg. Æn. VI, 543, 739, et
supra <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_260">ad
I, 260</a>, <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_363">363</a> et <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_675">675</a>.</p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">545</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_545" id = "line13_545"> </a>
«Septima femineis reseratur porta catervis,</p>
<p><a name = "line13_546" id = "line13_546"> </a>
<a href = "#var13_546">Liventes</a> ubi casta fovet Proserpina
lucos.</p>
<p><a name = "line13_547" id = "line13_547"> </a>
Infantum hinc gregibus, <a href = "#var13_547">versasque</a> ad funera
tædas</p>
<p><a name = "line13_548" id = "line13_548"> </a>
<a href = "#var13_548">Passis</a> virginibus, turbæque in limine
lucis</p>
<span class = "pagenum">117</span>
<p><a name = "line13_549" id = "line13_549"> </a>
Est iter exstinctæ, et vagitu janua nota.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_546" id = "not13_546" href = "#line13_546">546.</a>
<i>Liventes</i>, atros, <i>lucos</i>: nam loca infera et quæ iis sunt,
poetis plerumque <i>atra</i>, <i>nigra</i>, <i>liventia</i>,
<i>pallida</i>, furva dicuntur. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_119">ad I, 119</a>; <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_137">X, 137</a>; Brouk. et Heyne ad Tibull. III,
<span class = "smallcaps">i</span>, 28.
—<i>Proserpina</i>, Dea, feminarum catervis præficitur.
—<i>casta</i>; cf. Virg. Æn. VI, 402, ibique Heyne.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_547" id = "not13_547" href = "#line13_547">547 sqq.</a>
Imitatio dulcissimi loci Virg. Æneid. VI, 426 seq., ubi v. Heyne.
—<i>hinc est iter</i>, etc., porta octava.
—<i>versas ad funera tædas Passis</i>, in ipso nuptiarum adparatu
<span class = "pagenum notes">117</span>
mortuis; Drak. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_184">ad II, 184</a>.
—<a class = "missing" name = "not13_548" id = "not13_548" href =
"#line13_548" title = "numerus deest">548.</a> <i>in limine
lucis</i>, initio vitæ. Cf. V, 423; Lucret. II, 959; Senec. Herc.
fur. 1132.</p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">550</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_550" id = "line13_550"> </a>
«Tum, seducta loco, et laxata lucida nocte,</p>
<p><a name = "line13_551" id = "line13_551"> </a>
Claustra nitent, quæ secreti per limitis umbram</p>
<p><a name = "line13_552" id = "line13_552"> </a>
Elysios ducunt campos: hic turba piorum,</p>
<p><a name = "line13_553" id = "line13_553"> </a>
Nec Stygio in regno, cæli nec posta sub axe:</p>
<p><a name = "line13_554" id = "line13_554"> </a>
Verum, ultra Oceanum <a href = "#var13_554">sacro contermina
fonti</a>,</p>
<span class = "linenum">555</span>
<p><a name = "line13_555" id = "line13_555"> </a>
Lethæos <a href = "#var13_555">potat</a> latices, oblivia mentis.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_550" id = "not13_550" href = "#line13_550">550.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "#not13_542">ad v. 542</a>, et
Virg. Æn. VI, 637 seq.
—<i>laxata nocte</i>, dissoluta, sine caligine, <i>lucida
claustra</i>, conf. Virg. Æn. VI, 640, ubi v. Heyne.
—<a name = "not13_551" id = "not13_551" href =
"#line13_551">551.</a> <i>Claustra</i>, porta, seu septum nonum.
—<a name = "not13_553" id = "not13_553" href =
"#line13_553">553 seq.</a>
Elysium non, ut apud Virg. Æn. VI, 637 sq. sub terra et in <i>Stygio
regno</i>, h.e. in Orco, loco tenebris circumfuso, neque <i>sub axe
cæli</i>, in orbe stellarum fixarum, vel lunæ (de qua opinione v. Natal.
Com. III, 19), sed in insulis Fortunatis, ad extremum occidentem et
<i>Oceanum</i> (non, ut ap. seriores poetas, in ipso Oceano),
collocatur, ut ap. Hom. Odyss. δ, 563 sq., et Hesiod. Ἐργ. 170 seq., ubi
v. Cleric. Cf. Heyne ad Virgil. l.c. et Hermanni Mythol. T. I,
p. 407 sq.
—<a name = "not13_555" id = "not13_555" href =
"#line13_555">555.</a> Hæc sunt ipsa verba Virg. Æn. VI, 715.
<i>Lethe, sacer fons</i>, h.e. fluvius, ad Lethen, Hispaniæ fl. qui in
Oceanum influit, effictus; Ern. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_236">ad I, 236</a>. Commentum de hoc fluvio est
Platonicum. Vid. Heyne ad Virg. Æn. VI, 703, 705, 749, et Exc. XIII.
Pythagoræ tribuitur a Lactant. Inst. III, 18; §. 16, et Orpheo a
Diodoro I, p. 58 et 61.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_556" id = "line13_556"> </a>
«Extrema hinc, auro fulgens, jam lucis honorem</p>
<p><a name = "line13_557" id = "line13_557"> </a>
Sentit, et <a href = "#var13_557">admoto</a> splendet ceu sidere
lunæ.</p>
<p><a name = "line13_558" id = "line13_558"> </a>
Hac animæ cælum repetunt; ac, mille peractis,</p>
<p><a name = "line13_559" id = "line13_559"> </a>
Oblitæ Ditem redeunt in corpora, lustris.</p>
<span class = "linenum">560</span>
<p><a name = "line13_560" id = "line13_560"> </a>
<a href = "#var13_560">Has</a> passim nigrum pandens Mors lurida
rictum</p>
<p><a name = "line13_561" id = "line13_561"> </a>
Itque reditque vias, et portis omnibus errat.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_556" id = "not13_556" href = "#line13_556">556...
559.</a>
Hic locus concinnatus e Virg. Æneid. VI, 719... 751, ubi purgatio
<i>animarum</i>, in nova <i>corpora</i> transiturarum, copiosius
ornatiusque exponitur. Cf. de ea Heyne in notis et Exc. XIII.
—<i>Extrema</i>, decima porta.
—<a class = "missing" name = "not13_558" id = "not13_558" href =
"#line13_558" title = "numerus deest">558.</a> <i>mille peractis
lustris</i>, non <i>annis</i>, ut apud Virg. Æn. VI, 748, ubi v.
Heyne.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_560" id = "not13_560" href = "#line13_560">560 seq.</a>
Iisdem coloribus <i>Mors</i>
<span class = "pagenum notes">118</span>
adumbratur sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_548">II,
548</a> (ubi v. not.) forte et VI, 53. In aditu inferorum <i>Letum</i>
constituit Virgil. Æneid. VI, 277. Commentum vero Silii non minus
ingeniosum videtur.</p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">118</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_562" id = "line13_562"> </a>
«Tum jacet in spatium sine corpore pigra vorago,</p>
<p><a name = "line13_563" id = "line13_563"> </a>
Limosique lacus: late exundantibus urit</p>
<p><a name = "line13_564" id = "line13_564"> </a>
Ripas sævus aquis Phlegethon, et, turbine anhelo</p>
<span class = "linenum">565</span>
<p><a name = "line13_565" id = "line13_565"> </a>
Flammarum resonans, saxosa incendia torquet.</p>
<p><a name = "line13_566" id = "line13_566"> </a>
Parte alia torrens Cocytos sanguinis atri</p>
<p><a name = "line13_567" id = "line13_567"> </a>
<a href = "#var13_567">Vorticibus</a> furit, et spumanti gurgite
fertur.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_562" id = "not13_562" href = "#line13_562">562.</a>
De fluminibus inferorum, quorum nomina Silius more poetarum temere
posuisse videtur, v. Heyne Exc. IX ad Virgil. Æn. VI, ubi præter alia
docet, Platoni in Phædone (p. 83, B. ed. Frf.) vetustiorum
Theologorum exemplo (v. Hesiod. Theog. 740 seq., 807 sq.) Tartarum
<i>voraginem</i> esse, in quam omnia flumina confluant et unde rursus
effluant. Quod commentum animo Silii obversatum esse suspicari possis
cum Ernesti V. C. cui tamen verba <i>sine corpore</i> nimis argute
dicta videntur de voragine, quum in tractu inferorum nullum omnino
corpus, solæ umbræ reperiantur. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_145">ad VIII, 145</a>, et Heyne ad Virg. Æn. VI,
292.
—<a name = "not13_563" id = "not13_563" href =
"#line13_563">563 sq.</a>
De <i>Phlegethonte</i>, a φλέγειν, vel φλεγέθειν dicto, cf. inf.
<a class = "crossref" href = "#line13_836">v. 836 sq.</a>, et Virg.
Æn. VI, 550 seq. Πυριφλεγέθων, dicitur Hom. Odyss. κ, 513, et Platoni in
Phædone, p. 84. Notandæ autem h.l. verborum ambages.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_566" id = "not13_566" href = "#line13_566">566.</a>
In <i>Cocyto</i> Silius dissentit a reliquis poetis, qui eum plerumque
lacrimarum flumen faciunt a κωκυτῳ, ut Claud. in Ruf. II, 491 sq. et R.
Pros. I, 86; Stat. Theb. VIII, 30, nam <a class = "crossref" href =
"#line13_577">v. 577</a>, alium <i>lacrimarum amnem</i> anonymum
ponit, incerta auctoritate usus; Draken. (ad <a class = "crossref" href
= "#line13_577">v. 577</a>) et Ern. De illa nominis etymologia, cf.
Serv. ad Virg. Æn. VI, 132 et, qui primus ejus mentionem facit, Plato
l.c. de ipso fluvio sup. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#not12_116">ad XII, 116 sq.</a></p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_568" id = "line13_568"> </a>
At, magnis semper Divis regique Deorum</p>
<p><a name = "line13_569" id = "line13_569"> </a>
Jurari dignata palus, picis horrida rivo,</p>
<span class = "linenum">570</span>
<p><a name = "line13_570" id = "line13_570"> </a>
Fumiferum volvit Styx inter sulfura limum.</p>
<p><a name = "line13_571" id = "line13_571"> </a>
Tristior his Acheron sanie crassoque veneno</p>
<span class = "pagenum">119</span>
<p><a name = "line13_572" id = "line13_572"> </a>
Æstuat, et, gelidam eructans cum murmure arenam,</p>
<p><a name = "line13_573" id = "line13_573"> </a>
Descendit nigra lentus per stagna palude.</p>
<p><a name = "line13_574" id = "line13_574"> </a>
<a href = "#var13_574">Hanc potat</a> saniem non uno Cerberus ore.</p>
<span class = "linenum">575</span>
<p><a name = "line13_575" id = "line13_575"> </a>
Hæc et Tisiphones sunt pocula, et atra Megæra</p>
<p><a name = "line13_576" id = "line13_576"> </a>
<a href = "#var13_576">Hinc</a> sitit, ac nullo rabies <a href =
"#var13_576">restinguitur</a> haustu.</p>
<p><a name = "line13_577" id = "line13_577"> </a>
Ultimus erumpit lacrimarum fontibus amnis</p>
<p><a name = "line13_578" id = "line13_578"> </a>
Ante aulam, atque aditus, et inexorabile limen.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_568" id = "not13_568" href = "#line13_568">568.</a>
Hoc notum ex Hom. Odyss. ε, 185; Iliad. ξ, 271 sq.; ο, 37 sq.; Hesiod.
Theog. 400, 774 sqq.; Virg. Æn. VI, 324; IX, 104 sq.
—<a name = "not13_569" id = "not13_569" href =
"#line13_569">569</a> <a name = "not13_570" id = "not13_570" href =
"#line13_569">seq.</a>
<i>palus</i>, quoniam ei similis et tarda est, unde et <i>lacus</i>
dicitur. Cf. Virg. Æn. VI, 134, 369, 414.
—<i>picis horrida rivo... limum</i>; cf. Pausan. VIII, 18; Virg.
Æn. IX, 105; X, 114.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_571" id = "not13_571" href = "#line13_571">571
seqq.</a>
Imitat. Virg. Æneid. VI, 295 seq., ubi v. Heyne Exc. IX, et not. ad
v. 107.
—<i>Tristior</i>, atrocior, funestior:
<span class = "pagenum notes">119</span>
quam tristitiam in Acherontis imagine satis graphice et absolute poeta
expressit, nisi quod rei fœditas fastidio et nausea animum inplet; Ern.
<i>sanie</i>; cf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_187">ad
VI, 187</a>.
—<a class = "missing" name = "not13_573" id = "not13_573" href =
"#line13_573" title = "numerus deest">573.</a> <i>nigra</i>, sic
<i>nigri æquoris</i> Hor. II, <span class = "smallcaps">xxvii</span>,
vs. 23. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
—<a href = "#line13_573">573.</a> Drak. notat, Acherontem
rapidum et Stygem lentum describi a Seneca Herc. fur. 712 sq., unde
<i>raptus</i> forte pro <i>lentus</i>, h.l. legendum censet Lefeb.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_574" id = "not13_574" href = "#line13_574">574.</a>
<i>non uno ore</i>: nam Cerberus vulgo triceps fingitur,
πεντηκοντακάρηνος Hesiod. Theog. 312, et ἑκατοντακέφαλος Pind.; unde
<i>centiceps</i> Hor. Od. II, <span class = "smallcaps">xiii</span>,
34.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_577" id = "not13_577" href = "#line13_577">577.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "#not13_566">ad v. 566</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_579" id = "line13_579"> </a>
«<a href = "#var13_579">Quanta</a> cohors, omni stabulante per <a href =
"#var13_579">atria</a> monstro,</p>
<span class = "linenum">580</span>
<p><a name = "line13_580" id = "line13_580"> </a>
Excubat, et manes permixto murmure <a href =
"#var13_580">terret</a>!</p>
<p><a name = "line13_581" id = "line13_581"> </a>
Luctus edax, Maciesque malis comes addita Morbis,</p>
<p><a name = "line13_582" id = "line13_582"> </a>
Et Mæror pastus fletu, et sine sanguine Pallor,</p>
<p><a name = "line13_583" id = "line13_583"> </a>
Curæque, Insidiæque, atque hinc queribunda Senectus,</p>
<p><a name = "line13_584" id = "line13_584"> </a>
Hinc angens utraque manu sua guttura Livor,</p>
<span class = "linenum">585</span>
<p><a name = "line13_585" id = "line13_585"> </a>
Et deforme malum ac sceleri proclivis Egestas,</p>
<p><a name = "line13_586" id = "line13_586"> </a>
Errorque infido gressu, et Discordia gaudens</p>
<p><a name = "line13_587" id = "line13_587"> </a>
Permiscere fretum cælo: <a href = "#var13_587">sed et</a> ostia
Ditis</p>
<p><a name = "line13_588" id = "line13_588"> </a>
Centenis suetus Briareus <a href = "#var13_588">recludere</a>
palmis,</p>
<span class = "pagenum">120</span>
<p><a name = "line13_589" id = "line13_589"> </a>
Et Sphinx, virgineos rictus infecta cruore,</p>
<span class = "linenum">590</span>
<p><a name = "line13_590" id = "line13_590"> </a>
Scyllaque, Centaurique truces, umbræque Gigantum.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_579" id = "not13_579" href = "#line13_579">579 sq.</a>
Silius expressit, sed additis aliis, aliis variatis et exornatis, locum
Virg. Æn. VI, 273 sq., ubi v. Heyne. Conf. supra <a class = "crossref"
href = "bookII.html#line2_548">II, 548 sqq.</a>, ubi iidem sunt Mortis
comites.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_581" id = "not13_581" href = "#line13_581">581.</a>
<i>Luctus edax</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_271">ad VII, 271</a>.
—<a name = "not13_584" id = "not13_584" href =
"#line13_584">584.</a> Imago <i>invidiæ</i>, quæ nescio an alibi
reperiatur. Aliis eam coloribus adumbravit Ovid. Met. II, 760... 808.
—<a name = "not13_585" id = "not13_585" href =
"#line13_585">585.</a> Cf. Heyne ad Virg. Æneid. VI, 276.
—<a name = "not13_587" id = "not13_587" href =
"#line13_587">587.</a> <i>Permiscere fretum cælo</i>, ut fere
<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_714">XV, 714</a>; <a class
= "crossref" href = "bookXVII.html#line17_377">XVII, 377</a>; Virg.
Æneid. I, 133; V, 790; XII, 705. Imitat. Virg. Æneid. VI,
285 sq.
—<a name = "not13_588" id = "not13_588" href =
"#line13_588">588.</a> De <i>Briareo</i> ἑκατογχειρῳ, cf. Hom.
Iliad. α, 402 seq. (ubi v. Koeppen.) Virg. Æn. VI, 287, et X, 565
seq. de eodem et reliquis Centimanis, Cotto ac Gyge, Herman. Mythol.
T. I, p. 56
<span class = "pagenum notes">120</span>
seq.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_591" id = "line13_591"> </a>
Cerberus hic ruptis peragrat quum Tartara vinclis,</p>
<p><a name = "line13_592" id = "line13_592"> </a>
Non ipsa Alecto, <a href = "#var13_592">nec feta</a> furore Megæra</p>
<p><a name = "line13_593" id = "line13_593"> </a>
Audet adire ferum, dum fractis mille catenis</p>
<p><a name = "line13_594" id = "line13_594"> </a>
Viperea latrans circumligat ilia cauda.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_592" id = "not13_592" href = "#line13_592">592.</a>
<i>feta furore</i>; cf. <a class = "crossref" href = "#not13_494">ad
v. 494</a>. <i>sic feta furentibus austris</i> ap. Virg. Æn.
I, 51. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">595</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_595" id = "line13_595"> </a>
«<a href = "#var13_595">Dextra</a> vasta comas <a href =
"#var13_595">nemorosaque</a> brachia fundit</p>
<p><a name = "line13_596" id = "line13_596"> </a>
Taxus, Cocyti rigua frondosior unda.</p>
<p><a name = "line13_597" id = "line13_597"> </a>
Hic diræ volucres, <a href = "#var13_597">pastusque cadavere</a>
vultur,</p>
<p><a name = "line13_598" id = "line13_598"> </a>
Et multus bubo, ac sparsis strix sanguine pennis,</p>
<p><a name = "line13_599" id = "line13_599"> </a>
Harpyiæque fovent nidos, atque omnibus hærent</p>
<span class = "linenum">600</span>
<p><a name = "line13_600" id = "line13_600"> </a>
Condensæ foliis: <a href = "#var13_600">sævit</a> stridoribus arbor.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_595" id = "not13_595" href = "#line13_595">595 seq.</a>
Hoc phantasma Silio, certe Senec. Herc. fur. 686 sq. (ex quo loco
simill. nostrum expressum non male putat Lefeb.) subjecit Virg. Æneid.
VI, 282 seq., ubi Heyne jam monuit, ab utroque ulmum, Somniorum sedem,
satis commode in taxum et sedem bubonum, strigum Harpyiarumque mutatam
esse. Taxus feralis arbor et pestifera, ideo inferis tributa, et a
Lucano quoque VI, 645, Ditis domo; Cell.
—<i>comas</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_682">ad IV, 682</a>.
—<i>nemorosa</i>, ut <i>instar nemoris</i>, V, 482. Cf. Ovid.
Met. VIII, 744, et Epist. Her. XV, 160.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_598" id = "not13_598" href = "#line13_598">598.</a>
<i>Striges</i> aves diri ominis (ut <i>bubones</i>) et nocturnæ, quæ
ubera infantium exsorbere fingebantur. Vid. Intpp. ad Ovid. Fast. VI,
130 seqq.; Harduin. ad Plin. XI, 39, seu 95 extr.; Burm. ad Petron. 36,
63 et 134; Heyne ad Tibull. I, <span class = "smallcaps">v</span>,
52, et Virg. Æn. XII, 862 sq.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_601" id = "line13_601"> </a>
«Has inter formas conjux Junonis Avernæ,</p>
<p><a name = "line13_602" id = "line13_602"> </a>
<a href = "#var13_602">Subgestu</a> residens, cognoscit crimina
regum.</p>
<span class = "pagenum">121</span>
<p><a name = "line13_603" id = "line13_603"> </a>
Stant vincti, <a href = "#var13_603">seroque piget sub judice
culpæ</a>:</p>
<p><a name = "line13_604" id = "line13_604"> </a>
Circumerrant Furiæ, <a href = "#var13_604">Pœnarumque</a> omnis
imago.</p>
<span class = "linenum">605</span>
<p><a name = "line13_605" id = "line13_605"> </a>
Quam vellent numquam sceptris fulsisse superbis!</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_601" id = "not13_601" href = "#line13_601">601.</a>
Novo phantasmate Silius <i>reges a conjuge Junonis Avernæ</i>, h.e.
Plutone judicatos infert; Ern. Umbrarum tamen judicem Statius et alii
Plutonem inducunt. Vid. <a class = "crossref" href = "#var13_604">ad
v. 604 in V.L.</a>
—<i>Juno Averna</i>, Proserpina, ut apud Ovid. Met. XIV, 114, et
<i>Juno inferna</i> apud Virg. Æn. VI, 138, ubi v. Heyne.
—<a name = "not13_602" id = "not13_602" href =
"#line13_602">602.</a> <i>Subgestu</i> (θρονῳ, Homer. Iliad. υ, 62)
<i>residens</i>, ut ap. Montfauc. <i>Ant. expl.</i> T. I, P. I,
<i>pl.</i> 37, <i>n.</i> 3. <i>Rude solium</i> ei tribuitur a
<span class = "pagenum notes">121</span>
Claud. R. P. I, 79, et sella in Maffei gem. ant. P. II, t.
36.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_604" id = "not13_604" href = "#line13_604">604.</a>
De <i>Furiis</i> pauca dixit Silius sapienter, quia ornatissime jam
omnia extulerat Virg. Æneid. VI, 555 sq., 570 sq.
—<i>Pœnarumque</i>; v. Var. Lect.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_605" id = "not13_605" href = "#line13_605">605.</a>
Imitat. Virg. Æn. VI, 436, ubi v. Heyne.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_606" id = "line13_606"> </a>
Insultant duro imperio non digna nec æqua</p>
<p><a name = "line13_607" id = "line13_607"> </a>
Ad superos passi manes: quæque ante profari</p>
<p><a name = "line13_608" id = "line13_608"> </a>
Non licitum vivis, tandem permissa queruntur.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_606" id = "not13_606" href = "#line13_606">606 seq.</a>
<i>manes</i> eorum, qui ad <i>superos</i>, apud vivos, inter homines, in
terra (ut ap. Virg. Æneid. VI, 481), sub <i>duro imperio</i> regum
indigna et iniqua <i>passi</i> erant, nunc iis <i>insultant</i>, libere
illos adcusant et graviter, vel adeo αἰκίζουσι, ut ap. Senec. Herc. fur.
737 sq. «Vidi cruentos carcere includi duces, Et inpotentis terga
plebeia manu Scindi tyranni.» Hunc locum imitatus est, et mirifice
amplificavit vir cl. <i>Fénélon, Télémaque</i>, lib. VIII; unde pauca
excerpere operæ pretium videtur: «Ces ombres d’esclaves ne craignaient
plus l’ombre de Nabopharzan; elles la tenaient enchaînée et lui
faisaient les plus cruelles indignités.... Enfin Télémaque aperçut les
rois qui étaient condamnés pour avoir abusé de leur puissance.... On les
entend gémir dans ces profondes ténèbres, où ils ne peuvent voir que les
insultes et les dérisions qu’ils ont à souffrir: ils n’ont rien autour
d’eux qui ne les repousse, qui ne les contredise, qui ne les
confonde.... Dans le Tartare ils sont livrés à tous les caprices de
certains esclaves, qui leur font souffrir à leur tour une cruelle
servitude... O insensé, celui qui cherche à régner!» etc... <span
class = "smallcaps">Ed.</span></p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_609" id = "line13_609"> </a>
Tunc alius sævis religatur rupe catenis:</p>
<span class = "linenum">610</span>
<p><a name = "line13_610" id = "line13_610"> </a>
Ast alius <a href = "#var13_610">subigit</a> saxum contra ardua
montis:</p>
<span class = "pagenum">122</span>
<p><a name = "line13_611" id = "line13_611"> </a>
Vipereo domat hunc <a href = "#var13_611">æterna Megæra</a>
flagello.</p>
<p><a name = "line13_612" id = "line13_612"> </a>
Talia <a href = "#var13_612">letiferis</a> restant patienda
tyrannis.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_609" id = "not13_609" href = "#line13_609">609.</a>
Imitat. Virgil. Æn. VI, 616 sqq., ubi Heyne monuit, non necesse esse, ut
poeta solum Ixionem et Sisyphum respexerit.
—<i>alius religatur rupe</i>, ut Prometheus, qui, ob ignem in
terram delatum, non Caucaso tantum monti, sed in inferis quoque rupi
adfixus fingebatur, de quo v. Aristot. Poet. c. 17.
—<a name = "not13_610" id = "not13_610" href =
"#line13_610">610.</a> <i>alius</i>, ut Sisyphus, de quo v. Jani ad
Hor. II, 14, 19, 20.
—<i>subigit</i>, agit in montem. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#line15_218">XV, 218</a>, et Gron. ad
<span class = "pagenum notes">122</span>
Liv. XXVI, 7.
—<a name = "not13_611" id = "not13_611" href =
"#line13_611">611.</a> <i>Vipereo domat flagello</i>; conf. Virg.
Æn. VI, 570 seq.
—<i>æterna Megæra</i>; vid. Var. Lect.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_613" id = "line13_613"> </a>
«Sed te maternos tempus cognoscere vultus,</p>
<p><a name = "line13_614" id = "line13_614"> </a>
Cujus prima venit non tardis passibus umbra.</p>
<span class = "linenum">615</span>
<p><a name = "line13_615" id = "line13_615"> </a>
Adstabat fecunda <a href = "#var13_615">Jovis</a> Pomponia furto.</p>
<p><a name = "line13_616" id = "line13_616"> </a>
Namque, ubi cognovit Latio surgentia bella</p>
<p><a name = "line13_617" id = "line13_617"> </a>
Pœnorum, Venus, insidias anteire laborans</p>
<p><a name = "line13_618" id = "line13_618"> </a>
<a href = "#var13_618">Junonis</a>, fusa sensim per pectora patrem</p>
<p><a name = "line13_619" id = "line13_619"> </a>
Implicuit flamma: quæ ni provisa fuissent,</p>
<span class = "linenum">620</span>
<p><a name = "line13_620" id = "line13_620"> </a>
<a href = "#var13_620">Sidonia Iliacas</a> nunc virgo adcenderet
aras.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_613" id = "not13_613" href = "#line13_613">613 sqq.</a>
Sic matris umbram videt Ulysses et cum ea conloquitur Odyss. λ, 140
seq., 615 sq.; v. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_476">ad
IV, 476</a>, <i>fecundo</i> olim <i>Jovis furto</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#line7_487">VII, 487</a>, ubi v. not.
<i>Latio surgentia bella</i>, ut ap. Virg. Æn. IV, 43.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_617" id = "not13_617" href = "#line13_617">617.</a>
Non male Venus, ut adversus Junonis machinationes et consilia tueretur
Romanum imperium, et Scipio, vindex ejus, nasceretur, Jovem amore
Pomponiæ inflammasse fingitur; quod commentum et Veneri consentaneum
est, et ad insignem Scipionis laudem valet.
—<a name = "not13_618" id = "not13_618" href =
"#line13_618">618</a> <a name = "not13_619" id = "not13_619" href =
"#line13_619">seq.</a>
Exquisitius <i>ossibus inplicare ignem</i>, dixit Virgil. Æn.
I, 660, ubi v. Heyne. Conf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_516">II, 516 seq.</a>
—<a name = "not13_620" id = "not13_620" href =
"#line13_620">620.</a> Vestales virgines ex Carthaginiensibus
caperentur, h.e. Romano imperio potiti Pœni forent; Cell. Virgines
Punicæ in altaribus Rom. sacrificarent; Mars. quod, etsi eodem redit,
rectius videtur Ern. qui bene monet, hanc argutam et longinquius petitam
Silii rationem esse imperium Rom. designandi. Excusari tamen potest,
quum ab igni Vestæ æterno Palladioque, in ejus æde servato, imperii
salus pendere crederetur. Cf. simil. loc. sup. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#line1_542">I, 542 sq.</a> ibique not.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_621" id = "line13_621"> </a>
Ergo ubi gustatus cruor, admonuitque Sibyllæ,</p>
<p><a name = "line13_622" id = "line13_622"> </a>
Et dedit alternos ambobus noscere vultus,</p>
<p><a name = "line13_623" id = "line13_623"> </a>
Sic juvenis prior: «O magni mihi numinis instar,</p>
<span class = "pagenum">123</span>
<p><a name = "line13_624" id = "line13_624"> </a>
Cara parens, quam, te ut nobis vidisse liceret,</p>
<span class = "linenum">625</span>
<p><a name = "line13_625" id = "line13_625"> </a>
Optassem Stygias vel leto intrare tenebras.</p>
<p><a name = "line13_626" id = "line13_626"> </a>
Quæ sors nostra fuit, cui te, quum prima subiret,</p>
<p><a name = "line13_627" id = "line13_627"> </a>
Eripuit sine honore dies, et funere carpsit?»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_621" id = "not13_621" href = "#line13_621">621.</a>
<i>gustatus cruor</i>; cf. Odyss.
<span class = "pagenum notes">123</span>
λ, 152, et sup. <a class = "crossref" href = "#not13_448">ad
v. 448</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_626" id = "not13_626" href = "#line13_626">626.</a>
<i>cui</i>, sc. mihi, seu nobis.
—<i>te, quum prima subiret... dies</i>: nam in partu mortua mater,
et filius utero ejus excisus, si fides habenda Plinio VII, 9;
Solin. c. 4, et Tertull. de animo c. 25. Cf. mox <a class = "crossref"
href = "#line13_629">v. 629 seq.</a>; <a class = "crossref" href =
"#line13_637">637... 646</a>. Hinc Drak. conjiciebat, matrem P. et L.
Scipionum, cujus meminerit Polyb. X, 4. Publii novercam, et Lucii,
fratris minoris natu, matrem fuisse.
—<a name = "not13_627" id = "not13_627" href =
"#line13_627">627.</a> <i>honore</i> et <i>funere</i> pro
exsequiis; Ern. Sed <i>funus</i> certe pro morte dictum, et <i>dies te
funere carpsit</i>, ut supra <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_591">V, 591</a>, ubi v. not.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_628" id = "line13_628"> </a>
Excipit his mater: «Nullos, o nate, labores</p>
<p><a name = "line13_629" id = "line13_629"> </a>
Mors habuit nostra: <a href = "#var13_629">æthereo dum pondere
partum</a></p>
<span class = "linenum">630</span>
<p><a name = "line13_630" id = "line13_630"> </a>
Exsolvor, miti dextra Cyllenia proles</p>
<p><a name = "line13_631" id = "line13_631"> </a>
Imperio Jovis Elysias deduxit <a href = "#var13_631">in</a> oras;</p>
<p><a name = "line13_632" id = "line13_632"> </a>
Adtribuitque pares sedes, ubi magna moratur</p>
<p><a name = "line13_633" id = "line13_633"> </a>
Alcidæ genetrix, ubi sacro <a href = "#var13_633">munere</a> Leda.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_628" id = "not13_628" href = "#line13_628">628.</a>
<i>labores</i>; ut <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_386">VI, 386</a>.
—<a name = "not13_629" id = "not13_629" href =
"#line13_629">629.</a> <i>æthereo pondere partum</i>, divinitus
genitum; Ern. At junge <i>æthereo pondere Exsolvor</i> κατὰ
<i>partum</i>, h.e. te, ex Jove conceptum, partu edo, pario.
—<a name = "not13_630" id = "not13_630" href =
"#line13_630">630.</a> <i>Cyllenia proles</i>, Mercurius, Jovis
filius in Cyllene monte natus (cf. III, 203), ψυχοπομπὸς, seu πουπαῖος,
de quo vide Heyne ad Virgil. Æneid. IV, 243; Jani ad Horat. Od.
I, 10, vs. 17, et Hermanni Mythol. T. I, p. 128.
—<a name = "not13_633" id = "not13_633" href =
"#line13_633">633.</a> Verba <i>sacro</i> (h.e. Jovis)
<i>munere</i> etiam ad <i>Alcidæ genetricem</i>, Alcmenam, refero, quæ
post mortem Jovis jussu a Mercurio in Elysium deducta ibique Rhadamantho
nupta perhibetur. Vide Antonin. Liber. cap. 32. Similia forte de
<i>Leda</i> commenti sunt poetæ nescio qui.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_634" id = "line13_634"> </a>
«Verum age, nate, tuos ortus, ne bella pavescas</p>
<span class = "linenum">635</span>
<p><a name = "line13_635" id = "line13_635"> </a>
Ulla, nec in cælum dubites <a href = "#var13_635">te tollere</a>
factis,</p>
<p><a name = "line13_636" id = "line13_636"> </a>
Quando aperire datur <a href = "#var13_636">nobis, nunc denique</a>
disce.</p>
<p><a name = "line13_637" id = "line13_637"> </a>
Sola die caperem <a href = "#var13_637">medio</a> quum forte petitos</p>
<p><a name = "line13_638" id = "line13_638"> </a>
Ad requiem somnos, subitus mihi membra ligavit</p>
<span class = "pagenum">124</span>
<p><a name = "line13_639" id = "line13_639"> </a>
Amplexus, non ille, meo veniente marito,</p>
<span class = "linenum">640</span>
<p><a name = "line13_640" id = "line13_640"> </a>
Adsuetus facilisque mihi: tum luce <a href =
"#var13_640">corusca</a>,</p>
<p><a name = "line13_641" id = "line13_641"> </a>
Inplebat quamquam languentia lumina somnus,</p>
<p><a name = "line13_642" id = "line13_642"> </a>
Vidi (crede) Jovem: nec me mutata fefellit</p>
<p><a name = "line13_643" id = "line13_643"> </a>
Forma Dei, quod, squalentem conversus in anguem,</p>
<p><a name = "line13_644" id = "line13_644"> </a>
Ingenti traxit curvata volumina gyro.</p>
<span class = "linenum">645</span>
<p><a name = "line13_645" id = "line13_645"> </a>
Sed mihi post partum non ultra ducere vitam</p>
<p><a name = "line13_646" id = "line13_646"> </a>
Concessum: heu, quantum gemui, quod spiritus ante,</p>
<p><a name = "line13_647" id = "line13_647"> </a>
Hæc tibi quam noscenda darem, discessit in auras!»</p>
<p><a name = "line13_648" id = "line13_648"> </a>
His alacer colla amplexu materna petebat;</p>
<p><a name = "line13_649" id = "line13_649"> </a>
Umbraque ter frustra per inane petita fefellit.</p>
</div>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">124</span>
<a name = "not13_640" id = "not13_640" href = "#line13_640">640</a>
<a name = "not13_642" id = "not13_642" href = "#line13_640">sqq.</a>
<i>luce corusca vidi Jovem</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#not12_705">ad XII, 705</a>. De hoc commento v. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#not4_476">ad IV, 476</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_647" id = "not13_647" href = "#line13_647">647.</a>
<i>Hæc</i>, quæ ad divinam originem tuam spectant.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_648" id = "not13_648" href = "#line13_648">648 seq.</a>
Conf. Hom. Odyss. λ, 205 sq.; Virg. Æn. II, 792 sq., et VI, 700 sq., ad
quæ loca v. Heyne.
—<a class = "missing" name = "not13_649" id = "not13_649" href =
"#line13_649" title = "numerus deest">649.</a> <i>per inane</i>, ut
<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_97">I, 97</a>, et
<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_151">X, 151</a>.</p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">650</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_650" id = "line13_650"> </a>
Subcedunt simulacra virum <a href = "#var13_650">concordia</a>,
patris</p>
<p><a name = "line13_651" id = "line13_651"> </a>
Unanimique simul patrui: ruit ipse per umbram,</p>
<p><a name = "line13_652" id = "line13_652"> </a>
Oscula vana petens juvenis, fumoque volucri</p>
<p><a name = "line13_653" id = "line13_653"> </a>
Et nebulis similes animas adprendere certat.</p>
<p><a name = "line13_654" id = "line13_654"> </a>
«<a href = "#var13_654">Quis</a> te, care pater, <a href =
"#var13_654">quo stabant</a> Itala regna,</p>
<span class = "linenum">655</span>
<p><a name = "line13_655" id = "line13_655"> </a>
Exosus <a href = "#var13_655">Latium</a> Deus abstulit? Hei mihi! nam
cur</p>
<p><a name = "line13_656" id = "line13_656"> </a>
Ulla fuere adeo, quibus a te sævus abessem,</p>
<span class = "pagenum">120</span>
<p><a name = "line13_657" id = "line13_657"> </a>
Momenta? obposito mutassem pectore mortem.</p>
<p><a name = "line13_658" id = "line13_658"> </a>
Quantos funeribus vestris gens Itala passim</p>
<p><a name = "line13_659" id = "line13_659"> </a>
Dat gemitus! Tumulus vobis, censente Senatu,</p>
<span class = "linenum">660</span>
<p><a name = "line13_660" id = "line13_660"> </a>
Mavortis geminus surgit per gramina campo.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_650" id = "not13_650" href = "#line13_650">650.</a>
<i>simulacra</i>, εἴδωλα. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_97">ad I, 97</a>, et Broukh. ad Prop.
I, <span class = "smallcaps">xix</span>, 11.
—<i>patris et patrui</i>, P. et Cn. Scipionum, qui in Hispania
perierant, quorumque causa Scipio juvenis descenderat ad inferos. Cf.
sup. <a class = "crossref" href = "#not13_381">ad vers. 381 sq.</a>
—<a name = "not13_651" id = "not13_651" href =
"#line13_651">651 sqq.</a>
Cf. Cerda et Heyne in not. et Var. Lect. ad Virgil. Æn. II, 794; VI,
702, et Ge. IV, 499.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_654" id = "not13_654" href = "#line13_654">654 sq.</a>
Color orationis ut sup. <a class = "crossref" href =
"#line13_450">v. 450</a>, ubi v. not.
—<i>quo stabant Itala regna</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_173">ad III, 173</a>.
—<a name = "not13_656" id = "not13_656" href =
"#line13_656">656.</a> Hæc mihi frigent, saltem his verbis
expressa: et cur <i>sævus</i>? quum opem ferre patri absens non posset;
Ern. Enimvero satis apte de eo queritur Scipio, quod patri non præsens
adfuerit in Hispania, ut eum mortis periculo, sicut in pugna ad Ticinum
(conf. IV, 454 seq.), iterum eripere potuerit.
—<i>sævus</i> itaque et inpius sibi videtur
<span class = "pagenum notes">120</span>
esse, quatenus a patre discessit, neque cum eo, ut pium filium decebat,
in Hispaniam profectus est.
—<a name = "not13_657" id = "not13_657" href =
"#line13_657">657.</a> <i>obposito pectore</i>, ut sup. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#line2_117">II, 117</a>.
—<i>mutassem mortem</i>, pro te subiissem, vel a te depulissem, ut
sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_118">II, 118</a>,
<i>præripere letum</i>; Ern. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#not12_265">ad XII, 265</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_659" id = "not13_659" href = "#line13_659">659 sq.</a>
Viris de republ. præclare meritis nonnumquam Romæ ex senatusconsulto
sepulcra et cenotaphia in campo Martio, vel Esquilino, ut Atheniensibus,
qui in bello pro patria ceciderant, publico sumtu in Ceramico,
extruebantur; de quo v. Kirchman. de fun. Rom. II, 25, et sup. <a class
= "crossref" href = "#not13_484">ad v. 484</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_661" id = "line13_661"> </a>
Nec passi <a href = "#var13_661">plura, in medio</a> sermone
loquentis</p>
<p><a name = "line13_662" id = "line13_662"> </a>
Sic adeo incipiunt. Prior hæc genitoris imago:</p>
<p><a name = "line13_663" id = "line13_663"> </a>
«Ipsa quidem virtus sibimet pulcherrima merces;</p>
<p><a name = "line13_664" id = "line13_664"> </a>
Dulce tamen venit ad manes, quum <a href = "#var13_664">gratia
vitæ</a></p>
<span class = "linenum">665</span>
<p><a name = "line13_665" id = "line13_665"> </a>
<a href = "#var13_665">Durat</a> apud superos, nec <a href =
"#var13_665">edunt</a> oblivia laudem.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_663" id = "not13_663" href = "#line13_663">663.</a>
Stoicus erat Silius; Lef. Omnium sententiarum in hoc poeta numerossisima
est hæc his tribus versibus, quam nemo felicissimorum poetarum
rotundius, latinius, nervosius, sapientius umquam extulerit; Barth. Adv.
XXII, 8, quem vide etiam ac simil. loc. Claud. de Cons. Mall.
Theod. v. 1 seq.
—<a name = "not13_664" id = "not13_664" href =
"#line13_664">664.</a> <i>Dulce venit ad manes</i>, etc., dulcis
est nuntius, qui Manibus adfertur, gratam memoriam suam in terris
superesse ac vigere.
—<a name = "not13_665" id = "not13_665" href =
"#line13_665">665.</a> <i>edunt oblivia laudem</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#not7_271">ad VII, 271</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_666" id = "line13_666"> </a>
«Verum age, fare, decus nostrum, te quanta fatiget</p>
<p><a name = "line13_667" id = "line13_667"> </a>
Militia. Heu, quoties intrat mea pectora terror,</p>
<p><a name = "line13_668" id = "line13_668"> </a>
Quum repeto, quam sævus eas, ubi magna pericla</p>
<p><a name = "line13_669" id = "line13_669"> </a>
Contingunt tibi! per nostri, fortissime, leti</p>
<span class = "linenum">670</span>
<p><a name = "line13_670" id = "line13_670"> </a>
Obtestor <a href = "#var13_670">causas</a>, Martis moderare furori.</p>
<p><a name = "line13_671" id = "line13_671"> </a>
<a href = "#var13_671">Sat tibi sint</a> documenta domus! octava
terebat</p>
<p><a name = "line13_672" id = "line13_672"> </a>
Arentem culmis messem crepitantibus æstas,</p>
<span class = "pagenum">126</span>
<p><a name = "line13_673" id = "line13_673"> </a>
Ex quo cuncta mihi calcata, meoque subibat</p>
<p><a name = "line13_674" id = "line13_674"> </a>
Germano devexa jugum <a href = "#var13_674">Tartessia</a> tellus.</p>
<span class = "linenum">675</span>
<p><a name = "line13_675" id = "line13_675"> </a>
Nos miseræ muros et tecta renata Sagunto;</p>
<p><a name = "line13_676" id = "line13_676"> </a>
Nos dedimus Bætin nullo potare sub hoste.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_671" id = "not13_671" href = "#line13_671">671 sqq.</a>
Confer. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_122">VI,
122</a>; Liv. XXV, 32... 36, et XXIV, 41, 42.
—<i>Octava... tellus</i>, octavo anno <i>cuncta Tartessia
tellus</i>, tota Hispania
<span class = "pagenum notes">126</span>
(conf. VI, 1; XV, 5), a me et fratre meo expugnata.
<i>Octava terebat messem æstas</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_61">ad VIII, 61</a>.
—<i>æstas terebat messem</i>, exquisite pro, æstate terebatur
messis in area. Cf. Hor. Sat. I, <span class =
"smallcaps">i</span>, 45.
—<a class = "missing" name = "not13_673" id = "not13_673" href =
"#line13_673" title = "numerus deest">673.</a> <i>calcata</i>;
conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_85">ad III,
85</a>.
—<i>subibat devexa jugum</i>, sub jugum mittebatur.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_675" id = "not13_675" href = "#line13_675">675.</a>
Scipiones Saguntum «vi pulso præsidio Punico receperunt, cultoribusque
antiquis restituerunt,» Liv. lib. XXIV, c. 42, coll. XXVIII, 39.
—<a name = "not13_676" id = "not13_676" href =
"#line13_676">676.</a> <i>Bætin potare dedimus</i>, etc.,
effecimus, ut Saguntini in Hispania essent tuti ab hoste, nam
<i>Bætis</i> Hispaniæ fl. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_146">ad I, 146</a>; <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_367">VIII, 367</a>, <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_564">564</a>.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_677" id = "line13_677"> </a>
Nobis indomitus convertit terque quaterque</p>
<p><a name = "line13_678" id = "line13_678"> </a>
Germanus terga Hannibalis. Pro barbara numquam</p>
<p><a name = "line13_679" id = "line13_679"> </a>
Inpolluta fides! peterem quum victor adesum</p>
<span class = "linenum">680</span>
<p><a name = "line13_680" id = "line13_680"> </a>
Cladibus Hasdrubalem; subito venale, cohortes</p>
<p><a name = "line13_681" id = "line13_681"> </a>
Hispanæ, vulgus, <a href = "#var13_681">Libyci quas fecerat auri</a></p>
<p><a name = "line13_682" id = "line13_682"> </a>
Hasdrubal, abrupto liquerunt agmine signa.</p>
<p><a name = "line13_683" id = "line13_683"> </a>
Tunc hostis socio desertos milite, multum</p>
<p><a name = "line13_684" id = "line13_684"> </a>
Ditior ipse viris, spisso circumdedit orbe.</p>
<span class = "linenum">685</span>
<p><a name = "line13_685" id = "line13_685"> </a>
Non segnis nobis nec inultis, nate, peracta <a href =
"#var13_685">est</a></p>
<p><a name = "line13_686" id = "line13_686"> </a>
Illa suprema dies, <a href = "#var13_686">et laude inclusimuus
ævum</a>.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_677" id = "not13_677" href = "#line13_677">677.</a>
Hasdrubal sæpius a nobis victus. Cf. Liv. XXIII, 26... 29.
—<a name = "not13_678" id = "not13_678" href =
"#line13_678">678 seq.</a>
Cf. omnino Liv. XXV, 33, de perfidia Celtiberorum.
—<a class = "missing" name = "not13_679" id = "not13_679" href =
"#line13_679" title = "numerus deest">679.</a> <i>adesum
Cladibus</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_271">ad
VII, 271</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_683" id = "not13_683" href = "#line13_683">683.</a>
Cf. Liv. XXV, 34 sqq.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_686" id = "not13_686" href = "#line13_686">686.</a>
<i>laude inclusimus ævum</i>, cum laude fortiter pugnans vitam finivi;
Drak. qui recte monet, <i>includere</i> pro simpl. <i>claudere</i>
positum esse, et <i>includere</i> pro finire dixisse Propert. II, <span
class = "smallcaps">xii</span> (al. 15), 54 (ubi v. Passerat.), et
Senec. Epist. XII (ubi v. Gronov.), ut <i>claudere</i> Sil. inf.
<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_655">XV, 655</a> al. et
<i>excludere</i> Stat. Silv. II, præf. Conf. <a class = "crossref" href
= "bookIV.html#line4_172">IV, 172</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXVII.html#line17_119">XVII, 119</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_687" id = "line13_687"> </a>
Excipit inde suos frater conjungere casus:</p>
<span class = "pagenum">127</span>
<p><a name = "line13_688" id = "line13_688"> </a>
«Excelsæ turris post ultima rebus in artis</p>
<p><a name = "line13_689" id = "line13_689"> </a>
Subsidium optaram, supremaque bella ciebam.</p>
<span class = "linenum">690</span>
<p><a name = "line13_690" id = "line13_690"> </a>
Fumantes tædas, ac lata incendia passim,</p>
<p><a name = "line13_691" id = "line13_691"> </a>
Et mille injecere faces. Nil nomine leti</p>
<p><a name = "line13_692" id = "line13_692"> </a>
De Superis queror: haud parvo data membra sepulcro</p>
<p><a name = "line13_693" id = "line13_693"> </a>
Nostra cremaverunt <a href = "#var13_693">in morte hærentibus
armis</a>.</p>
<p><a name = "line13_694" id = "line13_694"> </a>
Sed me luctus habet, geminæ ne clade ruinæ</p>
<span class = "linenum">695</span>
<p><a name = "line13_695" id = "line13_695"> </a>
Cesserit adfusis obpressa Hispania Pœnis.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_687" id = "not13_687" href = "#line13_687">687.</a>
Cf. Liv. XXV, 36.
<span class = "pagenum notes">127</span>
—<i>Excipit</i> insolentius dictum pro continuavit, perrexit,
finita oratione fratris cœpit. Cf. Heins. et Burm. ad Ovid. Met. VII,
476.
—<a name = "not13_688" id = "not13_688" href =
"#line13_688">688.</a> <i>rebus in artis</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookII.html#line2_103">II, 103</a>; <a class =
"crossref" href = "bookV.html#line5_477">V, 477</a> al.
—<a name = "not13_689" id = "not13_689" href =
"#line13_689">689.</a> <i>optaram</i>, elegeram. Vid. Cerda, Heins.
et Heyne ad Virg. Æn. I, 425 et 552, Ern. clav. Cic.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_692" id = "not13_692" href = "#line13_692">692.</a>
Ludentem verbis poetam audio, non Cn. Scipionem; Ern. Splendidissimas
exsequias consequutus sum: turris enim mihi pro rogo fuit, simulque cum
eo arma combusta sunt, ut in funeribus heroum fortiumque virorum; Drak.
et D. Heins. qui comparant sup. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_559">X, 559 seq.</a> (ubi v. not.) inf. <a class
= "crossref" href = "bookXV.html#line15_390">XV, 390 seq.</a>; Hom.
Odyss. λ, 74, et Iliad. ζ, 418; Virg. Æn. VI, 217; ubi verba sunt
Donati: «virorum fortium arma et cætera, quæ carissima haberent, cum
ipsis veteres consumebant.» Kirchman. de fun. Rom. III, 5.
—<a name = "not13_693" id = "not13_693" href =
"#line13_693">693.</a> <i>in morte hærentibus</i>, mihi mortuo, vel
cadaveri adhærentibus.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_695" id = "not13_695" href = "#line13_695">695.</a>
<i>adfusis</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#var4_251">ad IV, 251 in Var. Lect.</a></p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_696" id = "line13_696"> </a>
Contra quæ juvenis turbato fletibus ore:</p>
<p><a name = "line13_697" id = "line13_697"> </a>
«Dî, quæso, ut merita est, dignas pro talibus ausis</p>
<p><a name = "line13_698" id = "line13_698"> </a>
Carthago expendat pœnas. Sed continet acres</p>
<p><a name = "line13_699" id = "line13_699"> </a>
Pyrenes populos, qui, vestro Marte probatus,</p>
<span class = "linenum">700</span>
<p><a name = "line13_700" id = "line13_700"> </a>
Excepit fessos, et notis <a href = "#var13_700">Marcius</a> armis</p>
<p><a name = "line13_701" id = "line13_701"> </a>
Subcessit bello: fusos quoque fama ferebat</p>
<p><a name = "line13_702" id = "line13_702"> </a>
Victores acie, atque exacta piacula cædis.»</p>
<p><a name = "line13_703" id = "line13_703"> </a>
His læti rediere duces loca amœna piorum:</p>
<p><a name = "line13_704" id = "line13_704"> </a>
Prosequiturque oculis puer adveneratus euntes.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a class = "missing" name = "not13_698" id = "not13_698" href =
"#line13_698" title = "numerus deest">698.</a>
<i>expendat</i>; ut <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_588">VI, 588</a>.
—<a href = "#line13_698">698</a> <a name = "not13_699" id =
"not13_699" href = "#line13_699">sq.</a>
Cf. Liv. XXV, 37, «vestro Marte probatus et notis Marcius armis:» nam de
eo Liv. l.c. «inpiger juvenis, ad cujus summam indolem adcesserat Cn.
Scipionis disciplina, sub qua per tot annos militiæ artes edoctus
fuerat.»
—<a name = "not13_704" id = "not13_704" href =
"#line13_704">704.</a> Cf. Virg. Æn. VI, 476.
—<i>adveneratus</i>, de officio, quo prosequimur amicum, cum
significatione honoris, ut utar verbis Heynii ad Tibull. I, <span
class = "smallcaps">v</span>, 33.</p>
<div class = "text">
<span class = "pagenum">128</span>
<span class = "linenum">705</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_705" id = "line13_705"> </a>
Jamque aderat <a href = "#var13_705">multa vix adnoscendus in
umbra</a></p>
<p><a name = "line13_706" id = "line13_706"> </a>
Paullus, et epoto fundebat sanguine verba:</p>
<p><a name = "line13_707" id = "line13_707"> </a>
«Lux Italum, cujus spectavi Martia facta,</p>
<p><a name = "line13_708" id = "line13_708"> </a>
Multum uno majora viro, descendere <a href = "#var13_708">nocti</a>,</p>
<p><a name = "line13_709" id = "line13_709"> </a>
Atque habitanda semel <a href = "#var13_709">subigit</a> quis visere
regna?»</p>
<span class = "linenum">710</span>
<p><a name = "line13_710" id = "line13_710"> </a>
<a href = "#var13_710">Cui</a> contra tales effundit Scipio voces:</p>
<p><a name = "line13_711" id = "line13_711"> </a>
«Armipotens ductor, quam sunt tua fata per Urbem</p>
<p><a name = "line13_712" id = "line13_712"> </a>
Lamentata diu! quam pene ruentia tecum</p>
<p><a name = "line13_713" id = "line13_713"> </a>
Traxisti ad Stygias Œnotria tecta tenebras.</p>
<p><a name = "line13_714" id = "line13_714"> </a>
Tum tibi defuncto tumulum Sidonius hostis</p>
<span class = "linenum">715</span>
<p><a name = "line13_715" id = "line13_715"> </a>
Constituit, laudemque tuo quæsivit honore.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">128</span>
<a name = "not13_705" id = "not13_705" href = "#line13_705">705.</a>
Æmilius <i>Paulus</i>, qui in acie Cannensi ceciderat. Similis est de
Deiphobo locus Virgil. Æn. lib. VI, 494 sq.
—<i>vix adnoscendus</i>; vid. Var. Lect.
—<a name = "not13_706" id = "not13_706" href =
"#line13_706">706.</a> <i>epoto fundebat sanguine verba</i>; cf.
sup. <a class = "crossref" href = "#not13_448">ad v. 448</a>.
—<a name = "not13_707" id = "not13_707" href =
"#line13_707">707.</a> <i>Lux Italum</i>, ut <i>lumen</i> VI, 130,
ubi v. not.
—<a name = "not13_708" id = "not13_708" href =
"#line13_708">708.</a> <i>descendere nocti</i>, ut <i>demittere
neci</i>, vel <i>umbris</i>. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_439">ad I, 439</a>, et infra <a class = "crossref"
href = "#not13_759">v. 759</a>. <i>Nox</i>, loca infera, perpetuis
tenebris obsita, ut contra XIV, 243. <i>dies</i> pro locis superis;
Drak. qui multa poetarum exempla congessit.
—<a name = "not13_709" id = "not13_709" href =
"#line13_709">709.</a> Conf. Virgil. Æn. VI, 531 seq.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_713" id = "not13_713" href = "#line13_713">713.</a>
<i>Œnotria tecta</i>, Italiam et Romam. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_2">ad I, 2</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_714" id = "not13_714" href = "#line13_714">714 sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_520">X, 520 sqq.</a>
—<a class = "missing" name = "not13_715" id = "not13_715" href =
"#line13_715" title = "numerus deest">715.</a> <i>laudem tuo
quæsivit honore</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#not12_473">ad lib. XII, vss. 473, 478</a>.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_716" id = "line13_716"> </a>
Dumque audit <a href = "#var13_716">lacrimans</a> hostilia funera
Paullus,</p>
<span class = "pagenum">129</span>
<p><a name = "line13_717" id = "line13_717"> </a>
Ante oculos jam Flaminius, jam Gracchus, et ægro</p>
<p><a name = "line13_718" id = "line13_718"> </a>
Absumtus Cannis stabat Servilius ore.</p>
<p><a name = "line13_719" id = "line13_719"> </a>
Adpellare viros erat ardor, et addere verba:</p>
<span class = "linenum">720</span>
<p><a name = "line13_720" id = "line13_720"> </a>
Sed raptabat amor priscos cognoscere manes.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_716" id = "not13_716" href = "#line13_716">716.</a>
<i>funera hostilia</i>, exsequias ab hoste ipsi factas esse: quæ
humanitas Paulum ita movet, ut lacrimas non teneat, etsi Scipio id
laudis cupiditate factum dixerat.
—<span class = "pagenum notes">129</span>
<a name = "not13_717" id = "not13_717" href =
"#line13_717">717</a> <a name = "not13_718" id = "not13_718" href =
"#line13_717">seq.</a>
<i>Flaminii</i> mors nota ex <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_655">lib. V, 655 sq.</a> <i>Gracchi</i> ex
<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_475">XII, 475 sq.</a>, et
<i>Servilli</i> ex <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_664">VIII, 664 sq.</a>, et <a class = "crossref"
href = "bookX.html#line10_222">X, 222 seq.</a>
—<i>stabat ægro ore</i>, tristi vultu.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_720" id = "not13_720" href = "#line13_720">720.</a>
Judicium consiliumque, quod poeta in hoc animarum recensu sequebatur, eo
spectabat omnino, ut ex antiqua patriaque potissimum historia exempla
virorum, gloria rerum gestarum, ingenii ac virtutum præ ceteris
conspicuorum, seligeret, omissis iis, quæ Maro in necyia sua
recensuerat, et sic tam argumenti dilectu, quam ornatu exquisitiore et
doctrina, civium suorum animos teneret.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_721" id = "line13_721"> </a>
Nunc meritum sæva Brutum inmortale securi</p>
<p><a name = "line13_722" id = "line13_722"> </a>
Nomen, nunc <a href = "#var13_722">Superos æquantem</a> laude
Camillum,</p>
<p><a name = "line13_723" id = "line13_723"> </a>
Nunc auro Curium non umquam cernit amicum.</p>
<p><a name = "line13_724" id = "line13_724"> </a>
Ora Sibylla docet venientum, et nomina pandit.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_721" id = "not13_721" href = "#line13_721">721.</a>
<i>sæva securi</i>, qua suos et sororis filios feriri jussit, quod notum
ex Liv. II, 5. Cf. Virg. Æneid. VI, 819 et 825.
—<a name = "not13_723" id = "not13_723" href =
"#line13_723">723.</a> <i>Curium non umquam auro amicum</i>,
quoniam aurum Samnitium repudiavit, de quo vid. Val. Max. IV, 3;
Aurel. Vict. 33; Juvenal. XI, 78. Sententia languido ornatu elata; Ern.
Similiter <i>amica luto sus</i> dicitur Horat. Epist. I, <span
class = "smallcaps">ii</span>, 26, et similia al.</p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">725</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_725" id = "line13_725"> </a>
«Hic fraudes pacis Pyrrhumque a limine portæ</p>
<p><a name = "line13_726" id = "line13_726"> </a>
Dejecit, visus orbus. Tulit ille ruentem</p>
<p><a name = "line13_727" id = "line13_727"> </a>
Thybridis in ripas regem, solusque revulso</p>
<span class = "pagenum">130</span>
<p><a name = "line13_728" id = "line13_728"> </a>
Pone ferox ponte exclusit redeuntia regna.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_725" id = "not13_725" href = "#line13_725">725 sq.</a>
<i>Hic visus orbus</i>, Appius Claudius Cæcus, qui pacem cum Pyrrho
ineundam gravi oratione dissuasit, quam Plut. in Pyrrho, p. 394,
excerptam tradit; de quo Flor. I, <span class =
"smallcaps">xviii</span>, 20, ac Ovid. Fast. VI, 203 seq. conferendi;
Cellar. Withof. conjicit, <i>Rejecit visus orbus</i>.
—<a name = "not13_726" id = "not13_726" href =
"#line13_726">726.</a> <i>ille</i>, Horatius Cocles, qui Porsenam
<i>regem tulit</i>, h.e. impetum ejus et Clusinorum sustinuit in primo
aditu pontis sublicii, eoque <i>pone</i>, post tergum suum,
<i>revulso</i> a Romanis, <i>regna redeuntia</i>, reges, h.e. Tarquinios
(v. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_383">ad III,
383</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookX.html#not10_486">X, 486</a>), redituros, reditum Porsenæ ope
parantes ac sperantes (actus pro conatu; v. sup. <a class = "crossref"
href = "#not13_523">ad v. 523</a>), <i>exclusit</i> mœnibus Romæ.
Res nota ex Liv. II, 10. Conf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_483">X, 483 sq.</a> Hanc pæne fabulosam
audaciam, et quasi Herculeum
<span class = "pagenum notes">130</span>
laborem, sibi quoque habet gallica historia in fortissimo equite <span
class = "smallcaps">Bayard</span>. <span class =
"smallcaps">Ed.</span></p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_729" id = "line13_729"> </a>
«Si tibi dulce virum, primo qui fœdera bello</p>
<span class = "linenum">730</span>
<p><a name = "line13_730" id = "line13_730"> </a>
Phœnicum pepigit, vidisse, hic <a href = "#var13_730">inclitus</a>
ille</p>
<p><a name = "line13_731" id = "line13_731"> </a>
Æquoreis <a href = "#var13_731">victor</a> cum classe <a href =
"#var13_731">Lutatius</a> armis.</p>
<p><a name = "line13_732" id = "line13_732"> </a>
Si studium et sævam cognoscere Hamilcaris umbram,</p>
<p><a name = "line13_733" id = "line13_733"> </a>
Illa est (cerne procul) cui frons nec <a href = "#var13_733">morte</a>
remissa</p>
<p><a name = "line13_734" id = "line13_734"> </a>
Irarum servat rabiem: si jungere cordi est</p>
<span class = "linenum">735</span>
<p><a name = "line13_735" id = "line13_735"> </a>
Conloquium, sine gustato det sanguine vocem.»</p>
<p><a name = "line13_736" id = "line13_736"> </a>
Atque ubi permissum, et sitiens se inplevit imago,</p>
<p><a name = "line13_737" id = "line13_737"> </a>
Sic prior increpitat non <a href = "#var13_737">miti</a> Scipio
vultu:</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_729" id = "not13_729" href = "#line13_729">729 sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_33">ad I, 33
sq.</a>, et <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_684">VI, 684
seqq.</a></p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_732" id = "not13_732" href = "#line13_732">732 seq.</a>
Hamilcaris umbra idoneo cum delectu juxta Lutatium cernitur, cum quo
ille vana pacis fœdera pepigerat; unde sensum <a class = "crossref" href
= "#line13_738">v. 738 sq.</a> expedias licet; Ern.
—<a name = "not13_733" id = "not13_733" href =
"#line13_733">733 sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_673">ad
V, 673</a>.
—<i>frons remitti</i>, vel <i>explicari</i>, <i>solvi</i> et
<i>exporrigi</i> dicitur, quæ serena ac læta est, ut contra, quæ gravis
ac tristis, <i>contrahi</i>, <i>adtrahi</i>, <i>adduci</i>.
—<a name = "not13_735" id = "not13_735" href =
"#line13_735">735 sq.</a>
Conf. sup. <a class = "crossref" href = "#not13_448">ad
v. 448</a>.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_738" id = "line13_738"> </a>
«Taliane, o fraudum genitor, sunt fœdera vobis?</p>
<p><a name = "line13_739" id = "line13_739"> </a>
<a href = "#var13_739">Aut</a> hæc Sicania pepigisti captus in ora?</p>
<span class = "linenum">740</span>
<p><a name = "line13_740" id = "line13_740"> </a>
Bella tuus toto natus contra omnia pacta</p>
<p><a name = "line13_741" id = "line13_741"> </a>
Exercet Latio, et, <a href = "#var13_741">perruptis</a> molibus
Alpes</p>
<p><a name = "line13_742" id = "line13_742"> </a>
Eluctatus adest, fervet gens Itala Marte</p>
<p><a name = "line13_743" id = "line13_743"> </a>
Barbarico, et refluunt obstructi stragibus amnes.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_738" id = "not13_738" href = "#line13_738">738.</a>
<i>fraudum genitor</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#var3_126">ad III, 126 in Var. Lect.</a></p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_739" id = "not13_739" href = "#line13_739">739.</a>
<i>captus</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#var6_689">ad VI, 689 in V.L.</a></p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_742" id = "not13_742" href = "#line13_742">742.</a>
<i>fervet Marte</i>, ut ap. Virg. Æn. VIII, 676.
—<a name = "not13_743" id = "not13_743" href =
"#line13_743">743.</a> <i>refluunt obstructi stragibus amnes</i>,
ut sup. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_47">I, 47,
48</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_744" id = "line13_744"> </a>
Post quæ Pœnus ait: «Decimum modo cœperat annum</p>
<span class = "pagenum">131</span>
<span class = "linenum">745</span>
<p><a name = "line13_745" id = "line13_745"> </a>
Excessisse puer, nostro quum bella Latinis</p>
<p><a name = "line13_746" id = "line13_746"> </a>
Concepit jussu; <a href = "#var13_746">licitum</a> nec fallere Divos</p>
<p><a name = "line13_747" id = "line13_747"> </a>
Juratos patri: quod si Laurentia vastat</p>
<p><a name = "line13_748" id = "line13_748"> </a>
Nunc igni regna, et Phrygias res vertere tentat,</p>
<p><a name = "line13_749" id = "line13_749"> </a>
O pietas, o sancta fides, o vera propago!</p>
<span class = "linenum">750</span>
<p><a name = "line13_750" id = "line13_750"> </a>
Atque utinam amissum reparet decus!» Inde citato</p>
<p><a name = "line13_751" id = "line13_751"> </a>
Celsus abit gressu, majorque <a href = "#var13_751">recessit</a>
imago.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_744" id = "not13_744" href = "#line13_744">744.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_77">I, 77...
119</a>, et <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_349">ad II,
349 sq.</a>
<span class = "pagenum notes">131</span>
—<a name = "not13_745" id = "not13_745" href =
"#line13_745">745 sq.</a>
<i>Concepit bella</i>, v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_109">ad I, 109</a>.
—<a name = "not13_747" id = "not13_747" href =
"#line13_747">747 seq.</a>
<i>Laurentia regna</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_110">ad I, 110</a>.
—<a class = "missing" name = "not13_748" id = "not13_748" href =
"#line13_748" title = "numerus deest">748.</a> <i>Phrygias vertere
res</i>, evertere, delere Rom. imperium. Cf. <a class = "crossref" href
= "bookI.html#line1_514">I, 514</a>; <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_352">II, 352</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_750" id = "not13_750" href = "#line13_750">750.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_61">I, 61
sq.</a>, <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_106">106 sq.</a>
—<a name = "not13_751" id = "not13_751" href =
"#line13_751">751.</a> <i>major imago</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#not8_145">ad VIII, 145</a>, et Ovid.
Fast. II, 503.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_752" id = "line13_752"> </a>
Exin designat vates, qui jura sub armis</p>
<p><a name = "line13_753" id = "line13_753"> </a>
Poscenti dederint populo, primique petitas</p>
<p><a name = "line13_754" id = "line13_754"> </a>
Miscuerint Italis Piræo litore leges.</p>
<span class = "linenum">755</span>
<p><a name = "line13_755" id = "line13_755"> </a>
Lætatur, spectatque virum insatiabilis ora</p>
<p><a name = "line13_756" id = "line13_756"> </a>
Scipio, et adpellet cunctos, ni magna sacerdos</p>
<p><a name = "line13_757" id = "line13_757"> </a>
Admoneat turbæ innumeræ: «Quot millia toto</p>
<p><a name = "line13_758" id = "line13_758"> </a>
Credis in orbe, puer, lustras <a href = "#var13_758">dum singula</a>
visu,</p>
<p><a name = "line13_759" id = "line13_759"> </a>
Descendisse Erebo, nullo non tempore abundans</p>
<span class = "linenum">760</span>
<p><a name = "line13_760" id = "line13_760"> </a>
Umbrarum huc agitur torrens, vectatque capaci</p>
<p><a name = "line13_761" id = "line13_761"> </a>
Agmina mole Charon, et subficit inproba puppis.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_752" id = "not13_752" href = "#line13_752">752.</a>
Decemviri legibus scribendis designantur, quorum historia nota ex Liv.
III, 31, 35.
—<i>sub armis</i>, quia tum penes Decemviros summa reipubl. erat;
Ern. Sed jungenda, opinor, verba <i>populo jura poscenti sub armis</i>:
nam de lege a Terentio lata nonnumquam tanta inter patres plebemque
contentio fuit, ut altera pars vi pelleretur foro. Conf. Liv.
III, 9 et 11.
—<a name = "not13_753" id = "not13_753" href =
"#line13_753">753 seq.</a>
<i>petitas Piræo litore</i>, Athenis: nam <i>Piræus</i> portus pagusque
Atheniensis.
—<a class = "missing" name = "not13_754" id = "not13_754" href =
"#line13_754" title = "numerus deest">754.</a> <i>Italis</i>,
Italicis legibus.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_757" id = "not13_757" href = "#line13_757">757...
761.</a>
Conf. Virg. Æn. VI, 305... 330.
—<a name = "not13_759" id = "not13_759" href =
"#line13_759">759.</a> <i>Descendisse Erebo</i>; v. <a class =
"crossref" href = "#not13_708">ad v. 708</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_439">I, 439</a>.
—<a name = "not13_760" id = "not13_760" href =
"#line13_760">760</a> <a name = "not13_761" id = "not13_761" href =
"#line13_760">seq.</a>
<i>Umbrarum torrens</i>, ut <i>undæ</i> <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_159">IV, 159</a>, ubi v. not. Conf. <a class =
"crossref" href = "bookIX.html#not9_250">ad IX, 250 sq.</a>
—<i>inproba puppis</i>, id. qd.
—<i>capax moles</i>, h.e. magna cymba. Cf. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_58">ad I, 58</a>, <a class = "crossref"
href = "bookVI.html#not6_525">VI, 525</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_762" id = "line13_762"> </a>
Post hæc, ostendens <a href = "#var13_762">juvenem</a>, sic virgo
profatur:</p>
<p><a name = "line13_763" id = "line13_763"> </a>
«Hic ille est, tellure vagus qui victor in omni</p>
<span class = "pagenum">132</span>
<p><a name = "line13_764" id = "line13_764"> </a>
<a href = "#var13_764">Cursu</a> signa tulit; cui pervia Bactra <a href
= "#var13_764">Dahæque</a>;</p>
<span class = "linenum">765</span>
<p><a name = "line13_765" id = "line13_765"> </a>
Qui Gangem bibit, et Pellæo ponte Niphaten</p>
<p><a name = "line13_766" id = "line13_766"> </a>
Adstrinxit; cui stant sacro sua mœnia Nilo.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_762" id = "not13_762" href = "#line13_762">762.</a>
<i>juvenem</i>, Alexandrum Magnum.
<span class = "pagenum notes">132</span>
—<a name = "not13_764" id = "not13_764" href =
"#line13_764">764 sq.</a>
Victoriæ Alexandri in Scythia, India et Armenia designantur. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_612">III, 612 sq.</a>
—<a href = "#line13_764">764.</a> <i>Bactra</i> (nunc
<i>Balck</i>) caput Bactrianæ, regionis extremæ imperii Parthici, in qua
et in Sogdiana Alexander octo oppida condidit aliaque diruit, teste
Strab. p. 517.
—<i>Dahæ</i>, seu Daæ, Nomades in Scythia, ultra Hyrcanos et
Caspium mare. Cf. Var. Lect.
—<a name = "not13_765" id = "not13_765" href =
"#line13_765">765.</a> <i>Niphates</i>, mons Armeniæ, sed h.l.
fluvius, ut ap. Lucan. III, 245; Juvenal. VI, 409, et Martial. XII, 21,
cujus tamen geographi mentionem non faciunt. Cf. Intpp. ad Hor. Od. II,
<span class = "smallcaps">ix</span>, 20.
—<i>Pellæo ponte</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#not11_381">ad XI, 381</a>.
—<a name = "not13_766" id = "not13_766" href =
"#line13_766">766.</a> <i>sua mœnia</i>, Alexandria Ægypti;
<i>sua</i>, suo nomine dicta; et <i>Nilo</i> ad distinctionem: octodecim
enim Alexandrias enumerat Stephanus; D. Heins.
—<i>Nilus</i>, hoc loco <i>sacer</i> dicitur, non tam perpetuo
fluviorum epitheto (v. <a class = "crossref" href =
"bookXII.html#not12_215">ad XII, 215</a>), quam quia ab Ægyptiis summi
numinis loco coli (vid. Plut. de Is. et Osir. Opp. T. II, pag. 353;
Heliodor. Æthiop. IX, pag. 423; Max. Tyr. Diss. XXXVIII, pag. 393), et
vel Oceani (Diodor. I, p. 8; Heliodor. l.c. p. 445), vel
Osiridis ac Jovis nominibus condecorari solebat (Plut. Sympos. VIII, Qu.
8, pag. 729; Ælian. Anim. X, 46; Schol. ad Pind. Pyth. IV, 99;
<i>Jablonsky Panth. Ægypt.</i> II, <span class =
"smallcaps">i</span>, 4; IV, <span class = "smallcaps">i</span>,
14), unde in ejus honorem templa quoque exstructa et festa (Niloa)
instituta. Vid. Stephan. v. Νεῖλος, Heliod. l.c. p. 423; Spanhem.
de V. et Pr. N. T. I, p. 174.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_767" id = "line13_767"> </a>
Incipit Æneades: «Libyci certissima proles</p>
<p><a name = "line13_768" id = "line13_768"> </a>
Hammonis, <a href = "#var13_768">quando</a> exsuperat tua gloria
cunctos</p>
<p><a name = "line13_769" id = "line13_769"> </a>
Indubitata duces, similique cupidine rerum</p>
<span class = "linenum">770</span>
<p><a name = "line13_770" id = "line13_770"> </a>
Pectora nostra calent, quæ te via, <a href = "#var13_770">fare</a>,
superbum</p>
<p><a name = "line13_771" id = "line13_771"> </a>
Ad decus et summas laudum perduxerit <a href =
"#var13_771">arces</a>.»</p>
<span class = "pagenum">133</span>
<p><a name = "line13_772" id = "line13_772"> </a>
Ille sub hæc: «Turpis lenti sollertia Martis.</p>
<p><a name = "line13_773" id = "line13_773"> </a>
Audendo bella expedias: pigra extulit <a href =
"#var13_773">artis</a></p>
<p><a name = "line13_774" id = "line13_774"> </a>
Haud umquam sese virtus; <a href = "#var13_774">tu magna gerendi</a></p>
<span class = "linenum">775</span>
<p><a name = "line13_775" id = "line13_775"> </a>
<a href = "#var13_774">Præcipita tempus</a>: mors atra inpendet
agenti.»</p>
<p><a name = "line13_776" id = "line13_776"> </a>
Hæc effatus abit. Crœsi mox advolat umbra,</p>
<p><a name = "line13_777" id = "line13_777"> </a>
<a href = "#var13_777">Dives apud superos; sed mors æquarat
egenis</a>.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_767" id = "not13_767" href = "#line13_767">767 seq.</a>
<i>Æneades</i>, Romanus, Scipio.
—<i>Libyci proles Hammonis</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_415">ad I, 415</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookIV.html#line4_478">IV, 478</a>; Gell. XIII, 4; Ælian.
V. H. V, 12; IX, 37; Plut. in Alex., Arrian. et Intpp. ad
Curt. IV, 7; VIII, 5 et 10.
—<i>certissima proles Hammonis</i>, ut ap. Virg. Æn. VIII, 301.
—<a name = "not13_771" id = "not13_771" href =
"#line13_771">771.</a> <i>summas laudum arces</i>, summas laudes,
summum gloriæ fastigium. Drak. laudat Savaron. ad Sidon. Apoll. carm.
XXIII, 140, et epist. VIII, 6; Barth. ad Claud. Paneg. Mall. Theod.
v. 6.</p>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">133</span>
<a name = "not13_772" id = "not13_772" href = "#line13_772">772.</a>
Brevitas gravitasque sententiarum magnum et virum et poetam decet.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_773" id = "not13_773" href = "#line13_773">773</a>
<a name = "not13_774" id = "not13_774" href = "#line13_773">sq.</a>
<i>bella expedias</i>, conficias.
—<i>extulit sese</i>, emersit ex <i>artis</i> rebus, vel potius,
in iis excelluit, eminuit. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_103">ad II, 103</a>. Withof. male suspicabatur
<i>actis</i> pro <i>artis</i>. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_777" id = "not13_777" href = "#line13_777">777.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_264">V, 264
seq.</a>, et ibi not.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_778" id = "line13_778"> </a>
Atque hic, Elysio tendentem limite cernens</p>
<p><a name = "line13_779" id = "line13_779"> </a>
<a href = "#var13_779">Effigiem juvenis castam</a>, cui vitta
ligabat</p>
<span class = "linenum">780</span>
<p><a name = "line13_780" id = "line13_780"> </a>
Purpurea effusos per colla nitentia crines,</p>
<p><a name = "line13_781" id = "line13_781"> </a>
«Dic, ait, hic quinam, virgo? nam luce refulget</p>
<p><a name = "line13_782" id = "line13_782"> </a>
Præcipua frons sacra viro, <a href = "#var13_782">multæque
sequuntur</a></p>
<p><a name = "line13_783" id = "line13_783"> </a>
Mirantes animæ, et læto clamore frequentant.</p>
<p><a name = "line13_784" id = "line13_784"> </a>
Qui vultus! <a href = "#var13_784">quam</a>, si Stygia non esset in
umbra,</p>
<span class = "linenum">785</span>
<p><a name = "line13_785" id = "line13_785"> </a>
Dixissem facile esse Deum!» «Non falleris, inquit</p>
<p><a name = "line13_786" id = "line13_786"> </a>
Docta comes Triviæ: meruit Deus esse videri,</p>
<span class = "pagenum">134</span>
<p><a name = "line13_787" id = "line13_787"> </a>
Et fuit in tanto non parvum pectore numen.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_778" id = "not13_778" href = "#line13_778">778.</a>
Præclarus de Homero locus, ad quem Silius ea transtulit, quæ de Musæo ac
Marcello dixerat Virg. Æn. VI, 667 sq., et 861 sqq. ad quæ loca v.
Heyne.
—<i>tendentem</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#not6_335">ad VI, 335</a>.
—<a name = "not13_779" id = "not13_779" href =
"#line13_779">779.</a> <i>juvenis</i>, Scipio.
—<i>Effigiem</i>, umbram, imaginem, simulacrum. Cf. Brouckh. ad
Prop. I, <span class = "smallcaps">xix</span>, 11, et, qui de h.l.
copiose disputavit, Cuper. Apotheos. Hom. pag. 20, it. Heins. et Barth.
ad Stat. Silv. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 191; Scalig. ad
Catull. p. 22.
—<i>castam</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_481">ad I, 481</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookII.html#not2_698">II, 698</a>.
—<i>vitta</i>, insigne deorum, vatum, sacerdotum, virorumque
sacrorum et sanctorum. Conf. Heyne ad Virg. Æn. VI, 665 (ubi <i>nivea
vitta</i> pro <i>purpurea</i>), et XII, 120.
—<a name = "not13_781" id = "not13_781" href =
"#line13_781">781.</a> <i>quinam</i>; cf. <a class = "crossref"
href = "bookII.html#var2_645">ad II, 645 in V.L.</a>
—<a name = "not13_782" id = "not13_782" href =
"#line13_782">782.</a> <i>frons sacra</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookXII.html#not12_408">ad XII, 408</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_784" id = "not13_784" href = "#line13_784">784 sq.</a>
Junge <i>quam facile dixissem, Deum esse</i> eum!
<span class = "pagenum notes">134</span>
—<a name = "not13_786" id = "not13_786" href =
"#line13_786">786.</a> <i>comes</i> et sacerdos <i>Triviæ</i>,
Hecates, seu Proserpinæ, Sibylla. Cf. Virg. Æn. VI, 13, 35, 69. De
Homero, pro deo culto, vid. Cuper. l.c. et ipsum illud marmor, ἀποθέωσιν
ejus continens; de <i>numine</i> vero, quod poetis inest, Ovid. Amor.
III, <span class = "smallcaps">ix</span>, 17 sq., et Fast. VI, 5
sq.; Drak.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_788" id = "line13_788"> </a>
Carmine complexus terram, mare, sidera, manes,</p>
<p><a name = "line13_789" id = "line13_789"> </a>
Et cantu Musas et Phœbum æquavit honore.</p>
<span class = "linenum">790</span>
<p><a name = "line13_790" id = "line13_790"> </a>
Atque hæc cuncta, prius quam cerneret, ordine terris</p>
<p><a name = "line13_791" id = "line13_791"> </a>
Prodidit; ac vestram tulit usque ad sidera Trojam.»</p>
<p><a name = "line13_792" id = "line13_792"> </a>
Scipio, <a href = "#var13_792">perlustrans</a> oculis lætantibus
umbram,</p>
<p><a name = "line13_793" id = "line13_793"> </a>
«Si nunc fata darent, ut Romula facta per orbem</p>
<p><a name = "line13_794" id = "line13_794"> </a>
Hic caneret vates, quanto majora futuros</p>
<span class = "linenum">795</span>
<p><a name = "line13_795" id = "line13_795"> </a>
Facta eadem intrarent hoc, inquit, teste nepotes!</p>
<p><a name = "line13_796" id = "line13_796"> </a>
Felix <a href = "#var13_796">Æacida</a>, cui tali contigit ore</p>
<p><a name = "line13_797" id = "line13_797"> </a>
Gentibus ostendi! crevit tua carmine virtus.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_790" id = "not13_790" href = "#line13_790">790.</a>
<i>prius quam cerneret</i>, ante descensum ad inferos, h. est, ante
mortem, <i>hæc cuncta</i>, δεικτικως, loca infera et quæ in iis sunt.
—<i>terris</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#var3_75">ad III, 75 in V.L.</a>
—<a name = "not13_791" id = "not13_791" href =
"#line13_791">791.</a> <i>Prodidit</i>, descripsit in Odyss λ.
—<i>vestram Trojam</i>: nam Romani a Trojanis oriundi.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_793" id = "not13_793" href = "#line13_793">793.</a>
<i>Romula</i>, ut ap. Hor. Od. IV, <span class =
"smallcaps">v</span>, 1, ubi v. Jani. Sic et <i>Dardanus</i> sup.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_14">I, 14</a>, ubi
v. not.
—<a name = "not13_794" id = "not13_794" href =
"#line13_794">794</a> <a name = "not13_795" id = "not13_795" href =
"#line13_794">sq.</a>
Quanto clariora Romanorum facta forent apud posteros hoc præcone Homero;
Cellar. Recte: sed sententia haud bene expressa, et vereor ne
<i>intrarent</i> librariis debeatur.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_796" id = "not13_796" href = "#line13_796">796 sq.</a>
Poetæ animo, quod jam Marsus, Dausq. et alii viderunt, obversabantur
verba, quæ Alexander M. ad Achillis tumulum in Sigeo dixisse fertur: «O
fortunate adolescens, qui tuæ virtutis Homerum præconem inveneris.» Vid.
Cic. pro Arch. c. 10; Plut. et Arrian. I.
—<i>Æacides</i>, Achilles, Æaci nepos.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_798" id = "line13_798"> </a>
Sed quæ tanta adeo <a href = "#var13_798">gratantum</a> turba
requirens,</p>
<p><a name = "line13_799" id = "line13_799"> </a>
Heroum effigies majoresque <a href = "#var13_799">adcipit</a>
umbras.</p>
<span class = "pagenum">135</span>
<span class = "linenum">800</span>
<p><a name = "line13_800" id = "line13_800"> </a>
<a href = "#var13_800">Inde viro stupet Æacide</a>, stupet Hectore
magno,</p>
<p><a name = "line13_801" id = "line13_801"> </a>
Ajacisque gradum venerandaque Nestoris ora</p>
<p><a name = "line13_802" id = "line13_802"> </a>
Miratur, geminos <a href = "#var13_802">adspectat</a> lætus Atridas,</p>
<p><a name = "line13_803" id = "line13_803"> </a>
Jamque Ithacum, corde æquantem Peleia facta.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_798" id = "not13_798" href = "#line13_798">798</a>
<a name = "not13_799" id = "not13_799" href = "#line13_798">seq.</a>
Scipio <i>requirens</i>, quærens, <i>quæ tanta sit turba adeo gratantum:
adcipit</i>, audit, cognoscit,
<span class = "pagenum notes">135</span>
docetur a Sibylla (ut contra <i>dare</i> pro <i>dicere</i>) eas esse
<i>effigies heroum</i> (v. <a class = "crossref" href = "#not13_779">ad
v. 779</a>) et <i>majores umbras</i>; cf. <a class = "crossref"
href = "#not13_751">ad v. 751</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_145">VIII, 145</a>, <i>gratantum</i> sibi, h.e.
lætantium. Sed v. Var. Lect.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_800" id = "not13_800" href = "#line13_800">800.</a>
Nota hic Achillis et Hectoris conjunctionem.</p>
<div class = "verse ital">
<p>Les plus grands ennemis, les plus fiers adversaires,</p>
<p>Réunis dans ces lieux n’y sont plus que des frères.</p>
<p class = "right">
<i>Voltaire, Henriade, ch. VII.</i>
<span class = "smallcaps">Ed.</span></p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_801" id = "not13_801" href = "#line13_801">801.</a>
<i>Ajacis gradum</i>, ut Αἴας μακρὰ βιβὰς, dicitur Homero, Iliad. η,
213, loco insigni, qui Silii animo obversatas videtur.
—<a name = "not13_803" id = "not13_803" href =
"#line13_803">803.</a> <i>Ithacum</i>, Ulyssem (vid. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#not2_180">ad II, 180</a>), <i>corde</i>,
eloquentia, versutia, prudentiaque, <i>æquantem facta Peleia</i>, res
gestas et virtutem Pelidæ; non minus prudentia insignem, quam Achilles
virtute. Notus ex Homero Ulysses πολύτροπος, πολύμητις, πολυμήχανος, διῒ
μῆτιν ἀτάλαντος.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_804" id = "line13_804"> </a>
Victuram hinc cernit Ledæi Castoris umbram:</p>
<span class = "linenum">805</span>
<p><a name = "line13_805" id = "line13_805"> </a>
<a href = "#var13_805">Alternam lucem peragebat in æthere</a>
Pollux.</p>
<p><a name = "line13_806" id = "line13_806"> </a>
Sed subito vultus monstrata Lavinia traxit.</p>
<span class = "pagenum">136</span>
<p><a name = "line13_807" id = "line13_807"> </a>
Nam virgo admonuit, tempus cognoscere manes</p>
<p><a name = "line13_808" id = "line13_808"> </a>
Femineos, ne cunctantem lux alma vocaret.</p>
<p><a name = "line13_809" id = "line13_809"> </a>
«Felix hæc, inquit, Veneris nurus ordine longo</p>
<span class = "linenum">810</span>
<p><a name = "line13_810" id = "line13_810"> </a>
Trojugenas junxit sociata prole Latinis.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_804" id = "not13_804" href = "#line13_804">804.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#not9_295">ad IX, 295</a>.
—<i>Victuram</i>, mox in cælum redituram.
—<a name = "not13_805" id = "not13_805" href =
"#line13_805">805.</a> <i>Alternam lucem</i>; cf. Var. Lect.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_806" id = "not13_806" href = "#line13_806">806.</a>
Silius, ut nullam varietatis et poetici ornatus adhibendi occasionem
prætermitteret, illustres etiam feminas recenset: in quo exemplum quoque
Virgil. Æneid. VI, 445 seq. sequutus est. Bene autem ita rem variavit,
ut non ex mythis, sed prisca Romanorum historia petierit exempla, et pro
heroinis substituerit clarissimas gentis suæ feminas.
—<i>vultus</i> Scipionis ad se convertit <i>Lavinia</i>, <ins
class = "correction" title = "‘Æneœ’ legitur">Æneæ</ins> conjux; quæ
tamquam auctor generis romani commode memoratur.</p>
<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">136</span>
<a name = "not13_807" id = "not13_807" href = "#line13_807">807.</a>
<i>virgo</i>, Sibylla, <i>admonuit</i>, <i>tempus esse</i>,
<i>cognoscere</i>, etc.
—<a name = "not13_808" id = "not13_808" href =
"#line13_808">808.</a> <i>lux alma</i>, ut ap. Virg. Æn.
I, 306 (ubi v. Heyne), et VIII, 455. Cf. sup. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#not3_203">ad III, 203</a>.
—<i>vocaret</i> sc. ad superos: nam orto sole infera loca a vivis
relinquenda, et a Manibus repetenda sunt. Silius ad verbum fere
expressit Virgil. Æn. VI, 538 sq., ubi v. Heyne.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_811" id = "line13_811"> </a>
«Vis et Martigenæ thalamos spectare Quirini?</p>
<p><a name = "line13_812" id = "line13_812"> </a>
Hersiliam cerne: hirsutos quum sperneret olim</p>
<p><a name = "line13_813" id = "line13_813"> </a>
Gens vicina procos, pastori rapta marito</p>
<p><a name = "line13_814" id = "line13_814"> </a>
<a href = "#var13_814">Intravitque casæ</a>, culmique e stramine
fultum</p>
<span class = "linenum">815</span>
<p><a name = "line13_815" id = "line13_815"> </a>
Pressit læta torum, et soceros revocavit ab armis.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_811" id = "not13_811" href = "#line13_811">811.</a>
<i>Martigenæ Quirini</i>, ut <i>Mavortius Romulus</i> ap. Virg. Æn. VI,
778.
—<i>thalamos</i>, consortem thalami, uxorem. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_383">ad III, 383</a>.
—<a name = "not13_812" id = "not13_812" href =
"#line13_812">812.</a> <i>Hersilia</i> nota e Liv. I, 11, et
Ovid. Met. XIV, 848. Conf. de raptu Sabinarum Liv. I, 9, 13, et
Ovid. Fast. III, 179... 228.
—<i>hirsutos procos</i>, priscos Romanos, horridam incultamque
vitam agentes. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_613">ad
I, 613 in Var. Lect.</a>
—<a name = "not13_813" id = "not13_813" href =
"#line13_813">813.</a> <i>Gens vicina</i>, Sabini.
—<i>pastori</i>, Romulo, <i>rapta</i> est Hersilia, ut ejus conjux
esset.
—<a name = "not13_814" id = "not13_814" href =
"#line13_814">814.</a> <i>casa</i> Romuli in Capitolio, ubi diu
superstes fuit. Conf. Vitruv. II, 1; Ovid. Fast. l.c. v. 184
seq. Cerda ad Virg. Æn. VIII, 654; Prop. II, <span class =
"smallcaps">xvi</span>, 20, et IV, <span class =
"smallcaps">i</span>, 6 sqq.
—<i>Intravit casæ</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#var6_498">ad VI, 498 in Var. Lect.</a> Verba <i>culmi
stramine fultum torum</i> pastoritiæ horridæque vitæ consentanea. Silius
forte respexit loca Ovid. Fast. III, 185, et Virg. Æn. VIII, 654; qui
tamen versus, nisi mala manu inlatus, certe conruptus est.
—<a name = "not13_815" id = "not13_815" href =
"#line13_815">815.</a> <i>soceros revocavit ab armis</i>, quod
Hersiliæ etiam tribuit Ovid. Fast. III, 206 seqq.; Livius, I, 11,
pr. et 13 pr. tradit, Cæninenses Antemnatesque Hersiliæ, Crustuminos
vero mulierum Sabinorum precibus reconciliatos esse Romanis. Suam quoque
huic facto immortalitatem apud nos pictura asseruit. <span class =
"smallcaps">Ed.</span></p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_816" id = "line13_816"> </a>
Adspice Carmentis gressus: Evandria mater</p>
<p><a name = "line13_817" id = "line13_817"> </a>
Hæc fuit, et vestros <a href = "#var13_817">tetigit</a> præsaga
labores.</p>
<p><a name = "line13_818" id = "line13_818"> </a>
Vis et, quos Tanaquil vultus gerat? hæc quoque castæ</p>
<span class = "pagenum">137</span>
<p><a name = "line13_819" id = "line13_819"> </a>
Augurio valuit mentis, venturaque dixit</p>
<span class = "linenum">820</span>
<p><a name = "line13_820" id = "line13_820"> </a>
Regna viro, et dextros adnovit in alite Divos.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_816" id = "not13_816" href = "#line13_816">816.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_18">ad VII, 18</a>.
—<a name = "not13_817" id = "not13_817" href =
"#line13_817">817.</a> Cf. Virg. Æneid. VIII, 340 sq. ibique Heyne.
—<i>tetigit</i> quædam leviter, non omnia cecinit; Lefeb.
<i>labores</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_561">V, 561</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_818" id = "not13_818" href = "#line13_818">818 seq.</a>
Silius expressit Liv. I, 34:
<span class = "pagenum notes">137</span>
Tarquinio «aquila pileum aufert, et rursus capiti apte reponit: quod
augurium adcepisse læta dicitur Tanaquil, perita, ut vulgo Etrusci,
cælestium prodigiorum mulier. Excelsa et alta sperare complexa virum
jubet,» etc.
—<i>castæ mentis</i>, qualis vatibus est. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_481">ad I, 481</a>; et <a class
= "crossref" href = "bookII.html#not2_698">II, 698</a>.
—<a class = "missing" name = "not13_819" id = "not13_819" href =
"#line13_819" title = "numerus deest">819.</a> <i>dixit</i>,
prædixit, vaticinata est; vocab. propr. de vate. Vide Heins. ad Ovid.
Ep. Heroid. V, 33, et Passerat. ad Prop. I, <span class =
"smallcaps">ix</span>, 6.
—<a name = "not13_820" id = "not13_820" href =
"#line13_820">820.</a> <i>in alite</i>, ut <a class = "crossref"
href = "bookV.html#line5_405">V, 405</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_821" id = "line13_821"> </a>
«Ecce pudicitiæ Latium decus, inclita leti</p>
<p><a name = "line13_822" id = "line13_822"> </a>
Fert frontem atque oculos terræ Lucretia fixos.</p>
<p><a name = "line13_823" id = "line13_823"> </a>
Non datur, heu! tibi, Roma, nec est, quod malle deceret,</p>
<p><a name = "line13_824" id = "line13_824"> </a>
Hanc laudem retinere diu. <a href = "#var13_824">Virginia</a> juxta,</p>
<span class = "linenum">825</span>
<p><a name = "line13_825" id = "line13_825"> </a>
Cerne, cruentato vulnus sub pectore servat,</p>
<p><a name = "line13_826" id = "line13_826"> </a>
Tristia defensi ferro monimenta pudoris,</p>
<p><a name = "line13_827" id = "line13_827"> </a>
Et patriam laudat miserando in vulnere dextram.</p>
<p><a name = "line13_828" id = "line13_828"> </a>
Illa est, quæ Thybrim, quæ fregit Lydia bella,</p>
<p><a name = "line13_829" id = "line13_829"> </a>
Nondum passa marem, quales optabat habere</p>
<span class = "linenum">830</span>
<p><a name = "line13_830" id = "line13_830"> </a>
Quondam Roma viros, contemtrix Clœlia sexus.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_822" id = "not13_822" href = "#line13_822">822 sqq.</a>
Apta pudicitiæ pudorisque imago. Justo dolori indulget poeta, cujus ævo
vix pudicæ mulieres, nedum talia pudicitiæ exempla reperiebantur.
—<i>Lucretia</i>, vel pueris nota e Liv. I, 57 sq., et
<i>Virginia</i> (<a class = "missing" name = "not13_824" id =
"not13_824" href = "#line13_824" title = "numerus deest">v. 824</a>) e Liv. III, 44... 48.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_828" id = "not13_828" href = "#line13_828">828 sq.</a>
Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_492">X, 492 sqq.</a>
—<i>Lydia bella</i>, ut <i>Lydia castra</i> <a class = "crossref"
href = "bookX.html#line10_484">X, 484</a>.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_831" id = "line13_831"> </a>
Quum, subito adspectu turbatus, Scipio poscit,</p>
<p><a name = "line13_832" id = "line13_832"> </a>
Quæ pœnæ caussa, et qui sint in crimine manes.</p>
<p><a name = "line13_833" id = "line13_833"> </a>
<a href = "#var13_833">Tum virgo: «Patrios fregit</a> quæ curribus
artus,</p>
<p><a name = "line13_834" id = "line13_834"> </a>
Et stetit adductis super ora trementia frenis,</p>
<span class = "pagenum">138</span>
<span class = "linenum">835</span>
<p><a name = "line13_835" id = "line13_835"> </a>
Tullia, non ullos satis exhaustura labores,</p>
<p><a name = "line13_836" id = "line13_836"> </a>
Ardenti Phlegethonte natat: fornacibus atris</p>
<p><a name = "line13_837" id = "line13_837"> </a>
Fons rapidus furit, atque ustas sub gurgite cautes</p>
<p><a name = "line13_838" id = "line13_838"> </a>
Egerit, et scopulis pulsat flagrantibus ora.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_831" id = "not13_831" href = "#line13_831">831.</a>
Scipio procul, a sinistra forte, videt <i>Tartarum</i>, de cujus sede et
de <i>pœnis</i>, quas damnati in eo luunt, v. Heyne in not. et Exc. VIII
ad Virg. Æneid. VI, 557 seq. Harum tamen pœnarum et Tartari Silius jam
sup. <a class = "crossref" href = "#line13_542">v. 542 seq.</a>, et
<a class = "crossref" href = "#line13_601">601 sq.</a> mentionem
fecerat; unde nunc contentus est pœnas mulierum memorasse. Quoniam enim
inde a <a class = "crossref" href = "#line13_809">v. 809</a>,
feminas optimi exempli recensuerat, nunc pessimi alias iis adjungit, ut
nulla varietatis ornatusque materies prætermittatur.
—<i>poscit</i>, requirit, quærit.
—<a name = "not13_832" id = "not13_832" href =
"#line13_832">832.</a> Cf. Virg. Æneid. VI, 560, 561.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_833" id = "not13_833" href = "#line13_833">833
seqq.</a>
<i>Tullia</i> ejusque scelera notissima e Liv. I, 46 sqq. Conf.
Ovid. Fast. VI, 603 seq.
<span class = "pagenum notes">138</span>
—<a class = "missing" name = "not13_834" id = "not13_834" href =
"#line13_834" title = "numerus deest">834.</a> <i>stetit</i>, vel
ipsa <i>super ora</i> patris, vel in curru, qui substitit <i>adductis
frenis</i>. Utroque scelus augetur: sed neutrum alibi legere memini, et
is, qui jumenta ageret, frenos potius inhibuisse dicitur, ne per patris
corpus ageretur. Itaque vel τὸ <i>adductis</i> pro simpl. <i>ductis</i>
positum, vel atrocitas sceleris a Silio aucta videtur.
—<i>non ullos labores</i>, nullum pœnarum exquisitissimarum genus
(cf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_386">ad VI, 386</a>,
et <a class = "crossref" href = "bookXII.html#not12_78">XII, 78</a>.).
—<a class = "missing" name = "not13_835" id = "not13_835" href =
"#line13_835" title = "numerus deest">835.</a> <i>satis
exhaustura</i>, satis diu luitura.
—<a name = "not13_836" id = "not13_836" href =
"#line13_836">836 sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "#line13_563">v. 563 seq.</a>, et
Virg. Æneid. VI, 550 sq.
—<i>fornacibus</i>, subterraneis receptaculis ignis, qui inde
prosilit.
—<a name = "not13_838" id = "not13_838" href =
"#line13_838">838.</a> <i>scopulis</i>, saxis <i>flagrantibus
pulsat ora</i> Tulliæ; cujus pœna apte efficta.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_839" id = "line13_839"> </a>
Illa autem, quæ tondetur præcordia rostro</p>
<span class = "linenum">840</span>
<p><a name = "line13_840" id = "line13_840"> </a>
Alitis, (en quantum resonat plangentibus alis</p>
<p><a name = "line13_841" id = "line13_841"> </a>
Armiger ad pastus rediens Jovis!) hostibus arcem</p>
<p><a name = "line13_842" id = "line13_842"> </a>
Virgo (inmane nefas) adamato prodidit auro</p>
<p><a name = "line13_843" id = "line13_843"> </a>
Tarpeia, et pactis reseravit claustra Sabinis.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_839" id = "not13_839" href = "#line13_839">839 sqq.</a>
<i>Tarpeia</i> ejusque flagitium notum e Liv. I, 11. Pœnam ejus
poeta non male comminiscitur secundum fabulam de Prometheo, cujus cor,
continuo renascens, aquila, ut Tityi vultur, exedere fingitur. De illo
v. Hesiod. Theog. v. 521 seq. de hoc. Hom. Od. λ, 575 seq., et
Virg. Æn. VI, 597 sq. Eumdem mythum respexit Silius inf. <a class =
"crossref" href = "#line13_873">v. 873</a>.
—<i>tondetur</i>, ἀνακείρεται, κατακείρεται, ut simili loco
Virgil. Æneid. VI, 598, et Senec. Agam. 18. Sed quantum a Virgilio
distat Silius! <span class = "smallcaps">Ed.</span>
—<a class = "missing" name = "not13_841" id = "not13_841" href =
"#line13_841" title = "numerus deest">841.</a> <i>Armiger
Jovis</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_108">X, 108</a> et al.
—<a name = "not13_843" id = "not13_843" href =
"#line13_843">843.</a> <i>pactis</i>, qui mercedem cum ea pacti
erant.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_844" id = "line13_844"> </a>
Juxta (nonne vides? neque enim leviora domantur</p>
<span class = "linenum">845</span>
<p><a name = "line13_845" id = "line13_845"> </a>
Delicta) inlatrat jejunis faucibus <a href =
"#var13_845">Orthrus</a>,</p>
<p><a name = "line13_846" id = "line13_846"> </a>
Armenti quondam custos inmanis Hiberi,</p>
<span class = "pagenum">139</span>
<p><a name = "line13_847" id = "line13_847"> </a>
Et morsu petit, et <a href = "#var13_847">polluto eviscerat
ungue</a>.</p>
<p><a name = "line13_848" id = "line13_848"> </a>
Nec par pœna tamen sceleri: sacraria Vestæ</p>
<p><a name = "line13_849" id = "line13_849"> </a>
Polluit, exsuta sibi virginitate, sacerdos.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_844" id = "not13_844" href = "#line13_844">844.</a>
Describitur mira, et modo memoratæ similis pœna incestus, quam virgo
Vestalis solvit.
—<i>domantur</i>, puniuntur.
—<a name = "not13_845" id = "not13_845" href =
"#line13_845">845.</a> <i>Orthrus</i>, quod jam D. Heins.
monuit, biceps canis Geryonæ et Cerberi frater comesque in inferis (v.
Stat. Silv. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 230, qui locus inde
lucem adcipit), qui <span class = "greek" title =
"Orthros">Ὄρθρος</span>, dicitur Apollodoro et Qu. Calab. VI, 253. <span
class = "greek" title = "Orthos">Ὄρθος</span>, Eustathio, Hesiodo, ejus
et Apollonii Schol. <span class = "greek" title = "Ôros">Ὤρος</span>,
Palæphato c. 40 (ubi conf. tamen Fisch.), et Gergittius Polluci
V, 5. Cf. Heyne ad Apollodor. p. 390.
—<span class = "pagenum notes">139</span>
<a name = "not13_847" id = "not13_847" href = "#line13_847">847.</a>
<i>morsu petit</i> virginem.
—<i>eviscerat</i>, ut apud Virg. Æn. XI, 723, et Cic. Tusc. Qu.
I, 44 (in loco Ennii), et II, 9; Drak.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_849" id = "not13_849" href = "#line13_849">849.</a>
Minuciam designari suspicatur Lefeb. coll. Liv. VIII, 15. Sed aliarum
quoque Vestalium incestum et pœnias memorant Liv. XXII, 57; XXVIII, 11;
XLI, 2, et alii.</p>
<div class = "text">
<span class = "linenum">850</span>
<p class = "indent">
<a name = "line13_850" id = "line13_850"> </a>
«Sed satis hæc vidisse, satis: mox deinde videnti</p>
<p><a name = "line13_851" id = "line13_851"> </a>
Nunc animas tibi, quæ potant oblivia, paucas</p>
<p><a name = "line13_852" id = "line13_852"> </a>
In fine <a href = "#var13_852">enumerasse</a> paro, et remeare
tenebris.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_850" id = "not13_850" href = "#line13_850">850.</a>
Withof. distinguebat: <i>mox deinde</i> (scilicet addit vates):
<i>videnti</i>, etc.
—<a name = "not13_851" id = "not13_851" href =
"#line13_851">851 sq.</a>
Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not13_555">ad v. 555
seq.</a> Mirum phantasma est Silii, quod res gestas Marii, Sullæ,
Pompeii et Cæsaris ita vates prædicit, ut illas ex Orco in terras mox
prodituros narret; Ernesti. Quod cur mirum sit, non adsequor: nam Marius
XL circiter anno post bellum Punicum II natus est, ejusque temporibus
vixit Sulla, nec ita multo post Pompeius et Cæsar. Neque etiam mirus est
omnino recensus posteritatis, quem multo prolixiorem dedit Virgil. Æn.
VI, 748, 893, in quo Cæsaris quoque et Pompeii mentio fit v. 827
seqq.
—<i>paucas</i> ejusmodi <i>animas</i> sapienter et cum dilectu
poeta recensuit, non multas: nam primum Maro hoc argumentum jam summo
ornatu summaque arte ac copia tractaverat; deinde quæ ille hac occasione
in gratiam Cæsarum dixit, Silius jam vaticinio inseruerat sup. <a class
= "crossref" href = "bookIII.html#line3_593">III, 593 seq.</a> reges
vero Albani ac Romani cum aliis, quorum Virgilius meminit, jam ante b.
Punicum I vixerant, et ab eorum recensu poeta doctus, cui alia magnorum
virorum exempla suppeditabat historia antiqua, abstinuit, ut res
variaret, non easdem repeteret; denique hic liber copiosiore rerum
futurarum commemoratione in nimiam molem excrevisset.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_853" id = "line13_853"> </a>
Hic Marius (nec multa dies jam restat ituro</p>
<p><a name = "line13_854" id = "line13_854"> </a>
Ætheream in lucem) <a href = "#var13_854">veniet tibi origine
parva</a></p>
<span class = "linenum">855</span>
<p><a name = "line13_855" id = "line13_855"> </a>
In longum imperium consul; nec Sulla morari</p>
<span class = "pagenum">140</span>
<p><a name = "line13_856" id = "line13_856"> </a>
<a href = "#var13_856">Jussa</a> potest, aut amne diu potare soporo.</p>
<p><a name = "line13_857" id = "line13_857"> </a>
Lux vocat, et nulli Divum mutabile fatum.</p>
<p><a name = "line13_858" id = "line13_858"> </a>
Imperium hic primus rapiet: sed gloria culpæ,</p>
<p><a name = "line13_859" id = "line13_859"> </a>
Quod reddet solus: nec tanto in nomine quisquam</p>
<span class = "linenum">860</span>
<p><a name = "line13_860" id = "line13_860"> </a>
Exsistet, Sullæ qui se velit esse secundum.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_854" id = "not13_854" href = "#line13_854">854.</a>
De <i>origine parva consulis Marii</i> cf. Juvenal. VIII, 245 seq.
ibique Intpp. <i>veniet in longum imperium</i>; nam septies consul fuit.
—<i>veniet tibi</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#var1_46">ad I, 46 in Var. Lect.</a>
—<a name = "not13_855" id = "not13_855" href =
"#line13_855">855 sqq.</a>
<i>Sulla</i> non potest <i>morari jussa</i> et <i>fatum nulli Divum
mutabile</i>, h.e. leges fati et tempus (<i>mille lustra</i>, <a class =
"crossref" href = "#line13_558">v. 558</a>) iis definitum,
<span class = "pagenum notes">140</span>
quo perfecto <i>lux vocat</i> animas, h.e. illis in nova corpora et ad
superos redeundum est: nec <i>diu</i> amplius <i>potabit amnem
soporum</i>, aquam Lethes bibet, h.e. mox nascetur; quo sensu etiam de
Mario dicitur <i>nec multa dies jam restat ituro ætheream in lucem</i>.
Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not13_555">ad v. 554...
559</a>. Ita, nisi me omnia fallunt, hic locus explicandus est, non, ut
Ernesti putat: Sulla non potest impedire leges fati, quod Marium Romæ
destinavit.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_858" id = "not13_858" href = "#line13_858">858...
860.</a>
Sulla <i>primus</i> dictaturam perpetuam <i>rapiet</i>, in quo
<i>culpandus</i> quidem erit, sed laudandus quoque propterea quod
<i>solus</i> eam sponte et brevi tempore post deponet legibusque remp.
reddet; Cæsar contra et Cæsares, vel imperatores, summam in republica
potestatem ad exemplum ejus suscipient, sed illa se abdicare nolent. Res
notissima ex historia Rom. <i>Sullæ secundum</i> potestate, eo
inferiorem (ut ap. Virgil. Æn. XI, 441 al.), vel secundum ab illo.</p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_861" id = "line13_861"> </a>
Ille, hirta cui subrigitur coma fronte, decorum</p>
<p><a name = "line13_862" id = "line13_862"> </a>
Et gratum terris Magnus caput: ille Deum gens,</p>
<p><a name = "line13_863" id = "line13_863"> </a>
Stelligerum adtollens apicem, Trojanus Iulo</p>
<p><a name = "line13_864" id = "line13_864"> </a>
Cæsar avo; <a href = "#var13_864">quantas moles</a>, quum sede
reclusa</p>
<span class = "linenum">865</span>
<p><a name = "line13_865" id = "line13_865"> </a>
<a href = "#var13_865">Hac</a> tandem erumpent, terraque marique
movebunt!</p>
<p><a name = "line13_866" id = "line13_866"> </a>
Heu miseri, quoties toto <a href = "#var13_866">pugnabitur</a> orbe!</p>
<span class = "pagenum">141</span>
<p><a name = "line13_867" id = "line13_867"> </a>
Nec leviora lues, quam victus, crimina victor.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_861" id = "not13_861" href = "#line13_861">861.</a>
Imitat. Virg. Æn. VI, 827... 836.
—<i>Ille</i>, quem vides, est Pompeius <i>Magnus</i>.
—<i>hirta frons</i> majestati conciliandæ, Barth. Adv.
XXII, 8. Cf. inf. <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#line16_121">XVI, 121</a>.
—<a name = "not13_862" id = "not13_862" href =
"#line13_862">862.</a> <i>ille</i> Julius <i>Cæsar Trojanus, Deum
gens</i>, qui originem refert ad <i>Iulium</i> Trojanum, Æneæ filium,
Veneris nepotem. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_185">ad II, 185</a>, et Virg. Æn. I, 286 sq.; VI,
835 sq. De <i>stelligero apice</i> v. Suet. Cæs. c. 88; sup. <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#not3_629">ad III, 629</a>, et Broukh. ad
Prop. IV, <span class = "smallcaps">vi</span>, 59.
—<a name = "not13_863" id = "not13_863" href =
"#line13_863">863.</a> <i>Iulo avo</i>, auctore generis.
—<a name = "not13_864" id = "not13_864" href =
"#line13_864">864 seq.</a>
Silius ad verbum fere expressit locum Virgilii de bello civili, inter
Pompeium et Cæsarem gesto, Æneid. VI, 828 sqq.
—<i>sede hac</i> in inferis <i>reclusa</i>, post ingressum vitæ et
reditum ex inferis.
—<i>tandem</i>, post mille lustra, sup. <a class = "crossref" href
= "#line13_558">v. 558</a>.
—<a class = "missing" name = "not13_865" id = "not13_865" href =
"#line13_865" title = "numerus deest">865.</a> <i>erumpent</i>
exquisite de cupiditate, qua ardent quasi, ad vitam redeundi et rebus
gestis inclarescendi.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_866" id = "not13_866" href = "#line13_866">866.</a>
<i>Heu miseri</i>
<span class = "pagenum notes">141</span>
Romani. His verbis et v. 868 seq. bene ac commode deploratur
bellorum civilium calamitas; et mox δεινῶς <i>crimina</i> dixit poeta.
—<a name = "not13_867" id = "not13_867" href =
"#line13_867">867.</a> Et <i>victus</i> Pompeius interficietur, et
<i>victor</i> Cæsar: quod notum vel ex Sueton. Cæs. 35 et 82; Appian. b.
Civ. II, 84 sq., et 111... 117.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_868" id = "line13_868"> </a>
Tum juvenis lacrimans: «Restare <a href = "#var13_868">hæc ordine
duro</a></p>
<p><a name = "line13_869" id = "line13_869"> </a>
Lamentor rebus Latiis: sed luce remota</p>
<span class = "linenum">870</span>
<p><a name = "line13_870" id = "line13_870"> </a>
Si nulla est venia, et merito mors ipsa laborat,</p>
<p><a name = "line13_871" id = "line13_871"> </a>
Perfidiæ Pœnus quibus aut Phlegethontis in undis</p>
<p><a name = "line13_872" id = "line13_872"> </a>
Exuret ductor scelus, aut quæ digna renatos</p>
<p><a name = "line13_873" id = "line13_873"> </a>
Ales in æternum laniabit morsibus artus?»</p>
<p><a name = "line13_874" id = "line13_874"> </a>
«Ne metue, exclamat vates, non vita sequetur</p>
<span class = "linenum">875</span>
<p><a name = "line13_875" id = "line13_875"> </a>
Inviolata virum: patria non ossa quiescent.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_869" id = "not13_869" href = "#line13_869">869.</a>
<i>luce remota</i>, vita finita, post mortem in inferis.
—<a name = "not13_870" id = "not13_870" href =
"#line13_870">870.</a> <i>venia</i> criminum.
—<i>mors ipsa laborat</i>, doloribus, calamitate, h.e. mortui
quoque et animæ in inferis plectuntur et patiuntur mala. Hæc formula
docta est et exquisita, non dura, ut notat Ern.
—<a name = "not13_871" id = "not13_871" href =
"#line13_871">871</a> <a name = "not13_872" id = "not13_872" href =
"#line13_871">sq.</a>
Cf. simil. loc. de pœnis, a <i>Pœno</i>, Hannibale, olim luendis, et
extremis ejus fatis, sup. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_699">II, 699 sqq.</a>
—<i>in undis exuret scelus</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookXVII.html#line17_564">XVII, 564</a>, et Virg. Æn. VI, 742, ibique
Heyne.
—<a name = "not13_873" id = "not13_873" href =
"#line13_873">873.</a> Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"#not13_839">ad v. 839</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_875" id = "not13_875" href = "#line13_875">875.</a>
<i>Inviolata vita</i>, est vel flagitiis non contaminata, a scelere
pura, vel quæ malis non urgetur aut vexatur, adeoque jucunda et felix:
hoc aptius est loco nostro.
—<i>patria non ossa quiescent</i>; vid. <a class = "crossref" href
= "bookII.html#not2_574">ad II, 574</a> et <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_701">701 sq.</a></p>
<div class = "text">
<p><a name = "line13_876" id = "line13_876"> </a>
Namque ubi, fractus opum, magnæ certamine pugnæ</p>
<p><a name = "line13_877" id = "line13_877"> </a>
Pertulerit vinci, turpemque orare salutem,</p>
<p><a name = "line13_878" id = "line13_878"> </a>
Rursus bella volet <a href = "#var13_878">Macetum</a> instaurare sub
armis.</p>
<span class = "pagenum">142</span>
<p><a name = "line13_879" id = "line13_879"> </a>
Damnatusque doli, <a href = "#var13_879">desertis</a> conjuge fida</p>
<span class = "linenum">880</span>
<p><a name = "line13_880" id = "line13_880"> </a>
Et dulci nato, linquet Carthaginis arces,</p>
<p><a name = "line13_881" id = "line13_881"> </a>
Atque una profugus lustrabit cærula puppe.</p>
<p><a name = "line13_882" id = "line13_882"> </a>
Hinc Cilicis Tauri saxosa cacumina viset.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a class = "missing" name = "not13_876" id = "not13_876" href =
"#line13_876" title = "numerus deest">876.</a> <i>magnæ pugnæ</i> ad
Zamam, de qua v. inf. <a class = "crossref missing" href =
"bookXVII.html#line17_292" title = "‘292’ solum legitur">XVII, 292
sq.</a>, <a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_386">386
sq.</a>; Liv. XXX, 29 sqq.
—<a name = "not13_877" id = "not13_877" href =
"#line13_877">877.</a> Expressit poeta verba Liv. XXX, 35 extr.
«Hannibal fassus in curia est, non prælio modo se, sed bello victum, nec
spem salutis alibi, quam in pace inpetranda esse;» et cap. 36: «Decem
legati auctore Hannibale missi ad petendam pacem... orantes
inplorantesque fidem et misericordiam Scipionis.» Cf. Polyb. XV, 18 et
de ipsis conditionibus pacis Liv. l. I, c. 37. Hannibal clam
nuncios literasque ad Antiochum Syriæ regem misisse eumque ad bellum
Romanis inferendum sollicitasse credebatur. Cf. Liv. XXXIII, 44.
—<a name = "not13_878" id = "not13_878" href =
"#line13_878">878.</a> <i>Macetes</i>, Μάκετες, vel <i>Macetæ</i>
(tum <i>Macetum</i> pro Macetarum) Macedones, ut inf. <a class =
"crossref" href = "bookXIV.html#line14_5">XIV, 5</a>; <a class =
"crossref" href = "bookXVII.html#line17_415">XVII, 415</a>, <a class =
"crossref" href = "bookXVII.html#line17_633">633</a>, sic dicti a
Μακετία, parte Macedoniæ. Conf. Intpp. ad Gell. IX, 3 pr., et
Justin. VII, 1; Scalig. Lect. Auson. I, 23, et Gron.
<span class = "pagenum notes">142</span>
ad Senec. Herc. fur. 980.
—<i>Macetum arma</i> pro Syris dixisse videtur Silius, quia
Antiochus M. abnepos fuit Seleuci Nicatoris, ducis Macedonum, qui post
Alexandri M. mortem regnum Syriæ obtinuit. An respexit fœdus inter
Antiochum Philippumque ictum, bellumve Philippicum, quod Antiochico
occasionem dedit? Cf. Polyb. lib. III, 2, 7, et 32; XV, 20; XVIII,
22. Sed illa ratio præstiterit: Silius autem epitheta longius petita
amat. Vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_6">ad
I, 6</a>.</p>
<p class = "notes">
<a name = "not13_879" id = "not13_879" href = "#line13_879">879...
882.</a>
Hannibal a Romanis adcusatus Carthaginem relinquit et in Asiam ad
Antiochum M. perfugit. Conf. Liv. XXXIII, 47... 49. <i>Taurus</i>
maximus mons Asiæ minoris, cujus pars est <i>Cilicia</i>.</p>
<p class = "notes">
<a class = "missing" name = "not13_882" id = "not13_882" href =
"#line13_882" title = "numerus deest">882.</a> <i>Cilicis Tauri</i> ut
apud Ovid. Met. II, 217. Nota est <i>Cilicia</i> extra et intra Taurum,
aspera, seu τραχεῖα et campestris.</p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_883" id = "line13_883"> </a>
«Proh! quanto levius mortalibus ægra subire</p>
<p><a name = "line13_884" id = "line13_884"> </a>
<a href = "#var13_884">Servitia, atque hiemes, æstusque, fugamque,
fretumque</a>,</p>
<span class = "linenum">885</span>
<p><a name = "line13_885" id = "line13_885"> </a>
Atque famem, quam posse mori! Post Itala bella</p>
<p><a name = "line13_886" id = "line13_886"> </a>
Assyrio famulus regi, <a href = "#var13_886">falsusque</a> cupiti</p>
<p><a name = "line13_887" id = "line13_887"> </a>
Ausoniæ motus, dubio petet æquora velo;</p>
<p><a name = "line13_888" id = "line13_888"> </a>
Donec, Prusiacas delatus segniter oras,</p>
<p><a name = "line13_889" id = "line13_889"> </a>
Altera servitia <a href = "#var13_889">inbelli patietur in ævo</a>,</p>
<span class = "linenum">890</span>
<p><a name = "line13_890" id = "line13_890"> </a>
Et latebram munus regni. Perstantibus inde</p>
<span class = "pagenum">143</span>
<p><a name = "line13_891" id = "line13_891"> </a>
Æneadis, reddique sibi poscentibus hostem,</p>
<p><a name = "line13_892" id = "line13_892"> </a>
Pocula furtivo rapiet properata veneno,</p>
<p><a name = "line13_893" id = "line13_893"> </a>
<a href = "#var13_893">Ac tandem terras longa formidine solvet</a>.»</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_883" id = "not13_883" href = "#line13_883">883 sqq.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_223">II, 223
sq.</a> ibique not.
—<a name = "not13_886" id = "not13_886" href = "#line13_886">886
seq.</a>
<i>Assyrio</i>, Syrio (ut <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_41">XI, 41</a>), <i>regi</i>, Antiocho M.
<i>famulus</i>, cui operam suam addicet, ut deinde Prusiæ, unde
v. 889, <i>altera servitia</i>, quod jam notavit Drak. Cf. Liv.
XXXIV, 60.
—<i>falsus cupiti Ausoniæ motus</i>, frustratus spe in bello
Antiochico adversus Romanos posita, quod male cessit. Cf. Liv. XXXVI, 19
seq.
—<a class = "missing" name = "not13_887" id = "not13_887" href =
"#line13_887" title = "numerus deest">887.</a> <i>dubio velo</i>,
dubius quo contendat.
—<a name = "not13_888" id = "not13_888" href =
"#line13_888">888.</a> Ad Prusiam regem Bithyniæ confugiet, et, ne
Romanis tradatur, venenum sumet, quod ante præparatum ad tales casus
habebit. Cf. Liv. XXXIX, 51.
—<a class = "missing" name = "not13_889" id = "not13_889" href =
"#line13_889" title = "numerus deest">889.</a> <i>inbelli in
ævo</i>, in senectute. Confer cum hoc loco verba Juvenalis, sat.
X, 160 seq., ubi eadem suo quisque
<span class = "pagenum notes">143</span>
modo expressit: «atque ibi magnus Mirandusque cliens sedet ad prætoria
regis, Donec Bithyno libeat vigilare tyranno.» <span class =
"smallcaps">Ed.</span>
—<a name = "not13_892" id = "not13_892" href =
"#line13_892">892.</a> Conf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_705">II, 705 sqq.</a>
—<a name = "not13_893" id = "not13_893" href =
"#line13_893">893.</a> Verba Maroniana Ecl. IV, 14, et morientis
Hannibalis apud Liv. XXXIX, 51. Hunc Hannibalis exitum multi poetæ in
scenam protulerunt, e quibus ante alios mihi nominandus est <i>Firmin
Didot</i>, qui infensissimum nomini romano hostem vividis coloribus
totum expressit, eumque morientem pulcherrimo hoc versu prosecutus est:
«Rome! Annibal mourant te livre enfin la terre.» <span class =
"smallcaps">Ed.</span></p>
<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line13_894" id = "line13_894"> </a>
Hæc vates, Erebique cavis se <a href = "#var13_894">reddidit</a>
umbris.</p>
<span class = "linenum">895</span>
<p><a name = "line13_895" id = "line13_895"> </a>
Tum <a href = "#var13_895">lætus</a> socios juvenis portumque
revisit.</p>
</div>
<p class = "notes">
<a name = "not13_894" id = "not13_894" href = "#line13_894">894.</a>
Verba Homeri Od. λ, 194 et 626, ut <a name = "not13_895" id =
"not13_895" href = "#line13_895">v. 895</a>; Virgil. Æn. VI, 900.
Nemini persuadere volumus, ut credat Silium ex apertis Virgilii et
Homeri voluminibus hæc similia verba nunc descripsisse: sed tamen poetam
illorum lectione imbutum ex hac similitudine adnoscimus, quod genus
imitationis maxime intelligi volumus, quum de imitatione loquimur;
Ernesti.</p>
<hr class = "mid">
<h5 class = "variae"><a name = "variae13" id = "variae13">
Liber XIII: Variæ Lectiones</a></h5>
<div class = "variae">
<span class = "pagenum">72</span>
<p><a name = "var13_2" id = "var13_2" href = "#line13_2">2.</a>
<i>torvo vultu</i> Med. forte rectius, judice Lefeb. Sed Silium
similibus Græcismis ubique delectari recte monuit Draken. Conf. Heins.
et Burm. ad Valer. Fl. III, 343.
—<a name = "var13_4" id = "var13_4" href =
"#line13_4">4.</a> <i>radens</i> scribendum esse opinabatur
N. Heins. ut designaretur, Turiam, vel Tutiam, rivum tenuem et
exiguum, quum ripas non haberet, pro ripis <i>gramina radere</i> (vid.
<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_350">not. ad IV,
350</a>), h.e. per plana et campos labi. At vid. not.
—<a name = "var13_5" id = "var13_5" href =
"#line13_5">5.</a> <i>Tutia</i> Tell. R. 2, Med. Marsi, Mart.
Herbip. Junt. Ald. Gryph. Nut. unde recepi cum Lefeb. et Ern.
<i>Tucia</i> Oxon. Put. R. 1, <i>Tuscia</i> Parm. <i>Turia</i> ed.
Basil.
<span class = "pagenum">73</span>
et hinc aliæ recentt. forte et sic Col. ac vulgg. edd. Liv. XXVI, 11,
ubi tamen Sigonius <i>Tutiam</i> ex vetustis libris prætulit, quam lect.
retinuere Gron. Drakenb. et Ern. Conf. Cluver. Ital. ant. II, 10, 710.
Præter Silium et Livium nemo mentionem facit hujus fluminis sive rivi,
quem Dausq. perperam confundebat cum Thuriis, magnæ Græciæ urbe, quæ et
Sybaris dicebatur. Notior est Turia, seu Turias et Turius, Hispaniæ fl.
(hod. <i>Guadalabiar</i>) de quo vid. Plin. III, 3; Mel.
II, 6; Sall. Hist. II.
—<a name = "var13_12" id = "var13_12" href =
"#line13_12">12.</a> <i>si nunc se sisteret</i> maluerit
N. Heins. inprob. Lefeb. qui confert I, 585.
—<a name = "var13_15" id = "var13_15" href =
"#line13_15">15.</a> <i>grandine</i> scripti. Vulgo
<i>sanguine</i>.
—<a name = "var13_16" id = "var13_16" href =
"#line13_16">16.</a> <i>gentes</i>, vel <i>menti</i> conj.
N. Heins. et <i>genti</i> Drak.</p>
<span class = "pagenum">74</span>
<p><a name = "var13_24" id = "var13_24" href = "#line13_24">24.</a>
<i>perrupit</i> Oxon. et Put. Vulgo <i>perrumpit</i>.
—<a name = "var13_28" id = "var13_28" href =
"#line13_28">28.</a> <i>postremus</i> ad marg. Rom. 1.</p>
<p><a name = "var13_30" id = "var13_30" href = "#line13_30">30.</a>
<i>Argiripæ pravum decus</i> Colon. unde veram lectionem Silio restituit
N. Heins. Tertia syll. voc. <i>Argyripa</i> corripitur, ut supra
<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_554">lib. IV,
v. 554</a>, et inf. <a class = "crossref" href =
"bookXVII.html#line17_322">XVII, 322</a>, ad exemplum Virg. Æneid. XI,
246, ubi vid. Heyne. <i>Aggripe parvum decus</i> Put. <i>Agrippæ parvum
d.</i> R. 1, Parm. Med. <i>Argirippa</i> Marsi ed. Ven. <i>Agrippæ
haud parvum d.</i> edd. Marsi, Junt. Ald. et al. <i>Agrippa haud parvum
d.</i> ed. Wolfii Basil. et inde aliæ. Eædem aliæque aberratt. vid. ap.
Virgil. l.l.
<span class = "pagenum">75</span>
—<a name = "var13_31" id = "var13_31" href =
"#line13_31">31.</a> <i>Œnea</i> scripti, <i>Æneæ</i> R. 1,
Parm. Med. Vulgo <i>Œnei</i>.
—<a name = "var13_32" id = "var13_32" href =
"#line13_32">32.</a> <i>Autolidas id fuit ignobile nomen</i> Col.
et Put. ex quorum vestigiis felici et admodum probabili conjectura veram
lectionem revocavit N. Heins. qui bene suspicabatur, nomen hic
latere viri cujusdam, et intelligenda hæc esse de Dasio Altinio
Arpinate, principe civitatis opulentoque homine, qui, sequutus primo
partes Punicas, postea ad Romanos defecerit; vid. Liv. XXIV, 45. Noti
quoque alii Dasii proditores, Brundusinus et Salapinus, e Liv. XXI, 48,
et XXVI, 38. De constructione hac, <i>Dasio fuit haud i. nomen</i>, vid.
<a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_58">not. ad XI, 58</a>,
<i>Ætholidas inter fuit</i> R. 2. Vulgo <i>Œtolidas inter fuit haud
i. n.</i> Male! <i>Œnidas</i> (hoc est Ætolos) <i>inter fuit</i> conj.
Dausq. quod recepit Cell. qui et <i>Ætolos</i> reponi posse notavit.
—<a name = "var13_43" id = "var13_43" href =
"#line13_43">43.</a> Secunda syll.
<span class = "pagenum">76</span>
voc. <i>Therapnæis</i> corripitur, vid. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#var6_303">ad VI, 303</a>, et Heins. ad Ovid. Met. VI, 468.
<i>Ilion Cessuram</i> malebat N. Heins. quem vide ad Ovid. Epist.
Her. I, 48, et Met. XIV, 47; Conf. et Bentl. ad Horat. Od. III,
<span class = "smallcaps">iii</span>, 23. Sic et <i>Excisa ferro est
Pergamum</i> dixit Seneca Troad. v. 14, ubi vid. Gron. Sed tam
Ἴλιον, <i>Ilium</i> et <i>Ilion</i>, quam Ἴλιος et <i>Ilios</i>
scribitur, vid. Heins. l.c.</p>
<p><a name = "var13_47" id = "var13_47" href = "#line13_47">47.</a>
<i>evadit</i> Put.
—<a name = "var13_48" id = "var13_48" href =
"#line13_48">48.</a> <i>amolitus</i> conj. N. Heins. Sed vid.
not.
—<a name = "var13_50" id = "var13_50" href =
"#line13_50">50.</a> <i>male</i> e R. 2, recepit Lefeb. et sic
scribendum putaverat N. Heins. prob. Drak. ut sententia h.l. esset,
ut damnum et perniciem nostram effecit, ut Troja capi potuerit. Eodem
tamen sensu Ernesti vulgatam adcepit lectionem, quæ et placebat Burm.
coll. v. 61, neque displicebat Drak. si <i>mala</i> exponerentur
infelicia, et
<a name = "var13_51" id = "var13_51" href = "#line13_51">v. 51</a>;
<i>Sed</i>, non <i>Nam</i>, legeretur.
—<a href = "#line13_51">51.</a> <i>Nam</i> Col. Oxon.
R. 1, Parm. Mediol. Mars. et Mart. Herbip. quod h.l. pro <i>en</i>,
<i>ecce</i>, ut passim in Virg., positum notat Lefeb. Cf. Heyne ad Virg.
Ge. IV, 445, et <i>Æn.</i> VI, 378. Vulgo <i>Sed. Œnotriis</i> Ald.
Gryph. et alii. At vid. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_46">not. ad VIII, 46</a>.
<span class = "pagenum">77</span>
—<a name = "var13_60" id = "var13_60" href =
"#line13_60">60.</a> <i>vobis</i> R. 2. Enimvero ipsa Pallas
non Arpis, sed Lavinii et deinde Romæ vult coli.
—<a name = "var13_61" id = "var13_61" href =
"#line13_61">61.</a> <i>nomina</i> Put. <i>meliori</i> malebat
N. Heins. et sic tacite edidit Lefeb.
—<a name = "var13_62" id = "var13_62" href =
"#line13_62">62.</a> <i>Huc vittas</i> Col. Tell. R. 2, <i>Huc
intras</i> Oxon. et Put. <i>Huc mitras</i> R. 1, Parm. Med. Deinde
<i>castumque</i> Col. R. 1, Parm. Med. Ben. Vulgatæ lectionis,
<i>Huc intra captumque</i>, auctor est Marsus, <i>raptumque</i> (a
Diomede et Ulysse) malebat Burm. Sed vid. not.</p>
<p><a name = "var13_67" id = "var13_67" href = "#line13_67">67.</a>
Hic versus N. Heinsio suspectus erat, quia
<span class = "pagenum">78</span>
Diomedes non manu venerit armata (conf. <a class = "crossref" href =
"#line13_78">v. 78</a>), et <i>fulgentia castra</i> ab hoc loco
aliena. At vid. not.
—<a name = "var13_68" id = "var13_68" href =
"#line13_68">68.</a> <i>pignore</i> Colon. Sed elegantior
adpositio; N. Heins.
—<a name = "var13_69" id = "var13_69" href =
"#line13_69">69.</a> <i>candentis</i> priscæ edd. et <a name =
"var13_71" id = "var13_71" href = "#line13_71">v. 71</a>,
<i>Anchisiadæ</i>. Male! <i>Anchisiada</i> putabat N. Heins. quod
tacite recepit Lefeb. vid. ad lib. III, v. 650.
—<a name = "var13_75" id = "var13_75" href =
"#line13_75">75.</a> <i>ævum</i> Putean.
—<a name = "var13_76" id = "var13_76" href =
"#line13_76">76.</a> <i>inermes</i> quatuor scripti et R. 2.
Vulgo <i>inertes</i>; cf. Heins. et Heyne ad loca similia Virg. Æn.
X, 595; XI, 414, 672; XII, 311.
—<a name = "var13_78" id = "var13_78" href =
"#line13_78">78.</a> <i>trepidus</i> Col. Male! conf. <a class =
"crossref" href = "#line13_68">v. 68</a>.
—<a name = "var13_81" id = "var13_81" href =
"#line13_81">81.</a> <i>aras</i>, non <i>oras</i>, Col. Oxon. et
R. 2. Eleganter <i>aras patrias</i> poeta dixit pro patria. Cf.
Heins. et Heyne ad Virg. Æneid. XI, 269, ubi lectio <i>patriis aris</i>
etiam Silii imitatione firmatur.
<span class = "pagenum">79</span>
—<a name = "var13_84" id = "var13_84" href =
"#line13_84">84.</a> <i>Dives ubi annoso</i>, vel <i>antiquo
luco</i> legendum esse et sequentia id confirmare opinabatur
N. Heins.
—<a name = "var13_86" id = "var13_86" href =
"#line13_86">86.</a> <i>fani</i> Colon. Vulgo <i>Fauni</i>: Male!
—<a name = "var13_90" id = "var13_90" href =
"#line13_90">90.</a> <i>Hac</i> Colon. Rom. 1, Parm. Med.
<i>Hanc</i> Oxon. et Puteol. <i>Hec</i> Marsus errore librariorum, qui
tamen vulgatam lect. <i>Hæc</i> peperit.
—<a name = "var13_91" id = "var13_91" href =
"#line13_91">91.</a> <i>contemtus</i> malebat Burm.</p>
<span class = "pagenum">80</span>
<p><a name = "var13_94" id = "var13_94" href = "#line13_94">94.</a>
<i>haud lentus</i> (ut ap. Liv. XXVI, 12, pr. <i>repentino adventu</i>)
emend. N. Heins. et edidit Lefeb. Non male; vid. tamen not.
<i>Regina</i> Oxon. cum nonnullis ex primis edd. non inprob. Drak. cujus
nota est hæc: «Qui nomen a ῥήγνυμι deducunt, quod fama sit, eo in loco
impetu maris Siciliam: ab Italia abruptam esse, <i>Rhegium</i> malunt:
his vero, qui a <i>Rege</i> derivant propter loci splendorem,
<i>Regium</i> placet, ut Grævio ad Cic. Epist. Fam. XII, 25. Antiqui
lapides literati, nunc addita, nunc detracta adspiratione, utramque
orthographiam agnoscunt.»
—<a name = "var13_97" id = "var13_97" href =
"#line13_97">97.</a> <i>miserique</i> Mars. et quidam alii.
—<a name = "var13_99" id = "var13_99" href =
"#line13_99">99.</a> <i>urbis</i> Col.
—<a name = "var13_101" id = "var13_101" href =
"#line13_101">101.</a> <i>admissum</i> Oxon. cum priscis edd.
—<a name = "var13_106" id = "var13_106" href =
"#line13_106">106.</a> <i>conjunctis</i> Put.</p>
<span class = "pagenum">81</span>
<p><a name = "var13_111" id = "var13_111" href = "#line13_111">111.</a>
<i>At</i> Colon. et Putean. Vulgo <i>Ac</i>.
—<a name = "var13_114" id = "var13_114" href =
"#line13_114">114.</a> <i>Tum</i> emend. Dausq. Sed vulgata quoque
lectio bene se habet; <i>offulsit</i> Colon. Conf. Heins. ad Virgil.
Æneid. IX, 110, 731, et Valer. Flacc. IV, 482. Vulg.
<i>effulsit</i>.</p>
<p><a name = "var13_115" id = "var13_115" href = "#line13_115">115.</a>
<i>Teucris</i> pro <i>terris</i> scribendum censebat N. Heins.
—<a name = "var13_118" id = "var13_118" href =
"#line13_118">118.</a> <i>parvam molitus</i> emend. idem, putans
<i>moliri</i> esse id. qd. moderari, fingere, regere, ut <i>moliri parva
tela manu, iter, terras</i>, ap. Senec. in Hippol. Œdipo et Troad. 682,
quæ tamen exempla ad hanc verbi vim probandam nihil faciunt. Neque hanc
conjecturam mihi persuasit
<span class = "pagenum">82</span>
Lefeb. coll. Ovid. A. A. II, 319.
—<a name = "var13_123" id = "var13_123" href =
"#line13_123">123.</a> <i>renovare</i> Nicander et post eum alii
edidere.</p>
<p><a name = "var13_129" id = "var13_129" href = "#line13_129">129.</a>
<i>sed enim</i>, non <i>sed jam</i>, scripti; confer <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_33">not. ad I, 33</a>. Deinde
<i>nox</i> scripti, R. 1, Parm. Med. <i>mox</i> R. 2. Vulgo
<i>mors</i>, ex interpretamento, vid. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#var2_574">ad II, 574</a>. Vocab. tamen <i>nox</i> nude
positum pro morte nunc, præsertim de cerva, recte, opinor, displicuit
Ernesto V. C. ut et N. Heins. inf. <a class = "crossref" href
= "#line13_270">v. 270</a>.
—<a name = "var13_136" id = "var13_136" href =
"#line13_136">136.</a> <i>Mactat, Diva, tibi enim gratissima
sacra</i> Col. mendose! <i>Macta, Diva, tibi, tibi enim hunc, gratissima
sacra</i> conj. N. Heins. <i>tibi, tibi enim hanc</i> non male
reposuit Lefeb. coll.
<span class = "pagenum">83</span>
loco simillimo Virgil. VIII, 84, ubi vid. Heyne de usu voc.
<i>enim</i>.</p>
<p><a name = "var13_141" id = "var13_141" href = "#line13_141">141.</a>
<i>terris</i> Parm.
—<a name = "var13_142" id = "var13_142" href =
"#line13_142">142.</a> <i>Tum</i> R. 1, Parm. Mediol.
<i>pavitans</i> scripti, R. 1, Parm. Med.
—<a name = "var13_145" id = "var13_145" href =
"#line13_145">145.</a> <i>dabat</i>, non <i>dedit</i>, Col.
—<a class = "missing" name = "var13_144" id = "var13_144" href =
"#line13_144" title = "numerus deest">144.</a>
<i>parere lacerto</i> conj. N. Heins. <i>superante</i> ad marg.
Silii sui notaverat Corte laudaveratque Markl. Epist. crit. p. 40.
Sed vid. not.
—<a name = "var13_146" id = "var13_146" href =
"#line13_146">146.</a> Vulgo <i>alituum</i>. Male! et <i>lituum</i>
Mars. ed. Ven. <i>ac lituum</i> est ex emend. Dausq. et N. Heins.
non est lectio c. Col. quod. N. Heins. testari falso monet Drak.
<i>Is trepido alipedi, ac hinnitu stare n.</i> perperam quoque conj.
Dausq. et <i>Is trepido lituum tinnitu</i> Scaliger, quod recepit
Cellar. <i>strepitu ac lituum tinnitu</i>, etc. emend. Burm. quod
admodum adridebat Draken. non mihi: nam ὁμοιοτέλευτα <i>strepitu</i> et
<i>tinnitu</i> auribus ingratissima sunt, et simplicissima est
N. Heinsii medicina. De <i>lituum tinnitu</i> vid. <a class =
"crossref" href = "bookXII.html#var12_182">ad XII, 182</a>.
<i>Trepidus</i> autem <i>equus</i> est properus, festinans, inquietus;
quod jam notavere Dausq. et Drak. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#var8_222">ad VIII, 222</a>.
—<a name = "var13_147" id = "var13_147" href =
"#line13_147">147.</a> <i>violentus</i> R. 1, et Ben. forte
verius, judice Lefeb.
—<a name = "var13_148" id = "var13_148" href =
"#line13_148">148.</a> <i>et</i> Col. Put. R. 2. Vulgo
<i>ac</i>, quod pro confestim, seu propere h.l. positum putabat Dausq.
<i>huic</i> conj.
<span class = "pagenum">84</span>
N. Heins. ut ter repetatur, <i>en</i> edidit Lefeb. quæ mutatio et
levissima est et haud dubie vera.
—<a name = "var13_149" id = "var13_149" href =
"#line13_149">149.</a> <i>huc</i> Put. quod recepit Lefeb. qui eam
ob causam et <a name = "var13_151" id = "var13_151" href =
"#line13_151">v. 151</a>, <i>Huc</i> reposuit.</p>
<p><a name = "var13_153" id = "var13_153" href = "#line13_153">153.</a>
<i>vox accidit aures</i> non male conj. Drak. coll. Plaut. Stich.
I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 31; Curt. IV, 4;
Heins. ad Valer. Fl. II, 452, et Ovid. Fast. V, 360; Gifan. Ind.
Lucret. in voce <i>Accidere</i>, Colv. et Elmenh. ad Apul. Met. V,
p. 160. Neque tamen vulgatam lect. damnabat.
—<a name = "var13_154" id = "var13_154" href =
"#line13_154">154.</a> <i>jusque</i> Col. <i>atque</i> Put.
<i>suus</i> perperam corrig. Carr. Vulgo <i>usque</i>, inepte, judice
etiam Dausq.
—<a name = "var13_155" id = "var13_155" href =
"#line13_155">155.</a> <i>Prævehitur</i> Oxon. <i>in certamina
ductor Prævchitur, namque ex Capua</i> R. 1, Parm. Med.
<i>Prævetitum namque et capital</i> recte Col. et Put. <i>namque et
capita</i> Oxon. <i>Prævetitum namque capiti</i> Mars. et Mart. Herbip.
<i>Prævetitum capitis pœna</i> Ben. ut conj. Dausq. <i>Prævetitum capiti
pœna</i> Nicander in Junt. edidit et ad ejus exemplum alii.
—<a name = "var13_162" id = "var13_162" href =
"#line13_162">162.</a> <i>contorsit</i> Put. <i>furens ira</i>, vel
<i>ruens teneras telum contorsit in auras</i> opinabatur N.
<span class = "pagenum">85</span>
Heins. quem vide ad Virgil. Æneid. IX, 699.
—<a name = "var13_163" id = "var13_163" href =
"#line13_163">163.</a> <i>speculatur</i> est ex emend.
N. Heins. pro vulg. <i>spectatur</i>; conf. <a class = "crossref"
href = "bookVII.html#var7_123">ad VII, 123</a>, <i>ab omni</i> Tell.
R. 1, Ben. <i>speculatur in omni Corpore, perlustrat</i>, etc.
edidit Lefeb. Forte leg. <i>spectatur in o. C. perlustrans</i>.
—<a name = "var13_165" id = "var13_165" href =
"#line13_165">165.</a> <i>librat</i> maluerit N. Heins. et
tacite recepit Lefeb. non inprob. Drak. quum <i>vibrabat</i> proxime
præcesserit; cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_351">ad
I, 351</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#var3_319">III, 319</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#var9_523">IX, 523</a>.
—<a name = "var13_166" id = "var13_166" href =
"#line13_166">166.</a> <i>tunc transiit</i> Col. ut ap. Iscan.
bell. Troj. VI, 51, sup. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_253">X, 253</a>, et alibi <i>intrare</i> ac
<i>penetrare</i>. Vulgo <i>transigit</i>, quod servavit Lefeb. et
<i>nunc</i>, pro quo tamen et in Oxon. <i>tunc</i> legitur,
<i>transfigit</i> Put. et R. 2; <i>Mentitusque minas mediam tunc
transigit ictu P.</i> corrig. N. Heins.
—<a name = "var13_168" id = "var13_168" href =
"#line13_168">168.</a> <i>deripit ensem</i> e c. Tell. recepit
Lefeb. coll. Hom. Iliad. μ, 190, υ, 284, et sic conjecerat Burm.</p>
<p><a name = "var13_169" id = "var13_169" href = "#line13_169">169.</a>
<i>quatiebat</i> opinabatur N. Heins. (cf. <a class = "crossref"
href = "bookVII.html#var7_696">ad VII, 696, 697</a>, ac <a class =
"crossref" href = "bookII.html#not2_71">not. ad II, 71</a>) et
<i>fodiebat</i> (ut <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_212">VI, 212</a>; <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#line7_67">VII, 67</a>; Virg. Æn. VI, 882) Draken. qui
tamen τὸ <i>rapiebat</i> multum facere arbitrabatur ad festinationem
Taureæ, qua se pugnæ subduxerit, augendam.
—<a name = "var13_171" id = "var13_171" href =
"#line13_171">171.</a> <i>prendere</i> Col. probb. Modio et
N. Heins. idque recepere Draken. et Ern. Vulgatum tamen
<i>perdere</i> recte, opinor, tuentur Dausq. Barth. Adv. VIII, 7
(ubi Claudium dicit leviorem fuisse, quam ut perdere Taureæ terga, h.e.
amittere, tangere non potuisset; vel eum non levem ad perdenda Taureæ
terga, sed adtentum, ut ante in duello, rem summa prudentia gessisse),
Burmann. et Lefeb. quos sequutus sum. Vid. not. <i>pergere</i> Put. Hunc
versum sequenti jungebat Burm. et <i>Jam</i> legebat pro <i>Nam</i>.
Deinde <i>cedentia terga</i> maluerit N. Heins. quod utique
elegantius est: vid. a Draken. coll. VIII, 1; XV, 729; XVI, 55, et
Heins. ad Ovid. Epist. Her. II, 93, et Met. I, 541; Broukh. ad
Prop. III, <span class = "smallcaps">vii</span>, 57.
—<a name = "var13_172" id = "var13_172" href =
"#line13_172">172.</a> <i>rapidum effusis habenis</i>, et <a name =
"var13_178" id = "var13_178" href = "#line13_178">v. 178</a>,
<i>aversaque</i> (remotiori) <i>porta</i> emend. N. Heins. At vid.
nott.</p>
<span class = "pagenum">86</span>
<p><a name = "var13_182" id = "var13_182" href = "#line13_182">182.</a>
<i>adduntur turribus</i> legendum censebat idem N. Heins. coll. VI,
21; IX, 105; XV, 722.; Stat. Thebaid. II, 579. <i>et missæ succedunt
t. h.</i> Markl. Ep. crit. p. 42; <i>summis accedunt</i>, vel
<i>funduntur</i> Draken. et <i>descendunt</i> Burm. ut non Capuæ turres
intelligantur, sed machinæ in modum turrium, quas obsessores muris
admoverint, et unde hastas miserint in defensores. Eodem sensu vulgatam
lect. cepit Ernesti V. C. qui tamen ad exemplum Lefeb. monet, voc.
<i>adscendunt</i> frustra sollicitari a viris doctis, neque agi de
obsessis, sed de obsidentibus. De iisdem etiam Intpp. illi adceperunt
hæc verba, etsi alio sensu, quam Lefeb. qui coll. Virg. Æn. IX, 568,
exponit, hastæ jactantur ad fastigia turrium Capuæ. Ita et ego dudum hæc
verba intellexi; at semper quoque veritus sum, ne aures poeticæ
concinnati adsuetæ iis obfenderentur: nam hastæ missæ non bene
<i>turribus adscendere</i> dicuntur. Silius forte memor fuit loci Virg.
Æn. II, 237. <i>Scandit fatalis machina muros</i>, et, quod de equo illo
in urbem inlato vel inmisso præclare dicitur, perperam transtulit ad
hastas.
—<a name = "var13_183" id = "var13_183" href =
"#line13_183">183.</a> Vulgata lectio est: <i>Nec pronum audendi
virtutem e. c.</i> Eam in re dubia servavi, librorum auctoritatem
sequutus, nisi quod <i>audenti</i> pro <i>audendi</i> e c. Put. recepi.
Inde sententia non inepta exoritur: <i>non cuiquam</i>, nemini,
<i>audenti virtutem excellere</i> aliis, <i>pronum</i>, facile id erat;
nisi malis, <i>nec pronum</i>, facile, <i>cuiquam audenti</i>, forti
viro, <i>v. excellere</i>; vel denique, <i>nec pronum audenti</i>,
fortibus erat, <i>v. excellere cuiquam</i>. Τὸ <i>virtutem</i> retinui,
quoniam Silius quam maxime græcismos amat: neque tamen intercedo, quo
minus <i>virtute</i> reponatur, ut legitur in c. Put. (in quo tamen
<i>et scendere</i> perperam pro <i>excellere</i>) et ed. Ben. <i>audendi
virtutem extendere</i> conj. N. Heins. vel, ut Dausq., <i>audendi
virtute excellere</i>, quod recepere Draken. Ern. et Lefeb. qui exponit:
«nullus vult ut ab alterius virtute sua superetur virtus.» <i>Nec pronum
<span class = "pagenum">87</span>
audenti virtutem ostendere c.</i> emend. Burm. hoc sensu: cuiquam forti
et audenti non facile erat, virtutem suam præcipuam ostendere, quum
omnes simul et confusim pugnarent, et <i>iræ æquarent dextras</i>, h.e.
omnes eodem furore et ira pugnarent. Recte sententiam h.l. percepit
Burm. sed eadem quoque vulgatæ lectioni inest (quin eodem modo et
Ernesti lectionem sibi probatam interpretatus est), neque adsequor, cur
non tam bene <i>virtute excellere</i> dicatur, quam <i>virtutem
ostendere</i>.
—<a name = "var13_188" id = "var13_188" href =
"#line13_188">188.</a> <i>jam</i> maluerit N. Heins.
—<a name = "var13_189" id = "var13_189" href =
"#line13_189">189.</a> <i>Fortunæ</i> ex ed. Ven. Marsi recepit
Drak. suadente N. Heins. <i>Fortuna</i> Parm. Ald. Florent. et
Gryph. edd. prob. Dausq. Vulgo <i>Fortunam</i>: quod non spernebat
Barth. Adv. XXII, 8, modo <i>superesse</i> exponeretur præesse, de
quo vid. Gell. I, 22; malebat tamen legere <i>Fortuitum sibi
q. d.</i>, quemque, ut Fortuna datum, rebus suis ipsummet ducem
futurum. Idem Adv. VIII, 7, scribendum ceusebat, <i>et super esse
Fortunam s. q. d.</i>, super h.e. præter Fortunam esse sibi quemque
ducem seu instar ducis. Hanc distinguendi explicandique rationem
amplexus est Lefeb. coll. perperam Virg. Æn. XII, 714, nec laudato
sententiæ hujus auctore. Ea nihil contortius esse monet Ernesti, qui
nostram lectionem ita interpretatur: quemque fortunæ suæ auctorem esse.
Sed poetam, qualis Silius est, <i>superesse</i> dixisse pro <i>esse</i>
vix crediderim. Illa vero divisio forte non respuenda, si <i>super</i>
pro <i>insuper</i>, scilicet videt (vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#var1_60">ad I, 60</a> et <a class = "crossref" href =
"bookI.html#var1_340">340</a>) et verba <i>esse Fortunæ sibi quemque
ducem</i> eo sensu posita adceperis, quo Livius lib. XXII, 5 (quem
locum Silius ante oculos habuisse videtur) dixit: <i>sibi quisque dux
adhortatorque factus ad rem gerendam</i>. Sic tamen <i>Fortuna</i>
præstiterit; nisi aliud mendum latet.
—<a name = "var13_190" id = "var13_190" href =
"#line13_190">190.</a> <i>parat</i> conj. N. Heins.</p>
<span class = "pagenum">88</span>
<p><a name = "var13_194" id = "var13_194" href = "#line13_194">194.</a>
<i>volucris</i> Col.
—<a name = "var13_195" id = "var13_195" href =
"#line13_195">195.</a> <i>Taburnus</i> corrig. N. Heins. quia
Silius nomina militum a fluviis montibusque ut plurimum soleat derivare
(vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad
I, 306</a>), et Taburnus sit mons Samnii, a Marone Ge. II, 38, et
Æn. XII, 715, memoratus, nec remotus admodum a Capua.
—<a name = "var13_199" id = "var13_199" href =
"#line13_199">199.</a> <i>armabat</i> conj. Burm. ut <i>enses
veneno armari</i> dicuntur passim; <i>actabat</i> Tell. quod placet
Lefeb. ut veteres dixerint <i>agere</i>, <i>actare</i>, <i>actitare</i>,
ut <i>jacere</i>, <i>jactare</i>, <i>jactitare</i>: certe anteced. pro
conseq. vel <i>aptabat</i> pro <i>aptabat et vibrabat</i> positum monet.
—<a name = "var13_202" id = "var13_202" href =
"#line13_202">202.</a> <i>paria</i>, h.e. totidem, <i>arma</i>
opinabatur N. Heins. Sed cuivis dextræ <i>arma varia</i> h.e.
diversi generis, alteri ignes, alteri sagittas, tertiæ <i>cornum</i> seu
hastas (vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_124">not. ad
II, 124</a>) tribui, et hinc Geryoni comparari tergeminos, quibus <i>non
una tela</i> seu arma fuerint (cf. <a class = "crossref" href =
"#line13_196">v. 196</a>), jam monuit Drakenb. Rectius <i>in
pugnam</i> emend. N. Heins. quod recepi, quia et linguæ
convenientius et auribus suavius est, atque in duobus antiquis, nescio
quibus, <i>pugna</i> legi monet Lefeb. qui <i>pugnas</i> reposuit; conf.
<a class = "crossref" href = "bookVII.html#var7_67">ad VII, 67</a>.</p>
<p><a name = "var13_208" id = "var13_208" href = "#line13_208">208.</a>
<i>ac</i>, non <i>et</i>, Col.
<span class = "pagenum">89</span>
—<a name = "var13_211" id = "var13_211" href =
"#line13_211">211.</a> <i>spicula fundit</i> Put.
—<a name = "var13_213" id = "var13_213" href =
"#line13_213">213.</a> <i>obsepti contentus limine M. E. tenus
valli</i>, vel <i>brevi vallo</i>, vel <i>levi bello</i>, putabat
N. Heins.</p>
<p><a name = "var13_221" id = "var13_221" href = "#line13_221">221.</a>
<i>sibi subdere sæpe leonem</i> emend. Barth. Adv. VIII, 7, et
<i>subsistere</i> (h.e. sustinere impetum, ut ap. Liv. I, 4, extr.
et IX, 31) Gronov. Obss. I, 17, ubi tamen in curis secundis
vulgatam scripturam defendit, et <i>subsidere</i> exponit venatu et
insidiis capere, propr. in insidiis subsidere (Liv. I, 14) seu
latere, more venatorum, qui ita feras obvias clamore in laqueos
præcipitant, et inde <i>subsessores</i> vocantur v.c. Senec. Hippol.
v. 52; conf. Gron. l.l. Heins. et Heyne ad Virg. Æn. XI, 268;
Passer. ad Prop. I, <span class = "smallcaps">viii</span>, 15;
Lucan. V, 226. Marsus simpl. explicat sternere, non inprob. Ernes.
quum eo tandem redeat illa ex insidiis occupatio.
—<a name = "var13_224" id = "var13_224" href =
"#line13_224">224.</a> <i>crudoque aliqua se a. facto</i> Col. vid.
not. <i>crudoque oblique se a. fato</i> Ox. Parm. Med. Mars. Mart.
Herbip. <i>c. obliquo se a. fato</i> Put. <i>crudo oblique et se a.
fato</i> Junt. Ald. Gryph. Illud <i>oblique</i>, quod jam Draken.
monuit, male ab oscitante librario ex vs. præc. hic revocatum; conf.
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#var8_466">ad VIII, 466</a>,
<i>crudoque olim se a. fato</i> Basil. Wolfii et inde plurimæ aliæ;
<i>crudoque olim</i> (quum juvenis esset) <i>se adtollere cæstu</i>
corrig. Burm.
<span class = "pagenum">90</span>
nam qui cæstibus pugnant, in digitos pedis erecti sunt (conf. Virg. Æn.
V, 426, Stat. Theb. VI, 747; Valer. Fl. IV, 267), et <i>crudus
cæstus</i> ut ap. Virg. Æn. V, 69; Stat. Theb. VI, 730 al. Non
male, judice Drak. qui tamen lectionem c. Col. præferebat, quum τὸ
<i>olim</i> primum in ed. Basil. vidisset.
—<a name = "var13_235" id = "var13_235" href =
"#line13_235">235.</a> <i>Effudit</i> scripti. Vulgo
<i>Effundit</i>, quod revocavit Lefeb. et in duobus scriptis legi
testatur.
—<a name = "var13_238" id = "var13_238" href =
"#line13_238">238.</a> <i>volucris liquidas ceu</i> Put.</p>
<span class = "pagenum">91</span>
<p><a name = "var13_246" id = "var13_246" href = "#line13_246">246.</a>
<i>desectum</i> malebat N. Heins. Sed vulgatam lect. bene firmavit
Drakenborch. imitat. Virgil. Æneid. lib. IX, v. 770.
—<a name = "var13_250" id = "var13_250" href =
"#line13_250">250.</a> <i>precantes</i>, non <i>petentes</i>, Col.
<i>Recipine precantes, Infandum! excludant socii?</i> perperam emend. et
edidit Lefeb. qui <i>excludant socii</i> et interrogative in c. Tell.
legi monet. Præstiterit forte <i>excludunt socios, qui cardine
verso</i>, porta clausa, <i>Obnixi torquent obices</i>, eos refringere
conantur.
—<a name = "var13_252" id = "var13_252" href =
"#line13_252">252.</a> <i>munimina sera</i> Col. Oxon. Put.
R. 2, probb. Draken. Lefeb. et Ern. ut Silius dicat, sero Campanos
adcepta clade et spe salutis amissa obice portam muniisse, quam satius
fuisset eam loco non movisse obductamque tenuisse. Vulgo <i>munimina
seræ</i>; non inprob. Drak. modo <i>obicis</i> scribatur: nam si
<i>sera</i> substant. est, prior vocis syll. ubivis corripitur, neque
obices sunt munimina seræ, sed portarum: <i>munimina ahena</i> corrig.
Barth. Adv. VIII, 7. <i>Obnixi intorquent obicis munimen ahenæ</i>,
vel <i>munimina ferreæ</i>, vel <i>ferrea</i> N. Heins. Hoc præ
ceteris placebat Drakenb. ut obices non totæ ex ferro (v. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_23">IV, 23, 24</a>), sed laminis
ferreis æneisque munitæ, ne dissecari possent (vid. Casaub. ad Æneæ
Tactic. c. 17, unde <i>postes ærati</i>, <i>ferrati</i>, <i>cardo
æratus</i>, <i>porta ahena</i>), intelligantur, et versus sit
hypermetros, de quo vid. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#var4_187">ad IV, 187</a>. Possit etiam τὸ <i>e</i> in
<i>ferrea</i> elisum videri, de quo vid. Heins. ad Ovid. Met. VII, 223,
ubi etiam de h.l. egit. Si quid tamen mutandum, malim cum Burm. reponere
<i>munimina sæva</i>, quæ
<span class = "pagenum">92</span>
socios excludebant; quod et mihi in mentem venit.
—<a name = "var13_255" id = "var13_255" href =
"#line13_255">255.</a> <i>rapido</i> (h.e. raptim admoto urbi et
fugientibus instante) e scriptis recepere Draken. et Ern. Ego vulgatam
lect. <i>rabido</i> reduxi cum Lefeb. Nam Romanos Campanis institisse
poeta jam dixerat <a class = "crossref" href =
"#line13_253">v. 253</a>, unde furor, quo portas perfringere
conantur, h.l. aptior est.</p>
<p><a name = "var13_256" id = "var13_256" href = "#line13_256">256.</a>
<i>in requiem pariles</i> opinabatur N. Heins.
—<a name = "var13_257" id = "var13_257" href =
"#line13_257">257.</a> <i>movit</i> Col. <i>norit</i> Put. Vulgo
<i>novit</i>. Possis et <i>fovit</i> auctore N. Heins.
—<a name = "var13_261" id = "var13_261" href =
"#line13_261">261.</a> <i>Mussat perfidia, et ductorque</i>, vel
<i>ut ductorque</i>, vel <i>Mussat perfidiæ structorque</i> legendum
censebat idem.
—<a name = "var13_268" id = "var13_268" href =
"#line13_268">268.</a> <i>Nec... afuit</i> Col. Vulgo <i>Hoc
affuit</i>, vel <i>abfuit</i>; male! <i>æquus</i> ed. Basil. Wolfii et
inde aliæ.
—<a name = "var13_270" id = "var13_270" href =
"#line13_270">270.</a> <i>mortis</i> pro <i>noctis</i>, vel <i>dum
copia voti est</i> corrig. N. Heins. Conf. sup. <a class =
"crossref" href = "#var13_129">ad v. 129</a>. Vulgo post
<i>satis</i> punctum ponunt, et Scaliger ita distinguebat
<span class = "pagenum">93</span>
seqq. <i>Dum copia noctis</i>, <i>Cui cordi</i>, <i>comes</i> (<i>æterna
est A. ad u. L.</i>) <i>petat ille</i>, etc. Ita Cell. qui hanc poetæ
mentem esse credebat: dum moram adhuc nox concedit, cui cordi et
commodum est, me sequatur ad ferale convivium.
—<a name = "var13_273" id = "var13_273" href =
"#line13_273">273.</a> <i>vinctus mentem</i> conj. N. Heins.
quem vid. ad Ovid. Met. XI, 238. Id recepit Lefeb. Sed mentis potius
alienatio designatur, vid. not. Præterea et <i>vinciri</i> et
<i>vinci</i> vino ac somno recte dici monet Drak.
—<a name = "var13_275" id = "var13_275" href =
"#line13_275">275.</a> <i>ac</i> Col. Vulg. <i>et</i>.</p>
<p><a name = "var13_278" id = "var13_278" href = "#line13_278">278.</a>
<i>auspicium</i> melius videbatur D. Heins. Vulgatum recte defendit
Dausq. coll. III, 627, et aliis, qui sepulcrum adpellant
<i>diversorium</i>, <i>portum corporis</i> et καταγωγεῖον, v.c. Prudent.
Hamart. Enn. ap. Cic. Tusc. I, 44. et Antiphane. Præterea h.l. de
convivio agitur.
—<a name = "var13_281" id = "var13_281" href =
"#line13_281">281.</a> <i>Exsilio punita. Truces despectat</i>
conj. N. Heins.
<span class = "pagenum">94</span>
—<a name = "var13_283" id = "var13_283" href =
"#line13_283">283.</a> <i>auras</i> scripti et R. 2, quod
recepi cum Lef. Vulgo <i>aures</i>; cf. not.
—<a name = "var13_287" id = "var13_287" href =
"#line13_287">287.</a> <i>tenuis</i> suspicabatur N. Heins.
idque recepit Lef. e c. Put. et R. 2. Sed Drak. jam monuit, ex
mente Silii omni eum luctu e ærumnarum genere mactatum iri, non qui
tenuem et minus potentem amicum, quum ei adhuc subpetat spes, relinquat,
sed qui amicum in rebus dubiis ac <i>tenui spe</i> (ut ap. Liv. XXV, 38;
Cic. pro Rosc. Com. 14 al.) deserat.
—<a name = "var13_291" id = "var13_291" href =
"#line13_291">291.</a> <i>namque</i> Col. idque ex conj.
D. Heins. recepit Cell. Sed τὸ <i>jam</i> h.l. aptius et Silio in
deliciis est.
—<a name = "var13_292" id = "var13_292" href =
"#line13_292">292.</a> <i>et</i> deest in Put. <i>ut abdita</i>
edidit Lefeb.
<span class = "pagenum">95</span>
—<a name = "var13_298" id = "var13_298" href =
"#line13_298">298.</a> <i>Jungentum</i> Colon. <i>Jungent tum</i>
Oxon. Vulgo <i>Jungere tum</i>. Deinde <i>subici</i> tres scripti et
Rom. 2. Vulg. <i>subjici</i>, claudicante versu.</p>
<p><a name = "var13_300" id = "var13_300" href = "#line13_300">300.</a>
<i>muros</i>, et <a name = "var13_304" id = "var13_304" href =
"#line13_304">v. 304</a>. <i>Defuerunt</i> malebat N. Heins.
—<a name = "var13_307" id = "var13_307" href =
"#line13_307">307.</a> <i>illacrimabile vulgus</i>, vel
<i>multisque
<span class = "pagenum">96</span>
hominum lacrimabile v.</i> emend. Dausq.
—<a name = "var13_308" id = "var13_308" href =
"#line13_308">308.</a> <i>omnis</i>, non <i>omnes</i>, ed. Gryph.
Raphel. et R. 1, ad marg. prob. N. Heins. ut metro consulatur.
Vide eum ad Ov. Met. IX, 425, et nos sup. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#var11_232">ad XI, 232</a>.
—<a name = "var13_310" id = "var13_310" href =
"#line13_310">310.</a> <i>propexis in pectore barbis</i> suspicari
possis coll. Virg. Æn. X, 838. Sed vulgata quoque lectio recte se
habet.
—<a name = "var13_313" id = "var13_313" href =
"#line13_313">313.</a> <i>effundere</i> conj. N. Heins.</p>
<span class = "pagenum">97</span>
<p><a name = "var13_319" id = "var13_319" href = "#line13_319">319.</a>
<i>traxisse</i> Col. Oxon. et Tell. cum Parm. Ben. Ald. Florentina
Juntarum, Nut. Gryph. Raphel. <i>struxisse</i> Put. Vulgo
<i>transisse</i>. De singul. num. <i>cinerem</i> conf. Heins. ad Ovid.
Epist. Her. I, 24.</p>
<p><a name = "var13_327" id = "var13_327" href = "#line13_327">327.</a>
<i>imo</i> Col. ut conj. Gron. Obss. I, 17, Vulgo <i>uno</i>: male!
<i>unco</i> corrig. Barth. Adv. VIII, 7. At vid. not.
<span class = "pagenum">98</span>
—<a name = "var13_330" id = "var13_330" href =
"#line13_330">330.</a> <i>festo ludo</i> et <i>Verbera feta</i>
(hoc est fecunda, ut ad Lupercos et Lupercalia adludatur, quibus
steriles matronæ se percutiendas dederint) emend. N. Heins. h.l. et
<i>cæsæ Tegeatica capræ Vellera secta movens festo per compita ludo</i>
in curis secundis ad Ovid. Fast. V, 102. Ego nihil mutandum
crediderim, excepta <i>festa cauda</i>, pro qua <i>festo cursu</i>, seu
<i>saltu</i>, seu <i>ludo</i> reponendum videtur.
—<a name = "var13_331" id = "var13_331" href =
"#line13_331">331.</a> <i>opaca</i> mendose ed. Marsi Ven.
posterior et inde aliæ.
—<a name = "var13_332" id = "var13_332" href =
"#line13_332">332.</a> <i>erepunt</i> conj. N. Heins. ad Ovid.
Met. XV, 621, et Fast. V, 102. Sed in notis ad h.l. nihil mutandum
censet et confert Oppian. Cyneg. III, 474, de camelopardali, Ἐκ δὲ μέσης
κεφαλῆς δίδυμον κέρας ἰθὺς ὀρούει. Putabat tamen h.l. et <i>vara
cornua</i> pro <i>parva</i> legi posse, de <ins class = "correction"
title = "‘quidus’ legitur">quibus</ins> vide eum ad Ovid. Amor.
I, 3. Bene autem monet Drak. in bove quidem <i>vara</i> et distorta
cornua laudari, et parva in vitio poni; at Pani non bovina cornua, sed
caprina tribui, quæ retro flexa et parva sint, non <i>vara</i>.
—<a class = "missing" name = "var13_333" id = "var13_333" href =
"#line13_333" title = "‘332’ legitur">333.</a>
<i>imoque</i> Col. quod displicebat N. Heins. quum <i>imo cornu</i>
paulo ante
<span class = "pagenum">99</span>
(<a class = "crossref" href = "#line13_327">v. 327</a>)
præcessisset. Hinc vulgatum <i>summo</i> (h.e. extremo, ut ap. Martial.
XII, 78, <i>Stans summos resupinus usque in ungues</i>) retinendum, vel
potius <i>simoque</i> castigandum putabat, quam ingeniosam conj. recepit
Lefeb. neque inprobavit Drak. nam Pani, Faunis, Satyris ac Silenis nasus
mentumque resimum tribuitur ipsique <i>simi</i> vocantur, ut capellæ et
capri, quorum facie fingi solent. De hac voce vid. Heins. ad Ovid. Fast.
III, 754, et Met. XIV, 95.
—<a name = "var13_335" id = "var13_335" href =
"#line13_335">335.</a> <i>rapta</i>, h.e. corpori damæ derepta, pro
<i>grata</i> malebat N. Heins. quem vid. ad Ovid. Met. III, 52; XV,
304, et Fast. V, 102: <i>teneri</i> pro <i>teneræ</i> tacite
reposuit Lefeb. invitis libris; conf, tamen Serv. et Heyne ad Virg. Ecl.
VIII, 28, et Ge. III, 539.
—<a name = "var13_337" id = "var13_337" href =
"#line13_337">337.</a> <i>In quam</i> recte, puto, emend. Lefeb.
—<a name = "var13_344" id = "var13_344" href =
"#line13_344">344.</a> <i>perfulsit</i> et <i>præfulsit</i> quidam.
<span class = "pagenum">100</span>
—<a name = "var13_345" id = "var13_345" href =
"#line13_345">345.</a> <i>volucer</i> legendum censebat
N. Heins. Sed vid. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#var10_351">ad X, 351</a>.
—<a name = "var13_346" id = "var13_346" href =
"#line13_346">346.</a> <i>Tegeæ de vertice sacra</i> (nam
<i>Mænalus in Tegea</i>, teste Vibio Sequest. qui tamen poetas magis,
quam geographos sequi solet) conj. idem; et <a name = "var13_347" id =
"var13_347" href = "#line13_347">v. 347</a>, <i>sonans</i>, quod
tacite, sed recte, opinor, recepit Lefeb.</p>
<span class = "pagenum">101</span>
<p><a name = "var13_360" id = "var13_360" href = "#line13_360">360.</a>
<i>gregis</i> edidit Nicander, et post eum alii.</p>
<p><a name = "var13_363" id = "var13_363" href = "#line13_363">363.</a>
<i>auctor</i> pro vulg. <i>fautor</i> legendum putarunt Scaliger,
N. Heins. et jam nescio quis ap. Dausq. Hæc conject. firmatur loco
simil. Virgil. Æneid. lib. XI, v. 339, et recepta est a Cell.
Drakenb. Lefeb. Ern. Ego tamen non video, cur Silio nihil liceat mutare
ac variare, nec cur vulg. lect. displiceat, modo <i>fautor</i> sit
Fulvius, qui virtutem. Milonis amplo adficiebat præmio et ita alios ad
eamdem excitabat, non ut Dausq. notavit, Milo.
—<a name = "var13_364" id = "var13_364" href =
"#line13_364">364.</a> <i>Lanuvio</i> Col. Vulgo <i>Lavino</i>,
solenni errore; conf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_360">ad VIII, 361, in not.</a> et <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#var8_361">V.L.</a> Antiquiorem
scripturam esse <i>Lanivium</i> monuit Jani ad Horat.
<span class = "pagenum">102</span>
Od. III, <span class = "smallcaps">xxvii</span>, 3.
—<a name = "var13_366" id = "var13_366" href =
"#line13_366">366.</a> <i>cunctis</i> Marsi edd. unde ad multas
alias propagatum est.
—<a name = "var13_368" id = "var13_368" href =
"#line13_368">368.</a> <i>Acciet</i> Oxon. et Put. <i>Accit, et
interea</i> primæ edd.</p>
<p><a name = "var13_369" id = "var13_369" href = "#line13_369">369.</a>
<i>probarim</i> Silio restituit Modius e c. Col. probb. N. Heins.
Drak. et Lefeb. qui tamen in c. Col. <i>precarim</i> legi monent,
<i>p̅carum</i> Oxon. <i>precatur</i> priscæ edd. <i>pratū</i> Tell.
Vulgo <i>probatum</i>: sed proxime subsequitur <i>Spectatum</i>; unde
<i>probatur</i> conj. Markl. Ep. crit. p. 45.
—<a name = "var13_371" id = "var13_371" href =
"#line13_371">371.</a> <i>Tune</i> Col. R. 1, Parm. Mediol. ut
etiam conj. Scaliger. Vulg. <i>tunc</i>. Deinde <i>inulto</i> malebat
N. Heins.
—<a name = "var13_372" id = "var13_372" href =
"#line13_372">372.</a> <i>viso lictore</i> Oxon. quæ lectio non
minus bona videbatur Barth. Adv. VIII, 7. Male! conf. <a class =
"crossref" href = "bookIX.html#var9_504">ad IX, 504</a>.
—<a name = "var13_374" id = "var13_374" href =
"#line13_374">374.</a> <i>vobis</i> Col. Vulgo <i>nobis</i>.
—<a name = "var13_378" id = "var13_378" href =
"#line13_378">378.</a> <i>quæ dextera cuique viritim</i> opinabatur
N. Heins. Possis et <i>quæve viritim</i>, scilicet dextera sit, vel
<i>quidve virilis</i>.
—<a name = "var13_379" id = "var13_379" href =
"#line13_379">379.</a> <i>Decernat</i> R. 1, et Ben. Non male!
Dausqueius hic aliquid desiderari putabat, quod ita subplebat,
<i>Decernet Mavors, tellus Campana videbit, Romanque; justi erimus: tibi
si rebare</i>, etc. Sed vid. not.
—<a name = "var13_380" id = "var13_380" href =
"#line13_380">380.</a> <i>Justa</i> dedit Nicander in Junt. et inde
alii. Deinde <i>pugnantum</i>, vel <i>pugnantem occumbere leto</i> conj.
Dausq. Posterius etiam placebat N. Heins. vel <i>pugnanti leto</i>,
ut <i>bellantem somnum</i> <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#line7_229">VII, 229</a>. Sed Drak. jam bene monuit, in
vulg. lect. nihil posse jure displicere (tibi pugnanti licuit
o. l.)
<span class = "pagenum">103</span>
et <i>occumbere letum</i> non minus recte dici, quam <i>o. leto</i>.</p>
<p><a name = "var13_381" id = "var13_381" href = "#line13_381">381.</a>
<i>infandum</i> Put. <i>infandam luas culpam</i> corrig. N. Heins.
quum non satis sit dixisse consuli de tanta perfidia <i>infaustam
culpam</i>. Idem tamen vulgatam lect. probabat sublata distinctione
majori, quæ in omnibus fere libris post <i>culpam</i> posita est ante
Drak. in qua hic versus recte connectitur cum proxime seq.
—<a name = "var13_385" id = "var13_385" href =
"#line13_385">385.</a> <i>consedit</i> primus edidit Marsus et inde
alii, <i>cum sedit</i> R. 2, <i>tum sedit</i> putabat
N. Heins. et mox forte <i>belli
<span class = "pagenum">104</span>
externa</i>. Illud recepit Lefeb.
—<a name = "var13_394" id = "var13_394" href =
"#line13_394">394.</a> <i>parentum</i>, non <i>parentis</i>,
scripti, prob. N. Heins. ut et parentibus adcenseatur patruus, ut
inf. <a class = "crossref" href = "#line13_403">v. 403</a>; conf.
Liv. XXVI, 41. Idem monet, <i>parentum</i> etiam construi posse cum
<i>suorum</i>, quod subsequatur, amota distinctione.</p>
<p><a name = "var13_400" id = "var13_400" href = "#line13_400">400.</a>
<i>Sic ad Grynæam</i> Put. et Paris. prob. Scalig. nec inprob.
N. Heins. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#var9_57">ad IX, 57</a>; <i>Crineo antro</i> Put. inf.
<a class = "crossref" href = "#line13_498">v. 498</a>, <i>Sic ad
Gryneam</i> R. 1, Parm. Med. <i>Sed ad Crineam</i> Ox. Vulgo <i>Sic
et Grynæam</i>. Sed <i>Cymæam</i> Col. probb. N. Heins. et Draken.
Conf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#var8_531">ad VIII,
531</a>. Deinde <i>sub numine</i> malebat N. Heins. et
<i>Autonoen</i>.
—<a name = "var13_401" id = "var13_401" href =
"#line13_401">401.</a> <i>sacrum</i> edd. vetustiss.
<i>sacrumque</i> ad marg. R. 1.
<span class = "pagenum">105</span>
—<a name = "var13_405" id = "var13_405" href =
"#line13_405">405.</a> <i>Mox</i> Marsi Ven. posterior et inde
plurimæ edd. <i>furvas</i> pro <i>nigras</i> reposuit Lefeb. invitis
libris et ne admonito quidem lectore; cf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_119">VIII, 119</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookV.html#var5_220">ad V, 220</a>.</p>
<span class = "pagenum">106</span>
<p><a name = "var13_425" id = "var13_425" href = "#line13_425">425.</a>
<i>Invisus</i> Col. R. 1, Parm. Mediol. unde recepi cum Lefeb.
Conf. Serv. et Heins. ad Virg. Æn. VII, 568. Vulgo <i>Invisum</i>.
<span class = "pagenum">107</span>
—<a name = "var13_429" id = "var13_429" href =
"#line13_429">429.</a> <i>ater</i>, non <i>acer</i>, scripti.
—<a name = "var13_431" id = "var13_431" href =
"#line13_431">431.</a> <i>Hennææ</i> Colon. Vulgo <i>Ennææ</i>, vel
<i>Enneæ</i>, vid. ad lib. I, v. 93.
—<a name = "var13_434" id = "var13_434" href =
"#line13_434">434.</a> In sacris Eumenidum vinum non adhiberi, e
Sophocl. Œdip. Col. vers. 472, notavit D. Heinsius, et Stanlei. ad
Æschyli Eumenid. vers. 107, ubi monet, eam ob causam hunc Silii locum
caute legendum, et vel μνημονικὸν ejus ἁμάρτημα esse, vel post
<i>bidentum</i> certe punctum ponendum, ut hic versus ad <a class =
"crossref" href = "#line13_430">v. 430 et 431</a>, pertineat. Hoc
consilium sequutus est Drakenb. Totum vero versum post v. 431,
posuit Lefeb. ne adjuncta quidem hujus mutationis causa.</p>
<p><a name = "var13_435" id = "var13_435" href = "#line13_435">435.</a>
<i>Sta</i> ex emend. D. et N. Heins. Vulgo <i>Stat</i>, et mox
<i>in omni</i>, quod primus edidit Nicander.
—<a name = "var13_439" id = "var13_439" href =
"#line13_439">439.</a> <i>videbis</i> legendum crediderim, ut et
hæc sint vatis verba, ut quæ proxime tam præcedunt,
<span class = "pagenum">108</span>
quam sequuntur.
—<a name = "var13_443" id = "var13_443" href =
"#line13_443">443.</a> <i>tendent</i> scripti. Vulg.
<i>tendunt</i>.
—<a name = "var13_444" id = "var13_444" href =
"#line13_444">444.</a> <i>Dissice</i> Col. Put. (in quo tamen
<i>disice</i> legi adfirmat Lefeb.) et R. 2, <i>disyce</i>
R. 1, <i>Discite</i> Oxon. et Med. unde <i>discute</i> suspicari
possis. Vulgo <i>Disiice</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#var9_538">ad IX, 538</a>.
—<a name = "var13_449" id = "var13_449" href =
"#line13_449">449.</a> <i>turbatus</i>, non <i>turbatur</i>,
scripti et R. 2.</p>
<span class = "pagenum">109</span>
<p><a name = "var13_459" id = "var13_459" href = "#line13_459">459.</a>
<i>dimisit</i> Col. Male!
—<a name = "var13_460" id = "var13_460" href =
"#line13_460">460.</a> <i>curant</i> Put. <i>curat</i> primus dedit
Marsus et hinc alii, <i>sed lenta meorum Cura est, dum vanos ritus
sollemnia vulgi E.</i> conj. Dausq. et <i>Dum varios ritus, curam,
et</i>, etc. Dempster. ad Rosin. Ant. Rom. Lib. V, c. ult. At v.
not.
—<a name = "var13_464" id = "var13_464" href =
"#line13_464">464.</a> <i>quæque</i> Med. Deinde <i>patrios</i>
Put. et vulgo <i>patriis</i>. Sed <i>patris</i> Col. R. 1, 2, Parm.
Med. unde <i>putres</i> recte, opinor, emend. Dausq. et N. Heins.
Ego ἀρχαϊκῶς et levissima mutatione scripsi <i>putris</i>, unde et τὸ
<i>patris</i>, et vulgatum <i>patriis</i> ortum videtur. <i>Phariis</i>
scribendum censebat Barth. Adv. VIII, 7, ut Appius Ægyptiorum
condituras, medicamina exotica, deprecetur, et more Romano tumulari
cupiat. <i>Urge, quæ patriis</i> (<i>terris</i>, in patrias terras
reportandos) <i>artus</i> (integros) <i>m. servant</i>;
<span class = "pagenum">110</span>
vel <i>Arce</i> (quo citius cremer) <i>quæ putres</i>, etc. vel <i>Urge,
quæ putres</i>, etc. vel denique <i>Arce, quæ patrios artus</i>, etc.
tentabat Dausq. Sed vid. not.
—<a name = "var13_466" id = "var13_466" href =
"#line13_466">466.</a> <i>Clausi</i> ed. Ven. Marsi. Recte, vid.
not. <i>Dauni</i> Put. Vulgo <i>Claudi</i>.
—<a name = "var13_467" id = "var13_467" href =
"#line13_467">467.</a> <i>Haud ulla ante mihi</i>, vel <i>animum
quamquam non parva fatigant</i>, et <a name = "var13_468" id =
"var13_468" href = "#line13_468">v. 468</a>, <i>nam justa per omnes
Discrimen servant p.</i> conj. N. Heins.
—<a name = "var13_469" id = "var13_469" href =
"#line13_469">469.</a> <i>cadentum</i>, et <a name = "var13_471" id
= "var13_471" href = "#line13_471">v. 471</a>,
<span class = "pagenum">111</span>
<i>Telluri ut p. est mos a. Hiberæ</i> maluerit idem.</p>
<p><a name = "var13_475" id = "var13_475" href = "#line13_475">475.</a>
<i>odoratu</i> Tell. <i>odorato taxo</i> ingeniose emend. D. Heins.
h.e. reconditorio, e taxo fabrefacto, θηκαίῳ ὀικήματι Herodot. II, 86;
<i>odorata capsa</i>, h.e. arca lignea, in qua cadaver includitur, conj.
Burm. vel <i>odorato gypso</i>, quod Kircherus ex Herodoto (forte III,
24) notaverit, Ægyptios gypso induxisse cadavera. At vid. not.
—<a name = "var13_478" id = "var13_478" href =
"#line13_478">478.</a> <i>medicata</i> Col. <i>moricata</i> Tell.
<i>mercata</i> Oxon. Put. et priscæ edd. <i>myrrhata</i> edd. Marsi et
inde aliæ, quod glossema τοῦ <i>medicata</i> videbatur Drakenb.
<i>reponere</i> malebat N.
<span class = "pagenum">112</span>
Heins.
—<a name = "var13_481" id = "var13_481" href =
"#line13_481">481.</a> <i>Exanimos</i> scripti. Vulgo
<i>Exanimes</i>.
—<a name = "var13_487" id = "var13_487" href =
"#line13_487">487.</a> <i>tabe</i> malebat N. Heins. ad III,
342, ut ap. Lucan. II, 166; VI, 88; VII, 808; VIII, 778; Conf. Ernesti
<span class = "pagenum">113</span>
ad Tac. Ann. II, 69. Nil interest.</p>
<p><a name = "var13_491" id = "var13_491" href = "#line13_491">491.</a>
<i>quanto</i> conj. Barth. Adv. VIII, 7, et <i>quantum ipse negarit
Prænovisse Deus</i> N. Heins. refrag. Lefeb. quum similiter
<i>multum ditior</i> et <i>multum majora</i> inf. v. 683 et 708,
dicatur.</p>
<p><a name = "var13_494" id = "var13_494" href = "#line13_494">494.</a>
<i>Cymæa anus</i> Put. <i>Crines avus</i> Oxon. R. 1, Med.
<i>Crines anus</i> aliæ edd. priscæ; <i>Cymeias</i> opinabatur
N. Heins. non inprob. Drak. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#var2_117">ad II, 117</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#var8_531">VIII, 531</a>.
—<a name = "var13_496" id = "var13_496" href =
"#line13_496">496.</a> <i>egregiæ</i>, non <i>egregium</i>,
scripti.
—<a name = "var13_503" id = "var13_503" href =
"#line13_503">503.</a> <i>quoniam</i> pro <i>quando</i> Col. quæ
tamen vulgatæ lectionis glossa videbatur Drak. Deinde <i>est</i> in
scriptis. Vulgo omittitur.
—<a name = "var13_505" id = "var13_505" href =
"#line13_505">505.</a> <i>properatim</i> Put. <i>properandum</i>
emend. Scalig. quod recepit Cell. <i>Namque tibi certum
<span class = "pagenum">114</span>
properatæ oracula vittæ</i> conj. N. Heins.
—<a name = "var13_508" id = "var13_508" href =
"#line13_508">508.</a> <i>Marte</i> Put. et R. 2, unde
<i>Martem</i> edidit Lefeb. cujus hæc nota est: «Nempe ut XVI, 686,
<i>puero credita bella</i>, et IV, 425, <i>teneræ qui prœlia dextræ
credebat puer</i>. Junior erat Scipio ut consul crearetur, quum ivit in
Hispaniam: ideo hac victa et pacata non triumphavit, qua privatus enim
eam recuperaverat. Post creditum ipsi bellum Hispanicum, majus ad
imperium vocatus fuit, ut ait poeta v. 511, atque victo Hannibale
triumphavit, quia tum non ut privatus, sed qua consul bellum gessit. Nil
intellexit hic Drakenb. qui legit <i>marti</i>, ut vulgati libri.» Sed
vereor ne hæc difficiliora intellectu sint quam vulgata lectio.
—<a name = "var13_511" id = "var13_511" href =
"#line13_511">511.</a> <i>posthac</i> Col. <i>rapiere</i> malebat
N. Heins. ut celeritas designaretur, qua Scipio ante annos ad
Consulatum evectus sit. Non male!
—<a name = "var13_513" id = "var13_513" href =
"#line13_513">513.</a> <i>abduxerit</i>, vel <i>huc duxerit</i>
emend. idem. Possis et <i>duxerit illuc</i>.
—<a name = "var13_515" id = "var13_515" href =
"#line13_515">515.</a> <i>Quod post hæc... carebit</i> scripti.
<i>Quod post hoc... carebit</i> Tell. et R. 2. Vulgo <i>Quod tu
post... carebis</i>.</p>
<p><a name = "var13_517" id = "var13_517" href = "#line13_517">517.</a>
<i>Dum</i> Col. <i>Cum</i> putabat N. Heins.</p>
<span class = "pagenum">115</span>
<p><a name = "var13_523" id = "var13_523" href = "#line13_523">523.</a>
<i>recludes</i> Put. <i>recludit</i> Tell. a m. sec. <i>optanda
recludi</i> conj. N. Heins. quod et mihi in mentem venit. At vid.
not.
—<a name = "var13_524" id = "var13_524" href =
"#line13_524">524.</a> <i>habitant</i> scripti et R. 2, ut jam
conj. Dausq. Vulgata lectio <i>agitant</i> ex ant. scriptura
<i>abitant</i>, sine adspiratione, orta videbatur Drak. Mox <i>per
auras</i> Put.
—<a name = "var13_527" id = "var13_527" href =
"#line13_527">527.</a> <i>aer</i> quatuor scripti. Vulg.
<i>æther</i>, non inprob. Drak. quia <i>æther</i> ab αἴθω <i>uro</i>
proprie <i>igneus</i> dicatur, ut sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_135">I, 135</a>.</p>
<p><a name = "var13_532" id = "var13_532" href = "#line13_532">532.</a>
<i>cruda sorte</i> conj. N. Heins. Deinde <i>crematos</i> sine
auctoritate ac perperam reposuit Lefeb. Ego maluerim <i>dura Gradivi
sorte necatos</i>, ut sup. <a class = "crossref" href =
"#line13_484">v. 484</a>. <i>Mavortis sorte peremtos</i>.</p>
<span class = "pagenum">116</span>
<p><a name = "var13_542" id = "var13_542" href = "#line13_542">542.</a>
<i>hinc</i> Put.
—<a name = "var13_544" id = "var13_544" href =
"#line13_544">544.</a> <i>noctemque</i> Oxon. teste et prob.
N. Heins. Sed in excerptis hujus cod. duplicibus lectionem istam
non notatam vidit Drakenb.</p>
<p><a name = "var13_546" id = "var13_546" href = "#line13_546">546.</a>
<i>Umentes</i> Colon. unde <i>Humentes</i> edidere Drakenb. et Ern.
<i>Viventis</i> Ox. et Put. <i>Lucentes</i> emend. Barth. Adv.
VIII, 7, et <i>Uventes</i> N. Heins. Conf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#var1_259">ad I, 259</a>, et <a class
= "crossref" href = "bookII.html#var2_469">II, 469</a>. Vulgo
<i>Liventes</i>, ut in Tell. R. 1, 2; Mars. Ben. et al. quod
restitui cum Lefeb. non inprob. Drak. quia poetæ loca infera semper
<i>liventia</i> fingant, vid. not.
—<a name = "var13_547" id = "var13_547" href =
"#line13_547">547.</a> <i>versasque</i>, non <i>versas</i>,
scripti.
—<a name = "var13_548" id = "var13_548" href =
"#line13_548">548.</a> <i>Passim</i> Marsi Ven.
<span class = "pagenum">117</span>
poster. et Paris. operarum errore, in reliquas edd. ante Drak.
propagato.</p>
<p><a name = "var13_554" id = "var13_554" href = "#line13_554">554.</a>
<i>contermina</i> scripti, <i>certamina</i> R. 1 et 2. Vulgo
<i>certamine</i>: unde <i>sacro certamine fontis</i> corrig. Dausq.
Male!
—<a name = "var13_555" id = "var13_555" href =
"#line13_555">555.</a> <i>potant</i> Put. quod verius videbatur
N. Heins. et Lefeb. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#var11_232">ad XI, 232</a>. Sed <i>turba... posta...
contermina... potant</i> vix bene dicitur.</p>
<p><a name = "var13_557" id = "var13_557" href = "#line13_557">557.</a>
<i>admotæ lunæ</i> malebat N. Heins.
—<a name = "var13_560" id = "var13_560" href =
"#line13_560">560.</a> <i>Hac</i> Col. et a m. sec. Tell.</p>
<span class = "pagenum">118</span>
<p><a name = "var13_567" id = "var13_567" href = "#line13_567">567.</a>
<i>vecticibus</i> R. 1, et ad marg. manu docta emend.
<i>verticibus</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_475">not. ad III, 475</a>.
<span class = "pagenum">119</span>
—<a name = "var13_574" id = "var13_574" href =
"#line13_574">574.</a> <i>Hanc optat</i> edidit Mars. et deinde
alii.
—<a name = "var13_576" id = "var13_576" href =
"#line13_576">576.</a> <i>Hic</i> ed. Marsi Ven. poster. et inde
aliæ, <i>restinguitur</i>, non <i>exstinguitur</i>, Col. <i>atra Megæræ
rabies</i> putabat N. Heins.</p>
<p><a name = "var13_579" id = "var13_579" href = "#line13_579">579.</a>
<i>Quanta</i>, non <i>Quarta</i>, scripti et R. 2. Deinde
<i>atria</i> Col. Ox. Tell. R. 2. Vulgo <i>avia</i>.
—<a name = "var13_580" id = "var13_580" href =
"#line13_580">580.</a> <i>terrent</i> malebat N. Heins.
—<a name = "var13_587" id = "var13_587" href =
"#line13_587">587.</a> <i>sedet</i> Put.
<span class = "pagenum">120</span>
—<a name = "var13_588" id = "var13_588" href =
"#line13_588">588.</a> <i>excludere</i> Basil. Wolfii et hinc aliæ.
—<a name = "var13_592" id = "var13_592" href =
"#line13_592">592.</a> <i>non feta</i> Oxon. et Putean.</p>
<p><a name = "var13_595" id = "var13_595" href = "#line13_595">595.</a>
<i>Dextra</i>, non <i>Dextera</i>, scripti, R. 1, ad marg. et
R. 2; <i>numerosaque</i> maluerit N. Heins. At vid. not.
—<a name = "var13_597" id = "var13_597" href =
"#line13_597">597.</a> <i>pastus cadavera</i> Put. ut sup. <a class
= "crossref" href = "#line13_440">v. 440</a>; Virgil. Ge. III, 528,
(ubi vid. Heins. et Heyne) et Æn. II, 471. Sed vulgatam quoque lect.
bene se habere (vid. Ind.) et omnes fere libros pro ea stare monet Drak.
—<a name = "var13_600" id = "var13_600" href =
"#line13_600">600.</a> <i>nutat</i> pro <i>sævit</i>, primus edidit
Nicander. Τὸ <i>sævit</i> tuebatur N. Heins. coll. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_98">IV, 98</a>; Virg. Æn.
V, 257, et Val. Fl. IV, 455, ubi vid. ejus not.</p>
<p><a name = "var13_602" id = "var13_602" href = "#line13_602">602.</a>
<i>Suggesto</i> Put.
<span class = "pagenum">121</span>
—<a name = "var13_603" id = "var13_603" href =
"#line13_603">603.</a> <i>seræque culpæ</i> malebat N. Heins.
—<a name = "var13_604" id = "var13_604" href =
"#line13_604">604.</a> <i>Pœnorumque</i> scripti pro
<i>pœnarumque</i>: nam pœnas a Minoe, vel Plutone umbris inrogatas ab
iis expetunt Ποιναὶ, Ἀλάστορες καὶ Ἐριννύες. Conf. <a class = "crossref"
href = "bookII.html#not2_551">not. ad II, 551</a>, et Barth. ad simil.
loc. Stat. Theb. VIII, 21 sq. <i>Forte sedens media regni infelicis in
orce Dux Erebi, populos poscebat crimina vitæ, Nil hominum miserans
iratusque omnibus umbris. Stant Furiæ circum, variæque ex ordine Mortes,
Sævaque multisonas exercet Pœna catenas</i>.
—<a name = "var13_610" id = "var13_610" href =
"#line13_610">610.</a> <i>subicit</i> Tell. et R. 2,
<i>subjicit</i> Ben. Deinde <i>contra</i> scripti. Vulgo <i>perque</i>.
<span class = "pagenum">122</span>
—<a name = "var13_611" id = "var13_611" href =
"#line13_611">611.</a> <i>alterna Megæra</i> emend. N. Heins.
Sed Drak. recte interpretatur, Megæra æternum, semper domat, ut
<i>Conditus Inarimes æterna</i> (h.e. æternum) <i>mole Typhœus</i> ap.
Lucan. V, 101; conf. ad <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#line3_36">III, 36</a>.
—<a name = "var13_612" id = "var13_612" href =
"#line13_612">612.</a> <i>faciferis</i> Put. teste N. Heins.
qui eam ob causam <i>fatiferis</i> conjiciebat. Sed <i>lætiferis</i> in
hoc cod. legi contendit Lefeb. vid. etiam Draken. si tanti est.</p>
<p><a name = "var13_615" id = "var13_615" href = "#line13_615">615.</a>
<i>Jovi</i> Tell. quod placet Lefeb.
—<a name = "var13_618" id = "var13_618" href =
"#line13_618">618.</a> <i>Junoni</i> Tell. non inprob. Lefeb. ut
<i>insidiis anteire Junoni</i> sit idiotismus Ciceron. quo sensu
<i>capere ante dolis</i> dixerit Virg. Æn. I, 673. Præstiterit
<i>fusam... patri Inplicuit flammam</i>, quod facile a librariis in
<i>fusā patrē I. flammā</i> mutari potuit. Vid. not.
—<a name = "var13_620" id = "var13_620" href =
"#line13_620">620.</a> <i>Sidonis</i> e conj. N. Heins.
recepit Lefeb. Deinde <i>Italicas</i> Put. ex interpretamento.</p>
<span class = "pagenum">123</span>
<p><a name = "var13_629" id = "var13_629" href = "#line13_629">629.</a>
<i>partus</i> Putean. unde <i>ætherei partus</i> suspicabatur
N. Heins. <i>partu</i>, per adpositionem, ed. Marsi Ven. poster. et
inde aliæ, <i>partum Exsolvero</i> Rom. 1, in cujus marg. manus
docta emend. <i>Exsolvo</i>.
—<a name = "var13_631" id = "var13_631" href =
"#line13_631">631.</a> <i>in</i> scripti et Rom. 2 Vulgo
<i>ad</i>.
—<a name = "var13_633" id = "var13_633" href =
"#line13_633">633.</a> <i>sacro numine</i> Putean. unde
<i>limine</i> conj. N. Heins.</p>
<p><a name = "var13_635" id = "var13_635" href = "#line13_635">635.</a>
<i>te adtollere</i> Put. Tell. et R. 2.
—<a name = "var13_636" id = "var13_636" href =
"#line13_636">636.</a> <i>nobiscum denique disce</i> Col.
—<a name = "var13_637" id = "var13_637" href =
"#line13_637">637.</a> <i>medio</i> scripti pro vulg. <i>media</i>,
quod tamen poetis familiarius esse monent Drakenb. et
<span class = "pagenum">124</span>
Broukh. ad Propert. III, <span class = "smallcaps">ix</span>, 50.
—<a name = "var13_640" id = "var13_640" href =
"#line13_640">640.</a> <i>coruscas</i> Col. unde <i>coruscans</i>
conj. N. Heins. <i>coruscum</i> reposuit Lefeb. sine auctoritate,
etsi non male.</p>
<p><a name = "var13_650" id = "var13_650" href = "#line13_650">650.</a>
<i>consortia</i> malebat N. Heins. quia <i>unanimi</i> mox
subjungitur. At quoties Silius bis pluriesque idem dixit! <!-- the pot
calling the snowflake black -->
—<a name = "var13_654" id = "var13_654" href =
"#line13_654">654.</a> <i>Qui</i> tacite edidit Lefeb. Cf. <a class
= "crossref" href = "bookII.html#var2_645">ad II, 645</a>. <i>Queis</i>
quidam male. Deinde <i>quod stabant</i> Col. et <i>cum stabant</i> Med.
—<a name = "var13_655" id = "var13_655" href =
"#line13_655">655.</a> <i>Latium</i> scripti. Vulgo
<i>Latio</i>.</p>
<span class = "pagenum">120</span>
<p><a name = "var13_661" id = "var13_661" href = "#line13_661">661.</a>
<i>plures medio</i> Col. <i>plura et medio</i> emend. N. Heins.
—<a name = "var13_664" id = "var13_664" href =
"#line13_664">664.</a> <i>gratia vitæ</i> scripti et R. 2, ut
<i>gratia facti</i> et <i>factorum</i> apud Virg. Æn. VII, 232, et Tac.
Ann. III, 53; Lefeb. Vulgo <i>gloria vitæ</i>, quod firmabat Drak.
verbis Cic. Philipp. V, 13. <i>Neque enim ullam mercedem tanta
virtus præter hanc laudis gloriæque desiderat</i>. Parum interest.
—<a name = "var13_665" id = "var13_665" href =
"#line13_665">665.</a> <i>Duret</i> et <i>edant</i> priscæ edd.
Post <i>superos</i> colon. ponit Lefeb. ut sensus sit: tum non edunt
oblivia laudem.</p>
<p><a name = "var13_670" id = "var13_670" href = "#line13_670">670.</a>
<i>causa</i> Col. <i>causam</i> opinabatur N. Heins.
—<a name = "var13_671" id = "var13_671" href =
"#line13_671">671.</a> <i>Sat tibi sint</i> Col. ut ap. Prop. IV,
<span class = "smallcaps">ii</span>, 81. Vulgo <i>Sat tibi
<span class = "pagenum">126</span>
sunt</i>, non male, judice Drak., ut sup. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_122">VI, 122</a>.
—<a name = "var13_674" id = "var13_674" href =
"#line13_674">674.</a> <i>Carthesia</i> R. 1, et Med.
<i>Carchesia</i> Put. unde <i>Carteïa</i>, vel <i>Carpesia</i> suspicari
aliquem posse monet Draken. Cf. Heins. ad Ovid. Met. XIV, 416.
<i>Tarthesia</i> et <i>Thartesia</i> alii.
—<a name = "var13_681" id = "var13_681" href =
"#line13_681">681.</a> <i>Libyci quas fecerat auri</i> scripti,
eleganter, judice N. Heins. et Barth. Adv. VIII, 7. Vulg.
<i>Libyco quas fecerat auro</i>, scilicet venales, h.e. conruperat;
forte rectius: illud certe insolentius dictum videtur etiam Ern. An
præstiterit, <i>Libyco quas emerat</i>, vel <i>ceperat auro</i>?
—<a name = "var13_685" id = "var13_685" href =
"#line13_685">685.</a> <i>est</i> ex scriptis. Vulgo omittitur.
—<a name = "var13_686" id = "var13_686" href =
"#line13_686">686.</a> <i>laudi indulsimus
<span class = "pagenum">127</span>
ævum</i> conj. N. Heins. <i>at</i> vel <i>sed</i> malebat Drak.</p>
<p><a name = "var13_693" id = "var13_693" href = "#line13_693">693.</a>
<i>in Martem hortantibus armis</i> Put.</p>
<p><a name = "var13_700" id = "var13_700" href = "#line13_700">700.</a>
<i>Marcius</i> ex emend. N. Heins. Conf. <a class = "crossref" href
= "bookVI.html#var6_403">ad VI, 403</a>. Vulgo <i>Martius</i>.</p>
<span class = "pagenum">128</span>
<p><a name = "var13_705" id = "var13_705" href = "#line13_705">705.</a>
<i>muta umbra</i>, et mox <i>at epoto</i> reposuit Lefeb. cujus hæc nota
est: «<i>Muta</i>, quia umbra corporis sepulti vel cremati, nec biberat
sanguinem. At umbra Appii, qui non sepultus, poterat loqui, non epoto
sanguine, sup. <a class = "crossref" href =
"#line13_448">v. 448</a>. Jam vero <i>muta</i> erat <i>umbra</i>,
ut in Virg. Æn. V, 264, <i>umbræ silentes</i>. Aliis <i>multa</i>
inepte. Dic, in sua umbra <i>muta</i>, quia tot vulneribus confossus
fuerat, ut ni loquutus fuisset, non agnovisset eum Scipio.» Sed cur
inepta est vulgata lectio? Verba vel sic jungi et exponi possunt:
<i>Paulus aderat vix adnoscendus in multa umbra</i>, propter
multitudinem umbrarum; vel, quod præstat, ita: <i>Paulus in multa
umbra</i>, inter multas umbras, <i>aderat, vix adnoscendus</i> propter
multa vulnera, quæ eum deformabant: nam umbræ, quæ ipsis fuerant in
terris, cupiditates et adfectus animi, vitæ instituta, arma, vulnera,
etc. retinent, et mortui iisdem notis, quibus vivi, cognoscuntur; conf.
Hom. Odyss. λ, 37... 41, et 386 sq. Virg. Æn. VI, 494 seq. quem locum
Silius ante oculos habuit.
—<a name = "var13_708" id = "var13_708" href =
"#line13_708">708.</a> <i>nocti</i> Col. <i>nosti</i> Oxon. Put.
R. 2. Vulg. <i>nunc te</i>, scilicet ante fatum, cui mox
<i>semel</i> respondet, unde prob. Cell. At exquisitius τὸ <i>nocti</i>,
vid. not.
—<a name = "var13_709" id = "var13_709" href =
"#line13_709">709.</a> <i>subicit</i> R. 2, <i>subiit</i>
Tell.
—<a name = "var13_710" id = "var13_710" href =
"#line13_710">710.</a> <i>Cui</i> Col. <i>Qui</i> Oxon. et Put.
Conf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#var12_379">ad XII,
379</a>. Vulgo <i>Quem</i>.
—<a name = "var13_716" id = "var13_716" href =
"#line13_716">716.</a> <i>lacrimas</i> R. 1, Lefeb. «Sic forte
amassem e v. 387, ni in Virg. Æn. VI, 686, ploraret etiam Anchisæ
<span class = "pagenum">129</span>
umbra.» Quasi id non passim obvium esset.</p>
<p><a name = "var13_722" id = "var13_722" href = "#line13_722">722.</a>
<i>Superos æquantem</i> scripti, R. 2, Parm. Mars. in notis, et ad
marg. R. 1, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_611">I, 611</a>, et inf. <a class = "crossref"
href = "#line13_789">v. 789</a>, <a class = "crossref" href =
"#line13_803">803</a>. <i>Superis æquatum</i> Ven. Marsi et Cell.; non
male, judice N. Heins. qui et <i>Superis æquandum</i> conjecit,
<i>æquantum</i> Tell. et R. 2. Vulgo <i>Superis æquantem</i>: sed
<i>Superis æquatum</i>, vel <i>se æquantem</i>, vel <i>Superos
æquantem</i> emend. jam Dausq.</p>
<span class = "pagenum">130</span>
<p><a name = "var13_730" id = "var13_730" href = "#line13_730">730.</a>
<i>inclitus</i> scripti, (teste N. Heins.) R. 2, Ben.
<i>medius</i> Ox. R. 1, Med. Marsi, Mart. Herbip. aliæque edd.
Utraque lectio in c. Tell. reperta a Lef. qui tamen non monuit, quænam a
m. pr. fuerit. <i>Martius</i> Basil. Wolfii et inde aliae.
—<a name = "var13_731" id = "var13_731" href =
"#line13_731">731.</a> <i>ultor</i> pro <i>victor</i> Put. Deinde
<i>Lutatius</i> scripti R. 1, Parm. Med. et al. Vulgo
<i>Luctatius</i>, quod vel metro adversatur; conf. <a class = "crossref"
href = "bookVI.html#var6_687">ad VI, 687</a>.
—<a name = "var13_733" id = "var13_733" href =
"#line13_733">733.</a> <i>mesta</i> pro <i>morte</i> Ox.
<i>meste</i> Put. <i>mœsta</i> Parm. <i>cæde</i> R. 1, <i>veste</i>
et <i>in hoste</i> alii, teste Lefeb. nescio qui. Deinde <i>remissam</i>
conj. vir doctus, haud dubie Livineius, quod Cortius ad marg. edit. suæ
notavit. Sed vulgata lectio exquisitior est, vid. not.
—<a name = "var13_737" id = "var13_737" href =
"#line13_737">737.</a> <i>mitis</i> quatuor scripti et R. 2,
male.
—<a name = "var13_739" id = "var13_739" href =
"#line13_739">739.</a> <i>Haud</i> prætulerit N. Heins.
sublata interrogationis nota. <i>Atque</i> Put. quod recepit Lefeb.
—<a name = "var13_741" id = "var13_741" href =
"#line13_741">741.</a> <i>præruptis</i> Putean. quod non
displicebat N. Heins. qui tamen malebat <i>perruptæ molibus
Alpis</i>, ut <i>Alpis</i> unitatis numero dicatur, quod poetis non
infrequens esse, multis exemplis docuit Drak.</p>
<span class = "pagenum">131</span>
<p><a name = "var13_746" id = "var13_746" href = "#line13_746">746.</a>
<i>placitum</i> Put.
—<a name = "var13_751" id = "var13_751" href =
"#line13_751">751.</a> <i>incessit</i> Put. quod ex Virg. Æn.
I, 405, ad quem locum Silius adluserit, petitum putat Lef. At h.l.
non de Dea sermo est.</p>
<p><a name = "var13_758" id = "var13_758" href = "#line13_758">758.</a>
<i>dum secula</i> Put. Conf. Heins. ad Claud. R. P. II, sub
finem.</p>
<p><a name = "var13_762" id = "var13_762" href = "#line13_762">762.</a>
<i>juvenem</i> Col. et
<span class = "pagenum">132</span>
Tell. Vulgo <i>juveni</i>, scilicet Scipioni, quod non inprob. Drakenb.
—<a name = "var13_764" id = "var13_764" href =
"#line13_764">764.</a> <i>cursim</i> emend. Modius et
N. Heins. Nihil mutandum, vel <i>vago cursu</i> legendum censebat
Drak. Deinde <i>Dahæque</i> scripti et R. 1. Vulgo <i>Dacæque</i>
contra metri leges; conf. Intpp. ad Virg. Æn. VIII, 728; Gronov. ad
Senec. Thyest. 370 et 603; Grot. ad Lucan. II, 296; <i>Daœque</i> emend.
Delrio ad Senec. l.c.</p>
<p><a name = "var13_768" id = "var13_768" href = "#line13_768">768.</a>
<i>quando</i> Col. quod jam conj. Dausq. Vulg. <i>quanto</i>.
—<a name = "var13_770" id = "var13_770" href =
"#line13_770">770.</a> <i>fare</i> Col. et Tell. Vulgo
<i>scire</i>.
—<a name = "var13_771" id = "var13_771" href =
"#line13_771">771.</a> <i>arces</i>,
<span class = "pagenum">133</span>
non <i>artes</i>, Col. et Parm.
—<a name = "var13_773" id = "var13_773" href =
"#line13_773">773.</a> <i>artis</i> Col. Vulgo <i>astris</i>.
—<a name = "var13_774" id = "var13_774" href =
"#line13_774">774.</a> <i>tum magna g. Præcipitat t.</i> Put.
<i>dum m. g. Præcipitas</i>, vel <i>ut Præcipites</i> (h.e. quamvis p.),
vel <i>ni Præcipitas</i> tentabat N. Heins. Sed vulgata exquisitior
et nervosior brevitas.
—<a name = "var13_777" id = "var13_777" href =
"#line13_777">777.</a> Hic versus abest a R. 1, et Marsi Ven.
sec.</p>
<p><a name = "var13_779" id = "var13_779" href = "#line13_779">779.</a>
<i>Effigiem castam</i> h.e. umbram sacerdotis, ex emend. N. Heins.
qui et <i>juvenis casti</i>, h.e. Homeri, conj. ut Dausq. quia Homerum
cæcum a puero fuisse tradant Suidas et alii. Sed idem senex mortuus est.
Vulgo <i>castæ</i>, quod servavit Lefeb. qui ita distinxit <i>Effigiem
juvenis, castæ cui</i>, scilicet effigiei.
—<a name = "var13_782" id = "var13_782" href =
"#line13_782">782.</a> <i>multæque frequentant</i>, et mox
<i>clamore sequuntur</i> tacite edidit Lefeb. forte operarum lapsu.
—<a name = "var13_784" id = "var13_784" href =
"#line13_784">784.</a> <i>quam</i> Col. et Oxon. Vulgo <i>quem</i>.
Possis et <i>facie</i> pro <i>facile</i>, judice N. Heins.
<span class = "pagenum">134</span>
—<a name = "var13_792" id = "var13_792" href =
"#line13_792">792.</a> <i>persultans</i> R. 2, quod recepit
Lef. ut respondeat τῷ <i>pererrat</i> ap. Virg. Æn. IV, 363.
—<a name = "var13_796" id = "var13_796" href =
"#line13_796">796.</a> <i>Æacide</i> scripti. <i>Æacidæ</i> edd.
Marsi et quædam aliæ. Sed cf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#var3_650">ad III, 650</a>.</p>
<p><a name = "var13_798" id = "var13_798" href = "#line13_798">798.</a>
N. Heinsius recte metuebat, ne locus esset luxatus: nec tamen
medelam ei adferre conabatur. <i>grassantum</i>, h.e. ruentium magno
concursu, non male reposuit Lefeb. putans, Silio ante oculos fuisse
Virgil. Æn. VI, 710, 712 et 305, 318. Sed præstiterit, opinor,
<i>adeo stridentum</i>, h.e. tantum stridorem edentium: nam
<i>majores</i> sunt <i>umbræ</i>. Animæ vero vel umbræ <i>strident</i>,
seu stridunt, τρίζουσι, τρίζουσαι, ποτέονται ὡς νυκτερίδες. Conf. Stat.
Theb. VII, 770; Horat. Serm. I, <span class =
"smallcaps">viii</span>, 41; Homer. Odyss. ω, 5 seq.
—<a name = "var13_799" id = "var13_799" href =
"#line13_799">799.</a> <i>adspicit</i> corrig. Dausq.
<span class = "pagenum">135</span>
—<a name = "var13_800" id = "var13_800" href =
"#line13_800">800.</a> <i>Ire viro</i> scripti et priscæ edd. Ulcus
hic Chironium latere, et <i>In torvo</i>, vel <i>In primo stupet Æ.</i>
legendum putabat N. Heins. Sic <i>stupere in aliquo</i> dixere Val.
Fl. I, 262, et Hor. Serm. I, <span class =
"smallcaps">vi</span>, 17. <i>Hinc viso</i>, vel <i>In Phthio</i>, vel
<i>In diro</i>, vel denique <i>Inde fero stupet Æ.</i> conj. Burm.
<i>Irato st. Æ.</i> corrig. Hœufft in Periculis poet. quod est Achillis
epith. ap. Homerum, Horat. Ep. II, <span class = "smallcaps">ii</span>,
42; Ov. Am. II, <span class = "smallcaps">xviii</span>, 1; Claud.
Cons. Stilic. I, 99. Non male, modo minus ab antiqua vel vulg.
lectione aberraret. <i>Inque uno</i> emend. Corte vel potius Livin.
<i>Inque viro</i> Ernesti. <i>Ecce viro</i> reposuit Lefeb. qui se diu
dubium hæsisse dicit, antequam auctorem in ipso auctore detexerit. Sed
vereor, ut acu rem tetigerit, mirorque, eum non τὸ <i>En</i>, quod ipsi
in deliciis est, pro <i>Inde</i>, et tum <i>diro</i> pro <i>viro</i>
maluisse, quod certe præstiterit, etsi nondum mihi satisfacit, et
epitheton Achillis, ut mox <i>magno</i>, omnino latere videtur. Olim
suspicabar <i>Inmiti stupet Æ.</i> ut ap. Virg. Æn. I, 30; III, 27.
Nunc pluribus conjecturis indulgere nec lubet nec vacat. Withof.
conjicit, <i>jam claro</i>, vel <i>inde truci</i>, aut <i>acri</i>, aut
<i>alto</i>.
—<a name = "var13_802" id = "var13_802" href =
"#line13_802">802.</a> <i>aspectat</i> scripti, <i>geminosque
aspectat</i> conj. Dausq. et <i>geminos jam spectat</i> N. Heins.
Vulgo <i>aspectans</i>.
—<a name = "var13_805" id = "var13_805" href =
"#line13_805">805.</a> <i>Alterno in æthere</i>, et mox <i>subitos
vultus</i> malebat N. Heins. Vulgatam lect. <i>Alternam lucem</i>
bene tuebatur Drak. coll. Virg. Æn. VI, 121, et Ciris v. 397; Hom.
Odyss. λ, 302.</p>
<span class = "pagenum">136</span>
<p><a name = "var13_814" id = "var13_814" href = "#line13_814">814.</a>
<i>Intravitque casæ</i> Colon. <i>Lustravitque casæ</i> Oxon. Putean.
Rom. 1, Parm. Med. <i>Instravitque casæ</i> edd. Marsi et Mart. Herbip.
quam proxime vero. Vulg. <i>Lustravitque casam</i>.
—<a name = "var13_817" id = "var13_817" href =
"#line13_817">817.</a> <i>cecinit</i> conj. Drak.</p>
<span class = "pagenum">137</span>
<p><a name = "var13_824" id = "var13_824" href = "#line13_824">824.</a>
<i>Verginia</i> Col. quæ scriptura in lapidibus literatis frequentius
quam <i>Virginia</i> reperitur; et Græcis constanter est Οὐεργίνιος;
Drak.</p>
<p><a name = "var13_833" id = "var13_833" href = "#line13_833">833.</a>
<i>Tum virgo: En, patrios</i> emend. N. Heins. Non male.
<span class = "pagenum">138</span>
—<a name = "var13_845" id = "var13_845" href =
"#line13_845">845.</a> <i>Orthrus</i> Col. et Oxon. <i>Orchus</i>
Put. unde <i>Orthus</i> conj. Balbus ad Val. Fl. III, 555, et Lefeb.
Vulgo <i>Orcus</i>, quo nomine Cerberum designari putabat Barth. Adv.
XXII, 8, et Geryonem Marsus. At vid. not.
<span class = "pagenum">139</span>
—<a name = "var13_847" id = "var13_847" href =
"#line13_847">847.</a> <i>pollutam</i> reposuit Lef. ut ad Vestalem
referatur, quod librarii more suo ad proximum substant. retulerint.
<i>præacuto ungue</i> conj. N. Heins. quum mox sequatur
<i>Polluit</i>, eamdemque vocem reddendam censebat Martiali, VIII, 58,
pro <i>piceata</i>, vel <i>piperata</i>.</p>
<p><a name = "var13_852" id = "var13_852" href = "#line13_852">852.</a>
<i>enumerasse</i> Col. et Oxon. Vulgata lectio <i>enumerare</i>, quam
revocavit Lefeb., glossam redolet et aures obfendit.
—<a name = "var13_854" id = "var13_854" href =
"#line13_854">854.</a> <i>veniens ab
<span class = "pagenum">140</span>
origine parva</i> scribendum videbatur N. Heins. et v.
—<a name = "var13_856" id = "var13_856" href =
"#line13_856">856.</a> <i>Justa</i>. Sed cave quidquam mutes.
—<a name = "var13_864" id = "var13_864" href =
"#line13_864">864.</a> <i>quantos montes</i> Put.
—<a name = "var13_865" id = "var13_865" href =
"#line13_865">865.</a> <i>Hanc</i> Col. quod perperam recepit
Lefeb. Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_268">ad
I, 268</a>, et h.l. not.
—<a name = "var13_866" id = "var13_866" href =
"#line13_866">866.</a> <i>pugnabitis</i> Col.</p>
<span class = "pagenum">141</span>
<p><a name = "var13_868" id = "var13_868" href = "#line13_868">868.</a>
<i>hæc dura</i> maluerit N. Heins. et ego.
—<a name = "var13_878" id = "var13_878" href =
"#line13_878">878.</a> <i>Macetum</i> Col. et R. 2,
<i>Macetu</i>
<span class = "pagenum">142</span>
Ven. sec. Marsi. Vulgo <i>Macedum</i> solenni lapsu, v. not.
—<a name = "var13_879" id = "var13_879" href =
"#line13_879">879.</a> <i>desertus</i> Put.</p>
<p><a name = "var13_884" id = "var13_884" href = "#line13_884">884.</a>
In omnibus edd. quas in manibus habui, versus hic ita legitur:
<i>Servitia atque hiemes</i>, <i>æstus</i>, <i>fugamque fretumque</i>,
contra metri leges. Quare vehementer admiror viros doct. hunc locum
tacite prætermisisse, et quum versum manifeste claudicantem reciperent,
nihil admonuisse. Equidem metro consului, addito <i>que</i>, quod et
orationis junctura postulabat. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
—<a name = "var13_886" id = "var13_886" href =
"#line13_886">886.</a> <i>fassusque</i> Parm. <i>cassusque</i>
conj. N. Heins.
—<a name = "var13_889" id = "var13_889" href =
"#line13_889">889.</a> <i>inbelli</i> scripti, <i>in bellis</i>
R. 2. Vulgo <i>inbellis</i>. Deinde
<span class = "pagenum">143</span>
<i>patiatur</i> quædam edd. <i>in aula</i> pro <i>in ævo</i>
suspicabatur N. Heins.
—<a name = "var13_893" id = "var13_893" href =
"#line13_893">893.</a> Hic versus abest a nonnullis edd.</p>
<p><a name = "var13_894" id = "var13_894" href = "#line13_894">894.</a>
<i>reddidit</i> Col. Vulgo <i>retulit</i>, quod revocavit Lefeb.
—<a name = "var13_895" id = "var13_895" href =
"#line13_895">895.</a> <i>lætus</i> scripti et R. 2. Vulg.
<i>lætos</i>.</p>
</div>
<table class = "contents">
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "../main.html">Præfatio</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<a href = "bookI.html">Liber I</a><br>
<a href = "bookII.html">Liber II</a><br>
<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br>
<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br>
<a href = "bookV.html">Liber V</a>
</td>
<td>
<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br>
<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br>
<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br>
<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br>
<a href = "bookX.html">Liber X</a><br>
<a href = "bookXI.html">Liber XI</a>
</td>
<td>
<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br>
<b>Liber XIII</b><br>
<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br>
<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br>
<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br>
<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "comm.html">Appendices</a><br>
<a href = "indexAF.html">Index</a><br>
<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a>
</td>
</tr>
</table>
</body>
</html>
|