diff options
Diffstat (limited to 'old/files/bookXIII.html')
| -rw-r--r-- | old/files/bookXIII.html | 7806 |
1 files changed, 7806 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/bookXIII.html b/old/files/bookXIII.html new file mode 100644 index 0000000..d760472 --- /dev/null +++ b/old/files/bookXIII.html @@ -0,0 +1,7806 @@ + +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Punicorum Liber Decimus Tertius</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8"> + +<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css"> + +<body> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<b>Liber XIII</b><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">70</span> + +<h3>C. SILII ITALICI</h3> + +<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1> + + +<h3>LIBER DECIMUS TERTIUS.</h3> + +<hr> + +<h4><a name = "lib13_arg" id = "lib13_arg">ARGUMENTUM</a>.</h4> + +<div class = "argument"> +<p><span class = "smallcaps">Hannibal</span> lente ad Tutiam rivum +castra refert, ubi muliebrem ignaviam exprobrat militibus suis, qui, +nullo vulnere adcepto, imbre ac tempestate perterriti præliis +excesserint; <a href = "#line13_1">1-18</a>.</p> + +<p>Ita sensim restituit ardorem pugnandi, jamque Romam redire parat; +<a href = "#line13_19">19-29</a>.</p> + +<p>At edoctus a Dasio quodam, transfuga Romano, Urbem illam +inexpugnabilem esse propter Palladium (cujus historia narratur 35-81), +ad lucum Feroniæ pergit ire, et, spoliato ibi templo, divitiis ea +tempestate inclito, ad Bruttium usque agrum, ad fretum Rhegiumque agmine +progreditur; <a href = "#line13_30">30-93</a>.</p> + +<p>Interea Q. Fulvius consul Roma redit Capuam, et, copiis suis ad +perfidiam Campanorum vindicandam excitatis, turres arietesque cum vineis +urbi admovet; <a href = "#line13_94">94-110</a>.</p> + +<p>Animus suis crescit oblato omine fausto cervæ mille annorum, numinis +loco a Campanis cultæ, quæ noctu luporum incursu consternata ex oppido +profugit, et a Romanis capta Dianæ inmolatur; <a href = +"#line13_111">111-137</a>.</p> + +<p>Quo facto Fulvius Capuam corona cingit, et obsessis trepidantibus +Taurea, longe omnium Campanorum fortissimus eques, provectus ante +hostium stationes equo, Claudium Romanum, non inferiorem rei artisque +militaris gloria, ad singulare in campo certamen provocat, quo Claudius +superior factus refugientem ad urbem Tauream prosequitur, et patenti +hostium portæ invectus, per alteram, stupentibus miraculo Campanis, +incolumis evadit; <a href = "#line13_138">138-178</a>.</p> + +<p>Quo virtutis exemplo exstimulati Romani omnes eodem furore Capuam +obpugnant, et Fulvius Numitorem, unum e tergeminis, qui variis armis +excubias agebant, hasta transfigit; <a href = +"#line13_179">179-212</a>.</p> + +<p>Tum Virrius porta se proripit cum multis +<span class = "pagenum">71</span> +civibus, et Veliternum Mariumque Calenus, robustus homo, hunc deinde +Scipio, ac Volesus Ascanium obtruncat; <a href = +"#line13_213">213-248</a>.</p> + +<p>Campani tamen, qui in castra hostium inruperant, refugiunt in urbem +et portas claudunt, quorum claustra et obices Romani moliuntur; <a href += "#line13_249">249-257</a>.</p> + +<p>Tandem obsessi, gemitu parentum exterriti, consilia deditionis +agitant, quæ Virrius, defectionis a Romanis auctor, inpedire conatur; +<a href = "#line13_258">258-269</a>.</p> + +<p>At postquam surdas pulsavit aures, qui perfidiæ scelerumque sibi +conscii a Furiis agitantur, eum sequuntur domum, ubi epulati cum illo +venenum omnes sumunt, et se invicem complexi eodem rogo cremantur; +<a href = "#line13_270">270-298</a>.</p> + +<p>Postero die Campani, ubi jam Milonem in murum evasisse vident, portas +aperiunt, et lacrimis precibusque misericordiam Romanorum inplorant; +<a href = "#line13_299">299-313</a>.</p> + +<p>Horum exercitus ira incensus jam urbis evertendæ signum exspectat: +sed quo minus ea diruatur inpedit religio et Jupiter ipse, cujus jussu +Pan animos victorum mitigat; <a href = "#line13_314">314-350</a>.</p> + +<p>Templa tamen domusque, pretiosa supellectile ornatæ, diripiuntur; +Milo corona murali donatur; omnes, quorum de sententia maxime descitum +ab Romanis constabat, securi percutiuntur; et Taurea, per pectus gladio +transfixus, ante pedes Fulvii moribundus procumbit; <a href = +"#line13_351">351-380</a>.</p> + +<p>Per idem tempus Cn. et P. Scipiones in Hispania pereunt: quo tristi +nuntio adcepto Scipio juvenis, qui tum Puteolis commorabatur, dolore +confectus inferos adire in animum inducit, ut ibi parentis patruique +umbras conveniat; <a href = "#line13_381">381-396</a>.</p> + +<p>Itaque ad vicinas Averni fauces antrumque tendit Cumanum, ubi +Autonoes sacerdotis monitu sacris rite factis manes evocat; <a href = +"#line13_397">397-444</a>.</p> + +<p>Quo facto primum ei obviam procedit, ne cruore quidem gustato, umbra +Appii Claudii consulis, ad Capuam ex vulnere mortui, qui ab eo petit, ut +cadaver suum non in patriam ad majorum sepulcra deportandum, sed quam +primum terræ mandandum curet, quod Scipio promittit; <a href = +"#line13_445">445-487</a>.</p> + +<p>Mox adventat umbra Sibyllæ Cumanæ, quæ hausto victimarum sanguine +futura juveni exponit fata (<a href = "#line13_488">488-515</a>), et +vastam Orci voraginem (<a href = "#line13_516">516-530</a>), decem ejus +portas vel septa (<a href = "#line13_531">531-561</a>), fluvios +inferorum (<a href = "#line13_562">562-578</a>), monstra eorum (<a href += "#line13_579">579-594</a>), taxum ingentem, bubonum, strigum, +Harpyiarumque sedem (<a href = "#line13_595">595-600</a>), Plutonem, jus +dicentem de regibus (<a href = "#line13_601">601-612</a>), et varias +umbras ostendit; <a href = "#line13_613">613 sqq.</a> Primum adcedit +Pomponia mater, quæ ex Jove, in anguem converso, se peperisse filium, et +in puerperio mortuam esse docet; <a href = +"#line13_613">613-649</a>.</p> + +<p>Ei subcedunt pater patruasque, qui res a se in Hispania gestas +extremaque +<span class = "pagenum">72</span> +fata memorant, et læti audiunt, in suum honorem cenotaphia in campo +Martio exstructa, resque perditas in Hispania a Marcio restitutas esse; +<a href = "#line13_650">650-704</a>.</p> + +<p>Deinde Scipioni, a Sibylla monstrantur Æmilius Paulus, Flaminius, +Gracchus, Servilius (<a href = "#line13_705">705-718</a>), Brutus, +Camillus, Curius, Pyrrhus (<a href = "#line13_719">719-728</a>), +Lutatius, Hamilcar, qui valde lætatur de bello, quod a filio suo +feliciter cum Romanis geri comperit (<a href = +"#line13_729">729-751</a>); Decemviri, Alexander M. qui ad res audacter +fortiterque gerendas juvenem exhortatur (<a href = +"#line13_752">752-775</a>); Crœsus, Homerus, quem multæ sequuntur +mirantes animæ (<a href = "#line13_776">776-797</a>), Achilles, Hector, +Ajax, Nestor, Atrides, Ulysses, Castor (<a href = +"#line13_798">798-805</a>); tum et feminæ, tam gloria ac virtutibus, +quam flagitiis nobilitatæ, Lavinia, Hersilia, Carmentis, Tanaquil, +Lucretia, Virginia, Clœlia, Tullia, Tarpeia et virgo Vestalis, incestus +damnata (<a href = "#line13_806">806-849</a>); postremo manes Marii, +Sullæ, Pompeii ac Cæsaris, ex inferis ad superos mox prodituri; <a href += "#line13_850">850-867</a>.</p> + +<p>Quas umbras ubi Scipio vel vidit, vel adloquutus est, ultima +Hannibalis fata ei sciscitanti Sibylla prædicit; <a href = +"#line13_868">868-893</a>.</p> + +<p>Inde vates ad suam in inferis sedem, juvenis vero lætus ad socios +portumque redit; <a href = "#line13_894">894, 895</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_1" id = "line13_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Segne</span> iter emenso vix dum Tarpeia +videri</p> +<p><a name = "line13_2" id = "line13_2"> </a> +Culmina desierant, <a href = "#var13_2">torvos quum versus</a> ad +Urbem</p> +<p><a name = "line13_3" id = "line13_3"> </a> +Ductor Agenoreus vultus remeare parabat.</p> +<p><a name = "line13_4" id = "line13_4"> </a> +Castra locat, nulla <a href = "#var13_4">lædens</a> ubi gramina ripa</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p><a name = "line13_5" id = "line13_5"> </a> +<a href = "#var13_5">Tutia</a> deducit tenuem sine nomine rivum,</p> +<span class = "pagenum">73</span> +<p><a name = "line13_6" id = "line13_6"> </a> +Et tacite Tuscis inglorius adfluit undis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">72</span> +<a name = "not13_2" id = "not13_2" href = "#line13_2">2,</a> <a +name = "not13_3" id = "not13_3" href = "#line13_3">3.</a> Conf. Juvenal. +VII, 161... 164.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_4" id = "not13_4" href = "#line13_4">4.</a> +Hannibal «ad Tutiam fluvium castra retulit, sex millia passuam ab urbe,» +Liv. XXVI, 11. +—<i>nulla ripa</i>, sine alveo, ripam nullam fingens, et plano +fere campo rivuli instar profluens, ideoque <i>gramina lædens</i>; Lef. +et Ern. Cf. Var. Lect. +—<a name = "not13_5" id = "not13_5" href = +"#line13_5">5.</a> <i>sine nomine</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_508">ad VIII, 508</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#not9_373">IX, 373</a>. Rivi +<span class = "pagenum notes">73</span> +tenuitas luxuria orationis exprimitur. De <i>Tutia</i> v. Var. Lect. +—<a name = "not13_6" id = "not13_6" href = +"#line13_6">6.</a> <i>Tuscis undis</i>, Tiberi. Cf. supra <a class += "crossref" href = "bookVIII.html#not8_362">ad VIII, 362</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_7" id = "line13_7"> </a> +Hic modo primores socium, modo jussa deorum,</p> +<p><a name = "line13_8" id = "line13_8"> </a> +Nunc sese increpitat: «Dic o, cui Lydia cæde</p> +<p><a name = "line13_9" id = "line13_9"> </a> +Creverunt stagna, et concussa est Daunia tellus</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p><a name = "line13_10" id = "line13_10"> </a> +Armorum tonitru, quas exanimatus in oras</p> +<p><a name = "line13_11" id = "line13_11"> </a> +Signa refers? qui mucro tuum, quæ lancea tandem</p> +<p><a name = "line13_12" id = "line13_12"> </a> +Intravit pectus? <a href = "#var13_12">si nunc exsisteret</a> alma</p> +<p><a name = "line13_13" id = "line13_13"> </a> +Carthago ante oculos, turrita celsa figura,</p> +<p><a name = "line13_14" id = "line13_14"> </a> +Quas abitus, miles, caussas, inlæse, dedisses?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_7" id = "not13_7" href = "#line13_7">7.</a> +<i>jussa deorum</i>, deos inmissa tempestate cœpta ejus interrumpentes; +Ern. coll. XII, 605 seqq. At inpr. intell. jussa Junonis, forte et, quos +hæc ei ad pugnam Romamque tuendam paratos ostenderat, deorum; unde +voluntatem eorum conligebat. Vid. sup. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_701">XII, 701... 728</a>. Bene et apte Hannibal, +turpem nunc discessum animo secum reputans, indignatione exarsisse, et +Romam redeundi consilium cepisse fingitur. +—<a name = "not13_8" id = "not13_8" href = +"#line13_8">8 sq.</a> +<i>Lydia stagna</i>, Trasymenus Etruriæ lacus. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_719">ad IV, 719 seq.</a> +—<a class = "missing" name = "not13_9" id = "not13_9" href = +"#line13_9" title = "numerus deest">9.</a> <i>Daunia tellus</i>, +Cannensis campus in Apulia, v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_291">ad I, 291</a>. +—<a name = "not13_10" id = "not13_10" href = +"#line13_10">10.</a> <i>exanimatus</i>, anxius, timidus. +—<a name = "not13_12" id = "not13_12" href = +"#line13_12">12 sq.</a> +<i>alma Carthago</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_203">ad III, 203</a>. +—<a class = "missing" name = "not13_13" id = "not13_13" href = +"#line13_13" title = "numerus deest">13.</a> <i>turrita celsa +figura</i>, ob alta mœnia et Byrsam arcem, in celsissima rupe sitam. +—<a name = "not13_14" id = "not13_14" href = +"#line13_14">14.</a> <i>abitus</i> a Roma. +—<i>miles inlæse</i>, qui turpiter ac timide discessisti, sine +certamine ac vulneribus. Similis fere est prosopopœia patriæ loquentis +ap. Cic. orat. in Cat. I, 7 et 11. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">15</span> +<p><a name = "line13_15" id = "line13_15"> </a> +«Imbres, o patria, et mixtos cum <a href = "#var13_15">grandine</a> +nimbos</p> +<p><a name = "line13_16" id = "line13_16"> </a> +Et tonitrus fugio.» Procul hanc expellite <a href = +"#var13_16">gentis</a></p> +<p><a name = "line13_17" id = "line13_17"> </a> +Femineam Tyriæ labem, nisi luce serena</p> +<p><a name = "line13_18" id = "line13_18"> </a> +Nescire ac liquida Mavortem agitare sub æthra.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_15" id = "not13_15" href = "#line13_15">15 sq.</a> +<i>Imbres... fugio</i>, verba militum, quibus turpis defensio +continetur. +—<a name = "not13_16" id = "not13_16" href = +"#line13_16">16</a> <a name = "not13_17" id = "not13_17" href = +"#line13_16">seqq.</a> +<i>hanc labem, Nescire Mavortem agitare</i>, turpem ignaviam, quæ acie +dimicare non audet, <i>nisi luce serena ac sub æthra liquida</i>, h.e. +pura, clara, serena.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">74</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_19" id = "line13_19"> </a> +Terror adhuc inerat Superum, ac redolentia in armis</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p><a name = "line13_20" id = "line13_20"> </a> +Fulmina, et ante oculos irati pugna Tonantis.</p> +<p><a name = "line13_21" id = "line13_21"> </a> +Parendi tamen, et cuicumque incumbere jusso</p> +<p><a name = "line13_22" id = "line13_22"> </a> +Durabat vigor, ac, sensim diffusus ad aures,</p> +<p><a name = "line13_23" id = "line13_23"> </a> +Signa reportandi crescebat in agmine fervor.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">74</span> +<a name = "not13_19" id = "not13_19" href = +"#line13_19">19 seq.</a> +<i>inerat</i> in mentibus militum. +—<i>redolentia in armis Fulmina</i>; cf. <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#line12_625">XII, 625... 627</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_21" id = "not13_21" href = "#line13_21">21.</a> +<i>incumbere jusso</i>, ut <i>incumbere labori</i> <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#line4_818">IV, 818</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_24" id = "line13_24"> </a> +Sic, ubi <a href = "#var13_24">perrupit</a> stagnantem calculus +undam,</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p><a name = "line13_25" id = "line13_25"> </a> +Exiguos format per prima volumina gyros,</p> +<p><a name = "line13_26" id = "line13_26"> </a> +Mox, tremulum vibrans motu gliscente liquorem,</p> +<p><a name = "line13_27" id = "line13_27"> </a> +Multiplicat crebros sinuati gurgitis orbes;</p> +<p><a name = "line13_28" id = "line13_28"> </a> +Donec <a href = "#var13_28">postremo</a> laxatis circulus oris</p> +<p><a name = "line13_29" id = "line13_29"> </a> +Contingat geminas patulo curvamine ripas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_24" id = "not13_24" href = "#line13_24">24 sqq.</a> +Imago ardoris pugnandi paulatim crescentis Silio propria, et luxurie +quidem orationis, sed graphice adumbrata, quæ recte laudabatur a Scalig. +Poet. VI, 6. Cf. supra <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_141">ad VII, 141 sqq.</a>; Drakenb. bene comparavit +verba Senec. Nat. Quæst. I, 8. «Quum in piscinam lapis missus est, +videmus in multos orbes aquam discedere, et fieri primum angustissimum +orbem, deinde latiorem, ac deinde alios majores, donec evanescat +impetus, et in planitiem inmotarum aquarum solvatur.» Perperam autem +Dausq. examussim h.l. delineari putabat ludum puerilem (forte illum, qui +describitur a Minuc. Fel. in Octav. c. 3, ubi v. Intpp.), et parum apte +laudabat Senec. Herc. fur. 683 sq. +—<a name = "not13_28" id = "not13_28" href = +"#line13_28">28.</a> Donec in utraque ripa gyri desinunt, +evanescunt, et veluti absorbentur: nam tum <i>patulum</i> curvamen +oritur, quum gyrus a ripa interrumpitur et quasi aperitur; Ernesti. +Enimvero <i>patulum curvamen</i> est late patens, orbis latior. Idem +V. C. hoc comparandi genus exemplo Maronis excusat, quum potius +suavissimum sit. Vid. Scalig. l.c. Heyne ad Virg. Æneid. VIII, 22 seq., +et Lowth. ibi laud. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_189">XIV, 189 seq.</a> et sup. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_141">VII, 141 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">30</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_30" id = "line13_30"> </a> +At contra <a href = "#var13_30">Argyripæ pravum decus</a> (inclita +namque</p> +<span class = "pagenum">75</span> +<p><a name = "line13_31" id = "line13_31"> </a> +Semina ab <a href = "#var13_31">Œnea</a> ductoris stirpe trahebat</p> +<p><a name = "line13_32" id = "line13_32"> </a> +<a href = "#var13_32">Ætoli), Dasio fuit haud ignobile nomen</a>,</p> +<p><a name = "line13_33" id = "line13_33"> </a> +Lætus opum, sed clauda fides, seseque calenti</p> +<p><a name = "line13_34" id = "line13_34"> </a> +Addiderat Pœno, Latiæ diffisus habenæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_30" id = "not13_30" href = "#line13_30">30.</a> +Pœnum a reditu avocat Dasius transfuga, docens, Romam inexpugnabilem +esse propter Palladium, cujus historiam intexit poeta ornatus sectandi +doctrinæque +<span class = "pagenum notes">75</span> +ostentandæ studio, sequutus varios auctores, nescio quos, sed inpr. +Virg. Æn. II, 164 sq. Cf. ibi Heyne in Excursu IX, et ad Apollod. +p. 744... 752; Spanhem. ad Callim. H. in Lav. Pall. +v. 39. Totum tamen commentum. h.l. aptissimum est. De +<i>Argyripa</i> (propr. <i>Argyrippa</i>) v. <a class = "crossref" href += "bookIV.html#not4_554">ad IV, 554</a>; de <i>Œneo</i> sup. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_367">III, 367</a>; et de +<i>Dasio</i>, h.l. V.L. +—<i>pravum decus</i>, homo nobilissimis natalibus ortus, sed +pravus fidei et moribus corruptis; N. Heins. +—<a name = "not13_31" id = "not13_31" href = +"#line13_31">31 sq.</a> +<i>Semina</i>, originem. +—<i>ductoris Ætoli</i>, Diomedis, nepotis Œnei. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_125">ad I, 125</a>, et <a class += "crossref" href = "bookXI.html#not11_505">XI, 505</a>. +—<a name = "not13_33" id = "not13_33" href = +"#line13_33">33 seq.</a> +<i>Lætus opum</i>, ut ap. Valer. Fl. III, 659, ubi v. Burm. +—<i>clauda fides</i>, ut <i>manca virtus</i>, Cic. Fin. +III, 9. +—<i>calenti Pœno</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#not15_337">ad XV, 337</a>. +—<a class = "missing" name = "not13_34" id = "not13_34" href = +"#line13_34" title = "numerus deest">34.</a> <i>Latiæ habenæ</i>, +Romanorum rebus et imperio.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">35</span> +<p><a name = "line13_35" id = "line13_35"> </a> +Is, volvens veterum memorata antiqua parentum,</p> +<p><a name = "line13_36" id = "line13_36"> </a> +«Longo, miles, ait, quateret quum Teucria bello</p> +<p><a name = "line13_37" id = "line13_37"> </a> +Pergama, et ad muros staret sine sanguine Mavors,</p> +<p><a name = "line13_38" id = "line13_38"> </a> +Sollicitis Calchas (nam sic fortissimus heros</p> +<p><a name = "line13_39" id = "line13_39"> </a> +Poscenti socero sæpe inter pocula Dauno</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p><a name = "line13_40" id = "line13_40"> </a> +Narrabat memori Diomedes condita mente),</p> +<p><a name = "line13_41" id = "line13_41"> </a> +Sed Calchas Danais, nisi clausum e sedibus arcis</p> +<p><a name = "line13_42" id = "line13_42"> </a> +Armisonæ curent simulacrum avellere Divæ,</p> +<p><a name = "line13_43" id = "line13_43"> </a> +Non unquam adfirmat <a href = "#var13_43">Therapnæis Ilion</a> armis</p> +<span class = "pagenum">76</span> +<p><a name = "line13_44" id = "line13_44"> </a> +<a href = "#var13_43">Cessurum</a>, aut Ledæ rediturum nomen +Amyclas.</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p><a name = "line13_45" id = "line13_45"> </a> +Quippe deis visum, ne cui perrumpere detur,</p> +<p><a name = "line13_46" id = "line13_46"> </a> +Effigies ea quas unquam possederit, urbes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_35" id = "not13_35" href = "#line13_35">35.</a> +<i>volvens</i>, ut ap. Virg. Æn. I, 262. +—<a name = "not13_36" id = "not13_36" href = +"#line13_36">36.</a> <i>miles</i>, Græci. +—<a name = "not13_37" id = "not13_37" href = +"#line13_37">37.</a> <i>staret</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_44">ad IV, 44</a>. +—<a name = "not13_38" id = "not13_38" href = +"#line13_38">38.</a> <i>Calchas</i> vates notissimus ex Hom. Iliad. +α, 69 al. +—<i>Sollicitis Calchas... Sed Calchas Danais</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#var12_441">ad XII, 441 in Var. Lect.</a> +—<a name = "not13_41" id = "not13_41" href = +"#line13_41">41.</a> <i>e sedibus arcis</i>, e templo <i>Armisonæ +Divæ</i>, Palladis, in arce Ilii sito. +—<a name = "not13_43" id = "not13_43" href = +"#line13_43">43.</a> <i>armis Therapnæis</i>, Spartanis, h.e. +Græcorum, inter quorum principes erat Menelaus, frater Agamemnonis et +rex Lacedæmon. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_6">ad +I, 6</a>; <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_303">VI, +303</a>, et <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_412">VIII, +412</a>. +—<span class = "pagenum notes">76</span> +<a name = "not13_44" id = "not13_44" href = "#line13_44">44.</a> +<i>Ledæ nomen</i>, Helenam, Ledæ filiam, ut <i>nomen Echionium</i> ap. +Virg. Æneid. XII, 515, ubi v. Serv. et Heyne. +—<i>Amyclas</i>, Spartam, vel Laconiam.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_47" id = "line13_47"> </a> +«Tum meus adjuncto monstratam <a href = "#var13_47">evasit</a> in +arcem</p> +<p><a name = "line13_48" id = "line13_48"> </a> +Tydides Ithaco, et, dextra <a href = "#var13_48">molitus</a> in ipso</p> +<p><a name = "line13_49" id = "line13_49"> </a> +Custodes aditu templi, cæleste reportat</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p><a name = "line13_50" id = "line13_50"> </a> +Palladium, ac nostris aperit mala Pergama fatis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_47" id = "not13_47" href = "#line13_47">47.</a> +Quidam poetæ <i>palladium</i> a Diomede et Ulysse (conf. tabula Iliaca +num. 95), alii a solo Ulysse (v. Gorlæi Dactyl. P. II, n. 95, Fabrett. +Comm. ad Tabul. Iliac. p. 364, et Begeri Thes. Brand. T. I, +p. 94), ante Trojam captam, alii vero post captam demum urbem (quod +ex Pausan. Phocic. c. 26, intelligitur) Trojanis furto ablatum fuisse +memorant; Draken. Cf. Heyne Exc. IX ad Virg. Æn. II, et Mezir. <i>Comm. +sur les Ep. d’Ovide</i>, T. I, p. 67. +—<i>adjuncto Ithaco</i>, cum Ulysse. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_14">ad I, 14</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_180">II, 180</a>. +—<a name = "not13_48" id = "not13_48" href = +"#line13_48">48.</a> <i>Tydides</i>, Diomedes, <i>meus</i> +cognatus. Conf. <a class = "crossref" href = +"#line13_31">v. 31</a>. +—<i>molitus</i>, cædens, interficiens, Ernesti; quæ verbi vis +admodum dubia est. Rectius forte Lefeb. perrumpens impetu facto, vel +N. Heins. amoliens. Sic <i>moliri montes sede sua</i>, +<i>obices</i>, <i>portam</i>, <i>fores</i>, etc., dixere Liv. +IX, 3; VI, 33; XXIV, 46; XXV, 36; XXVII, 28; Tac. Ann. I, 39 +et alii dixere. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_645">ad I, 645</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_788">IV, 788</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_385">V, 385</a>, et ad rem Virg. Æn. II, 166. +—<a name = "not13_49" id = "not13_49" href = +"#line13_49">49.</a> <i>cæleste Palladium</i>, διϊπετές. Cf. Heyne +ad Apollod. p. 744. +—<a name = "not13_50" id = "not13_50" href = +"#line13_50">50.</a> Cf. Var. Lect. et Virg. Æn. II, 169 sq. De +Palladio autem Lavinium a Diomede, et inde Romam translato, v. Spanhem. +ad Callim. II. in Lav. Pall. v. 39, et de Diomedis sedibus in +litore Apuliæ Daunorumque finibus, ubi Dauni regis filia in matrimonium +ducta (cf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line13_70">v. 70</a>) Arpos, seu Argyrippam <i>urbem</i> (Ἄργος +ἵππιον) condidit, Heyne Exc. I, ad Virgil. Æn. XI, 243 sq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_51" id = "line13_51"> </a> +<a href = "#var13_51">Nam</a> postquam Œnotris fundavit finibus +urbem,</p> +<span class = "pagenum">77</span> +<p><a name = "line13_52" id = "line13_52"> </a> +Æger delicti, Phrygium placare colendo</p> +<p><a name = "line13_53" id = "line13_53"> </a> +Numen, et Iliacos parat exorare Penates.</p> +<p><a name = "line13_54" id = "line13_54"> </a> +Ingens jam templum celsa surgebat in arce,</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p><a name = "line13_55" id = "line13_55"> </a> +Laomedonteæ sedes ingrata Minervæ:</p> +<p><a name = "line13_56" id = "line13_56"> </a> +Quum medios inter somnos altamque quietem,</p> +<p><a name = "line13_57" id = "line13_57"> </a> +Nec celata deam, et minitans Tritonia virgo:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_51" id = "not13_51" href = "#line13_51">51.</a> +<i>Œnotris</i>; +<span class = "pagenum notes">77</span> +v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_2">ad I, 2</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_46">VIII, 46</a>. +—<a name = "not13_52" id = "not13_52" href = +"#line13_52">52 seq.</a> +<i>Æger delicti</i>, propter Palladium furto abductum; unde et +<i>inpius</i> Virgil. Æn. II, 163 dicitur. Conf. Heins. ad Valer. Fl. +III, 737. +—<i>Phrygium Numen, et Iliacos Penates</i>, Palladem. Cf. <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_43">ad I, 43</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_54" id = "not13_54" href = "#line13_54">54.</a> +<i>surgebat</i>, exstruebatur, ut <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_747">VII, 747</a>; Virgil. Æn. I, 437 al. +—<a name = "not13_55" id = "not13_55" href = +"#line13_55">55.</a> <i>Laomedonteæ</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#line7_437">VII, 437</a>. +—<i>sedes</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_48">XII, 48</a>, ubi v. V.L. +—<a name = "not13_57" id = "not13_57" href = +"#line13_57">57.</a> <i>Nec celata deam</i>, forma divina, ut +<i>vero ore</i> <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_705">XII, 705</a>, ubi v. not. +—<i>Tritonia virgo</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_323">ad III, 323</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_58" id = "line13_58"> </a> +«Non hæc, Tydide, tantæ pro laudis honore</p> +<p><a name = "line13_59" id = "line13_59"> </a> +«Digna paras, non Garganus, nec Daunia tellus</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p><a name = "line13_60" id = "line13_60"> </a> +«Debentur <a href = "#var13_60">nobis</a>: quære in Laurentibus +arvis,</p> +<p><a name = "line13_61" id = "line13_61"> </a> +«Qui nunc prima locant melioris <a href = "#var13_61">mœnia</a> +Trojæ.</p> +<p><a name = "line13_62" id = "line13_62"> </a> +«<a href = "#var13_62">Huc vittas</a> castumque refer penetrale +parentum.»</p> +<p><a name = "line13_63" id = "line13_63"> </a> +Quîs trepidus monitis Saturnia regna capessit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_59" id = "not13_59" href = "#line13_59">59.</a> +<i>Garganus</i> et <i>Daunia tellus</i>, Apulia. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_291">ad I, 291</a>, et <a class += "crossref" href = "bookIV.html#not4_561">IV, 561</a>. +—<a name = "not13_60" id = "not13_60" href = +"#line13_60">60 seq.</a> +Quære Æneam, qui in Laurenti agro novam Trojam exstruxit (v. Heyne Exc. +III ad Virg. Æn. VII), et Palladium Trojanis redde.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_62" id = "not13_62" href = "#line13_62">62.</a> +<i>vittas et penetrale</i> signum palladis (v. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_668">ad I, 668</a>; Cic. Nat. D. II, 27, et +Virgil. Æneid. II, 168): nisi <i>vittas</i> Vestæ cum N. Heins. +intelligere malis. Cf. Heyne not. et Exc. IX ad Virgil. Æn. II, 296. +—<i>castum penetrale</i>, signum Palladis, virginis perpetuæ: +cujus solenne epith. est, ut et sacrorum.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_64" id = "line13_64"> </a> +«Jam Phryx condebat Lavinia Pergama victor,</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p><a name = "line13_65" id = "line13_65"> </a> +Armaque Laurenti figebat Troia luco.</p> +<p><a name = "line13_66" id = "line13_66"> </a> +Verum ubi Tyrrheni perventum ad fluminis undas,</p> +<p><a name = "line13_67" id = "line13_67"> </a> +<a href = "#var13_67">Castraque Tydides posuit fulgentia ripa</a>,</p> +<span class = "pagenum">78</span> +<p><a name = "line13_68" id = "line13_68"> </a> +Priamidæ intremuere metu: tum, <a href = "#var13_68">pignora</a> +pacis</p> +<p><a name = "line13_69" id = "line13_69"> </a> +Prætendens dextra ramum <a href = "#var13_69">canentis</a> olivæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_64" id = "not13_64" href = "#line13_64">64.</a> +<i>Phryx</i>, Trojanus; <i>victor</i> Turni, Æneas. +—<i>Lavinia Pergama</i>, novam quasi Trojam, quam a conjuge sua +Lavinium dixit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_66" id = "not13_66" href = "#line13_66">66.</a> +<i>Tyrrheni fluminis</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"#line13_6">v. 6</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_362">ad VIII, 362</a>. +—<a name = "not13_67" id = "not13_67" href = +"#line13_67">67.</a> <i>Castra</i>, classem in statione positam, +<i>fulgentia</i>, ut +<span class = "pagenum notes">78</span> +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_435">XII, 435</a>, +<i>arx corusca</i>; Drak. Cf. Cerda et Heyne ad Virg. Æn. III, 519; IV, +604; <ins class = "correction" title = "‘5’ legitur">V</ins>, 669; +Heusing. ad Corn. Nep. Alcib. 8. +—<a name = "not13_69" id = "not13_69" href = +"#line13_69">69.</a> Imitat. Virg. Æn. VIII, 116, 128; XI, 101, +332. +—<i>canentis olivæ</i>, ut <i>pallentis</i> ap. Virg. Ecl. +V, 16; Drak.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">70</span> +<p><a name = "line13_70" id = "line13_70"> </a> +Sic orsus Dauni gener inter murmura Teucrum:</p> +<p><a name = "line13_71" id = "line13_71"> </a> +«Pone, <a href = "#var13_71">Anchisiade</a>, memores irasque +metusque;</p> +<p><a name = "line13_72" id = "line13_72"> </a> +«Quidquid ad Idæos Xanthum Simoentaque nobis</p> +<p><a name = "line13_73" id = "line13_73"> </a> +«Sanguine sudatum Scææque ad limina portæ,</p> +<p><a name = "line13_74" id = "line13_74"> </a> +«Haud nostrum est: egere dei duræque sorores.</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p><a name = "line13_75" id = "line13_75"> </a> +«Nunc, age, quod superest, cur non melioribus, <a href = +"#var13_75">ævi</a>,</p> +<p><a name = "line13_76" id = "line13_76"> </a> +«Ducimus auspiciis? dextras jungamus <a href = +"#var13_76">inermes</a>.</p> +<p><a name = "line13_77" id = "line13_77"> </a> +«Fœderis, en, hæc testis erit.» Veniamque precatus</p> +<p><a name = "line13_78" id = "line13_78"> </a> +Trojanam ostentat <a href = "#var13_78">trepidis</a> de puppe +Minervam.</p> +<p><a name = "line13_79" id = "line13_79"> </a> +Hæc ausos Celtas inrumpere mœnia Romæ</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p><a name = "line13_80" id = "line13_80"> </a> +Conripuit leto; neque tot de millibus unum</p> +<p><a name = "line13_81" id = "line13_81"> </a> +Ingentis populi patrias dimisit ad <a href = "#var13_81">aras</a>.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_70" id = "not13_70" href = "#line13_70">70.</a> +<i>Dauni gener</i>; cf. <a class = "crossref" href = "#not13_50">ad +v. 50 seq.</a> +—<a name = "not13_71" id = "not13_71" href = +"#line13_71">71.</a> <i>memores iras metusque</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_65">ad III, 65</a>, et Heyne ad +Virg. Æn. I, 4. +—<a name = "not13_72" id = "not13_72" href = +"#line13_72">72.</a> <i>Idæos</i>, Trojanos fluvios. +—<a name = "not13_73" id = "not13_73" href = +"#line13_73">73.</a> <i>Sanguine sudatum</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_455">II, 455</a>, ibique not. Cf. +Virg. Æn. III, 350 sq. +—<a name = "not13_74" id = "not13_74" href = +"#line13_74">74.</a> <i>Haud nostrum est</i>, etc., haud nostra, +sed deorum et Parcarum voluntate, fato, actum est. +—<i>sorores duræ</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_281">I, 281</a>, ubi v. not.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_76" id = "not13_76" href = +"#line13_76">76.</a> <i>dextras jungamus inermes</i>, noto pacis, +amicitiæ et fœderis signo. Cf. Var. Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_77" id = "not13_77" href = "#line13_77">77.</a> +<i>hæc</i>, δεικτικῶς.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_79" id = "not13_79" href = "#line13_79">79 sq.</a> +Res notissima e Liv. V, 49. Conf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_624">I, 624 sq.</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#line4_150">IV, 150 sq.</a> Poeta vero cladem +Gallorum palladio, non virtuti Camilli tribuit. +—<a name = "not13_81" id = "not13_81" href = +"#line13_81">81.</a> <i>aras patrias</i>; v. Var. Lect.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_82" id = "line13_82"> </a> +His fractus ductor convelli signa maniplis</p> +<p><a name = "line13_83" id = "line13_83"> </a> +Optato lætis abitu jubet: itur in agros,</p> +<span class = "pagenum">79</span> +<p><a name = "line13_84" id = "line13_84"> </a> +<a href = "#var13_84">Dives ubi ante omnes</a> colitur Feronia luco,</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p><a name = "line13_85" id = "line13_85"> </a> +Et sacer humectat fluvialia rura Capenas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_82" id = "not13_82" href = "#line13_82">82.</a> +Conf. Liv. XXVI, 11. +—<i>His</i> Dasii verbis <i>fractus ductor</i>, Hannibalis animus, +furor, impetus, +<span class = "pagenum notes">79</span> +consiliumque fractum, vel ipse a sententia abductus est. +—<i>convelli signa</i>, ut <a class = "crossref missing" href = +"bookXII.html#line12_730" title = "‘XIII, 729, 733’ legitur">XII, 730, +733</a>. +—<a name = "not13_84" id = "not13_84" href = +"#line13_84">84.</a> <i>Feronia</i>, dea Latii Indiges (v. Heyne ad +Virgil. Æneid. VII, 800; VIII, 564, et Struv. Synt. Ant. Rom. c. 1, +p. 162), cujus triplex in Italia lucus cum fano memoratur: primus +ad Tarracinam, seu Anxur in Latio et via Appia (de quo v. Virg. l.c. +Horat. sat. I, <span class = "smallcaps">v</span>, 24, et Cluver. +Ital. ant. II, 2, p. 460); alter in Etruria inter Lunam et +Pisas ad Vesidiam fl. (si fides habenda inscriptioni apud Gruter. +p. 220); tertius, de quo h.l. agitur, in eadem Etruria, inter Veios +et Tiberim, in agro <i>Capenate</i>, ad radices Soractis montis, de quo +v. Liv. XXVII, 4, 5; Virg. Æn. VII, 697; Cluver. II, 3, +p. 547. <i>Fanum</i> hoc divitiis inclitum, ibique forum totius +Italiæ mercatumque frequentem, Deam vero in illo communiter a Sabinis et +Latinis cultam fuisse, tradunt Liv. I, 30; XXVI, 11, et Dionys. +Hal. II, 6; III, 32. Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_175">ad V, 175 sq.</a> Capena, seu Capenas et +Capenus (Frontin. p. 121) notum Etruriæ oppidum, sed fluvius +<i>Capenas</i> ignotus. +—<a name = "not13_85" id = "not13_85" href = +"#line13_85">85.</a> <i>sacer</i>, tamquam adcola et custos sacri +nemoris ac fani; Mars. Conf. et <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#not12_215">ad XII, 215</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_86" id = "line13_86"> </a> +Fama est, intactas longævi ab origine <a href = "#var13_86">fani</a></p> +<p><a name = "line13_87" id = "line13_87"> </a> +Crevisse, in medium congestis undique donis,</p> +<p><a name = "line13_88" id = "line13_88"> </a> +Inmensum per tempus opes, lustrisque relictum</p> +<p><a name = "line13_89" id = "line13_89"> </a> +Innumeris aurum, solo servante pavore.</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p><a name = "line13_90" id = "line13_90"> </a> +<a href = "#var13_90">Hac</a> avidas mentes et barbara corda rapina</p> +<p><a name = "line13_91" id = "line13_91"> </a> +Polluit, atque armat <a href = "#var13_91">contemtu</a> pectora +divum.</p> +<p><a name = "line13_92" id = "line13_92"> </a> +Avia tunc longinqua placent, quæ sulcat aratro</p> +<p><a name = "line13_93" id = "line13_93"> </a> +Ad freta porrectis Trinacria Bruttius arvis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_89" id = "not13_89" href = "#line13_89">89.</a> +<i>solus pavor</i>, h.e. religio (v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_82">ad I, 82</a>), <i>servabat</i>, tuebatur opes +templi, ab iis diripiendis homines absterrebat. Dausqueius non male +comparabat locum Diodori, lib V: Ἴδιον δέ τι συμβαίνει καὶ παράδοξον +παρὰ τοῖς ἄνω Κελτοῖς περὶ τὰ τεμένη τῶν Θεῶν γιγνόμενον· ἐν γὰρ τοῖς +ἱεροῖς καὶ τεμένεσιν ἐπὶ τῆς χώρας ἀνειμένος ἔῤῥιπται πολὺς χρυσὸς +ἀνατεθειμένος τοῖς Θεοῖς· καὶ τῶν ἐγχωρίων μηδεὶς ἅπτεται τούτου διὰ τὴν +δεισιδαιμονίαν, καὶ περ ὄντων τῶν Κελτῶν φιλαργύρων κάθ’ ὑπερβολήν. +Conf. et Virg. Æn. VII, 60.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_91" id = "not13_91" href = "#line13_91">91.</a> +<i>armat contemtu pectora</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_249">IV, 249</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_92" id = "not13_92" href = "#line13_92">92 sq.</a> +Cf. Liv. XXVI, 12 pr. +—<i>sulcat aratro</i>, ut <i>Thraces arant</i> ap. Virg. Æn. III, +14, et similia passim. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_564">ad VIII, 564</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">80</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_94" id = "line13_94"> </a> +Dum Libys haud <a href = "#var13_94">lætus</a> Rhegina ad litora +tendit,</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p><a name = "line13_95" id = "line13_95"> </a> +Victor, submoto patriis a finibus hoste,</p> +<p><a name = "line13_96" id = "line13_96"> </a> +Fulvius infaustam Campana ad mœnia clausis</p> +<p><a name = "line13_97" id = "line13_97"> </a> +Portabat famam, <a href = "#var13_97">miserisque</a> extrema +movebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_94" id = "not13_94" href = "#line13_94">94.</a> +<i>Haud lætus</i>, tristis: eum enim invitum, et deorum portentis +territum, ac +<span class = "pagenum notes">80</span> +tandem Dasii narratione permotum, Romæ capiendæ spem posuisse, et inde +movisse, ex initio hujus et fine superioris libri constat; Drak. +—<a name = "not13_97" id = "not13_97" href = +"#line13_97">97.</a> <i>miseris</i>, obsessis Capuæ civibus +<i>extrema</i> mala <i>movebat</i>, parabat. Ernesti: ita urbem +obsidebat, ut spes nulla salutis civibus relinqueretur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_98" id = "line13_98"> </a> +Tum prensans passim, cuicumque est nomen in armis:</p> +<p><a name = "line13_99" id = "line13_99"> </a> +«Dedecus hoc defende manu! cur perfida, et <a href = +"#var13_99">urbi</a></p> +<span class = "linenum">100</span> +<p><a name = "line13_100" id = "line13_100"> </a> +Altera Carthago nostræ, post fœdera rupta,</p> +<p><a name = "line13_101" id = "line13_101"> </a> +<a href = "#var13_101">Et missum</a> ad portas Pœnum, post jura +petita</p> +<p><a name = "line13_102" id = "line13_102"> </a> +Consulis alterni, stat adhuc? et turribus altis</p> +<p><a name = "line13_103" id = "line13_103"> </a> +Hannibalem ac libycas exspectat lenta cohortes?»</p> +<p><a name = "line13_104" id = "line13_104"> </a> +Miscebat dictis facta, et nunc robore celsas</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p><a name = "line13_105" id = "line13_105"> </a> +Educi turres, quîs vinceret ardua muri,</p> +<p><a name = "line13_106" id = "line13_106"> </a> +Cogebat, nunc <a href = "#var13_106">conjunctas</a> adstringere +nodis</p> +<p><a name = "line13_107" id = "line13_107"> </a> +Instabat ferroque trabes, quo frangeret altos</p> +<p><a name = "line13_108" id = "line13_108"> </a> +Portarum postes, quateretque morantia claustra.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_98" id = "not13_98" href = "#line13_98">98.</a> +<i>prensans</i>, rogans. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_461">ad lib. VI, v. 461 sq.</a> <i>cuicumque est +nomen in armis</i>, fortissimos militum, viros spectatæ virtutis. +—<a name = "not13_99" id = "not13_99" href = +"#line13_99">99.</a> Verba Fulvii. +—<i>Dedecus defende</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_490">V, 490</a> ubi v. not. Ernesti: injurias a +Campanis nobis factas armis ulciscimini. Sed <i>dedecus</i> eo spectat, +quod tam perfida urbs tam diu nequidquam obsidetur. Cf. sqq. +—<a name = "not13_100" id = "not13_100" href = +"#line13_100">100.</a> <i>fœdera rupta</i>; conf. <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_29">XI, 29 seq.</a> +—<a name = "not13_101" id = "not13_101" href = +"#line13_101">101</a> <a name = "not13_102" id = "not13_102" href = +"#line13_101">seq.</a> +<i>missum ad portas Pœnum</i>, Hannibalem arcessitum, quum Campani ad +cum deficerent, de quo vid. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_132">XI, 132 seq.</a>, et <a class = "crossref" href += "bookXII.html#line12_449">XII, 449 sq.</a> +—<i>post jura petita Consulis alterni</i>; conf. <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_55">XI, 55 sqq.</a> +—<a name = "not13_103" id = "not13_103" href = +"#line13_103">103.</a> <i>lenta</i>, secura, sine metu, et in otio. +Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_489">ad II, +489</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_104" id = "not13_104" href = "#line13_104">104.</a> +<i>robore</i>, e ligno, ligneas. +—<a name = "not13_106" id = "not13_106" href = +"#line13_106">106.</a> <i>conjunctas adstringere nodis</i>, +palilogia, de qua v. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#not9_99">ad IX, 99</a>. +—<a name = "not13_107" id = "not13_107" href = +"#line13_107">107.</a> <i>trabes</i>, arietes. +—<a name = "not13_108" id = "not13_108" href = +"#line13_108">108.</a> <i>morantia claustra</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_130">VII, 130</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">81</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_109" id = "line13_109"> </a> +Hic latera intextus stellatis axibus agger,</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p><a name = "line13_110" id = "line13_110"> </a> +Hic gravida armato surgebat vinea dorso.</p> +<p><a name = "line13_111" id = "line13_111"> </a> +<a href = "#var13_111">At</a> postquam properata satis, quæ commonet +usus,</p> +<p><a name = "line13_112" id = "line13_112"> </a> +Dat signum, atque alacer scalis transcendere muros</p> +<p><a name = "line13_113" id = "line13_113"> </a> +Imperat, ac sævis urbem terroribus inplet,</p> +<p><a name = "line13_114" id = "line13_114"> </a> +<a href = "#var13_114">Quum</a> subito dextrum obfulsit conatibus +omen.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">81</span> +<a name = "not13_109" id = "not13_109" href = "#line13_109">109.</a> +Dausq. Cell. et Ernesti intelligunt turres et machinas, quarum lateribus +<i>stellati axes</i>, h.e. rotæ radiatæ fuerint adnexæ. Sed de +<i>aggere</i> sermo est; unde <i>axes stellati</i> videntur potius ligna +dici sive tigna, cancellatim, ad instar stellæ radiatæ vel potius +radiorum rotæ, directa, transversa et decussata, quibus latera aggeris +varie ligabantur. Ipsa autem verba petita sunt e Lucano, III, 455. Conf. +Lips. Poliorcet. II, 3. +—<a name = "not13_110" id = "not13_110" href = +"#line13_110">110.</a> <i>dorsum armatum</i>, dicuntur milites, +vineis tecti; vel tectum vineæ permunitum, et, ut utar verbis Veget. IV, +15, <i>duplici munitione, tabulatis</i> (f. <i>tabulis</i>) +<i>cratibusque contextum</i> (quod tamen tabulatum magis proprie +pluteorum fuit); aut vinea dicitur <i>gravida dorso armato</i>, quia a +tergo et dorso armatum militem revelat et ostendit. Ita Lips. Poliorc. +I, 7. +—<i>gravida</i>, ut <i>fœta armis</i> et <i>gravis</i> apud Virg. +Æneid. lib. II, 238, et VI, 516, ad quæ loca vide Heyne. +—<i>surgebat</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line13_54">v. 54</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">115</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_115" id = "line13_115"> </a> +Cerva fuit, raro <a href = "#var13_115">terris</a> spectata colore,</p> +<p><a name = "line13_116" id = "line13_116"> </a> +Quæ candore nivem, candore anteiret olores.</p> +<p><a name = "line13_117" id = "line13_117"> </a> +Hanc agreste Capys donum, quum mœnia sulco</p> +<p><a name = "line13_118" id = "line13_118"> </a> +Signaret, grato <a href = "#var13_118">parvæ mollitus</a> amore,</p> +<p><a name = "line13_119" id = "line13_119"> </a> +Nutrierat, sensusque hominis donarat alendo.</p> +<span class = "pagenum">82</span> +<span class = "linenum">120</span> +<p><a name = "line13_120" id = "line13_120"> </a> +Inde exuta feram, docilisque adcedere mensis,</p> +<p><a name = "line13_121" id = "line13_121"> </a> +Atque ultro blanda adtactu gaudebat herili.</p> +<p><a name = "line13_122" id = "line13_122"> </a> +Aurato matres adsuetæ pectine mitem</p> +<p><a name = "line13_123" id = "line13_123"> </a> +Comere, et humenti fluvio <a href = "#var13_123">revocare</a> +colorem.</p> +<p><a name = "line13_124" id = "line13_124"> </a> +Numen erat jam cerva loci; famulamque Dianæ</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p><a name = "line13_125" id = "line13_125"> </a> +Credebant, ac tura deum de more dabantur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_115" id = "not13_115" href = "#line13_115">115.</a> +Commentum ornatus studio carmini intextum, et depromtum e Virg. Æn. VII, +483 sqq. sed Siliana orationis luxurie expressum. Conf. Heyne ad Virg. +l.c. et Calpurn. VI, 32. +—<i>Cerva</i>, in Virg. <i>cervus</i>. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#var3_39">ad III, 39, in V.L.</a> +—<a name = "not13_116" id = "not13_116" href = +"#line13_116">116.</a> Cf. Virg. Æn. XII, 84, ibique Cerda et +Heyne.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_117" id = "not13_117" href = "#line13_117">117 seq.</a> +<i>Capys</i>, de quo vid. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_30">ad XI, 30</a>. +—<i>mœnia sulco Signaret</i>, ambitum eorum locumque urbis novæ +aratro definiret, h.e. Capuam conderet. Res nota ex Isidor. Orig. +XV, 2; Serv. ad Virgil. Æn. V, 755, et Intpp. Ovid. Fast. IV, +819. +—<a class = "missing" name = "not13_118" id = "not13_118" href = +"#line13_118" title = "numerus deest">118.</a> <i>mollitus</i>, +captus. Quod feram captam occidi noluerat; Burman. +—<a name = "not13_119" id = "not13_119" href = +"#line13_119">119.</a> Verba Virg. Æn. VII, 487... 490, ornatu +parum apto et jucundo +<span class = "pagenum notes">82</span> +variata.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_120" id = "not13_120" href = "#line13_120">120.</a> +<i>exuta feram</i>, ferina natura, seu feritate exuta, deposita, h.e. +mansuefacta. Cf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_100">ad +VI, 100</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_496">VII, 496</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_124" id = "not13_124" href = "#line13_124">124 sq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_283">ad VI, 283... +288</a>, et Gron. Obss. I, 13.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_126" id = "line13_126"> </a> +Hæc, ævi vitæque tenax, felixque senectam</p> +<p><a name = "line13_127" id = "line13_127"> </a> +Mille indefessos viridem duxisse per annos,</p> +<p><a name = "line13_128" id = "line13_128"> </a> +Seclorum numero Trojanis condita tecta</p> +<p><a name = "line13_129" id = "line13_129"> </a> +Æquabat: <a href = "#var13_129">sed enim</a> longo nox venerat ævo.</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p><a name = "line13_130" id = "line13_130"> </a> +Nam, subito incursu sævorum agitata luporum,</p> +<p><a name = "line13_131" id = "line13_131"> </a> +Qui noctis tenebris urbem (miserabile bello</p> +<p><a name = "line13_132" id = "line13_132"> </a> +Prodigium) intrarant, primos ad luminis ortus</p> +<p><a name = "line13_133" id = "line13_133"> </a> +Extulerat sese portis, pavidaque petebat</p> +<p><a name = "line13_134" id = "line13_134"> </a> +Consternata fuga positos ad mœnia campos.</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p><a name = "line13_135" id = "line13_135"> </a> +Exceptam læto juvenum certamine ductor</p> +<p><a name = "line13_136" id = "line13_136"> </a> +<a href = "#var13_136">Mactat, Diva, tibi, tibi enim hæc gratissima +sacra</a>,</p> +<p><a name = "line13_137" id = "line13_137"> </a> +Fulvius, atque adsis orat, Latonia, cœptis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_126" id = "not13_126" href = "#line13_126">126.</a> +Quæ Plinius, VIII, 32 seu 50 (ubi vid. Harduin.) et alii de grandi +cervorum ætate tradant, fabulosa esse, jam monuit Aristot. Hist. An. +IX, 6; et hodie satis constat, raro triginta annis majores +inveniri. +—<a name = "not13_127" id = "not13_127" href = +"#line13_127">127.</a> <i>Mille</i> tamen cervorum <i>anni</i> a +nemine, quod sciam, memorantur, et poeta nimis rem auxit. +—<a name = "not13_129" id = "not13_129" href = +"#line13_129">129.</a> <i>nox</i>, mors. Vid. Var. Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_131" id = "not13_131" href = "#line13_131">131 seq.</a> +<i>miserabile bello Prodigium</i>, ut sup. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_638">VIII, 638</a>, ubi v. not. +—<a name = "not13_134" id = "not13_134" href = +"#line13_134">134.</a> <i>Consternata</i>; conf. Heinsium ad Ovidii +Metam. lib. II, 314.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_135" id = "not13_135" href = "#line13_135">135.</a> +Cogita milites omine fausto lætos inter se certasse, quis primus caperet +cervam; Ern. <i>Excipere</i> verbum proprium venatoribus, qui feras dolo +ac fraude capiunt, ut δέχεσθαι. Vid. Burm. ad Quint. Inst. Or. II, 12, +et Phædr. I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 6, ubi cf. +etiam Hartman. in Chrestom. Phædr.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">83</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_138" id = "line13_138"> </a> +Inde, alacer fidensque Dea, circumdata clausis</p> +<p><a name = "line13_139" id = "line13_139"> </a> +Arma movet, quaque obliquo curvantur in orbem</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p><a name = "line13_140" id = "line13_140"> </a> +Mœnia flexa sinu, spissa vallata corona</p> +<p><a name = "line13_141" id = "line13_141"> </a> +Adligat, et <a href = "#var13_141">telis</a> in morem indaginis +ambit.</p> +<p><a name = "line13_142" id = "line13_142"> </a> +<a href = "#var13_142">Dum</a> pavitant, spumantis equi fera corda +fatigans,</p> +<p><a name = "line13_143" id = "line13_143"> </a> +Evehitur porta sublimis Taurea cristis</p> +<p><a name = "line13_144" id = "line13_144"> </a> +Bellator, cui Sidonius <a href = "#var13_144">superare</a> lacerto</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p><a name = "line13_145" id = "line13_145"> </a> +Ductor et Autololas <a href = "#var13_145">dabat</a> et Maurusia +tela.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">83</span> +<a name = "not13_138" id = "not13_138" href = +"#line13_138">138 sqq.</a> +«Capua etsi nihilo segnius obsessa per eos dies fuerat, tamen adventum +Flacci sensit,» Liv. XXVI, 12. +—<a class = "missing" name = "not13_140" id = "not13_140" href = +"#line13_140" title = "numerus deest">140.</a> <i>spissa vallata +corona Adligat</i>, urbem corona cingit; noto obpugnandi modo, de quo v. +Lips. Poliorc. I, 4, <i>telis in morem indaginis ambit</i>, tam +arte Capuam obsidet, ut venator saltus ac ferarum latibula +<i>indagine</i>, h.e. ingenti retium cassiumque serie, cingere solet, ne +ulla elabendi occasio detur; quo sensu et inf. <a class = "crossref" +href = "bookXIV.html#line14_368">XIV, 368</a>, <i>navalis indago</i> +dicitur navium corona ac ordo; Drakenb. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_80">X, 80</a>, et Cerda ad Virg. Æneid. IV, +121.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_142" id = "not13_142" href = "#line13_142">142.</a> +Poeta, confuso temporum rerumque ordine, huc transtulit narrationem Liv. +XXIII, 46 sq. de Taureæ Campani singulari certamine cum Claudio Asello, +fortissimo Romanorum milite. +—<i>pavitant</i>, Campani arte obsessi. +—<a name = "not13_143" id = "not13_143" href = +"#line13_143">143 seq.</a> +<i>sublimis cristis</i>, heroum more. Cf. Heyne ad Virg. Æneid. +I, 468, et Köppen ad Homer. Iliad. β, 816. +—<a class = "missing" name = "not13_144" id = "not13_144" href = +"#line13_144" title = "numerus deest">144.</a> <i>superare lacerto +dabat</i>, quum præposuit ceteris; Marsus. Male! Recte Lefeb. fatebatur, +concedebat, Hannibal, Tauream Mauris præstare lacerti viribus. Withof. +emendat: <i>cui sidonios superare lacerto Robur, et</i>, etc., ut more +poetarum res inanimata aliquid dare dicatur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_146" id = "line13_146"> </a> +Is, <a href = "#var13_146">trepido ac lituum</a> tinnitu stare +neganti</p> +<p><a name = "line13_147" id = "line13_147"> </a> +Imperitans <a href = "#var13_147">violenter</a> equo, postquam auribus +hostis</p> +<p><a name = "line13_148" id = "line13_148"> </a> +Vicinum sese videt, <a href = "#var13_148">et</a> clamore propinquo,</p> +<span class = "pagenum">84</span> +<p><a name = "line13_149" id = "line13_149"> </a> +«Claudius <a href = "#var13_149">huic</a>, inquit (præstabat Claudius +arte</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p><a name = "line13_150" id = "line13_150"> </a> +Bellandi, et merita mille inter prælia fama),</p> +<p><a name = "line13_151" id = "line13_151"> </a> +<a href = "#var13_151">Huic</a>, inquit, solum, si qua est fiducia +dextræ,</p> +<p><a name = "line13_152" id = "line13_152"> </a> +Det sese campo, atque ineat certamina mecum.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_146" id = "not13_146" href = "#line13_146">146</a> et +<a name = "not13_148" id = "not13_148" href = "#line13_148">148.</a> +Vid. V.L.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_153" id = "line13_153"> </a> +Una mora Æneadæ, postquam <a href = "#var13_153">vox adtigit +aures</a>,</p> +<p><a name = "line13_154" id = "line13_154"> </a> +Dum daret auspicium <a href = "#var13_154">jusque</a> in certamina +ductor.</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p><a name = "line13_155" id = "line13_155"> </a> +<a href = "#var13_155">Prævetitum</a> namque et capital, committere +Martem,</p> +<p><a name = "line13_156" id = "line13_156"> </a> +Sponte viris. Erumpit ovans, ut Fulvius arma</p> +<p><a name = "line13_157" id = "line13_157"> </a> +Imperio solvit, patulumque invectus in æquor</p> +<p><a name = "line13_158" id = "line13_158"> </a> +Erigit undantem glomerato pulvere nubem.</p> +<p><a name = "line13_159" id = "line13_159"> </a> +Indignatus opem amenti, socioque juvare</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p><a name = "line13_160" id = "line13_160"> </a> +Expulsum nodo jaculum, atque arcessere vires,</p> +<p><a name = "line13_161" id = "line13_161"> </a> +Taurea vibrabat nudis conatibus hastam.</p> +<p><a name = "line13_162" id = "line13_162"> </a> +Inde, ruens ira, telum <a href = "#var13_162">contorquet</a> in +auras.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">84</span> +<a name = "not13_153" id = "not13_153" href = +"#line13_153">153 seq.</a> +«Hæc ubi Asello nuntiata sunt in castra, id modo moratus, ut consulem +percunctaretur, liceretne extra ordinem in provocantem hostem pugnare? +permissu ejus arma extemplo cepit;» Liv. l.l. +—<i>Æneadæ</i>, Romano. +—<a class = "missing" name = "not13_154" id = "not13_154" href = +"#line13_154" title = "numerus deest">154.</a> <i>auspicium</i> (ut +<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_563">XVII, 563</a>) +<i>jusque in certamina</i>, potestatem ac veniam pugnandi, +N. Heins. quem vide ad Ovid. Amor. I, <span class = +"smallcaps">i</span>, 5.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_155" id = "not13_155" href = "#line13_155">155.</a> +<i>capital</i>, ἀρχαϊκῶς pro <i>capitale</i>, scilicet facinus, seu +crimen, pœna capitis luendum. Vid. Ernesti clav. Cic. De pœnis militum, +qui pugnam nisi jussi inierant et discesserant a signis, v. Lips. Mil. +Rom. IV, 4. +—<a name = "not13_156" id = "not13_156" href = +"#line13_156">156 seq.</a> +<i>arma imperio solvit</i>, pugnandi potestatem dederat. +—<a name = "not13_158" id = "not13_158" href = +"#line13_158">158.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_535">ad lib. V, <ins class = "correction" title = +"‘cap.’ legitur">vers.</ins> 535</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_159" id = "not13_159" href = "#line13_159">159 sq.</a> +Taurea, ut vires lacerti (conf. <a class = "crossref" href = +"#line13_144">v. 144</a>) ostentaret, hastam ope <i>amenti</i>, vel +<i>nodi</i>, vibrare noluit, sed <i>nudis conatibus</i> (<a class = +"missing" name = "not13_161" id = "not13_161" href = "#line13_161" title += "numerus deest">v. 161</a>), sine illorum ope, sola lacertorum +vi, jecit. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_219">ad +I, 219</a>, <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_318">318</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_14">IV, 14</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_291">291</a>. +—<i>Indignatus opem</i>, non dignatus, respuens, tamquam rem +indignam et inhonestam.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">85</span> +<p><a name = "line13_163" id = "line13_163"> </a> +At non idem animus Rutulo: <a href = "#var13_163">speculatur</a>, et +omni</p> +<p><a name = "line13_164" id = "line13_164"> </a> +Corpore perlustrat, qua sit certissima ferro</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p><a name = "line13_165" id = "line13_165"> </a> +In vulnus via: nunc <a href = "#var13_165">vibrat</a>, nunc comprimit +hastam,</p> +<p><a name = "line13_166" id = "line13_166"> </a> +Mentiturque minas: mediam <a href = "#var13_166">tunc transiit</a> +ictu</p> +<p><a name = "line13_167" id = "line13_167"> </a> +Parmam, sed grato fraudata est sanguine cuspis.</p> +<p><a name = "line13_168" id = "line13_168"> </a> +Tum strictum propere vagina <a href = "#var13_168">detegit +ensem</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">85</span> +<a name = "not13_163" id = "not13_163" href = +"#line13_163">163 sq.</a> +Hæc eleganter et ad naturam apte memorari, jam monuit Ern. +<i>Rutulo</i>, Italo, Romano, Claudio Asello. +—<a class = "missing" name = "not13_165" id = "not13_165" href = +"#line13_165" title = "numerus deest">165.</a> <i>comprimit</i>, +retinet ictum, ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_538">VI, 538</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_650">IX, 650</a>. +—<a name = "not13_166" id = "not13_166" href = +"#line13_166">166.</a> <i>Mentitur minas</i>, similis est minanti +h.e. jaculanti, simulat se jam jacturum esse hastam, ut metum incutiat +hosti.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_169" id = "line13_169"> </a> +Et jam ferrata <a href = "#var13_169">rapiebat</a> calce volantem</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p><a name = "line13_170" id = "line13_170"> </a> +Taurea cornipedem, fugiens minitantia fata.</p> +<p><a name = "line13_171" id = "line13_171"> </a> +Nec Rutulus levior cedentis <a href = "#var13_171">perdere</a> +terga:</p> +<p><a name = "line13_172" id = "line13_172"> </a> +Nam profugo <a href = "#var13_172">rapidus fusis instabat +habenis</a>.</p> +<p><a name = "line13_173" id = "line13_173"> </a> +Utque metus victum, sic ira et gloria portis</p> +<span class = "pagenum">86</span> +<p><a name = "line13_174" id = "line13_174"> </a> +Victorem inmisit, meritique cupido cruoris.</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p><a name = "line13_175" id = "line13_175"> </a> +Ac dum vix oculis, vix credunt mentibus, hostem</p> +<p><a name = "line13_176" id = "line13_176"> </a> +Confisum nullo comitante inrumpere tectis,</p> +<p><a name = "line13_177" id = "line13_177"> </a> +Per mediam propere trepidantum interritus urbem</p> +<p><a name = "line13_178" id = "line13_178"> </a> +Egit equum, <a href = "#var13_178">adversaque</a> evasit ad agmina +porta.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_169" id = "not13_169" href = "#line13_169">169.</a> +Vid. Var. Lect. h.l., et <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#var7_696">VII, 696</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_171" id = "not13_171" href = "#line13_171">171.</a> +<i>Rutulus</i>, Romanus, <i>levior</i>, velocior (v. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_394">ad III, 394</a>), <i>non +perdere</i>, h.e. non perdebat, premebat (ita jam Lefeb. coll. Virgil. +Æn. II, 530; XII, 754). +—<i>terga cedentis</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_422">ad I, 422</a>. +—<a name = "not13_172" id = "not13_172" href = +"#line13_172">172.</a> <i>fusis habenis</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_696">VII, 696</a>, et passim apud +poetas.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">86</span> +<a name = "not13_175" id = "not13_175" href = "#line13_175">175.</a> +<i>credunt</i>, Campani. +—<a name = "not13_178" id = "not13_178" href = +"#line13_178">178.</a> <i>porta adversa</i>, e regione obposita +illi, per quam Claudius Capuam intraverat; Drak. Recte. Cf. Liv. XXIII, +47 extr.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_179" id = "line13_179"> </a> +Hinc ardore pari nisuque incurrere muris</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p><a name = "line13_180" id = "line13_180"> </a> +Ignescunt animi, penetrataque tecta subire.</p> +<p><a name = "line13_181" id = "line13_181"> </a> +Tela simul flammæque micant: tunc saxeus imber</p> +<p><a name = "line13_182" id = "line13_182"> </a> +Ingruit, et summis <a href = "#var13_182">adscendunt turribus</a> +hastæ.</p> +<p><a name = "line13_183" id = "line13_183"> </a> +Nec pronum <a href = "#var13_183">audenti</a> virtutem excellere +cuiquam:</p> +<span class = "pagenum">87</span> +<p><a name = "line13_184" id = "line13_184"> </a> +Æquarunt iræ dextras: dictæa per auras</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p><a name = "line13_185" id = "line13_185"> </a> +Tranat, et in medium perlabitur urbis arundo.</p> +<p><a name = "line13_186" id = "line13_186"> </a> +Lætatur non hortandi, non plura monendi</p> +<p><a name = "line13_187" id = "line13_187"> </a> +Fulvius esse locum; rapiunt sibi quisque laborem.</p> +<p><a name = "line13_188" id = "line13_188"> </a> +Quos ubi <a href = "#var13_188">tam</a> erectos animi videt, et +superesse</p> +<p><a name = "line13_189" id = "line13_189"> </a> +<a href = "#var13_189">Fortunæ</a> sibi quemque ducem, ruit impete +vasto</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p><a name = "line13_190" id = "line13_190"> </a> +Ad portam, magnæque <a href = "#var13_190">optat</a> discrimina +famæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_179" id = "not13_179" href = "#line13_179">179</a> +<a name = "not13_180" id = "not13_180" href = "#line13_179">sq.</a> +Summa luxuries poetica est, qua jam communis omnium pugnandi ardor +describitur; Ern. +—<i>Ignescunt</i>, incensi sunt, <i>ardore</i>, cupiditate +pugnandi. Conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_136">ad +III, 136</a> et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_305">305</a>. +—<i>pari</i>, communi; vel potius eodem, quo Claudius intraverat +urbem; ejus exemplo incitati. +—<i>tecta</i>, Capuam.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_181" id = "not13_181" href = "#line13_181">181.</a> +<i>saxeus imber</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_311">ad I, 311</a>. +—<a name = "not13_182" id = "not13_182" href = +"#line13_182">182 sq.</a> +Vid. Var. Lect. Withof. emendat <i>adstantum turribus</i>, hoc est, +ingruunt hastæ militum romanorum, qui summis in turribus pugnantes +adstabant.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">87</span> +<a name = "not13_184" id = "not13_184" href = "#line13_184">184.</a> +<i>Dictæa arundo</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_90">ad II, 90</a>. +—<a name = "not13_185" id = "not13_185" href = +"#line13_185">185.</a> <i>Tranat</i>; v. <a class = "crossref" href += "bookIII.html#not3_682">ad III, 682</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_187" id = "not13_187" href = "#line13_187">187.</a> +<i>rapiunt sibi quisque laborem</i>, eleganter, ut <a class = "crossref" +href = "bookXI.html#line11_197">XI, 197</a>, <a class = "crossref" href += "bookXI.html#line11_491">491</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_478">XII, 478</a>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_569">ad I, 569</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_188" id = "not13_188" href = "#line13_188">188 sq.</a> +Vid. Var. Lect. +—<a name = "not13_190" id = "not13_190" href = +"#line13_190">190.</a> <i>magnæ optat discrimine famæ</i>, quo +sensu Curtius, VIII, 13 extr., dixit <i>gloriam sibi ex periculis +arcessere</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_191" id = "line13_191"> </a> +Tres claustra æquævo servabant corpore fratres,</p> +<p><a name = "line13_192" id = "line13_192"> </a> +Quîs delecta manus centeni cuique ferebant</p> +<span class = "pagenum">88</span> +<p><a name = "line13_193" id = "line13_193"> </a> +Excubias, unaque locum statione tenebant.</p> +<p><a name = "line13_194" id = "line13_194"> </a> +Forma ex his Numitor, cursu plantaque <a href = +"#var13_194">volucri</a></p> +<span class = "linenum">195</span> +<p><a name = "line13_195" id = "line13_195"> </a> +Præstabat Laurens, membrorum mole <a href = +"#var13_195">Laburnus</a>.</p> +<p><a name = "line13_196" id = "line13_196"> </a> +Sed non una viris tela: hic mirabilis arcu;</p> +<p><a name = "line13_197" id = "line13_197"> </a> +Ille hastam quatere, ac medicatæ cuspidis ictu</p> +<p><a name = "line13_198" id = "line13_198"> </a> +Prælia moliri, et nudo non credere ferro;</p> +<p><a name = "line13_199" id = "line13_199"> </a> +Tertius aptabat flammis ac sulfure <a href = "#var13_199">tædas</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_191" id = "not13_191" href = "#line13_191">191.</a> +Narratio variarum cladium, ad Capuam factarum, in qua poeta magis +ingenio suo ad quævis mira (quis enim non illud statim studio quæsitum +putet, quod tres fratres, iidemque varia armorum genera tractantes in +uno loco excubias agunt?) et atrocia narranda prono indulsit, quam +historiæ fidem servavit; Ern. Silius turbato temporum rerumque ordine, +ut passim, inpr. lib. XII, huc transtulit, quæ Livius lib. XXVI, c. 5, +6, de pugna ad Capuam commissa tradit, et quæ sup. <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#line12_488">XII, 488</a>, carmini intexere +debuerat. +—<i>æquævo corpore fratres</i>, ut <i>tergemini fratres</i> sup. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_355">IV, 355</a>. +—<a name = "not13_192" id = "not13_192" href = +"#line13_192">192.</a> Imitat. Virg. Æn. IX, 161 sq.; Drak. +<i>ferebant</i>, +<span class = "pagenum notes">88</span> +tenebant, <i>Excubias unaque locum statione tenebant</i>; conf. Burm. ad +Val. Fl. V, 252.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_197" id = "not13_197" href = "#line13_197">197.</a> +<i>medicatæ cuspidis</i> et <i>nudo ferro</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_219">ad I, 219</a>; <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_453">VII, 453</a>, et Heyne ad +Virg. Æn. XII, 857.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_199" id = "not13_199" href = "#line13_199">199.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_336">IX, +336</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">200</span> +<p><a name = "line13_200" id = "line13_200"> </a> +Qualis Atlantiaco memoratur litore quondam</p> +<p><a name = "line13_201" id = "line13_201"> </a> +Monstrum Geryones inmane tricorporis iræ,</p> +<p><a name = "line13_202" id = "line13_202"> </a> +Cui tres in pugnam dextræ <a href = "#var13_202">varia</a> arma +gerebant;</p> +<p><a name = "line13_203" id = "line13_203"> </a> +Una ignes sævos, ast altera pone sagittas</p> +<p><a name = "line13_204" id = "line13_204"> </a> +Fundebat, validam torquebat tertia cornum,</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p><a name = "line13_205" id = "line13_205"> </a> +Atque uno diversa dabat tria vulnera nisu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_200" id = "not13_200" href = "#line13_200">200 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_277">ad I, 277 +seq.</a> +—<i>Atlantiaco litore</i>, in Erythia ins.; v. Heyne ad Apollod. +p. 71 et 386 seq. +—<a name = "not13_201" id = "not13_201" href = +"#line13_201">201.</a> <i>Geryones</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#var3_422">ad III, 422 in Var. Lect.</a> +—<a name = "not13_203" id = "not13_203" href = +"#line13_203">203 sq.</a> +<i>sagittas Fundebat</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_267">ad I, 267</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_206" id = "line13_206"> </a> +Hos ubi non æquis variantes prælia consul</p> +<p><a name = "line13_207" id = "line13_207"> </a> +Conspexit telis, et portæ limina circum</p> +<p><a name = "line13_208" id = "line13_208"> </a> +Stragem, <a href = "#var13_208">ac</a> perfusos subeuntum sanguine +postes,</p> +<p><a name = "line13_209" id = "line13_209"> </a> +Concitat intortam furiatis viribus hastam.</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p><a name = "line13_210" id = "line13_210"> </a> +Letum triste ferens auras secat Itala taxus,</p> +<span class = "pagenum">89</span> +<p><a name = "line13_211" id = "line13_211"> </a> +Et, qua nudarat, dum <a href = "#var13_211">fundit spicula</a> ab +alto,</p> +<p><a name = "line13_212" id = "line13_212"> </a> +Arcum protendens, Numitor latus, ilia transit.</p> +<p><a name = "line13_213" id = "line13_213"> </a> +At, non <a href = "#var13_213">obsepto contentus limine Martem</a></p> +<p><a name = "line13_214" id = "line13_214"> </a> +<a href = "#var13_213">Exercere levis bello</a>, sed turbidus ausi,</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p><a name = "line13_215" id = "line13_215"> </a> +Virrius incauto fervore eruperat amens</p> +<p><a name = "line13_216" id = "line13_216"> </a> +Reclusa in campum porta, miseramque furori</p> +<p><a name = "line13_217" id = "line13_217"> </a> +Vincentum obtulerat pubem: ruit obvia in arma</p> +<p><a name = "line13_218" id = "line13_218"> </a> +Scipio, et oblatum metit insatiabilis agmen.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_206" id = "not13_206" href = "#line13_206">206.</a> +<i>non æquis</i>, non paribus et iisdem, sed variis. Sic ap. Virgil. +Æneid. lib. II, vs. 714 est, <i>non passibus æquis</i>. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_210" id = "not13_210" href = "#line13_210">210.</a> +<span class = "pagenum notes">89</span> +<i>taxus</i>; cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_255">ad +IV, 255</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_567">567</a>. +—<a name = "not13_211" id = "not13_211" href = +"#line13_211">211.</a> <i>fundit</i>, ut <a class = "crossref" href += "#line13_204">v. 204</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_214" id = "not13_214" href = "#line13_214">214.</a> +<i>levis bello</i>, inbellis, nullarum virium, nullius artis ac momenti +in bello. Vid. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_515">ad +VIII, 515</a>. +—<i>turbidus ausi</i>, audax. +—<a name = "not13_215" id = "not13_215" href = +"#line13_215">215.</a> <i>Virrius</i>, de quo vid. <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#not11_65">ad XI, 65 seq.</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#not12_86">XII, 86</a>. +—<a name = "not13_218" id = "not13_218" href = +"#line13_218">218.</a> <i>metit</i>; cf. <a class = "crossref" href += "bookIV.html#not4_213">ad IV, 213</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_462">462</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_219" id = "line13_219"> </a> +Tifata umbrifero generatum monte Calenum</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p><a name = "line13_220" id = "line13_220"> </a> +Nutrierant, audere trucem; nec corpore magno</p> +<p><a name = "line13_221" id = "line13_221"> </a> +Mens erat inferior: <a href = "#var13_221">subsidere sæpe +leonem</a>,</p> +<p><a name = "line13_222" id = "line13_222"> </a> +Nudus inire caput pugnas, certare juvenco,</p> +<p><a name = "line13_223" id = "line13_223"> </a> +Atque obliqua trucis deducere cornua tauri</p> +<p><a name = "line13_224" id = "line13_224"> </a> +Adsuerat, crudoque <a href = "#var13_224">aliqua</a> se adtollere +facto.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_219" id = "not13_219" href = "#line13_219">219.</a> +<i>Tifata</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#not12_487">ad XII, 487</a>. +—<a name = "not13_220" id = "not13_220" href = +"#line13_220">220.</a> <i>audere trucem</i>, audacissimum; noto +græcismo. Audacia et vires Caleni mox omnibus fere poeticæ orationis +coloribus adumbrantur. +—<a name = "not13_221" id = "not13_221" href = +"#line13_221">221.</a> <i>subsidere leonem</i>; v. Var. Lect. +—<a name = "not13_222" id = "not13_222" href = +"#line13_222">222.</a> <i>Nudus caput</i>, sine galea. Cf. <a class += "crossref" href = "bookIII.html#not3_358">ad III, 358</a>. +—<a name = "not13_223" id = "not13_223" href = +"#line13_223">223.</a> <i>deducere</i> Barthius, Adv. VIII, 7, +exponit tenuare et in rectam seriem deflectere, ut <i>deductum +carmen</i>, quod subtile unoque tenore fluens dici possit: sed rectius +Gronov. Obss. I, 17, ad terram detrahere, coll. Suet. Claud. 21; +Ovid. Met. IX, 84; Plin. VIII, 45. +—<a name = "not13_224" id = "not13_224" href = +"#line13_224">224.</a> <i>crudo facto</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_405">ad I, 405</a>; <a class = "crossref" +href = "bookV.html#not5_423">V, 423</a>. +<span class = "pagenum notes">90</span> +—<i>aliqua</i> sc. via et ratione, seu ex parte, ut ap. Virg. Ecl. +III, 15; conf. Intpp. ad Plaut. Epidic. I, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 49, et Heins. ad Ovid. Trist. III, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 75.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">90</span> +<span class = "linenum">225</span> +<p><a name = "line13_225" id = "line13_225"> </a> +Is, dum præcipites expellit Virrius urbe,</p> +<p><a name = "line13_226" id = "line13_226"> </a> +Seu spreto, seu ne fieret mora, nudus in æquor</p> +<p><a name = "line13_227" id = "line13_227"> </a> +Thorace exierat, leviorque premebat anhelos</p> +<p><a name = "line13_228" id = "line13_228"> </a> +Pondere loricæ, et palantes victor agebat.</p> +<p><a name = "line13_229" id = "line13_229"> </a> +Jamque Veliternum media transegerat alvo,</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p><a name = "line13_230" id = "line13_230"> </a> +Jam, solitum æquali ludo committere equestres</p> +<p><a name = "line13_231" id = "line13_231"> </a> +Scipiadæ pugnas, Marium tellure revulso</p> +<p><a name = "line13_232" id = "line13_232"> </a> +Perculerat saxo: miser inplorabat amicum</p> +<p><a name = "line13_233" id = "line13_233"> </a> +Cum gemitu exspirans, scopulusque premebat hiantem:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_226" id = "not13_226" href = "#line13_226">226.</a> +<i>nudus</i>, sine <i>thorace</i>. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_313">ad IV, 313</a>. +—<a name = "not13_227" id = "not13_227" href = +"#line13_227">227.</a> <i>levior</i>, velocior ac expeditior (conf. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_394">ad III, 394</a>), +quum sine lorica esset, <i>premebat</i> et urgebat Romanos, cursu et +armorum pondere fessos.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_230" id = "not13_230" href = "#line13_230">230.</a> +Marium, æqualem <i>Scipiadæ</i>, Scipionis. Vid. <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#not7_107">ad VII, 107</a>. +—<a name = "not13_232" id = "not13_232" href = +"#line13_232">232.</a> <i>Perculerat saxo</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#not9_395">ad IX, 395</a>. +—<a name = "not13_233" id = "not13_233" href = +"#line13_233">233.</a> <i>hiantem</i>, bene de eo, qui +<i>scopuli</i>, h.e. saxi pondere premitur, et hianti ore auram +captat.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_234" id = "line13_234"> </a> +Sed, validas sævo vires duplicante dolore,</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p><a name = "line13_235" id = "line13_235"> </a> +<a href = "#var13_235">Effudit</a> lacrimas pariter cornumque +sonantem</p> +<p><a name = "line13_236" id = "line13_236"> </a> +Scipio, solamen properans optabile in armis</p> +<p><a name = "line13_237" id = "line13_237"> </a> +Hostem prostrato morientem ostendere amico:</p> +<p><a name = "line13_238" id = "line13_238"> </a> +Tranavit, <a href = "#var13_238">liquidas volucris ceu</a> scinderet +auras,</p> +<p><a name = "line13_239" id = "line13_239"> </a> +Hasta viri pectus, rupitque inmania membra;</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p><a name = "line13_240" id = "line13_240"> </a> +Quanta est vis agili per cærula summa liburnæ,</p> +<p><a name = "line13_241" id = "line13_241"> </a> +Quæ, pariter quoties revocatæ ad pectora tonsæ</p> +<span class = "pagenum">91</span> +<p><a name = "line13_242" id = "line13_242"> </a> +Percussere fretum, ventis fugit ocior, et se,</p> +<p><a name = "line13_243" id = "line13_243"> </a> +Quam longa est, uno remorum præterit ictu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_235" id = "not13_235" href = "#line13_235">235.</a> +<i>Effudit cornum sonantem</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_267">ad I, 267</a>; <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_124">II, 124</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_567">IV, 567</a>. +—<a name = "not13_237" id = "not13_237" href = +"#line13_237">237.</a> <i>Hostem morientem</i> tamquam <i>solamen +in armis</i>, viris in acie cadentibus. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_258">II, 258</a>. +—<a name = "not13_238" id = "not13_238" href = +"#line13_238">238.</a> <i>Tranavit</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_682">ad III, 682</a>. +—<a name = "not13_240" id = "not13_240" href = +"#line13_240">240.</a> Comparatio hæc, qua velocitas hastæ +declaratur, acutissima recte videbatur Barthio Adv. XXII, 8 et Ern. +qui tamen in 243, ludentem poetam adnoscit. +—<i>Liburnæ</i>, seu <i>Liburnicæ</i> sc. naves, levissimæ ac +<i>agiles</i>, velocissimæ, quibus Liburni, Illyrici et Epiri populus, +mare infestabant. +—<i>cærula</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_21">ad I, 21</a>. +—<a name = "not13_241" id = "not13_241" href = +"#line13_241">241.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_489">XI, 489</a>, et +<span class = "pagenum notes">91</span> +Ovid. Met. XI, 461 sq. +—<a name = "not13_242" id = "not13_242" href = +"#line13_242">242</a> <a name = "not13_243" id = "not13_243" href = +"#line13_242">sq.</a> +<i>se, Quam longa est</i>, spatium mensuræ ac magnitudinis suæ, etsi +longissimum est.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_244" id = "line13_244"> </a> +Ascanium Volesus, projectis ocius armis,</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p><a name = "line13_245" id = "line13_245"> </a> +Quo levior peteret muros, per aperta volantem</p> +<p><a name = "line13_246" id = "line13_246"> </a> +Adsequitur planta: <a href = "#var13_246">dejectum</a> protinus ense</p> +<p><a name = "line13_247" id = "line13_247"> </a> +Ante pedes domini jacuit caput; ipse sequutus</p> +<p><a name = "line13_248" id = "line13_248"> </a> +Conruit ulterior procursus impete truncus.</p> +<p><a name = "line13_249" id = "line13_249"> </a> +Nec spes obsessis ultra reserata tueri</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p><a name = "line13_250" id = "line13_250"> </a> +Mœnia; convertunt gressus, recipique <a href = +"#var13_250">precantes</a></p> +<p><a name = "line13_251" id = "line13_251"> </a> +Infandum! excludunt socios: tum cardine verso</p> +<p><a name = "line13_252" id = "line13_252"> </a> +Obnixi torquent obices, <a href = "#var13_252">munimina sera</a>.</p> +<p><a name = "line13_253" id = "line13_253"> </a> +Acrius hoc instant Itali, clausosque fatigant.</p> +<span class = "pagenum">92</span> +<p><a name = "line13_254" id = "line13_254"> </a> +Et, ni cæca sinu terras nox conderet atro,</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p><a name = "line13_255" id = "line13_255"> </a> +Perfractæ <a href = "#var13_255">rabido</a> patuissent milite portæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_245" id = "not13_245" href = "#line13_245">245.</a> +<i>levior</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line13_171">v. 171</a> et <a class = "crossref" href = +"#line13_227">227</a>. +—<i>per aperta</i>, apertum, seu patentem campum, <i>volantem</i>, +ut <i>per apertum fugientes cervos</i> dixit Horat. Od. III, <span class += "smallcaps">xii</span>, 8. +—<a name = "not13_246" id = "not13_246" href = +"#line13_246">246,</a> <a name = "not13_247" id = "not13_247" href += "#line13_247">247.</a> Verba Maroniana Æn. IX, 770 sq. +—<a name = "not13_248" id = "not13_248" href = +"#line13_248">248.</a> <i>procursus impete</i>, ex nisu et impetu +procurrendi: res ad miraculum usque exaggerata; Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_249" id = "not13_249" href = "#line13_249">249</a> +<a name = "not13_250" id = "not13_250" href = "#line13_249">seq.</a> Poeta +expressit Liv. XXVI, 5, 6 (cf. <a class = "crossref" href = +"#not13_191">ad v. 191 sq.</a>) et Virgil. Æn. XI, 883 sq. +—<i>obsessi</i> Campani, qui duce Virrio eruperant in campum +reclusis portis (cf. <a class = "crossref" href = +"#line13_215">v. 215 sq.</a>), quum <i>mœnia reserata</i> tuendi +spes relicta non esset, fuga repetunt urbem, et primi intrant, postremi +vero ab his, qui confestim portas claudunt, ne hostis simul inrumpat, +excluduntur. +—<a name = "not13_251" id = "not13_251" href = +"#line13_251">251 sq.</a> +Vid. Var. Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_253" id = "not13_253" href = "#line13_253">253.</a> +<i>clausos</i> in urbe; nisi malis exclusos +<span class = "pagenum notes">92</span> +intelligere, qui, clausa porta, a Romanis premebantur cædebanturque, de +quo v. Liv. XXVI, 6.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_254" id = "not13_254" href = "#line13_254">254.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_36">V, 36</a>, +et <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_613">XII, +613</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_256" id = "line13_256"> </a> +Sed non <a href = "#var13_256">in requiem pariter</a> cessere +tenebræ.</p> +<p><a name = "line13_257" id = "line13_257"> </a> +Hinc sopor inpavidus, qualem victoria <a href = +"#var13_257">movit</a>:</p> +<p><a name = "line13_258" id = "line13_258"> </a> +At Capua, aut mæstis ululantum flebile matrum</p> +<p><a name = "line13_259" id = "line13_259"> </a> +Questibus, aut gemitu trepidantum exterrita patrum,</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p><a name = "line13_260" id = "line13_260"> </a> +Tormentis finem metamque laboribus orat.</p> +<p><a name = "line13_261" id = "line13_261"> </a> +<a href = "#var13_261">Mussat perfidiæ ductorque</a> caputque +Senatus.</p> +<p><a name = "line13_262" id = "line13_262"> </a> +Virrius, a Pœno nullam docet esse salutem,</p> +<p><a name = "line13_263" id = "line13_263"> </a> +Vociferans, pulsis vivendi e pectore curis;</p> +<p><a name = "line13_264" id = "line13_264"> </a> +«Speravi sceptra Ausoniæ, pepigique, sub armis</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p><a name = "line13_265" id = "line13_265"> </a> +Si dexter Pœnis Deus et Fortuna fuisset,</p> +<p><a name = "line13_266" id = "line13_266"> </a> +Ut Capuam Iliaci migrarent regna Quirini:</p> +<p><a name = "line13_267" id = "line13_267"> </a> +Qui quaterent muros Tarpeiaque mœnia, misi:</p> +<p><a name = "line13_268" id = "line13_268"> </a> +<a href = "#var13_268">Nec mihi poscendi vigor abfuit</a>, alter ut +æquos</p> +<p><a name = "line13_269" id = "line13_269"> </a> +Portaret fasces nostro de nomine consul.</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p><a name = "line13_270" id = "line13_270"> </a> +Hactenus est vixisse satis, <a href = "#var13_270">dum copia +noctis</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_256" id = "not13_256" href = "#line13_256">256 sq.</a> +Campanorum somnus erat turbulentus, Romanorum placidus ac dulcis.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_258" id = "not13_258" href = "#line13_258">258 seq.</a> +Has deditionis causas Silius finxit, quia a tali reipublicæ Campanæ +statu non abhorrebant, et erant ornatui poetico aptiores; Ern. Alias +adfert eloquentior Liv. XXVI, 12 sqq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_261" id = "not13_261" href = "#line13_261">261.</a> +Cf. omnino Liv. XXVI, 13 sq. «Virrius, defectionis ab Romanis auctor,» +Liv. l.c.</p> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not13_262" id = "not13_262" href = +"#line13_262" title = "numerus deest">262.</a> Cf. <a class = "crossref" +href = "bookXI.html#line11_65">XI, 65 sq.</a>; <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#line12_86">XII, 86</a>. +—<a name = "not13_264" id = "not13_264" href = +"#line13_264">264 sqq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_59">XI, +59 sqq.</a> +—<i>sceptra Ausoniæ</i>, alterum Consulem Rom. e Campanis creatum +iri. +—<a class = "missing" name = "not13_265" id = "not13_265" href = +"#line13_265" title = "numerus deest">265.</a> <i>dexter</i>, ut +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_227">V, 227</a>. Sic +Æn. II, 433, <i>si fata fuissent, ut caderem</i>. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not13_268" id = "not13_268" href = +"#line13_268">268.</a> <i>vigor</i>, animus, audacia.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_270" id = "not13_270" href = "#line13_270">270.</a> +<i>Hactenus est vixisse satis</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_795">ad IV, 795</a>. +—<i>dum copia noctis</i>, mortis mihi consciscendæ. Cf. sup. +<a class = "crossref" href = "#var13_129">ad v. 129 in Var. +Lect.</a></p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">93</span> +<p><a name = "line13_271" id = "line13_271"> </a> +Cui cordi comes æterna est Acherontis ad undam</p> +<p><a name = "line13_272" id = "line13_272"> </a> +Libertas, petat ille meas mensasque dapesque;</p> +<p><a name = "line13_273" id = "line13_273"> </a> +Et, <a href = "#var13_273">victus</a> mentem fuso per membra Lyæo,</p> +<p><a name = "line13_274" id = "line13_274"> </a> +Sopitoque necis morsu, medicamina cladis</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p><a name = "line13_275" id = "line13_275"> </a> +Hauriat, <a href = "#var13_275">ac</a> placidis exarmet fata +venenis.»</p> +<p><a name = "line13_276" id = "line13_276"> </a> +Hæc ait, et turba repetit comitante penates.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">93</span> +<a name = "not13_271" id = "not13_271" href = +"#line13_271">271 sqq.</a> +«Quibus vestrum ante fato cedere, quam hæc tot tam acerba videant, in +animo est, iis apud me hodie epulæ instructæ paratæque sunt,» etc. Liv. +l.l. c. 13. +—<a name = "not13_273" id = "not13_273" href = +"#line13_273">273.</a> «Alienatis mentibus vino ab inminentis sensu +mali venenum omnes sumserunt,» Liv. c. 14. +—<a name = "not13_274" id = "not13_274" href = +"#line13_274">274.</a> <i>necis morsu</i>, dolore, ut <a class = +"crossref" href = "bookXVII.html#line17_345">XVII, 345</a>, ac <i>morsus +curarum</i> et <i>exsilii</i> ap. Ovid. ex Ponto I, <span class = +"smallcaps">i</span>, 73; <span class = "smallcaps">iii</span>, 43. +Conf. sup. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_271">ad VII, +271</a>, et Ernesti clav. Cic. +—<i>medicamina cladis</i>, venenum, quod cladem arcet et <i>fata +exarmat</i>, h.e. crudele mortis genus nobis inminens et supplicium ab +irato hoste timendum propulsat. Conf. verba Virrii ap. Liv. loc. cit. +«Romanos Roma circumsessa... a Capua non averterunt: tanta aviditas +supplicii expetendi est... nos idem fecissemus, si data fortuna esset. +Itaque quando aliter Diis inmortalibus visum est, quum mortem ne +recusare quidem debeam; cruciatus contumeliasque, quas sperat hostis, +dum liber, dum mei potens sum, effugere morte, præterquam honesta, etiam +leni, possum,» etc.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_277" id = "line13_277"> </a> +Ædibus in mediis consurgens ilice multa</p> +<p><a name = "line13_278" id = "line13_278"> </a> +Exstruitur rogus, <a href = "#var13_278">hospitium</a> commune +peremtis.</p> +<p><a name = "line13_279" id = "line13_279"> </a> +Nec vulgum cessat furiare dolorque pavorque.</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p><a name = "line13_280" id = "line13_280"> </a> +Nunc menti seræ Decius redit, et bona virtus</p> +<p><a name = "line13_281" id = "line13_281"> </a> +<a href = "#var13_281">Exsilio punita</a> truci: despectat ab alto</p> +<p><a name = "line13_282" id = "line13_282"> </a> +Sacra Fides, agitatque virum fallacia corda.</p> +<span class = "pagenum">94</span> +<p><a name = "line13_283" id = "line13_283"> </a> +Vox occulta subit, passim diffusa per <a href = +"#var13_283">auras</a>:</p> +<p><a name = "line13_284" id = "line13_284"> </a> +«Fœdera, mortales, ne sævo rumpite ferro:</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p><a name = "line13_285" id = "line13_285"> </a> +Sed castam servate Fidem; fulgentibus ostro</p> +<p><a name = "line13_286" id = "line13_286"> </a> +Hæc potior regnis: dubio qui frangere rerum</p> +<p><a name = "line13_287" id = "line13_287"> </a> +Gaudebit pacta, ac <a href = "#var13_287">tenues</a> spes linquet +amici,</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_280" id = "not13_280" href = "#line13_280">280 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_158">XI, 158... +258</a> et <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_377">377 +seq.</a> Versus præclari de fide constanter servanda. <i>Fidei</i> Deæ +ministerio poeta usus erat et sup. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_479">II, 479 sqq.</a> Saguntinis ibi propitia, +Campanis perfidis h.l. infesta bene fingitur. +—<a class = "missing" name = "not13_281" id = "not13_281" href = +"#line13_281" title = "numerus deest">281.</a> <i>ab alto</i>, de +cælo. +—<a name = "not13_282" id = "not13_282" href = +"#line13_282">282.</a> <i>Sacra Fides</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_481">ad I, 481</a>, +<span class = "pagenum notes">94</span> +et <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_479">ad II, 479 in +Var. Lect.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_283" id = "not13_283" href = "#line13_283">283.</a> +<i>Vox occulta</i> Fidei, in nubibus abditæ; nisi malis Erinnyos, quod +ex <a class = "crossref" href = "#line13_291">v. 291 seq.</a> +probabile fit. +—<i>subit</i>, ut al. <i>venit</i>, h.e. audita est, <i>passim +diffusa per auras</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_260">IV, 260</a>, ubi v. Var. Lect. +—<a name = "not13_285" id = "not13_285" href = +"#line13_285">285</a> <a name = "not13_286" id = "not13_286" href = +"#line13_285">sq.</a> +<i>castam servate fidem</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_481">ad I, 481</a>; <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_700">II, 700 sq.</a> +—<i>fulgentia ostro regna</i> pro imperiis summis, +splendidissimis, inusitate dictum et incommode, nisi sub regnis munera +intelligas, ad quorum splendorem purpura pertinet; Ernest. Idem. +V. C. verba <i>dubio rerum</i> dandi casu adcipit pro, ei, cujus +spes dubiæ, tenues sunt, ut mox dicitur. Ego <i>dubio rerum</i> docte +positum crediderim pro, in dubio rerum statu et eventu, in rebus dubiis, +ut <i>in dubiis</i> sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_562">I, 562</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_288" id = "line13_288"> </a> +Non illi domus, aut conjux, aut vita manebit</p> +<p><a name = "line13_289" id = "line13_289"> </a> +Unquam expers luctus lacrimæque; aget, æquore semper</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p><a name = "line13_290" id = "line13_290"> </a> +Ac tellure premens, aget ægrum nocte dieque</p> +<p><a name = "line13_291" id = "line13_291"> </a> +Despecta ac violata Fides.» Adit omnia <a href = +"#var13_291">jamque</a></p> +<p><a name = "line13_292" id = "line13_292"> </a> +Concilia, ac mensas contingit, <a href = "#var13_292">et</a>, abdita +nube,</p> +<p><a name = "line13_293" id = "line13_293"> </a> +Adcumbitque toris, epulaturque inproba Erinnys.</p> +<p><a name = "line13_294" id = "line13_294"> </a> +Ipsa etiam Stygio spumantia pocula tabo</p> +<span class = "pagenum">95</span> +<span class = "linenum">295</span> +<p><a name = "line13_295" id = "line13_295"> </a> +Porrigit, et large pœnas letumque ministrat.</p> +<p><a name = "line13_296" id = "line13_296"> </a> +Virrius interea, dum dat penetrare medullas</p> +<p><a name = "line13_297" id = "line13_297"> </a> +Exitio, adscenditque pyram, atque amplexibus hæret</p> +<p><a name = "line13_298" id = "line13_298"> </a> +<a href = "#var13_298">Jungentum</a> fata, et <a href = +"#var13_298">subici</a> jubet ocius ignes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not13_289" id = "not13_289" href = +"#line13_289" title = "‘289’ solum legitur">289 sqq.</a> <i>Erynnis</i> +advocatur in desperato consilio Virrii, noto more poetarum: nam Furiis +agitantur homines scelerum sibi conscii, et illæ ipsæ sunt ultrices +perfidiæ aliorumque flagitiorum; Ern. A Furiis quoque homines, tam probi +quam inprobi, in furorem aguntur, iisque tribuitur, quod insania +efficit. Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_595">ad II, +595</a>, et <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_609">609 +sqq.</a> Ibi lampada Phlegethontis in undis tinctam quassat Erinnys, qua +instincti Saguntini rogum exstruunt; h.l. <i>pocula Stygio tabo</i> (<a +class = "missing" href = "#line13_294" title = "numerus deest">v. 294</a>), h.e. atro ac mortifero veneno, vel potius ex +Styge hausto, cujus aqua certe epota illico necat (v. Plin. II, 103 seu +106; lib. XXX, 16; XXXI, 2, seu 19; XXXIX extr. Pausan. Arcad. c. +18; <i>l’Hist. de l’Acad. des Inscr.</i>, T. IV, p. 554). Cf. +inf. <a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_99">XIV, +99</a>.</p> + +<span class = "pagenum notes">95</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not13_294" id = "not13_294" href = "#line13_294">294 seq.</a> +<i>spumantia Porrigit</i> Virrio ac XXVII senatoribus, et ita <i>large +pœnas letumque ministrat</i>, omnes necat ac perfidiam eorum punit. +—<a class = "missing" name = "not13_295" id = "not13_295" href = +"#line13_295" title = "numerus deest">295.</a> <i>ministrare</i> +verbum conviviale. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_674">ad II, 674 in V.L.</a> et Burm. ad Petron. +Sat. c. 31.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_296" id = "not13_296" href = "#line13_296">296 sq.</a> +«Venenum omnes sumserunt: inde misso convivio, dextris inter se datis, +ultimoque complexu, conlacrimantes suum patriæque casum, alii, ut eodem +rogo cremarentur, manserunt,» etc., Liv. XXVI, 14. +—<i>dum dat</i>, concedit, <i>Exitio</i>, veneno letifero, dum +sinit veneni vim <i>penetrare medullas</i>. +—<a class = "missing" name = "not13_297" id = "not13_297" href = +"#line13_297" title = "numerus deest">297.</a> <i>Exitium</i>, +<i>pernicies</i>, <i>pestis</i>, <i>lues</i>, ὀλεθρος, dicitur poetis +omne, quod noxium et exitiosum est. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_174">ad I, 174</a>. «Inpletæ cibis vinoque venæ +minus efficacem in maturanda morte vim veneni fecerunt,» etc., Liv. l.c. +—<a name = "not13_298" id = "not13_298" href = +"#line13_298">298.</a> <i>Jungentum fata</i>, senatorum, qui cum +ipso perfungebantur, fato, seu voluntariam mortem obpetebant. +—<i>subici</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_113">ad I, 113</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_299" id = "line13_299"> </a> +Stringebant tenebræ metas, victorque ruebat.</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p><a name = "line13_300" id = "line13_300"> </a> +Jamque superstantem <a href = "#var13_300">muro</a>, sociosque +Milonem</p> +<p><a name = "line13_301" id = "line13_301"> </a> +Voce adtollentem pubes campana videbat.</p> +<p><a name = "line13_302" id = "line13_302"> </a> +Pandunt adtoniti portas, trepidoque capessunt</p> +<p><a name = "line13_303" id = "line13_303"> </a> +Castra inimica gradu, quîs leto avertere pœnas</p> +<p><a name = "line13_304" id = "line13_304"> </a> +<a href = "#var13_304">Defuerant</a> animi: patet urbs, confessa +furorem,</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p><a name = "line13_305" id = "line13_305"> </a> +Et reserat Tyrio maculatas hospite sedes.</p> +<p><a name = "line13_306" id = "line13_306"> </a> +Matronæ puerique ruunt, mæstumque Senatus</p> +<p><a name = "line13_307" id = "line13_307"> </a> +Concilium, nullique hominum <a href = "#var13_307">lacrimabile +vulgus</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_299" id = "not13_299" href = "#line13_299">299.</a> +<i>Stringebant tenebræ metas</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_24">V, 24</a>, ubi v. not. +—<i>victorque</i> Romanus <i>ruebat</i>, inrumpebat, vel muros +adscendebat; quod primus fecisse fingitur <i>Milo</i> (<a class = +"missing" name = "not13_300" id = "not13_300" href = "#line13_300" title += "numerus deest">v. 300</a>), de quo cf. <a class = "crossref" +href = "#line13_365">v. 365</a>. Is <i>socios voce adtollit</i>, +dum læto eos clamore et hortatu ad murum adscendendum excitat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_302" id = "not13_302" href = "#line13_302">302 sqq.</a> +«Postero die porta Jovis, quæ adversus castra Romana erat, jussu +proconsulis aperta est... et C. Fulvius legatus senatum Campanum (qui +non cum Virrio et XXVII senatoribus necem sibi consciverant) <i>ire in +castra ad imperatores Romanos jussit</i>,» etc. Liv. XXVI, 14. +—<a name = "not13_305" id = "not13_305" href = +"#line13_305">305.</a> <i>Tyrio hospite</i>, hospitio, amicitia et +fœdere, cum Pœnis juncto.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_307" id = "not13_307" href = "#line13_307">307.</a> +<i>nullique hominum lacrimabile vulgus</i>, ut ap. Hom. οἱ τυχόντες et +ἀκλαυστοι, qui in bello, vel nullum, vel ἄκριτον, commune cum +<span class = "pagenum notes">96</span> +multis, non singulare, nanciscuntur sepulcrum; D. Heins. Aptior est +Drak. nota: Merito suo hæc plebem Campanam pati, nec dignam esse, quæ +defleatur, innuere vult Silius: nam ingens eam momentum ad defectionem +adtulisse patet ex lib. XI pr., et Liv. XXIII.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">96</span> +<p><a name = "line13_308" id = "line13_308"> </a> +Stabant innixi pilis exercitus <a href = "#var13_308">omnis</a>,</p> +<p><a name = "line13_309" id = "line13_309"> </a> +Spectabantque viros et læta et tristia ferre</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p><a name = "line13_310" id = "line13_310"> </a> +Indociles, nunc <a href = "#var13_310">propexis in pectora +barbis</a></p> +<p><a name = "line13_311" id = "line13_311"> </a> +Verrere humum, nunc fœdantes in pulvere crinem</p> +<p><a name = "line13_312" id = "line13_312"> </a> +Canentem, et turpi lacrima precibusque pudendis</p> +<p><a name = "line13_313" id = "line13_313"> </a> +Femineum tenues ululatum <a href = "#var13_313">fundere</a> in +auras.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_308" id = "not13_308" href = "#line13_308">308.</a> +<i>innixi pilis</i>, ut apud Virg. Æn. IX, 229. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_550">ad IV, 550</a>. +—<i>exercitus</i> Romanorum <i>stabat exspectans signum mœnia</i> +diruendi, <a class = "crossref" href = "#line13_315">v. 315</a>. +—<a name = "not13_309" id = "not13_309" href = +"#line13_309">309 sq.</a> +<i>et læta et tristia ferre Indociles</i> præclare dicuntur cives Capuæ, +qui olim, fortuna superbi, poposcerant, ut alter Consul Rom. e Campanis +crearetur (vid. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_59">XI, +59 seq.</a>), et nunc, saluti suæ desperantes, femineo plangore urbem +complent; qui itaque luxuria diffluentes neque secundam neque adversam +fortunam sapienter ferre didicerant, in illa animi nimis elati ac +insolentis, in hac nimis fracti ac humilis. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#line8_544">VIII, 544 sq.</a> +—<a name = "not13_310" id = "not13_310" href = +"#line13_310">310 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_560">ad VI, 560 +seq.</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_597">XII, +597 seq.</a> De <i>propexis</i>, h.e. promissis <i>barbis</i>, vid. +Heins. ad Ovid. Amor. III, <span class = "smallcaps">i</span>, 7, +et Fast. I, 259, et de hoc summi mœroris indicio Intpp. ad Suet. +Calig. 24; de præcepto autem grammaticorum, qui barbam de homine, +<i>barbas</i> de animalibus dici notant, Burm. ad Petron. Sat. c. 99, et +Beroald. Adnot. in Serv. p.m. 265, quos Drak. laudavit. Poetas præterea +plurali ac singul. numero indifferenter uti vel tironibus notum est. +—<a name = "not13_313" id = "not13_313" href = +"#line13_313">313.</a> <i>ululatum fundere</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#not12_292">ad XII, 292</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_314" id = "line13_314"> </a> +Atque ea dum miles miratur inertia facta,</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p><a name = "line13_315" id = "line13_315"> </a> +Exspectatque ferox sternendi mœnia signum,</p> +<p><a name = "line13_316" id = "line13_316"> </a> +Ecce repens tacito percurrit pectora sensu</p> +<span class = "pagenum">97</span> +<p><a name = "line13_317" id = "line13_317"> </a> +Relligio, et sævas componit numine mentes;</p> +<p><a name = "line13_318" id = "line13_318"> </a> +Ne flammam tædasque velint, ne templa sub uno</p> +<p><a name = "line13_319" id = "line13_319"> </a> +In cinerem <a href = "#var13_319">traxisse</a> rogo: subit intima +corda,</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p><a name = "line13_320" id = "line13_320"> </a> +Perlabens sensim, mitis Deus: ille superbæ</p> +<p><a name = "line13_321" id = "line13_321"> </a> +Fundamenta Capyn posuisse antiquitus urbi,</p> +<p><a name = "line13_322" id = "line13_322"> </a> +Non cuiquam visus, passim monet: ille refusis</p> +<p><a name = "line13_323" id = "line13_323"> </a> +In spatium inmensum campis habitanda relinqui</p> +<p><a name = "line13_324" id = "line13_324"> </a> +Utile tecta docet: paullatim atrocibus iræ</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p><a name = "line13_325" id = "line13_325"> </a> +Languescunt animis, et vis mollita senescit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_316" id = "not13_316" href = "#line13_316">316.</a> +Poeta urbem servatam dicit partim ob religionem Jovisque voluntatem, +partim <a class = "crossref" href = "#line13_323">v. 323</a>, ut +Livius, XXVI, 16, «propter præsentem utilitatem et agrum, quem omni +fertilitate terræ satis constabat primum in Italia esse.» Aliæ causæ +latent in vs. 318... 322, qui spectant ad illa Liviana ibid. «non +sævitum incendiis ruinisque in tecta innoxia murosque; et cum emolumento +quæsita etiam apud socios lenitatis species, incolumitate urbis +nobilissimæ opulentissimæque, cujus ruinis omnis Campania +<span class = "pagenum notes">97</span> +ingemuisset.» Nec male poeta templorum et antiquitatis urbis rationem +habuit. Quæ vero finxit <a class = "crossref" href = "#line13_326">vers. +326... 347</a>, ad ornatum poeticum pertinent. +—<a name = "not13_317" id = "not13_317" href = +"#line13_317">317.</a> <i>componit mentes</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_350">XI, 350</a>. +—<a name = "not13_318" id = "not13_318" href = +"#line13_318">318.</a> <i>velint</i>, ut <a class = "crossref" href += "bookII.html#line2_518">II, 518</a>. +—<a name = "not13_321" id = "not13_321" href = +"#line13_321">321.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_30">ad XI, 30</a> et <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_297">297 sq.</a> +—<a name = "not13_322" id = "not13_322" href = +"#line13_322">322.</a> <i>Non cuiquam visus</i>, more Deorum, qui +nube vel caligine involuti cum mortalibus agere solent. Cf. Heyne Exc. +XIII ad Virg. Æn. I. +—<i>refusis</i>, expansis, <i>In spatium immensum campis</i> (<a +class = "missing" name = "not13_323" id = "not13_323" href = +"#line13_323" title = "numerus deest">v. 323</a>), cf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_464">ad III, 464</a>. +—<a name = "not13_325" id = "not13_325" href = +"#line13_325">325.</a> <i>senescit</i>, inminuta est. Cf. <a class += "crossref" href = "bookII.html#not2_457">ad II, 457</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_326" id = "line13_326"> </a> +Pan Jove missus erat, servari tecta volente</p> +<p><a name = "line13_327" id = "line13_327"> </a> +Troia, pendenti similis Pari semper, et <a href = +"#var13_327">imo</a></p> +<p><a name = "line13_328" id = "line13_328"> </a> +Vix ulla inscribens terræ vestigia cornu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_326" id = "not13_326" href = "#line13_326">326.</a> +<i>tecta Troia</i>, ut <i>Dardana mœnia</i> <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_30">XI, 30</a>, ubi v. not. +—<a name = "not13_327" id = "not13_327" href = +"#line13_327">327</a> <a name = "not13_328" id = "not13_328" href = +"#line13_327">sq.</a> +Locus class. de <i>Pane</i> ejusque habitu, in quo poeta Hymnum Hom. +ante oculos habuisse videtur, quocum conferendus est Orphicus Hymn. X, +et Val. Fl. III, 47 seq. De utroque hymno et de tota fabula v. Hermanni +Mythol. Lyricorum p. 188 seq., et Heyne <i>antiq. Aufsätze +Fasc.</i> II, p. 53 sqq. Incessus deorum plerumque fingitur levis, +celer, suspensus, pendulus (<i>schwebend</i>), <i>pendenti ac volanti +similis</i>, ut se per auras <i>librent</i> (cf. <a class = "crossref" +href = "#line13_337">v. 337</a>), et <i>vix terræ inscribant +vestigia</i>, h.e. eam pedibus adtingant. Vid. Heyne Exc. XIII ad Virg. +Æn. I, et Köppen ad Hom. Iliad. δ, 75 seq.; ε, 778; ν, 62 et 70. Dii +præterea agrestes ac silvestres sunt agiles, leves, veloces, leviter +salientes, ἐλαφροὶ, κοῦφοι (v. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_394">ad III, 394</a>, et Jani ad Horat. Od. +I, <span class = "smallcaps">xvii</span>, 1), unde et Pan ipse +σκερτητὴς, περίδρομος et σύγχορος νυμφῶν dicitur in Orph. Hymno X. +—<i>imo cornu</i>, ungulis corneis: <i>imo</i>, ad differentiam +ejus, quod summum est et in fronte protuberat; quod jam monuit Gronov. +Obss. I, 17. Nam Pan non modo duo <i>cornua parva</i> in +<i>fronte</i> habet (cf. <a class = "crossref" href = +"#line13_332">v. 332</a> et de origine hujus commenti sup. +<span class = "pagenum notes">98</span> +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_415">ad I, 415</a>, +et Herman. l.c. p. 188), unde δικέρωτης dicitur Hom. l.c. et Ζεὺς ὁ +κέραστης, Orph. sed etiam pedes cornutos, <i>cornipedem plantam</i> inf. +<a class = "crossref" href = "#line13_338">v. 338</a>, unde et ipse +vocatur <i>cornipes</i>, <i>capripes</i>, ἀιγοπόδης, Hom. ἀιγομέλης, +Orph. κεροβάτης, Hesych. et Suid.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">98</span> +<p><a name = "line13_329" id = "line13_329"> </a> +Dextera lascivit cæsa Tegeatide capra</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p><a name = "line13_330" id = "line13_330"> </a> +Verbera læta movens <a href = "#var13_330">festa per compita +cauda</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_329" id = "not13_329" href = "#line13_329">329.</a> +<i>Dextra</i> tenet ac <i>movet verbera</i>, <i>cæsa capra</i>, h.e. +flagellum ex pelle caprina factum. +—<i>lascivire</i> hic notare videtur petulans et protervus esse, +ita ut omnis absit obscœnitas; Drak. coll. Liv. I, 5 (<i>nudi +juvenes, Lyceum Pana venerantes, per lusum atque lasciviam currunt</i>), +Budæo ad Pand. p.m. 619, et Gron. Obss. III, 4. +—<i>Tegeatide</i>, epith. orn. Tegeæa, seu Tegeatica, h.e. +Arcadica, a Tegea, urbe Arcadiæ: nam Pan ἐπιχώριος Arcadiæ Deus, qui in +ea ejusque oppidis montibusque, inpr. Mænalo, Lycæo, et Parthenio, +potissimum colebatur. Conf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line13_345">v. 345 sq.</a>, et Spanhem. ad Callim. H. in +Dian. v. 87... 89. +—<a name = "not13_330" id = "not13_330" href = +"#line13_330">330.</a> Poeta adludit ad. Lupercalia, festum Panis +(unde forte <i>festa cauda</i>), quo discurrebant Luperci et scuticis, e +corio caprino factis, percutiebant manus ac terga obviorum, præcipue +mulierum, quæ ita fecundæ fieri credebantur: quod vel tironibus notum ex +Ovid. Fast. II, 425 seq., et <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_102">V, 102</a>, ubi v. Heins. Cf. V.L.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_331" id = "line13_331"> </a> +Cingit acuta comas, et <a href = "#var13_331">opacat</a> tempora, +pinus,</p> +<p><a name = "line13_332" id = "line13_332"> </a> +Ac <a href = "#var13_332">parva erumpunt rubicunda cornua</a> +fronte:</p> +<p><a name = "line13_333" id = "line13_333"> </a> +Stant aures, <a href = "#var13_333">imoque</a> cadit barba hispida +mento.</p> +<span class = "pagenum">99</span> +<p><a name = "line13_334" id = "line13_334"> </a> +Pastorale deo baculum, pellisque sinistrum</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p><a name = "line13_335" id = "line13_335"> </a> +Velat <a href = "#var13_335">grata</a> latus teneræ de corpore damæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_331" id = "not13_331" href = "#line13_331">331.</a> +Conf. Ovid. Epist. Her. V, 137, et Met. I, 699; XIV, 633; +Heyne ad Virgil. Ge. I, 20, atque Ecl. X, 24; Heins. et +Burman. ad Valer. Fl. III, 50, et, ubi ratio hujus commenti redditur, +Geopon. Græc. XI, 10. +—<a name = "not13_332" id = "not13_332" href = +"#line13_332">332.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"#not13_327">ad v. 327 sq.</a> Observent tirones cum delectu +eleganti posita verba <i>erumpunt</i>, <i>stant</i>, <i>cadit</i> pro +vulgari, habet cornua in fronte, erectiores aures, barbam; Ern. +—<i>fronte rubicunda</i>, moris, ebuli succo et minio. Vid. Serv. +et Heyne ad Virg. Ecl. II, 31; VI, 22; X, 27. +—<a name = "not13_333" id = "not13_333" href = +"#line13_333">333.</a> <i>Stant aures</i>, erectæ sunt et acutæ. +Sic <i>stare</i> <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_527">I, 527</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_142">IV, 142</a>, +<span class = "pagenum notes">99</span> +620; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_319">V, 319</a>, <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_521">521</a> et al. Contra <i>cadit barba</i>, +promissa est, et <i>hirsuta</i> (qualis conspicitur in Mus. Florent. +T. I, t. 86, n. 6. Begeri Thes. Brand. T. III, pag. 448. +<i>Mariette, pier. grav.</i> T. II, P. II, p. 27); unde Pan. +ἠϋγένειος, Hom. quod leonis et pardi epitheton est Iliad. ο, 275; ρ, 109 +al.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_334" id = "not13_334" href = "#line13_334">334.</a> +<i>Pastorale baculum</i> Pani tribuitur, quia armenti pastorumque curam +gerere credebatur; Drak. inde et νόμιος dicitur Hom. <i>baculum</i> pro +vulg. <i>baculus</i>. Vid. Heins. ad Ovid. Met. II, 681. +—<a name = "not13_335" id = "not13_335" href = +"#line13_335">335.</a> Pan nebride, vel stellata pelle pardi, seu +leopardi, indutus fingitur. Cf. Phurnut. de N. D. c. 27. Serv. +l.c. et <i>Montfauc. Suppl. aux Antiq. expl.</i> T. I, pl. 64. Pan +λαῖφος δ’ ἐπὶ νῶτα δαφοινὸν λυγκὸς ἔχει apud Hom. Hymn. v. 23 de +quo v. Hermanni Mythol. Lyric. not. 351.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_336" id = "line13_336"> </a> +Nulla in præruptum tam prona et inhospita cautes,</p> +<p><a name = "line13_337" id = "line13_337"> </a> +In <a href = "#var13_337">qua</a> non, librans corpus, similisque +volanti</p> +<p><a name = "line13_338" id = "line13_338"> </a> +Cornipedem tulerit præcisa per avia plantam.</p> +<p><a name = "line13_339" id = "line13_339"> </a> +Interdum inflexus, medio nascentia tergo</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p><a name = "line13_340" id = "line13_340"> </a> +Respicit adridens hirtæ ludibria caudæ.</p> +<p><a name = "line13_341" id = "line13_341"> </a> +Obtendensque manum solem infervescere fronti</p> +<p><a name = "line13_342" id = "line13_342"> </a> +Arcet, et umbrato perlustrat pascua visu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_336" id = "not13_336" href = "#line13_336">336.</a> +Describitur Pan οὔρειος (Eurip. Iphig. in Taur. 1126), ὀρεσιβάτης +(Sophocl. Œd. Tyr. 1110), et <i>montivagus</i>; Drakenb. Conf. Hom. +Hymn. v. 6 sqq. et Ovid. Fast. II, 285 seq. +—<a name = "not13_337" id = "not13_337" href = +"#line13_337">337.</a> <i>librans corpus similisque volanti</i>; +conf. sup. <a class = "crossref" href = "#not13_327">ad v. 327</a>, +et <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_317">I, 317</a>; +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_284">V, 284</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_94">XII, 94</a>. +—<a name = "not13_338" id = "not13_338" href = +"#line13_338">338.</a> <i>Cornipedem præcisa</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "#not13_327">ad v. 328</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_341" id = "not13_341" href = "#line13_341">341 sq.</a> +Videtur Silius imaginem ante oculos habuisse, quum hæc scriberet; +Ernest. Ita non Pana quidem, sed alium quemdam exhibet gemma (in Gorlæi +Dactyl. P. II, n. 9), Drak. +—<i>Obtendens</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_613">ad III, 613 in Var. Lect.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_343" id = "line13_343"> </a> +Hic, postquam mandata dei perfecta, malamque</p> +<p><a name = "line13_344" id = "line13_344"> </a> +Sedavit rabiem, et permulsit corda furentum,</p> +<span class = "pagenum">100</span> +<span class = "linenum">345</span> +<p><a name = "line13_345" id = "line13_345"> </a> +Arcadiæ <a href = "#var13_345">volucris</a> saltus et amata revisit</p> +<p><a name = "line13_346" id = "line13_346"> </a> +Mænala; ubi argutis <a href = "#var13_346">longe de vertice +sacro</a></p> +<p><a name = "line13_347" id = "line13_347"> </a> +Dulce <a href = "#var13_347">sonat</a> calamis, ducit stabula omnia +cantu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_343" id = "not13_343" href = "#line13_343">343.</a> +<i>mandata dei, Jovis</i>, <a class = "crossref" href = +"#line13_326">v. 326</a>. +—<a name = "not13_344" id = "not13_344" href = +"#line13_344">344.</a> <i>permulsit corda furentum</i>, nam Pan +Deus hilaris, λιγυρῇσιν ἀγαλλόμενος +<span class = "pagenum notes">100</span> +φρένα μολπαῖς, et ἡδυγέλως, Homer. Hymn. 24, 37, nec non Πειθοῦς pater. +Πᾶνα δέ μεν καλέεσκον, ὅτι φρένα πᾶσιν ἔτερψε, ibid. v. 47, quæ +tamen etymologia est inepta. +—<a name = "not13_345" id = "not13_345" href = +"#line13_345">345.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"#not13_329">ad v. 329</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_27">I, 27</a>. +—<a name = "not13_346" id = "not13_346" href = +"#line13_346">346.</a> <i>Mænala</i>, ut <i>Taygeta</i> <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_363">IV, 363</a>, ubi v. not. Pan, +Deus pastoralis, canit <i>calamis</i>, fistula, σύριγγι, et hujus quoque +inventor fuisse fingitur; quod notum vel ex Ovid. Met. I, 689... +705; Virg. Ecl. II, 31 seq.; Pausan. Arcad. c. 38. +—<i>argutis Dulce</i>, dulciter, <i>sonat calamis</i>, ut in Hom. +Hymno, v. 15, δονάκων ὑπὸ μοῦσαν ἀθύρων Νήδυμον... χέει μελίγηρυν +ἀοιδήν, et v. 24, λιγυρῆσιν ἀγαλλόμενος φρένα μολπαῖς. +—<i>de vertice sacro</i>, Mænali, montis ipsi sacri. +—<a name = "not13_347" id = "not13_347" href = +"#line13_347">347.</a> <i>ducit cantu</i>, adficit, et oblectat, +eoque movet et ad obsequium suaviter trahit; Cell. et Drakenb. coll. +<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_458">XV, 458</a>. Claud. +Cons. Mall. Theod. 20, et Præf. in Rufin. I, 13. Sed Pan potius +cantu fistulæ <i>stabula</i>, h.e. oves et armenta (v. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_383">ad III, 383</a>), ut Amphion +et Orpheus cantu lyræ feras, lapides aliasque res inanimas, +<i>duxisse</i>, ad se adlexisse, fingitur, quod ad summam cantus vim +atque præstantiam adumbrandam spectat. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_96">ad I, 96</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_441">XI, 441 sq.</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_464">464 seq.</a>, et Broukh. ad Prop. III, <span +class = "smallcaps">i</span>, 41.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_348" id = "line13_348"> </a> +At legio Ausonidum, flammas ductore jubente</p> +<p><a name = "line13_349" id = "line13_349"> </a> +Arceri portis, stantesque relinquere muros,</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p><a name = "line13_350" id = "line13_350"> </a> +(Mite decus mentis) condunt ensesque facesque.</p> +<p><a name = "line13_351" id = "line13_351"> </a> +Multa deum templis domibusque nitentibus auro</p> +<p><a name = "line13_352" id = "line13_352"> </a> +Egeritur præda, et victus alimenta superbi,</p> +<p><a name = "line13_353" id = "line13_353"> </a> +Quisque bonis periere, virum de corpore vestes</p> +<p><a name = "line13_354" id = "line13_354"> </a> +Femineæ, mensæque alia tellure petitæ,</p> +<span class = "pagenum">101</span> +<span class = "linenum">355</span> +<p><a name = "line13_355" id = "line13_355"> </a> +Poculaque Eoa luxum inritantia gemma.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_348" id = "not13_348" href = "#line13_348">348.</a> +Romani jussu Fulvii non delent Capuam. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line13_315">v. 315 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_351" id = "not13_351" href = "#line13_351">351 sq.</a> +Poeta, qui adripit quidquid potest, si id modo ornatum epicum capit, +exaggeravit, quæ de conlatis spoliis memorat: apud Liv. XXVI, 14, ejus +rei levia tantum vestigia reperiuntur; Ernest. Nescio tamen, utrum +historico id magis an poetæ vitio vertendum sit: nam spolia +opulentissimæ urbis inmensa fuisse probabile est. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_38">XI, 38 seq.</a> Sed vid. Liv. +XXVI, 34. +—<a name = "not13_353" id = "not13_353" href = +"#line13_353">353 sq.</a> +<i>Femineæ vestes</i>, non tam ob formam, quam materiam, scil. +subsericæ, Coæ, aliæque, quas vix feminas, multo minus viros decere +Romani putabant: nam Silius h.l. ad sui seculi mores respexisse videtur; +Drak. coll. locis simil. +<span class = "pagenum notes">101</span> +Lucan. I, 163 sq., et Petron. Sat. c. 119. Idem putabat, +poetam quoque, ut sup. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_40">XI, 40</a>, ad colorem vestium respexisse videri +posse; quod mihi non persuasit. Cf. Intp. ad Juvenal. II, 65 seq. +—<a class = "missing" name = "not13_354" id = "not13_354" href = +"#line13_354" title = "numerus deest">354.</a> <i>mensæ alia +tellure petitæ</i>, citreæ, quas ex Africæ silvis advectas Romani insano +pretio emebant; Drak. coll. Intpp. ad Petron. l.c. Meurs. de luxu Rom. +c. 9, et Kobierz. de luxu Rom. II, 10. Vid. et VV. DD. ad Juven. +I, 75 et 137. +—<a name = "not13_355" id = "not13_355" href = +"#line13_355">355 sqq.</a> +De poculis <i>gemmeis</i> ac <i>cælatis</i>, v. Intpp. ad Juvenal. +I, 76, et V, 38 sq. Draken. laudavit Kobierz. l.c. Meurs. de +luxu Rom. c. 8; Cerd. ad Virg, Ge. II, 506, et Æneid. I, 728.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_356" id = "line13_356"> </a> +Nec modus argento, cælataque pondera facti</p> +<p><a name = "line13_357" id = "line13_357"> </a> +Tantum epulis auri; tum passim corpora longo</p> +<p><a name = "line13_358" id = "line13_358"> </a> +Ordine captiva, et domibus depromta talenta,</p> +<p><a name = "line13_359" id = "line13_359"> </a> +Pascere longinquum non deficientia bellum,</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p><a name = "line13_360" id = "line13_360"> </a> +Inmensique <a href = "#var13_360">greges</a> famulæ ad convivia +turbæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not13_356" id = "not13_356" href = +"#line13_356" title = "numerus deest">356.</a> <i>pondera auri</i>, +<i>epulis tantum facti</i>, vasa aurea magni ponderis, in usum +convivalem facta. +—<a name = "not13_359" id = "not13_359" href = +"#line13_359">359.</a> Pecunia subficiens sumtibus in bellum, +quamvis diuturnum, faciendis. +—<a name = "not13_360" id = "not13_360" href = +"#line13_360">360.</a> Silius respexit ad innumeram servorum +turbam, inpr. ad convivia, quam ditiores Romani alebant; Draken. qui +contulit sup. XI, 274 seq.; Quintil. Declam. XIII, pag. 237; Reines. et +Burm. ad Petron. Sat. c. 37 et 47; Kobierz. l.c.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_361" id = "line13_361"> </a> +Fulvius, ut finem spoliandis ædibus, ære</p> +<p><a name = "line13_362" id = "line13_362"> </a> +Belligero revocante, dedit, sublimis ab alto</p> +<p><a name = "line13_363" id = "line13_363"> </a> +Subgestu, magnis <a href = "#var13_363">fautor</a> non futilis +ausis:</p> +<p><a name = "line13_364" id = "line13_364"> </a> +«<a href = "#var13_364">Lanuvio</a> generate, inquit, quem Sospita +Juno</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p><a name = "line13_365" id = "line13_365"> </a> +Dat nobis, Milo, Gradivi cape victor honorem,</p> +<p><a name = "line13_366" id = "line13_366"> </a> +Tempora murali <a href = "#var13_366">cinctus</a> turrita corona.»</p> +<span class = "pagenum">102</span> +<p><a name = "line13_367" id = "line13_367"> </a> +Tum sontes procerum meritosque piacula prima</p> +<p><a name = "line13_368" id = "line13_368"> </a> +<a href = "#var13_368">Adciit</a>, et justa punit commissa securi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_361" id = "not13_361" href = "#line13_361">361</a> +<a name = "not13_362" id = "not13_362" href = "#line13_361">sq.</a> +<i>ære Belligero</i>, tuba. +—<a name = "not13_364" id = "not13_364" href = +"#line13_364">364.</a> Fulvius coronam muralem dono dat +<i>Miloni</i>, qui primus muros adscenderat; de quo v. supra <a class = +"crossref" href = "#line13_300">v. 300 sq.</a> Conf. <a class = +"crossref" href = "bookXV.html#line15_257">XV, 257</a>. Poetam autem +h.l. adlusisse ad Milonem, dictatorem <i>Lanuvinum</i>, quem Cicero +defendit, jam notarunt Cell. et alii. +—De <i>Lanuvio</i> et <i>Junone Sospita</i> v. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_360">ad VIII, 360 seq.</a> +—<a name = "not13_365" id = "not13_365" href = +"#line13_365">365.</a> <i>Gradivi honorem</i>, præmium virtutis. +—<a name = "not13_366" id = "not13_366" href = +"#line13_366">366.</a> <i>Tempora turrita</i>; nam corona muralis +turres aut +<span class = "pagenum notes">102</span> +pinnas murorum præferebat. Cf. de coronis, militum præmiis, loc. class. +Gell. V, 6, et Lips. de Mil. Rom. V, 17.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_367" id = "not13_367" href = "#line13_367">367.</a> +Cf. Liv. XXVI, 15, 16.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_369" id = "line13_369"> </a> +Hic atrox virtus (nec enim obculuisse <a href = +"#var13_369">probarim</a></p> +<span class = "linenum">370</span> +<p><a name = "line13_370" id = "line13_370"> </a> +Spectatum vel in hoste decus) clamore feroci,</p> +<p><a name = "line13_371" id = "line13_371"> </a> +<a href = "#var13_371">Taurea</a>, «Tune, inquit, ferro spoliabis +inultus</p> +<p><a name = "line13_372" id = "line13_372"> </a> +Te majorem animam? et <a href = "#var13_372">jusso</a> lictore +recisa</p> +<p><a name = "line13_373" id = "line13_373"> </a> +Ignavos cadet ante pedes fortissima cervix?</p> +<p><a name = "line13_374" id = "line13_374"> </a> +Haud unquam hos <a href = "#var13_374">vobis</a> dederit Deus.» Inde, +minaci</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p><a name = "line13_375" id = "line13_375"> </a> +Obtutu torvum contra et furiale renidens,</p> +<p><a name = "line13_376" id = "line13_376"> </a> +Bellatorem alacer per pectora transigit ensem.</p> +<p><a name = "line13_377" id = "line13_377"> </a> +Cui ductor: «Patriam moriens comitare cadentem.</p> +<p><a name = "line13_378" id = "line13_378"> </a> +Qui nobis animus, <a href = "#var13_378">quæ dextera, quidve +viritim</a></p> +<p><a name = "line13_379" id = "line13_379"> </a> +<a href = "#var13_379">Decernet</a> Mavors: tibi, si rebare pudendum</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p><a name = "line13_380" id = "line13_380"> </a> +<a href = "#var13_380">Jussa</a> pati, licuit <a href = +"#var13_380">pugnanti obcumbere letum</a>.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_369" id = "not13_369" href = "#line13_369">369 sqq.</a> +<i>atrox virtus</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_58">ad I, 58</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_378">VI, 378</a>. +—<i>virtus, Taurea inquit</i>, h.e. Taurea, vir fortissimus. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_599">ad IV, 599</a>. +—<a name = "not13_371" id = "not13_371" href = +"#line13_371">371... 379.</a> Imitat. Virg. Æn. X, 739 sqq., +ubi v. Heyne.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_378" id = "not13_378" href = "#line13_378">378.</a> +Fulvius respondet ad verba Taureæ, v. 371 seq. <i>Qui nobis</i> sit +<i>animus</i> ac virtus, <i>quidve</i> animi <i>viritim</i>, cuique +nostrum, <i>Decernet Mavors</i> (<a class = "missing" name = "not13_379" +id = "not13_379" href = "#line13_379" title = "numerus deest">v. 379</a>), decernetur bello, ex belli exitu intelligetur; +vel, ut ap. Virg. l.c. <i>Ast de me Divum pater viderit</i>. Lefeb. +comparavit Hom. Iliad. υ, 435, et χ, 365. Withof. haud dubie legendum +putabat: <i>Qui nobis animus</i>, <i>quæ dextera, quidve viri sim</i>, +<i>Decernet Mavors</i>; <i>tibi</i>, etc. <i>quid viri</i>, in quantum +sim vir. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">103</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_381" id = "line13_381"> </a> +Dum Capua <a href = "#var13_381">infaustam luit</a> haud sine sanguine +culpam,</p> +<p><a name = "line13_382" id = "line13_382"> </a> +Interea geminos terra crudelis Hibera</p> +<p><a name = "line13_383" id = "line13_383"> </a> +Fortuna abstulerat, permiscens tristia lætis,</p> +<p><a name = "line13_384" id = "line13_384"> </a> +Scipiadas, magnumque decus, magnumque dolorem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">103</span> +<a name = "not13_381" id = "not13_381" href = "#line13_381">381.</a> +Recte Ernesti V. C. «In Hispania interea Cn. et P. Scipiones +ceciderant. Vid. Liv. XXV, 36; coll. XXVI, 18. Hinc Silius occasionem +adripit in longum episodium excurrendi, quo Scipionem filium adiisse +inferos, ut ibi umbras parentis et patrui spectaret, narrat ad exemplum +Virgilii Æn. VI, quo tamen, sive opportunitatem hujus episodii +inferendi, sive modum tractandi enarrandique, artem et gravitatem vel +dignitatem rerum et verborum, consideremus, inferior mansit, quamvis suo +modo multa bene et graviter expressit.» Ad excusandum tamen ac +defendendum poetæ consilium valent pleraque eorum, quæ in Commentatione +de Silii vita et carmine ad fin. sect. II, et in notis Argumento lib. VI +subjectis, disputavi, quæque Heyne monuit in Exc. I, ad Virg. Æn. VI, et +in nota Argumento ejus libri subjecta; ad quæ lectores brevitatis studio +remittimus. Notandum in primis est, Scipionem Africanum alterum quasi +hujus carminis heroem esse, qui gloriam quoque confecti belli Punici II +sibi comparaverit; neque Silium temere Maronis institisse vestigiis, +sed, quod doctum poetam decet, multa passim variasse, ad exemplum +potissimum Homeri. Qui vero <a class = "crossref" href = +"#line13_385">v. 385 sq.</a> nimis abrupto transitu obfenduntur, +carmen Silianum perperam exigunt ad leges, vel ἐποποιΐας, vel perfectæ +narrationis historicæ; de quo v. ad Comment. de Silii vita et carmine, +init. sect. II. +—<a name = "not13_383" id = "not13_383" href = +"#line13_383">383.</a> <i>Fortuna permiscens tristia</i>, necem +Scipionum omniumque fere, quibus præfuerant, copiarum, <i>lætis</i>, tot +tantisque rebus per octo fere annos ab illis feliciter gestis; quas +poeta mox <i>magnum decus</i>, ut <i>tristia</i> illa <i>magnum +dolorem</i> adpellat. Præstat tamen verba <i>permiscens tristia +lætis</i> de Fortuna universe posita adcipere, et illa <i>magnum decus, +magnum dolorem</i>, ad Scipiones referre, qui <i>magnum decus</i> +Romanorum vocantur propter virtutem, et <i>magnus dolor</i>, quum +periissent, non tam Romanorum, quum totius Hispaniæ; de quo v. Liv. XXV, +36 extr. +—<a class = "missing" name = "not13_384" id = "not13_384" href = +"#line13_384" title = "numerus deest">384.</a> <i>Scipiadas</i>, ut +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_107">VII, 107</a>, ubi +v. not.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">385</span> +<p><a name = "line13_385" id = "line13_385"> </a> +Forte Dicarchea juvenis <a href = "#var13_385">dum sedit</a> in urbe</p> +<p><a name = "line13_386" id = "line13_386"> </a> +Scipio, post belli repetens extrema penates,</p> +<span class = "pagenum">104</span> +<p><a name = "line13_387" id = "line13_387"> </a> +Huc tristis lacrimas et funera acerba suorum</p> +<p><a name = "line13_388" id = "line13_388"> </a> +Fama tulit: duris quamquam non cedere suetus,</p> +<p><a name = "line13_389" id = "line13_389"> </a> +Pulsato lacerat violenter pectore amictus.</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p><a name = "line13_390" id = "line13_390"> </a> +Non comites tenuisse valent, non ullus honorum</p> +<p><a name = "line13_391" id = "line13_391"> </a> +Militiæve pudor: pietas irata sinistris</p> +<p><a name = "line13_392" id = "line13_392"> </a> +Cælicolis furit, atque odit solatia luctus:</p> +<p><a name = "line13_393" id = "line13_393"> </a> +Jamque dies, iterumque dies absumta querelis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_385" id = "not13_385" href = "#line13_385">385.</a> +<i>Dicarchæa in urbe</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_533">ad VIII, 533</a>, et <a class = "crossref" href += "bookXII.html#line12_107">XII, 107 sq.</a> +—<i>sedit</i>, commoratur, tempus terit in otio. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_142">ad III, 142</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookX.html#not10_597">X, 597</a>. +<span class = "pagenum notes">104</span> +—<a name = "not13_386" id = "not13_386" href = +"#line13_386">386.</a> <i>post belli extrema</i>, finem, h.e. post +expugnationem Capuæ. Conf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line13_454">v. 454</a>. +—<i>penates</i>, patriam, Romam, domum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_390" id = "not13_390" href = "#line13_390">390.</a> +<i>tenuisse,</i> luctum ejus sedare, <i>non honorum pudor</i>; quasi +vero in honoribus id esse deberet, ut a luctu se abstineret, qui illis +conspicuus esset: alia ratio <i>militiæ</i> est, quæ profecto fortis +animi præsidia adfert; Ernesti. Enimvero qui honoribus fungitur, +inferioribus, quique militibus præest, iis exemplo esse debet ac solet. +—<a name = "not13_391" id = "not13_391" href = +"#line13_391">391 seq.</a> +Similes querulas inpatientes et pæne inpias adversus Deos passim legimus +in similibus veterum locis, et ap. Kirchmann. de fun. Rom. p. 168 +sq. qui multos congessit; Ernesli. Recte; quod tamen nemini mirum +videbitur, qui loca illa non ad nostram de divina natura cogitandi +rationem, sed ad notiones, quas veteres sibi de ea animo et informasse +et informare debuisse notum est, exegerit.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_394" id = "line13_394"> </a> +Versatur species ante ora oculosque <a href = +"#var13_394">parentum</a>.</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p><a name = "line13_395" id = "line13_395"> </a> +Ergo excire parat manes animasque suorum,</p> +<p><a name = "line13_396" id = "line13_396"> </a> +Adloquioque virum tantos mulcere dolores.</p> +<p><a name = "line13_397" id = "line13_397"> </a> +Hortatur vicina palus, ubi signat Averni</p> +<p><a name = "line13_398" id = "line13_398"> </a> +Squalentem introitum stagnans Acherusius humor.</p> +<p><a name = "line13_399" id = "line13_399"> </a> +Noscere venturos agitat mens protinus annos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_394" id = "not13_394" href = "#line13_394">394.</a> +<i>parentum</i>; vid. Var. Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_395" id = "not13_395" href = "#line13_395">395.</a> +<i>excire manes animasque suorum</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_97">ad I, 97 seq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_397" id = "not13_397" href = "#line13_397">397 seq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#not12_121">ad XII, +121</a> et <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#not12_126">126 sqq.</a></p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">400</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_400" id = "line13_400"> </a> +<a href = "#var13_400">Sic ad Cymæam</a>, quæ tum sub nomine Phœbi</p> +<p><a name = "line13_401" id = "line13_401"> </a> +Autonoe tripodas <a href = "#var13_401">sacros</a> antrurnque +tenebat,</p> +<span class = "pagenum">105</span> +<p><a name = "line13_402" id = "line13_402"> </a> +Fert gressus juvenis, consultaque pectoris ægri</p> +<p><a name = "line13_403" id = "line13_403"> </a> +Pandit, et adspectus orat contingere patrum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_400" id = "not13_400" href = "#line13_400">400 +seqq.</a> +<i>Autonoe</i>, sacerdos Phœbi, ut jam Ernesti monuit, adumbrata ex +Homerica Circe, quæ Ulyssem simili modo instituit (Odyss. κ, 488 sqq.), +et diversa +<span class = "pagenum notes">105</span> +ab alia Sibylla vate (v. inf. <a class = "crossref" href = +"#line13_409">v. 409 sq.</a>, <a class = "crossref" href = +"#line13_444">444</a> et <a class = "crossref" href = "#line13_488">488 +sq.</a>), ut ap. Virg. Deiphobe sacerdos a Sibylla, secundum sententiam +Holdsworthi et Spencii, quibus tamen refragatur Heyne, qui in Exc. V ad +Æn. VI, ad unam feminam omnia refert, ut Ovid. Met. XIV, 104 seq. +—<i>Cymæam</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_531">ad VIII, 531</a>. +—<i>sub nomine</i>, præsidio, tutela, patrocinio. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_93">ad I, 93 in Var. Lect.</a> +et Burm. ad Ovid. Trist. II, 551; IV, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 9. +—<a class = "missing" name = "not13_401" id = "not13_401" href = +"#line13_401" title = "numerus deest">401.</a> <i>tripodas sacros +antrumque tenebat</i>, ut Pythia, quæ tripodi insidens Delphis +vaticinabatur. De <i>antro</i> Sibyllæ cf. Heyne Exc. III ad Virg. Æn. +VI.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_404" id = "line13_404"> </a> +Nec cunctata diu vates, «Mactare repostis</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p><a name = "line13_405" id = "line13_405"> </a> +<a href = "#var13_405">Mos</a> umbris, inquit, consueta piacula +nigras</p> +<p><a name = "line13_406" id = "line13_406"> </a> +Sub lucem pecudes, reclusæque abdere terræ</p> +<p><a name = "line13_407" id = "line13_407"> </a> +Manantem jugulis spirantum cæde cruorem.</p> +<p><a name = "line13_408" id = "line13_408"> </a> +Tunc populos tibi regna suos pallentia mittent.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_404" id = "not13_404" href = "#line13_404">404 sqq.</a> +De evocatione Manium et Homeri imitatione v. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_97">ad I, 97, 98</a>; Hom. Od. κ, 524 sq., et +Heyne Exc. XIV, ad Virg. Æn. VI. Qui ad Manes et inferos adcedunt, eos +<i>piaculari</i> sacro placare solent. Cf. Homer. l.c. Heyne et Cerda ad +Virgil. Æn. VI, 153 seq. quæ loca Silius imitatus est. +—<a class = "missing" name = "not13_405" id = "not13_405" href = +"#line13_405" title = "numerus deest">405.</a> <i>nigras +pecudes</i>, cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_119">ad +I, 119</a>, et Hom. l.c. +—<a class = "missing" name = "not13_406" id = "not13_406" href = +"#line13_406" title = "numerus deest">406.</a> <i>Sub lucem</i>, +post mediam noctem, more hujus sacri. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line13_413">v. 413</a> et <a class = "crossref" href = +"#line13_413">420</a> sup. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_124">ad VIII, 124</a>; Cerda et Heyne ad Virg. Æn. +VI, 252, 255 et 535 sq. Perperam D. Heins. verba <i>sub lucem</i>, +h.l. et <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_124">VIII, +124</a>, exponit, ore vultuque ad lucem solemque surgentem converso, +coll. Sophocl. Œd. Col. 468, et Electra 425 quibus locis Schol. monet, +τὰ καθάρματα, lustrationes, expiationes, etiam somniorum, et similia +sacra ita fieri. +—<a href = "#line13_406">406 sq.</a> +<i>reclusæ abdere terræ cruorum</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_98">ad I, 98</a>, et conf. inf. <a class = +"crossref" href = "#line13_427">v. 427... 434</a>; Homer. Od. λ, 25 +seq. (quem locum Silius ante oculos habuit), Ovid, Met. VII, 243 sq.; +Horat. Sat. I, <span class = "smallcaps">viii</span>, 28 seq.; +Orph. Argon. 569 sq., et Cuperi Obss. I, 12. +—<a class = "missing" name = "not13_407" id = "not13_407" href = +"#line13_407" title = "numerus deest">407.</a> <i>spirantum</i>, id +est, palpitantium, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_121">I, 121</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_408" id = "not13_408" href = "#line13_408">408.</a> +<i>suos populos</i>, κλυτὰ ἔθνεα νεκρῶν, Odyss. κ, 526.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_409" id = "line13_409"> </a> +Cetera, quæ poscis, majori vate canentur.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p><a name = "line13_410" id = "line13_410"> </a> +Namque tibi Elysio repetita oracula campo</p> +<p><a name = "line13_411" id = "line13_411"> </a> +Eliciam, veterisque dabo inter sacra Sibyllæ</p> +<span class = "pagenum">106</span> +<p><a name = "line13_412" id = "line13_412"> </a> +Cernere fatidicam Phœbei pectoris umbram.</p> +<p><a name = "line13_413" id = "line13_413"> </a> +Vade, age, et, a medio quum se nox humida cursu</p> +<p><a name = "line13_414" id = "line13_414"> </a> +Flexerit, ad fauces vicini castus Averni</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p><a name = "line13_415" id = "line13_415"> </a> +Duc prædicta sacris duro placamina Diti.</p> +<p><a name = "line13_416" id = "line13_416"> </a> +Mella simul tecum et puri fer dona Lyæi.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_409" id = "not13_409" href = "#line13_409">409.</a> +majori <i>vate</i>, mox <i>veteri Sibylla</i>, cujus animam Autonoe +evocatura erat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_411" id = "not13_411" href = "#line13_411">411.</a> +<i>veteris Sibyllæ</i>, ut <i>anus</i> <a class = "crossref" href = +"#line13_494">v. 494</a>, propter grandem ejus ætatem, de qua et de +variis Sibyllis v. Heyne Exc. IV et V ad Virgil. Æn. VI; Petiti et +Gallæi libellos de Sibyllis, Intp. ad Propert. II, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 16, <span class = "smallcaps">xxiv</span>, 34, et +alios.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">106</span> +<a name = "not13_413" id = "not13_413" href = "#line13_413">413.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_24">ad +V, 24</a>. +—<i>nox humida</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_259">ad I, 259 in Var. Lect.</a> +—<a name = "not13_414" id = "not13_414" href = +"#line13_414">414.</a> <i>Flexerit se</i> proprie, ut <i>verti</i> +dixere Stat. Theb. III, 33; Senec. Herc. fur. 131, et στρέφεται ἐς δύσιν +ἄρκτος, Theocrit. XXIV, 11; Drak. +—<a name = "not13_415" id = "not13_415" href = +"#line13_415">415.</a> <i>duro diti</i>, sævo, inexorabili, +inlacrimabili, truculento; Drak. coll. Virg. Æn. XII, 199. +—<a name = "not13_416" id = "not13_416" href = +"#line13_416">416.</a> Melle, vino et lacte libatio fiebat Manibus +et inferorum Diis. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line13_434">v. 434</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_98">ad I, 98</a>; Hom. Odyss. κ, 519 sq.; λ, 27; +Orph. l.c. Eurip. Orest. 115; Apollon. III, 1034 sq., 1209 sq. +—<i>dona Lyæi</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_414">XI, 414</a>, v. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_748">ad VII, 748</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_417" id = "line13_417"> </a> +Hoc alacer monitu, et promissæ nomine vatis,</p> +<p><a name = "line13_418" id = "line13_418"> </a> +Adparat occulto monstrata piacula cœpto.</p> +<p><a name = "line13_419" id = "line13_419"> </a> +Inde, ubi nox jussam procedens contigit horam,</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p><a name = "line13_420" id = "line13_420"> </a> +Et spatia æquarunt tenebras transacta futuras,</p> +<p><a name = "line13_421" id = "line13_421"> </a> +Consurgit stratis, pergitque ad turbida portæ</p> +<p><a name = "line13_422" id = "line13_422"> </a> +Ostia Tartareæ; penitus quîs abdita vates</p> +<p><a name = "line13_423" id = "line13_423"> </a> +Promissa inplerat, Stygioque sedebat in antro.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_417" id = "not13_417" href = "#line13_417">417.</a> +Imitat. Virg. Æn. VI, 236... 254, et Hom. Odyss. λ, 22 seq. +—<i>promissæ vatis</i>, Sibyllæ, nomine. Cf. <a class = "crossref" +href = "#line13_409">v. 409 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_419" id = "not13_419" href = "#line13_419">419.</a> +<i>horam jussam</i>, constitutam ab Autonoe <a class = "crossref" href = +"#line13_413">v. 413</a>. +—<a name = "not13_420" id = "not13_420" href = +"#line13_420">420.</a> <i>spatia æquarunt</i>, post mediam +noctem.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_424" id = "line13_424"> </a> +Tum, qua se primum rupta tellure recludit</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p><a name = "line13_425" id = "line13_425"> </a> +<a href = "#var13_425">Invisus</a> cælo specus, atque eructat +acerbam</p> +<p><a name = "line13_426" id = "line13_426"> </a> +Cocyti laxo suspirans ore paludem,</p> +<p><a name = "line13_427" id = "line13_427"> </a> +Inducit juvenem, ferroque cavare refossam</p> +<p><a name = "line13_428" id = "line13_428"> </a> +Ocius urguet humum, atque, arcanum murmur anhelans,</p> +<span class = "pagenum">107</span> +<p><a name = "line13_429" id = "line13_429"> </a> +Ordine mactari pecudes jubet: <a href = "#var13_429">ater</a> operto</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p><a name = "line13_430" id = "line13_430"> </a> +Ante omnes taurus Regi, tum proxima Divæ</p> +<p><a name = "line13_431" id = "line13_431"> </a> +Cæditur <a href = "#var13_431">Hennææ</a> casta cervice juvenca.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_425" id = "not13_425" href = "#line13_425">425 seq.</a> +<i>Cocytum</i> Silius ponit sub ipsius speluncæ, seu antri Stygii +ingressum, ubi victimæ parantur, discrepans a Virgil. Æn. VI, 295 sq. +cujus tamen verba æmulatus est; Ernesti. Sed illum Maronis locum +expressit potius inf. <a class = "crossref" href = +"#line13_571">v. 571 seq.</a>, et h.l. Æn. VI, 107, ubi v. Heyne. +Pro Acheronte tamen Cocytum posuit: nam in fluminibus inferis mire seu +turbant seu variant poetæ; de quo v. Heyne Exc. IX ad Virg. Æn. VI. +—<a class = "missing" name = "not13_426" id = "not13_426" href = +"#line13_426" title = "numerus deest">426.</a> <i>suspirans</i>, +spirans, exhalans. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_136">XII, 136</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_777">ad IV, 777</a>. +—<a name = "not13_427" id = "not13_427" href = +"#line13_427">427 seq.</a> +<i>ferro cavare refossam humum</i>, fossam, seu scrobem +<span class = "pagenum notes">107</span> +facere. Ἐγὼ δ’ ἄορ ὀξὺ ἐρυσσάμενος παρὰ μηροῦ Βόθρον ὄρυξα, etc., Homer. +Odyss. λ, 24, 36, et κ, 517. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_98">ad I, 98</a>. +—<a name = "not13_429" id = "not13_429" href = +"#line13_429">429 sqq.</a> +<i>Ater taurus</i>, ut <i>nigras pecudes</i>, <a class = "crossref" href += "#line13_405">v. 405</a>, ubi vid. not. +—<i>operto Regi</i>, subterraneo, Plutoni, <i>Stygio regi</i>, Æn. +VI, 252, ubi et v. 140, <i>telluris operta</i>, dicuntur loca +infera. +—<a class = "missing" name = "not13_430" id = "not13_430" href = +"#line13_430" title = "numerus deest">430.</a> <i>Divæ Hennææ</i>, +ut <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_93">I, 93</a>, +ubi v. not. +—<a class = "missing" name = "not13_431" id = "not13_431" href = +"#line13_431" title = "numerus deest">431.</a> <i>casta cervice +juvenca</i>, non ἄζυξ, vel ἀδμὴς (Odyss. δ, 637), quæ haud passa +est jugum, ut D. Heins. notavit et Dausq. (qui adeo ex Virg. Ge. +IV, 551, <i>intacta cervice juvenca</i> substituendum putabat), sed quam +Hom. Odyss. λ, 30, στεῖραν βοῦν, et inde Virgil. Æn. VI, 251, +<i>sterilem vaccam</i> adpellat, quod jam monuere Drak. et Ern.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_432" id = "line13_432"> </a> +Inde tibi, Alecto, tibi, nunquam læta Megæra,</p> +<p><a name = "line13_433" id = "line13_433"> </a> +Corpora lanigerum procumbunt lecta bidentum.</p> +<p><a name = "line13_434" id = "line13_434"> </a> +<a href = "#var13_434">Fundunt mella super Bacchique et lactis +honorem</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_432" id = "not13_432" href = "#line13_432">432.</a> +Ipsis Eumenidibus sacrum fit, non matri Eumenidum, ut ap. Virg. Æn. VI, +250; Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_434" id = "not13_434" href = "#line13_434">434.</a> +Conf. Var. Lect. et sup. <a class = "crossref" href = "#not13_416">ad +v. 416</a>. Voc. <i>honorem</i> abundare putabat D. Heins. et +Plautum simil. dixisse <i>florem vini veteris</i>, Eurip. οἴνου ἄχνην, +Pind. ἄνθεα μήλων et ὕμνων, vel ἄνθεμα χρυσοῦ. Sed v. supra <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_218">ad III, 218</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">435</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_435" id = "line13_435"> </a> +«<a href = "#var13_435">Sta</a>, juvenis, faciemque, Erebo quæ surgit +<a href = "#var13_435">ab omni</a>,</p> +<p><a name = "line13_436" id = "line13_436"> </a> +Exclamat vates, patere: adcedentia cerno</p> +<p><a name = "line13_437" id = "line13_437"> </a> +Tartara, et ante oculos adsistere tertia regna.</p> +<p><a name = "line13_438" id = "line13_438"> </a> +Ecce ruunt variæ species, et quidquid ab imo</p> +<p><a name = "line13_439" id = "line13_439"> </a> +Natum hominum exstinctumque chao est.» Jam cuncta <a href = +"#var13_439">videbat</a>,</p> +<span class = "pagenum">108</span> +<span class = "linenum">440</span> +<p><a name = "line13_440" id = "line13_440"> </a> +Cyclopas, Scyllamque, et pastos membra virorum</p> +<p><a name = "line13_441" id = "line13_441"> </a> +Odrysiæ telluris equos. «Contende tueri,</p> +<p><a name = "line13_442" id = "line13_442"> </a> +Eductumque tene vagina interritus ensem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_435" id = "not13_435" href = "#line13_435">435.</a> +Adcedentibus Manibus horret Scipionis animus, quem Autonoe erigere +conatur. +—<i>faciem</i>, quæ mox <i>varie species</i> dicuntur. +—<a name = "not13_436" id = "not13_436" href = +"#line13_436">436.</a> <i>patere</i>, ut v. 441, <i>contende +tueri interritus</i>. +—<a name = "not13_437" id = "not13_437" href = +"#line13_437">437.</a> <i>tertia regna</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_116">VIII, 116</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_438" id = "not13_438" href = "#line13_438">438</a> +<a name = "not13_439" id = "not13_439" href = "#line13_438">seq.</a> +Cf. Hom. Odyss. λ, 36 sqq.; Virg. Georg. IV, 471 sq., et Æn. VI, +305 sq. +—<i>ab imo chao</i>, a prima mundi origine, quum adhuc chaos +esset. Ern. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_453">XI, 453</a>; +<span class = "pagenum notes">108</span> +Ovid. Met. I, 1 sq.; Hesiod. Theog. 116 seq. +—<a name = "not13_441" id = "not13_441" href = +"#line13_441">441 sq.</a> +<i>Odrysiæ telluris</i>, Diomedis Thracis, <i>equos pastos membra +virorum</i>, ἀνδροφάγους. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_38">ad III, 38</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_431">IV, 431</a>. +—<a name = "not13_442" id = "not13_442" href = +"#line13_442">442.</a> Cf. Hom. Odyss. κ, 535 sq.; λ, 48 sq.; Virg. +Æn. VI, 260, 290.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_443" id = "line13_443"> </a> +Quæcumque ante animæ <a href = "#var13_443">tendent</a> potare +cruorem,</p> +<p><a name = "line13_444" id = "line13_444"> </a> +<a href = "#var13_444">Dissice</a>, dum castæ procedat imago +Sibyllæ.</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p><a name = "line13_445" id = "line13_445"> </a> +Interea cerne, ut gressus inhumata citatos</p> +<p><a name = "line13_446" id = "line13_446"> </a> +Fert umbra, et properat tecum conjungere dicta:</p> +<p><a name = "line13_447" id = "line13_447"> </a> +Cui datur ante atros absumti corporis ignes,</p> +<p><a name = "line13_448" id = "line13_448"> </a> +Sanguine non tacto, solitas effundere voces.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_443" id = "not13_443" href = "#line13_443">443.</a> +<i>potare cruorem</i>; cf. mox <a class = "crossref" href = +"#not13_448">ad v. 448</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_98">ad I, 98</a>. +—<a name = "not13_444" id = "not13_444" href = +"#line13_444">444.</a> <i>imago</i>, umbra, εἴδωλον. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_97">ad I, 97</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_445" id = "not13_445" href = "#line13_445">445.</a> +Appius Claudius Pulcher consul, ad Capuam vulneratus et mortuus (vid. +Liv. XXVI, 6, 16), sed nondum crematus ac sepultus (<a name = +"not13_447" id = "not13_447" href = "#line13_447">v. 447</a>), +cujus umbra ad Scipionem prima venit, effictus ad similitudinem +Elpenoris apud Homerum Odyss. λ, 51 seq., et Palinuri apud Virgilium +Æneid. lib. VI, 337 sq. +—<a name = "not13_448" id = "not13_448" href = +"#line13_448">448.</a> <i>Sanguine non tacto</i>, cruore victimarum +non hausto, quo simplices infirmæque umbræ vires, vitam et reminiscendi +vim recipiunt: veteres enim credebant, vitam ac vitalem vim in sanguine +inesse. Cf. inf. <a class = "crossref" href = "#line13_494">vers. 494 +sq.</a>, <a class = "crossref" href = "#line13_621">621</a>, <a class = +"crossref" href = "#line13_706">706</a>, <a class = "crossref" href = +"#line13_735">735</a>; Hom. Odyss. λ, 36, 50, 89, 95, 97, 141, 147, 152 +al. et sup. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_98">ad +I, 98</a>. Umbræ vero, quæ nuper demum in inferos descenderunt, +plus virium habent, quam quæ diutius ibi commoratæ sunt. Sic Elpenor, +etsi non, ut reliquæ umbræ, sanguinem bibit, cum Ulysse loquitur +fatorumque suorum recordatur Odyss. λ, 59 sqq. Animæ quoque heroum sine +usu cruoris conloquuntur Odyss. ω, 15 seqq. +—<i>solitas effundere voces</i>: nam propr. umbræ stridorem edunt, +τρίζουσαι ποτέονται ὥς νυκτερίδες, Odyss. ω, 5 seq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_449" id = "line13_449"> </a> +Adspicit, et subito <a href = "#var13_449">turbatus</a> Scipio visu:</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p><a name = "line13_450" id = "line13_450"> </a> +«Quinam te, qui casus, ait, dux maxime, fessæ</p> +<p><a name = "line13_451" id = "line13_451"> </a> +Eripuit patriæ; quum tales horrida poscant</p> +<p><a name = "line13_452" id = "line13_452"> </a> +Bella viros? nec enim dextra concesserit ulli</p> +<span class = "pagenum">109</span> +<p><a name = "line13_453" id = "line13_453"> </a> +Appius, aut astu: decimum lux retulit ortum,</p> +<p><a name = "line13_454" id = "line13_454"> </a> +Ut te, quum Capua remearem, vulnera vidi</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p><a name = "line13_455" id = "line13_455"> </a> +Mulcentem, hoc uno mæstum, quod adire nequires</p> +<p><a name = "line13_456" id = "line13_456"> </a> +Saucius ad muros, et Martis honore careres.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_450" id = "not13_450" href = "#line13_450">450.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "#line13_654">v. 654</a>, Hom. +Odyss. λ, 57, 170; ω, 106, et Virg. Æneid. VI, 341. +—<i>Quinam... qui</i>; cf. +<span class = "pagenum notes">109</span> +<a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_645">ad II, 645 in Var. +Lect.</a> +—<a name = "not13_454" id = "not13_454" href = +"#line13_454">454 sq.</a> +<i>Mulcentem vulnera</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_368">ad V, 368</a>, et <a class = "crossref" href += "bookVI.html#not6_91">VI, 91</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_457" id = "line13_457"> </a> +Contra quæ ductor: «Fesso mihi proxima tandem</p> +<p><a name = "line13_458" id = "line13_458"> </a> +Lux gratos Phaethontis equos avertit, et atris</p> +<p><a name = "line13_459" id = "line13_459"> </a> +Æternum <a href = "#var13_459">demisit</a> aquis: sed lenta meorum,</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p><a name = "line13_460" id = "line13_460"> </a> +<a href = "#var13_460">Dum vanos ritus, cura, et</a> sollemnia vulgi</p> +<p><a name = "line13_461" id = "line13_461"> </a> +Exsequitur, cessat flammis inponere corpus,</p> +<p><a name = "line13_462" id = "line13_462"> </a> +Ut portet tumulis per longum membra paternis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_457" id = "not13_457" href = "#line13_457">457 +seqq.</a> +<i>Lux proxima</i>, dies proximus ei, quo me postremo vidisti, <i>mihi +gratos Phaethontis equos avertit</i>, lucis vitæque usum abstulit, h.e. +eo mortuus sum. +—<i>atris aquis</i>, ad Stygem et in orcum <i>demisit</i>. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_439">ad I, 439</a>. +—<a name = "not13_459" id = "not13_459" href = +"#line13_459">459</a> <a name = "not13_460" id = "not13_460" href = +"#line13_459">seqq.</a> +<i>Lenta cura meorum cessat</i>, h.e. Romani, amici ac propinqui mei ob +curam dignitatis meæ cessant <i>corpus</i> meum <i>flammis inponere, dum +vanos... exsequitur</i>. +—<i>ritus vanos</i> et umbris inutiles, quibus cadaver in patriam +ad majorum sepulcra putabatur referendum esse, ideoque +<i>medicaminibus</i> (<a class = "crossref" href = +"#line13_464">v. 464</a>) h.e. condimentis servandum, ne +<i>putresceret</i>; bene Mars. Cell. et Ern. His addatur Draken. nota: +Appius magnificos exsequiarum adparatus <i>vanos ritus</i> vocat, quod +contentus esset, si cadaver suum, quocumque ritu fieret, quam primum +terræ mandaretur, ut campos Elysios et loca beata intrare posset, unde +inhumati diutissime arcebantur. +—<i>lenta cura</i>, quod a Capua ad Romam longius iter erat; Ern. +Sed eo potius spectant verba <i>per longum</i>, scilicet iter, vide vs. +462.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_463" id = "line13_463"> </a> +Quod te per nostri Martis precor æmula facta,</p> +<p><a name = "line13_464" id = "line13_464"> </a> +<a href = "#var13_464">Arce, quæ putris</a> artus, medicamina, +servant,</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p><a name = "line13_465" id = "line13_465"> </a> +Daque vago portas quamprimum Acherontis adire.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_464" id = "not13_464" href = "#line13_464">464.</a> +<i>putres artus</i>, qui, nisi medicamentis servarentur, putri tabo et +sanie liquerent; Drak. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line13_487">v. 487</a>. +—<a name = "not13_465" id = "not13_465" href = +"#line13_465">465.</a> Cf. Virg. Æn. VI, +<span class = "pagenum notes">110</span> +325 seq. (ubi v. Heyne et sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_154">ad I, 154</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_669">IV, 669</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_156">V, 156</a>.)</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">110</span> +<p><a name = "line13_466" id = "line13_466"> </a> +Tum juvenis: «Gens o veteris pulcherrima <a href = +"#var13_466">Clausi</a>,</p> +<p><a name = "line13_467" id = "line13_467"> </a> +<a href = "#var13_467">Haud ulla ante tuam, quamquam non parva +fatigent</a>,</p> +<p><a name = "line13_468" id = "line13_468"> </a> +Curarum prior exstiterit: <a href = "#var13_468">namque ista per +omnes</a></p> +<p><a name = "line13_469" id = "line13_469"> </a> +Discrimen <a href = "#var13_468">servat</a> populos, variatque <a href = +"#var13_469">jacentum</a></p> +<span class = "linenum">470</span> +<p><a name = "line13_470" id = "line13_470"> </a> +Exsequias tumuli et cinerum sententia discors.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_466" id = "not13_466" href = "#line13_466">466.</a> +<i>Gens</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_185">ad II, 185</a>. De Atta, vel Atto <i>Clauso</i>, +auctore gentis Claudiæ (cujus familia sunt Appii), qui e Sabinis +migravit Romam, ibique <i>Appius Claudius</i> dictus est, v. Liv. II, +16; sup. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_412">ad VIII, +412</a>; Heins. ad Ovid. Fast. IV, 305, et meas Tabulas genealog. +—<a name = "not13_467" id = "not13_467" href = +"#line13_467">467.</a> Conf. Hom. Odyss. λ, 80. <i>Nulla mihi cura +prior erit ante tuam</i>, quam cura tuæ sepulturæ. Withof. corrigit: +<i>Haud ulla ante tui hanc, quamquam non parva fatigent</i>, etc. hoc +est, <i>ante hanc tui</i>, scilicet curam, vel sepeliendi officium. +—<a name = "not13_468" id = "not13_468" href = +"#line13_468">468.</a> Totum hunc locum e Lucret. III, 883... 906, +expressum censet Lefeb. ego potius ex Cic. Tusc. Qu. I, 45. Bene +vero Ernesti V. C. «Omnem hanc recensionem variorum generum mortuos +tractandi et sepeliendi, quæ apud diversos populos obtineant, semper +maxime absurdam judicavi. Non potest ulla probabilis ratio inveniri, +quare poeta hæc Scipionem disputantem induxerit. Certe, si in solatium +Appii dicta quis putaverit, ridiculus consolandi modus mihi videtur. +Credo poetam, quum vellet doctrinam expromere, et variandi ornatus artem +ostentare, non sensisse, quam absurde et contra dignitatem carminis +epici id faceret. Eum omnem locum, si quem alium, ex carmine Siliano, ut +absit, optaverim.» Idem Vir Ill. monet, τὸ <i>namque</i> nihil habere, +ad quod referatur. Sed <i>namque</i> h.l. dicitur, ut γὰρ ab initio +orationis (v. Heyne ad Virg. Æn. VI, 378, et Ge. IV, 445); vel ut δὴ γάρ +τοι, vero, vel enim vero, atqui, quo sensu <i>enim</i> occurrit ap. +Virgil. Æn. V, 850; VI, 52; VIII, 84; X, 874, ad quæ loca v. +Heyne. <i>Enim</i>, <i>nam</i> et <i>namque</i> centies ap. Cicer. et +alios transitioni servire, præter alios notavit Ernesti ad Tac. Hist. +IV, 11, et in clav. Cic. Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_33">ad I, 33</a>. +—<i>ista</i> cura sepeliendi, <i>discrimen servat</i>, diversa est +apud populos diversos: quæ sententia mox argute variatur verbis; Ern. +—<a name = "not13_469" id = "not13_469" href = +"#line13_469">469.</a> <i>jacentum</i>; v. ad lib. II, 574, et +Klotz. ad Tyrt. p. 93.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_471" id = "line13_471"> </a> +<a href = "#var13_471">Tellure (ut perhibent) is mos antiquus +Hibera</a>,</p> +<span class = "pagenum">111</span> +<p><a name = "line13_472" id = "line13_472"> </a> +Exanima obscœnis consumit corpora vultur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_471" id = "not13_471" href = "#line13_471">471.</a> +De variis variorum populorum sepeliendi ritibus multa veterum loca +congessit Kirchman. de fun. Rom. App. c. 2 sqq. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_341">not. ad III, 341 sq.</a> +Withof. corrigit: +<span class = "pagenum notes">111</span> +<i>Tellure (ut perhibent, is mos antiquus) Ibera exanima</i>, etc.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_473" id = "line13_473"> </a> +Regia quum lucem posuerunt membra, probatum est</p> +<p><a name = "line13_474" id = "line13_474"> </a> +Hyrcanis adhibere canes. Ægyptia tellus</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p><a name = "line13_475" id = "line13_475"> </a> +Claudit <a href = "#var13_475">odorato post funus stantia saxo</a></p> +<p><a name = "line13_476" id = "line13_476"> </a> +Corpora, et a mensis exsanguem haud separat umbram.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_473" id = "not13_473" href = "#line13_473">473 seq.</a> +Vid. eadem nota, Cuperi Obss. I, 8, et Cicero Tusculan. Qu. +I, 45. +—<i>probatum est</i>, more receptum, Cell. νενόμισται +D. Heins. +—<a name = "not13_475" id = "not13_475" href = +"#line13_475">475.</a> De ratione, qua <i>Ægyptii</i> mortuorum +corpora condierint, loca class. sunt Diodor. Sic. II, 5, et +Herodot. II, 86, ubi præter alia hæc leguntur, ποιεῦνται ξύλινον τύπον +ἀνθρωποειδέα, ποιησάμενοι δὲ ἐσεργνῦσι τὸν νεκρὸν, καὶ κατακληΐσαντες +οὕτω θησαυρίζουσιν ἐν οἰκήματι θηκαίῳ, ἱστάντες ὀρθὸν πρὸς τοῖχον, unde +Silius dixit <i>stantia</i>. Pro lignea effigie, vel arca et capsa h.l. +<i>saxum odoratum</i>, unde Drak. τὸ <i>saxum</i> refert ad opus +arcuatum, sub quo cadavera sepulta fuerint, et in quod se descendisse +referat de la Valle (Itiner. P. I, c. 25); Dausq. autem ad pyramidas +(tum <i>corpora</i> regum intell. ut <a class = "crossref" href = +"#line13_473">v. 473</a>), et Epith. <i>odoratum</i> ad ipsum +corpus unguentis conditum. Cf. Var. Lect. +—<a name = "not13_476" id = "not13_476" href = +"#line13_476">476.</a> In conviviis ad memoriam mortalitatis +sceleton circumferunt; Cell. Ad luxum hoc pertinere, monet Dausq. +Conferunt loc. insignem Herodot. II, 78, et Plut. Conv. VII Sap. ὁ δὲ +Αἰγύπτιος σκελετὸς, ὅν εἰσφέροντες εἰς τὰ συμπόσια προτίθενται, καὶ +παρακαλοῦσι μεμνῆσθαι τάχα δὴ τοιούτους ἐσομένους. Kirch. de Fun. Rom. +lib. I, c. 8, comparavit Lucian. de luctu: ταχιρεύει δ’ ὁ Αἰγύπτιος +οὗτος μέν τοι, λέγω δὲ ἰδὼν, ξηράνας τὸν νεκρὸν σύνδειπνον καὶ συμπότην +ἐποιήσατο. Æthiopes quoque mortuos doliis, vel arcis vitreis ligneisve +inclusos mensis adponere solebant. Conf. Herodot. III, 24; Diodor. +T. I, p. 128. Middleton Monum. erud. ant. p. 253; Salmas. +ad Solin. T. II, p. 850, et inpr. Intpp. ad Petron. Sat. c. +34.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_477" id = "line13_477"> </a> +Exhausto instituit Pontus vacuare cerebro</p> +<p><a name = "line13_478" id = "line13_478"> </a> +Ora virum, et longum <a href = "#var13_478">medicata</a> reponit in +ævum.</p> +<span class = "pagenum">112</span> +<p><a name = "line13_479" id = "line13_479"> </a> +Quid, qui reclusa nudos Garamantes arena</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p><a name = "line13_480" id = "line13_480"> </a> +Infodiunt? quid, qui sævo sepelire profundo</p> +<p><a name = "line13_481" id = "line13_481"> </a> +<a href = "#var13_481">Exanimos</a> mandant Libycis Nasamones in +oris?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_477" id = "not13_477" href = "#line13_477">477.</a> +Bene Cell. «Hoc Ægyptiis tribuit Herodot. II, 86. σκολιῷ σιδήρῳ, incurvo +ferro per nares cerebrum extrahere, in ejusque locum pharmaca inferre. +Ab his Ponticæ gentes habuere, quia Colchi colonia Ægyptiorum, eodem +Herodoto auctore, II, 104.» +—<a name = "not13_478" id = "not13_478" href = +"#line13_478">478.</a> <i>medicata</i>, ut <i>medicamina</i> +<a class = "crossref" href = "#line13_464">v. 464</a> et +<i>odorato</i>, <a class = "crossref" href = +"#line13_475">v. 475</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">112</span> +<a name = "not13_479" id = "not13_479" href = "#line13_479">479.</a> +Antiquissimi rudesque populi sepulcra non lapidibus seu pavimentis +sternere, et arcuato opere exstruere, vel parietibus circumsepire, sed +scrobes in terra cavare solebant, quibus <i>nuda</i> cadavera +<i>infodiebantur</i> potius quam sepeliebantur. Conf. Kirchman. de fun. +Rom. III, 15 pr. De <i>Garamantibus</i> v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_414">ad I, 414</a>. +—<a name = "not13_480" id = "not13_480" href = +"#line13_480">480 seq.</a> +Idem Strabo, XVI de Chelenophagis, et XVII de Meroes adcolis tradit; +Dausq. <i>sepelire profundo</i>, projicere in mare: nam <i>sepelire</i>, +ut θάπτειν, de quovis cadavera condendi modo, de combustione, etc., +dicitur. Conf. mox. <a class = "crossref" href = +"#line13_487">v. 487</a>, et Cuper. Obss. I, 7. +—<a class = "missing" name = "not13_481" id = "not13_481" href = +"#line13_481" title = "numerus deest">481.</a> De +<i>Nasamonibus</i> v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_408">ad I, 408</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_482" id = "line13_482"> </a> +At Celtæ vacui capitis circumdare gaudent</p> +<p><a name = "line13_483" id = "line13_483"> </a> +Ossa (nefas) auro, ac mensis ea pocula servant.</p> +<p><a name = "line13_484" id = "line13_484"> </a> +Cecropidæ ob patriam Mavortis sorte peremtos</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p><a name = "line13_485" id = "line13_485"> </a> +Decrevere simul communibus urere flammis.</p> +<p><a name = "line13_486" id = "line13_486"> </a> +At gente in Scythica subfixa cadavera truncis</p> +<p><a name = "line13_487" id = "line13_487"> </a> +Lenta dies sepelit, putri liquentia <a href = +"#var13_487">tabo</a>.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_482" id = "not13_482" href = "#line13_482">482 sq.</a> +Idem Thracibus tribuere Flor. III, 4; Scythis Strab. VII, +p. 458 (al. 298); Solin. c. 15 et 23; Mel. II, 1; Herod. IV; +Plin. VII, 2. Essedonibus Melam et Solin. II, cc. sed et Boiis Liv. +XXIII, 24, jam monuere intpp. Cf. Dempster. ad Rosin. Ant. Rom. III, +30.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_484" id = "not13_484" href = "#line13_484">484 sq.</a> +Athenienses illis, qui in prælio ceciderant, publicum sepulcrum extra +urbem in Ceramico erigebant; Drak. qui laudavit Lesbon. in Protrept. +p.m. 210, et Meurs. Ceram. gemin. c. 22 et 23 (in Thes. Gronov. +T. IV). Conf. et Kirchman. de fun. Rom. II, 25, et inf. <a class = +"crossref" href = "#not13_659">ad v. 659</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_486" id = "not13_486" href = "#line13_486">486.</a> +Hunc ritum, mortuos, et nonnunquam adeo vivos, ex arboribus, vel +patibulis suspendendi, Tibarenis quoque Porphyrius et Hieron., Colchis +vero tamquam proprium tribuunt Ælian. V.H. IV, 1; Nicol. ap. Stob. +serm. 120, et Apollon. Arg. III, 200... 209, ex cujus loco class. +intelligitur, viros tantum ita ab iis suspensos, mulieres autem terra +obrutas esse. Cf. ibi Schol. (qui hæc ex Nymphodoro hausta notat), +Cuper. Obss. I, 7, et Kirchm. de Fun. Rom. App. c. 2 extr. +—<a name = "not13_487" id = "not13_487" href = +"#line13_487">487.</a> <i>Lenta dies</i>, ut <i>longa dies</i>, ap. +Ovid. Met. XIV, 148; Drak. Cf. Bentl. ad Horat. Epist. I, <span +class = "smallcaps">i</span>, 21. +—<i>sepelit</i>, consumit. Cf. <a class = "crossref" href = +"#not13_480">ad v. 480</a>. +—<i>putri tabo</i>, sanie, putredine. Cf. <a class = "crossref" +href = "#line13_464">vers. 464</a>, et Var. Lect.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_488" id = "line13_488"> </a> +Talia dum memorant, umbra veniente Sibyllæ,</p> +<span class = "pagenum">113</span> +<p><a name = "line13_489" id = "line13_489"> </a> +Autonoe, «Finem hic, inquit, sermonibus adde</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p><a name = "line13_490" id = "line13_490"> </a> +Alternis! hæc, hæc veri fecunda sacerdos,</p> +<p><a name = "line13_491" id = "line13_491"> </a> +Cui tantum patuit rerum, <a href = "#var13_491">quantum</a> ipse +negarit</p> +<p><a name = "line13_492" id = "line13_492"> </a> +Plus novisse Deus: me jam comitante tuorum</p> +<p><a name = "line13_493" id = "line13_493"> </a> +Tempus abire globo, et pecudes inponere flammis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_488" id = "not13_488" href = "#line13_488">488 seq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "#line13_409">v. 409 seq.</a> +<span class = "pagenum notes">113</span> +—<a name = "not13_492" id = "not13_492" href = +"#line13_492">492.</a> With. malebat <i>se</i> pro <i>plus</i>; sed +conject. Barthii <i>quanto</i> pro <i>quantum</i> verior ipsi +modestiorque videbatur.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_494" id = "line13_494"> </a> +At gravida arcanis <a href = "#var13_494">Cymes anus</a> adtigit ore</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p><a name = "line13_495" id = "line13_495"> </a> +Postquam sacrificum, delibavitque cruorem,</p> +<p><a name = "line13_496" id = "line13_496"> </a> +In decus <a href = "#var13_496">egregiæ</a> vultus intenta juventæ,</p> +<p><a name = "line13_497" id = "line13_497"> </a> +«Ætherea fruerer quum luce, haud segniter, inquit,</p> +<p><a name = "line13_498" id = "line13_498"> </a> +Cymæo populis vox nostra sonabat in antro.</p> +<p><a name = "line13_499" id = "line13_499"> </a> +Tunc te permixtum seclis rebusque futuris</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p><a name = "line13_500" id = "line13_500"> </a> +Æneadum cecini. Sed non sat digna mearum</p> +<p><a name = "line13_501" id = "line13_501"> </a> +Cura tuis vocum: nec enim conquirere dicta,</p> +<p><a name = "line13_502" id = "line13_502"> </a> +Aut servare fuit proavis sollertia vestris.</p> +<p><a name = "line13_503" id = "line13_503"> </a> +Verum age, disce, puer, (<a href = "#var13_503">quando</a> cognoscere +cordi est)</p> +<p><a name = "line13_504" id = "line13_504"> </a> +Jam tua, deque tuis pendentia Dardana fatis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_494" id = "not13_494" href = "#line13_494">494</a> +<a name = "not13_495" id = "not13_495" href = "#line13_494">sq.</a> +<i>gravida arcanis</i> ut <i>veri fecunda</i>, <a class = "crossref" +href = "#line13_490">v. 490</a>, vel <i>noxa gravido</i>, <a class += "crossref" href = "#line13_542">v. 542</a>, et <i>feta +furore</i>, <a class = "crossref" href = "#line13_592">v. 592</a>. +Cf. Heins. ad Ovid. Fast. III, 238. +—<i>Cymes anus</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_531">ad VIII, 531</a>. +—<i>anus</i>; cf. <a class = "crossref" href = "#not13_411">ad +v. 411</a>. +—<i>adtigit ore... cruorem</i>; v. supra <a class = "crossref" +href = "#not13_448">ad v. 448</a>. +—<a name = "not13_496" id = "not13_496" href = +"#line13_496">496.</a> Vultum intendens in Scipionem, juvenem +formosum. +—<a name = "not13_498" id = "not13_498" href = +"#line13_498">498.</a> <i>Cymæo antro</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_531">ad VIII, 531</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_499" id = "not13_499" href = "#line13_499">499.</a> +In libris Sibyllinis olim Romanorum et tua fata exposui; sed eos +contemsistis: quibus verbis adluditur ad Tarquinium Superbum, ad quem +quum delati essent novem libri fatidici, sex combustis, tres tantum +servavit; Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_504" id = "not13_504" href = "#line13_504">504.</a> +Magna Scipionis laus.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">505</span> +<p><a name = "line13_505" id = "line13_505"> </a> +Namque tibi cerno <a href = "#var13_505">properatum</a> oracula vitæ</p> +<p><a name = "line13_506" id = "line13_506"> </a> +Hinc petere, et patrios visu contingere manes.</p> +<span class = "pagenum">114</span> +<p><a name = "line13_507" id = "line13_507"> </a> +Armifero victor patrem ulcisceris Hibero,</p> +<p><a name = "line13_508" id = "line13_508"> </a> +Creditus ante annos <a href = "#var13_508">Marti</a>, ferroque +resolves</p> +<p><a name = "line13_509" id = "line13_509"> </a> +Gaudia Pœnorum, et missum lætabere bello</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p><a name = "line13_510" id = "line13_510"> </a> +Omen, Hiberiacis victa Carthagine terris.</p> +<p><a name = "line13_511" id = "line13_511"> </a> +Majus ad imperium <a href = "#var13_511">post hæc</a> capiere, nec +ante</p> +<p><a name = "line13_512" id = "line13_512"> </a> +Jupiter absistet cura, quam cuncta fugarit</p> +<p><a name = "line13_513" id = "line13_513"> </a> +In Libyam bella, et vincendum <a href = "#var13_513">duxerit</a> +ipse</p> +<p><a name = "line13_514" id = "line13_514"> </a> +Sidonium tibi rectorem: pudet urbis iniquæ,</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p><a name = "line13_515" id = "line13_515"> </a> +<a href = "#var13_515">Quod post hæc decus hoc patriaque domoque +carebit</a>.»</p> +<p><a name = "line13_516" id = "line13_516"> </a> +Sic vates, gressumque lacus vertebat ad atros.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_505" id = "not13_505" href = "#line13_505">505.</a> +<i>cerno</i>, <i>tibi</i>, h.e. a te <i>properatum</i> fuisse, ut +peteres oracula; Lefeb. Video itineris tui hoc consilium esse, ut fata +tua cognoscas; Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">114</span> +<a name = "not13_507" id = "not13_507" href = "#line13_507">507.</a> +Vaticinium Sibyllæ, ut Tiresiæ ap. Hom. Odyss. λ, 99 seq. +—<i>patrem</i>, patris necem. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line13_382">v. 382 sq.</a> +—<a name = "not13_508" id = "not13_508" href = +"#line13_508">508.</a> <i>ante annos</i>, quatuor et viginti ferme +annos natus, <i>Marti creditus</i>, cum imperio et ad bellum missus in +Hispaniam. Cf. Liv. XXVI, 18. +—<a name = "not13_510" id = "not13_510" href = +"#line13_510">510.</a> <i>Carthago</i> Hispaniæ capta <i>omen</i> +fuit superandæ Carthaginis in Africa; Cell.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_511" id = "not13_511" href = "#line13_511">511.</a> +<i>Majus imperium</i>, Consulatum. Confer. Liv. XXVIII, 38. +—<a name = "not13_514" id = "not13_514" href = +"#line13_514">514 sq.</a> +Hæc spectant ad accusationem et exsilium Scipionis, de quibus v. Liv. +XXXVIII, 50... 53. +—<i>iniquæ</i>, ingratæ in virum de patria tam bene meritum.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_517" id = "line13_517"> </a> +<a href = "#var13_517">Tum</a> juvenis, «Quæcumque datur sors durior +ævi,</p> +<p><a name = "line13_518" id = "line13_518"> </a> +Obnitemur, ait: culpa modo pectora cessent.</p> +<p><a name = "line13_519" id = "line13_519"> </a> +Sed, te oro, (quando vitæ tibi causa labores</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p><a name = "line13_520" id = "line13_520"> </a> +Humanos juvisse fuit) siste, inclita virgo,</p> +<p><a name = "line13_521" id = "line13_521"> </a> +Paullisper gressum, et nobis manesque silentum</p> +<p><a name = "line13_522" id = "line13_522"> </a> +Enumera, Stygiæque aperi formidinis aulam.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_522" id = "not13_522" href = "#line13_522">522.</a> +<i>Stygiæ formidinis aulam</i>. Orcum horrendum. Οἰκία θνητοῖσι καὶ +ἀθανάτοισι Σμερδαλέ’, εὐρώεντα, τά τε στυγέουσι θεοί περ, Hom. Iliad. υ, +64 seq.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_523" id = "line13_523"> </a> +Adnuit illa quidem; sed, «Non optanda <a href = +"#var13_523">recludis</a></p> +<span class = "pagenum">115</span> +<p><a name = "line13_524" id = "line13_524"> </a> +Regna, ait: hic tenebras <a href = "#var13_524">habitant</a>, +volitantque per umbras</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p><a name = "line13_525" id = "line13_525"> </a> +Innumeri quondam populi: domus omnibus una.</p> +<p><a name = "line13_526" id = "line13_526"> </a> +In medio vastum late se tendit inane;</p> +<p><a name = "line13_527" id = "line13_527"> </a> +Huc, quidquid terræ, quidquid freta, et igneus <a href = +"#var13_527">aer</a></p> +<p><a name = "line13_528" id = "line13_528"> </a> +Nutrivit primo mundi genitalis ab ævo,</p> +<p><a name = "line13_529" id = "line13_529"> </a> +(Mors communis agit) descendunt cuncta: capitque</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p><a name = "line13_530" id = "line13_530"> </a> +Campus iners, quantum interiit, restatque futurum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_523" id = "not13_523" href = "#line13_523">523.</a> +<i>recludis</i>, actus +<span class = "pagenum notes">115</span> +pro conatu, ut inf. <a class = "crossref" href = +"#line13_728">v. 728</a>; <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_14">I, 14</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_551">XI, 551</a>. +—<a name = "not13_525" id = "not13_525" href = +"#line13_525">525.</a> Ἐπὶ ἔθνε’ ἀγείρετο μυρία νεκρῶν, Hom. Odyss. +λ, 631.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_526" id = "not13_526" href = "#line13_526">526 sqq.</a> +In tota hac inferorum descriptione discrepat Silius ab Homero et Marone, +nec satis constat, quos potissimum auctores sequutus sit. Cf. Heyne Exc. +VIII ad Virg. Æn. VI, qui suspicatur, <ins class = "correction" title = +"sic scriptum">ei</ins> v. 531 sqq., ubi decem portas, vel septa in +illis constituit, circulos Platonis ante oculos fuisse. Ernesti V.C. +putat, Homeri quoque σιδηρειας πυλας, Iliad. θ, 15, poetæ ingenio hoc +phantasma subjicere potuisse. Sed hæ sunt Tartari portæ (Virgil. Æn. VI, +552, 573, 631, sexta porta inf. <a class = "crossref" href = +"#line13_542">v. 542 sq.</a> et <i>ostia Ditis</i>, <a class = +"crossref" href = "#line13_587">v. 587</a>), a Tartaro autem +diversi Orcus et Hades. Conf. Senec. Herc. fur. v. 673 sqq. +—<a name = "not13_529" id = "not13_529" href = +"#line13_529">529.</a> <i>agit</i> omnia huc, in hanc inferorum +voraginem detrudit. +—<a name = "not13_530" id = "not13_530" href = +"#line13_530">530.</a> <i>Campus iners</i>, ut <i>pigra vorago</i>, +<a class = "crossref" href = "#line13_562">v. 562</a>. Cf. <a class += "crossref" href = "bookVI.html#not6_146">ad VI, 146</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_531" id = "line13_531"> </a> +«Cingunt regna decem portæ; quarum una receptat</p> +<p><a name = "line13_532" id = "line13_532"> </a> +Belligeros, <a href = "#var13_532">dura Gradivi sorte</a> creatos.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_533" id = "line13_533"> </a> +«Altera, qui leges posuere atque inclita jura</p> +<p><a name = "line13_534" id = "line13_534"> </a> +Gentibus, et primas fundarunt mœnibus urbes.</p> + +<span class = "linenum indent">535</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_535" id = "line13_535"> </a> +«Tertia ruricolas Cereris, justissima turba</p> +<span class = "pagenum">116</span> +<p><a name = "line13_536" id = "line13_536"> </a> +Quæ venit ad manes, et fraudum inlæsa veneno.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_531" id = "not13_531" href = "#line13_531">531.</a> +In hac inferorum descriptione poeta passim quidem colores ab Homero et +Virgilio mutuatus est, sed multa quoque variavit, et, quæ illi jam +copiose ornateque extulerant, sapienter contraxit primisque velut lineis +designavit. +—<i>regna</i> inferorum. +—<a name = "not13_532" id = "not13_532" href = +"#line13_532">532.</a> Cf. Virg. Æn. VI, 660 sqq., quem locum +Silius manifeste imitatus est, sed ita variavit, ut cuivis piorum generi +singularem adsignaverit locum, non omnia in Elysium transtulerit, et pro +<i>sacerdotibus piis</i> substituerit ruricolas.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_533" id = "not13_533" href = "#line13_533">533 sq.</a> +Conf. Horat. Sat. I, <span class = "smallcaps">iii</span>, 105, et +Art. poet. v. 399.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">116</span> +<a name = "not13_535" id = "not13_535" href = "#line13_535">535.</a> Cf. +locum præclarum Virg. Ge. II, 458... 540, de vitæ rusticæ amœnitate et +innocentia, ibique Heyne. <i>Cereris justissima turba</i>, et <i>fraudum +inlæsa veneno</i>; cf. Virg. l.c. vers. 467, 473, 474, 499. +—<a name = "not13_536" id = "not13_536" href = +"#line13_536">536.</a> <i>fraudum veneno</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_580">ad III, 580</a>. +—<i>inlæsa</i>, non imbuta et conrupta.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_537" id = "line13_537"> </a> +«Exin, qui lætas artes vitæque colendæ</p> +<p><a name = "line13_538" id = "line13_538"> </a> +Invenere viam, nec dedignanda parenti</p> +<p><a name = "line13_539" id = "line13_539"> </a> +Carmina fuderunt Phœbo, sua limina servant.</p> + +<span class = "linenum indent">540</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_540" id = "line13_540"> </a> +«Proxima, quos venti sævæque hausere procellæ,</p> +<p><a name = "line13_541" id = "line13_541"> </a> +Naufraga porta rapit; sic illam nomine dicunt.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_542" id = "line13_542"> </a> +«Finitima <a href = "#var13_542">huic</a>, noxa gravido et peccasse +fatenti,</p> +<p><a name = "line13_543" id = "line13_543"> </a> +Vasta patet populo: pœnas Rhadamanthus in ipso</p> +<p><a name = "line13_544" id = "line13_544"> </a> +Expetit introitu, <a href = "#var13_544">mortemque</a> exercet +inanem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_537" id = "not13_537" href = "#line13_537">537 sqq.</a> +Cf. Virg. Æn. VI, 662 seq. et ibi Heyne. <i>Exin</i>, etc., de porta, +seu septo quarto agitur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_540" id = "not13_540" href = "#line13_540">540.</a> +<i>Proxima</i>, quinta porta. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_668">ad IV, 668 seq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_542" id = "not13_542" href = "#line13_542">542.</a> +Brevis fit mentio Tartari, ut mox 550 seq. Elysii, quoniam utrumque jam +ornatissime descripserat Virgil. Æn. VI, 548... 627 et 637... 893. Conf. +ibi Heyne in not. et Exc. VIII. +—<a name = "not13_543" id = "not13_543" href = +"#line13_543">543.</a> <i>Rhadamantus</i>, judex in inferis ap. +Virg. Æn. VI, 566 sq. et seriores poetas, a quibus demum fabula de +tribus inferorum judicibus inventa est. Vide Heyne Exc. XI ad Virg. Æn. +VI. +—<a name = "not13_544" id = "not13_544" href = +"#line13_544">544.</a> <i>mortem inanem</i>, mortuos, umbras +inanes, <i>exercet</i>, vexat, pœnis. Conf. Virg. Æn. VI, 543, 739, et +supra <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_260">ad +I, 260</a>, <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_363">363</a> et <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_675">675</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">545</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_545" id = "line13_545"> </a> +«Septima femineis reseratur porta catervis,</p> +<p><a name = "line13_546" id = "line13_546"> </a> +<a href = "#var13_546">Liventes</a> ubi casta fovet Proserpina +lucos.</p> +<p><a name = "line13_547" id = "line13_547"> </a> +Infantum hinc gregibus, <a href = "#var13_547">versasque</a> ad funera +tædas</p> +<p><a name = "line13_548" id = "line13_548"> </a> +<a href = "#var13_548">Passis</a> virginibus, turbæque in limine +lucis</p> +<span class = "pagenum">117</span> +<p><a name = "line13_549" id = "line13_549"> </a> +Est iter exstinctæ, et vagitu janua nota.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_546" id = "not13_546" href = "#line13_546">546.</a> +<i>Liventes</i>, atros, <i>lucos</i>: nam loca infera et quæ iis sunt, +poetis plerumque <i>atra</i>, <i>nigra</i>, <i>liventia</i>, +<i>pallida</i>, furva dicuntur. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_119">ad I, 119</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_137">X, 137</a>; Brouk. et Heyne ad Tibull. III, +<span class = "smallcaps">i</span>, 28. +—<i>Proserpina</i>, Dea, feminarum catervis præficitur. +—<i>casta</i>; cf. Virg. Æn. VI, 402, ibique Heyne.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_547" id = "not13_547" href = "#line13_547">547 sqq.</a> +Imitatio dulcissimi loci Virg. Æneid. VI, 426 seq., ubi v. Heyne. +—<i>hinc est iter</i>, etc., porta octava. +—<i>versas ad funera tædas Passis</i>, in ipso nuptiarum adparatu +<span class = "pagenum notes">117</span> +mortuis; Drak. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_184">ad II, 184</a>. +—<a class = "missing" name = "not13_548" id = "not13_548" href = +"#line13_548" title = "numerus deest">548.</a> <i>in limine +lucis</i>, initio vitæ. Cf. V, 423; Lucret. II, 959; Senec. Herc. +fur. 1132.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">550</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_550" id = "line13_550"> </a> +«Tum, seducta loco, et laxata lucida nocte,</p> +<p><a name = "line13_551" id = "line13_551"> </a> +Claustra nitent, quæ secreti per limitis umbram</p> +<p><a name = "line13_552" id = "line13_552"> </a> +Elysios ducunt campos: hic turba piorum,</p> +<p><a name = "line13_553" id = "line13_553"> </a> +Nec Stygio in regno, cæli nec posta sub axe:</p> +<p><a name = "line13_554" id = "line13_554"> </a> +Verum, ultra Oceanum <a href = "#var13_554">sacro contermina +fonti</a>,</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p><a name = "line13_555" id = "line13_555"> </a> +Lethæos <a href = "#var13_555">potat</a> latices, oblivia mentis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_550" id = "not13_550" href = "#line13_550">550.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "#not13_542">ad v. 542</a>, et +Virg. Æn. VI, 637 seq. +—<i>laxata nocte</i>, dissoluta, sine caligine, <i>lucida +claustra</i>, conf. Virg. Æn. VI, 640, ubi v. Heyne. +—<a name = "not13_551" id = "not13_551" href = +"#line13_551">551.</a> <i>Claustra</i>, porta, seu septum nonum. +—<a name = "not13_553" id = "not13_553" href = +"#line13_553">553 seq.</a> +Elysium non, ut apud Virg. Æn. VI, 637 sq. sub terra et in <i>Stygio +regno</i>, h.e. in Orco, loco tenebris circumfuso, neque <i>sub axe +cæli</i>, in orbe stellarum fixarum, vel lunæ (de qua opinione v. Natal. +Com. III, 19), sed in insulis Fortunatis, ad extremum occidentem et +<i>Oceanum</i> (non, ut ap. seriores poetas, in ipso Oceano), +collocatur, ut ap. Hom. Odyss. δ, 563 sq., et Hesiod. Ἐργ. 170 seq., ubi +v. Cleric. Cf. Heyne ad Virgil. l.c. et Hermanni Mythol. T. I, +p. 407 sq. +—<a name = "not13_555" id = "not13_555" href = +"#line13_555">555.</a> Hæc sunt ipsa verba Virg. Æn. VI, 715. +<i>Lethe, sacer fons</i>, h.e. fluvius, ad Lethen, Hispaniæ fl. qui in +Oceanum influit, effictus; Ern. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_236">ad I, 236</a>. Commentum de hoc fluvio est +Platonicum. Vid. Heyne ad Virg. Æn. VI, 703, 705, 749, et Exc. XIII. +Pythagoræ tribuitur a Lactant. Inst. III, 18; §. 16, et Orpheo a +Diodoro I, p. 58 et 61.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_556" id = "line13_556"> </a> +«Extrema hinc, auro fulgens, jam lucis honorem</p> +<p><a name = "line13_557" id = "line13_557"> </a> +Sentit, et <a href = "#var13_557">admoto</a> splendet ceu sidere +lunæ.</p> +<p><a name = "line13_558" id = "line13_558"> </a> +Hac animæ cælum repetunt; ac, mille peractis,</p> +<p><a name = "line13_559" id = "line13_559"> </a> +Oblitæ Ditem redeunt in corpora, lustris.</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p><a name = "line13_560" id = "line13_560"> </a> +<a href = "#var13_560">Has</a> passim nigrum pandens Mors lurida +rictum</p> +<p><a name = "line13_561" id = "line13_561"> </a> +Itque reditque vias, et portis omnibus errat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_556" id = "not13_556" href = "#line13_556">556... +559.</a> +Hic locus concinnatus e Virg. Æneid. VI, 719... 751, ubi purgatio +<i>animarum</i>, in nova <i>corpora</i> transiturarum, copiosius +ornatiusque exponitur. Cf. de ea Heyne in notis et Exc. XIII. +—<i>Extrema</i>, decima porta. +—<a class = "missing" name = "not13_558" id = "not13_558" href = +"#line13_558" title = "numerus deest">558.</a> <i>mille peractis +lustris</i>, non <i>annis</i>, ut apud Virg. Æn. VI, 748, ubi v. +Heyne.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_560" id = "not13_560" href = "#line13_560">560 seq.</a> +Iisdem coloribus <i>Mors</i> +<span class = "pagenum notes">118</span> +adumbratur sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_548">II, +548</a> (ubi v. not.) forte et VI, 53. In aditu inferorum <i>Letum</i> +constituit Virgil. Æneid. VI, 277. Commentum vero Silii non minus +ingeniosum videtur.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">118</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_562" id = "line13_562"> </a> +«Tum jacet in spatium sine corpore pigra vorago,</p> +<p><a name = "line13_563" id = "line13_563"> </a> +Limosique lacus: late exundantibus urit</p> +<p><a name = "line13_564" id = "line13_564"> </a> +Ripas sævus aquis Phlegethon, et, turbine anhelo</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p><a name = "line13_565" id = "line13_565"> </a> +Flammarum resonans, saxosa incendia torquet.</p> +<p><a name = "line13_566" id = "line13_566"> </a> +Parte alia torrens Cocytos sanguinis atri</p> +<p><a name = "line13_567" id = "line13_567"> </a> +<a href = "#var13_567">Vorticibus</a> furit, et spumanti gurgite +fertur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_562" id = "not13_562" href = "#line13_562">562.</a> +De fluminibus inferorum, quorum nomina Silius more poetarum temere +posuisse videtur, v. Heyne Exc. IX ad Virgil. Æn. VI, ubi præter alia +docet, Platoni in Phædone (p. 83, B. ed. Frf.) vetustiorum +Theologorum exemplo (v. Hesiod. Theog. 740 seq., 807 sq.) Tartarum +<i>voraginem</i> esse, in quam omnia flumina confluant et unde rursus +effluant. Quod commentum animo Silii obversatum esse suspicari possis +cum Ernesti V. C. cui tamen verba <i>sine corpore</i> nimis argute +dicta videntur de voragine, quum in tractu inferorum nullum omnino +corpus, solæ umbræ reperiantur. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_145">ad VIII, 145</a>, et Heyne ad Virg. Æn. VI, +292. +—<a name = "not13_563" id = "not13_563" href = +"#line13_563">563 sq.</a> +De <i>Phlegethonte</i>, a φλέγειν, vel φλεγέθειν dicto, cf. inf. +<a class = "crossref" href = "#line13_836">v. 836 sq.</a>, et Virg. +Æn. VI, 550 seq. Πυριφλεγέθων, dicitur Hom. Odyss. κ, 513, et Platoni in +Phædone, p. 84. Notandæ autem h.l. verborum ambages.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_566" id = "not13_566" href = "#line13_566">566.</a> +In <i>Cocyto</i> Silius dissentit a reliquis poetis, qui eum plerumque +lacrimarum flumen faciunt a κωκυτῳ, ut Claud. in Ruf. II, 491 sq. et R. +Pros. I, 86; Stat. Theb. VIII, 30, nam <a class = "crossref" href = +"#line13_577">v. 577</a>, alium <i>lacrimarum amnem</i> anonymum +ponit, incerta auctoritate usus; Draken. (ad <a class = "crossref" href += "#line13_577">v. 577</a>) et Ern. De illa nominis etymologia, cf. +Serv. ad Virg. Æn. VI, 132 et, qui primus ejus mentionem facit, Plato +l.c. de ipso fluvio sup. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#not12_116">ad XII, 116 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_568" id = "line13_568"> </a> +At, magnis semper Divis regique Deorum</p> +<p><a name = "line13_569" id = "line13_569"> </a> +Jurari dignata palus, picis horrida rivo,</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p><a name = "line13_570" id = "line13_570"> </a> +Fumiferum volvit Styx inter sulfura limum.</p> +<p><a name = "line13_571" id = "line13_571"> </a> +Tristior his Acheron sanie crassoque veneno</p> +<span class = "pagenum">119</span> +<p><a name = "line13_572" id = "line13_572"> </a> +Æstuat, et, gelidam eructans cum murmure arenam,</p> +<p><a name = "line13_573" id = "line13_573"> </a> +Descendit nigra lentus per stagna palude.</p> +<p><a name = "line13_574" id = "line13_574"> </a> +<a href = "#var13_574">Hanc potat</a> saniem non uno Cerberus ore.</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p><a name = "line13_575" id = "line13_575"> </a> +Hæc et Tisiphones sunt pocula, et atra Megæra</p> +<p><a name = "line13_576" id = "line13_576"> </a> +<a href = "#var13_576">Hinc</a> sitit, ac nullo rabies <a href = +"#var13_576">restinguitur</a> haustu.</p> +<p><a name = "line13_577" id = "line13_577"> </a> +Ultimus erumpit lacrimarum fontibus amnis</p> +<p><a name = "line13_578" id = "line13_578"> </a> +Ante aulam, atque aditus, et inexorabile limen.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_568" id = "not13_568" href = "#line13_568">568.</a> +Hoc notum ex Hom. Odyss. ε, 185; Iliad. ξ, 271 sq.; ο, 37 sq.; Hesiod. +Theog. 400, 774 sqq.; Virg. Æn. VI, 324; IX, 104 sq. +—<a name = "not13_569" id = "not13_569" href = +"#line13_569">569</a> <a name = "not13_570" id = "not13_570" href = +"#line13_569">seq.</a> +<i>palus</i>, quoniam ei similis et tarda est, unde et <i>lacus</i> +dicitur. Cf. Virg. Æn. VI, 134, 369, 414. +—<i>picis horrida rivo... limum</i>; cf. Pausan. VIII, 18; Virg. +Æn. IX, 105; X, 114.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_571" id = "not13_571" href = "#line13_571">571 +seqq.</a> +Imitat. Virg. Æneid. VI, 295 seq., ubi v. Heyne Exc. IX, et not. ad +v. 107. +—<i>Tristior</i>, atrocior, funestior: +<span class = "pagenum notes">119</span> +quam tristitiam in Acherontis imagine satis graphice et absolute poeta +expressit, nisi quod rei fœditas fastidio et nausea animum inplet; Ern. +<i>sanie</i>; cf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_187">ad +VI, 187</a>. +—<a class = "missing" name = "not13_573" id = "not13_573" href = +"#line13_573" title = "numerus deest">573.</a> <i>nigra</i>, sic +<i>nigri æquoris</i> Hor. II, <span class = "smallcaps">xxvii</span>, +vs. 23. <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<a href = "#line13_573">573.</a> Drak. notat, Acherontem +rapidum et Stygem lentum describi a Seneca Herc. fur. 712 sq., unde +<i>raptus</i> forte pro <i>lentus</i>, h.l. legendum censet Lefeb.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_574" id = "not13_574" href = "#line13_574">574.</a> +<i>non uno ore</i>: nam Cerberus vulgo triceps fingitur, +πεντηκοντακάρηνος Hesiod. Theog. 312, et ἑκατοντακέφαλος Pind.; unde +<i>centiceps</i> Hor. Od. II, <span class = "smallcaps">xiii</span>, +34.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_577" id = "not13_577" href = "#line13_577">577.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "#not13_566">ad v. 566</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_579" id = "line13_579"> </a> +«<a href = "#var13_579">Quanta</a> cohors, omni stabulante per <a href = +"#var13_579">atria</a> monstro,</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p><a name = "line13_580" id = "line13_580"> </a> +Excubat, et manes permixto murmure <a href = +"#var13_580">terret</a>!</p> +<p><a name = "line13_581" id = "line13_581"> </a> +Luctus edax, Maciesque malis comes addita Morbis,</p> +<p><a name = "line13_582" id = "line13_582"> </a> +Et Mæror pastus fletu, et sine sanguine Pallor,</p> +<p><a name = "line13_583" id = "line13_583"> </a> +Curæque, Insidiæque, atque hinc queribunda Senectus,</p> +<p><a name = "line13_584" id = "line13_584"> </a> +Hinc angens utraque manu sua guttura Livor,</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p><a name = "line13_585" id = "line13_585"> </a> +Et deforme malum ac sceleri proclivis Egestas,</p> +<p><a name = "line13_586" id = "line13_586"> </a> +Errorque infido gressu, et Discordia gaudens</p> +<p><a name = "line13_587" id = "line13_587"> </a> +Permiscere fretum cælo: <a href = "#var13_587">sed et</a> ostia +Ditis</p> +<p><a name = "line13_588" id = "line13_588"> </a> +Centenis suetus Briareus <a href = "#var13_588">recludere</a> +palmis,</p> +<span class = "pagenum">120</span> +<p><a name = "line13_589" id = "line13_589"> </a> +Et Sphinx, virgineos rictus infecta cruore,</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p><a name = "line13_590" id = "line13_590"> </a> +Scyllaque, Centaurique truces, umbræque Gigantum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_579" id = "not13_579" href = "#line13_579">579 sq.</a> +Silius expressit, sed additis aliis, aliis variatis et exornatis, locum +Virg. Æn. VI, 273 sq., ubi v. Heyne. Conf. supra <a class = "crossref" +href = "bookII.html#line2_548">II, 548 sqq.</a>, ubi iidem sunt Mortis +comites.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_581" id = "not13_581" href = "#line13_581">581.</a> +<i>Luctus edax</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_271">ad VII, 271</a>. +—<a name = "not13_584" id = "not13_584" href = +"#line13_584">584.</a> Imago <i>invidiæ</i>, quæ nescio an alibi +reperiatur. Aliis eam coloribus adumbravit Ovid. Met. II, 760... 808. +—<a name = "not13_585" id = "not13_585" href = +"#line13_585">585.</a> Cf. Heyne ad Virg. Æneid. VI, 276. +—<a name = "not13_587" id = "not13_587" href = +"#line13_587">587.</a> <i>Permiscere fretum cælo</i>, ut fere +<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_714">XV, 714</a>; <a class += "crossref" href = "bookXVII.html#line17_377">XVII, 377</a>; Virg. +Æneid. I, 133; V, 790; XII, 705. Imitat. Virg. Æneid. VI, +285 sq. +—<a name = "not13_588" id = "not13_588" href = +"#line13_588">588.</a> De <i>Briareo</i> ἑκατογχειρῳ, cf. Hom. +Iliad. α, 402 seq. (ubi v. Koeppen.) Virg. Æn. VI, 287, et X, 565 +seq. de eodem et reliquis Centimanis, Cotto ac Gyge, Herman. Mythol. +T. I, p. 56 +<span class = "pagenum notes">120</span> +seq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_591" id = "line13_591"> </a> +Cerberus hic ruptis peragrat quum Tartara vinclis,</p> +<p><a name = "line13_592" id = "line13_592"> </a> +Non ipsa Alecto, <a href = "#var13_592">nec feta</a> furore Megæra</p> +<p><a name = "line13_593" id = "line13_593"> </a> +Audet adire ferum, dum fractis mille catenis</p> +<p><a name = "line13_594" id = "line13_594"> </a> +Viperea latrans circumligat ilia cauda.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_592" id = "not13_592" href = "#line13_592">592.</a> +<i>feta furore</i>; cf. <a class = "crossref" href = "#not13_494">ad +v. 494</a>. <i>sic feta furentibus austris</i> ap. Virg. Æn. +I, 51. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">595</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_595" id = "line13_595"> </a> +«<a href = "#var13_595">Dextra</a> vasta comas <a href = +"#var13_595">nemorosaque</a> brachia fundit</p> +<p><a name = "line13_596" id = "line13_596"> </a> +Taxus, Cocyti rigua frondosior unda.</p> +<p><a name = "line13_597" id = "line13_597"> </a> +Hic diræ volucres, <a href = "#var13_597">pastusque cadavere</a> +vultur,</p> +<p><a name = "line13_598" id = "line13_598"> </a> +Et multus bubo, ac sparsis strix sanguine pennis,</p> +<p><a name = "line13_599" id = "line13_599"> </a> +Harpyiæque fovent nidos, atque omnibus hærent</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p><a name = "line13_600" id = "line13_600"> </a> +Condensæ foliis: <a href = "#var13_600">sævit</a> stridoribus arbor.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_595" id = "not13_595" href = "#line13_595">595 seq.</a> +Hoc phantasma Silio, certe Senec. Herc. fur. 686 sq. (ex quo loco +simill. nostrum expressum non male putat Lefeb.) subjecit Virg. Æneid. +VI, 282 seq., ubi Heyne jam monuit, ab utroque ulmum, Somniorum sedem, +satis commode in taxum et sedem bubonum, strigum Harpyiarumque mutatam +esse. Taxus feralis arbor et pestifera, ideo inferis tributa, et a +Lucano quoque VI, 645, Ditis domo; Cell. +—<i>comas</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_682">ad IV, 682</a>. +—<i>nemorosa</i>, ut <i>instar nemoris</i>, V, 482. Cf. Ovid. +Met. VIII, 744, et Epist. Her. XV, 160.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_598" id = "not13_598" href = "#line13_598">598.</a> +<i>Striges</i> aves diri ominis (ut <i>bubones</i>) et nocturnæ, quæ +ubera infantium exsorbere fingebantur. Vid. Intpp. ad Ovid. Fast. VI, +130 seqq.; Harduin. ad Plin. XI, 39, seu 95 extr.; Burm. ad Petron. 36, +63 et 134; Heyne ad Tibull. I, <span class = "smallcaps">v</span>, +52, et Virg. Æn. XII, 862 sq.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_601" id = "line13_601"> </a> +«Has inter formas conjux Junonis Avernæ,</p> +<p><a name = "line13_602" id = "line13_602"> </a> +<a href = "#var13_602">Subgestu</a> residens, cognoscit crimina +regum.</p> +<span class = "pagenum">121</span> +<p><a name = "line13_603" id = "line13_603"> </a> +Stant vincti, <a href = "#var13_603">seroque piget sub judice +culpæ</a>:</p> +<p><a name = "line13_604" id = "line13_604"> </a> +Circumerrant Furiæ, <a href = "#var13_604">Pœnarumque</a> omnis +imago.</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p><a name = "line13_605" id = "line13_605"> </a> +Quam vellent numquam sceptris fulsisse superbis!</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_601" id = "not13_601" href = "#line13_601">601.</a> +Novo phantasmate Silius <i>reges a conjuge Junonis Avernæ</i>, h.e. +Plutone judicatos infert; Ern. Umbrarum tamen judicem Statius et alii +Plutonem inducunt. Vid. <a class = "crossref" href = "#var13_604">ad +v. 604 in V.L.</a> +—<i>Juno Averna</i>, Proserpina, ut apud Ovid. Met. XIV, 114, et +<i>Juno inferna</i> apud Virg. Æn. VI, 138, ubi v. Heyne. +—<a name = "not13_602" id = "not13_602" href = +"#line13_602">602.</a> <i>Subgestu</i> (θρονῳ, Homer. Iliad. υ, 62) +<i>residens</i>, ut ap. Montfauc. <i>Ant. expl.</i> T. I, P. I, +<i>pl.</i> 37, <i>n.</i> 3. <i>Rude solium</i> ei tribuitur a +<span class = "pagenum notes">121</span> +Claud. R. P. I, 79, et sella in Maffei gem. ant. P. II, t. +36.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_604" id = "not13_604" href = "#line13_604">604.</a> +De <i>Furiis</i> pauca dixit Silius sapienter, quia ornatissime jam +omnia extulerat Virg. Æneid. VI, 555 sq., 570 sq. +—<i>Pœnarumque</i>; v. Var. Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_605" id = "not13_605" href = "#line13_605">605.</a> +Imitat. Virg. Æn. VI, 436, ubi v. Heyne.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_606" id = "line13_606"> </a> +Insultant duro imperio non digna nec æqua</p> +<p><a name = "line13_607" id = "line13_607"> </a> +Ad superos passi manes: quæque ante profari</p> +<p><a name = "line13_608" id = "line13_608"> </a> +Non licitum vivis, tandem permissa queruntur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_606" id = "not13_606" href = "#line13_606">606 seq.</a> +<i>manes</i> eorum, qui ad <i>superos</i>, apud vivos, inter homines, in +terra (ut ap. Virg. Æneid. VI, 481), sub <i>duro imperio</i> regum +indigna et iniqua <i>passi</i> erant, nunc iis <i>insultant</i>, libere +illos adcusant et graviter, vel adeo αἰκίζουσι, ut ap. Senec. Herc. fur. +737 sq. «Vidi cruentos carcere includi duces, Et inpotentis terga +plebeia manu Scindi tyranni.» Hunc locum imitatus est, et mirifice +amplificavit vir cl. <i>Fénélon, Télémaque</i>, lib. VIII; unde pauca +excerpere operæ pretium videtur: «Ces ombres d’esclaves ne craignaient +plus l’ombre de Nabopharzan; elles la tenaient enchaînée et lui +faisaient les plus cruelles indignités.... Enfin Télémaque aperçut les +rois qui étaient condamnés pour avoir abusé de leur puissance.... On les +entend gémir dans ces profondes ténèbres, où ils ne peuvent voir que les +insultes et les dérisions qu’ils ont à souffrir: ils n’ont rien autour +d’eux qui ne les repousse, qui ne les contredise, qui ne les +confonde.... Dans le Tartare ils sont livrés à tous les caprices de +certains esclaves, qui leur font souffrir à leur tour une cruelle +servitude... O insensé, celui qui cherche à régner!» etc... <span +class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_609" id = "line13_609"> </a> +Tunc alius sævis religatur rupe catenis:</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p><a name = "line13_610" id = "line13_610"> </a> +Ast alius <a href = "#var13_610">subigit</a> saxum contra ardua +montis:</p> +<span class = "pagenum">122</span> +<p><a name = "line13_611" id = "line13_611"> </a> +Vipereo domat hunc <a href = "#var13_611">æterna Megæra</a> +flagello.</p> +<p><a name = "line13_612" id = "line13_612"> </a> +Talia <a href = "#var13_612">letiferis</a> restant patienda +tyrannis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_609" id = "not13_609" href = "#line13_609">609.</a> +Imitat. Virgil. Æn. VI, 616 sqq., ubi Heyne monuit, non necesse esse, ut +poeta solum Ixionem et Sisyphum respexerit. +—<i>alius religatur rupe</i>, ut Prometheus, qui, ob ignem in +terram delatum, non Caucaso tantum monti, sed in inferis quoque rupi +adfixus fingebatur, de quo v. Aristot. Poet. c. 17. +—<a name = "not13_610" id = "not13_610" href = +"#line13_610">610.</a> <i>alius</i>, ut Sisyphus, de quo v. Jani ad +Hor. II, 14, 19, 20. +—<i>subigit</i>, agit in montem. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_218">XV, 218</a>, et Gron. ad +<span class = "pagenum notes">122</span> +Liv. XXVI, 7. +—<a name = "not13_611" id = "not13_611" href = +"#line13_611">611.</a> <i>Vipereo domat flagello</i>; conf. Virg. +Æn. VI, 570 seq. +—<i>æterna Megæra</i>; vid. Var. Lect.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_613" id = "line13_613"> </a> +«Sed te maternos tempus cognoscere vultus,</p> +<p><a name = "line13_614" id = "line13_614"> </a> +Cujus prima venit non tardis passibus umbra.</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p><a name = "line13_615" id = "line13_615"> </a> +Adstabat fecunda <a href = "#var13_615">Jovis</a> Pomponia furto.</p> +<p><a name = "line13_616" id = "line13_616"> </a> +Namque, ubi cognovit Latio surgentia bella</p> +<p><a name = "line13_617" id = "line13_617"> </a> +Pœnorum, Venus, insidias anteire laborans</p> +<p><a name = "line13_618" id = "line13_618"> </a> +<a href = "#var13_618">Junonis</a>, fusa sensim per pectora patrem</p> +<p><a name = "line13_619" id = "line13_619"> </a> +Implicuit flamma: quæ ni provisa fuissent,</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p><a name = "line13_620" id = "line13_620"> </a> +<a href = "#var13_620">Sidonia Iliacas</a> nunc virgo adcenderet +aras.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_613" id = "not13_613" href = "#line13_613">613 sqq.</a> +Sic matris umbram videt Ulysses et cum ea conloquitur Odyss. λ, 140 +seq., 615 sq.; v. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_476">ad +IV, 476</a>, <i>fecundo</i> olim <i>Jovis furto</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_487">VII, 487</a>, ubi v. not. +<i>Latio surgentia bella</i>, ut ap. Virg. Æn. IV, 43.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_617" id = "not13_617" href = "#line13_617">617.</a> +Non male Venus, ut adversus Junonis machinationes et consilia tueretur +Romanum imperium, et Scipio, vindex ejus, nasceretur, Jovem amore +Pomponiæ inflammasse fingitur; quod commentum et Veneri consentaneum +est, et ad insignem Scipionis laudem valet. +—<a name = "not13_618" id = "not13_618" href = +"#line13_618">618</a> <a name = "not13_619" id = "not13_619" href = +"#line13_619">seq.</a> +Exquisitius <i>ossibus inplicare ignem</i>, dixit Virgil. Æn. +I, 660, ubi v. Heyne. Conf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_516">II, 516 seq.</a> +—<a name = "not13_620" id = "not13_620" href = +"#line13_620">620.</a> Vestales virgines ex Carthaginiensibus +caperentur, h.e. Romano imperio potiti Pœni forent; Cell. Virgines +Punicæ in altaribus Rom. sacrificarent; Mars. quod, etsi eodem redit, +rectius videtur Ern. qui bene monet, hanc argutam et longinquius petitam +Silii rationem esse imperium Rom. designandi. Excusari tamen potest, +quum ab igni Vestæ æterno Palladioque, in ejus æde servato, imperii +salus pendere crederetur. Cf. simil. loc. sup. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_542">I, 542 sq.</a> ibique not.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_621" id = "line13_621"> </a> +Ergo ubi gustatus cruor, admonuitque Sibyllæ,</p> +<p><a name = "line13_622" id = "line13_622"> </a> +Et dedit alternos ambobus noscere vultus,</p> +<p><a name = "line13_623" id = "line13_623"> </a> +Sic juvenis prior: «O magni mihi numinis instar,</p> +<span class = "pagenum">123</span> +<p><a name = "line13_624" id = "line13_624"> </a> +Cara parens, quam, te ut nobis vidisse liceret,</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p><a name = "line13_625" id = "line13_625"> </a> +Optassem Stygias vel leto intrare tenebras.</p> +<p><a name = "line13_626" id = "line13_626"> </a> +Quæ sors nostra fuit, cui te, quum prima subiret,</p> +<p><a name = "line13_627" id = "line13_627"> </a> +Eripuit sine honore dies, et funere carpsit?»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_621" id = "not13_621" href = "#line13_621">621.</a> +<i>gustatus cruor</i>; cf. Odyss. +<span class = "pagenum notes">123</span> +λ, 152, et sup. <a class = "crossref" href = "#not13_448">ad +v. 448</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_626" id = "not13_626" href = "#line13_626">626.</a> +<i>cui</i>, sc. mihi, seu nobis. +—<i>te, quum prima subiret... dies</i>: nam in partu mortua mater, +et filius utero ejus excisus, si fides habenda Plinio VII, 9; +Solin. c. 4, et Tertull. de animo c. 25. Cf. mox <a class = "crossref" +href = "#line13_629">v. 629 seq.</a>; <a class = "crossref" href = +"#line13_637">637... 646</a>. Hinc Drak. conjiciebat, matrem P. et L. +Scipionum, cujus meminerit Polyb. X, 4. Publii novercam, et Lucii, +fratris minoris natu, matrem fuisse. +—<a name = "not13_627" id = "not13_627" href = +"#line13_627">627.</a> <i>honore</i> et <i>funere</i> pro +exsequiis; Ern. Sed <i>funus</i> certe pro morte dictum, et <i>dies te +funere carpsit</i>, ut supra <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_591">V, 591</a>, ubi v. not.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_628" id = "line13_628"> </a> +Excipit his mater: «Nullos, o nate, labores</p> +<p><a name = "line13_629" id = "line13_629"> </a> +Mors habuit nostra: <a href = "#var13_629">æthereo dum pondere +partum</a></p> +<span class = "linenum">630</span> +<p><a name = "line13_630" id = "line13_630"> </a> +Exsolvor, miti dextra Cyllenia proles</p> +<p><a name = "line13_631" id = "line13_631"> </a> +Imperio Jovis Elysias deduxit <a href = "#var13_631">in</a> oras;</p> +<p><a name = "line13_632" id = "line13_632"> </a> +Adtribuitque pares sedes, ubi magna moratur</p> +<p><a name = "line13_633" id = "line13_633"> </a> +Alcidæ genetrix, ubi sacro <a href = "#var13_633">munere</a> Leda.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_628" id = "not13_628" href = "#line13_628">628.</a> +<i>labores</i>; ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_386">VI, 386</a>. +—<a name = "not13_629" id = "not13_629" href = +"#line13_629">629.</a> <i>æthereo pondere partum</i>, divinitus +genitum; Ern. At junge <i>æthereo pondere Exsolvor</i> κατὰ +<i>partum</i>, h.e. te, ex Jove conceptum, partu edo, pario. +—<a name = "not13_630" id = "not13_630" href = +"#line13_630">630.</a> <i>Cyllenia proles</i>, Mercurius, Jovis +filius in Cyllene monte natus (cf. III, 203), ψυχοπομπὸς, seu πουπαῖος, +de quo vide Heyne ad Virgil. Æneid. IV, 243; Jani ad Horat. Od. +I, 10, vs. 17, et Hermanni Mythol. T. I, p. 128. +—<a name = "not13_633" id = "not13_633" href = +"#line13_633">633.</a> Verba <i>sacro</i> (h.e. Jovis) +<i>munere</i> etiam ad <i>Alcidæ genetricem</i>, Alcmenam, refero, quæ +post mortem Jovis jussu a Mercurio in Elysium deducta ibique Rhadamantho +nupta perhibetur. Vide Antonin. Liber. cap. 32. Similia forte de +<i>Leda</i> commenti sunt poetæ nescio qui.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_634" id = "line13_634"> </a> +«Verum age, nate, tuos ortus, ne bella pavescas</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p><a name = "line13_635" id = "line13_635"> </a> +Ulla, nec in cælum dubites <a href = "#var13_635">te tollere</a> +factis,</p> +<p><a name = "line13_636" id = "line13_636"> </a> +Quando aperire datur <a href = "#var13_636">nobis, nunc denique</a> +disce.</p> +<p><a name = "line13_637" id = "line13_637"> </a> +Sola die caperem <a href = "#var13_637">medio</a> quum forte petitos</p> +<p><a name = "line13_638" id = "line13_638"> </a> +Ad requiem somnos, subitus mihi membra ligavit</p> +<span class = "pagenum">124</span> +<p><a name = "line13_639" id = "line13_639"> </a> +Amplexus, non ille, meo veniente marito,</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p><a name = "line13_640" id = "line13_640"> </a> +Adsuetus facilisque mihi: tum luce <a href = +"#var13_640">corusca</a>,</p> +<p><a name = "line13_641" id = "line13_641"> </a> +Inplebat quamquam languentia lumina somnus,</p> +<p><a name = "line13_642" id = "line13_642"> </a> +Vidi (crede) Jovem: nec me mutata fefellit</p> +<p><a name = "line13_643" id = "line13_643"> </a> +Forma Dei, quod, squalentem conversus in anguem,</p> +<p><a name = "line13_644" id = "line13_644"> </a> +Ingenti traxit curvata volumina gyro.</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p><a name = "line13_645" id = "line13_645"> </a> +Sed mihi post partum non ultra ducere vitam</p> +<p><a name = "line13_646" id = "line13_646"> </a> +Concessum: heu, quantum gemui, quod spiritus ante,</p> +<p><a name = "line13_647" id = "line13_647"> </a> +Hæc tibi quam noscenda darem, discessit in auras!»</p> +<p><a name = "line13_648" id = "line13_648"> </a> +His alacer colla amplexu materna petebat;</p> +<p><a name = "line13_649" id = "line13_649"> </a> +Umbraque ter frustra per inane petita fefellit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">124</span> +<a name = "not13_640" id = "not13_640" href = "#line13_640">640</a> +<a name = "not13_642" id = "not13_642" href = "#line13_640">sqq.</a> +<i>luce corusca vidi Jovem</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#not12_705">ad XII, 705</a>. De hoc commento v. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_476">ad IV, 476</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_647" id = "not13_647" href = "#line13_647">647.</a> +<i>Hæc</i>, quæ ad divinam originem tuam spectant.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_648" id = "not13_648" href = "#line13_648">648 seq.</a> +Conf. Hom. Odyss. λ, 205 sq.; Virg. Æn. II, 792 sq., et VI, 700 sq., ad +quæ loca v. Heyne. +—<a class = "missing" name = "not13_649" id = "not13_649" href = +"#line13_649" title = "numerus deest">649.</a> <i>per inane</i>, ut +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_97">I, 97</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_151">X, 151</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">650</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_650" id = "line13_650"> </a> +Subcedunt simulacra virum <a href = "#var13_650">concordia</a>, +patris</p> +<p><a name = "line13_651" id = "line13_651"> </a> +Unanimique simul patrui: ruit ipse per umbram,</p> +<p><a name = "line13_652" id = "line13_652"> </a> +Oscula vana petens juvenis, fumoque volucri</p> +<p><a name = "line13_653" id = "line13_653"> </a> +Et nebulis similes animas adprendere certat.</p> +<p><a name = "line13_654" id = "line13_654"> </a> +«<a href = "#var13_654">Quis</a> te, care pater, <a href = +"#var13_654">quo stabant</a> Itala regna,</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p><a name = "line13_655" id = "line13_655"> </a> +Exosus <a href = "#var13_655">Latium</a> Deus abstulit? Hei mihi! nam +cur</p> +<p><a name = "line13_656" id = "line13_656"> </a> +Ulla fuere adeo, quibus a te sævus abessem,</p> +<span class = "pagenum">120</span> +<p><a name = "line13_657" id = "line13_657"> </a> +Momenta? obposito mutassem pectore mortem.</p> +<p><a name = "line13_658" id = "line13_658"> </a> +Quantos funeribus vestris gens Itala passim</p> +<p><a name = "line13_659" id = "line13_659"> </a> +Dat gemitus! Tumulus vobis, censente Senatu,</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p><a name = "line13_660" id = "line13_660"> </a> +Mavortis geminus surgit per gramina campo.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_650" id = "not13_650" href = "#line13_650">650.</a> +<i>simulacra</i>, εἴδωλα. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_97">ad I, 97</a>, et Broukh. ad Prop. +I, <span class = "smallcaps">xix</span>, 11. +—<i>patris et patrui</i>, P. et Cn. Scipionum, qui in Hispania +perierant, quorumque causa Scipio juvenis descenderat ad inferos. Cf. +sup. <a class = "crossref" href = "#not13_381">ad vers. 381 sq.</a> +—<a name = "not13_651" id = "not13_651" href = +"#line13_651">651 sqq.</a> +Cf. Cerda et Heyne in not. et Var. Lect. ad Virgil. Æn. II, 794; VI, +702, et Ge. IV, 499.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_654" id = "not13_654" href = "#line13_654">654 sq.</a> +Color orationis ut sup. <a class = "crossref" href = +"#line13_450">v. 450</a>, ubi v. not. +—<i>quo stabant Itala regna</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_173">ad III, 173</a>. +—<a name = "not13_656" id = "not13_656" href = +"#line13_656">656.</a> Hæc mihi frigent, saltem his verbis +expressa: et cur <i>sævus</i>? quum opem ferre patri absens non posset; +Ern. Enimvero satis apte de eo queritur Scipio, quod patri non præsens +adfuerit in Hispania, ut eum mortis periculo, sicut in pugna ad Ticinum +(conf. IV, 454 seq.), iterum eripere potuerit. +—<i>sævus</i> itaque et inpius sibi videtur +<span class = "pagenum notes">120</span> +esse, quatenus a patre discessit, neque cum eo, ut pium filium decebat, +in Hispaniam profectus est. +—<a name = "not13_657" id = "not13_657" href = +"#line13_657">657.</a> <i>obposito pectore</i>, ut sup. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_117">II, 117</a>. +—<i>mutassem mortem</i>, pro te subiissem, vel a te depulissem, ut +sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_118">II, 118</a>, +<i>præripere letum</i>; Ern. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#not12_265">ad XII, 265</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_659" id = "not13_659" href = "#line13_659">659 sq.</a> +Viris de republ. præclare meritis nonnumquam Romæ ex senatusconsulto +sepulcra et cenotaphia in campo Martio, vel Esquilino, ut Atheniensibus, +qui in bello pro patria ceciderant, publico sumtu in Ceramico, +extruebantur; de quo v. Kirchman. de fun. Rom. II, 25, et sup. <a class += "crossref" href = "#not13_484">ad v. 484</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_661" id = "line13_661"> </a> +Nec passi <a href = "#var13_661">plura, in medio</a> sermone +loquentis</p> +<p><a name = "line13_662" id = "line13_662"> </a> +Sic adeo incipiunt. Prior hæc genitoris imago:</p> +<p><a name = "line13_663" id = "line13_663"> </a> +«Ipsa quidem virtus sibimet pulcherrima merces;</p> +<p><a name = "line13_664" id = "line13_664"> </a> +Dulce tamen venit ad manes, quum <a href = "#var13_664">gratia +vitæ</a></p> +<span class = "linenum">665</span> +<p><a name = "line13_665" id = "line13_665"> </a> +<a href = "#var13_665">Durat</a> apud superos, nec <a href = +"#var13_665">edunt</a> oblivia laudem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_663" id = "not13_663" href = "#line13_663">663.</a> +Stoicus erat Silius; Lef. Omnium sententiarum in hoc poeta numerossisima +est hæc his tribus versibus, quam nemo felicissimorum poetarum +rotundius, latinius, nervosius, sapientius umquam extulerit; Barth. Adv. +XXII, 8, quem vide etiam ac simil. loc. Claud. de Cons. Mall. +Theod. v. 1 seq. +—<a name = "not13_664" id = "not13_664" href = +"#line13_664">664.</a> <i>Dulce venit ad manes</i>, etc., dulcis +est nuntius, qui Manibus adfertur, gratam memoriam suam in terris +superesse ac vigere. +—<a name = "not13_665" id = "not13_665" href = +"#line13_665">665.</a> <i>edunt oblivia laudem</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_271">ad VII, 271</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_666" id = "line13_666"> </a> +«Verum age, fare, decus nostrum, te quanta fatiget</p> +<p><a name = "line13_667" id = "line13_667"> </a> +Militia. Heu, quoties intrat mea pectora terror,</p> +<p><a name = "line13_668" id = "line13_668"> </a> +Quum repeto, quam sævus eas, ubi magna pericla</p> +<p><a name = "line13_669" id = "line13_669"> </a> +Contingunt tibi! per nostri, fortissime, leti</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p><a name = "line13_670" id = "line13_670"> </a> +Obtestor <a href = "#var13_670">causas</a>, Martis moderare furori.</p> +<p><a name = "line13_671" id = "line13_671"> </a> +<a href = "#var13_671">Sat tibi sint</a> documenta domus! octava +terebat</p> +<p><a name = "line13_672" id = "line13_672"> </a> +Arentem culmis messem crepitantibus æstas,</p> +<span class = "pagenum">126</span> +<p><a name = "line13_673" id = "line13_673"> </a> +Ex quo cuncta mihi calcata, meoque subibat</p> +<p><a name = "line13_674" id = "line13_674"> </a> +Germano devexa jugum <a href = "#var13_674">Tartessia</a> tellus.</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p><a name = "line13_675" id = "line13_675"> </a> +Nos miseræ muros et tecta renata Sagunto;</p> +<p><a name = "line13_676" id = "line13_676"> </a> +Nos dedimus Bætin nullo potare sub hoste.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_671" id = "not13_671" href = "#line13_671">671 sqq.</a> +Confer. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_122">VI, +122</a>; Liv. XXV, 32... 36, et XXIV, 41, 42. +—<i>Octava... tellus</i>, octavo anno <i>cuncta Tartessia +tellus</i>, tota Hispania +<span class = "pagenum notes">126</span> +(conf. VI, 1; XV, 5), a me et fratre meo expugnata. +<i>Octava terebat messem æstas</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_61">ad VIII, 61</a>. +—<i>æstas terebat messem</i>, exquisite pro, æstate terebatur +messis in area. Cf. Hor. Sat. I, <span class = +"smallcaps">i</span>, 45. +—<a class = "missing" name = "not13_673" id = "not13_673" href = +"#line13_673" title = "numerus deest">673.</a> <i>calcata</i>; +conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_85">ad III, +85</a>. +—<i>subibat devexa jugum</i>, sub jugum mittebatur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_675" id = "not13_675" href = "#line13_675">675.</a> +Scipiones Saguntum «vi pulso præsidio Punico receperunt, cultoribusque +antiquis restituerunt,» Liv. lib. XXIV, c. 42, coll. XXVIII, 39. +—<a name = "not13_676" id = "not13_676" href = +"#line13_676">676.</a> <i>Bætin potare dedimus</i>, etc., +effecimus, ut Saguntini in Hispania essent tuti ab hoste, nam +<i>Bætis</i> Hispaniæ fl. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_146">ad I, 146</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_367">VIII, 367</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_564">564</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_677" id = "line13_677"> </a> +Nobis indomitus convertit terque quaterque</p> +<p><a name = "line13_678" id = "line13_678"> </a> +Germanus terga Hannibalis. Pro barbara numquam</p> +<p><a name = "line13_679" id = "line13_679"> </a> +Inpolluta fides! peterem quum victor adesum</p> +<span class = "linenum">680</span> +<p><a name = "line13_680" id = "line13_680"> </a> +Cladibus Hasdrubalem; subito venale, cohortes</p> +<p><a name = "line13_681" id = "line13_681"> </a> +Hispanæ, vulgus, <a href = "#var13_681">Libyci quas fecerat auri</a></p> +<p><a name = "line13_682" id = "line13_682"> </a> +Hasdrubal, abrupto liquerunt agmine signa.</p> +<p><a name = "line13_683" id = "line13_683"> </a> +Tunc hostis socio desertos milite, multum</p> +<p><a name = "line13_684" id = "line13_684"> </a> +Ditior ipse viris, spisso circumdedit orbe.</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p><a name = "line13_685" id = "line13_685"> </a> +Non segnis nobis nec inultis, nate, peracta <a href = +"#var13_685">est</a></p> +<p><a name = "line13_686" id = "line13_686"> </a> +Illa suprema dies, <a href = "#var13_686">et laude inclusimuus +ævum</a>.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_677" id = "not13_677" href = "#line13_677">677.</a> +Hasdrubal sæpius a nobis victus. Cf. Liv. XXIII, 26... 29. +—<a name = "not13_678" id = "not13_678" href = +"#line13_678">678 seq.</a> +Cf. omnino Liv. XXV, 33, de perfidia Celtiberorum. +—<a class = "missing" name = "not13_679" id = "not13_679" href = +"#line13_679" title = "numerus deest">679.</a> <i>adesum +Cladibus</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_271">ad +VII, 271</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_683" id = "not13_683" href = "#line13_683">683.</a> +Cf. Liv. XXV, 34 sqq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_686" id = "not13_686" href = "#line13_686">686.</a> +<i>laude inclusimus ævum</i>, cum laude fortiter pugnans vitam finivi; +Drak. qui recte monet, <i>includere</i> pro simpl. <i>claudere</i> +positum esse, et <i>includere</i> pro finire dixisse Propert. II, <span +class = "smallcaps">xii</span> (al. 15), 54 (ubi v. Passerat.), et +Senec. Epist. XII (ubi v. Gronov.), ut <i>claudere</i> Sil. inf. +<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_655">XV, 655</a> al. et +<i>excludere</i> Stat. Silv. II, præf. Conf. <a class = "crossref" href += "bookIV.html#line4_172">IV, 172</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_119">XVII, 119</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_687" id = "line13_687"> </a> +Excipit inde suos frater conjungere casus:</p> +<span class = "pagenum">127</span> +<p><a name = "line13_688" id = "line13_688"> </a> +«Excelsæ turris post ultima rebus in artis</p> +<p><a name = "line13_689" id = "line13_689"> </a> +Subsidium optaram, supremaque bella ciebam.</p> +<span class = "linenum">690</span> +<p><a name = "line13_690" id = "line13_690"> </a> +Fumantes tædas, ac lata incendia passim,</p> +<p><a name = "line13_691" id = "line13_691"> </a> +Et mille injecere faces. Nil nomine leti</p> +<p><a name = "line13_692" id = "line13_692"> </a> +De Superis queror: haud parvo data membra sepulcro</p> +<p><a name = "line13_693" id = "line13_693"> </a> +Nostra cremaverunt <a href = "#var13_693">in morte hærentibus +armis</a>.</p> +<p><a name = "line13_694" id = "line13_694"> </a> +Sed me luctus habet, geminæ ne clade ruinæ</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p><a name = "line13_695" id = "line13_695"> </a> +Cesserit adfusis obpressa Hispania Pœnis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_687" id = "not13_687" href = "#line13_687">687.</a> +Cf. Liv. XXV, 36. +<span class = "pagenum notes">127</span> +—<i>Excipit</i> insolentius dictum pro continuavit, perrexit, +finita oratione fratris cœpit. Cf. Heins. et Burm. ad Ovid. Met. VII, +476. +—<a name = "not13_688" id = "not13_688" href = +"#line13_688">688.</a> <i>rebus in artis</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_103">II, 103</a>; <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_477">V, 477</a> al. +—<a name = "not13_689" id = "not13_689" href = +"#line13_689">689.</a> <i>optaram</i>, elegeram. Vid. Cerda, Heins. +et Heyne ad Virg. Æn. I, 425 et 552, Ern. clav. Cic.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_692" id = "not13_692" href = "#line13_692">692.</a> +Ludentem verbis poetam audio, non Cn. Scipionem; Ern. Splendidissimas +exsequias consequutus sum: turris enim mihi pro rogo fuit, simulque cum +eo arma combusta sunt, ut in funeribus heroum fortiumque virorum; Drak. +et D. Heins. qui comparant sup. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_559">X, 559 seq.</a> (ubi v. not.) inf. <a class += "crossref" href = "bookXV.html#line15_390">XV, 390 seq.</a>; Hom. +Odyss. λ, 74, et Iliad. ζ, 418; Virg. Æn. VI, 217; ubi verba sunt +Donati: «virorum fortium arma et cætera, quæ carissima haberent, cum +ipsis veteres consumebant.» Kirchman. de fun. Rom. III, 5. +—<a name = "not13_693" id = "not13_693" href = +"#line13_693">693.</a> <i>in morte hærentibus</i>, mihi mortuo, vel +cadaveri adhærentibus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_695" id = "not13_695" href = "#line13_695">695.</a> +<i>adfusis</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#var4_251">ad IV, 251 in Var. Lect.</a></p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_696" id = "line13_696"> </a> +Contra quæ juvenis turbato fletibus ore:</p> +<p><a name = "line13_697" id = "line13_697"> </a> +«Dî, quæso, ut merita est, dignas pro talibus ausis</p> +<p><a name = "line13_698" id = "line13_698"> </a> +Carthago expendat pœnas. Sed continet acres</p> +<p><a name = "line13_699" id = "line13_699"> </a> +Pyrenes populos, qui, vestro Marte probatus,</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p><a name = "line13_700" id = "line13_700"> </a> +Excepit fessos, et notis <a href = "#var13_700">Marcius</a> armis</p> +<p><a name = "line13_701" id = "line13_701"> </a> +Subcessit bello: fusos quoque fama ferebat</p> +<p><a name = "line13_702" id = "line13_702"> </a> +Victores acie, atque exacta piacula cædis.»</p> +<p><a name = "line13_703" id = "line13_703"> </a> +His læti rediere duces loca amœna piorum:</p> +<p><a name = "line13_704" id = "line13_704"> </a> +Prosequiturque oculis puer adveneratus euntes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not13_698" id = "not13_698" href = +"#line13_698" title = "numerus deest">698.</a> +<i>expendat</i>; ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_588">VI, 588</a>. +—<a href = "#line13_698">698</a> <a name = "not13_699" id = +"not13_699" href = "#line13_699">sq.</a> +Cf. Liv. XXV, 37, «vestro Marte probatus et notis Marcius armis:» nam de +eo Liv. l.c. «inpiger juvenis, ad cujus summam indolem adcesserat Cn. +Scipionis disciplina, sub qua per tot annos militiæ artes edoctus +fuerat.» +—<a name = "not13_704" id = "not13_704" href = +"#line13_704">704.</a> Cf. Virg. Æn. VI, 476. +—<i>adveneratus</i>, de officio, quo prosequimur amicum, cum +significatione honoris, ut utar verbis Heynii ad Tibull. I, <span +class = "smallcaps">v</span>, 33.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">128</span> +<span class = "linenum">705</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_705" id = "line13_705"> </a> +Jamque aderat <a href = "#var13_705">multa vix adnoscendus in +umbra</a></p> +<p><a name = "line13_706" id = "line13_706"> </a> +Paullus, et epoto fundebat sanguine verba:</p> +<p><a name = "line13_707" id = "line13_707"> </a> +«Lux Italum, cujus spectavi Martia facta,</p> +<p><a name = "line13_708" id = "line13_708"> </a> +Multum uno majora viro, descendere <a href = "#var13_708">nocti</a>,</p> +<p><a name = "line13_709" id = "line13_709"> </a> +Atque habitanda semel <a href = "#var13_709">subigit</a> quis visere +regna?»</p> +<span class = "linenum">710</span> +<p><a name = "line13_710" id = "line13_710"> </a> +<a href = "#var13_710">Cui</a> contra tales effundit Scipio voces:</p> +<p><a name = "line13_711" id = "line13_711"> </a> +«Armipotens ductor, quam sunt tua fata per Urbem</p> +<p><a name = "line13_712" id = "line13_712"> </a> +Lamentata diu! quam pene ruentia tecum</p> +<p><a name = "line13_713" id = "line13_713"> </a> +Traxisti ad Stygias Œnotria tecta tenebras.</p> +<p><a name = "line13_714" id = "line13_714"> </a> +Tum tibi defuncto tumulum Sidonius hostis</p> +<span class = "linenum">715</span> +<p><a name = "line13_715" id = "line13_715"> </a> +Constituit, laudemque tuo quæsivit honore.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">128</span> +<a name = "not13_705" id = "not13_705" href = "#line13_705">705.</a> +Æmilius <i>Paulus</i>, qui in acie Cannensi ceciderat. Similis est de +Deiphobo locus Virgil. Æn. lib. VI, 494 sq. +—<i>vix adnoscendus</i>; vid. Var. Lect. +—<a name = "not13_706" id = "not13_706" href = +"#line13_706">706.</a> <i>epoto fundebat sanguine verba</i>; cf. +sup. <a class = "crossref" href = "#not13_448">ad v. 448</a>. +—<a name = "not13_707" id = "not13_707" href = +"#line13_707">707.</a> <i>Lux Italum</i>, ut <i>lumen</i> VI, 130, +ubi v. not. +—<a name = "not13_708" id = "not13_708" href = +"#line13_708">708.</a> <i>descendere nocti</i>, ut <i>demittere +neci</i>, vel <i>umbris</i>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_439">ad I, 439</a>, et infra <a class = "crossref" +href = "#not13_759">v. 759</a>. <i>Nox</i>, loca infera, perpetuis +tenebris obsita, ut contra XIV, 243. <i>dies</i> pro locis superis; +Drak. qui multa poetarum exempla congessit. +—<a name = "not13_709" id = "not13_709" href = +"#line13_709">709.</a> Conf. Virgil. Æn. VI, 531 seq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_713" id = "not13_713" href = "#line13_713">713.</a> +<i>Œnotria tecta</i>, Italiam et Romam. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_2">ad I, 2</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_714" id = "not13_714" href = "#line13_714">714 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_520">X, 520 sqq.</a> +—<a class = "missing" name = "not13_715" id = "not13_715" href = +"#line13_715" title = "numerus deest">715.</a> <i>laudem tuo +quæsivit honore</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#not12_473">ad lib. XII, vss. 473, 478</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_716" id = "line13_716"> </a> +Dumque audit <a href = "#var13_716">lacrimans</a> hostilia funera +Paullus,</p> +<span class = "pagenum">129</span> +<p><a name = "line13_717" id = "line13_717"> </a> +Ante oculos jam Flaminius, jam Gracchus, et ægro</p> +<p><a name = "line13_718" id = "line13_718"> </a> +Absumtus Cannis stabat Servilius ore.</p> +<p><a name = "line13_719" id = "line13_719"> </a> +Adpellare viros erat ardor, et addere verba:</p> +<span class = "linenum">720</span> +<p><a name = "line13_720" id = "line13_720"> </a> +Sed raptabat amor priscos cognoscere manes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_716" id = "not13_716" href = "#line13_716">716.</a> +<i>funera hostilia</i>, exsequias ab hoste ipsi factas esse: quæ +humanitas Paulum ita movet, ut lacrimas non teneat, etsi Scipio id +laudis cupiditate factum dixerat. +—<span class = "pagenum notes">129</span> +<a name = "not13_717" id = "not13_717" href = +"#line13_717">717</a> <a name = "not13_718" id = "not13_718" href = +"#line13_717">seq.</a> +<i>Flaminii</i> mors nota ex <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_655">lib. V, 655 sq.</a> <i>Gracchi</i> ex +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_475">XII, 475 sq.</a>, et +<i>Servilli</i> ex <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_664">VIII, 664 sq.</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookX.html#line10_222">X, 222 seq.</a> +—<i>stabat ægro ore</i>, tristi vultu.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_720" id = "not13_720" href = "#line13_720">720.</a> +Judicium consiliumque, quod poeta in hoc animarum recensu sequebatur, eo +spectabat omnino, ut ex antiqua patriaque potissimum historia exempla +virorum, gloria rerum gestarum, ingenii ac virtutum præ ceteris +conspicuorum, seligeret, omissis iis, quæ Maro in necyia sua +recensuerat, et sic tam argumenti dilectu, quam ornatu exquisitiore et +doctrina, civium suorum animos teneret.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_721" id = "line13_721"> </a> +Nunc meritum sæva Brutum inmortale securi</p> +<p><a name = "line13_722" id = "line13_722"> </a> +Nomen, nunc <a href = "#var13_722">Superos æquantem</a> laude +Camillum,</p> +<p><a name = "line13_723" id = "line13_723"> </a> +Nunc auro Curium non umquam cernit amicum.</p> +<p><a name = "line13_724" id = "line13_724"> </a> +Ora Sibylla docet venientum, et nomina pandit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_721" id = "not13_721" href = "#line13_721">721.</a> +<i>sæva securi</i>, qua suos et sororis filios feriri jussit, quod notum +ex Liv. II, 5. Cf. Virg. Æneid. VI, 819 et 825. +—<a name = "not13_723" id = "not13_723" href = +"#line13_723">723.</a> <i>Curium non umquam auro amicum</i>, +quoniam aurum Samnitium repudiavit, de quo vid. Val. Max. IV, 3; +Aurel. Vict. 33; Juvenal. XI, 78. Sententia languido ornatu elata; Ern. +Similiter <i>amica luto sus</i> dicitur Horat. Epist. I, <span +class = "smallcaps">ii</span>, 26, et similia al.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">725</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_725" id = "line13_725"> </a> +«Hic fraudes pacis Pyrrhumque a limine portæ</p> +<p><a name = "line13_726" id = "line13_726"> </a> +Dejecit, visus orbus. Tulit ille ruentem</p> +<p><a name = "line13_727" id = "line13_727"> </a> +Thybridis in ripas regem, solusque revulso</p> +<span class = "pagenum">130</span> +<p><a name = "line13_728" id = "line13_728"> </a> +Pone ferox ponte exclusit redeuntia regna.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_725" id = "not13_725" href = "#line13_725">725 sq.</a> +<i>Hic visus orbus</i>, Appius Claudius Cæcus, qui pacem cum Pyrrho +ineundam gravi oratione dissuasit, quam Plut. in Pyrrho, p. 394, +excerptam tradit; de quo Flor. I, <span class = +"smallcaps">xviii</span>, 20, ac Ovid. Fast. VI, 203 seq. conferendi; +Cellar. Withof. conjicit, <i>Rejecit visus orbus</i>. +—<a name = "not13_726" id = "not13_726" href = +"#line13_726">726.</a> <i>ille</i>, Horatius Cocles, qui Porsenam +<i>regem tulit</i>, h.e. impetum ejus et Clusinorum sustinuit in primo +aditu pontis sublicii, eoque <i>pone</i>, post tergum suum, +<i>revulso</i> a Romanis, <i>regna redeuntia</i>, reges, h.e. Tarquinios +(v. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_383">ad III, +383</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookX.html#not10_486">X, 486</a>), redituros, reditum Porsenæ ope +parantes ac sperantes (actus pro conatu; v. sup. <a class = "crossref" +href = "#not13_523">ad v. 523</a>), <i>exclusit</i> mœnibus Romæ. +Res nota ex Liv. II, 10. Conf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_483">X, 483 sq.</a> Hanc pæne fabulosam +audaciam, et quasi Herculeum +<span class = "pagenum notes">130</span> +laborem, sibi quoque habet gallica historia in fortissimo equite <span +class = "smallcaps">Bayard</span>. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_729" id = "line13_729"> </a> +«Si tibi dulce virum, primo qui fœdera bello</p> +<span class = "linenum">730</span> +<p><a name = "line13_730" id = "line13_730"> </a> +Phœnicum pepigit, vidisse, hic <a href = "#var13_730">inclitus</a> +ille</p> +<p><a name = "line13_731" id = "line13_731"> </a> +Æquoreis <a href = "#var13_731">victor</a> cum classe <a href = +"#var13_731">Lutatius</a> armis.</p> +<p><a name = "line13_732" id = "line13_732"> </a> +Si studium et sævam cognoscere Hamilcaris umbram,</p> +<p><a name = "line13_733" id = "line13_733"> </a> +Illa est (cerne procul) cui frons nec <a href = "#var13_733">morte</a> +remissa</p> +<p><a name = "line13_734" id = "line13_734"> </a> +Irarum servat rabiem: si jungere cordi est</p> +<span class = "linenum">735</span> +<p><a name = "line13_735" id = "line13_735"> </a> +Conloquium, sine gustato det sanguine vocem.»</p> +<p><a name = "line13_736" id = "line13_736"> </a> +Atque ubi permissum, et sitiens se inplevit imago,</p> +<p><a name = "line13_737" id = "line13_737"> </a> +Sic prior increpitat non <a href = "#var13_737">miti</a> Scipio +vultu:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_729" id = "not13_729" href = "#line13_729">729 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_33">ad I, 33 +sq.</a>, et <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_684">VI, 684 +seqq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_732" id = "not13_732" href = "#line13_732">732 seq.</a> +Hamilcaris umbra idoneo cum delectu juxta Lutatium cernitur, cum quo +ille vana pacis fœdera pepigerat; unde sensum <a class = "crossref" href += "#line13_738">v. 738 sq.</a> expedias licet; Ern. +—<a name = "not13_733" id = "not13_733" href = +"#line13_733">733 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_673">ad +V, 673</a>. +—<i>frons remitti</i>, vel <i>explicari</i>, <i>solvi</i> et +<i>exporrigi</i> dicitur, quæ serena ac læta est, ut contra, quæ gravis +ac tristis, <i>contrahi</i>, <i>adtrahi</i>, <i>adduci</i>. +—<a name = "not13_735" id = "not13_735" href = +"#line13_735">735 sq.</a> +Conf. sup. <a class = "crossref" href = "#not13_448">ad +v. 448</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_738" id = "line13_738"> </a> +«Taliane, o fraudum genitor, sunt fœdera vobis?</p> +<p><a name = "line13_739" id = "line13_739"> </a> +<a href = "#var13_739">Aut</a> hæc Sicania pepigisti captus in ora?</p> +<span class = "linenum">740</span> +<p><a name = "line13_740" id = "line13_740"> </a> +Bella tuus toto natus contra omnia pacta</p> +<p><a name = "line13_741" id = "line13_741"> </a> +Exercet Latio, et, <a href = "#var13_741">perruptis</a> molibus +Alpes</p> +<p><a name = "line13_742" id = "line13_742"> </a> +Eluctatus adest, fervet gens Itala Marte</p> +<p><a name = "line13_743" id = "line13_743"> </a> +Barbarico, et refluunt obstructi stragibus amnes.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_738" id = "not13_738" href = "#line13_738">738.</a> +<i>fraudum genitor</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_126">ad III, 126 in Var. Lect.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_739" id = "not13_739" href = "#line13_739">739.</a> +<i>captus</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#var6_689">ad VI, 689 in V.L.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_742" id = "not13_742" href = "#line13_742">742.</a> +<i>fervet Marte</i>, ut ap. Virg. Æn. VIII, 676. +—<a name = "not13_743" id = "not13_743" href = +"#line13_743">743.</a> <i>refluunt obstructi stragibus amnes</i>, +ut sup. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_47">I, 47, +48</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_744" id = "line13_744"> </a> +Post quæ Pœnus ait: «Decimum modo cœperat annum</p> +<span class = "pagenum">131</span> +<span class = "linenum">745</span> +<p><a name = "line13_745" id = "line13_745"> </a> +Excessisse puer, nostro quum bella Latinis</p> +<p><a name = "line13_746" id = "line13_746"> </a> +Concepit jussu; <a href = "#var13_746">licitum</a> nec fallere Divos</p> +<p><a name = "line13_747" id = "line13_747"> </a> +Juratos patri: quod si Laurentia vastat</p> +<p><a name = "line13_748" id = "line13_748"> </a> +Nunc igni regna, et Phrygias res vertere tentat,</p> +<p><a name = "line13_749" id = "line13_749"> </a> +O pietas, o sancta fides, o vera propago!</p> +<span class = "linenum">750</span> +<p><a name = "line13_750" id = "line13_750"> </a> +Atque utinam amissum reparet decus!» Inde citato</p> +<p><a name = "line13_751" id = "line13_751"> </a> +Celsus abit gressu, majorque <a href = "#var13_751">recessit</a> +imago.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_744" id = "not13_744" href = "#line13_744">744.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_77">I, 77... +119</a>, et <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_349">ad II, +349 sq.</a> +<span class = "pagenum notes">131</span> +—<a name = "not13_745" id = "not13_745" href = +"#line13_745">745 sq.</a> +<i>Concepit bella</i>, v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_109">ad I, 109</a>. +—<a name = "not13_747" id = "not13_747" href = +"#line13_747">747 seq.</a> +<i>Laurentia regna</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_110">ad I, 110</a>. +—<a class = "missing" name = "not13_748" id = "not13_748" href = +"#line13_748" title = "numerus deest">748.</a> <i>Phrygias vertere +res</i>, evertere, delere Rom. imperium. Cf. <a class = "crossref" href += "bookI.html#line1_514">I, 514</a>; <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_352">II, 352</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_750" id = "not13_750" href = "#line13_750">750.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_61">I, 61 +sq.</a>, <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_106">106 sq.</a> +—<a name = "not13_751" id = "not13_751" href = +"#line13_751">751.</a> <i>major imago</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_145">ad VIII, 145</a>, et Ovid. +Fast. II, 503.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_752" id = "line13_752"> </a> +Exin designat vates, qui jura sub armis</p> +<p><a name = "line13_753" id = "line13_753"> </a> +Poscenti dederint populo, primique petitas</p> +<p><a name = "line13_754" id = "line13_754"> </a> +Miscuerint Italis Piræo litore leges.</p> +<span class = "linenum">755</span> +<p><a name = "line13_755" id = "line13_755"> </a> +Lætatur, spectatque virum insatiabilis ora</p> +<p><a name = "line13_756" id = "line13_756"> </a> +Scipio, et adpellet cunctos, ni magna sacerdos</p> +<p><a name = "line13_757" id = "line13_757"> </a> +Admoneat turbæ innumeræ: «Quot millia toto</p> +<p><a name = "line13_758" id = "line13_758"> </a> +Credis in orbe, puer, lustras <a href = "#var13_758">dum singula</a> +visu,</p> +<p><a name = "line13_759" id = "line13_759"> </a> +Descendisse Erebo, nullo non tempore abundans</p> +<span class = "linenum">760</span> +<p><a name = "line13_760" id = "line13_760"> </a> +Umbrarum huc agitur torrens, vectatque capaci</p> +<p><a name = "line13_761" id = "line13_761"> </a> +Agmina mole Charon, et subficit inproba puppis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_752" id = "not13_752" href = "#line13_752">752.</a> +Decemviri legibus scribendis designantur, quorum historia nota ex Liv. +III, 31, 35. +—<i>sub armis</i>, quia tum penes Decemviros summa reipubl. erat; +Ern. Sed jungenda, opinor, verba <i>populo jura poscenti sub armis</i>: +nam de lege a Terentio lata nonnumquam tanta inter patres plebemque +contentio fuit, ut altera pars vi pelleretur foro. Conf. Liv. +III, 9 et 11. +—<a name = "not13_753" id = "not13_753" href = +"#line13_753">753 seq.</a> +<i>petitas Piræo litore</i>, Athenis: nam <i>Piræus</i> portus pagusque +Atheniensis. +—<a class = "missing" name = "not13_754" id = "not13_754" href = +"#line13_754" title = "numerus deest">754.</a> <i>Italis</i>, +Italicis legibus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_757" id = "not13_757" href = "#line13_757">757... +761.</a> +Conf. Virg. Æn. VI, 305... 330. +—<a name = "not13_759" id = "not13_759" href = +"#line13_759">759.</a> <i>Descendisse Erebo</i>; v. <a class = +"crossref" href = "#not13_708">ad v. 708</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_439">I, 439</a>. +—<a name = "not13_760" id = "not13_760" href = +"#line13_760">760</a> <a name = "not13_761" id = "not13_761" href = +"#line13_760">seq.</a> +<i>Umbrarum torrens</i>, ut <i>undæ</i> <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_159">IV, 159</a>, ubi v. not. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#not9_250">ad IX, 250 sq.</a> +—<i>inproba puppis</i>, id. qd. +—<i>capax moles</i>, h.e. magna cymba. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_58">ad I, 58</a>, <a class = "crossref" +href = "bookVI.html#not6_525">VI, 525</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_762" id = "line13_762"> </a> +Post hæc, ostendens <a href = "#var13_762">juvenem</a>, sic virgo +profatur:</p> +<p><a name = "line13_763" id = "line13_763"> </a> +«Hic ille est, tellure vagus qui victor in omni</p> +<span class = "pagenum">132</span> +<p><a name = "line13_764" id = "line13_764"> </a> +<a href = "#var13_764">Cursu</a> signa tulit; cui pervia Bactra <a href += "#var13_764">Dahæque</a>;</p> +<span class = "linenum">765</span> +<p><a name = "line13_765" id = "line13_765"> </a> +Qui Gangem bibit, et Pellæo ponte Niphaten</p> +<p><a name = "line13_766" id = "line13_766"> </a> +Adstrinxit; cui stant sacro sua mœnia Nilo.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_762" id = "not13_762" href = "#line13_762">762.</a> +<i>juvenem</i>, Alexandrum Magnum. +<span class = "pagenum notes">132</span> +—<a name = "not13_764" id = "not13_764" href = +"#line13_764">764 sq.</a> +Victoriæ Alexandri in Scythia, India et Armenia designantur. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_612">III, 612 sq.</a> +—<a href = "#line13_764">764.</a> <i>Bactra</i> (nunc +<i>Balck</i>) caput Bactrianæ, regionis extremæ imperii Parthici, in qua +et in Sogdiana Alexander octo oppida condidit aliaque diruit, teste +Strab. p. 517. +—<i>Dahæ</i>, seu Daæ, Nomades in Scythia, ultra Hyrcanos et +Caspium mare. Cf. Var. Lect. +—<a name = "not13_765" id = "not13_765" href = +"#line13_765">765.</a> <i>Niphates</i>, mons Armeniæ, sed h.l. +fluvius, ut ap. Lucan. III, 245; Juvenal. VI, 409, et Martial. XII, 21, +cujus tamen geographi mentionem non faciunt. Cf. Intpp. ad Hor. Od. II, +<span class = "smallcaps">ix</span>, 20. +—<i>Pellæo ponte</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_381">ad XI, 381</a>. +—<a name = "not13_766" id = "not13_766" href = +"#line13_766">766.</a> <i>sua mœnia</i>, Alexandria Ægypti; +<i>sua</i>, suo nomine dicta; et <i>Nilo</i> ad distinctionem: octodecim +enim Alexandrias enumerat Stephanus; D. Heins. +—<i>Nilus</i>, hoc loco <i>sacer</i> dicitur, non tam perpetuo +fluviorum epitheto (v. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#not12_215">ad XII, 215</a>), quam quia ab Ægyptiis summi +numinis loco coli (vid. Plut. de Is. et Osir. Opp. T. II, pag. 353; +Heliodor. Æthiop. IX, pag. 423; Max. Tyr. Diss. XXXVIII, pag. 393), et +vel Oceani (Diodor. I, p. 8; Heliodor. l.c. p. 445), vel +Osiridis ac Jovis nominibus condecorari solebat (Plut. Sympos. VIII, Qu. +8, pag. 729; Ælian. Anim. X, 46; Schol. ad Pind. Pyth. IV, 99; +<i>Jablonsky Panth. Ægypt.</i> II, <span class = +"smallcaps">i</span>, 4; IV, <span class = "smallcaps">i</span>, +14), unde in ejus honorem templa quoque exstructa et festa (Niloa) +instituta. Vid. Stephan. v. Νεῖλος, Heliod. l.c. p. 423; Spanhem. +de V. et Pr. N. T. I, p. 174.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_767" id = "line13_767"> </a> +Incipit Æneades: «Libyci certissima proles</p> +<p><a name = "line13_768" id = "line13_768"> </a> +Hammonis, <a href = "#var13_768">quando</a> exsuperat tua gloria +cunctos</p> +<p><a name = "line13_769" id = "line13_769"> </a> +Indubitata duces, similique cupidine rerum</p> +<span class = "linenum">770</span> +<p><a name = "line13_770" id = "line13_770"> </a> +Pectora nostra calent, quæ te via, <a href = "#var13_770">fare</a>, +superbum</p> +<p><a name = "line13_771" id = "line13_771"> </a> +Ad decus et summas laudum perduxerit <a href = +"#var13_771">arces</a>.»</p> +<span class = "pagenum">133</span> +<p><a name = "line13_772" id = "line13_772"> </a> +Ille sub hæc: «Turpis lenti sollertia Martis.</p> +<p><a name = "line13_773" id = "line13_773"> </a> +Audendo bella expedias: pigra extulit <a href = +"#var13_773">artis</a></p> +<p><a name = "line13_774" id = "line13_774"> </a> +Haud umquam sese virtus; <a href = "#var13_774">tu magna gerendi</a></p> +<span class = "linenum">775</span> +<p><a name = "line13_775" id = "line13_775"> </a> +<a href = "#var13_774">Præcipita tempus</a>: mors atra inpendet +agenti.»</p> +<p><a name = "line13_776" id = "line13_776"> </a> +Hæc effatus abit. Crœsi mox advolat umbra,</p> +<p><a name = "line13_777" id = "line13_777"> </a> +<a href = "#var13_777">Dives apud superos; sed mors æquarat +egenis</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_767" id = "not13_767" href = "#line13_767">767 seq.</a> +<i>Æneades</i>, Romanus, Scipio. +—<i>Libyci proles Hammonis</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_415">ad I, 415</a>, et <a class = "crossref" href += "bookIV.html#line4_478">IV, 478</a>; Gell. XIII, 4; Ælian. +V. H. V, 12; IX, 37; Plut. in Alex., Arrian. et Intpp. ad +Curt. IV, 7; VIII, 5 et 10. +—<i>certissima proles Hammonis</i>, ut ap. Virg. Æn. VIII, 301. +—<a name = "not13_771" id = "not13_771" href = +"#line13_771">771.</a> <i>summas laudum arces</i>, summas laudes, +summum gloriæ fastigium. Drak. laudat Savaron. ad Sidon. Apoll. carm. +XXIII, 140, et epist. VIII, 6; Barth. ad Claud. Paneg. Mall. Theod. +v. 6.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">133</span> +<a name = "not13_772" id = "not13_772" href = "#line13_772">772.</a> +Brevitas gravitasque sententiarum magnum et virum et poetam decet.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_773" id = "not13_773" href = "#line13_773">773</a> +<a name = "not13_774" id = "not13_774" href = "#line13_773">sq.</a> +<i>bella expedias</i>, conficias. +—<i>extulit sese</i>, emersit ex <i>artis</i> rebus, vel potius, +in iis excelluit, eminuit. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_103">ad II, 103</a>. Withof. male suspicabatur +<i>actis</i> pro <i>artis</i>. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_777" id = "not13_777" href = "#line13_777">777.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_264">V, 264 +seq.</a>, et ibi not.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_778" id = "line13_778"> </a> +Atque hic, Elysio tendentem limite cernens</p> +<p><a name = "line13_779" id = "line13_779"> </a> +<a href = "#var13_779">Effigiem juvenis castam</a>, cui vitta +ligabat</p> +<span class = "linenum">780</span> +<p><a name = "line13_780" id = "line13_780"> </a> +Purpurea effusos per colla nitentia crines,</p> +<p><a name = "line13_781" id = "line13_781"> </a> +«Dic, ait, hic quinam, virgo? nam luce refulget</p> +<p><a name = "line13_782" id = "line13_782"> </a> +Præcipua frons sacra viro, <a href = "#var13_782">multæque +sequuntur</a></p> +<p><a name = "line13_783" id = "line13_783"> </a> +Mirantes animæ, et læto clamore frequentant.</p> +<p><a name = "line13_784" id = "line13_784"> </a> +Qui vultus! <a href = "#var13_784">quam</a>, si Stygia non esset in +umbra,</p> +<span class = "linenum">785</span> +<p><a name = "line13_785" id = "line13_785"> </a> +Dixissem facile esse Deum!» «Non falleris, inquit</p> +<p><a name = "line13_786" id = "line13_786"> </a> +Docta comes Triviæ: meruit Deus esse videri,</p> +<span class = "pagenum">134</span> +<p><a name = "line13_787" id = "line13_787"> </a> +Et fuit in tanto non parvum pectore numen.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_778" id = "not13_778" href = "#line13_778">778.</a> +Præclarus de Homero locus, ad quem Silius ea transtulit, quæ de Musæo ac +Marcello dixerat Virg. Æn. VI, 667 sq., et 861 sqq. ad quæ loca v. +Heyne. +—<i>tendentem</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_335">ad VI, 335</a>. +—<a name = "not13_779" id = "not13_779" href = +"#line13_779">779.</a> <i>juvenis</i>, Scipio. +—<i>Effigiem</i>, umbram, imaginem, simulacrum. Cf. Brouckh. ad +Prop. I, <span class = "smallcaps">xix</span>, 11, et, qui de h.l. +copiose disputavit, Cuper. Apotheos. Hom. pag. 20, it. Heins. et Barth. +ad Stat. Silv. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 191; Scalig. ad +Catull. p. 22. +—<i>castam</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_481">ad I, 481</a>, et <a class = "crossref" href += "bookII.html#not2_698">II, 698</a>. +—<i>vitta</i>, insigne deorum, vatum, sacerdotum, virorumque +sacrorum et sanctorum. Conf. Heyne ad Virg. Æn. VI, 665 (ubi <i>nivea +vitta</i> pro <i>purpurea</i>), et XII, 120. +—<a name = "not13_781" id = "not13_781" href = +"#line13_781">781.</a> <i>quinam</i>; cf. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#var2_645">ad II, 645 in V.L.</a> +—<a name = "not13_782" id = "not13_782" href = +"#line13_782">782.</a> <i>frons sacra</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#not12_408">ad XII, 408</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_784" id = "not13_784" href = "#line13_784">784 sq.</a> +Junge <i>quam facile dixissem, Deum esse</i> eum! +<span class = "pagenum notes">134</span> +—<a name = "not13_786" id = "not13_786" href = +"#line13_786">786.</a> <i>comes</i> et sacerdos <i>Triviæ</i>, +Hecates, seu Proserpinæ, Sibylla. Cf. Virg. Æn. VI, 13, 35, 69. De +Homero, pro deo culto, vid. Cuper. l.c. et ipsum illud marmor, ἀποθέωσιν +ejus continens; de <i>numine</i> vero, quod poetis inest, Ovid. Amor. +III, <span class = "smallcaps">ix</span>, 17 sq., et Fast. VI, 5 +sq.; Drak.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_788" id = "line13_788"> </a> +Carmine complexus terram, mare, sidera, manes,</p> +<p><a name = "line13_789" id = "line13_789"> </a> +Et cantu Musas et Phœbum æquavit honore.</p> +<span class = "linenum">790</span> +<p><a name = "line13_790" id = "line13_790"> </a> +Atque hæc cuncta, prius quam cerneret, ordine terris</p> +<p><a name = "line13_791" id = "line13_791"> </a> +Prodidit; ac vestram tulit usque ad sidera Trojam.»</p> +<p><a name = "line13_792" id = "line13_792"> </a> +Scipio, <a href = "#var13_792">perlustrans</a> oculis lætantibus +umbram,</p> +<p><a name = "line13_793" id = "line13_793"> </a> +«Si nunc fata darent, ut Romula facta per orbem</p> +<p><a name = "line13_794" id = "line13_794"> </a> +Hic caneret vates, quanto majora futuros</p> +<span class = "linenum">795</span> +<p><a name = "line13_795" id = "line13_795"> </a> +Facta eadem intrarent hoc, inquit, teste nepotes!</p> +<p><a name = "line13_796" id = "line13_796"> </a> +Felix <a href = "#var13_796">Æacida</a>, cui tali contigit ore</p> +<p><a name = "line13_797" id = "line13_797"> </a> +Gentibus ostendi! crevit tua carmine virtus.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_790" id = "not13_790" href = "#line13_790">790.</a> +<i>prius quam cerneret</i>, ante descensum ad inferos, h. est, ante +mortem, <i>hæc cuncta</i>, δεικτικως, loca infera et quæ in iis sunt. +—<i>terris</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_75">ad III, 75 in V.L.</a> +—<a name = "not13_791" id = "not13_791" href = +"#line13_791">791.</a> <i>Prodidit</i>, descripsit in Odyss λ. +—<i>vestram Trojam</i>: nam Romani a Trojanis oriundi.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_793" id = "not13_793" href = "#line13_793">793.</a> +<i>Romula</i>, ut ap. Hor. Od. IV, <span class = +"smallcaps">v</span>, 1, ubi v. Jani. Sic et <i>Dardanus</i> sup. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_14">I, 14</a>, ubi +v. not. +—<a name = "not13_794" id = "not13_794" href = +"#line13_794">794</a> <a name = "not13_795" id = "not13_795" href = +"#line13_794">sq.</a> +Quanto clariora Romanorum facta forent apud posteros hoc præcone Homero; +Cellar. Recte: sed sententia haud bene expressa, et vereor ne +<i>intrarent</i> librariis debeatur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_796" id = "not13_796" href = "#line13_796">796 sq.</a> +Poetæ animo, quod jam Marsus, Dausq. et alii viderunt, obversabantur +verba, quæ Alexander M. ad Achillis tumulum in Sigeo dixisse fertur: «O +fortunate adolescens, qui tuæ virtutis Homerum præconem inveneris.» Vid. +Cic. pro Arch. c. 10; Plut. et Arrian. I. +—<i>Æacides</i>, Achilles, Æaci nepos.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_798" id = "line13_798"> </a> +Sed quæ tanta adeo <a href = "#var13_798">gratantum</a> turba +requirens,</p> +<p><a name = "line13_799" id = "line13_799"> </a> +Heroum effigies majoresque <a href = "#var13_799">adcipit</a> +umbras.</p> +<span class = "pagenum">135</span> +<span class = "linenum">800</span> +<p><a name = "line13_800" id = "line13_800"> </a> +<a href = "#var13_800">Inde viro stupet Æacide</a>, stupet Hectore +magno,</p> +<p><a name = "line13_801" id = "line13_801"> </a> +Ajacisque gradum venerandaque Nestoris ora</p> +<p><a name = "line13_802" id = "line13_802"> </a> +Miratur, geminos <a href = "#var13_802">adspectat</a> lætus Atridas,</p> +<p><a name = "line13_803" id = "line13_803"> </a> +Jamque Ithacum, corde æquantem Peleia facta.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_798" id = "not13_798" href = "#line13_798">798</a> +<a name = "not13_799" id = "not13_799" href = "#line13_798">seq.</a> +Scipio <i>requirens</i>, quærens, <i>quæ tanta sit turba adeo gratantum: +adcipit</i>, audit, cognoscit, +<span class = "pagenum notes">135</span> +docetur a Sibylla (ut contra <i>dare</i> pro <i>dicere</i>) eas esse +<i>effigies heroum</i> (v. <a class = "crossref" href = "#not13_779">ad +v. 779</a>) et <i>majores umbras</i>; cf. <a class = "crossref" +href = "#not13_751">ad v. 751</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_145">VIII, 145</a>, <i>gratantum</i> sibi, h.e. +lætantium. Sed v. Var. Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_800" id = "not13_800" href = "#line13_800">800.</a> +Nota hic Achillis et Hectoris conjunctionem.</p> + +<div class = "verse ital"> +<p>Les plus grands ennemis, les plus fiers adversaires,</p> +<p>Réunis dans ces lieux n’y sont plus que des frères.</p> + +<p class = "right"> +<i>Voltaire, Henriade, ch. VII.</i> +<span class = "smallcaps">Ed.</span></p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_801" id = "not13_801" href = "#line13_801">801.</a> +<i>Ajacis gradum</i>, ut Αἴας μακρὰ βιβὰς, dicitur Homero, Iliad. η, +213, loco insigni, qui Silii animo obversatas videtur. +—<a name = "not13_803" id = "not13_803" href = +"#line13_803">803.</a> <i>Ithacum</i>, Ulyssem (vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_180">ad II, 180</a>), <i>corde</i>, +eloquentia, versutia, prudentiaque, <i>æquantem facta Peleia</i>, res +gestas et virtutem Pelidæ; non minus prudentia insignem, quam Achilles +virtute. Notus ex Homero Ulysses πολύτροπος, πολύμητις, πολυμήχανος, διῒ +μῆτιν ἀτάλαντος.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_804" id = "line13_804"> </a> +Victuram hinc cernit Ledæi Castoris umbram:</p> +<span class = "linenum">805</span> +<p><a name = "line13_805" id = "line13_805"> </a> +<a href = "#var13_805">Alternam lucem peragebat in æthere</a> +Pollux.</p> +<p><a name = "line13_806" id = "line13_806"> </a> +Sed subito vultus monstrata Lavinia traxit.</p> +<span class = "pagenum">136</span> +<p><a name = "line13_807" id = "line13_807"> </a> +Nam virgo admonuit, tempus cognoscere manes</p> +<p><a name = "line13_808" id = "line13_808"> </a> +Femineos, ne cunctantem lux alma vocaret.</p> +<p><a name = "line13_809" id = "line13_809"> </a> +«Felix hæc, inquit, Veneris nurus ordine longo</p> +<span class = "linenum">810</span> +<p><a name = "line13_810" id = "line13_810"> </a> +Trojugenas junxit sociata prole Latinis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_804" id = "not13_804" href = "#line13_804">804.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#not9_295">ad IX, 295</a>. +—<i>Victuram</i>, mox in cælum redituram. +—<a name = "not13_805" id = "not13_805" href = +"#line13_805">805.</a> <i>Alternam lucem</i>; cf. Var. Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_806" id = "not13_806" href = "#line13_806">806.</a> +Silius, ut nullam varietatis et poetici ornatus adhibendi occasionem +prætermitteret, illustres etiam feminas recenset: in quo exemplum quoque +Virgil. Æneid. VI, 445 seq. sequutus est. Bene autem ita rem variavit, +ut non ex mythis, sed prisca Romanorum historia petierit exempla, et pro +heroinis substituerit clarissimas gentis suæ feminas. +—<i>vultus</i> Scipionis ad se convertit <i>Lavinia</i>, <ins +class = "correction" title = "‘Æneœ’ legitur">Æneæ</ins> conjux; quæ +tamquam auctor generis romani commode memoratur.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">136</span> +<a name = "not13_807" id = "not13_807" href = "#line13_807">807.</a> +<i>virgo</i>, Sibylla, <i>admonuit</i>, <i>tempus esse</i>, +<i>cognoscere</i>, etc. +—<a name = "not13_808" id = "not13_808" href = +"#line13_808">808.</a> <i>lux alma</i>, ut ap. Virg. Æn. +I, 306 (ubi v. Heyne), et VIII, 455. Cf. sup. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_203">ad III, 203</a>. +—<i>vocaret</i> sc. ad superos: nam orto sole infera loca a vivis +relinquenda, et a Manibus repetenda sunt. Silius ad verbum fere +expressit Virgil. Æn. VI, 538 sq., ubi v. Heyne.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_811" id = "line13_811"> </a> +«Vis et Martigenæ thalamos spectare Quirini?</p> +<p><a name = "line13_812" id = "line13_812"> </a> +Hersiliam cerne: hirsutos quum sperneret olim</p> +<p><a name = "line13_813" id = "line13_813"> </a> +Gens vicina procos, pastori rapta marito</p> +<p><a name = "line13_814" id = "line13_814"> </a> +<a href = "#var13_814">Intravitque casæ</a>, culmique e stramine +fultum</p> +<span class = "linenum">815</span> +<p><a name = "line13_815" id = "line13_815"> </a> +Pressit læta torum, et soceros revocavit ab armis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_811" id = "not13_811" href = "#line13_811">811.</a> +<i>Martigenæ Quirini</i>, ut <i>Mavortius Romulus</i> ap. Virg. Æn. VI, +778. +—<i>thalamos</i>, consortem thalami, uxorem. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_383">ad III, 383</a>. +—<a name = "not13_812" id = "not13_812" href = +"#line13_812">812.</a> <i>Hersilia</i> nota e Liv. I, 11, et +Ovid. Met. XIV, 848. Conf. de raptu Sabinarum Liv. I, 9, 13, et +Ovid. Fast. III, 179... 228. +—<i>hirsutos procos</i>, priscos Romanos, horridam incultamque +vitam agentes. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_613">ad +I, 613 in Var. Lect.</a> +—<a name = "not13_813" id = "not13_813" href = +"#line13_813">813.</a> <i>Gens vicina</i>, Sabini. +—<i>pastori</i>, Romulo, <i>rapta</i> est Hersilia, ut ejus conjux +esset. +—<a name = "not13_814" id = "not13_814" href = +"#line13_814">814.</a> <i>casa</i> Romuli in Capitolio, ubi diu +superstes fuit. Conf. Vitruv. II, 1; Ovid. Fast. l.c. v. 184 +seq. Cerda ad Virg. Æn. VIII, 654; Prop. II, <span class = +"smallcaps">xvi</span>, 20, et IV, <span class = +"smallcaps">i</span>, 6 sqq. +—<i>Intravit casæ</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#var6_498">ad VI, 498 in Var. Lect.</a> Verba <i>culmi +stramine fultum torum</i> pastoritiæ horridæque vitæ consentanea. Silius +forte respexit loca Ovid. Fast. III, 185, et Virg. Æn. VIII, 654; qui +tamen versus, nisi mala manu inlatus, certe conruptus est. +—<a name = "not13_815" id = "not13_815" href = +"#line13_815">815.</a> <i>soceros revocavit ab armis</i>, quod +Hersiliæ etiam tribuit Ovid. Fast. III, 206 seqq.; Livius, I, 11, +pr. et 13 pr. tradit, Cæninenses Antemnatesque Hersiliæ, Crustuminos +vero mulierum Sabinorum precibus reconciliatos esse Romanis. Suam quoque +huic facto immortalitatem apud nos pictura asseruit. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_816" id = "line13_816"> </a> +Adspice Carmentis gressus: Evandria mater</p> +<p><a name = "line13_817" id = "line13_817"> </a> +Hæc fuit, et vestros <a href = "#var13_817">tetigit</a> præsaga +labores.</p> +<p><a name = "line13_818" id = "line13_818"> </a> +Vis et, quos Tanaquil vultus gerat? hæc quoque castæ</p> +<span class = "pagenum">137</span> +<p><a name = "line13_819" id = "line13_819"> </a> +Augurio valuit mentis, venturaque dixit</p> +<span class = "linenum">820</span> +<p><a name = "line13_820" id = "line13_820"> </a> +Regna viro, et dextros adnovit in alite Divos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_816" id = "not13_816" href = "#line13_816">816.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_18">ad VII, 18</a>. +—<a name = "not13_817" id = "not13_817" href = +"#line13_817">817.</a> Cf. Virg. Æneid. VIII, 340 sq. ibique Heyne. +—<i>tetigit</i> quædam leviter, non omnia cecinit; Lefeb. +<i>labores</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_561">V, 561</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_818" id = "not13_818" href = "#line13_818">818 seq.</a> +Silius expressit Liv. I, 34: +<span class = "pagenum notes">137</span> +Tarquinio «aquila pileum aufert, et rursus capiti apte reponit: quod +augurium adcepisse læta dicitur Tanaquil, perita, ut vulgo Etrusci, +cælestium prodigiorum mulier. Excelsa et alta sperare complexa virum +jubet,» etc. +—<i>castæ mentis</i>, qualis vatibus est. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_481">ad I, 481</a>; et <a class += "crossref" href = "bookII.html#not2_698">II, 698</a>. +—<a class = "missing" name = "not13_819" id = "not13_819" href = +"#line13_819" title = "numerus deest">819.</a> <i>dixit</i>, +prædixit, vaticinata est; vocab. propr. de vate. Vide Heins. ad Ovid. +Ep. Heroid. V, 33, et Passerat. ad Prop. I, <span class = +"smallcaps">ix</span>, 6. +—<a name = "not13_820" id = "not13_820" href = +"#line13_820">820.</a> <i>in alite</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookV.html#line5_405">V, 405</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_821" id = "line13_821"> </a> +«Ecce pudicitiæ Latium decus, inclita leti</p> +<p><a name = "line13_822" id = "line13_822"> </a> +Fert frontem atque oculos terræ Lucretia fixos.</p> +<p><a name = "line13_823" id = "line13_823"> </a> +Non datur, heu! tibi, Roma, nec est, quod malle deceret,</p> +<p><a name = "line13_824" id = "line13_824"> </a> +Hanc laudem retinere diu. <a href = "#var13_824">Virginia</a> juxta,</p> +<span class = "linenum">825</span> +<p><a name = "line13_825" id = "line13_825"> </a> +Cerne, cruentato vulnus sub pectore servat,</p> +<p><a name = "line13_826" id = "line13_826"> </a> +Tristia defensi ferro monimenta pudoris,</p> +<p><a name = "line13_827" id = "line13_827"> </a> +Et patriam laudat miserando in vulnere dextram.</p> +<p><a name = "line13_828" id = "line13_828"> </a> +Illa est, quæ Thybrim, quæ fregit Lydia bella,</p> +<p><a name = "line13_829" id = "line13_829"> </a> +Nondum passa marem, quales optabat habere</p> +<span class = "linenum">830</span> +<p><a name = "line13_830" id = "line13_830"> </a> +Quondam Roma viros, contemtrix Clœlia sexus.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_822" id = "not13_822" href = "#line13_822">822 sqq.</a> +Apta pudicitiæ pudorisque imago. Justo dolori indulget poeta, cujus ævo +vix pudicæ mulieres, nedum talia pudicitiæ exempla reperiebantur. +—<i>Lucretia</i>, vel pueris nota e Liv. I, 57 sq., et +<i>Virginia</i> (<a class = "missing" name = "not13_824" id = +"not13_824" href = "#line13_824" title = "numerus deest">v. 824</a>) e Liv. III, 44... 48.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_828" id = "not13_828" href = "#line13_828">828 sq.</a> +Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_492">X, 492 sqq.</a> +—<i>Lydia bella</i>, ut <i>Lydia castra</i> <a class = "crossref" +href = "bookX.html#line10_484">X, 484</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_831" id = "line13_831"> </a> +Quum, subito adspectu turbatus, Scipio poscit,</p> +<p><a name = "line13_832" id = "line13_832"> </a> +Quæ pœnæ caussa, et qui sint in crimine manes.</p> +<p><a name = "line13_833" id = "line13_833"> </a> +<a href = "#var13_833">Tum virgo: «Patrios fregit</a> quæ curribus +artus,</p> +<p><a name = "line13_834" id = "line13_834"> </a> +Et stetit adductis super ora trementia frenis,</p> +<span class = "pagenum">138</span> +<span class = "linenum">835</span> +<p><a name = "line13_835" id = "line13_835"> </a> +Tullia, non ullos satis exhaustura labores,</p> +<p><a name = "line13_836" id = "line13_836"> </a> +Ardenti Phlegethonte natat: fornacibus atris</p> +<p><a name = "line13_837" id = "line13_837"> </a> +Fons rapidus furit, atque ustas sub gurgite cautes</p> +<p><a name = "line13_838" id = "line13_838"> </a> +Egerit, et scopulis pulsat flagrantibus ora.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_831" id = "not13_831" href = "#line13_831">831.</a> +Scipio procul, a sinistra forte, videt <i>Tartarum</i>, de cujus sede et +de <i>pœnis</i>, quas damnati in eo luunt, v. Heyne in not. et Exc. VIII +ad Virg. Æneid. VI, 557 seq. Harum tamen pœnarum et Tartari Silius jam +sup. <a class = "crossref" href = "#line13_542">v. 542 seq.</a>, et +<a class = "crossref" href = "#line13_601">601 sq.</a> mentionem +fecerat; unde nunc contentus est pœnas mulierum memorasse. Quoniam enim +inde a <a class = "crossref" href = "#line13_809">v. 809</a>, +feminas optimi exempli recensuerat, nunc pessimi alias iis adjungit, ut +nulla varietatis ornatusque materies prætermittatur. +—<i>poscit</i>, requirit, quærit. +—<a name = "not13_832" id = "not13_832" href = +"#line13_832">832.</a> Cf. Virg. Æneid. VI, 560, 561.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_833" id = "not13_833" href = "#line13_833">833 +seqq.</a> +<i>Tullia</i> ejusque scelera notissima e Liv. I, 46 sqq. Conf. +Ovid. Fast. VI, 603 seq. +<span class = "pagenum notes">138</span> +—<a class = "missing" name = "not13_834" id = "not13_834" href = +"#line13_834" title = "numerus deest">834.</a> <i>stetit</i>, vel +ipsa <i>super ora</i> patris, vel in curru, qui substitit <i>adductis +frenis</i>. Utroque scelus augetur: sed neutrum alibi legere memini, et +is, qui jumenta ageret, frenos potius inhibuisse dicitur, ne per patris +corpus ageretur. Itaque vel τὸ <i>adductis</i> pro simpl. <i>ductis</i> +positum, vel atrocitas sceleris a Silio aucta videtur. +—<i>non ullos labores</i>, nullum pœnarum exquisitissimarum genus +(cf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_386">ad VI, 386</a>, +et <a class = "crossref" href = "bookXII.html#not12_78">XII, 78</a>.). +—<a class = "missing" name = "not13_835" id = "not13_835" href = +"#line13_835" title = "numerus deest">835.</a> <i>satis +exhaustura</i>, satis diu luitura. +—<a name = "not13_836" id = "not13_836" href = +"#line13_836">836 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "#line13_563">v. 563 seq.</a>, et +Virg. Æneid. VI, 550 sq. +—<i>fornacibus</i>, subterraneis receptaculis ignis, qui inde +prosilit. +—<a name = "not13_838" id = "not13_838" href = +"#line13_838">838.</a> <i>scopulis</i>, saxis <i>flagrantibus +pulsat ora</i> Tulliæ; cujus pœna apte efficta.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_839" id = "line13_839"> </a> +Illa autem, quæ tondetur præcordia rostro</p> +<span class = "linenum">840</span> +<p><a name = "line13_840" id = "line13_840"> </a> +Alitis, (en quantum resonat plangentibus alis</p> +<p><a name = "line13_841" id = "line13_841"> </a> +Armiger ad pastus rediens Jovis!) hostibus arcem</p> +<p><a name = "line13_842" id = "line13_842"> </a> +Virgo (inmane nefas) adamato prodidit auro</p> +<p><a name = "line13_843" id = "line13_843"> </a> +Tarpeia, et pactis reseravit claustra Sabinis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_839" id = "not13_839" href = "#line13_839">839 sqq.</a> +<i>Tarpeia</i> ejusque flagitium notum e Liv. I, 11. Pœnam ejus +poeta non male comminiscitur secundum fabulam de Prometheo, cujus cor, +continuo renascens, aquila, ut Tityi vultur, exedere fingitur. De illo +v. Hesiod. Theog. v. 521 seq. de hoc. Hom. Od. λ, 575 seq., et +Virg. Æn. VI, 597 sq. Eumdem mythum respexit Silius inf. <a class = +"crossref" href = "#line13_873">v. 873</a>. +—<i>tondetur</i>, ἀνακείρεται, κατακείρεται, ut simili loco +Virgil. Æneid. VI, 598, et Senec. Agam. 18. Sed quantum a Virgilio +distat Silius! <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<a class = "missing" name = "not13_841" id = "not13_841" href = +"#line13_841" title = "numerus deest">841.</a> <i>Armiger +Jovis</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_108">X, 108</a> et al. +—<a name = "not13_843" id = "not13_843" href = +"#line13_843">843.</a> <i>pactis</i>, qui mercedem cum ea pacti +erant.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_844" id = "line13_844"> </a> +Juxta (nonne vides? neque enim leviora domantur</p> +<span class = "linenum">845</span> +<p><a name = "line13_845" id = "line13_845"> </a> +Delicta) inlatrat jejunis faucibus <a href = +"#var13_845">Orthrus</a>,</p> +<p><a name = "line13_846" id = "line13_846"> </a> +Armenti quondam custos inmanis Hiberi,</p> +<span class = "pagenum">139</span> +<p><a name = "line13_847" id = "line13_847"> </a> +Et morsu petit, et <a href = "#var13_847">polluto eviscerat +ungue</a>.</p> +<p><a name = "line13_848" id = "line13_848"> </a> +Nec par pœna tamen sceleri: sacraria Vestæ</p> +<p><a name = "line13_849" id = "line13_849"> </a> +Polluit, exsuta sibi virginitate, sacerdos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_844" id = "not13_844" href = "#line13_844">844.</a> +Describitur mira, et modo memoratæ similis pœna incestus, quam virgo +Vestalis solvit. +—<i>domantur</i>, puniuntur. +—<a name = "not13_845" id = "not13_845" href = +"#line13_845">845.</a> <i>Orthrus</i>, quod jam D. Heins. +monuit, biceps canis Geryonæ et Cerberi frater comesque in inferis (v. +Stat. Silv. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 230, qui locus inde +lucem adcipit), qui <span class = "greek" title = +"Orthros">Ὄρθρος</span>, dicitur Apollodoro et Qu. Calab. VI, 253. <span +class = "greek" title = "Orthos">Ὄρθος</span>, Eustathio, Hesiodo, ejus +et Apollonii Schol. <span class = "greek" title = "Ôros">Ὤρος</span>, +Palæphato c. 40 (ubi conf. tamen Fisch.), et Gergittius Polluci +V, 5. Cf. Heyne ad Apollodor. p. 390. +—<span class = "pagenum notes">139</span> +<a name = "not13_847" id = "not13_847" href = "#line13_847">847.</a> +<i>morsu petit</i> virginem. +—<i>eviscerat</i>, ut apud Virg. Æn. XI, 723, et Cic. Tusc. Qu. +I, 44 (in loco Ennii), et II, 9; Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_849" id = "not13_849" href = "#line13_849">849.</a> +Minuciam designari suspicatur Lefeb. coll. Liv. VIII, 15. Sed aliarum +quoque Vestalium incestum et pœnias memorant Liv. XXII, 57; XXVIII, 11; +XLI, 2, et alii.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">850</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_850" id = "line13_850"> </a> +«Sed satis hæc vidisse, satis: mox deinde videnti</p> +<p><a name = "line13_851" id = "line13_851"> </a> +Nunc animas tibi, quæ potant oblivia, paucas</p> +<p><a name = "line13_852" id = "line13_852"> </a> +In fine <a href = "#var13_852">enumerasse</a> paro, et remeare +tenebris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_850" id = "not13_850" href = "#line13_850">850.</a> +Withof. distinguebat: <i>mox deinde</i> (scilicet addit vates): +<i>videnti</i>, etc. +—<a name = "not13_851" id = "not13_851" href = +"#line13_851">851 sq.</a> +Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not13_555">ad v. 555 +seq.</a> Mirum phantasma est Silii, quod res gestas Marii, Sullæ, +Pompeii et Cæsaris ita vates prædicit, ut illas ex Orco in terras mox +prodituros narret; Ernesti. Quod cur mirum sit, non adsequor: nam Marius +XL circiter anno post bellum Punicum II natus est, ejusque temporibus +vixit Sulla, nec ita multo post Pompeius et Cæsar. Neque etiam mirus est +omnino recensus posteritatis, quem multo prolixiorem dedit Virgil. Æn. +VI, 748, 893, in quo Cæsaris quoque et Pompeii mentio fit v. 827 +seqq. +—<i>paucas</i> ejusmodi <i>animas</i> sapienter et cum dilectu +poeta recensuit, non multas: nam primum Maro hoc argumentum jam summo +ornatu summaque arte ac copia tractaverat; deinde quæ ille hac occasione +in gratiam Cæsarum dixit, Silius jam vaticinio inseruerat sup. <a class += "crossref" href = "bookIII.html#line3_593">III, 593 seq.</a> reges +vero Albani ac Romani cum aliis, quorum Virgilius meminit, jam ante b. +Punicum I vixerant, et ab eorum recensu poeta doctus, cui alia magnorum +virorum exempla suppeditabat historia antiqua, abstinuit, ut res +variaret, non easdem repeteret; denique hic liber copiosiore rerum +futurarum commemoratione in nimiam molem excrevisset.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_853" id = "line13_853"> </a> +Hic Marius (nec multa dies jam restat ituro</p> +<p><a name = "line13_854" id = "line13_854"> </a> +Ætheream in lucem) <a href = "#var13_854">veniet tibi origine +parva</a></p> +<span class = "linenum">855</span> +<p><a name = "line13_855" id = "line13_855"> </a> +In longum imperium consul; nec Sulla morari</p> +<span class = "pagenum">140</span> +<p><a name = "line13_856" id = "line13_856"> </a> +<a href = "#var13_856">Jussa</a> potest, aut amne diu potare soporo.</p> +<p><a name = "line13_857" id = "line13_857"> </a> +Lux vocat, et nulli Divum mutabile fatum.</p> +<p><a name = "line13_858" id = "line13_858"> </a> +Imperium hic primus rapiet: sed gloria culpæ,</p> +<p><a name = "line13_859" id = "line13_859"> </a> +Quod reddet solus: nec tanto in nomine quisquam</p> +<span class = "linenum">860</span> +<p><a name = "line13_860" id = "line13_860"> </a> +Exsistet, Sullæ qui se velit esse secundum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_854" id = "not13_854" href = "#line13_854">854.</a> +De <i>origine parva consulis Marii</i> cf. Juvenal. VIII, 245 seq. +ibique Intpp. <i>veniet in longum imperium</i>; nam septies consul fuit. +—<i>veniet tibi</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_46">ad I, 46 in Var. Lect.</a> +—<a name = "not13_855" id = "not13_855" href = +"#line13_855">855 sqq.</a> +<i>Sulla</i> non potest <i>morari jussa</i> et <i>fatum nulli Divum +mutabile</i>, h.e. leges fati et tempus (<i>mille lustra</i>, <a class = +"crossref" href = "#line13_558">v. 558</a>) iis definitum, +<span class = "pagenum notes">140</span> +quo perfecto <i>lux vocat</i> animas, h.e. illis in nova corpora et ad +superos redeundum est: nec <i>diu</i> amplius <i>potabit amnem +soporum</i>, aquam Lethes bibet, h.e. mox nascetur; quo sensu etiam de +Mario dicitur <i>nec multa dies jam restat ituro ætheream in lucem</i>. +Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not13_555">ad v. 554... +559</a>. Ita, nisi me omnia fallunt, hic locus explicandus est, non, ut +Ernesti putat: Sulla non potest impedire leges fati, quod Marium Romæ +destinavit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_858" id = "not13_858" href = "#line13_858">858... +860.</a> +Sulla <i>primus</i> dictaturam perpetuam <i>rapiet</i>, in quo +<i>culpandus</i> quidem erit, sed laudandus quoque propterea quod +<i>solus</i> eam sponte et brevi tempore post deponet legibusque remp. +reddet; Cæsar contra et Cæsares, vel imperatores, summam in republica +potestatem ad exemplum ejus suscipient, sed illa se abdicare nolent. Res +notissima ex historia Rom. <i>Sullæ secundum</i> potestate, eo +inferiorem (ut ap. Virgil. Æn. XI, 441 al.), vel secundum ab illo.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_861" id = "line13_861"> </a> +Ille, hirta cui subrigitur coma fronte, decorum</p> +<p><a name = "line13_862" id = "line13_862"> </a> +Et gratum terris Magnus caput: ille Deum gens,</p> +<p><a name = "line13_863" id = "line13_863"> </a> +Stelligerum adtollens apicem, Trojanus Iulo</p> +<p><a name = "line13_864" id = "line13_864"> </a> +Cæsar avo; <a href = "#var13_864">quantas moles</a>, quum sede +reclusa</p> +<span class = "linenum">865</span> +<p><a name = "line13_865" id = "line13_865"> </a> +<a href = "#var13_865">Hac</a> tandem erumpent, terraque marique +movebunt!</p> +<p><a name = "line13_866" id = "line13_866"> </a> +Heu miseri, quoties toto <a href = "#var13_866">pugnabitur</a> orbe!</p> +<span class = "pagenum">141</span> +<p><a name = "line13_867" id = "line13_867"> </a> +Nec leviora lues, quam victus, crimina victor.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_861" id = "not13_861" href = "#line13_861">861.</a> +Imitat. Virg. Æn. VI, 827... 836. +—<i>Ille</i>, quem vides, est Pompeius <i>Magnus</i>. +—<i>hirta frons</i> majestati conciliandæ, Barth. Adv. +XXII, 8. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_121">XVI, 121</a>. +—<a name = "not13_862" id = "not13_862" href = +"#line13_862">862.</a> <i>ille</i> Julius <i>Cæsar Trojanus, Deum +gens</i>, qui originem refert ad <i>Iulium</i> Trojanum, Æneæ filium, +Veneris nepotem. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_185">ad II, 185</a>, et Virg. Æn. I, 286 sq.; VI, +835 sq. De <i>stelligero apice</i> v. Suet. Cæs. c. 88; sup. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_629">ad III, 629</a>, et Broukh. ad +Prop. IV, <span class = "smallcaps">vi</span>, 59. +—<a name = "not13_863" id = "not13_863" href = +"#line13_863">863.</a> <i>Iulo avo</i>, auctore generis. +—<a name = "not13_864" id = "not13_864" href = +"#line13_864">864 seq.</a> +Silius ad verbum fere expressit locum Virgilii de bello civili, inter +Pompeium et Cæsarem gesto, Æneid. VI, 828 sqq. +—<i>sede hac</i> in inferis <i>reclusa</i>, post ingressum vitæ et +reditum ex inferis. +—<i>tandem</i>, post mille lustra, sup. <a class = "crossref" href += "#line13_558">v. 558</a>. +—<a class = "missing" name = "not13_865" id = "not13_865" href = +"#line13_865" title = "numerus deest">865.</a> <i>erumpent</i> +exquisite de cupiditate, qua ardent quasi, ad vitam redeundi et rebus +gestis inclarescendi.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_866" id = "not13_866" href = "#line13_866">866.</a> +<i>Heu miseri</i> +<span class = "pagenum notes">141</span> +Romani. His verbis et v. 868 seq. bene ac commode deploratur +bellorum civilium calamitas; et mox δεινῶς <i>crimina</i> dixit poeta. +—<a name = "not13_867" id = "not13_867" href = +"#line13_867">867.</a> Et <i>victus</i> Pompeius interficietur, et +<i>victor</i> Cæsar: quod notum vel ex Sueton. Cæs. 35 et 82; Appian. b. +Civ. II, 84 sq., et 111... 117.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_868" id = "line13_868"> </a> +Tum juvenis lacrimans: «Restare <a href = "#var13_868">hæc ordine +duro</a></p> +<p><a name = "line13_869" id = "line13_869"> </a> +Lamentor rebus Latiis: sed luce remota</p> +<span class = "linenum">870</span> +<p><a name = "line13_870" id = "line13_870"> </a> +Si nulla est venia, et merito mors ipsa laborat,</p> +<p><a name = "line13_871" id = "line13_871"> </a> +Perfidiæ Pœnus quibus aut Phlegethontis in undis</p> +<p><a name = "line13_872" id = "line13_872"> </a> +Exuret ductor scelus, aut quæ digna renatos</p> +<p><a name = "line13_873" id = "line13_873"> </a> +Ales in æternum laniabit morsibus artus?»</p> +<p><a name = "line13_874" id = "line13_874"> </a> +«Ne metue, exclamat vates, non vita sequetur</p> +<span class = "linenum">875</span> +<p><a name = "line13_875" id = "line13_875"> </a> +Inviolata virum: patria non ossa quiescent.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_869" id = "not13_869" href = "#line13_869">869.</a> +<i>luce remota</i>, vita finita, post mortem in inferis. +—<a name = "not13_870" id = "not13_870" href = +"#line13_870">870.</a> <i>venia</i> criminum. +—<i>mors ipsa laborat</i>, doloribus, calamitate, h.e. mortui +quoque et animæ in inferis plectuntur et patiuntur mala. Hæc formula +docta est et exquisita, non dura, ut notat Ern. +—<a name = "not13_871" id = "not13_871" href = +"#line13_871">871</a> <a name = "not13_872" id = "not13_872" href = +"#line13_871">sq.</a> +Cf. simil. loc. de pœnis, a <i>Pœno</i>, Hannibale, olim luendis, et +extremis ejus fatis, sup. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_699">II, 699 sqq.</a> +—<i>in undis exuret scelus</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_564">XVII, 564</a>, et Virg. Æn. VI, 742, ibique +Heyne. +—<a name = "not13_873" id = "not13_873" href = +"#line13_873">873.</a> Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#not13_839">ad v. 839</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_875" id = "not13_875" href = "#line13_875">875.</a> +<i>Inviolata vita</i>, est vel flagitiis non contaminata, a scelere +pura, vel quæ malis non urgetur aut vexatur, adeoque jucunda et felix: +hoc aptius est loco nostro. +—<i>patria non ossa quiescent</i>; vid. <a class = "crossref" href += "bookII.html#not2_574">ad II, 574</a> et <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_701">701 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_876" id = "line13_876"> </a> +Namque ubi, fractus opum, magnæ certamine pugnæ</p> +<p><a name = "line13_877" id = "line13_877"> </a> +Pertulerit vinci, turpemque orare salutem,</p> +<p><a name = "line13_878" id = "line13_878"> </a> +Rursus bella volet <a href = "#var13_878">Macetum</a> instaurare sub +armis.</p> +<span class = "pagenum">142</span> +<p><a name = "line13_879" id = "line13_879"> </a> +Damnatusque doli, <a href = "#var13_879">desertis</a> conjuge fida</p> +<span class = "linenum">880</span> +<p><a name = "line13_880" id = "line13_880"> </a> +Et dulci nato, linquet Carthaginis arces,</p> +<p><a name = "line13_881" id = "line13_881"> </a> +Atque una profugus lustrabit cærula puppe.</p> +<p><a name = "line13_882" id = "line13_882"> </a> +Hinc Cilicis Tauri saxosa cacumina viset.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not13_876" id = "not13_876" href = +"#line13_876" title = "numerus deest">876.</a> <i>magnæ pugnæ</i> ad +Zamam, de qua v. inf. <a class = "crossref missing" href = +"bookXVII.html#line17_292" title = "‘292’ solum legitur">XVII, 292 +sq.</a>, <a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_386">386 +sq.</a>; Liv. XXX, 29 sqq. +—<a name = "not13_877" id = "not13_877" href = +"#line13_877">877.</a> Expressit poeta verba Liv. XXX, 35 extr. +«Hannibal fassus in curia est, non prælio modo se, sed bello victum, nec +spem salutis alibi, quam in pace inpetranda esse;» et cap. 36: «Decem +legati auctore Hannibale missi ad petendam pacem... orantes +inplorantesque fidem et misericordiam Scipionis.» Cf. Polyb. XV, 18 et +de ipsis conditionibus pacis Liv. l. I, c. 37. Hannibal clam +nuncios literasque ad Antiochum Syriæ regem misisse eumque ad bellum +Romanis inferendum sollicitasse credebatur. Cf. Liv. XXXIII, 44. +—<a name = "not13_878" id = "not13_878" href = +"#line13_878">878.</a> <i>Macetes</i>, Μάκετες, vel <i>Macetæ</i> +(tum <i>Macetum</i> pro Macetarum) Macedones, ut inf. <a class = +"crossref" href = "bookXIV.html#line14_5">XIV, 5</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXVII.html#line17_415">XVII, 415</a>, <a class = +"crossref" href = "bookXVII.html#line17_633">633</a>, sic dicti a +Μακετία, parte Macedoniæ. Conf. Intpp. ad Gell. IX, 3 pr., et +Justin. VII, 1; Scalig. Lect. Auson. I, 23, et Gron. +<span class = "pagenum notes">142</span> +ad Senec. Herc. fur. 980. +—<i>Macetum arma</i> pro Syris dixisse videtur Silius, quia +Antiochus M. abnepos fuit Seleuci Nicatoris, ducis Macedonum, qui post +Alexandri M. mortem regnum Syriæ obtinuit. An respexit fœdus inter +Antiochum Philippumque ictum, bellumve Philippicum, quod Antiochico +occasionem dedit? Cf. Polyb. lib. III, 2, 7, et 32; XV, 20; XVIII, +22. Sed illa ratio præstiterit: Silius autem epitheta longius petita +amat. Vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_6">ad +I, 6</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_879" id = "not13_879" href = "#line13_879">879... +882.</a> +Hannibal a Romanis adcusatus Carthaginem relinquit et in Asiam ad +Antiochum M. perfugit. Conf. Liv. XXXIII, 47... 49. <i>Taurus</i> +maximus mons Asiæ minoris, cujus pars est <i>Cilicia</i>.</p> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not13_882" id = "not13_882" href = +"#line13_882" title = "numerus deest">882.</a> <i>Cilicis Tauri</i> ut +apud Ovid. Met. II, 217. Nota est <i>Cilicia</i> extra et intra Taurum, +aspera, seu τραχεῖα et campestris.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_883" id = "line13_883"> </a> +«Proh! quanto levius mortalibus ægra subire</p> +<p><a name = "line13_884" id = "line13_884"> </a> +<a href = "#var13_884">Servitia, atque hiemes, æstusque, fugamque, +fretumque</a>,</p> +<span class = "linenum">885</span> +<p><a name = "line13_885" id = "line13_885"> </a> +Atque famem, quam posse mori! Post Itala bella</p> +<p><a name = "line13_886" id = "line13_886"> </a> +Assyrio famulus regi, <a href = "#var13_886">falsusque</a> cupiti</p> +<p><a name = "line13_887" id = "line13_887"> </a> +Ausoniæ motus, dubio petet æquora velo;</p> +<p><a name = "line13_888" id = "line13_888"> </a> +Donec, Prusiacas delatus segniter oras,</p> +<p><a name = "line13_889" id = "line13_889"> </a> +Altera servitia <a href = "#var13_889">inbelli patietur in ævo</a>,</p> +<span class = "linenum">890</span> +<p><a name = "line13_890" id = "line13_890"> </a> +Et latebram munus regni. Perstantibus inde</p> +<span class = "pagenum">143</span> +<p><a name = "line13_891" id = "line13_891"> </a> +Æneadis, reddique sibi poscentibus hostem,</p> +<p><a name = "line13_892" id = "line13_892"> </a> +Pocula furtivo rapiet properata veneno,</p> +<p><a name = "line13_893" id = "line13_893"> </a> +<a href = "#var13_893">Ac tandem terras longa formidine solvet</a>.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_883" id = "not13_883" href = "#line13_883">883 sqq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_223">II, 223 +sq.</a> ibique not. +—<a name = "not13_886" id = "not13_886" href = "#line13_886">886 +seq.</a> +<i>Assyrio</i>, Syrio (ut <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_41">XI, 41</a>), <i>regi</i>, Antiocho M. +<i>famulus</i>, cui operam suam addicet, ut deinde Prusiæ, unde +v. 889, <i>altera servitia</i>, quod jam notavit Drak. Cf. Liv. +XXXIV, 60. +—<i>falsus cupiti Ausoniæ motus</i>, frustratus spe in bello +Antiochico adversus Romanos posita, quod male cessit. Cf. Liv. XXXVI, 19 +seq. +—<a class = "missing" name = "not13_887" id = "not13_887" href = +"#line13_887" title = "numerus deest">887.</a> <i>dubio velo</i>, +dubius quo contendat. +—<a name = "not13_888" id = "not13_888" href = +"#line13_888">888.</a> Ad Prusiam regem Bithyniæ confugiet, et, ne +Romanis tradatur, venenum sumet, quod ante præparatum ad tales casus +habebit. Cf. Liv. XXXIX, 51. +—<a class = "missing" name = "not13_889" id = "not13_889" href = +"#line13_889" title = "numerus deest">889.</a> <i>inbelli in +ævo</i>, in senectute. Confer cum hoc loco verba Juvenalis, sat. +X, 160 seq., ubi eadem suo quisque +<span class = "pagenum notes">143</span> +modo expressit: «atque ibi magnus Mirandusque cliens sedet ad prætoria +regis, Donec Bithyno libeat vigilare tyranno.» <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not13_892" id = "not13_892" href = +"#line13_892">892.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_705">II, 705 sqq.</a> +—<a name = "not13_893" id = "not13_893" href = +"#line13_893">893.</a> Verba Maroniana Ecl. IV, 14, et morientis +Hannibalis apud Liv. XXXIX, 51. Hunc Hannibalis exitum multi poetæ in +scenam protulerunt, e quibus ante alios mihi nominandus est <i>Firmin +Didot</i>, qui infensissimum nomini romano hostem vividis coloribus +totum expressit, eumque morientem pulcherrimo hoc versu prosecutus est: +«Rome! Annibal mourant te livre enfin la terre.» <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_894" id = "line13_894"> </a> +Hæc vates, Erebique cavis se <a href = "#var13_894">reddidit</a> +umbris.</p> +<span class = "linenum">895</span> +<p><a name = "line13_895" id = "line13_895"> </a> +Tum <a href = "#var13_895">lætus</a> socios juvenis portumque +revisit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not13_894" id = "not13_894" href = "#line13_894">894.</a> +Verba Homeri Od. λ, 194 et 626, ut <a name = "not13_895" id = +"not13_895" href = "#line13_895">v. 895</a>; Virgil. Æn. VI, 900. +Nemini persuadere volumus, ut credat Silium ex apertis Virgilii et +Homeri voluminibus hæc similia verba nunc descripsisse: sed tamen poetam +illorum lectione imbutum ex hac similitudine adnoscimus, quod genus +imitationis maxime intelligi volumus, quum de imitatione loquimur; +Ernesti.</p> + + +<hr class = "mid"> + +<h5 class = "variae"><a name = "variae13" id = "variae13"> +Liber XIII: Variæ Lectiones</a></h5> + +<div class = "variae"> + +<span class = "pagenum">72</span> +<p><a name = "var13_2" id = "var13_2" href = "#line13_2">2.</a> +<i>torvo vultu</i> Med. forte rectius, judice Lefeb. Sed Silium +similibus Græcismis ubique delectari recte monuit Draken. Conf. Heins. +et Burm. ad Valer. Fl. III, 343. +—<a name = "var13_4" id = "var13_4" href = +"#line13_4">4.</a> <i>radens</i> scribendum esse opinabatur +N. Heins. ut designaretur, Turiam, vel Tutiam, rivum tenuem et +exiguum, quum ripas non haberet, pro ripis <i>gramina radere</i> (vid. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_350">not. ad IV, +350</a>), h.e. per plana et campos labi. At vid. not. +—<a name = "var13_5" id = "var13_5" href = +"#line13_5">5.</a> <i>Tutia</i> Tell. R. 2, Med. Marsi, Mart. +Herbip. Junt. Ald. Gryph. Nut. unde recepi cum Lefeb. et Ern. +<i>Tucia</i> Oxon. Put. R. 1, <i>Tuscia</i> Parm. <i>Turia</i> ed. +Basil. +<span class = "pagenum">73</span> +et hinc aliæ recentt. forte et sic Col. ac vulgg. edd. Liv. XXVI, 11, +ubi tamen Sigonius <i>Tutiam</i> ex vetustis libris prætulit, quam lect. +retinuere Gron. Drakenb. et Ern. Conf. Cluver. Ital. ant. II, 10, 710. +Præter Silium et Livium nemo mentionem facit hujus fluminis sive rivi, +quem Dausq. perperam confundebat cum Thuriis, magnæ Græciæ urbe, quæ et +Sybaris dicebatur. Notior est Turia, seu Turias et Turius, Hispaniæ fl. +(hod. <i>Guadalabiar</i>) de quo vid. Plin. III, 3; Mel. +II, 6; Sall. Hist. II. +—<a name = "var13_12" id = "var13_12" href = +"#line13_12">12.</a> <i>si nunc se sisteret</i> maluerit +N. Heins. inprob. Lefeb. qui confert I, 585. +—<a name = "var13_15" id = "var13_15" href = +"#line13_15">15.</a> <i>grandine</i> scripti. Vulgo +<i>sanguine</i>. +—<a name = "var13_16" id = "var13_16" href = +"#line13_16">16.</a> <i>gentes</i>, vel <i>menti</i> conj. +N. Heins. et <i>genti</i> Drak.</p> + +<span class = "pagenum">74</span> +<p><a name = "var13_24" id = "var13_24" href = "#line13_24">24.</a> +<i>perrupit</i> Oxon. et Put. Vulgo <i>perrumpit</i>. +—<a name = "var13_28" id = "var13_28" href = +"#line13_28">28.</a> <i>postremus</i> ad marg. Rom. 1.</p> + +<p><a name = "var13_30" id = "var13_30" href = "#line13_30">30.</a> +<i>Argiripæ pravum decus</i> Colon. unde veram lectionem Silio restituit +N. Heins. Tertia syll. voc. <i>Argyripa</i> corripitur, ut supra +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_554">lib. IV, +v. 554</a>, et inf. <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_322">XVII, 322</a>, ad exemplum Virg. Æneid. XI, +246, ubi vid. Heyne. <i>Aggripe parvum decus</i> Put. <i>Agrippæ parvum +d.</i> R. 1, Parm. Med. <i>Argirippa</i> Marsi ed. Ven. <i>Agrippæ +haud parvum d.</i> edd. Marsi, Junt. Ald. et al. <i>Agrippa haud parvum +d.</i> ed. Wolfii Basil. et inde aliæ. Eædem aliæque aberratt. vid. ap. +Virgil. l.l. +<span class = "pagenum">75</span> +—<a name = "var13_31" id = "var13_31" href = +"#line13_31">31.</a> <i>Œnea</i> scripti, <i>Æneæ</i> R. 1, +Parm. Med. Vulgo <i>Œnei</i>. +—<a name = "var13_32" id = "var13_32" href = +"#line13_32">32.</a> <i>Autolidas id fuit ignobile nomen</i> Col. +et Put. ex quorum vestigiis felici et admodum probabili conjectura veram +lectionem revocavit N. Heins. qui bene suspicabatur, nomen hic +latere viri cujusdam, et intelligenda hæc esse de Dasio Altinio +Arpinate, principe civitatis opulentoque homine, qui, sequutus primo +partes Punicas, postea ad Romanos defecerit; vid. Liv. XXIV, 45. Noti +quoque alii Dasii proditores, Brundusinus et Salapinus, e Liv. XXI, 48, +et XXVI, 38. De constructione hac, <i>Dasio fuit haud i. nomen</i>, vid. +<a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_58">not. ad XI, 58</a>, +<i>Ætholidas inter fuit</i> R. 2. Vulgo <i>Œtolidas inter fuit haud +i. n.</i> Male! <i>Œnidas</i> (hoc est Ætolos) <i>inter fuit</i> conj. +Dausq. quod recepit Cell. qui et <i>Ætolos</i> reponi posse notavit. +—<a name = "var13_43" id = "var13_43" href = +"#line13_43">43.</a> Secunda syll. +<span class = "pagenum">76</span> +voc. <i>Therapnæis</i> corripitur, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#var6_303">ad VI, 303</a>, et Heins. ad Ovid. Met. VI, 468. +<i>Ilion Cessuram</i> malebat N. Heins. quem vide ad Ovid. Epist. +Her. I, 48, et Met. XIV, 47; Conf. et Bentl. ad Horat. Od. III, +<span class = "smallcaps">iii</span>, 23. Sic et <i>Excisa ferro est +Pergamum</i> dixit Seneca Troad. v. 14, ubi vid. Gron. Sed tam +Ἴλιον, <i>Ilium</i> et <i>Ilion</i>, quam Ἴλιος et <i>Ilios</i> +scribitur, vid. Heins. l.c.</p> + +<p><a name = "var13_47" id = "var13_47" href = "#line13_47">47.</a> +<i>evadit</i> Put. +—<a name = "var13_48" id = "var13_48" href = +"#line13_48">48.</a> <i>amolitus</i> conj. N. Heins. Sed vid. +not. +—<a name = "var13_50" id = "var13_50" href = +"#line13_50">50.</a> <i>male</i> e R. 2, recepit Lefeb. et sic +scribendum putaverat N. Heins. prob. Drak. ut sententia h.l. esset, +ut damnum et perniciem nostram effecit, ut Troja capi potuerit. Eodem +tamen sensu Ernesti vulgatam adcepit lectionem, quæ et placebat Burm. +coll. v. 61, neque displicebat Drak. si <i>mala</i> exponerentur +infelicia, et +<a name = "var13_51" id = "var13_51" href = "#line13_51">v. 51</a>; +<i>Sed</i>, non <i>Nam</i>, legeretur. +—<a href = "#line13_51">51.</a> <i>Nam</i> Col. Oxon. +R. 1, Parm. Mediol. Mars. et Mart. Herbip. quod h.l. pro <i>en</i>, +<i>ecce</i>, ut passim in Virg., positum notat Lefeb. Cf. Heyne ad Virg. +Ge. IV, 445, et <i>Æn.</i> VI, 378. Vulgo <i>Sed. Œnotriis</i> Ald. +Gryph. et alii. At vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_46">not. ad VIII, 46</a>. +<span class = "pagenum">77</span> +—<a name = "var13_60" id = "var13_60" href = +"#line13_60">60.</a> <i>vobis</i> R. 2. Enimvero ipsa Pallas +non Arpis, sed Lavinii et deinde Romæ vult coli. +—<a name = "var13_61" id = "var13_61" href = +"#line13_61">61.</a> <i>nomina</i> Put. <i>meliori</i> malebat +N. Heins. et sic tacite edidit Lefeb. +—<a name = "var13_62" id = "var13_62" href = +"#line13_62">62.</a> <i>Huc vittas</i> Col. Tell. R. 2, <i>Huc +intras</i> Oxon. et Put. <i>Huc mitras</i> R. 1, Parm. Med. Deinde +<i>castumque</i> Col. R. 1, Parm. Med. Ben. Vulgatæ lectionis, +<i>Huc intra captumque</i>, auctor est Marsus, <i>raptumque</i> (a +Diomede et Ulysse) malebat Burm. Sed vid. not.</p> + +<p><a name = "var13_67" id = "var13_67" href = "#line13_67">67.</a> +Hic versus N. Heinsio suspectus erat, quia +<span class = "pagenum">78</span> +Diomedes non manu venerit armata (conf. <a class = "crossref" href = +"#line13_78">v. 78</a>), et <i>fulgentia castra</i> ab hoc loco +aliena. At vid. not. +—<a name = "var13_68" id = "var13_68" href = +"#line13_68">68.</a> <i>pignore</i> Colon. Sed elegantior +adpositio; N. Heins. +—<a name = "var13_69" id = "var13_69" href = +"#line13_69">69.</a> <i>candentis</i> priscæ edd. et <a name = +"var13_71" id = "var13_71" href = "#line13_71">v. 71</a>, +<i>Anchisiadæ</i>. Male! <i>Anchisiada</i> putabat N. Heins. quod +tacite recepit Lefeb. vid. ad lib. III, v. 650. +—<a name = "var13_75" id = "var13_75" href = +"#line13_75">75.</a> <i>ævum</i> Putean. +—<a name = "var13_76" id = "var13_76" href = +"#line13_76">76.</a> <i>inermes</i> quatuor scripti et R. 2. +Vulgo <i>inertes</i>; cf. Heins. et Heyne ad loca similia Virg. Æn. +X, 595; XI, 414, 672; XII, 311. +—<a name = "var13_78" id = "var13_78" href = +"#line13_78">78.</a> <i>trepidus</i> Col. Male! conf. <a class = +"crossref" href = "#line13_68">v. 68</a>. +—<a name = "var13_81" id = "var13_81" href = +"#line13_81">81.</a> <i>aras</i>, non <i>oras</i>, Col. Oxon. et +R. 2. Eleganter <i>aras patrias</i> poeta dixit pro patria. Cf. +Heins. et Heyne ad Virg. Æneid. XI, 269, ubi lectio <i>patriis aris</i> +etiam Silii imitatione firmatur. +<span class = "pagenum">79</span> +—<a name = "var13_84" id = "var13_84" href = +"#line13_84">84.</a> <i>Dives ubi annoso</i>, vel <i>antiquo +luco</i> legendum esse et sequentia id confirmare opinabatur +N. Heins. +—<a name = "var13_86" id = "var13_86" href = +"#line13_86">86.</a> <i>fani</i> Colon. Vulgo <i>Fauni</i>: Male! +—<a name = "var13_90" id = "var13_90" href = +"#line13_90">90.</a> <i>Hac</i> Colon. Rom. 1, Parm. Med. +<i>Hanc</i> Oxon. et Puteol. <i>Hec</i> Marsus errore librariorum, qui +tamen vulgatam lect. <i>Hæc</i> peperit. +—<a name = "var13_91" id = "var13_91" href = +"#line13_91">91.</a> <i>contemtus</i> malebat Burm.</p> + +<span class = "pagenum">80</span> +<p><a name = "var13_94" id = "var13_94" href = "#line13_94">94.</a> +<i>haud lentus</i> (ut ap. Liv. XXVI, 12, pr. <i>repentino adventu</i>) +emend. N. Heins. et edidit Lefeb. Non male; vid. tamen not. +<i>Regina</i> Oxon. cum nonnullis ex primis edd. non inprob. Drak. cujus +nota est hæc: «Qui nomen a ῥήγνυμι deducunt, quod fama sit, eo in loco +impetu maris Siciliam: ab Italia abruptam esse, <i>Rhegium</i> malunt: +his vero, qui a <i>Rege</i> derivant propter loci splendorem, +<i>Regium</i> placet, ut Grævio ad Cic. Epist. Fam. XII, 25. Antiqui +lapides literati, nunc addita, nunc detracta adspiratione, utramque +orthographiam agnoscunt.» +—<a name = "var13_97" id = "var13_97" href = +"#line13_97">97.</a> <i>miserique</i> Mars. et quidam alii. +—<a name = "var13_99" id = "var13_99" href = +"#line13_99">99.</a> <i>urbis</i> Col. +—<a name = "var13_101" id = "var13_101" href = +"#line13_101">101.</a> <i>admissum</i> Oxon. cum priscis edd. +—<a name = "var13_106" id = "var13_106" href = +"#line13_106">106.</a> <i>conjunctis</i> Put.</p> + +<span class = "pagenum">81</span> +<p><a name = "var13_111" id = "var13_111" href = "#line13_111">111.</a> +<i>At</i> Colon. et Putean. Vulgo <i>Ac</i>. +—<a name = "var13_114" id = "var13_114" href = +"#line13_114">114.</a> <i>Tum</i> emend. Dausq. Sed vulgata quoque +lectio bene se habet; <i>offulsit</i> Colon. Conf. Heins. ad Virgil. +Æneid. IX, 110, 731, et Valer. Flacc. IV, 482. Vulg. +<i>effulsit</i>.</p> + +<p><a name = "var13_115" id = "var13_115" href = "#line13_115">115.</a> +<i>Teucris</i> pro <i>terris</i> scribendum censebat N. Heins. +—<a name = "var13_118" id = "var13_118" href = +"#line13_118">118.</a> <i>parvam molitus</i> emend. idem, putans +<i>moliri</i> esse id. qd. moderari, fingere, regere, ut <i>moliri parva +tela manu, iter, terras</i>, ap. Senec. in Hippol. Œdipo et Troad. 682, +quæ tamen exempla ad hanc verbi vim probandam nihil faciunt. Neque hanc +conjecturam mihi persuasit +<span class = "pagenum">82</span> +Lefeb. coll. Ovid. A. A. II, 319. +—<a name = "var13_123" id = "var13_123" href = +"#line13_123">123.</a> <i>renovare</i> Nicander et post eum alii +edidere.</p> + +<p><a name = "var13_129" id = "var13_129" href = "#line13_129">129.</a> +<i>sed enim</i>, non <i>sed jam</i>, scripti; confer <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_33">not. ad I, 33</a>. Deinde +<i>nox</i> scripti, R. 1, Parm. Med. <i>mox</i> R. 2. Vulgo +<i>mors</i>, ex interpretamento, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_574">ad II, 574</a>. Vocab. tamen <i>nox</i> nude +positum pro morte nunc, præsertim de cerva, recte, opinor, displicuit +Ernesto V. C. ut et N. Heins. inf. <a class = "crossref" href += "#line13_270">v. 270</a>. +—<a name = "var13_136" id = "var13_136" href = +"#line13_136">136.</a> <i>Mactat, Diva, tibi enim gratissima +sacra</i> Col. mendose! <i>Macta, Diva, tibi, tibi enim hunc, gratissima +sacra</i> conj. N. Heins. <i>tibi, tibi enim hanc</i> non male +reposuit Lefeb. coll. +<span class = "pagenum">83</span> +loco simillimo Virgil. VIII, 84, ubi vid. Heyne de usu voc. +<i>enim</i>.</p> + +<p><a name = "var13_141" id = "var13_141" href = "#line13_141">141.</a> +<i>terris</i> Parm. +—<a name = "var13_142" id = "var13_142" href = +"#line13_142">142.</a> <i>Tum</i> R. 1, Parm. Mediol. +<i>pavitans</i> scripti, R. 1, Parm. Med. +—<a name = "var13_145" id = "var13_145" href = +"#line13_145">145.</a> <i>dabat</i>, non <i>dedit</i>, Col. +—<a class = "missing" name = "var13_144" id = "var13_144" href = +"#line13_144" title = "numerus deest">144.</a> +<i>parere lacerto</i> conj. N. Heins. <i>superante</i> ad marg. +Silii sui notaverat Corte laudaveratque Markl. Epist. crit. p. 40. +Sed vid. not. +—<a name = "var13_146" id = "var13_146" href = +"#line13_146">146.</a> Vulgo <i>alituum</i>. Male! et <i>lituum</i> +Mars. ed. Ven. <i>ac lituum</i> est ex emend. Dausq. et N. Heins. +non est lectio c. Col. quod. N. Heins. testari falso monet Drak. +<i>Is trepido alipedi, ac hinnitu stare n.</i> perperam quoque conj. +Dausq. et <i>Is trepido lituum tinnitu</i> Scaliger, quod recepit +Cellar. <i>strepitu ac lituum tinnitu</i>, etc. emend. Burm. quod +admodum adridebat Draken. non mihi: nam ὁμοιοτέλευτα <i>strepitu</i> et +<i>tinnitu</i> auribus ingratissima sunt, et simplicissima est +N. Heinsii medicina. De <i>lituum tinnitu</i> vid. <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#var12_182">ad XII, 182</a>. +<i>Trepidus</i> autem <i>equus</i> est properus, festinans, inquietus; +quod jam notavere Dausq. et Drak. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#var8_222">ad VIII, 222</a>. +—<a name = "var13_147" id = "var13_147" href = +"#line13_147">147.</a> <i>violentus</i> R. 1, et Ben. forte +verius, judice Lefeb. +—<a name = "var13_148" id = "var13_148" href = +"#line13_148">148.</a> <i>et</i> Col. Put. R. 2. Vulgo +<i>ac</i>, quod pro confestim, seu propere h.l. positum putabat Dausq. +<i>huic</i> conj. +<span class = "pagenum">84</span> +N. Heins. ut ter repetatur, <i>en</i> edidit Lefeb. quæ mutatio et +levissima est et haud dubie vera. +—<a name = "var13_149" id = "var13_149" href = +"#line13_149">149.</a> <i>huc</i> Put. quod recepit Lefeb. qui eam +ob causam et <a name = "var13_151" id = "var13_151" href = +"#line13_151">v. 151</a>, <i>Huc</i> reposuit.</p> + +<p><a name = "var13_153" id = "var13_153" href = "#line13_153">153.</a> +<i>vox accidit aures</i> non male conj. Drak. coll. Plaut. Stich. +I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 31; Curt. IV, 4; +Heins. ad Valer. Fl. II, 452, et Ovid. Fast. V, 360; Gifan. Ind. +Lucret. in voce <i>Accidere</i>, Colv. et Elmenh. ad Apul. Met. V, +p. 160. Neque tamen vulgatam lect. damnabat. +—<a name = "var13_154" id = "var13_154" href = +"#line13_154">154.</a> <i>jusque</i> Col. <i>atque</i> Put. +<i>suus</i> perperam corrig. Carr. Vulgo <i>usque</i>, inepte, judice +etiam Dausq. +—<a name = "var13_155" id = "var13_155" href = +"#line13_155">155.</a> <i>Prævehitur</i> Oxon. <i>in certamina +ductor Prævchitur, namque ex Capua</i> R. 1, Parm. Med. +<i>Prævetitum namque et capital</i> recte Col. et Put. <i>namque et +capita</i> Oxon. <i>Prævetitum namque capiti</i> Mars. et Mart. Herbip. +<i>Prævetitum capitis pœna</i> Ben. ut conj. Dausq. <i>Prævetitum capiti +pœna</i> Nicander in Junt. edidit et ad ejus exemplum alii. +—<a name = "var13_162" id = "var13_162" href = +"#line13_162">162.</a> <i>contorsit</i> Put. <i>furens ira</i>, vel +<i>ruens teneras telum contorsit in auras</i> opinabatur N. +<span class = "pagenum">85</span> +Heins. quem vide ad Virgil. Æneid. IX, 699. +—<a name = "var13_163" id = "var13_163" href = +"#line13_163">163.</a> <i>speculatur</i> est ex emend. +N. Heins. pro vulg. <i>spectatur</i>; conf. <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#var7_123">ad VII, 123</a>, <i>ab omni</i> Tell. +R. 1, Ben. <i>speculatur in omni Corpore, perlustrat</i>, etc. +edidit Lefeb. Forte leg. <i>spectatur in o. C. perlustrans</i>. +—<a name = "var13_165" id = "var13_165" href = +"#line13_165">165.</a> <i>librat</i> maluerit N. Heins. et +tacite recepit Lefeb. non inprob. Drak. quum <i>vibrabat</i> proxime +præcesserit; cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_351">ad +I, 351</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_319">III, 319</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#var9_523">IX, 523</a>. +—<a name = "var13_166" id = "var13_166" href = +"#line13_166">166.</a> <i>tunc transiit</i> Col. ut ap. Iscan. +bell. Troj. VI, 51, sup. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_253">X, 253</a>, et alibi <i>intrare</i> ac +<i>penetrare</i>. Vulgo <i>transigit</i>, quod servavit Lefeb. et +<i>nunc</i>, pro quo tamen et in Oxon. <i>tunc</i> legitur, +<i>transfigit</i> Put. et R. 2; <i>Mentitusque minas mediam tunc +transigit ictu P.</i> corrig. N. Heins. +—<a name = "var13_168" id = "var13_168" href = +"#line13_168">168.</a> <i>deripit ensem</i> e c. Tell. recepit +Lefeb. coll. Hom. Iliad. μ, 190, υ, 284, et sic conjecerat Burm.</p> + +<p><a name = "var13_169" id = "var13_169" href = "#line13_169">169.</a> +<i>quatiebat</i> opinabatur N. Heins. (cf. <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#var7_696">ad VII, 696, 697</a>, ac <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_71">not. ad II, 71</a>) et +<i>fodiebat</i> (ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_212">VI, 212</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_67">VII, 67</a>; Virg. Æn. VI, 882) Draken. qui +tamen τὸ <i>rapiebat</i> multum facere arbitrabatur ad festinationem +Taureæ, qua se pugnæ subduxerit, augendam. +—<a name = "var13_171" id = "var13_171" href = +"#line13_171">171.</a> <i>prendere</i> Col. probb. Modio et +N. Heins. idque recepere Draken. et Ern. Vulgatum tamen +<i>perdere</i> recte, opinor, tuentur Dausq. Barth. Adv. VIII, 7 +(ubi Claudium dicit leviorem fuisse, quam ut perdere Taureæ terga, h.e. +amittere, tangere non potuisset; vel eum non levem ad perdenda Taureæ +terga, sed adtentum, ut ante in duello, rem summa prudentia gessisse), +Burmann. et Lefeb. quos sequutus sum. Vid. not. <i>pergere</i> Put. Hunc +versum sequenti jungebat Burm. et <i>Jam</i> legebat pro <i>Nam</i>. +Deinde <i>cedentia terga</i> maluerit N. Heins. quod utique +elegantius est: vid. a Draken. coll. VIII, 1; XV, 729; XVI, 55, et +Heins. ad Ovid. Epist. Her. II, 93, et Met. I, 541; Broukh. ad +Prop. III, <span class = "smallcaps">vii</span>, 57. +—<a name = "var13_172" id = "var13_172" href = +"#line13_172">172.</a> <i>rapidum effusis habenis</i>, et <a name = +"var13_178" id = "var13_178" href = "#line13_178">v. 178</a>, +<i>aversaque</i> (remotiori) <i>porta</i> emend. N. Heins. At vid. +nott.</p> + +<span class = "pagenum">86</span> +<p><a name = "var13_182" id = "var13_182" href = "#line13_182">182.</a> +<i>adduntur turribus</i> legendum censebat idem N. Heins. coll. VI, +21; IX, 105; XV, 722.; Stat. Thebaid. II, 579. <i>et missæ succedunt +t. h.</i> Markl. Ep. crit. p. 42; <i>summis accedunt</i>, vel +<i>funduntur</i> Draken. et <i>descendunt</i> Burm. ut non Capuæ turres +intelligantur, sed machinæ in modum turrium, quas obsessores muris +admoverint, et unde hastas miserint in defensores. Eodem sensu vulgatam +lect. cepit Ernesti V. C. qui tamen ad exemplum Lefeb. monet, voc. +<i>adscendunt</i> frustra sollicitari a viris doctis, neque agi de +obsessis, sed de obsidentibus. De iisdem etiam Intpp. illi adceperunt +hæc verba, etsi alio sensu, quam Lefeb. qui coll. Virg. Æn. IX, 568, +exponit, hastæ jactantur ad fastigia turrium Capuæ. Ita et ego dudum hæc +verba intellexi; at semper quoque veritus sum, ne aures poeticæ +concinnati adsuetæ iis obfenderentur: nam hastæ missæ non bene +<i>turribus adscendere</i> dicuntur. Silius forte memor fuit loci Virg. +Æn. II, 237. <i>Scandit fatalis machina muros</i>, et, quod de equo illo +in urbem inlato vel inmisso præclare dicitur, perperam transtulit ad +hastas. +—<a name = "var13_183" id = "var13_183" href = +"#line13_183">183.</a> Vulgata lectio est: <i>Nec pronum audendi +virtutem e. c.</i> Eam in re dubia servavi, librorum auctoritatem +sequutus, nisi quod <i>audenti</i> pro <i>audendi</i> e c. Put. recepi. +Inde sententia non inepta exoritur: <i>non cuiquam</i>, nemini, +<i>audenti virtutem excellere</i> aliis, <i>pronum</i>, facile id erat; +nisi malis, <i>nec pronum</i>, facile, <i>cuiquam audenti</i>, forti +viro, <i>v. excellere</i>; vel denique, <i>nec pronum audenti</i>, +fortibus erat, <i>v. excellere cuiquam</i>. Τὸ <i>virtutem</i> retinui, +quoniam Silius quam maxime græcismos amat: neque tamen intercedo, quo +minus <i>virtute</i> reponatur, ut legitur in c. Put. (in quo tamen +<i>et scendere</i> perperam pro <i>excellere</i>) et ed. Ben. <i>audendi +virtutem extendere</i> conj. N. Heins. vel, ut Dausq., <i>audendi +virtute excellere</i>, quod recepere Draken. Ern. et Lefeb. qui exponit: +«nullus vult ut ab alterius virtute sua superetur virtus.» <i>Nec pronum +<span class = "pagenum">87</span> +audenti virtutem ostendere c.</i> emend. Burm. hoc sensu: cuiquam forti +et audenti non facile erat, virtutem suam præcipuam ostendere, quum +omnes simul et confusim pugnarent, et <i>iræ æquarent dextras</i>, h.e. +omnes eodem furore et ira pugnarent. Recte sententiam h.l. percepit +Burm. sed eadem quoque vulgatæ lectioni inest (quin eodem modo et +Ernesti lectionem sibi probatam interpretatus est), neque adsequor, cur +non tam bene <i>virtute excellere</i> dicatur, quam <i>virtutem +ostendere</i>. +—<a name = "var13_188" id = "var13_188" href = +"#line13_188">188.</a> <i>jam</i> maluerit N. Heins. +—<a name = "var13_189" id = "var13_189" href = +"#line13_189">189.</a> <i>Fortunæ</i> ex ed. Ven. Marsi recepit +Drak. suadente N. Heins. <i>Fortuna</i> Parm. Ald. Florent. et +Gryph. edd. prob. Dausq. Vulgo <i>Fortunam</i>: quod non spernebat +Barth. Adv. XXII, 8, modo <i>superesse</i> exponeretur præesse, de +quo vid. Gell. I, 22; malebat tamen legere <i>Fortuitum sibi +q. d.</i>, quemque, ut Fortuna datum, rebus suis ipsummet ducem +futurum. Idem Adv. VIII, 7, scribendum ceusebat, <i>et super esse +Fortunam s. q. d.</i>, super h.e. præter Fortunam esse sibi quemque +ducem seu instar ducis. Hanc distinguendi explicandique rationem +amplexus est Lefeb. coll. perperam Virg. Æn. XII, 714, nec laudato +sententiæ hujus auctore. Ea nihil contortius esse monet Ernesti, qui +nostram lectionem ita interpretatur: quemque fortunæ suæ auctorem esse. +Sed poetam, qualis Silius est, <i>superesse</i> dixisse pro <i>esse</i> +vix crediderim. Illa vero divisio forte non respuenda, si <i>super</i> +pro <i>insuper</i>, scilicet videt (vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_60">ad I, 60</a> et <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_340">340</a>) et verba <i>esse Fortunæ sibi quemque +ducem</i> eo sensu posita adceperis, quo Livius lib. XXII, 5 (quem +locum Silius ante oculos habuisse videtur) dixit: <i>sibi quisque dux +adhortatorque factus ad rem gerendam</i>. Sic tamen <i>Fortuna</i> +præstiterit; nisi aliud mendum latet. +—<a name = "var13_190" id = "var13_190" href = +"#line13_190">190.</a> <i>parat</i> conj. N. Heins.</p> + +<span class = "pagenum">88</span> +<p><a name = "var13_194" id = "var13_194" href = "#line13_194">194.</a> +<i>volucris</i> Col. +—<a name = "var13_195" id = "var13_195" href = +"#line13_195">195.</a> <i>Taburnus</i> corrig. N. Heins. quia +Silius nomina militum a fluviis montibusque ut plurimum soleat derivare +(vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad +I, 306</a>), et Taburnus sit mons Samnii, a Marone Ge. II, 38, et +Æn. XII, 715, memoratus, nec remotus admodum a Capua. +—<a name = "var13_199" id = "var13_199" href = +"#line13_199">199.</a> <i>armabat</i> conj. Burm. ut <i>enses +veneno armari</i> dicuntur passim; <i>actabat</i> Tell. quod placet +Lefeb. ut veteres dixerint <i>agere</i>, <i>actare</i>, <i>actitare</i>, +ut <i>jacere</i>, <i>jactare</i>, <i>jactitare</i>: certe anteced. pro +conseq. vel <i>aptabat</i> pro <i>aptabat et vibrabat</i> positum monet. +—<a name = "var13_202" id = "var13_202" href = +"#line13_202">202.</a> <i>paria</i>, h.e. totidem, <i>arma</i> +opinabatur N. Heins. Sed cuivis dextræ <i>arma varia</i> h.e. +diversi generis, alteri ignes, alteri sagittas, tertiæ <i>cornum</i> seu +hastas (vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_124">not. ad +II, 124</a>) tribui, et hinc Geryoni comparari tergeminos, quibus <i>non +una tela</i> seu arma fuerint (cf. <a class = "crossref" href = +"#line13_196">v. 196</a>), jam monuit Drakenb. Rectius <i>in +pugnam</i> emend. N. Heins. quod recepi, quia et linguæ +convenientius et auribus suavius est, atque in duobus antiquis, nescio +quibus, <i>pugna</i> legi monet Lefeb. qui <i>pugnas</i> reposuit; conf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#var7_67">ad VII, 67</a>.</p> + +<p><a name = "var13_208" id = "var13_208" href = "#line13_208">208.</a> +<i>ac</i>, non <i>et</i>, Col. +<span class = "pagenum">89</span> +—<a name = "var13_211" id = "var13_211" href = +"#line13_211">211.</a> <i>spicula fundit</i> Put. +—<a name = "var13_213" id = "var13_213" href = +"#line13_213">213.</a> <i>obsepti contentus limine M. E. tenus +valli</i>, vel <i>brevi vallo</i>, vel <i>levi bello</i>, putabat +N. Heins.</p> + +<p><a name = "var13_221" id = "var13_221" href = "#line13_221">221.</a> +<i>sibi subdere sæpe leonem</i> emend. Barth. Adv. VIII, 7, et +<i>subsistere</i> (h.e. sustinere impetum, ut ap. Liv. I, 4, extr. +et IX, 31) Gronov. Obss. I, 17, ubi tamen in curis secundis +vulgatam scripturam defendit, et <i>subsidere</i> exponit venatu et +insidiis capere, propr. in insidiis subsidere (Liv. I, 14) seu +latere, more venatorum, qui ita feras obvias clamore in laqueos +præcipitant, et inde <i>subsessores</i> vocantur v.c. Senec. Hippol. +v. 52; conf. Gron. l.l. Heins. et Heyne ad Virg. Æn. XI, 268; +Passer. ad Prop. I, <span class = "smallcaps">viii</span>, 15; +Lucan. V, 226. Marsus simpl. explicat sternere, non inprob. Ernes. +quum eo tandem redeat illa ex insidiis occupatio. +—<a name = "var13_224" id = "var13_224" href = +"#line13_224">224.</a> <i>crudoque aliqua se a. facto</i> Col. vid. +not. <i>crudoque oblique se a. fato</i> Ox. Parm. Med. Mars. Mart. +Herbip. <i>c. obliquo se a. fato</i> Put. <i>crudo oblique et se a. +fato</i> Junt. Ald. Gryph. Illud <i>oblique</i>, quod jam Draken. +monuit, male ab oscitante librario ex vs. præc. hic revocatum; conf. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#var8_466">ad VIII, 466</a>, +<i>crudoque olim se a. fato</i> Basil. Wolfii et inde plurimæ aliæ; +<i>crudoque olim</i> (quum juvenis esset) <i>se adtollere cæstu</i> +corrig. Burm. +<span class = "pagenum">90</span> +nam qui cæstibus pugnant, in digitos pedis erecti sunt (conf. Virg. Æn. +V, 426, Stat. Theb. VI, 747; Valer. Fl. IV, 267), et <i>crudus +cæstus</i> ut ap. Virg. Æn. V, 69; Stat. Theb. VI, 730 al. Non +male, judice Drak. qui tamen lectionem c. Col. præferebat, quum τὸ +<i>olim</i> primum in ed. Basil. vidisset. +—<a name = "var13_235" id = "var13_235" href = +"#line13_235">235.</a> <i>Effudit</i> scripti. Vulgo +<i>Effundit</i>, quod revocavit Lefeb. et in duobus scriptis legi +testatur. +—<a name = "var13_238" id = "var13_238" href = +"#line13_238">238.</a> <i>volucris liquidas ceu</i> Put.</p> + +<span class = "pagenum">91</span> +<p><a name = "var13_246" id = "var13_246" href = "#line13_246">246.</a> +<i>desectum</i> malebat N. Heins. Sed vulgatam lect. bene firmavit +Drakenborch. imitat. Virgil. Æneid. lib. IX, v. 770. +—<a name = "var13_250" id = "var13_250" href = +"#line13_250">250.</a> <i>precantes</i>, non <i>petentes</i>, Col. +<i>Recipine precantes, Infandum! excludant socii?</i> perperam emend. et +edidit Lefeb. qui <i>excludant socii</i> et interrogative in c. Tell. +legi monet. Præstiterit forte <i>excludunt socios, qui cardine +verso</i>, porta clausa, <i>Obnixi torquent obices</i>, eos refringere +conantur. +—<a name = "var13_252" id = "var13_252" href = +"#line13_252">252.</a> <i>munimina sera</i> Col. Oxon. Put. +R. 2, probb. Draken. Lefeb. et Ern. ut Silius dicat, sero Campanos +adcepta clade et spe salutis amissa obice portam muniisse, quam satius +fuisset eam loco non movisse obductamque tenuisse. Vulgo <i>munimina +seræ</i>; non inprob. Drak. modo <i>obicis</i> scribatur: nam si +<i>sera</i> substant. est, prior vocis syll. ubivis corripitur, neque +obices sunt munimina seræ, sed portarum: <i>munimina ahena</i> corrig. +Barth. Adv. VIII, 7. <i>Obnixi intorquent obicis munimen ahenæ</i>, +vel <i>munimina ferreæ</i>, vel <i>ferrea</i> N. Heins. Hoc præ +ceteris placebat Drakenb. ut obices non totæ ex ferro (v. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_23">IV, 23, 24</a>), sed laminis +ferreis æneisque munitæ, ne dissecari possent (vid. Casaub. ad Æneæ +Tactic. c. 17, unde <i>postes ærati</i>, <i>ferrati</i>, <i>cardo +æratus</i>, <i>porta ahena</i>), intelligantur, et versus sit +hypermetros, de quo vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#var4_187">ad IV, 187</a>. Possit etiam τὸ <i>e</i> in +<i>ferrea</i> elisum videri, de quo vid. Heins. ad Ovid. Met. VII, 223, +ubi etiam de h.l. egit. Si quid tamen mutandum, malim cum Burm. reponere +<i>munimina sæva</i>, quæ +<span class = "pagenum">92</span> +socios excludebant; quod et mihi in mentem venit. +—<a name = "var13_255" id = "var13_255" href = +"#line13_255">255.</a> <i>rapido</i> (h.e. raptim admoto urbi et +fugientibus instante) e scriptis recepere Draken. et Ern. Ego vulgatam +lect. <i>rabido</i> reduxi cum Lefeb. Nam Romanos Campanis institisse +poeta jam dixerat <a class = "crossref" href = +"#line13_253">v. 253</a>, unde furor, quo portas perfringere +conantur, h.l. aptior est.</p> + +<p><a name = "var13_256" id = "var13_256" href = "#line13_256">256.</a> +<i>in requiem pariles</i> opinabatur N. Heins. +—<a name = "var13_257" id = "var13_257" href = +"#line13_257">257.</a> <i>movit</i> Col. <i>norit</i> Put. Vulgo +<i>novit</i>. Possis et <i>fovit</i> auctore N. Heins. +—<a name = "var13_261" id = "var13_261" href = +"#line13_261">261.</a> <i>Mussat perfidia, et ductorque</i>, vel +<i>ut ductorque</i>, vel <i>Mussat perfidiæ structorque</i> legendum +censebat idem. +—<a name = "var13_268" id = "var13_268" href = +"#line13_268">268.</a> <i>Nec... afuit</i> Col. Vulgo <i>Hoc +affuit</i>, vel <i>abfuit</i>; male! <i>æquus</i> ed. Basil. Wolfii et +inde aliæ. +—<a name = "var13_270" id = "var13_270" href = +"#line13_270">270.</a> <i>mortis</i> pro <i>noctis</i>, vel <i>dum +copia voti est</i> corrig. N. Heins. Conf. sup. <a class = +"crossref" href = "#var13_129">ad v. 129</a>. Vulgo post +<i>satis</i> punctum ponunt, et Scaliger ita distinguebat +<span class = "pagenum">93</span> +seqq. <i>Dum copia noctis</i>, <i>Cui cordi</i>, <i>comes</i> (<i>æterna +est A. ad u. L.</i>) <i>petat ille</i>, etc. Ita Cell. qui hanc poetæ +mentem esse credebat: dum moram adhuc nox concedit, cui cordi et +commodum est, me sequatur ad ferale convivium. +—<a name = "var13_273" id = "var13_273" href = +"#line13_273">273.</a> <i>vinctus mentem</i> conj. N. Heins. +quem vid. ad Ovid. Met. XI, 238. Id recepit Lefeb. Sed mentis potius +alienatio designatur, vid. not. Præterea et <i>vinciri</i> et +<i>vinci</i> vino ac somno recte dici monet Drak. +—<a name = "var13_275" id = "var13_275" href = +"#line13_275">275.</a> <i>ac</i> Col. Vulg. <i>et</i>.</p> + +<p><a name = "var13_278" id = "var13_278" href = "#line13_278">278.</a> +<i>auspicium</i> melius videbatur D. Heins. Vulgatum recte defendit +Dausq. coll. III, 627, et aliis, qui sepulcrum adpellant +<i>diversorium</i>, <i>portum corporis</i> et καταγωγεῖον, v.c. Prudent. +Hamart. Enn. ap. Cic. Tusc. I, 44. et Antiphane. Præterea h.l. de +convivio agitur. +—<a name = "var13_281" id = "var13_281" href = +"#line13_281">281.</a> <i>Exsilio punita. Truces despectat</i> +conj. N. Heins. +<span class = "pagenum">94</span> +—<a name = "var13_283" id = "var13_283" href = +"#line13_283">283.</a> <i>auras</i> scripti et R. 2, quod +recepi cum Lef. Vulgo <i>aures</i>; cf. not. +—<a name = "var13_287" id = "var13_287" href = +"#line13_287">287.</a> <i>tenuis</i> suspicabatur N. Heins. +idque recepit Lef. e c. Put. et R. 2. Sed Drak. jam monuit, ex +mente Silii omni eum luctu e ærumnarum genere mactatum iri, non qui +tenuem et minus potentem amicum, quum ei adhuc subpetat spes, relinquat, +sed qui amicum in rebus dubiis ac <i>tenui spe</i> (ut ap. Liv. XXV, 38; +Cic. pro Rosc. Com. 14 al.) deserat. +—<a name = "var13_291" id = "var13_291" href = +"#line13_291">291.</a> <i>namque</i> Col. idque ex conj. +D. Heins. recepit Cell. Sed τὸ <i>jam</i> h.l. aptius et Silio in +deliciis est. +—<a name = "var13_292" id = "var13_292" href = +"#line13_292">292.</a> <i>et</i> deest in Put. <i>ut abdita</i> +edidit Lefeb. +<span class = "pagenum">95</span> +—<a name = "var13_298" id = "var13_298" href = +"#line13_298">298.</a> <i>Jungentum</i> Colon. <i>Jungent tum</i> +Oxon. Vulgo <i>Jungere tum</i>. Deinde <i>subici</i> tres scripti et +Rom. 2. Vulg. <i>subjici</i>, claudicante versu.</p> + +<p><a name = "var13_300" id = "var13_300" href = "#line13_300">300.</a> +<i>muros</i>, et <a name = "var13_304" id = "var13_304" href = +"#line13_304">v. 304</a>. <i>Defuerunt</i> malebat N. Heins. +—<a name = "var13_307" id = "var13_307" href = +"#line13_307">307.</a> <i>illacrimabile vulgus</i>, vel +<i>multisque +<span class = "pagenum">96</span> +hominum lacrimabile v.</i> emend. Dausq. +—<a name = "var13_308" id = "var13_308" href = +"#line13_308">308.</a> <i>omnis</i>, non <i>omnes</i>, ed. Gryph. +Raphel. et R. 1, ad marg. prob. N. Heins. ut metro consulatur. +Vide eum ad Ov. Met. IX, 425, et nos sup. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#var11_232">ad XI, 232</a>. +—<a name = "var13_310" id = "var13_310" href = +"#line13_310">310.</a> <i>propexis in pectore barbis</i> suspicari +possis coll. Virg. Æn. X, 838. Sed vulgata quoque lectio recte se +habet. +—<a name = "var13_313" id = "var13_313" href = +"#line13_313">313.</a> <i>effundere</i> conj. N. Heins.</p> + +<span class = "pagenum">97</span> +<p><a name = "var13_319" id = "var13_319" href = "#line13_319">319.</a> +<i>traxisse</i> Col. Oxon. et Tell. cum Parm. Ben. Ald. Florentina +Juntarum, Nut. Gryph. Raphel. <i>struxisse</i> Put. Vulgo +<i>transisse</i>. De singul. num. <i>cinerem</i> conf. Heins. ad Ovid. +Epist. Her. I, 24.</p> + +<p><a name = "var13_327" id = "var13_327" href = "#line13_327">327.</a> +<i>imo</i> Col. ut conj. Gron. Obss. I, 17, Vulgo <i>uno</i>: male! +<i>unco</i> corrig. Barth. Adv. VIII, 7. At vid. not. +<span class = "pagenum">98</span> +—<a name = "var13_330" id = "var13_330" href = +"#line13_330">330.</a> <i>festo ludo</i> et <i>Verbera feta</i> +(hoc est fecunda, ut ad Lupercos et Lupercalia adludatur, quibus +steriles matronæ se percutiendas dederint) emend. N. Heins. h.l. et +<i>cæsæ Tegeatica capræ Vellera secta movens festo per compita ludo</i> +in curis secundis ad Ovid. Fast. V, 102. Ego nihil mutandum +crediderim, excepta <i>festa cauda</i>, pro qua <i>festo cursu</i>, seu +<i>saltu</i>, seu <i>ludo</i> reponendum videtur. +—<a name = "var13_331" id = "var13_331" href = +"#line13_331">331.</a> <i>opaca</i> mendose ed. Marsi Ven. +posterior et inde aliæ. +—<a name = "var13_332" id = "var13_332" href = +"#line13_332">332.</a> <i>erepunt</i> conj. N. Heins. ad Ovid. +Met. XV, 621, et Fast. V, 102. Sed in notis ad h.l. nihil mutandum +censet et confert Oppian. Cyneg. III, 474, de camelopardali, Ἐκ δὲ μέσης +κεφαλῆς δίδυμον κέρας ἰθὺς ὀρούει. Putabat tamen h.l. et <i>vara +cornua</i> pro <i>parva</i> legi posse, de <ins class = "correction" +title = "‘quidus’ legitur">quibus</ins> vide eum ad Ovid. Amor. +I, 3. Bene autem monet Drak. in bove quidem <i>vara</i> et distorta +cornua laudari, et parva in vitio poni; at Pani non bovina cornua, sed +caprina tribui, quæ retro flexa et parva sint, non <i>vara</i>. +—<a class = "missing" name = "var13_333" id = "var13_333" href = +"#line13_333" title = "‘332’ legitur">333.</a> +<i>imoque</i> Col. quod displicebat N. Heins. quum <i>imo cornu</i> +paulo ante +<span class = "pagenum">99</span> +(<a class = "crossref" href = "#line13_327">v. 327</a>) +præcessisset. Hinc vulgatum <i>summo</i> (h.e. extremo, ut ap. Martial. +XII, 78, <i>Stans summos resupinus usque in ungues</i>) retinendum, vel +potius <i>simoque</i> castigandum putabat, quam ingeniosam conj. recepit +Lefeb. neque inprobavit Drak. nam Pani, Faunis, Satyris ac Silenis nasus +mentumque resimum tribuitur ipsique <i>simi</i> vocantur, ut capellæ et +capri, quorum facie fingi solent. De hac voce vid. Heins. ad Ovid. Fast. +III, 754, et Met. XIV, 95. +—<a name = "var13_335" id = "var13_335" href = +"#line13_335">335.</a> <i>rapta</i>, h.e. corpori damæ derepta, pro +<i>grata</i> malebat N. Heins. quem vid. ad Ovid. Met. III, 52; XV, +304, et Fast. V, 102: <i>teneri</i> pro <i>teneræ</i> tacite +reposuit Lefeb. invitis libris; conf, tamen Serv. et Heyne ad Virg. Ecl. +VIII, 28, et Ge. III, 539. +—<a name = "var13_337" id = "var13_337" href = +"#line13_337">337.</a> <i>In quam</i> recte, puto, emend. Lefeb. +—<a name = "var13_344" id = "var13_344" href = +"#line13_344">344.</a> <i>perfulsit</i> et <i>præfulsit</i> quidam. +<span class = "pagenum">100</span> +—<a name = "var13_345" id = "var13_345" href = +"#line13_345">345.</a> <i>volucer</i> legendum censebat +N. Heins. Sed vid. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#var10_351">ad X, 351</a>. +—<a name = "var13_346" id = "var13_346" href = +"#line13_346">346.</a> <i>Tegeæ de vertice sacra</i> (nam +<i>Mænalus in Tegea</i>, teste Vibio Sequest. qui tamen poetas magis, +quam geographos sequi solet) conj. idem; et <a name = "var13_347" id = +"var13_347" href = "#line13_347">v. 347</a>, <i>sonans</i>, quod +tacite, sed recte, opinor, recepit Lefeb.</p> + +<span class = "pagenum">101</span> +<p><a name = "var13_360" id = "var13_360" href = "#line13_360">360.</a> +<i>gregis</i> edidit Nicander, et post eum alii.</p> + +<p><a name = "var13_363" id = "var13_363" href = "#line13_363">363.</a> +<i>auctor</i> pro vulg. <i>fautor</i> legendum putarunt Scaliger, +N. Heins. et jam nescio quis ap. Dausq. Hæc conject. firmatur loco +simil. Virgil. Æneid. lib. XI, v. 339, et recepta est a Cell. +Drakenb. Lefeb. Ern. Ego tamen non video, cur Silio nihil liceat mutare +ac variare, nec cur vulg. lect. displiceat, modo <i>fautor</i> sit +Fulvius, qui virtutem. Milonis amplo adficiebat præmio et ita alios ad +eamdem excitabat, non ut Dausq. notavit, Milo. +—<a name = "var13_364" id = "var13_364" href = +"#line13_364">364.</a> <i>Lanuvio</i> Col. Vulgo <i>Lavino</i>, +solenni errore; conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_360">ad VIII, 361, in not.</a> et <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#var8_361">V.L.</a> Antiquiorem +scripturam esse <i>Lanivium</i> monuit Jani ad Horat. +<span class = "pagenum">102</span> +Od. III, <span class = "smallcaps">xxvii</span>, 3. +—<a name = "var13_366" id = "var13_366" href = +"#line13_366">366.</a> <i>cunctis</i> Marsi edd. unde ad multas +alias propagatum est. +—<a name = "var13_368" id = "var13_368" href = +"#line13_368">368.</a> <i>Acciet</i> Oxon. et Put. <i>Accit, et +interea</i> primæ edd.</p> + +<p><a name = "var13_369" id = "var13_369" href = "#line13_369">369.</a> +<i>probarim</i> Silio restituit Modius e c. Col. probb. N. Heins. +Drak. et Lefeb. qui tamen in c. Col. <i>precarim</i> legi monent, +<i>p̅carum</i> Oxon. <i>precatur</i> priscæ edd. <i>pratū</i> Tell. +Vulgo <i>probatum</i>: sed proxime subsequitur <i>Spectatum</i>; unde +<i>probatur</i> conj. Markl. Ep. crit. p. 45. +—<a name = "var13_371" id = "var13_371" href = +"#line13_371">371.</a> <i>Tune</i> Col. R. 1, Parm. Mediol. ut +etiam conj. Scaliger. Vulg. <i>tunc</i>. Deinde <i>inulto</i> malebat +N. Heins. +—<a name = "var13_372" id = "var13_372" href = +"#line13_372">372.</a> <i>viso lictore</i> Oxon. quæ lectio non +minus bona videbatur Barth. Adv. VIII, 7. Male! conf. <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#var9_504">ad IX, 504</a>. +—<a name = "var13_374" id = "var13_374" href = +"#line13_374">374.</a> <i>vobis</i> Col. Vulgo <i>nobis</i>. +—<a name = "var13_378" id = "var13_378" href = +"#line13_378">378.</a> <i>quæ dextera cuique viritim</i> opinabatur +N. Heins. Possis et <i>quæve viritim</i>, scilicet dextera sit, vel +<i>quidve virilis</i>. +—<a name = "var13_379" id = "var13_379" href = +"#line13_379">379.</a> <i>Decernat</i> R. 1, et Ben. Non male! +Dausqueius hic aliquid desiderari putabat, quod ita subplebat, +<i>Decernet Mavors, tellus Campana videbit, Romanque; justi erimus: tibi +si rebare</i>, etc. Sed vid. not. +—<a name = "var13_380" id = "var13_380" href = +"#line13_380">380.</a> <i>Justa</i> dedit Nicander in Junt. et inde +alii. Deinde <i>pugnantum</i>, vel <i>pugnantem occumbere leto</i> conj. +Dausq. Posterius etiam placebat N. Heins. vel <i>pugnanti leto</i>, +ut <i>bellantem somnum</i> <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_229">VII, 229</a>. Sed Drak. jam bene monuit, in +vulg. lect. nihil posse jure displicere (tibi pugnanti licuit +o. l.) +<span class = "pagenum">103</span> +et <i>occumbere letum</i> non minus recte dici, quam <i>o. leto</i>.</p> + +<p><a name = "var13_381" id = "var13_381" href = "#line13_381">381.</a> +<i>infandum</i> Put. <i>infandam luas culpam</i> corrig. N. Heins. +quum non satis sit dixisse consuli de tanta perfidia <i>infaustam +culpam</i>. Idem tamen vulgatam lect. probabat sublata distinctione +majori, quæ in omnibus fere libris post <i>culpam</i> posita est ante +Drak. in qua hic versus recte connectitur cum proxime seq. +—<a name = "var13_385" id = "var13_385" href = +"#line13_385">385.</a> <i>consedit</i> primus edidit Marsus et inde +alii, <i>cum sedit</i> R. 2, <i>tum sedit</i> putabat +N. Heins. et mox forte <i>belli +<span class = "pagenum">104</span> +externa</i>. Illud recepit Lefeb. +—<a name = "var13_394" id = "var13_394" href = +"#line13_394">394.</a> <i>parentum</i>, non <i>parentis</i>, +scripti, prob. N. Heins. ut et parentibus adcenseatur patruus, ut +inf. <a class = "crossref" href = "#line13_403">v. 403</a>; conf. +Liv. XXVI, 41. Idem monet, <i>parentum</i> etiam construi posse cum +<i>suorum</i>, quod subsequatur, amota distinctione.</p> + +<p><a name = "var13_400" id = "var13_400" href = "#line13_400">400.</a> +<i>Sic ad Grynæam</i> Put. et Paris. prob. Scalig. nec inprob. +N. Heins. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#var9_57">ad IX, 57</a>; <i>Crineo antro</i> Put. inf. +<a class = "crossref" href = "#line13_498">v. 498</a>, <i>Sic ad +Gryneam</i> R. 1, Parm. Med. <i>Sed ad Crineam</i> Ox. Vulgo <i>Sic +et Grynæam</i>. Sed <i>Cymæam</i> Col. probb. N. Heins. et Draken. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#var8_531">ad VIII, +531</a>. Deinde <i>sub numine</i> malebat N. Heins. et +<i>Autonoen</i>. +—<a name = "var13_401" id = "var13_401" href = +"#line13_401">401.</a> <i>sacrum</i> edd. vetustiss. +<i>sacrumque</i> ad marg. R. 1. +<span class = "pagenum">105</span> +—<a name = "var13_405" id = "var13_405" href = +"#line13_405">405.</a> <i>Mox</i> Marsi Ven. posterior et inde +plurimæ edd. <i>furvas</i> pro <i>nigras</i> reposuit Lefeb. invitis +libris et ne admonito quidem lectore; cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_119">VIII, 119</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookV.html#var5_220">ad V, 220</a>.</p> + +<span class = "pagenum">106</span> +<p><a name = "var13_425" id = "var13_425" href = "#line13_425">425.</a> +<i>Invisus</i> Col. R. 1, Parm. Mediol. unde recepi cum Lefeb. +Conf. Serv. et Heins. ad Virg. Æn. VII, 568. Vulgo <i>Invisum</i>. +<span class = "pagenum">107</span> +—<a name = "var13_429" id = "var13_429" href = +"#line13_429">429.</a> <i>ater</i>, non <i>acer</i>, scripti. +—<a name = "var13_431" id = "var13_431" href = +"#line13_431">431.</a> <i>Hennææ</i> Colon. Vulgo <i>Ennææ</i>, vel +<i>Enneæ</i>, vid. ad lib. I, v. 93. +—<a name = "var13_434" id = "var13_434" href = +"#line13_434">434.</a> In sacris Eumenidum vinum non adhiberi, e +Sophocl. Œdip. Col. vers. 472, notavit D. Heinsius, et Stanlei. ad +Æschyli Eumenid. vers. 107, ubi monet, eam ob causam hunc Silii locum +caute legendum, et vel μνημονικὸν ejus ἁμάρτημα esse, vel post +<i>bidentum</i> certe punctum ponendum, ut hic versus ad <a class = +"crossref" href = "#line13_430">v. 430 et 431</a>, pertineat. Hoc +consilium sequutus est Drakenb. Totum vero versum post v. 431, +posuit Lefeb. ne adjuncta quidem hujus mutationis causa.</p> + +<p><a name = "var13_435" id = "var13_435" href = "#line13_435">435.</a> +<i>Sta</i> ex emend. D. et N. Heins. Vulgo <i>Stat</i>, et mox +<i>in omni</i>, quod primus edidit Nicander. +—<a name = "var13_439" id = "var13_439" href = +"#line13_439">439.</a> <i>videbis</i> legendum crediderim, ut et +hæc sint vatis verba, ut quæ proxime tam præcedunt, +<span class = "pagenum">108</span> +quam sequuntur. +—<a name = "var13_443" id = "var13_443" href = +"#line13_443">443.</a> <i>tendent</i> scripti. Vulg. +<i>tendunt</i>. +—<a name = "var13_444" id = "var13_444" href = +"#line13_444">444.</a> <i>Dissice</i> Col. Put. (in quo tamen +<i>disice</i> legi adfirmat Lefeb.) et R. 2, <i>disyce</i> +R. 1, <i>Discite</i> Oxon. et Med. unde <i>discute</i> suspicari +possis. Vulgo <i>Disiice</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#var9_538">ad IX, 538</a>. +—<a name = "var13_449" id = "var13_449" href = +"#line13_449">449.</a> <i>turbatus</i>, non <i>turbatur</i>, +scripti et R. 2.</p> + +<span class = "pagenum">109</span> +<p><a name = "var13_459" id = "var13_459" href = "#line13_459">459.</a> +<i>dimisit</i> Col. Male! +—<a name = "var13_460" id = "var13_460" href = +"#line13_460">460.</a> <i>curant</i> Put. <i>curat</i> primus dedit +Marsus et hinc alii, <i>sed lenta meorum Cura est, dum vanos ritus +sollemnia vulgi E.</i> conj. Dausq. et <i>Dum varios ritus, curam, +et</i>, etc. Dempster. ad Rosin. Ant. Rom. Lib. V, c. ult. At v. +not. +—<a name = "var13_464" id = "var13_464" href = +"#line13_464">464.</a> <i>quæque</i> Med. Deinde <i>patrios</i> +Put. et vulgo <i>patriis</i>. Sed <i>patris</i> Col. R. 1, 2, Parm. +Med. unde <i>putres</i> recte, opinor, emend. Dausq. et N. Heins. +Ego ἀρχαϊκῶς et levissima mutatione scripsi <i>putris</i>, unde et τὸ +<i>patris</i>, et vulgatum <i>patriis</i> ortum videtur. <i>Phariis</i> +scribendum censebat Barth. Adv. VIII, 7, ut Appius Ægyptiorum +condituras, medicamina exotica, deprecetur, et more Romano tumulari +cupiat. <i>Urge, quæ patriis</i> (<i>terris</i>, in patrias terras +reportandos) <i>artus</i> (integros) <i>m. servant</i>; +<span class = "pagenum">110</span> +vel <i>Arce</i> (quo citius cremer) <i>quæ putres</i>, etc. vel <i>Urge, +quæ putres</i>, etc. vel denique <i>Arce, quæ patrios artus</i>, etc. +tentabat Dausq. Sed vid. not. +—<a name = "var13_466" id = "var13_466" href = +"#line13_466">466.</a> <i>Clausi</i> ed. Ven. Marsi. Recte, vid. +not. <i>Dauni</i> Put. Vulgo <i>Claudi</i>. +—<a name = "var13_467" id = "var13_467" href = +"#line13_467">467.</a> <i>Haud ulla ante mihi</i>, vel <i>animum +quamquam non parva fatigant</i>, et <a name = "var13_468" id = +"var13_468" href = "#line13_468">v. 468</a>, <i>nam justa per omnes +Discrimen servant p.</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var13_469" id = "var13_469" href = +"#line13_469">469.</a> <i>cadentum</i>, et <a name = "var13_471" id += "var13_471" href = "#line13_471">v. 471</a>, +<span class = "pagenum">111</span> +<i>Telluri ut p. est mos a. Hiberæ</i> maluerit idem.</p> + +<p><a name = "var13_475" id = "var13_475" href = "#line13_475">475.</a> +<i>odoratu</i> Tell. <i>odorato taxo</i> ingeniose emend. D. Heins. +h.e. reconditorio, e taxo fabrefacto, θηκαίῳ ὀικήματι Herodot. II, 86; +<i>odorata capsa</i>, h.e. arca lignea, in qua cadaver includitur, conj. +Burm. vel <i>odorato gypso</i>, quod Kircherus ex Herodoto (forte III, +24) notaverit, Ægyptios gypso induxisse cadavera. At vid. not. +—<a name = "var13_478" id = "var13_478" href = +"#line13_478">478.</a> <i>medicata</i> Col. <i>moricata</i> Tell. +<i>mercata</i> Oxon. Put. et priscæ edd. <i>myrrhata</i> edd. Marsi et +inde aliæ, quod glossema τοῦ <i>medicata</i> videbatur Drakenb. +<i>reponere</i> malebat N. +<span class = "pagenum">112</span> +Heins. +—<a name = "var13_481" id = "var13_481" href = +"#line13_481">481.</a> <i>Exanimos</i> scripti. Vulgo +<i>Exanimes</i>. +—<a name = "var13_487" id = "var13_487" href = +"#line13_487">487.</a> <i>tabe</i> malebat N. Heins. ad III, +342, ut ap. Lucan. II, 166; VI, 88; VII, 808; VIII, 778; Conf. Ernesti +<span class = "pagenum">113</span> +ad Tac. Ann. II, 69. Nil interest.</p> + +<p><a name = "var13_491" id = "var13_491" href = "#line13_491">491.</a> +<i>quanto</i> conj. Barth. Adv. VIII, 7, et <i>quantum ipse negarit +Prænovisse Deus</i> N. Heins. refrag. Lefeb. quum similiter +<i>multum ditior</i> et <i>multum majora</i> inf. v. 683 et 708, +dicatur.</p> + +<p><a name = "var13_494" id = "var13_494" href = "#line13_494">494.</a> +<i>Cymæa anus</i> Put. <i>Crines avus</i> Oxon. R. 1, Med. +<i>Crines anus</i> aliæ edd. priscæ; <i>Cymeias</i> opinabatur +N. Heins. non inprob. Drak. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_117">ad II, 117</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#var8_531">VIII, 531</a>. +—<a name = "var13_496" id = "var13_496" href = +"#line13_496">496.</a> <i>egregiæ</i>, non <i>egregium</i>, +scripti. +—<a name = "var13_503" id = "var13_503" href = +"#line13_503">503.</a> <i>quoniam</i> pro <i>quando</i> Col. quæ +tamen vulgatæ lectionis glossa videbatur Drak. Deinde <i>est</i> in +scriptis. Vulgo omittitur. +—<a name = "var13_505" id = "var13_505" href = +"#line13_505">505.</a> <i>properatim</i> Put. <i>properandum</i> +emend. Scalig. quod recepit Cell. <i>Namque tibi certum +<span class = "pagenum">114</span> +properatæ oracula vittæ</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var13_508" id = "var13_508" href = +"#line13_508">508.</a> <i>Marte</i> Put. et R. 2, unde +<i>Martem</i> edidit Lefeb. cujus hæc nota est: «Nempe ut XVI, 686, +<i>puero credita bella</i>, et IV, 425, <i>teneræ qui prœlia dextræ +credebat puer</i>. Junior erat Scipio ut consul crearetur, quum ivit in +Hispaniam: ideo hac victa et pacata non triumphavit, qua privatus enim +eam recuperaverat. Post creditum ipsi bellum Hispanicum, majus ad +imperium vocatus fuit, ut ait poeta v. 511, atque victo Hannibale +triumphavit, quia tum non ut privatus, sed qua consul bellum gessit. Nil +intellexit hic Drakenb. qui legit <i>marti</i>, ut vulgati libri.» Sed +vereor ne hæc difficiliora intellectu sint quam vulgata lectio. +—<a name = "var13_511" id = "var13_511" href = +"#line13_511">511.</a> <i>posthac</i> Col. <i>rapiere</i> malebat +N. Heins. ut celeritas designaretur, qua Scipio ante annos ad +Consulatum evectus sit. Non male! +—<a name = "var13_513" id = "var13_513" href = +"#line13_513">513.</a> <i>abduxerit</i>, vel <i>huc duxerit</i> +emend. idem. Possis et <i>duxerit illuc</i>. +—<a name = "var13_515" id = "var13_515" href = +"#line13_515">515.</a> <i>Quod post hæc... carebit</i> scripti. +<i>Quod post hoc... carebit</i> Tell. et R. 2. Vulgo <i>Quod tu +post... carebis</i>.</p> + +<p><a name = "var13_517" id = "var13_517" href = "#line13_517">517.</a> +<i>Dum</i> Col. <i>Cum</i> putabat N. Heins.</p> + +<span class = "pagenum">115</span> +<p><a name = "var13_523" id = "var13_523" href = "#line13_523">523.</a> +<i>recludes</i> Put. <i>recludit</i> Tell. a m. sec. <i>optanda +recludi</i> conj. N. Heins. quod et mihi in mentem venit. At vid. +not. +—<a name = "var13_524" id = "var13_524" href = +"#line13_524">524.</a> <i>habitant</i> scripti et R. 2, ut jam +conj. Dausq. Vulgata lectio <i>agitant</i> ex ant. scriptura +<i>abitant</i>, sine adspiratione, orta videbatur Drak. Mox <i>per +auras</i> Put. +—<a name = "var13_527" id = "var13_527" href = +"#line13_527">527.</a> <i>aer</i> quatuor scripti. Vulg. +<i>æther</i>, non inprob. Drak. quia <i>æther</i> ab αἴθω <i>uro</i> +proprie <i>igneus</i> dicatur, ut sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_135">I, 135</a>.</p> + +<p><a name = "var13_532" id = "var13_532" href = "#line13_532">532.</a> +<i>cruda sorte</i> conj. N. Heins. Deinde <i>crematos</i> sine +auctoritate ac perperam reposuit Lefeb. Ego maluerim <i>dura Gradivi +sorte necatos</i>, ut sup. <a class = "crossref" href = +"#line13_484">v. 484</a>. <i>Mavortis sorte peremtos</i>.</p> + +<span class = "pagenum">116</span> +<p><a name = "var13_542" id = "var13_542" href = "#line13_542">542.</a> +<i>hinc</i> Put. +—<a name = "var13_544" id = "var13_544" href = +"#line13_544">544.</a> <i>noctemque</i> Oxon. teste et prob. +N. Heins. Sed in excerptis hujus cod. duplicibus lectionem istam +non notatam vidit Drakenb.</p> + +<p><a name = "var13_546" id = "var13_546" href = "#line13_546">546.</a> +<i>Umentes</i> Colon. unde <i>Humentes</i> edidere Drakenb. et Ern. +<i>Viventis</i> Ox. et Put. <i>Lucentes</i> emend. Barth. Adv. +VIII, 7, et <i>Uventes</i> N. Heins. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_259">ad I, 259</a>, et <a class += "crossref" href = "bookII.html#var2_469">II, 469</a>. Vulgo +<i>Liventes</i>, ut in Tell. R. 1, 2; Mars. Ben. et al. quod +restitui cum Lefeb. non inprob. Drak. quia poetæ loca infera semper +<i>liventia</i> fingant, vid. not. +—<a name = "var13_547" id = "var13_547" href = +"#line13_547">547.</a> <i>versasque</i>, non <i>versas</i>, +scripti. +—<a name = "var13_548" id = "var13_548" href = +"#line13_548">548.</a> <i>Passim</i> Marsi Ven. +<span class = "pagenum">117</span> +poster. et Paris. operarum errore, in reliquas edd. ante Drak. +propagato.</p> + +<p><a name = "var13_554" id = "var13_554" href = "#line13_554">554.</a> +<i>contermina</i> scripti, <i>certamina</i> R. 1 et 2. Vulgo +<i>certamine</i>: unde <i>sacro certamine fontis</i> corrig. Dausq. +Male! +—<a name = "var13_555" id = "var13_555" href = +"#line13_555">555.</a> <i>potant</i> Put. quod verius videbatur +N. Heins. et Lefeb. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#var11_232">ad XI, 232</a>. Sed <i>turba... posta... +contermina... potant</i> vix bene dicitur.</p> + +<p><a name = "var13_557" id = "var13_557" href = "#line13_557">557.</a> +<i>admotæ lunæ</i> malebat N. Heins. +—<a name = "var13_560" id = "var13_560" href = +"#line13_560">560.</a> <i>Hac</i> Col. et a m. sec. Tell.</p> + +<span class = "pagenum">118</span> +<p><a name = "var13_567" id = "var13_567" href = "#line13_567">567.</a> +<i>vecticibus</i> R. 1, et ad marg. manu docta emend. +<i>verticibus</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_475">not. ad III, 475</a>. +<span class = "pagenum">119</span> +—<a name = "var13_574" id = "var13_574" href = +"#line13_574">574.</a> <i>Hanc optat</i> edidit Mars. et deinde +alii. +—<a name = "var13_576" id = "var13_576" href = +"#line13_576">576.</a> <i>Hic</i> ed. Marsi Ven. poster. et inde +aliæ, <i>restinguitur</i>, non <i>exstinguitur</i>, Col. <i>atra Megæræ +rabies</i> putabat N. Heins.</p> + +<p><a name = "var13_579" id = "var13_579" href = "#line13_579">579.</a> +<i>Quanta</i>, non <i>Quarta</i>, scripti et R. 2. Deinde +<i>atria</i> Col. Ox. Tell. R. 2. Vulgo <i>avia</i>. +—<a name = "var13_580" id = "var13_580" href = +"#line13_580">580.</a> <i>terrent</i> malebat N. Heins. +—<a name = "var13_587" id = "var13_587" href = +"#line13_587">587.</a> <i>sedet</i> Put. +<span class = "pagenum">120</span> +—<a name = "var13_588" id = "var13_588" href = +"#line13_588">588.</a> <i>excludere</i> Basil. Wolfii et hinc aliæ. +—<a name = "var13_592" id = "var13_592" href = +"#line13_592">592.</a> <i>non feta</i> Oxon. et Putean.</p> + +<p><a name = "var13_595" id = "var13_595" href = "#line13_595">595.</a> +<i>Dextra</i>, non <i>Dextera</i>, scripti, R. 1, ad marg. et +R. 2; <i>numerosaque</i> maluerit N. Heins. At vid. not. +—<a name = "var13_597" id = "var13_597" href = +"#line13_597">597.</a> <i>pastus cadavera</i> Put. ut sup. <a class += "crossref" href = "#line13_440">v. 440</a>; Virgil. Ge. III, 528, +(ubi vid. Heins. et Heyne) et Æn. II, 471. Sed vulgatam quoque lect. +bene se habere (vid. Ind.) et omnes fere libros pro ea stare monet Drak. +—<a name = "var13_600" id = "var13_600" href = +"#line13_600">600.</a> <i>nutat</i> pro <i>sævit</i>, primus edidit +Nicander. Τὸ <i>sævit</i> tuebatur N. Heins. coll. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_98">IV, 98</a>; Virg. Æn. +V, 257, et Val. Fl. IV, 455, ubi vid. ejus not.</p> + +<p><a name = "var13_602" id = "var13_602" href = "#line13_602">602.</a> +<i>Suggesto</i> Put. +<span class = "pagenum">121</span> +—<a name = "var13_603" id = "var13_603" href = +"#line13_603">603.</a> <i>seræque culpæ</i> malebat N. Heins. +—<a name = "var13_604" id = "var13_604" href = +"#line13_604">604.</a> <i>Pœnorumque</i> scripti pro +<i>pœnarumque</i>: nam pœnas a Minoe, vel Plutone umbris inrogatas ab +iis expetunt Ποιναὶ, Ἀλάστορες καὶ Ἐριννύες. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_551">not. ad II, 551</a>, et Barth. ad simil. +loc. Stat. Theb. VIII, 21 sq. <i>Forte sedens media regni infelicis in +orce Dux Erebi, populos poscebat crimina vitæ, Nil hominum miserans +iratusque omnibus umbris. Stant Furiæ circum, variæque ex ordine Mortes, +Sævaque multisonas exercet Pœna catenas</i>. +—<a name = "var13_610" id = "var13_610" href = +"#line13_610">610.</a> <i>subicit</i> Tell. et R. 2, +<i>subjicit</i> Ben. Deinde <i>contra</i> scripti. Vulgo <i>perque</i>. +<span class = "pagenum">122</span> +—<a name = "var13_611" id = "var13_611" href = +"#line13_611">611.</a> <i>alterna Megæra</i> emend. N. Heins. +Sed Drak. recte interpretatur, Megæra æternum, semper domat, ut +<i>Conditus Inarimes æterna</i> (h.e. æternum) <i>mole Typhœus</i> ap. +Lucan. V, 101; conf. ad <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_36">III, 36</a>. +—<a name = "var13_612" id = "var13_612" href = +"#line13_612">612.</a> <i>faciferis</i> Put. teste N. Heins. +qui eam ob causam <i>fatiferis</i> conjiciebat. Sed <i>lætiferis</i> in +hoc cod. legi contendit Lefeb. vid. etiam Draken. si tanti est.</p> + +<p><a name = "var13_615" id = "var13_615" href = "#line13_615">615.</a> +<i>Jovi</i> Tell. quod placet Lefeb. +—<a name = "var13_618" id = "var13_618" href = +"#line13_618">618.</a> <i>Junoni</i> Tell. non inprob. Lefeb. ut +<i>insidiis anteire Junoni</i> sit idiotismus Ciceron. quo sensu +<i>capere ante dolis</i> dixerit Virg. Æn. I, 673. Præstiterit +<i>fusam... patri Inplicuit flammam</i>, quod facile a librariis in +<i>fusā patrē I. flammā</i> mutari potuit. Vid. not. +—<a name = "var13_620" id = "var13_620" href = +"#line13_620">620.</a> <i>Sidonis</i> e conj. N. Heins. +recepit Lefeb. Deinde <i>Italicas</i> Put. ex interpretamento.</p> + +<span class = "pagenum">123</span> +<p><a name = "var13_629" id = "var13_629" href = "#line13_629">629.</a> +<i>partus</i> Putean. unde <i>ætherei partus</i> suspicabatur +N. Heins. <i>partu</i>, per adpositionem, ed. Marsi Ven. poster. et +inde aliæ, <i>partum Exsolvero</i> Rom. 1, in cujus marg. manus +docta emend. <i>Exsolvo</i>. +—<a name = "var13_631" id = "var13_631" href = +"#line13_631">631.</a> <i>in</i> scripti et Rom. 2 Vulgo +<i>ad</i>. +—<a name = "var13_633" id = "var13_633" href = +"#line13_633">633.</a> <i>sacro numine</i> Putean. unde +<i>limine</i> conj. N. Heins.</p> + +<p><a name = "var13_635" id = "var13_635" href = "#line13_635">635.</a> +<i>te adtollere</i> Put. Tell. et R. 2. +—<a name = "var13_636" id = "var13_636" href = +"#line13_636">636.</a> <i>nobiscum denique disce</i> Col. +—<a name = "var13_637" id = "var13_637" href = +"#line13_637">637.</a> <i>medio</i> scripti pro vulg. <i>media</i>, +quod tamen poetis familiarius esse monent Drakenb. et +<span class = "pagenum">124</span> +Broukh. ad Propert. III, <span class = "smallcaps">ix</span>, 50. +—<a name = "var13_640" id = "var13_640" href = +"#line13_640">640.</a> <i>coruscas</i> Col. unde <i>coruscans</i> +conj. N. Heins. <i>coruscum</i> reposuit Lefeb. sine auctoritate, +etsi non male.</p> + +<p><a name = "var13_650" id = "var13_650" href = "#line13_650">650.</a> +<i>consortia</i> malebat N. Heins. quia <i>unanimi</i> mox +subjungitur. At quoties Silius bis pluriesque idem dixit! <!-- the pot +calling the snowflake black --> +—<a name = "var13_654" id = "var13_654" href = +"#line13_654">654.</a> <i>Qui</i> tacite edidit Lefeb. Cf. <a class += "crossref" href = "bookII.html#var2_645">ad II, 645</a>. <i>Queis</i> +quidam male. Deinde <i>quod stabant</i> Col. et <i>cum stabant</i> Med. +—<a name = "var13_655" id = "var13_655" href = +"#line13_655">655.</a> <i>Latium</i> scripti. Vulgo +<i>Latio</i>.</p> + +<span class = "pagenum">120</span> +<p><a name = "var13_661" id = "var13_661" href = "#line13_661">661.</a> +<i>plures medio</i> Col. <i>plura et medio</i> emend. N. Heins. +—<a name = "var13_664" id = "var13_664" href = +"#line13_664">664.</a> <i>gratia vitæ</i> scripti et R. 2, ut +<i>gratia facti</i> et <i>factorum</i> apud Virg. Æn. VII, 232, et Tac. +Ann. III, 53; Lefeb. Vulgo <i>gloria vitæ</i>, quod firmabat Drak. +verbis Cic. Philipp. V, 13. <i>Neque enim ullam mercedem tanta +virtus præter hanc laudis gloriæque desiderat</i>. Parum interest. +—<a name = "var13_665" id = "var13_665" href = +"#line13_665">665.</a> <i>Duret</i> et <i>edant</i> priscæ edd. +Post <i>superos</i> colon. ponit Lefeb. ut sensus sit: tum non edunt +oblivia laudem.</p> + +<p><a name = "var13_670" id = "var13_670" href = "#line13_670">670.</a> +<i>causa</i> Col. <i>causam</i> opinabatur N. Heins. +—<a name = "var13_671" id = "var13_671" href = +"#line13_671">671.</a> <i>Sat tibi sint</i> Col. ut ap. Prop. IV, +<span class = "smallcaps">ii</span>, 81. Vulgo <i>Sat tibi +<span class = "pagenum">126</span> +sunt</i>, non male, judice Drak., ut sup. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_122">VI, 122</a>. +—<a name = "var13_674" id = "var13_674" href = +"#line13_674">674.</a> <i>Carthesia</i> R. 1, et Med. +<i>Carchesia</i> Put. unde <i>Carteïa</i>, vel <i>Carpesia</i> suspicari +aliquem posse monet Draken. Cf. Heins. ad Ovid. Met. XIV, 416. +<i>Tarthesia</i> et <i>Thartesia</i> alii. +—<a name = "var13_681" id = "var13_681" href = +"#line13_681">681.</a> <i>Libyci quas fecerat auri</i> scripti, +eleganter, judice N. Heins. et Barth. Adv. VIII, 7. Vulg. +<i>Libyco quas fecerat auro</i>, scilicet venales, h.e. conruperat; +forte rectius: illud certe insolentius dictum videtur etiam Ern. An +præstiterit, <i>Libyco quas emerat</i>, vel <i>ceperat auro</i>? +—<a name = "var13_685" id = "var13_685" href = +"#line13_685">685.</a> <i>est</i> ex scriptis. Vulgo omittitur. +—<a name = "var13_686" id = "var13_686" href = +"#line13_686">686.</a> <i>laudi indulsimus +<span class = "pagenum">127</span> +ævum</i> conj. N. Heins. <i>at</i> vel <i>sed</i> malebat Drak.</p> + +<p><a name = "var13_693" id = "var13_693" href = "#line13_693">693.</a> +<i>in Martem hortantibus armis</i> Put.</p> + +<p><a name = "var13_700" id = "var13_700" href = "#line13_700">700.</a> +<i>Marcius</i> ex emend. N. Heins. Conf. <a class = "crossref" href += "bookVI.html#var6_403">ad VI, 403</a>. Vulgo <i>Martius</i>.</p> + +<span class = "pagenum">128</span> +<p><a name = "var13_705" id = "var13_705" href = "#line13_705">705.</a> +<i>muta umbra</i>, et mox <i>at epoto</i> reposuit Lefeb. cujus hæc nota +est: «<i>Muta</i>, quia umbra corporis sepulti vel cremati, nec biberat +sanguinem. At umbra Appii, qui non sepultus, poterat loqui, non epoto +sanguine, sup. <a class = "crossref" href = +"#line13_448">v. 448</a>. Jam vero <i>muta</i> erat <i>umbra</i>, +ut in Virg. Æn. V, 264, <i>umbræ silentes</i>. Aliis <i>multa</i> +inepte. Dic, in sua umbra <i>muta</i>, quia tot vulneribus confossus +fuerat, ut ni loquutus fuisset, non agnovisset eum Scipio.» Sed cur +inepta est vulgata lectio? Verba vel sic jungi et exponi possunt: +<i>Paulus aderat vix adnoscendus in multa umbra</i>, propter +multitudinem umbrarum; vel, quod præstat, ita: <i>Paulus in multa +umbra</i>, inter multas umbras, <i>aderat, vix adnoscendus</i> propter +multa vulnera, quæ eum deformabant: nam umbræ, quæ ipsis fuerant in +terris, cupiditates et adfectus animi, vitæ instituta, arma, vulnera, +etc. retinent, et mortui iisdem notis, quibus vivi, cognoscuntur; conf. +Hom. Odyss. λ, 37... 41, et 386 sq. Virg. Æn. VI, 494 seq. quem locum +Silius ante oculos habuit. +—<a name = "var13_708" id = "var13_708" href = +"#line13_708">708.</a> <i>nocti</i> Col. <i>nosti</i> Oxon. Put. +R. 2. Vulg. <i>nunc te</i>, scilicet ante fatum, cui mox +<i>semel</i> respondet, unde prob. Cell. At exquisitius τὸ <i>nocti</i>, +vid. not. +—<a name = "var13_709" id = "var13_709" href = +"#line13_709">709.</a> <i>subicit</i> R. 2, <i>subiit</i> +Tell. +—<a name = "var13_710" id = "var13_710" href = +"#line13_710">710.</a> <i>Cui</i> Col. <i>Qui</i> Oxon. et Put. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#var12_379">ad XII, +379</a>. Vulgo <i>Quem</i>. +—<a name = "var13_716" id = "var13_716" href = +"#line13_716">716.</a> <i>lacrimas</i> R. 1, Lefeb. «Sic forte +amassem e v. 387, ni in Virg. Æn. VI, 686, ploraret etiam Anchisæ +<span class = "pagenum">129</span> +umbra.» Quasi id non passim obvium esset.</p> + +<p><a name = "var13_722" id = "var13_722" href = "#line13_722">722.</a> +<i>Superos æquantem</i> scripti, R. 2, Parm. Mars. in notis, et ad +marg. R. 1, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_611">I, 611</a>, et inf. <a class = "crossref" +href = "#line13_789">v. 789</a>, <a class = "crossref" href = +"#line13_803">803</a>. <i>Superis æquatum</i> Ven. Marsi et Cell.; non +male, judice N. Heins. qui et <i>Superis æquandum</i> conjecit, +<i>æquantum</i> Tell. et R. 2. Vulgo <i>Superis æquantem</i>: sed +<i>Superis æquatum</i>, vel <i>se æquantem</i>, vel <i>Superos +æquantem</i> emend. jam Dausq.</p> + +<span class = "pagenum">130</span> +<p><a name = "var13_730" id = "var13_730" href = "#line13_730">730.</a> +<i>inclitus</i> scripti, (teste N. Heins.) R. 2, Ben. +<i>medius</i> Ox. R. 1, Med. Marsi, Mart. Herbip. aliæque edd. +Utraque lectio in c. Tell. reperta a Lef. qui tamen non monuit, quænam a +m. pr. fuerit. <i>Martius</i> Basil. Wolfii et inde aliae. +—<a name = "var13_731" id = "var13_731" href = +"#line13_731">731.</a> <i>ultor</i> pro <i>victor</i> Put. Deinde +<i>Lutatius</i> scripti R. 1, Parm. Med. et al. Vulgo +<i>Luctatius</i>, quod vel metro adversatur; conf. <a class = "crossref" +href = "bookVI.html#var6_687">ad VI, 687</a>. +—<a name = "var13_733" id = "var13_733" href = +"#line13_733">733.</a> <i>mesta</i> pro <i>morte</i> Ox. +<i>meste</i> Put. <i>mœsta</i> Parm. <i>cæde</i> R. 1, <i>veste</i> +et <i>in hoste</i> alii, teste Lefeb. nescio qui. Deinde <i>remissam</i> +conj. vir doctus, haud dubie Livineius, quod Cortius ad marg. edit. suæ +notavit. Sed vulgata lectio exquisitior est, vid. not. +—<a name = "var13_737" id = "var13_737" href = +"#line13_737">737.</a> <i>mitis</i> quatuor scripti et R. 2, +male. +—<a name = "var13_739" id = "var13_739" href = +"#line13_739">739.</a> <i>Haud</i> prætulerit N. Heins. +sublata interrogationis nota. <i>Atque</i> Put. quod recepit Lefeb. +—<a name = "var13_741" id = "var13_741" href = +"#line13_741">741.</a> <i>præruptis</i> Putean. quod non +displicebat N. Heins. qui tamen malebat <i>perruptæ molibus +Alpis</i>, ut <i>Alpis</i> unitatis numero dicatur, quod poetis non +infrequens esse, multis exemplis docuit Drak.</p> + +<span class = "pagenum">131</span> +<p><a name = "var13_746" id = "var13_746" href = "#line13_746">746.</a> +<i>placitum</i> Put. +—<a name = "var13_751" id = "var13_751" href = +"#line13_751">751.</a> <i>incessit</i> Put. quod ex Virg. Æn. +I, 405, ad quem locum Silius adluserit, petitum putat Lef. At h.l. +non de Dea sermo est.</p> + +<p><a name = "var13_758" id = "var13_758" href = "#line13_758">758.</a> +<i>dum secula</i> Put. Conf. Heins. ad Claud. R. P. II, sub +finem.</p> + +<p><a name = "var13_762" id = "var13_762" href = "#line13_762">762.</a> +<i>juvenem</i> Col. et +<span class = "pagenum">132</span> +Tell. Vulgo <i>juveni</i>, scilicet Scipioni, quod non inprob. Drakenb. +—<a name = "var13_764" id = "var13_764" href = +"#line13_764">764.</a> <i>cursim</i> emend. Modius et +N. Heins. Nihil mutandum, vel <i>vago cursu</i> legendum censebat +Drak. Deinde <i>Dahæque</i> scripti et R. 1. Vulgo <i>Dacæque</i> +contra metri leges; conf. Intpp. ad Virg. Æn. VIII, 728; Gronov. ad +Senec. Thyest. 370 et 603; Grot. ad Lucan. II, 296; <i>Daœque</i> emend. +Delrio ad Senec. l.c.</p> + +<p><a name = "var13_768" id = "var13_768" href = "#line13_768">768.</a> +<i>quando</i> Col. quod jam conj. Dausq. Vulg. <i>quanto</i>. +—<a name = "var13_770" id = "var13_770" href = +"#line13_770">770.</a> <i>fare</i> Col. et Tell. Vulgo +<i>scire</i>. +—<a name = "var13_771" id = "var13_771" href = +"#line13_771">771.</a> <i>arces</i>, +<span class = "pagenum">133</span> +non <i>artes</i>, Col. et Parm. +—<a name = "var13_773" id = "var13_773" href = +"#line13_773">773.</a> <i>artis</i> Col. Vulgo <i>astris</i>. +—<a name = "var13_774" id = "var13_774" href = +"#line13_774">774.</a> <i>tum magna g. Præcipitat t.</i> Put. +<i>dum m. g. Præcipitas</i>, vel <i>ut Præcipites</i> (h.e. quamvis p.), +vel <i>ni Præcipitas</i> tentabat N. Heins. Sed vulgata exquisitior +et nervosior brevitas. +—<a name = "var13_777" id = "var13_777" href = +"#line13_777">777.</a> Hic versus abest a R. 1, et Marsi Ven. +sec.</p> + +<p><a name = "var13_779" id = "var13_779" href = "#line13_779">779.</a> +<i>Effigiem castam</i> h.e. umbram sacerdotis, ex emend. N. Heins. +qui et <i>juvenis casti</i>, h.e. Homeri, conj. ut Dausq. quia Homerum +cæcum a puero fuisse tradant Suidas et alii. Sed idem senex mortuus est. +Vulgo <i>castæ</i>, quod servavit Lefeb. qui ita distinxit <i>Effigiem +juvenis, castæ cui</i>, scilicet effigiei. +—<a name = "var13_782" id = "var13_782" href = +"#line13_782">782.</a> <i>multæque frequentant</i>, et mox +<i>clamore sequuntur</i> tacite edidit Lefeb. forte operarum lapsu. +—<a name = "var13_784" id = "var13_784" href = +"#line13_784">784.</a> <i>quam</i> Col. et Oxon. Vulgo <i>quem</i>. +Possis et <i>facie</i> pro <i>facile</i>, judice N. Heins. +<span class = "pagenum">134</span> +—<a name = "var13_792" id = "var13_792" href = +"#line13_792">792.</a> <i>persultans</i> R. 2, quod recepit +Lef. ut respondeat τῷ <i>pererrat</i> ap. Virg. Æn. IV, 363. +—<a name = "var13_796" id = "var13_796" href = +"#line13_796">796.</a> <i>Æacide</i> scripti. <i>Æacidæ</i> edd. +Marsi et quædam aliæ. Sed cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_650">ad III, 650</a>.</p> + +<p><a name = "var13_798" id = "var13_798" href = "#line13_798">798.</a> +N. Heinsius recte metuebat, ne locus esset luxatus: nec tamen +medelam ei adferre conabatur. <i>grassantum</i>, h.e. ruentium magno +concursu, non male reposuit Lefeb. putans, Silio ante oculos fuisse +Virgil. Æn. VI, 710, 712 et 305, 318. Sed præstiterit, opinor, +<i>adeo stridentum</i>, h.e. tantum stridorem edentium: nam +<i>majores</i> sunt <i>umbræ</i>. Animæ vero vel umbræ <i>strident</i>, +seu stridunt, τρίζουσι, τρίζουσαι, ποτέονται ὡς νυκτερίδες. Conf. Stat. +Theb. VII, 770; Horat. Serm. I, <span class = +"smallcaps">viii</span>, 41; Homer. Odyss. ω, 5 seq. +—<a name = "var13_799" id = "var13_799" href = +"#line13_799">799.</a> <i>adspicit</i> corrig. Dausq. +<span class = "pagenum">135</span> +—<a name = "var13_800" id = "var13_800" href = +"#line13_800">800.</a> <i>Ire viro</i> scripti et priscæ edd. Ulcus +hic Chironium latere, et <i>In torvo</i>, vel <i>In primo stupet Æ.</i> +legendum putabat N. Heins. Sic <i>stupere in aliquo</i> dixere Val. +Fl. I, 262, et Hor. Serm. I, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 17. <i>Hinc viso</i>, vel <i>In Phthio</i>, vel +<i>In diro</i>, vel denique <i>Inde fero stupet Æ.</i> conj. Burm. +<i>Irato st. Æ.</i> corrig. Hœufft in Periculis poet. quod est Achillis +epith. ap. Homerum, Horat. Ep. II, <span class = "smallcaps">ii</span>, +42; Ov. Am. II, <span class = "smallcaps">xviii</span>, 1; Claud. +Cons. Stilic. I, 99. Non male, modo minus ab antiqua vel vulg. +lectione aberraret. <i>Inque uno</i> emend. Corte vel potius Livin. +<i>Inque viro</i> Ernesti. <i>Ecce viro</i> reposuit Lefeb. qui se diu +dubium hæsisse dicit, antequam auctorem in ipso auctore detexerit. Sed +vereor, ut acu rem tetigerit, mirorque, eum non τὸ <i>En</i>, quod ipsi +in deliciis est, pro <i>Inde</i>, et tum <i>diro</i> pro <i>viro</i> +maluisse, quod certe præstiterit, etsi nondum mihi satisfacit, et +epitheton Achillis, ut mox <i>magno</i>, omnino latere videtur. Olim +suspicabar <i>Inmiti stupet Æ.</i> ut ap. Virg. Æn. I, 30; III, 27. +Nunc pluribus conjecturis indulgere nec lubet nec vacat. Withof. +conjicit, <i>jam claro</i>, vel <i>inde truci</i>, aut <i>acri</i>, aut +<i>alto</i>. +—<a name = "var13_802" id = "var13_802" href = +"#line13_802">802.</a> <i>aspectat</i> scripti, <i>geminosque +aspectat</i> conj. Dausq. et <i>geminos jam spectat</i> N. Heins. +Vulgo <i>aspectans</i>. +—<a name = "var13_805" id = "var13_805" href = +"#line13_805">805.</a> <i>Alterno in æthere</i>, et mox <i>subitos +vultus</i> malebat N. Heins. Vulgatam lect. <i>Alternam lucem</i> +bene tuebatur Drak. coll. Virg. Æn. VI, 121, et Ciris v. 397; Hom. +Odyss. λ, 302.</p> + +<span class = "pagenum">136</span> +<p><a name = "var13_814" id = "var13_814" href = "#line13_814">814.</a> +<i>Intravitque casæ</i> Colon. <i>Lustravitque casæ</i> Oxon. Putean. +Rom. 1, Parm. Med. <i>Instravitque casæ</i> edd. Marsi et Mart. Herbip. +quam proxime vero. Vulg. <i>Lustravitque casam</i>. +—<a name = "var13_817" id = "var13_817" href = +"#line13_817">817.</a> <i>cecinit</i> conj. Drak.</p> + +<span class = "pagenum">137</span> +<p><a name = "var13_824" id = "var13_824" href = "#line13_824">824.</a> +<i>Verginia</i> Col. quæ scriptura in lapidibus literatis frequentius +quam <i>Virginia</i> reperitur; et Græcis constanter est Οὐεργίνιος; +Drak.</p> + +<p><a name = "var13_833" id = "var13_833" href = "#line13_833">833.</a> +<i>Tum virgo: En, patrios</i> emend. N. Heins. Non male. +<span class = "pagenum">138</span> +—<a name = "var13_845" id = "var13_845" href = +"#line13_845">845.</a> <i>Orthrus</i> Col. et Oxon. <i>Orchus</i> +Put. unde <i>Orthus</i> conj. Balbus ad Val. Fl. III, 555, et Lefeb. +Vulgo <i>Orcus</i>, quo nomine Cerberum designari putabat Barth. Adv. +XXII, 8, et Geryonem Marsus. At vid. not. +<span class = "pagenum">139</span> +—<a name = "var13_847" id = "var13_847" href = +"#line13_847">847.</a> <i>pollutam</i> reposuit Lef. ut ad Vestalem +referatur, quod librarii more suo ad proximum substant. retulerint. +<i>præacuto ungue</i> conj. N. Heins. quum mox sequatur +<i>Polluit</i>, eamdemque vocem reddendam censebat Martiali, VIII, 58, +pro <i>piceata</i>, vel <i>piperata</i>.</p> + +<p><a name = "var13_852" id = "var13_852" href = "#line13_852">852.</a> +<i>enumerasse</i> Col. et Oxon. Vulgata lectio <i>enumerare</i>, quam +revocavit Lefeb., glossam redolet et aures obfendit. +—<a name = "var13_854" id = "var13_854" href = +"#line13_854">854.</a> <i>veniens ab +<span class = "pagenum">140</span> +origine parva</i> scribendum videbatur N. Heins. et v. +—<a name = "var13_856" id = "var13_856" href = +"#line13_856">856.</a> <i>Justa</i>. Sed cave quidquam mutes. +—<a name = "var13_864" id = "var13_864" href = +"#line13_864">864.</a> <i>quantos montes</i> Put. +—<a name = "var13_865" id = "var13_865" href = +"#line13_865">865.</a> <i>Hanc</i> Col. quod perperam recepit +Lefeb. Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_268">ad +I, 268</a>, et h.l. not. +—<a name = "var13_866" id = "var13_866" href = +"#line13_866">866.</a> <i>pugnabitis</i> Col.</p> + +<span class = "pagenum">141</span> +<p><a name = "var13_868" id = "var13_868" href = "#line13_868">868.</a> +<i>hæc dura</i> maluerit N. Heins. et ego. +—<a name = "var13_878" id = "var13_878" href = +"#line13_878">878.</a> <i>Macetum</i> Col. et R. 2, +<i>Macetu</i> +<span class = "pagenum">142</span> +Ven. sec. Marsi. Vulgo <i>Macedum</i> solenni lapsu, v. not. +—<a name = "var13_879" id = "var13_879" href = +"#line13_879">879.</a> <i>desertus</i> Put.</p> + +<p><a name = "var13_884" id = "var13_884" href = "#line13_884">884.</a> +In omnibus edd. quas in manibus habui, versus hic ita legitur: +<i>Servitia atque hiemes</i>, <i>æstus</i>, <i>fugamque fretumque</i>, +contra metri leges. Quare vehementer admiror viros doct. hunc locum +tacite prætermisisse, et quum versum manifeste claudicantem reciperent, +nihil admonuisse. Equidem metro consului, addito <i>que</i>, quod et +orationis junctura postulabat. <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "var13_886" id = "var13_886" href = +"#line13_886">886.</a> <i>fassusque</i> Parm. <i>cassusque</i> +conj. N. Heins. +—<a name = "var13_889" id = "var13_889" href = +"#line13_889">889.</a> <i>inbelli</i> scripti, <i>in bellis</i> +R. 2. Vulgo <i>inbellis</i>. Deinde +<span class = "pagenum">143</span> +<i>patiatur</i> quædam edd. <i>in aula</i> pro <i>in ævo</i> +suspicabatur N. Heins. +—<a name = "var13_893" id = "var13_893" href = +"#line13_893">893.</a> Hic versus abest a nonnullis edd.</p> + +<p><a name = "var13_894" id = "var13_894" href = "#line13_894">894.</a> +<i>reddidit</i> Col. Vulgo <i>retulit</i>, quod revocavit Lefeb. +—<a name = "var13_895" id = "var13_895" href = +"#line13_895">895.</a> <i>lætus</i> scripti et R. 2. Vulg. +<i>lætos</i>.</p> +</div> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<b>Liber XIII</b><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +</body> +</html> |
