initial commit of ebook 227HEADmain

2 files changed, 10570 insertions, 0 deletions

diff --git a/old/anidl10.txt b/old/anidl10.txt
new file mode 100644
index 0000000..2f137ca
--- /dev/null
+++ b/old/anidl10.txt
@@ -0,0 +1,10570 @@
+****The Project Gutenberg Etext of Vergil's Aeneid in Latin****
+
+
+Please take a look at the important information in this header.
+We encourage you to keep this file on your own disk, keeping an
+electronic path open for the next readers.  Do not remove this.
+
+
+**Welcome To The World of Free Plain Vanilla Electronic Texts**
+
+**Etexts Readable By Both Humans and By Computers, Since 1971**
+
+*These Etexts Prepared By Hundreds of Volunteers and Donations*
+
+Information on contacting Project Gutenberg to get Etexts, and
+further information is included below.  We need your donations.
+
+
+Vergil's Aeneid in Latin
+
+March, 1995  [Etext #227]
+
+
+****The Project Gutenberg Etext of Vergil's Aeneid in Latin****
+*****This file should be named anidl10.txt or anidl10.zip******
+
+Corrected EDITIONS of our etexts get a new NUMBER, anidl11.txt.
+VERSIONS based on separate sources get new LETTER, anidl10a.txt.
+
+
+We are now trying to release all our books one month in advance
+of the official release dates, for time for better editing.
+
+Please note:  neither this list nor its contents are final till
+midnight of the last day of the month of any such announcement.
+The official release date of all Project Gutenberg Etexts is at
+Midnight, Central Time, of the last day of the stated month.  A
+preliminary version may often be posted for suggestion, comment
+and editing by those who wish to do so.  To be sure you have an
+up to date first edition [xxxxx10x.xxx] please check file sizes
+in the first week of the next month.  Since our ftp program has
+a bug in it that scrambles the date [tried to fix and failed] a
+look at the file size will have to do, but we will try to see a
+new copy has at least one byte more or less.
+
+
+Information about Project Gutenberg (one page)
+
+We produce about two million dollars for each hour we work.  The
+fifty hours is one conservative estimate for how long it we take
+to get any etext selected, entered, proofread, edited, copyright
+searched and analyzed, the copyright letters written, etc.  This
+projected audience is one hundred million readers.  If our value
+per text is nominally estimated at one dollar then we produce $4
+million dollars per hour this year as we release some eight text
+files per month:  thus upping our productivity from $2 million.
+
+The Goal of Project Gutenberg is to Give Away One Trillion Etext
+Files by the December 31, 2001.  [10,000 x 100,000,000=Trillion]
+This is ten thousand titles each to one hundred million readers,
+which is 10% of the expected number of computer users by the end
+of the year 2001.
+
+We need your donations more than ever!
+
+All donations should be made to "Project Gutenberg/IBC", and are
+tax deductible to the extent allowable by law ("IBC" is Illinois
+Benedictine College).  (Subscriptions to our paper newsletter go
+to IBC, too)
+
+For these and other matters, please mail to:
+
+Project Gutenberg
+P. O. Box  2782
+Champaign, IL 61825
+
+When all other email fails try our Michael S. Hart, Executive
+Director:
+hart@vmd.cso.uiuc.edu (internet)   hart@uiucvmd   (bitnet)
+
+We would prefer to send you this information by email
+(Internet, Bitnet, Compuserve, ATTMAIL or MCImail).
+
+******
+If you have an FTP program (or emulator), please
+FTP directly to the Project Gutenberg archives:
+[Mac users, do NOT point and click. . .type]
+
+ftp mrcnext.cso.uiuc.edu
+login:  anonymous
+password:  your@login
+cd etext/etext90 through /etext95
+or cd etext/articles [get suggest gut for more information]
+dir [to see files]
+get or mget [to get files. . .set bin for zip files]
+GET INDEX?00.GUT
+for a list of books
+and
+GET NEW GUT for general information
+and
+MGET GUT* for newsletters.
+
+**Information prepared by the Project Gutenberg legal advisor**
+(Three Pages)
+
+
+***START**THE SMALL PRINT!**FOR PUBLIC DOMAIN ETEXTS**START***
+Why is this "Small Print!" statement here?  You know: lawyers.
+They tell us you might sue us if there is something wrong with
+your copy of this etext, even if you got it for free from
+someone other than us, and even if what's wrong is not our
+fault.  So, among other things, this "Small Print!" statement
+disclaims most of our liability to you.  It also tells you how
+you can distribute copies of this etext if you want to.
+
+*BEFORE!* YOU USE OR READ THIS ETEXT
+By using or reading any part of this PROJECT GUTENBERG-tm
+etext, you indicate that you understand, agree to and accept
+this "Small Print!" statement.  If you do not, you can receive
+a refund of the money (if any) you paid for this etext by
+sending a request within 30 days of receiving it to the person
+you got it from.  If you received this etext on a physical
+medium (such as a disk), you must return it with your request.
+
+ABOUT PROJECT GUTENBERG-TM ETEXTS
+This PROJECT GUTENBERG-tm etext, like most PROJECT GUTENBERG-
+tm etexts, is a "public domain" work distributed by Professor
+Michael S. Hart through the Project Gutenberg Association at
+Illinois Benedictine College (the "Project").  Among other
+things, this means that no one owns a United States copyright
+on or for this work, so the Project (and you!) can copy and
+distribute it in the United States without permission and
+without paying copyright royalties.  Special rules, set forth
+below, apply if you wish to copy and distribute this etext
+under the Project's "PROJECT GUTENBERG" trademark.
+
+To create these etexts, the Project expends considerable
+efforts to identify, transcribe and proofread public domain
+works.  Despite these efforts, the Project's etexts and any
+medium they may be on may contain "Defects".  Among other
+things, Defects may take the form of incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other
+intellectual property infringement, a defective or damaged
+disk or other etext medium, a computer virus, or computer
+codes that damage or cannot be read by your equipment.
+
+LIMITED WARRANTY; DISCLAIMER OF DAMAGES
+But for the "Right of Replacement or Refund" described below,
+[1] the Project (and any other party you may receive this
+etext from as a PROJECT GUTENBERG-tm etext) disclaims all
+liability to you for damages, costs and expenses, including
+legal fees, and [2] YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE OR
+UNDER STRICT LIABILITY, OR FOR BREACH OF WARRANTY OR CONTRACT,
+INCLUDING BUT NOT LIMITED TO INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE
+OR INCIDENTAL DAMAGES, EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE
+POSSIBILITY OF SUCH DAMAGES.
+
+If you discover a Defect in this etext within 90 days of
+receiving it, you can receive a refund of the money (if any)
+you paid for it by sending an explanatory note within that
+time to the person you received it from.  If you received it
+on a physical medium, you must return it with your note, and
+such person may choose to alternatively give you a replacement
+copy.  If you received it electronically, such person may
+choose to alternatively give you a second opportunity to
+receive it electronically.
+
+THIS ETEXT IS OTHERWISE PROVIDED TO YOU "AS-IS".  NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, ARE MADE TO YOU AS
+TO THE ETEXT OR ANY MEDIUM IT MAY BE ON, INCLUDING BUT NOT
+LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR A
+PARTICULAR PURPOSE.
+
+Some states do not allow disclaimers of implied warranties or
+the exclusion or limitation of consequential damages, so the
+above disclaimers and exclusions may not apply to you, and you
+may have other legal rights.
+
+INDEMNITY
+You will indemnify and hold the Project, its directors,
+officers, members and agents harmless from all liability, cost
+and expense, including legal fees, that arise directly or
+indirectly from any of the following that you do or cause:
+[1] distribution of this etext, [2] alteration, modification,
+or addition to the etext, or [3] any Defect.
+
+DISTRIBUTION UNDER "PROJECT GUTENBERG-tm"
+You may distribute copies of this etext electronically, or by
+disk, book or any other medium if you either delete this
+"Small Print!" and all other references to Project Gutenberg,
+or:
+
+[1]  Only give exact copies of it.  Among other things, this
+     requires that you do not remove, alter or modify the
+     etext or this "small print!" statement.  You may however,
+     if you wish, distribute this etext in machine readable
+     binary, compressed, mark-up, or proprietary form,
+     including any form resulting from conversion by word pro-
+     cessing or hypertext software, but only so long as
+     *EITHER*:
+
+     [*]  The etext, when displayed, is clearly readable, and
+          does *not* contain characters other than those
+          intended by the author of the work, although tilde
+          (~), asterisk (*) and underline (_) characters may
+          be used to convey punctuation intended by the
+          author, and additional characters may be used to
+          indicate hypertext links; OR
+
+     [*]  The etext may be readily converted by the reader at
+          no expense into plain ASCII, EBCDIC or equivalent
+          form by the program that displays the etext (as is
+          the case, for instance, with most word processors);
+          OR
+
+     [*]  You provide, or agree to also provide on request at
+          no additional cost, fee or expense, a copy of the
+          etext in its original plain ASCII form (or in EBCDIC
+          or other equivalent proprietary form).
+
+[2]  Honor the etext refund and replacement provisions of this
+     "Small Print!" statement.
+
+[3]  Pay a trademark license fee to the Project of 20% of the
+     net profits you derive calculated using the method you
+     already use to calculate your applicable taxes.  If you
+     don't derive profits, no royalty is due.  Royalties are
+     payable to "Project Gutenberg Association / Illinois
+     Benedictine College" within the 60 days following each
+     date you prepare (or were legally required to prepare)
+     your annual (or equivalent periodic) tax return.
+
+WHAT IF YOU *WANT* TO SEND MONEY EVEN IF YOU DON'T HAVE TO?
+The Project gratefully accepts contributions in money, time,
+scanning machines, OCR software, public domain etexts, royalty
+free copyright licenses, and every other sort of contribution
+you can think of.  Money should be paid to "Project Gutenberg
+Association / Illinois Benedictine College".
+
+This "Small Print!" by Charles B. Kramer, Attorney
+Internet (72600.2026@compuserve.com); TEL: (212-254-5093)
+*END*THE SMALL PRINT! FOR PUBLIC DOMAIN ETEXTS*Ver.04.29.93*END*
+
+
+
+
+
+
+PUBLI VERGILI MARONIS
+AENEIDOS
+
+
+LIBER I
+
+
+ARMA virumque cano, Troiae qui primus ab oris
+Italiam, fato profugus, Laviniaque venit
+litora, multum ille et terris iactatus et alto
+vi superum saevae memorem Iunonis ob iram;
+multa quoque et bello passus, dum conderet urbem,
+inferretque deos Latio, genus unde Latinum,
+Albanique patres, atque altae moenia Romae. 
+
+Musa, mihi causas memora, quo numine laeso,
+quidve dolens, regina deum tot volvere casus
+insignem pietate virum, tot adire labores
+impulerit.  Tantaene animis caelestibus irae? 
+
+Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni,
+Karthago, Italiam contra Tiberinaque longe
+ostia, dives opum studiisque asperrima belli;
+quam Iuno fertur terris magis omnibus unam
+posthabita coluisse Samo; hic illius arma,
+hic currus fuit; hoc regnum dea gentibus esse,
+si qua fata sinant, iam tum tenditque fovetque. 
+Progeniem sed enim Troiano a sanguine duci
+audierat, Tyrias olim quae verteret arces;
+hinc populum late regem belloque superbum
+venturum excidio Libyae:  sic volvere Parcas. 
+Id metuens, veterisque memor Saturnia belli,
+prima quod ad Troiam pro caris gesserat Argis---
+necdum etiam causae irarum saevique dolores
+exciderant animo:  manet alta mente repostum
+iudicium Paridis spretaeque iniuria formae,
+et genus invisum, et rapti Ganymedis honores. 
+His accensa super, iactatos aequore toto
+Troas, reliquias Danaum atque immitis Achilli,
+arcebat longe Latio, multosque per annos
+errabant, acti fatis, maria omnia circum. 
+Tantae molis erat Romanam condere gentem!
+
+Vix e conspectu Siculae telluris in altum
+vela dabant laeti, et spumas salis aere ruebant,
+cum Iuno, aeternum servans sub pectore volnus,
+haec secum:  `Mene incepto desistere victam,
+nec posse Italia Teucrorum avertere regem? 
+Quippe vetor fatis.  Pallasne exurere classem
+Argivom atque ipsos potuit submergere ponto,
+unius ob noxam et furias Aiacis Oilei? 
+Ipsa, Iovis rapidum iaculata e nubibus ignem,
+disiecitque rates evertitque aequora ventis,
+illum expirantem transfixo pectore flammas
+turbine corripuit scopuloque infixit acuto. 
+Ast ego, quae divom incedo regina, Iovisque
+et soror et coniunx, una cum gente tot annos
+bella gero! Et quisquam numen Iunonis adoret
+praeterea, aut supplex aris imponet honorem?'
+
+Talia flammato secum dea corde volutans
+nimborum in patriam, loca feta furentibus austris,
+Aeoliam venit.  Hic vasto rex Aeolus antro
+luctantes ventos tempestatesque sonoras
+imperio premit ac vinclis et carcere frenat. 
+Illi indignantes magno cum murmure montis
+circum claustra fremunt; celsa sedet Aeolus arce
+sceptra tenens, mollitque animos et temperat iras. 
+Ni faciat, maria ac terras caelumque profundum
+quippe ferant rapidi secum verrantque per auras. 
+Sed pater omnipotens speluncis abdidit atris,
+hoc metuens, molemque et montis insuper altos
+imposuit, regemque dedit, qui foedere certo
+et premere et laxas sciret dare iussus habenas. 
+Ad quem tum Iuno supplex his vocibus usa est: 
+
+`Aeole, namque tibi divom pater atque hominum rex
+et mulcere dedit fluctus et tollere vento,
+gens inimica mihi Tyrrhenum navigat aequor,
+Ilium in Italiam portans victosque Penates: 
+incute vim ventis submersasque obrue puppes,
+aut age diversos et disiice corpora ponto. 
+Sunt mihi bis septem praestanti corpore nymphae,
+quarum quae forma pulcherrima Deiopea,
+conubio iungam stabili propriamque dicabo,
+omnis ut tecum meritis pro talibus annos
+exigat, et pulchra faciat te prole parentem.'
+
+Aeolus haec contra:  `Tuus, O regina, quid optes
+explorare labor; mihi iussa capessere fas est. 
+Tu mihi, quodcumque hoc regni, tu sceptra Iovemque
+concilias, tu das epulis accumbere divom,
+nimborumque facis tempestatumque potentem.'
+
+Haec ubi dicta, cavum conversa cuspide montem
+impulit in latus:  ac venti, velut agmine facto,
+qua data porta, ruunt et terras turbine perflant. 
+Incubuere mari, totumque a sedibus imis
+una Eurusque Notusque ruunt creberque procellis
+Africus, et vastos volvunt ad litora fluctus. 
+Insequitur clamorque virum stridorque rudentum. 
+Eripiunt subito nubes caelumque diemque
+Teucrorum ex oculis; ponto nox incubat atra. 
+Iutonuere poli, et crebris micat ignibus aether,
+praesentemque viris intentant omnia mortem. 
+
+Extemplo Aeneae solvuntur frigore membra: 
+ingemit, et duplicis tendens ad sidera palmas
+talia voce refert:  `O terque quaterque beati,
+quis ante ora patrum Troiae sub moenibus altis
+contigit oppetere! O Danaum fortissime gentis
+Tydide! Mene Iliacis occumbere campis
+non potuisse, tuaque animam hanc effundere dextra,
+saevus ubi Aeacidae telo iacet Hector, ubi ingens
+Sarpedon, ubi tot Simois correpta sub undis
+scuta virum galeasque et fortia corpora volvit?'
+
+Talia iactanti stridens Aquilone procella
+velum adversa ferit, fluctusque ad sidera tollit. 
+Franguntur remi; tum prora avertit, et undis
+dat latus; insequitur cumulo praeruptus aquae mons. 
+Hi summo in flucta pendent; his unda dehiscens
+terram inter fluctus aperit; furit aestus harenis. 
+Tris Notus abreptas in saxa latentia torquet---
+saxa vocant Itali mediis quae in fluctibus aras---
+dorsum immane mari summo; tris Eurus ab alto
+in brevia et Syrtis urguet, miserabile visu,
+inliditque vadis atque aggere cingit harenae. 
+Unam, quae Lycios fidumque vehebat Oronten,
+ipsius ante oculos ingens a vertice pontus
+in puppim ferit:  excutitur pronusque magister
+volvitur in caput; ast illam ter fluctus ibidem
+torquet agens circum, et rapidus vorat aequore vortex. 
+Adparent rari nantes in gurgite vasto,
+arma virum, tabulaeque, et Troia gaza per undas. 
+Iam validam Ilionei navem, iam fortis Achati,
+et qua vectus Abas, et qua grandaevus Aletes,
+vicit hiems; laxis laterum compagibus omnes
+accipiunt inimicum imbrem, rimisque fatiscunt. 
+
+Interea magno misceri murmure pontum,
+emissamque hiemem sensit Neptunus, et imis
+stagna refusa vadis, graviter commotus; et alto
+prospiciens, summa placidum caput extulit unda. 
+Disiectam Aeneae, toto videt aequore classem,
+fluctibus oppressos Troas caelique ruina,
+nec latuere doli fratrem Iunonis et irae. 
+Eurum ad se Zephyrumque vocat, dehinc talia fatur: 
+
+`Tantane vos generis tenuit fiducia vestri? 
+Iam caelum terramque meo sine numine, venti,
+miscere, et tantas audetis tollere moles? 
+Quos ego---sed motos praestat componere fluctus. 
+Post mihi non simili poena commissa luetis. 
+Maturate fugam, regique haec dicite vestro: 
+non illi imperium pelagi saevumque tridentem,
+sed mihi sorte datum.  Tenet ille immania saxa,
+vestras, Eure, domos; illa se iactet in aula
+Aeolus, et clauso ventorum carcere regnet.'
+
+Sic ait, et dicto citius tumida aequora placat,
+collectasque fugat nubes, solemque reducit. 
+Cymothoe simul et Triton adnixus acuto
+detrudunt navis scopulo; levat ipse tridenti;
+et vastas aperit syrtis, et temperat aequor,
+atque rotis summas levibus perlabitur undas. 
+Ac veluti magno in populo cum saepe coorta est
+seditio, saevitque animis ignobile volgus,
+iamque faces et saxa volant---furor arma ministrat;
+tum, pietate gravem ac meritis si forte virum quem
+conspexere, silent, arrectisque auribus adstant;
+ille regit dictis animos, et pectora mulcet,---
+sic cunctus pelagi cecidit fragor, aequora postquam
+prospiciens genitor caeloque invectus aperto
+flectit equos, curruque volans dat lora secundo. 
+
+Defessi Aeneadae, quae proxima litora, cursu
+contendunt petere, et Libyae vertuntur ad oras. 
+Est in secessu longo locus:  insula portum
+efficit obiectu laterum, quibus omnis ab alto
+frangitur inque sinus scindit sese unda reductos. 
+Hinc atque hinc vastae rupes geminique minantur
+in caelum scopuli, quorum sub vertice late
+aequora tuta silent; tum silvis scaena coruscis
+desuper horrentique atrum nemus imminet umbra. 
+Fronte sub adversa scopulis pendentibus antrum,
+intus aquae dulces vivoque sedilia saxo,
+nympharum domus:  hic fessas non vincula navis
+ulla tenent, unco non alligat ancora morsu. 
+Huc septem Aeneas collectis navibus omni
+ex numero subit; ac magno telluris amore
+egressi optata potiuntur Troes harena,
+et sale tabentis artus in litore ponunt. 
+Ac primum silici scintillam excudit Achates,
+succepitque ignem foliis, atque arida circum
+nutrimenta dedit, rapuitque in fomite flammam. 
+Tum Cererem corruptam undis Cerealiaque arma
+expediunt fessi rerum, frugesque receptas
+et torrere parant flammis et frangere saxo. 
+
+Aeneas scopulum interea conscendit, et omnem
+prospectum late pelago petit, Anthea si quem
+iactatum vento videat Phrygiasque biremis,
+aut Capyn, aut celsis in puppibus arma Caici. 
+Navem in conspectu nullam, tris litore cervos
+prospicit errantis; hos tota armenta sequuntur
+a tergo, et longum per vallis pascitur agmen. 
+Constitit hic, arcumque manu celerisque sagittas
+corripuit, fidus quae tela gerebat Achates;
+ductoresque ipsos primum, capita alta ferentis
+cornibus arboreis, sternit, tum volgus, et omnem
+miscet agens telis nemora inter frondea turbam;
+nec prius absistit, quam septem ingentia victor
+corpora fundat humi, et numerum cum navibus aequet. 
+Hinc portum petit, et socios partitur in omnes. 
+Vina bonus quae deinde cadis onerarat Acestes
+litore Trinacrio dederatque abeuntibus heros,
+dividit, et dictis maerentia pectora mulcet: 
+
+`O socii---neque enim ignari sumus ante malorum---
+O passi graviora, dabit deus his quoque finem. 
+Vos et Scyllaeam rabiem penitusque sonantis
+accestis scopulos, vos et Cyclopea saxa
+experti:  revocate animos, maestumque timorem
+mittite:  forsan et haec olim meminisse iuvabit. 
+Per varios casus, per tot discrimina rerum
+tendimus in Latium; sedes ubi fata quietas
+ostendunt; illic fas regna resurgere Troiae. 
+Durate, et vosmet rebus servate secundis.'
+
+Talia voce refert, curisque ingentibus aeger
+spem voltu simulat, premit altum corde dolorem. 
+Illi se praedae accingunt, dapibusque futuris;
+tergora deripiunt costis et viscera nudant;
+pars in frusta secant veribusque trementia figunt;
+litore aena locant alii, flammasque ministrant. 
+Tum victu revocant vires, fusique per herbam
+implentur veteris Bacchi pinguisque ferinae. 
+Postquam exempta fames epulis mensaeque remotae,
+amissos longo socios sermone requirunt,
+spemque metumque inter dubii, seu vivere credant,
+sive extrema pati nec iam exaudire vocatos. 
+Praecipue pius Aeneas nunc acris Oronti,
+nunc Amyci casum gemit et crudelia secum
+fata Lyci, fortemque Gyan, fortemque Cloanthum. 
+
+Et iam finis erat, cum Iuppiter aethere summo
+despiciens mare velivolum terrasque iacentis
+litoraque et latos populos, sic vertice caeli
+constitit, et Libyae defixit lumina regnis. 
+Atque illum talis iactantem pectore curas
+tristior et lacrimis oculos suffusa nitentis
+adloquitur Venus:  `O qui res hominumque deumque
+aeternis regis imperiis, et fulmine terres,
+quid meus Aeneas in te committere tantum,
+quid Troes potuere, quibus, tot funera passis,
+cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis? 
+Certe hinc Romanos olim, volventibus annis,
+hinc fore ductores, revocato a sanguine Teucri,
+qui mare, qui terras omni dicione tenerent,
+pollicitus, quae te, genitor, sententia vertit? 
+Hoc equidem occasum Troiae tristisque ruinas
+solabar, fatis contraria fata rependens;
+nunc eadem fortuna viros tot casibus actos
+insequitur.  Quem das finem, rex magne, laborum? 
+Antenor potuit, mediis elapsus Achivis,
+Illyricos penetrare sinus, atque intima tutus
+regna Liburnorum, et fontem superare Timavi,
+unde per ora novem vasto cum murmure montis
+it mare proruptum et pelago premit arva sonanti. 
+Hic tamen ille urbem Patavi sedesque locavit
+Teucrorum, et genti nomen dedit, armaque fixit
+Troia; nunc placida compostus pace quiescit: 
+nos, tua progenies, caeli quibus adnuis arcem,
+navibus (infandum!) amissis, unius ob iram
+prodimur atque Italis longe disiungimur oris. 
+Hic pietatis honos?  Sic nos in sceptra reponis?'
+
+
+Olli subridens hominum sator atque deorum,
+voltu, quo caelum tempestatesque serenat,
+oscula libavit natae, dehinc talia fatur: 
+`Parce metu, Cytherea:  manent immota tuorum
+fata tibi; cernes urbem et promissa Lavini
+moenia, sublimemque feres ad sidera caeli
+magnanimum Aenean; neque me sententia vertit. 
+Hic tibi (fabor enim, quando haec te cura remordet,
+longius et volvens fatorum arcana movebo)
+bellum ingens geret Italia, populosque feroces
+contundet, moresque viris et moenia ponet,
+tertia dum Latio regnantem viderit aestas,
+ternaque transierint Rutulis hiberna subactis. 
+At puer Ascanius, cui nunc cognomen Iulo
+additur,---Ilus erat, dum res stetit Ilia regno,---
+triginta magnos volvendis mensibus orbis
+imperio explebit, regnumque ab sede Lavini
+transferet, et longam multa vi muniet Albam. 
+Hic iam ter centum totos regnabitur annos
+gente sub Hectorea, donec regina sacerdos,
+Marte gravis, geminam partu dabit Ilia prolem. 
+Inde lupae fulvo nutricis tegmine laetus
+Romulus excipiet gentem, et Mavortia condet
+moenia, Romanosque suo de nomine dicet. 
+His ego nec metas rerum nec tempora pono;
+imperium sine fine dedi.  Quin aspera Iuno,
+quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat,
+consilia in melius referet, mecumque fovebit
+Romanos rerum dominos gentemque togatam: 
+sic placitum.  Veniet lustris labentibus aetas,
+cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas
+servitio premet, ac victis dominabitur Argis. 
+Nascetur pulchra Troianus origine Caesar,
+imperium oceano, famam qui terminet astris,---
+Iulius, a magno demissum nomen Iulo. 
+Hunc tu olim caelo, spoliis Orientis onustum,
+accipies secura; vocabitur hic quoque votis. 
+Aspera tum positis mitescent saecula bellis;
+cana Fides, et Vesta, Remo cum fratre Quirinus,
+iura dabunt; dirae ferro et compagibus artis
+claudentur Belli portae; Furor impius intus,
+saeva sedens super arma, et centum vinctus aenis
+post tergum nodis, fremet horridus ore cruento.'
+
+Haec ait, et Maia genitum demittit ab alto,
+ut terrae, utque novae pateant Karthaginis arces
+hospitio Teucris, ne fati nescia Dido
+finibus arceret:  volat ille per aera magnum
+remigio alarum, ac Libyae citus adstitit oris. 
+Et iam iussa facit, ponuntque ferocia Poeni
+corda volente deo; in primis regina quietum
+accipit in Teucros animum mentemque benignam. 
+
+At pius Aeneas, per noctem plurima volvens,
+ut primum lux alma data est, exire locosque
+explorare novos, quas vento accesserit oras,
+qui teneant, nam inculta videt, hominesne feraene,
+quaerere constituit, sociisque exacta referre
+Classem in convexo nemorum sub rupe cavata
+arboribus clausam circum atque horrentibus umbris
+occulit; ipse uno graditur comitatus Achate,
+bina manu lato crispans hastilia ferro. 
+
+Cui mater media sese tulit obvia silva,
+virginis os habitumque gerens, et virginis arma
+Spartanae, vel qualis equos Threissa fatigat
+Harpalyce, volucremque fuga praevertitur Hebrum. 
+Namque umeris de more habilem suspenderat arcum
+venatrix, dederatque comam diffundere ventis,
+nuda genu, nodoque sinus collecta fluentis. 
+Ac prior, `Heus' inquit `iuvenes, monstrate mearum
+vidistis si quam hic errantem forte sororum,
+succinctam pharetra et maculosae tegmine lyncis,
+aut spumantis apri cursum clamore prementem.'
+
+Sic Venus; et Veneris contra sic filius orsus: 
+`Nulla tuarum audita mihi neque visa sororum---
+O quam te memorem, virgo?  Namque haud tibi voltus
+mortalis, nec vox hominem sonat:  O, dea certe---
+an Phoebi soror?  an nympharum sanguinis una?---
+sis felix, nostrumque leves, quaecumque, laborem,
+et, quo sub caelo tandem, quibus orbis in oris
+iactemur, doceas.  Ignari hominumque locorumque
+erramus, vento huc vastis et fluctibus acti: 
+multa tibi ante aras nostra cadet hostia dextra.'
+
+Tum Venus:  `Haud equidem tali me dignor honore;
+virginibus Tyriis mos est gestare pharetram,
+purpureoque alte suras vincire cothurno. 
+Punica regna vides, Tyrios et Agenoris urbem;
+sed fines Libyci, genus intractabile bello. 
+Imperium Dido Tyria regit urbe profecta,
+germanum fugiens.  Longa est iniuria, longae
+ambages; sed summa sequar fastigia rerum. 
+
+`Huic coniunx Sychaeus erat, ditissimus agri
+Phoenicum, et magno miserae dilectus amore,
+cui pater intactam dederat, primisque iugarat
+ominibus.  Sed regna Tyri germanus habebat
+Pygmalion, scelere ante alios immanior omnes. 
+Quos inter medius venit furor.  Ille Sychaeum
+impius ante aras, atque auri caecus amore,
+clam ferro incautum superat, securus amorum
+germanae; factumque diu celavit, et aegram,
+multa malus simulans, vana spe lusit amantem. 
+Ipsa sed in somnis inhumati venit imago
+coniugis, ora modis attollens pallida miris,
+crudeles aras traiectaque pectora ferro
+nudavit, caecumque domus scelus omne retexit. 
+Tum celerare fugam patriaque excedere suadet,
+auxiliumque viae veteres tellure recludit
+thesauros, ignotum argenti pondus et auri. 
+His commota fugam Dido sociosque parabat: 
+conveniunt, quibus aut odium crudele tyranni
+aut metus acer erat; navis, quae forte paratae,
+corripiunt, onerantque auro:  portantur avari
+Pygmalionis opes pelago; dux femina facti. 
+Devenere locos, ubi nunc ingentia cernis
+moenia surgentemque novae Karthaginis arcem,
+mercatique solum, facti de nomine Byrsam,
+taurino quantum possent circumdare tergo. 
+Sed vos qui tandem, quibus aut venistis ab oris,
+quove tenetis iter?  `Quaerenti talibus ille
+suspirans, imoque trahens a pectore vocem: 
+
+`O dea, si prima repetens ab origine pergam,
+et vacet annalis nostrorum audire laborum,
+ante diem clauso componat Vesper Olympo. 
+Nos Troia antiqua, si vestras forte per auris
+Troiae nomen iit, diversa per aequora vectos
+forte sua Libycis tempestas adpulit oris. 
+Sum pius Aeneas, raptos qui ex hoste Penates
+classe veho mecum, fama super aethera notus. 
+Italiam quaero patriam et genus ab Iove summo. 
+Bis denis Phrygium conscendi navibus aequor,
+matre dea monstrante viam, data fata secutus;
+vix septem convolsae undis Euroque supersunt. 
+Ipse ignotus, egens, Libyae deserta peragro,
+Europa atque Asia pulsus.' Nec plura querentem
+passa Venus medio sic interfata dolore est: 
+
+`Quisquis es, haud, credo, invisus caelestibus auras
+vitalis carpis, Tyriam qui adveneris urbem. 
+Perge modo, atque hinc te reginae ad limina perfer,
+Namque tibi reduces socios classemque relatam
+nuntio, et in tutum versis aquilonibus actam,
+ni frustra augurium vani docuere parentes. 
+Aspice bis senos laetantis agmine cycnos,
+aetheria quos lapsa plaga Iovis ales aperto
+turbabat caelo; nunc terras ordine longo
+aut capere, aut captas iam despectare videntur: 
+ut reduces illi ludunt stridentibus alis,
+et coetu cinxere polum, cantusque dedere,
+haud aliter puppesque tuae pubesque tuorum
+aut portum tenet aut pleno subit ostia velo. 
+Perge modo, et, qua te ducit via, dirige gressum.'
+
+Dixit, et avertens rosea cervice refulsit,
+ambrosiaeque comae divinum vertice odorem
+spiravere, pedes vestis defluxit ad imos,
+et vera incessu patuit dea.  Ille ubi matrem
+adgnovit, tali fugientem est voce secutus: 
+`Quid natum totiens, crudelis tu quoque, falsis
+iudis imaginibus?  Cur dextrae iungere dextram
+non datur, ac veras audire et reddere voces?'
+
+Talibus incusat, gressumque ad moenia tendit: 
+at Venus obscuro gradientes aere saepsit,
+et multo nebulae circum dea fudit amictu,
+cernere ne quis eos, neu quis contingere posset,
+molirive moram, aut veniendi poscere causas. 
+Ipsa Paphum sublimis abit, sedesque revisit
+laeta suas, ubi templum illi, centumque Sabaeo
+ture calent arae, sertisque recentibus halant. 
+
+Corripuere viam interea, qua semita monstrat. 
+Iamque ascendebant collem, qui plurimus urbi
+imminet, adversasque adspectat desuper arces. 
+Miratur molem Aeneas, magalia quondam,
+miratur portas strepitumque et strata viarum. 
+Instant ardentes Tyrii pars ducere muros,
+molirique arcem et manibus subvolvere saxa,
+pars optare locum tecto et concludere sulco. 
+[Iura magistratusque legunt sanctumque senatum;]
+hic portus alii effodiunt; hic alta theatris
+fundamenta locant alii, immanisque columnas
+rupibus excidunt, scaenis decora alta futuris. 
+Qualis apes aestate nova per florea rura
+exercet sub sole labor, cum gentis adultos
+educunt fetus, aut cum liquentia mella
+stipant et dulci distendunt nectare cellas,
+aut onera accipiunt venientum, aut agmine facto
+ignavom fucos pecus a praesepibus arcent: 
+fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella. 
+`O fortunati, quorum iam moenia surgunt!'
+Aeneas ait, et fastigia suspicit urbis. 
+Infert se saeptus nebula, mirabile dictu,
+per medios, miscetque viris, neque cernitur ulli. 
+
+Lucus in urbe fuit media, laetissimus umbra,
+quo primum iactati undis et turbine Poeni
+effodere loco signum, quod regia Iuno
+monstrarat, caput acris equi; sic nam fore bello
+egregiam et facilem victu per saecula gentem. 
+Hic templum Iunoni ingens Sidonia Dido
+condebat, donis opulentum et numine divae,
+aerea cui gradibus surgebant limina, nexaeque
+aere trabes, foribus cardo stridebat aenis. 
+Hoc primum in luco nova res oblata timorem
+leniit, hic primum Aeneas sperare salutem
+ausus, et adflictis melius confidere rebus. 
+Namque sub ingenti lustrat dum singula templo,
+reginam opperiens, dum, quae fortuna sit urbi,
+artificumque manus inter se operumque laborem
+miratur, videt Iliacas ex ordine pugnas,
+bellaque iam fama totum volgata per orbem,
+Atridas, Priamumque, et saevum ambobus Achillem. 
+Constitit, et lacrimans, `Quis iam locus' inquit `Achate,
+quae regio in terris nostri non plena laboris? 
+En Priamus! Sunt hic etiam sua praemia laudi;
+sunt lacrimae rerum et mentem mortalia tangunt. 
+Solve metus; feret haec aliquam tibi fama salutem.'
+Sic ait, atque animum pictura pascit inani,
+multa gemens, largoque umectat flumine voltum. 
+
+Namque videbat, uti bellantes Pergama circum
+hac fugerent Graii, premeret Troiana iuventus,
+hac Phryges, instaret curru cristatus Achilles. 
+Nec procul hinc Rhesi niveis tentoria velis
+adgnoscit lacrimans, primo quae prodita somno
+Tydides multa vastabat caede cruentus,
+ardentisque avertit equos in castra, prius quam
+pabula gustassent Troiae Xanthumque bibissent. 
+Parte alia fugiens amissis Troilus armis,
+infelix puer atque impar congressus Achilli,
+fertur equis, curruque haeret resupinus inani,
+lora tenens tamen; huic cervixque comaeque trahuntur
+per terram, et versa pulvis inscribitur hasta. 
+Interea ad templum non aequae Palladis ibant
+crinibus Iliades passis peplumque ferebant,
+suppliciter tristes et tunsae pectora palmis;
+diva solo fixos oculos aversa tenebat. 
+Ter circum Iliacos raptaverat Hectora muros,
+exanimumque auro corpus vendebat Achilles. 
+Tum vero ingentem gemitum dat pectore ab imo,
+ut spolia, ut currus, utque ipsum corpus amici,
+tendentemque manus Priamum conspexit inermis. 
+Se quoque principibus permixtum adgnovit Achivis,
+Eoasque acies et nigri Memnonis arma. 
+Ducit Amazonidum lunatis agmina peltis
+Penthesilea furens, mediisque in milibus ardet,
+aurea subnectens exsertae cingula mammae,
+bellatrix, audetque viris concurrere virgo. 
+
+Haec dum Dardanio Aeneae miranda videntur,
+dum stupet, obtutuque haeret defixus in uno,
+regina ad templum, forma pulcherrima Dido,
+incessit magna iuvenum stipante caterva. 
+Qualis in Eurotae ripis aut per iuga Cynthi
+exercet Diana choros, quam mille secutae
+hinc atque hinc glomerantur oreades; illa pharetram
+fert umero, gradiensque deas supereminet omnis: 
+Latonae tacitum pertemptant gaudia pectus: 
+talis erat Dido, talem se laeta ferebat
+per medios, instans operi regnisque futuris. 
+Tum foribus divae, media testudine templi,
+saepta armis, solioque alte subnixa resedit. 
+Iura dabat legesque viris, operumque laborem
+partibus aequabat iustis, aut sorte trahebat: 
+cum subito Aeneas concursu accedere magno
+Anthea Sergestumque videt fortemque Cloanthum,
+Teucrorumque alios, ater quos aequore turbo
+dispulerat penitusque alias avexerat oras. 
+Obstipuit simul ipse simul perculsus Achates
+laetitiaque metuque; avidi coniungere dextras
+ardebant; sed res animos incognita turbat. 
+Dissimulant, et nube cava speculantur amicti,
+quae fortuna viris, classem quo litore linquant,
+quid veniant; cunctis nam lecti navibus ibant,
+orantes veniam, et templum clamore petebant. 
+
+Postquam introgressi et coram data copia fandi,
+axumus Ilioneus placido sic pectore coepit: 
+`O Regina, novam cui condere Iuppiter urbem
+iustitiaque dedit gentis frenare superbas,
+Troes te miseri, ventis maria omnia vecti,
+oramus, prohibe infandos a navibus ignis,
+parce pio generi, et propius res aspice nostras. 
+Non nos aut ferro Libycos populare Penatis
+venimus, aut raptas ad litora vertere praedas;
+non ea vis animo, nec tanta superbia victis. 
+Est locus, Hesperiam Grai cognomine dicunt,
+terra antiqua, potens armis atque ubere glaebae;
+Oenotri coluere viri; nunc fama minores
+Italiam dixisse ducis de nomine gentem. 
+Hic cursus fuit: 
+cum subito adsurgens fluctu nimbosus Orion
+in vada caeca tulit, penitusque procacibus austris
+perque undas, superante salo, perque invia saxa
+dispulit; huc pauci vestris adnavimus oris. 
+Quod genus hoc hominum?  Quaeve hunc tam barbara morem
+permittit patria?  Hospitio prohibemur harenae;
+bella cient, primaque vetant consistere terra. 
+Si genus humanum et mortalia temnitis arma
+at sperate deos memores fandi atque nefandi. 
+
+`Rex erat Aeneas nobis, quo iustior alter,
+nec pietate fuit, nec bello maior et armis. 
+Quem si fata virum servant, si vescitur aura
+aetheria, neque adhuc crudelibus occubat umbris,
+non metus; officio nec te certasse priorem
+poeniteat.  Sunt et Siculis regionibus urbes
+arvaque, Troianoque a sanguine clarus Acestes. 
+Quassatam ventis liceat subducere classem,
+et silvis aptare trabes et stringere remos: 
+si datur Italiam, sociis et rege recepto,
+tendere, ut Italiam laeti Latiumque petamus;
+sin absumpta salus, et te, pater optume Teucrum,
+pontus habet Lybiae, nec spes iam restat Iuli,
+at freta Sicaniae saltem sedesque paratas,
+unde huc advecti, regemque petamus Acesten.'
+
+Talibus Ilioneus; cuncti simul ore fremebant
+Dardanidae. 
+
+Tum breviter Dido, voltum demissa, profatur: 
+`Solvite corde metum, Teucri, secludite curas. 
+Res dura et regni novitas me talia cogunt
+moliri, et late finis custode tueri. 
+Quis genus Aeneadum, quis Troiae nesciat urbem,
+virtutesque virosque, aut tanti incendia belli? 
+Non obtusa adeo gestamus pectora Poeni,
+nec tam aversus equos Tyria Sol iungit ab urbe. 
+Seu vos Hesperiam magnam Saturniaque arva,
+sive Erycis finis regemque optatis Acesten,
+auxilio tutos dimittam, opibusque iuvabo. 
+Voltis et his mecum pariter considere regnis;
+urbem quam statuo vestra est, subducite navis;
+Tros Tyriusque mihi nullo discrimine agetur. 
+Atque utinam rex ipse Noto compulsus eodem
+adforet Aeneas! Equidem per litora certos
+dimittam et Libyae lustrare extrema iubebo,
+si quibus eiectus silvis aut urbibus errat.'
+
+His animum arrecti dictis et fortis Achates
+et pater Aeneas iamdudum erumpere nubem
+ardebant.  Prior Aenean compellat Achates: 
+`Nate dea, quae nunc animo sententia surgit? 
+omnia tuta vides, classem sociosque receptos. 
+Unus abest, medio in fluctu quem vidimus ipsi
+submersum; dictis respondent cetera matris.'
+
+Vix ea fatus erat, cum circumfusa repente
+scindit se nubes et in aethera purgat apertum. 
+Restitit Aeneas claraque in luce refulsit,
+os umerosque deo similis; namque ipsa decoram
+caesariem nato genetrix lumenque iuventae
+purpureum et laetos oculis adflarat honores: 
+quale manus addunt ebori decus, aut ubi flavo
+argentum Pariusve lapis circumdatur auro. 
+
+Tum sic reginam adloquitur, cunctisque repente
+improvisus ait:  `Coram, quem quaeritis, adsum,
+Troius Aeneas, Lybicis ereptus ab undis. 
+O sola infandos Troiae miserata labores,
+quae nos, reliquias Danaum, terraeque marisque
+omnibus exhaustos iam casibus, omnium egenos,
+urbe, domo, socias, grates persolvere dignas
+non opis est nostrae, Dido, nec quicquid ubique est
+gentis Dardaniae, magnum quae sparsa per orbem. 
+Di tibi, si qua pios respectant numina, si quid
+usquam iustitia est et mens sibi conscia recti,
+praemia digna ferant.  Quae te tam laeta tulerunt
+saecula?  Qui tanti talem genuere parentes? 
+In freta dum fluvii current, dum montibus umbrae
+lustrabunt convexa, polus dum sidera pascet,
+semper honos nomenque tuum laudesque manebunt,
+quae me cumque vocant terrae.' Sic fatus, amicum
+Ilionea petit dextra, laevaque Serestum,
+post alios, fortemque Gyan fortemque Cloanthum. 
+
+Obstipuit primo aspectu Sidonia Dido,
+casu deinde viri tanto, et sic ore locuta est: 
+`Quis te, nate dea, per tanta pericula casus
+insequitur?  Quae vis immanibus applicat oris? 
+Tune ille Aeneas, quem Dardanio Anchisae
+alma Venus Phrygii genuit Simoentis ad undam? 
+Atque equidem Teucrum memini Sidona venire
+finibus expulsum patriis, nova regna petentem
+auxilio Beli; genitor tum Belus opimam
+vastabat Cyprum, et victor dicione tenebat. 
+Tempore iam ex illo casus mihi cognitus urbis
+Troianae nomenque tuum regesque Pelasgi. 
+Ipse hostis Teucros insigni laude ferebat,
+seque ortum antiqua Teucrorum ab stirpe volebat. 
+Quare agite, O tectis, iuvenes, succedite nostris. 
+Me quoque per multos similis fortuna labores
+iactatam hac demum voluit consistere terra. 
+Non ignara mali, miseris succurrere disco.'
+
+Sic memorat; simul Aenean in regia ducit
+tecta, simul divom templis indicit honorem. 
+Nec minus interea sociis ad litora mittit
+viginti tauros, magnorum horrentia centum
+terga suum, pinguis centum cum matribus agnos,
+munera laetitiamque dii. 
+
+At domus interior regali splendida luxu
+instruitur, mediisque parant convivia tectis: 
+arte laboratae vestes ostroque superbo,
+ingens argentum mensis, caelataque in auro
+fortia facta patrum, series longissima rerum
+per tot ducta viros antiqua ab origine gentis. 
+
+Aeneas (neque enim patrius consistere mentem
+passus amor) rapidum ad navis praemittit Achaten,
+Ascanio ferat haec, ipsumque ad moenia ducat;
+omnis in Ascanio cari stat cura parentis. 
+Munera praeterea, Iliacis erepta ruinis,
+ferre iubet, pallam signis auroque rigentem,
+et circumtextum croceo velamen acantho,
+ornatus Argivae Helenae, quos illa Mycenis,
+Pergama cum peteret inconcessosque hymenaeos,
+extulerat, matris Ledae mirabile donum: 
+praeterea sceptrum, Ilione quod gesserat olim,
+maxima natarum Priami, colloque monile
+bacatum, et duplicem gemmis auroque coronam. 
+Haec celerans ita ad naves tendebat Achates. 
+
+At Cytherea novas artes, nova pectore versat
+Consilia, ut faciem mutatus et ora Cupido
+pro dulci Ascanio veniat, donisque furentem
+incendat reginam, atque ossibus implicet ignem;
+quippe domum timet ambiguam Tyriosque bilinguis;
+urit atrox Iuno, et sub noctem cura recursat. 
+Ergo his aligerum dictis adfatur Amorem: 
+
+`Nate, meae vires, mea magna potentia solus,
+nate, patris summi qui tela Typhoia temnis,
+ad te confugio et supplex tua numina posco. 
+Frater ut Aeneas pelago tuus omnia circum
+litora iactetur odiis Iunonis iniquae,
+nota tibi, et nostro doluisti saepe dolore. 
+Hunc Phoenissa tenet Dido blandisque moratur
+vocibus; et vereor, quo se Iunonia vertant
+hospitia; haud tanto cessabit cardine rerum. 
+Quocirca capere ante dolis et cingere flamma
+reginam meditor, ne quo se numine mutet,
+sed magno Aeneae mecum teneatur amore. 
+Qua facere id possis, nostram nunc accipe mentem. 
+Regius accitu cari genitoris ad urbem
+Sidoniam puer ire parat, mea maxima cura,
+dona ferens, pelago et flammis restantia Troiae: 
+hunc ego sopitum somno super alta Cythera
+aut super Idalium sacrata sede recondam,
+ne qua scire dolos mediusve occurrere possit. 
+Tu faciem illius noctem non amplius unam
+falle dolo, et notos pueri puer indue voltus,
+ut, cum te gremio accipiet laetissima Dido
+regalis inter mensas laticemque Lyaeum,
+cum dabit amplexus atque oscula dulcia figet,
+occultum inspires ignem fallasque veneno.'
+
+Paret Amor dictis carae genetricis, et alas
+exuit, et gressu gaudens incedit Iuli. 
+At Venus Ascanio placidam per membra quietem
+inrigat, et fotum gremio dea tollit in altos
+Idaliae lucos, ubi mollis amaracus illum
+floribus et dulci adspirans complectitur umbra. 
+
+Iamque ibat dicto parens et dona Cupido
+regia portabat Tyriis, duce laetus Achate. 
+Cum venit, aulaeis iam se regina superbis
+aurea composuit sponda mediamque locavit. 
+Iam pater Aeneas et iam Troiana iuventus
+conveniunt, stratoque super discumbitur ostro. 
+Dant famuli manibus lymphas, Cereremque canistris
+expediunt, tonsisque ferunt mantelia villis. 
+Quinquaginta intus famulae, quibus ordine longam
+cura penum struere, et flammis adolere Penatis;
+centum aliae totidemque pares aetate ministri,
+qui dapibus mensas onerent et pocula ponant. 
+Nec non et Tyrii per limina laeta frequentes
+convenere, toris iussi discumbere pictis. 
+Mirantur dona Aeneae, mirantur Iulum
+flagrantisque dei voltus simulataque verba,
+[pallamque et pictum croceo velamen acantho.]
+Praecipue infelix, pesti devota futurae,
+expleri mentem nequit ardescitque tuendo
+Phoenissa, et pariter puero donisque movetur. 
+Ille ubi complexu Aeneae colloque pependit
+et magnum falsi implevit genitoris amorem,
+reginam petit haec oculis, haec pectore toto
+haeret et interdum gremio fovet, inscia Dido,
+insidat quantus miserae deus; at memor ille
+matris Acidaliae paulatim abolere Sychaeum
+incipit, et vivo temptat praevertere amore
+iam pridem resides animos desuetaque corda. 
+
+Postquam prima quies epulis, mensaeque remotae,
+crateras magnos statuunt et vina coronant. 
+Fit strepitus tectis, vocemque per ampla volutant
+atria; dependent lychni laquearibus aureis
+incensi, et noctem flammis funalia vincunt. 
+Hic regina gravem gemmis auroque poposcit
+implevitque mero pateram, quam Belus et omnes
+a Belo soliti; tum facta silentia tectis: 
+`Iuppiter, hospitibus nam te dare iura loquuntur,
+hunc laetum Tyriisque diem Troiaque profectis
+esse velis, nostrosque huius meminisse minores. 
+Adsit laetitiae Bacchus dator, et bona Iuno;
+et vos, O, coetum, Tyrii, celebrate faventes.'
+Dixit, et in mensam laticum libavit honorem,
+primaque, libato, summo tenus attigit ore,
+tum Bitiae dedit increpitans; ille impiger hausit
+spumantem pateram, et pleno se proluit auro
+post alii proceres.  Cithara crinitus Iopas
+personat aurata, docuit quem maximus Atlas. 
+Hic canit errantem lunam solisque labores;
+unde hominum genus et pecudes; unde imber et ignes;
+Arcturum pluviasque Hyadas geminosque Triones;
+quid tantum Oceano properent se tinguere soles
+hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet. 
+Ingeminant plausu Tyrii, Troesque sequuntur. 
+Nec non et vario noctem sermone trahebat
+infelix Dido, longumque bibebat amorem,
+multa super Priamo rogitans, super Hectore multa;
+nunc quibus Aurorae venisset filius armis,
+nunc quales Diomedis equi, nunc quantus Achilles. 
+`Immo age, et a prima dic, hospes, origine nobis
+insidias,' inquit, `Danaum, casusque tuorum,
+erroresque tuos; nam te iam septima portat
+omnibus errantem terris et fluctibus aestas.'
+
+PUBLI VERGILI MARONIS
+AENEIDOS
+LIBER II
+
+
+CONTICUERE omnes, intentique ora tenebant. 
+Inde toro pater Aeneas sic orsus ab alto: 
+
+Infandum, regina, iubes renovare dolorem,
+Troianas ut opes et lamentabile regnum
+eruerint Danai; quaeque ipse miserrima vidi,
+et quorum pars magna fui.  Quis talia fando
+Myrmidonum Dolopumve aut duri miles Ulixi
+temperet a lacrimis?  Et iam nox umida caelo
+praecipitat, suadentque cadentia sidera somnos. 
+Sed si tantus amor casus cognoscere nostros
+et breviter Troiae supremum audire laborem,
+quamquam animus meminisse horret, luctuque refugit,
+incipiam.  Fracti bello fatisque repulsi
+ductores Danaum, tot iam labentibus annis,
+instar montis equum divina Palladis arte
+aedificant, sectaque intexunt abiete costas: 
+votum pro reditu simulant; ea fama vagatur. 
+Huc delecta virum sortiti corpora furtim
+includunt caeco lateri, penitusque cavernas
+ingentis uterumque armato milite complent. 
+
+Est in conspectu Tenedos, notissima fama
+insula, dives opum, Priami dum regna manebant,
+nunc tantum sinus et statio male fida carinis: 
+huc se provecti deserto in litore condunt. 
+Nos abiisse rati et vento petiisse Mycenas: 
+ergo omnis longo solvit se Teucria luctu;
+panduntur portae; iuvat ire et Dorica castra
+desertosque videre locos litusque relictum. 
+Hic Dolopum manus, hic saevus tendebat Achilles;
+classibus hic locus; hic acie certare solebant. 
+Pars stupet innuptae donum exitiale Minervae,
+et molem mirantur equi; primusque Thymoetes
+duci intra muros hortatur et arce locari,
+sive dolo, seu iam Troiae sic fata ferebant. 
+At Capys, et quorum melior sententia menti,
+aut pelago Danaum insidias suspectaque dona
+praecipitare iubent, subiectisque urere flammis,
+aut terebrare cavas uteri et temptare latebras. 
+Scinditur incertum studia in contraria volgus. 
+
+Primus ibi ante omnis, magna comitante caterva,
+Laocoon ardens summa decurrit ab arce,
+et procul:  `O miseri, quae tanta insania, cives? 
+Creditis avectos hostis?  Aut ulla putatis
+dona carere dolis Danaum?  Sic notus Ulixes? 
+aut hoc inclusi ligno occultantur Achivi,
+aut haec in nostros fabricata est machina muros
+inspectura domos venturaque desuper urbi,
+aut aliquis latet error; equo ne credite, Teucri. 
+Quicquid id est, timeo Danaos et dona ferentis.'
+Sic fatus, validis ingentem viribus hastam
+in latus inque feri curvam compagibus alvum
+contorsit:  stetit illa tremens, uteroque recusso
+insonuere cavae gemitumque dedere cavernae. 
+Et, si fata deum, si mens non laeva fuisset,
+impulerat ferro Argolicas foedare latebras,
+Troiaque, nunc stares, Priamique arx alta, maneres. 
+
+Ecce, manus iuvenem interea post terga revinctum
+pastores magno ad regem clamore trahebant
+Dardanidae, qui se ignotum venientibus ultro,
+hoc ipsum ut strueret Troiamque aperiret Achivis,
+obtulerat, fidens animi atque in utrumque paratus,
+seu versare dolos, seu certae occumbere morti. 
+Undique visendi studio Troiana iuventus
+circumfusa ruit, certantque inludere capto. 
+Accipe nunc Danaum insidias, et crimine ab uno
+disce omnes. 
+
+Namque ut conspectu in medio turbatus, inermis
+constitit atque oculis Phrygia agmina circumspexit: 
+`Heu, quae nunc tellus' inquit `quae me aequora possunt
+accipere?  Aut quid iam misero mihi denique restat,
+cui neque apud Danaos usquam locus, et super ipsi
+Dardanidae infensi poenas cum sanguine poscunt?'
+Quo gemitu conversi animi, compressus et omnis
+impetus.  Hortamur fari; quo sanguine cretus,
+quidve ferat, memoret, quae sit fiducia capto. 
+[Ille haec, deposita tandem formidine, fatur:]
+
+`Cuncta equidem tibi, Rex, fuerit quodcumque, fatebor
+vera, inquit; neque me Argolica de gente negabo: 
+hoc primum; nec, si miserum Fortuna Sinonem
+finxit, vanum etiam mendacemque improba finget. 
+Fando aliquod si forte tuas pervenit ad auris
+Belidae nomen Palamedis et incluta fama
+gloria, quem falsa sub proditione Pelasgi
+insontem infando indicio, quia bella vetabat,
+demisere neci, nunc cassum lumine lugent. 
+Illi me comitem et consanguinitate propinquum
+pauper in arma pater primis huc misit ab annis,
+dum stabat regno incolumis regumque vigebat
+consiliis, et nos aliquod nomenque decusque
+gessimus.  Invidia postquam pellacis Ulixi---
+haud ignota loquor---superis concessit ab oris,
+adflictus vitam in tenebris luctuque trahebam,
+et casum insontis mecum indignabar amici. 
+Nec tacui demens, et me, fors si qua tulisset,
+si patrios umquam remeassem victor ad Argos,
+promisi ultorem, et verbis odia aspera movi. 
+Hinc mihi prima mali labes, hinc semper Ulixes
+criminibus terrere novis, hinc spargere voces
+in volgum ambiguas, et quaerere conscius arma. 
+Nec requievit enim, donec, Calchante ministro---
+sed quid ego haec autem nequiquam ingrata revolvo? 
+Quidve moror, si omnis uno ordine habetis Achivos,
+idque audire sat est?  Iamdudum sumite poenas,
+hoc Ithacus velit, et magno mercentur Atridae.'
+
+Tum vero ardemus scitari et quaerere causas,
+ignari scelerum tantorum artisque Pelasgae. 
+Prosequitur pavitans, et ficto pectore fatur: 
+
+`Saepe fugam Danai Troia cupiere relicta
+moliri, et longo fessi discedere bello;
+fecissentque utinam! Saepe illos aspera ponti
+interclusit hiemps, et terruit Auster euntis. 
+Praecipue, cum iam hic trabibus contextus acernis
+staret equus, toto sonuerunt aethere nimbi. 
+Suspensi Eurypylum scitantem oracula Phoebi
+mittimus, isque adytis haec tristia dicta reportat: 
+``Sanguine placastis ventos et virgine caesa,
+cum primum Iliacas, Danai, venistis ad oras;
+sanguine quaerendi reditus, animaque litandum
+Argolica.'' Volgi quae vox ut venit ad auris,
+obstipuere animi, gelidusque per ima cucurrit
+ossa tremor, cui fata parent, quem poscat Apollo. 
+
+`Hic Ithacus vatem magno Calchanta tumultu
+protrahit in medios; quae sint ea numina divom,
+flagitat; et mihi iam multi crudele canebant
+artificis scelus, et taciti ventura videbant. 
+Bis quinos silet ille dies, tectusque recusat
+prodere voce sua quemquam aut opponere morti. 
+Vix tandem, magnis Ithaci clamoribus actus,
+composito rumpit vocem, et me destinat arae. 
+Adsensere omnes, et, quae sibi quisque timebat,
+unius in miseri exitium conversa tulere. 
+Iamque dies infanda aderat; mihi sacra parari,
+et salsae fruges, et circum tempora vittae: 
+eripui, fateor, leto me, et vincula rupi,
+limosoque lacu per noctem obscurus in ulva
+delitui, dum vela darent, si forte dedissent. 
+Nec mihi iam patriam antiquam spes ulla videndi,
+nec dulcis natos exoptatumque parentem;
+quos illi fors et poenas ob nostra reposcent
+effugia, et culpam hanc miserorum morte piabunt. 
+Quod te per superos et conscia numina veri,
+per si qua est quae restet adhuc mortalibus usquam
+intemerata fides, oro, miserere laborum
+tantorum, miserere animi non digna ferentis.'
+
+His lacrimis vitam damus, et miserescimus ultro. 
+Ipse viro primus manicas atque arta levari
+vincla iubet Priamus, dictisque ita fatur amicis: 
+`Quisquis es, amissos hinc iam obliviscere Graios;
+noster eris, mihique haec edissere vera roganti: 
+Quo molem hanc immanis equi statuere?  Quis auctor? 
+Quidve petunt?  Quae religio, aut quae machina belli?'
+Dixerat.  Ille, dolis instructus et arte Pelasga,
+sustulit exutas vinclis ad sidera palmas: 
+
+
+`Vos, aeterni ignes, et non violabile vestrum
+testor numen' ait `vos arae ensesque nefandi,
+quos fugi, vittaeque deum, quas hostia gessi: 
+fas mihi Graiorum sacrata resolvere iura,
+fas odisse viros, atque omnia ferre sub auras,
+si qua tegunt; teneor patriae nec legibus ullis. 
+Tu modo promissis maneas, servataque serves
+Troia fidem, si vera feram, si magna rependam. 
+
+`Omnis spes Danaum et coepti fiducia belli
+Palladis auxiliis semper stetit.  Impius ex quo
+Tydides sed enim scelerumque inventor Ulixes,
+fatale adgressi sacrato avellere templo
+Palladium, caesis summae custodibus arcis,
+corripuere sacram effigiem, manibusque cruentis
+virgineas ausi divae contingere vittas;
+ex illo fluere ac retro sublapsa referri
+spes Danaum, fractae vires, aversa deae mens. 
+Nec dubiis ea signa dedit Tritonia monstris. 
+Vix positum castris simulacrum, arsere coruscae
+luminibus flammae arrectis, salsusque per artus
+sudor iit, terque ipsa solo---mirabile dictu---
+emicuit, parmamque ferens hastamque trementem. 
+
+`Extemplo temptanda fuga canit aequora Calchas,
+nec posse Argolicis exscindi Pergama telis,
+omina ni repetant Argis, numenque reducant,
+quod pelago et curvis secum avexere carinis. 
+Et nunc, quod patrias vento petiere Mycenas,
+arma deosque parant comites, pelagoque remenso
+improvisi aderunt:  ita digerit omina Calchas. 
+Hanc pro Palladio moniti, pro numine laeso
+effigiem statuere, nefas quae triste piaret. 
+Hanc tamen immensam Calchas attollere molem
+roboribus textis caeloque educere iussit,
+ne recipi portis, aut duci in moenia possit,
+neu populum antiqua sub religione tueri. 
+Nam si vestra manus violasset dona Minervae,
+tum magnum exitium (quod di prius omen in ipsum
+convertant!) Priami imperio Phrygibusque futurum;
+sin manibus vestris vestram ascendisset in urbem,
+ultro Asiam magno Pelopea ad moenia bello
+venturam, et nostros ea fata manere nepotes.'
+
+Talibus insidiis periurique arte Sinonis
+credita res, captique dolis lacrimisque coactis,
+quos neque Tydides, nec Larisaeus Achilles,
+non anni domuere decem, non mille carinae. 
+
+Hic aliud maius miseris multoque tremendum
+obicitur magis, atque improvida pectora turbat. 
+Laocoon, ductus Neptuno sorte sacerdos,
+sollemnis taurum ingentem mactabat ad aras. 
+Ecce autem gemini a Tenedo tranquilla per alta---
+horresco referens---immensis orbibus angues
+incumbunt pelago, pariterque ad litora tendunt;
+pectora quorum inter fluctus arrecta iubaeque
+sanguineae superant undas; pars cetera pontum
+pone legit, sinuatque immensa volumine terga. 
+Fit sonitus spumante salo; iamque arva tenebant,
+ardentisque oculos suffecti sanguine et igni,
+sibila lambebant linguis vibrantibus ora. 
+Diffugimus visu exsangues:  illi agmine certo
+Laocoonta petunt; et primum parva duorum
+corpora natorum serpens amplexus uterque
+implicat, et miseros morsu depascitur artus;
+post ipsum auxilio subeuntem ac tela ferentem
+corripiunt, spirisque ligant ingentibus; et iam
+bis medium amplexi, bis collo squamea circum
+terga dati, superant capite et cervicibus altis. 
+Ille simul manibus tendit divellere nodos,
+perfusus sanie vittas atroque veneno,
+clamores simul horrendos ad sidera tollit: 
+quales mugitus, fugit cum saucius aram
+taurus, et incertam excussit cervice securim. 
+At gemini lapsu delubra ad summa dracones
+effugiunt saevaeque petunt Tritonidis arcem,
+sub pedibusque deae clipeique sub orbe teguntur. 
+Tum vero tremefacta novus per pectora cunctis
+insinuat pavor, et scelus expendisse merentem
+Laocoonta ferunt, sacrum qui cuspide robur
+laeserit, et tergo sceleratam intorserit hastam. 
+Ducendum ad sedes simulacrum orandaque divae
+numina conclamant. 
+
+Dividimus muros et moenia pandimus urbis. 
+Accingunt omnes operi, pedibusque rotarum
+subiciunt lapsus, et stuppea vincula collo
+intendunt:  scandit fatalis machina muros,
+feta armis.  Pueri circum innuptaeque puellae
+sacra canunt, funemque manu contingere gaudent. 
+Illa subit, mediaeque minans inlabitur urbi. 
+O patria, O divom domus Ilium, et incluta bello
+moenia Dardanidum, quater ipso in limine portae
+substitit, atque utero sonitum quater arma dedere: 
+instamus tamen inmemores caecique furore,
+et monstrum infelix sacrata sistimus arce. 
+Tunc etiam fatis aperit Cassandra futuris
+ora, dei iussu non umquam credita Teucris. 
+Nos delubra deum miseri, quibus ultimus esset
+ille dies, festa velamus fronde per urbem. 
+
+`Vertitur interea caelum et ruit oceano nox,
+involvens umbra magna terramque polumque
+Myrmidonumque dolos; fusi per moenia Teucri
+conticuere, sopor fessos complectitur artus: 
+et iam Argiva phalanx instructis navibus ibat
+a Tenedo tacitae per amica silentia lunae
+litora nota petens, flammas cum regia puppis
+extulerat, fatisque deum defensus iniquis
+inclusos utero Danaos et pinea furtim
+laxat claustra Sinon.  Illos patefactus ad auras
+reddit equus, laetique cavo se robore promunt
+Thessandrus Sthenelusque duces, et dirus Ulixes,
+demissum lapsi per funem, Acamasque, Thoasque,
+Pelidesque Neoptolemus, primusque Machaon,
+et Menelaus, et ipse doli fabricator Epeos. 
+Invadunt urbem somno vinoque sepultam;
+caeduntur vigiles, portisque patentibus omnis
+accipiunt socios atque agmina conscia iungunt. 
+
+Tempus erat, quo prima quies mortalibus aegris
+incipit, et dono divom gratissima serpit. 
+In somnis, ecce, ante oculos maestissimus Hector
+visus adesse mihi, largosque effundere fletus,
+raptatus bigis, ut quondam, aterque cruento
+pulvere, perque pedes traiectus lora tumentis. 
+Ei mihi, qualis erat, quantum mutatus ab illo
+Hectore, qui redit exuvias indutus Achilli,
+vel Danaum Phrygios iaculatus puppibus ignis,
+squalentem barbam et concretos sanguine crinis
+volneraque illa gerens, quae circum plurima muros
+accepit patrios.  Ultro flens ipse videbar
+Compellare virum et maestas expromere voces: 
+`O lux Dardaniae, spes O fidissima Teucrum,
+quae tantae tenuere morae?  Quibus Hector ab oris
+exspectate venis?  Ut te post multa tuorum
+funera, post varios hominumque urbisque labores
+defessi aspicimus! Quae causa indigna serenos
+foedavit voltus?  Aut cur haec volnera cerno?'
+
+Ille nihil, nec me quaerentem vana moratur,
+sed graviter gemitus imo de pectore ducens,
+`Heu fuge, nate dea, teque his, ait, eripe flammis. 
+Hostis habet muros; ruit alto a culmine Troia. 
+Sat patriae Priamoque datum:  si Pergama dextra
+defendi possent, etiam hac defensa fuissent. 
+Sacra suosque tibi commendat Troia penatis: 
+hos cape fatorum comites, his moenia quaere
+magna, pererrato statues quae denique ponto.'
+Sic ait, et manibus vittas Vestamque potentem
+aeternumque adytis effert penetralibus ignem. 
+
+Diverso interea miscentur moenia luctu,
+et magis atque magis, quamquam secreta parentis
+Anchisae domus arboribusque obtecta recessit,
+clarescunt sonitus, armorumque ingruit horror. 
+Excutior somno, et summi fastigia tecti
+ascensu supero, atque arrectis auribus adsto: 
+in segetem veluti cum flamma furentibus austris
+incidit, aut rapidus montano flumine torrens
+sternit agros, sternit sata laeta boumque labores,
+praecipitisque trahit silvas, stupet inscius alto
+accipiens sonitum saxi de vertice pastor. 
+Tum vero manifesta fides, Danaumque patescunt
+insidiae.  Iam Deiphobi dedit ampla ruinam
+Volcano superante domus; iam proxumus ardet
+Ucalegon; Sigea igni freta lata relucent. 
+Exoritur clamorque virum clangorque tubarum. 
+Arma amens capio; nec sat rationis in armis,
+sed glomerare manum bello et concurrere in arcem
+cum sociis ardent animi; furor iraque mentem
+praecipitant, pulchrumque mori succurrit in armis. 
+
+Ecce autem telis Panthus elapsus Achivom,
+Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos,
+sacra manu victosque deos parvumque nepotem
+ipse trahit, cursuque amens ad limina tendit. 
+`Quo res summa, loco, Panthu?  Quam prendimus arcem?'
+Vix ea fatus eram, gemitu cum talia reddit: 
+`Venit summa dies et ineluctabile tempus
+Dardaniae:  fuimus Troes, fuit Ilium et ingens
+gloria Teucrorum; ferus omnia Iuppiter Argos
+transtulit; incensa Danai dominantur in urbe. 
+Arduus armatos mediis in moenibus adstans
+fundit equus, victorque Sinon incendia miscet
+insultans; portis alii bipatentibus adsunt,
+milia quot magnis umquam venere Mycenis;
+obsedere alii telis angusta viarum
+oppositi; stat ferri acies mucrone corusco
+stricta, parata neci; vix primi proelia temptant
+portarum vigiles, et caeco Marte resistunt.'
+
+Talibus Othryadae dictis et numine divom
+in flammas et in arma feror, quo tristis Erinys,
+ullo fremitus vocat et sublatus ad aethera clamor. 
+Addunt se socios Rhipeus et maximus armis
+Epytus oblati per lunam Hypanisque Dymasque,
+et lateri adglomerant nostro, iuvenisque Coroebus,
+Mygdonides:  illis ad Troiam forte diebus
+venerat, insano Cassandrae incensus amore,
+et gener auxilium Priamo Phrygibusque ferebat,
+infelix, qui non sponsae praecepta furentis
+audierit. 
+
+Quos ubi confertos audere in proelia vidi,
+incipio super his:  `Iuvenes, fortissima frustra
+pectora, si vobis audentem extrema cupido
+certa sequi, quae sit rebus fortuna videtis: 
+excessere omnes, adytis arisque relictis,
+di, quibus imperium hoc steterat; succurritis urbi
+incensae; moriamur et in media arma ruamus. 
+Una salus victis, nullam sperare salutem.'
+
+Sic animis iuvenum furor additus:  inde, lupi ceu
+raptores atra in nebula, quos improba ventris
+exegit caecos rabies, catulique relicti
+faucibus exspectant siccis, per tela, per hostis
+vadimus haud dubiam in mortem, mediaeque tenemus
+urbis iter; nox atra cava circumvolat umbra. 
+Quis cladem illius noctis, quis funera fando
+explicet, aut possit lacrimis aequare labores? 
+Urbs antiqua ruit, multos dominata per annos;
+plurima perque vias sternuntur inertia passim
+corpora, perque domos et religiosa deorum
+limina.  Nec soli poenas dant sanguine Teucri;
+quondam etiam victis redit in praecordia virtus
+victoresque cadunt Danai:  crudelis ubique
+luctus, ubique pavor, et plurima mortis imago. 
+
+Primus se, Danaum magna comitante caterva,
+Androgeos offert nobis, socia agmina credens
+inscius, atque ultro verbis compellat amicis: 
+`Festinate, viri:  nam quae tam sera moratur
+segnities?  Alii rapiunt incensa feruntque
+Pergama; vos celsis nunc primum a navibus itis.'
+Dixit, et extemplo, neque enim responsa dabantur
+fida satis, sensit medios delapsus in hostis. 
+Obstipuit, retroque pedem cum voce repressit: 
+inprovisum aspris veluti qui sentibus anguem
+pressit humi nitens, trepidusque repente refugit
+attollentem iras et caerula colla tumentem;
+haud secus Androgeos visu tremefactus abibat. 
+Inruimus, densis et circumfundimur armis,
+ignarosque loci passim et formidine captos
+sternimus:  adspirat primo fortuna labori. 
+
+Atque hic successu exsultans animisque Coroebus,
+`O socii, qua prima' inquit `fortuna salutis
+monstrat iter, quoque ostendit se dextra, sequamur
+mutemus clipeos, Danaumque insignia nobis
+aptemus:  dolus an virtus, quis in hoste requirat? 
+Arma dabunt ipsi.' Sic fatus, deinde comantem
+Androgei galeam clipeique insigne decorum
+induitur, laterique Argivum accommodat ensem. 
+Hoc Rhipeus, hoc ipse Dymas omnisque iuventus
+laeta facit; spoliis se quisque recentibus armat. 
+Vadimus immixti Danais haud numine nostro,
+multaque per caecam congressi proelia noctem
+conserimus, multos Danaum demittimus Orco. 
+Diffugiunt alii ad navis, et litora cursu
+fida petunt:  pars ingentem formidine turpi
+scandunt rursus equum et nota conduntur in alvo. 
+
+Heu nihil invitis fas quemquam fidere divis!
+Ecce trahebatur passis Priameia virgo
+crinibus a templo Cassandra adytisque Minervae,
+ad caelum tendens ardentia lumina frustra,---
+lumina, nam teneras arcebant vincula palmas. 
+Non tulit hanc speciem furiata mente Coroebus,
+et sese medium iniecit periturus in agmen. 
+Consequimur cuncti et densis incurrimus armis. 
+
+Hic primum ex alto delubri culmine telis
+nostrorum obruimur, oriturque miserrima caedes
+armorum facie et Graiarum errore iubarum. 
+Tum Danai gemitu atque ereptae virginis ira
+undique collecti invadunt, acerrimus Aiax,
+et gemini Atridae, Dolopumque exercitus omnis;
+adversi rupto ceu quondam turbine venti
+confligunt, Zephyrusque Notusque et laetus Eois
+Eurus equis; stridunt silvae, saevitque tridenti
+spumeus atque imo Nereus ciet aequora fundo. 
+Illi etiam, si quos obscura nocte per umbram
+fudimus insidiis totaque agitavimus urbe,
+apparent; primi clipeos mentitaque tela
+adgnoscunt, atque ora sono discordia signant. 
+Ilicet obruimur numero; primusque Coroebus
+Penelei dextra divae armipotentis ad aram
+procumbit; cadit et Rhipeus, iustissimus unus
+qui fuit in Teucris et servantissimus aequi: 
+dis aliter visum; pereunt Hypanisque Dymasque
+confixi a sociis; nec te tua plurima, Panthu,
+labentem pietas nec Apollinis infula texit. 
+Iliaci cineres et flamma extrema meorum,
+testor, in occasu vestro nec tela nec ullas
+vitavisse vices Danaum, et, si fata fuissent
+ut caderem, meruisse manu.  Divellimur inde,
+Iphitus et Pelias mecum, quorum Iphitus aevo
+iam gravior, Pelias et volnere tardus Ulixi;
+protinus ad sedes Priami clamore vocati. 
+
+Hic vero ingentem pugnam, ceu cetera nusquam
+bella forent, nulli tota morerentur in urbe. 
+Sic Martem indomitum, Danaosque ad tecta ruentis
+cernimus, obsessumque acta testudine limen. 
+Haerent parietibus scalae, postisque sub ipsos
+nituntur gradibus, clipeosque ad tela sinistris
+protecti obiciunt, prensant fastigia dextris. 
+Dardanidae contra turris ac tota domorum
+culmina convellunt; his se, quando ultima cernunt,
+extrema iam in morte parant defendere telis;
+auratasque trabes, veterum decora alta parentum,
+devolvunt; alii strictis mucronibus imas
+obsedere fores; has servant agmine denso. 
+Instaurati animi, regis succurrere tectis,
+auxilioque levare viros, vimque addere victis. 
+
+Limen erat caecaeque fores et pervius usus
+tectorum inter se Priami, postesque relicti
+a tergo, infelix qua se, dum regna manebant,
+saepius Andromache ferre incomitata solebat
+ad soceros, et avo puerum Astyanacta trahebat. 
+Evado ad summi fastigia culminis, unde
+tela manu miseri iactabant inrita Teucri. 
+Turrim in praecipiti stantem summisque sub astra
+eductam tectis, unde omnis Troia videri
+et Danaum solitae naves et Achaia castra,
+adgressi ferro circum, qua summa labantis
+iuncturas tabulata dabant, convellimus altis
+sedibus, impulimusque; ea lapsa repente ruinam
+cum sonitu trahit et Danaum super agmina late
+incidit:  ast alii subeunt, nec saxa, nec ullum
+telorum interea cessat genus. 
+
+Vestibulum ante ipsum primoque in limine Pyrrhus
+exsultat, telis et luce coruscus aena;
+qualis ubi in lucem coluber mala gramina pastus
+frigida sub terra tumidum quem bruma tegebat,
+nunc, positis novus exuviis nitidusque iuventa,
+lubrica convolvit sublato pectore terga
+arduus ad solem, et linguis micat ore trisulcis. 
+Una ingens Periphas et equorum agitator Achillis,
+armiger Automedon, una omnis Scyria pubes
+succedunt tecto, et flammas ad culmina iactant. 
+Ipse inter primos correpta dura bipenni
+limina perrumpit, postisque a cardine vellit
+aeratos; iamque excisa trabe firma cavavit
+robora, et ingentem lato dedit ore fenestram. 
+Adparet domus intus, et atria longa patescunt;
+adparent Priami et veterum penetralia regum,
+armatosque vident stantis in limine primo. 
+
+At domus interior gemitu miseroque tumultu
+miscetur, penitusque cavae plangoribus aedes
+femineis ululant; ferit aurea sidera clamor. 
+Tum pavidae tectis matres ingentibus errant;
+amplexaeque tenent postis atque oscula figunt. 
+Instat vi patria Pyrrhus; nec claustra, neque ipsi
+custodes sufferre valent; labat ariete crebro
+ianua, et emoti procumbunt cardine postes. 
+Fit via vi; rumpunt aditus, primosque trucidant
+immissi Danai, et late loca milite complent. 
+Non sic, aggeribus ruptis cum spumeus amnis
+exiit, oppositasque evicit gurgite moles,
+fertur in arva furens cumulo, camposque per omnis
+cum stabulis armenta trahit.  Vidi ipse furentem
+caede Neoptolemum geminosque in limine Atridas;
+vidi Hecubam centumque nurus, Priamumque per aras
+sanguine foedantem, quos ipse sacraverat, ignis. 
+Quinquaginta illi thalami, spes tanta nepotum,
+barbarico postes auro spoliisque superbi,
+procubuere; tenent Danai, qua deficit ignis. 
+
+Forsitan et Priami fuerint quae fata requiras. 
+Urbis uti captae casum convolsaque vidit
+limina tectorum et medium in penetralibus hostem,
+arma diu senior desueta trementibus aevo
+circumdat nequiquam umeris, et inutile ferrum
+cingitur, ac densos fertur moriturus in hostis. 
+Aedibus in mediis nudoque sub aetheris axe
+ingens ara fuit iuxtaque veterrima laurus,
+incumbens arae atque umbra complexa Penatis. 
+Hic Hecuba et natae nequiquam altaria circum,
+praecipites atra ceu tempestate columbae,
+condensae et divom amplexae simulacra sedebant. 
+Ipsum autem sumptis Priamum iuvenalibus armis
+ut vidit, `Quae mens tam dira, miserrime coniunx,
+impulit his cingi telis?  Aut quo ruis?' inquit;
+`Non tali auxilio nec defensoribus istis
+tempus eget, non, si ipse meus nunc adforet Hector. 
+Huc tandem concede; haec ara tuebitur omnis,
+aut moriere simul.' Sic ore effata recepit
+ad sese et sacra longaevum in sede locavit. 
+
+Ecce autem elapsus Pyrrhi de caede Polites,
+unus natorum Priami, per tela, per hostis
+porticibus longis fugit, et vacua atria lustrat
+saucius:  illum ardens infesto volnere Pyrrhus
+insequitur, iam iamque manu tenet et premit hasta. 
+Ut tandem ante oculos evasit et ora parentum,
+concidit, ac multo vitam cum sanguine fudit. 
+Hic Priamus, quamquam in media iam morte tenetur,
+non tamen abstinuit, nec voci iraeque pepercit: 
+`At tibi pro scelere,' exclamat, `pro talibus ausis,
+di, si qua est caelo pietas, quae talia curet,
+persolvant grates dignas et praemia reddant
+debita, qui nati coram me cernere letum
+fecisti et patrios foedasti funere voltus. 
+At non ille, satum quo te mentiris, Achilles
+talis in hoste fuit Priamo; sed iura fidemque
+supplicis erubuit, corpusque exsangue sepulchro
+reddidit Hectoreum, meque in mea regna remisit.'
+
+Sic fatus senior, telumque imbelle sine ictu
+coniecit, rauco quod protinus aere repulsum
+e summo clipei nequiquam umbone pependit. 
+Cui Pyrrhus:  `Referes ergo haec et nuntius ibis
+Pelidae genitori; illi mea tristia facta
+degeneremque Neoptolemum narrare memento. 
+Nunc morere.' Hoc dicens altaria ad ipsa trementem
+traxit et in multo lapsantem sanguine nati,
+implicuitque comam laeva, dextraque coruscum
+extulit, ac lateri capulo tenus abdidit ensem. 
+Haec finis Priami fatorum; hic exitus illum
+sorte tulit, Troiam incensam et prolapsa videntem
+Pergama, tot quondam populis terrisque superbum
+regnatorem Asiae.  Iacet ingens litore truncus,
+avolsumque umeris caput, et sine nomine corpus. 
+
+At me tum primum saevus circumstetit horror
+Obstipui; subiit cari genitoris imago,
+ut regem aequaevum crudeli volnere vidi
+vitam exhalantem; subiit deserta Creusa,
+et direpta domus, et parvi casus Iuli. 
+Respicio, et quae sit me circum copia lustro. 
+Deseruere omnes defessi, et corpora saltu
+ad terram misere aut ignibus aegra dedere. 
+
+[Iamque adeo super unus eram, cum limina Vestae
+servantem et tacitam secreta in sede latentem
+Tyndarida aspicio:  dant clara incendia lucem
+erranti passimque oculos per cuncta ferenti. 
+Illa sibi infestos eversa ob Pergama Teucros
+et poenas Danaum et deserti coniugis iras
+praemetuens, Troiae et patriae communis Erinys,
+abdiderat sese atque aris invisa sedebat. 
+Exarsere ignes animo; subit ira cadentem
+ulcisci patriam et sceleratas sumere poenas. 
+`Scilicet haec Spartam incolumis patriasque Mycenas
+aspiciet, partoque ibit regina triumpho,
+coniugiumque, domumque, patres, natosque videbit,
+Iliadum turba et Phrygiis comitata ministris? 
+Occiderit ferro Priamus, Troia arserit igni? 
+Dardanium totiens sudarit sanguine litus? 
+Non ita:  namque etsi nullum memorabile nomen
+feminea in poena est, nec habet victoria laudem,
+extinxisse nefas tamen et sumpsisse merentis
+laudabor poenas, animumque explesse iuvabit
+ultricis flammae, et cineres satiasse meorum.'
+
+Talia iactabam, et furiata mente ferebar :]
+cum mihi se, non ante oculis tam clara, videndam
+obtulit et pura per noctem in luce refulsit
+alma parens, confessa deam, qualisque videri
+caelicolis et quanta solet, dextraque prehensum
+continuit, roseoque haec insuper addidit ore: 
+`Nate, quis indomitas tantus dolor excitat iras? 
+Quid furis, aut quonam nostri tibi cura recessit? 
+Non prius aspicies, ubi fessum aetate parentem
+liqueris Anchisen; superet coniunxne Creusa,
+Ascaniusque puer?  Quos omnes undique Graiae
+circum errant acies, et, ni mea cura resistat,
+iam flammae tulerint inimicus et hauserit ensis. 
+Non tibi Tyndaridis facies invisa Lacaenae
+culpatusve Paris:  divom inclementia, divom,
+has evertit opes sternitque a culmine Troiam. 
+Aspice---namque omnem, quae nunc obducta tuenti
+mortalis hebetat visus tibi et umida circum
+caligat, nubem eripiam; tu ne qua parentis
+iussa time, neu praeceptis parere recusa:---
+hic, ubi disiectas moles avolsaque saxis
+saxa vides mixtoque undantem pulvere fumum. 
+Neptunus muros magnoque emota tridenti
+fundamenta quatit, totamque a sedibus urbem
+eruit; hic Iuno Scaeas saevissima portas
+prima tenet, sociumque furens a navibus agmen
+ferro accincta vocat. 
+Iam summas arces Tritonia, respice, Pallas
+insedit, nimbo effulgens et Gorgone saeva. 
+Ipse pater Danais animos viresque secundas
+sufficit, ipse deos in Dardana suscitat arma. 
+Eripe, nate, fugam, finemque impone labori. 
+Nusquam abero, et tutum patrio te limine sistam.'
+Dixerat, et spissis noctis se condidit umbris. 
+Adparent dirae facies inimicaque Troiae
+numina magna deum. 
+
+Tum vero omne mihi visum considere in ignis
+Ilium et ex imo verti Neptunia Troia;
+ac veluti summis antiquam in montibus ornum
+cum ferro accisam crebrisque bipennibus instant
+eruere agricolae certatim,---illa usque minatur
+et tremefacta comam concusso vertice nutat,
+volneribus donec paulatim evicta, supremum
+congemuit, traxitque iugis avolsa ruinam. 
+Descendo, ac ducente deo flammam inter et hostis
+expedior; dant tela locum, flammaeque recedunt. 
+
+Atque ubi iam patriae perventum ad limina sedis
+antiquasque domos, genitor, quem tollere in altos
+optabam primum montis primumque petebam,
+abnegat excisa vitam producere Troia
+exsiliumque pati.  `Vos O, quibus integer aevi
+sanguis,' ait `solidaeque suo stant robore vires,
+vos agitate fugam: 
+me si caelicolae voluissent ducere vitam,
+has mihi servassent sedes.  Satis una superque
+vidimus exscidia et captae superavimus urbi. 
+Sic O, sic positum adfati discedite corpus. 
+Ipse manu mortem inveniam; miserebitur hostis
+exuviasque petet; facilis iactura sepulcri. 
+Iam pridem invisus divis et inutilis annos
+demoror, ex quo me divom pater atque hominum rex
+fulminis adflavit ventis et contigit igni.'
+
+Talia perstabat memorans, fixusque manebat. 
+Nos contra effusi lacrimis, coniunxque Creusa
+Ascaniusque omnisque domus, ne vertere secum
+cuncta pater fatoque urguenti incumbere vellet. 
+Abnegat, inceptoque et sedibus haeret in isdem. 
+Rursus in arma feror, mortemque miserrimus opto: 
+nam quod consilium aut quae iam fortuna dabatur? 
+`Mene efferre pedem, genitor, te posse relicto
+sperasti, tantumque nefas patrio excidit ore? 
+Si nihil ex tanta Superis placet urbe relinqui,
+et sedet hoc animo, perituraeque addere Troiae
+teque tuosque iuvat, patet isti ianua leto,
+iamque aderit multo Priami de sanguine Pyrrhus,
+natum ante ora patris, patrem qui obtruncat ad aras. 
+Hoc erat, alma parens, quod me per tela, per ignis
+eripis, ut mediis hostem in penetralibus, utque
+Ascanium patremque meum iuxtaque Creusam
+alterum in alterius mactatos sanguine cernam? 
+Arma, viri, ferte arma; vocat lux ultima victos. 
+Reddite me Danais; sinite instaurata revisam
+proelia:  Numquam omnes hodie moriemur inulti.'
+
+Hinc ferro accingor rursus clipeoque sinistram
+insertabam aptans, meque extra tecta ferebam. 
+Ecce autem complexa pedes in limine coniunx
+haerebat, parvumque patri tendebat Iulum: 
+`Si periturus abis, et nos rape in omnia tecum;
+sin aliquam expertus sumptis spem ponis in armis,
+hanc primum tutare domum.  Cui parvus Iulus,
+cui pater et coniunx quondam tua dicta relinquor?'
+
+Talia vociferans gemitu tectum omne replebat,
+cum subitum dictuque oritur mirabile monstrum. 
+Namque manus inter maestorumque ora parentum
+ecce levis summo de vertice visus Iuli
+fundere lumen apex, tactuque innoxia mollis
+lambere flamma comas et circum tempora pasci. 
+Nos pavidi trepidare metu, crinemque flagrantem
+excutere et sanctos restinguere fontibus ignis. 
+At pater Anchises oculos ad sidera laetus
+extulit, et caelo palmas cum voce tetendit: 
+
+`Iuppiter omnipotens, precibus si flecteris ullis,
+aspice nos; hoc tantum, et, si pietate meremur,
+da deinde auxilium, pater, atque haec omina firma.'
+Vix ea fatus erat senior, subitoque fragore
+intonuit laevum, et de caelo lapsa per umbras
+stella facem ducens multa cum luce cucurrit. 
+Illam, summa super labentem culmina tecti,
+cernimus Idaea claram se condere silva
+signantemque vias; tum longo limite sulcus
+dat lucem, et late circum loca sulphure fumant. 
+Hic vero victus genitor se tollit ad auras,
+adfaturque deos et sanctum sidus adorat. 
+`Iam iam nulla mora est; sequor et qua ducitis adsum. 
+Di patrii, servate domum, servate nepotem. 
+Vestrum hoc augurium, vestroque in numine Troia est. 
+Cedo equidem, nec, nate, tibi comes ire recuso.'
+
+Dixerat ille; et iam per moenia clarior ignis
+auditur, propiusque aestus incendia volvunt. 
+`Ergo age, care pater, cervici imponere nostrae;
+ipse subibo umeris, nec me labor iste gravabit: 
+quo res cumque cadent, unum et commune periclum,
+una salus ambobus erit.  Mihi parvus Iulus
+sit comes, et longe servet vestigia coniunx: 
+vos, famuli, quae dicam, animis advertite vestris. 
+Est urbe egressis tumulus templumque vetustum
+desertae Cereris, iuxtaque antiqua cupressus
+religione patrum multos servata per annos. 
+Hanc ex diverso sedem veniemus in unam. 
+Tu, genitor, cape sacra manu patriosque Penatis;
+me, bello e tanto digressum et caede recenti,
+attrectare nefas, donec me flumine vivo
+abluero.'
+
+Haec fatus, latos umeros subiectaque colla
+veste super fulvique insternor pelle leonis,
+succedoque oneri; dextrae se parvus Iulus
+implicuit sequiturque patrem non passibus aequis;
+pone subit coniunx:  ferimur per opaca locorum;
+et me, quem dudum non ulla iniecta movebant
+tela neque adverso glomerati ex agmine Grai,
+nunc omnes terrent aurae, sonus excitat omnis
+suspensum et pariter comitique onerique timentem. 
+
+Iamque propinquabam portis, omnemque videbar
+evasisse viam, subito cum creber ad auris
+visus adesse pedum sonitus, genitorque per umbram
+prospiciens; `Nate' exclamat, `fuge nate, propinquant. 
+Ardentis clipeos atque aera micantia cerno!'---
+Hic mihi nescio quod trepido male numen amicum
+confusam eripuit mentem.  Namque avia cursu
+dum sequor, et nota excedo regione viarum,
+heu, misero coniunx fatone erepta Creusa
+substitit, erravitne via, seu lassa resedit,
+incertum; nec post oculis est reddita nostris. 
+Nec prius amissam respexi animumque reflexi,
+quam tumulum antiquae Cereris sedemque sacratam
+venimus; hic demum collectis omnibus una
+defuit, et comites natumque virumque fefellit. 
+Quem non incusavi amens hominumque deorumque,
+aut quid in eversa vidi crudelius urbe? 
+Ascanium Anchisenque patrem Teucrosque Penatis
+commendo sociis et curva valle recondo;
+ipse urbem repeto et cingor fulgentibus armis. 
+Stat casus renovare omnis, omnemque reverti
+per Troiam, et rursus caput obiectare periclis. 
+
+Principio muros obscuraque limina portae,
+qua gressum extuleram, repeto, et vestigia retro
+observata sequor per noctem et lumine lustro. 
+Horror ubique animo, simul ipsa silentia terrent. 
+Inde domum, si forte pedem, si forte tulisset,
+me refero:  inruerant Danai, et tectum omne tenebant. 
+Ilicet ignis edax summa ad fastigia vento
+volvitur; exsuperant flammae, furit aestus ad auras. 
+Procedo et Priami sedes arcemque reviso. 
+Et iam porticibus vacuis Iunonis asylo
+custodes lecti Phoenix et dirus Ulixes
+praedam adservabant.  Huc undique Troia gaza
+incensis erepta adytis, mensaeque deorum,
+crateresque auro solidi, captivaque vestis
+congeritur; pueri et pavidae longo ordine matres
+stant circum. 
+
+Ausus quin etiam voces iactare per umbram
+implevi clamore vias, maestusque Creusam
+nequiquam ingeminans iterumque iterumque vocavi. 
+Quaerenti et tectis urbis sine fine furenti
+infelix simulacrum atque ipsius umbra Creusae
+visa mihi ante oculos et nota maior imago. 
+Obstipui, steteruntque comae et vox faucibus haesit. 
+[Tum sic adfari et curas his demere dictis :]
+`Quid tantum insano iuvat indulgere dolori,
+O dulcis coniunx?  Non haec sine numine divom
+eveniunt; nec te hinc comitem asportare Creusam
+fas, aut ille sinit superi regnator Olympi. 
+Longa tibi exsilia, et vastum maris aequor arandum,
+et terram Hesperiam venies, ubi Lydius arva
+inter opima virum leni fluit agmine Thybris: 
+illic res laetae regnumque et regia coniunx
+parta tibi.  Lacrimas dilectae pelle Creusae. 
+Non ego Myrmidonum sedes Dolopumve superbas
+aspiciam, aut Graiis servitum matribus ibo,
+Dardanis, et divae Veneris nurus. 
+Sed me magna deum genetrix his detinet oris: 
+iamque vale, et nati serva communis amorem.'
+Haec ubi dicta dedit, lacrimantem et multa volentem
+dicere deseruit, tenuisque recessit in auras. 
+Ter conatus ibi collo dare bracchia circum: 
+ter frustra comprensa manus effugit imago,
+par levibus ventis volucrique simillima somno. 
+
+Sic demum socios consumpta nocte reviso. 
+Atque hic ingentem comitum adfluxisse novorum
+invenio admirans numerum, matresque virosque,
+collectam exsilio pubem, miserabile volgus. 
+Undique convenere, animis opibusque parati,
+in quascumque velim pelago deducere terras. 
+Iamque iugis summae surgebat Lucifer Idae
+ducebatque diem, Danaique obsessa tenebant
+limina portarum, nec spes opis ulla dabatur;
+cessi, et sublato montes genitore petivi. 
+
+PUBLI VERGILI MARONIS
+AENEIDOS
+LIBER III
+
+POSTQUAM res Asiae Priamique evertere gentem
+immeritam visum Superis, ceciditque superbum
+Ilium, et omnis humo fumat Neptunia Troia,
+diversa exsilia et desertas quaerere terras
+auguriis agimur divom, classemque sub ipsa
+Antandro et Phrygiae molimur montibus Idae,
+incerti, quo fata ferant, ubi sistere detur,
+contrahimusque viros.  Vix prima inceperat aestas,
+et pater Anchises dare fatis vela iubebat;
+litora cum patriae lacrimans portusque relinquo
+et campos, ubi Troia fuit:  feror exsul in altum
+cum sociis natoque Penatibus et magnis dis. 
+
+Terra procul vastis colitur Mavortia campis,
+Thraces arant, acri quondam regnata Lycurgo,
+hospitium antiquum Troiae sociique Penates,
+dum Fortuna fuit.  Feror huc, et litore curvo
+moenia prima loco, fatis ingressus iniquis,
+Aeneadasque meo nomen de nomine fingo. 
+
+Sacra Dionaeae matri divisque ferebam
+auspicibus coeptorum operum, superoque nitentem
+caelicolum regi mactabam in litore taurum. 
+Forte fuit iuxta tumulus, quo cornea summo
+virgulta et densis hastilibus horrida myrtus. 
+Accessi, viridemque ab humo convellere silvam
+conatus, ramis tegerem ut frondentibus aras,
+horrendum et dictu video mirabile monstrum. 
+Nam, quae prima solo ruptis radicibus arbos
+vellitur, huic atro liquuntur sanguine guttae,
+et terram tabo maculant.  Mihi frigidus horror
+membra quatit, gelidusque coit formidine sanguis. 
+Rursus et alterius lentum convellere vimen
+insequor, et causas penitus temptare latentis: 
+ater et alterius sequitur de cortice sanguis. 
+Multa movens animo nymphas venerabar agrestis
+Gradivumque patrem, Geticis qui praesidet arvis,
+rite secundarent visus omenque levarent. 
+Tertia sed postquam maiore hastilia nisu
+adgredior, genibusque adversae obluctor harenae---
+eloquar, an sileam?---gemitus lacrimabilis imo
+auditur tumulo, et vox reddita fertur ad auris: 
+`Quid miserum, Aenea, laceras?  Iam parce sepulto;
+parce pias scelerare manus.  Non me tibi Troia
+externum tulit, aut cruor hic de stipite manat. 
+Heu, fuge crudelis terras, fuge litus avarum: 
+nam Polydorus ego; hic confixum ferrea texit
+telorum seges et iaculis increvit acutis.'
+
+Tum vero ancipiti mentem formidine pressus
+obstipui, steteruntque comae et vox faucibus haesit. 
+Hunc Polydorum auri quondam cum pondere magno
+infelix Priamus furtim mandarat alendum
+Threicio regi, cum iam diffideret armis
+Dardaniae, cingique urbem obsidione videret. 
+Ille, ut opes fractae Teucrum, et Fortuna recessit,
+res Agamemnonias victriciaque arma secutus,
+fas omne abrumpit; Polydorum obtruncat, et auro
+vi potitur.  Quid non mortalia pectora cogis,
+auri sacra fames?  Postquam pavor ossa reliquit,
+delectos populi ad proceres primumque parentem
+monstra deum refero, et quae sit sententia posco. 
+Omnibus idem animus, scelerata excedere terra,
+linqui pollutum hospitium, et dare classibus austros. 
+Ergo instauramus Polydoro funus, et ingens
+aggeritur tumulo tellus; stant Manibus arae,
+caeruleis maestae vittis atraque cupresso,
+et circum Iliades crinem de more solutae;
+inferimus tepido spumantia cymbia lacte
+sanguinis et sacri pateras, animamque sepulchro
+condimus, et magna supremum voce ciemus. 
+
+Inde, ubi prima fides pelago, placataque venti
+dant maria et lenis crepitans vocat Auster in altum,
+deducunt socii navis et litora complent: 
+provehimur portu, terraeque urbesque recedunt. 
+Sacra mari colitur medio gratissima tellus
+Nereidum matri et Neptuno Aegaeo,
+quam pius arquitenens oras et litora circum
+errantem Mycono e celsa Gyaroque revinxit,
+immotamque coli dedit et contemnere ventos. 
+Huc feror; haec fessos tuto placidissima portu
+accipit:  egressi veneramur Apollinis urbem. 
+Rex Anius, rex idem hominum Phoebique sacerdos
+vittis et sacra redimitus tempora lauro,
+occurrit; veterem Anchisen adgnovit amicum. 
+Iungimus hospitio dextras, et tecta subimus. 
+
+Templa dei saxo venerabar structa vetusto: 
+`Da propriam, Thymbraee, domum; da moenia fessis
+et genus et mansuram urbem; serva altera Troiae
+Pergama, reliquias Danaum atque immitis Achilli. 
+Quem sequimur?  Quove ire iubes?  Ubi ponere sedes? 
+Da, pater, augurium, atque animis inlabere nostris.'
+
+Vix ea fatus eram:  tremere omnia visa repente,
+liminaque laurusque dei, totusque moveri
+mons circum, et mugire adytis cortina reclusis. 
+Submissi petimus terram, et vox fertur ad auris: 
+`Dardanidae duri, quae vos a stirpe parentum
+prima tulit tellus, eadem vos ubere laeto
+accipiet reduces.  Antiquam exquirite matrem: 
+hic domus Aeneae cunctis dominabitur oris,
+et nati natorum, et qui nascentur ab illis.'
+
+Haec Phoebus; mixtoque ingens exorta tumultu
+laetitia, et cuncti quae sint ea moenia quaerunt,
+quo Phoebus vocet errantis iubeatque reverti? 
+Tum genitor, veterum volvens monumenta virorum,
+`Audite, O proceres' ait `et spes discite vestras: 
+Creta Iovis magni medio iacet insula ponto;
+mons Idaeus ubi, et gentis cunabula nostrae. 
+Centum urbes habitant magnas, uberrima regna;
+maximus unde pater, si rite audita recordor,
+Teucrus Rhoeteas primum est advectus in oras,
+optavitque locum regno.  Nondum Ilium et arces
+Pergameae steterant; habitabant vallibus imis. 
+hinc mater cultrix Cybeli Corybantiaque aera
+Idaeumque nemus; hinc fida silentia sacris,
+et iuncti currum dominae subiere leones. 
+Ergo agite, et, divom ducunt qua iussa, sequamur;
+placemus ventos et Gnosia regna petamus. 
+Nec longo distant cursu; modo Iuppiter adsit,
+tertia lux classem Cretaeis sistet in oris.'
+Sic fatus, meritos aris mactavit honores,
+taurum Neptuno, taurum tibi, pulcher Apollo
+nigram Hiemi pecudem, Zephyris felicibus albam. 
+
+Fama volat pulsum regnis cessisse paternis
+Idomenea ducem, desertaque litora Cretae
+hoste vacare domos, sedesque adstare relictas. 
+Linquimus Ortygiae portus, pelagoque volamus,
+bacchatamque iugis Naxon viridemque Donysam,
+Olearon, niveamque Paron, sparsasque per aequor
+Cycladas, et crebris legimus freta consita terris. 
+Nauticus exoritur vario certamine clamor;
+hortantur socii:  ``Cretam proavosque petamus!''
+Prosequitur surgens a puppi ventus euntis
+et tandem antiquis Curetum adlabimur oris. 
+Ergo avidus muros optatae molior urbis,
+Pergameamque voco, et laetam cognomine gentem
+hortor amare focos arcemque attollere tectis. 
+
+Iamque fere sicco subductae litore puppes;
+conubiis arvisque novis operata iuventus;
+iura domosque dabam:  subito cum tabida membris,
+corrupto caeli tractu, miserandaque venit
+arboribusque satisque lues et letifer annus. 
+Linquebant dulcis animas, aut aegra trahebant
+corpora; tum sterilis exurere Sirius agros;
+arebant herbae, et victum seges aegra negabat. 
+Rursus ad oraclum Ortygiae Phoebumque remenso
+hortatur pater ire mari, veniamque precari: 
+quam fessis finem rebus ferat; unde laborum
+temptare auxilium iubeat; quo vertere cursus. 
+
+Nox erat, et terris animalia somnus habebat: 
+effigies sacrae divom Phrygiique Penates,
+quos mecum a Troia mediisque ex ignibus urbis
+extuleram, visi ante oculos adstare iacentis
+in somnis, multo manifesti lumine, qua se
+plena per insertas fundebat luna fenestras;
+tum sic adfari et curas his demere dictis: 
+`Quod tibi delato Ortygiam dicturus Apollo est,
+hic canit, et tua nos en ultro ad limina mittit. 
+Nos te, Dardania incensa, tuaque arma secuti,
+nos tumidum sub te permensi classibus aequor,
+idem venturos tollemus in astra nepotes,
+imperiumque urbi dabimus:  tu moenia magnis
+magna para, longumque fugae ne linque laborem. 
+Mutandae sedes:  non haec tibi litora suasit
+Delius, aut Cretae iussit considere Apollo. 
+Est locus, Hesperiam Grai cognomine dicunt,
+terra antiqua, potens armis atque ubere glaebae;
+Oenotri coluere viri; nunc fama minores
+Italiam dixisse ducis de nomine gentem: 
+hae nobis propriae sedes; hinc Dardanus ortus,
+Iasiusque pater, genus a quo principe nostrum. 
+Surge age, et haec laetus longaevo dicta parenti
+haud dubitanda refer:  Corythum terrasque requirat
+Ausonias; Dictaea negat tibi Iuppiter arva.'
+
+Talibus attonitus visis et voce deorum---
+nec sopor illud erat, sed coram adgnoscere voltus
+velatasque comas praesentiaque ora videbar;
+tum gelidus toto manabat corpore sudor
+corripio e stratis corpus, tendoque supinas
+ad caelum cum voce manus, et munera libo
+intemerata focis.  Perfecto laetus honore
+Anchisen facio certum, remque ordine pando. 
+Adgnovit prolem ambiguam geminosque parentes,
+seque novo veterum deceptum errore locorum. 
+Tum memorat:  `Nate, Iliacis exercite fatis,
+sola mihi talis casus Cassandra canebat. 
+Nunc repeto haec generi portendere debita nostro,
+et saepe Hesperiam, saepe Itala regna vocare. 
+Sed quis ad Hesperiae venturos litora Teucros
+crederet, aut quem tum vates Cassandra moveret? 
+Cedamus Phoebo, et moniti meliora sequamur.'
+Sic ait, et cuncti dicto paremus ovantes. 
+Hanc quoque deserimus sedem, paucisque relictis
+vela damus, vastumque cava trabe currimus aequor. 
+
+Postquam altum tenuere rates, nec iam amplius ullae
+adparent terrae, caelum undique et undique pontus,
+tum mihi caeruleus supra caput adstitit imber,
+noctem hiememque ferens, et inhorruit unda tenebris. 
+Continuo venti volvunt mare, magnaque surgunt
+aequora; dispersi iactamur gurgite vasto;
+involvere diem nimbi, et nox umida caelum
+abstulit; ingeminant abruptis nubibus ignes. 
+Excutimur cursu, et caecis erramus in undis. 
+Ipse diem noctemque negat discernere caelo,
+nec meminisse viae media Palinurus in unda. 
+Tris adeo incertos caeca caligine soles
+erramus pelago, totidem sine sidere noctes. 
+Quarto terra die primum se attollere tandem
+visa, aperire procul montis, ac volvere fumum. 
+Vela cadunt, remis insurgimus; haud mora nautae
+adnixi torquent spumas et caerula verrunt. 
+
+Servatum ex undis Strophadum me litora primum
+accipiunt; Strophades Graio stant nomine dictae,
+insulae Ionio in magno, quas dira Celaeno
+Harpyiaeque colunt aliae, Phineia postquam
+clausa domus, mensasque metu liquere priores. 
+Tristius haud illis monstrum, nec saevior ulla
+pestis et ira deum Stygiis sese extulit undis. 
+Virginei volucrum voltus, foedissima ventris
+proluvies, uncaeque manus, et pallida semper
+ora fame. 
+
+Huc ubi delati portus intravimus, ecce
+laeta boum passim campis armenta videmus,
+caprigenumque pecus nullo custode per herbas. 
+Inruimus ferro, et divos ipsumque vocamus
+in partem praedamque Iovem; tum litore curvo
+exstruimusque toros, dapibusque epulamur opimis. 
+At subitae horrifico lapsu de montibus adsunt
+Harpyiae, et magnis quatiunt clangoribus alas,
+diripiuntque dapes, contactuque omnia foedant
+immundo; tum vox taetrum dira inter odorem. 
+Rursum in secessu longo sub rupe cavata,
+arboribus clausi circum atque horrentibus umbris,
+instruimus mensas arisque reponimus ignem: 
+rursum ex diverso caeli caecisque latebris
+turba sonans praedam pedibus circumvolat uncis,
+polluit ore dapes.  Sociis tunc, arma capessant,
+edico, et dira bellum cum gente gerendum. 
+Haud secus ac iussi faciunt, tectosque per herbam
+disponunt enses et scuta latentia condunt. 
+Ergo ubi delapsae sonitum per curva dedere
+litora, dat signum specula Misenus ab alta
+aere cavo.  Invadunt socii, et nova proelia temptant,
+obscenas pelagi ferro foedare volucres: 
+sed neque vim plumis ullam nec volnera tergo
+accipiunt, celerique fuga sub sidera lapsae
+semesam praedam et vestigia foeda relinquunt. 
+
+Una in praecelsa consedit rupe Celaeno,
+infelix vates, rumpitque hanc pectore vocem: 
+`Bellum etiam pro caede boum stratisque iuvencis,
+Laomedontiadae, bellumne inferre paratis,
+et patrio Harpyias insontis pellere regno? 
+Accipite ergo animis atque haec mea figite dicta,
+quae Phoebo pater omnipotens, mihi Phoebus Apollo
+praedixit, vobis Furiarum ego maxuma pando. 
+Italiam cursu petitis, ventisque vocatis
+ibitis Italiam, portusque intrare licebit;
+sed non ante datam cingetis moenibus urbem,
+quam vos dira fames nostraeque iniuria caedis
+ambesas subigat malis absumere mensas.'
+Dixit, et in silvam pennis ablata refugit. 
+
+At sociis subita gelidus formidine sanguis
+deriguit; cecidere animi, nec iam amplius armis,
+sed votis precibusque iubent exposcere pacem,
+sive deae, seu sint dirae obscenaeque volucres. 
+Et pater Anchises passis de litore palmis
+numina magna vocat, meritosque indicit honores: 
+`Di, prohibete minas; di, talem avertite casum,
+et placidi servate pios!' Tum litore funem
+deripere, excussosque iubet laxare rudentes. 
+Tendunt vela Noti; fugimus spumantibus undis,
+qua cursum ventusque gubernatorque vocabat. 
+Iam medio adparet fluctu nemorosa Zacynthos
+Dulichiumque Sameque et Neritos ardua saxis. 
+Effugimus scopulos Ithacae, Laertia regna,
+et terram altricem saevi exsecramur Ulixi. 
+Mox et Leucatae nimbosa cacumina montis
+et formidatus nautis aperitur Apollo. 
+Hunc petimus fessi et parvae succedimus urbi;
+ancora de prora iacitur, stant litore puppes. 
+
+Ergo insperata tandem tellure potiti,
+lustramurque Iovi votisque incendimus aras,
+Actiaque Iliacis celebramus litora ludis. 
+Exercent patrias oleo labente palaestras
+nudati socii; iuvat evasisse tot urbes
+Argolicas, mediosque fugam tenuisse per hostis. 
+Interea magnum sol circumvolvitur annum,
+et glacialis hiemps aquilonibus asperat undas. 
+Aere cavo clipeum.  magni gestamen Abantis,
+postibus adversis figo, et rem carmine signo: 
+AENEAS HAEC DE DANAIS VICTORIBVS ARMA. 
+Linquere tum portus iubeo et considere transtris: 
+certatim socii feriunt mare et aequora verrunt. 
+Protinus aerias Phaeacum abscondimus arces,
+litoraque Epiri legimus portuque subimus
+Chaonio, et celsam Buthroti accedimus urbem. 
+
+Hic incredibilis rerum fama occupat auris,
+Priamiden Helenum Graias regnare per urbes,
+coniugio Aeacidae Pyrrhi sceptrisque potitum,
+et patrio Andromachen iterum cessisse marito. 
+Obstipui, miroque incensum pectus amore,
+compellare virum et casus cognoscere tantos. 
+Progredior portu, classis et litora linquens,
+sollemnis cum forte dapes et tristia dona
+ante urbem in luco falsi Simoentis ad undam
+libabat cineri Andromache, Manisque vocabat
+Hectoreum ad tumulum, viridi quem caespite inanem
+et geminas, causam lacrimis, sacraverat aras. 
+
+Ut me conspexit venientem et Troia circum
+arma amens vidit, magnis exterrita monstris
+deriguit visu in medio, calor ossa reliquit;
+labitur, et longo vix tandem tempore fatur: 
+`Verane te facies, verus mihi nuntius adfers,
+nate dea?  Vivisne, aut, si lux alma recessit,
+Hector ubi est?' Dixit, lacrimasque effudit et omnem
+implevit clamore locum.  Vix pauca furenti
+subicio, et raris turbatus vocibus hisco: 
+`vivo equidem, vitamque extrema per omnia duco;
+ne dubita, nam vera vides. 
+Heu, quis te casus deiectam coniuge tanto
+excipit, aut quae digna satis fortuna revisit
+Hectoris Andromachen?  Pyrrhin' conubia servas?'
+
+Deiecit voltum et demissa voce locuta est: 
+`O felix una ante alias Priameia virgo,
+hostilem ad tumulum Troiae sub moenibus altis
+iussa mori, quae sortitus non pertulit ullos,
+nec victoris eri tetigit captiva cubile!
+nos, patria incensa, diversa per aequora vectae,
+stirpis Achilleae fastus iuvenemque superbum,
+servitio enixae, tulimus:  qui deinde, secutus
+Ledaeam Hermionen Lacedaemoniosque hymenaeos,
+me famulo famulamque Heleno transmisit habendam. 
+Ast illum, ereptae magno inflammatus amore
+coniugis et scelerum Furiis agitatus, Orestes
+excipit incautum patriasque obtruncat ad aras. 
+Morte Neoptolemi regnorum reddita cessit
+pars Heleno, qui Chaonios cognomine campos
+Chaoniamque omnem Troiano a Chaone dixit,
+Pergamaque Iliacamque iugis hanc addidit arcem. 
+Sed tibi qui cursum venti, quae fata dedere? 
+Aut quisnam ignarum nostris deus adpulit oris? 
+Quid puer Ascanius?  superatne et vescitur aura,
+quem tibi iam Troia---
+Ecqua tamen puero est amissae cura parentis? 
+Ecquid in antiquam virtutem animosque virilis
+et pater Aeneas et avunculus excitat Hector?'
+
+Talia fundebat lacrimans longosque ciebat
+incassum fletus, cum sese a moenibus heros
+Priamides multis Helenus comitantibus adfert,
+adgnoscitque suos, laetusque ad limina ducit,
+et multum lacrimas verba inter singula fundit. 
+Procedo, et parvam Troiam simulataque magnis
+Pergama, et arentem Xanthi cognomine rivum
+adgnosco, Scaeaeque amplector limina portae. 
+Nec non et Teucri socia simul urbe fruuntur: 
+illos porticibus rex accipiebat in amplis;
+aulai medio libabant pocula Bacchi,
+impositis auro dapibus, paterasque tenebant. 
+
+Iamque dies alterque dies processit, et aurae
+vela vocant tumidoque inflatur carbasus austro. 
+His vatem adgredior dictis ac talia quaeso: 
+`Troiugena, interpres divom, qui numina Phoebi,
+qui tripodas, Clarii laurus, qui sidera sentis,
+et volucrum linguas et praepetis omina pennae,
+fare age---namque omnem cursum mihi prospera dixit
+religio, et cuncti suaserunt numine divi
+Italiam petere et terras temptare repostas: 
+sola novum dictuque nefas Harpyia Celaeno
+prodigium canit, et tristis denuntiat iras,
+obscenamque famem---quae prima pericula vito? 
+Quidve sequens tantos possim superare labores?'
+
+Hic Helenus, caesis primum de more iuvencis,
+exorat pacem divom, vittasque resolvit
+sacrati capitis, meque ad tua limina, Phoebe,
+ipse manu multo suspensum numine ducit,
+atque haec deinde canit divino ex ore sacerdos: 
+
+`Nate dea,---nam te maioribus ire per altum
+auspiciis manifesta fides:  sic fata deum rex
+sortitur, volvitque vices; is vertitur ordo---
+pauca tibi e multis, quo tutior hospita lustres
+aequora et Ausonio possis considere portu,
+expediam dictis; prohibent nam cetera Parcae
+scire Helenum farique vetat Saturnia Iuno. 
+Principio Italiam, quam tu iam rere propinquam
+vicinosque, ignare, paras invadere portus,
+longa procul longis via dividit invia terris. 
+Ante et Trinacria lentandus remus in unda,
+et salis Ausonii lustrandum navibus aequor,
+infernique lacus, Aeaeaeque insula Circae,
+quam tuta possis urbem componere terra: 
+signa tibi dicam, tu condita mente teneto: 
+cum tibi sollicito secreti ad fluminis undam
+litoreis ingens inventa sub ilicibus sus
+triginta capitum fetus enixa iacebit. 
+alba, solo recubans, albi circum ubera nati,
+is locus urbis erit, requies ea certa laborum. 
+Nec tu mensarum morsus horresce futuros: 
+fata viam invenient, aderitque vocatus Apollo. 
+
+`Has autem terras, Italique hanc litoris oram,
+proxuma quae nostri perfunditur aequoris aestu,
+effuge; cuncta malis habitantur moenia Grais. 
+Hic et Narycii posuerunt moenia Locri,
+et Sallentinos obsedit milite campos
+Lyctius Idomeneus; hic illa ducis Meliboei
+parva Philoctetae subnixa Petelia muro. 
+Quin, ubi transmissae steterint trans aequora classes,
+et positis aris iam vota in litore solves,
+purpureo velare comas adopertus amictu,
+ne qua inter sanctos ignis in honore deorum
+hostilis facies occurrat et omina turbet. 
+Hunc socii morem sacrorum, hunc ipse teneto: 
+hac casti maneant in religione nepotes. 
+
+`Ast ubi digressum Siculae te admoverit orae
+ventus, et angusti rarescent claustra Pelori,
+laeva tibi tellus et longo laeva petantur
+aequora circuitu:  dextrum fuge litus et undas. 
+Haec loca vi quondam et vasta convolsa ruina---
+tantum aevi longinqua valet mutare vetustas---
+dissiluisse ferunt, cum protinus utraque tellus
+una foret; venit medio vi pontus et undis
+Hesperium Siculo latus abscidit, arvaque et urbes
+litore diductas angusto interluit aestu. 
+Dextrum Scylla latus, laevum implacata Charybdis
+obsidet, atque imo barathri ter gurgite vastos
+sorbet in abruptum fluctus, rursusque sub auras
+erigit alternos et sidera verberat unda. 
+At Scyllam caecis cohibet spelunca latebris,
+ora exsertantem et navis in saxa trahentem. 
+Prima hominis facies et pulchro pectore virgo
+pube tenus, postrema immani corpore pristis,
+delphinum caudas utero commissa luporum. 
+Praestat Trinacrii metas lustrare Pachyni
+cessantem, longos et circumflectere cursus,
+quam semel informem vasto vidisse sub antro
+Scyllam, et caeruleis canibus resonantia saxa. 
+
+`Praeterea, si qua est Heleno prudentia, vati
+si qua fides, animum si veris implet Apollo,
+unum illud tibi, nate dea, proque omnibus unum
+praedicam, et repetens iterumque iterumque monebo: 
+Iunonis magnae primum prece numen adora;
+Iunoni cane vota libens, dominamque potentem
+supplicibus supera donis:  sic denique victor
+Trinacria finis Italos mittere relicta. 
+
+`Huc ubi delatus Cumaeam accesseris urbem,
+divinosque lacus, et Averna sonantia silvis,
+insanam vatem aspicies, quae rupe sub ima
+fata canit, foliisque notas et nomina mandat. 
+Quaecumque in foliis descripsit carmina virgo,
+digerit in numerum, atque antro seclusa relinquit. 
+Illa manent immota locis, neque ab ordine cedunt;
+verum eadem, verso tenuis cum cardine ventus
+impulit et teneras turbavit ianua frondes,
+numquam deinde cavo volitantia prendere saxo,
+nec revocare situs aut iungere carmina curat: 
+inconsulti abeunt, sedemque odere Sibyllae. 
+Hic tibi ne qua morae fuerint dispendia tanti,---
+quamvis increpitent socii, et vi cursus in altum
+vela vocet, possisque sinus implere secundos,---
+quin adeas vatem precibusque oracula poscas
+ipsa canat, vocemque volens atque ora resolvat. 
+Illa tibi Italiae populos venturaque bella,
+et quo quemque modo fugiasque ferasque laborem
+expediet, cursusque dabit venerata secundos. 
+Haec sunt, quae nostra liceat te voce moneri. 
+Vade age, et ingentem factis fer ad aethera Troiam.'
+
+Quae postquam vates sic ore effatus amico est,
+dona dehinc auro gravia sectoque elephanto
+imperat ad navis ferri, stipatque carinis
+ingens argentum, Dodonaeosque lebetas,
+loricam consertam hamis auroque trilicem,
+et conum insignis galeae cristasque comantis,
+arma Neoptolemi; sunt et sua dona parenti. 
+Addit equos, additque duces;
+remigium supplet; socios simul instruit armis. 
+
+Interea classem velis aptare iubebat
+Anchises, fieret vento mora ne qua ferenti. 
+Quem Phoebi interpres multo compellat honore: 
+`Coniugio, Anchise, Veneris dignate superbo,
+cura deum, bis Pergameis erepte ruinis,
+ecce tibi Ausoniae tellus; hanc arripe velis. 
+Et tamen hanc pelago praeterlabare necesse est;
+Ausoniae pars illa procul, quam pandit Apollo. 
+Vade' ait `O felix nati pietate.  Quid ultra
+provehor, et fando surgentis demoror austros?'
+
+Nec minus Andromache digressu maesta supremo
+fert picturatas auri subtemine vestes
+et Phrygiam Ascanio chlamydem (nec cedit honore),
+textilibusque onerat donis, ac talia fatur: 
+`Accipe et haec, manuum tibi quae monumenta mearum
+sint, puer, et longum Andromachae testentur amorem,
+coniugis Hectoreae.  Cape dona extrema tuorum,
+O milli sola mei super Astyanactis imago: 
+sic oculos, sic ille manus, sic ora ferebat;
+et nunc aequali tecum pubesceret aevo.'
+
+Hos ego digrediens lacrimis adfabar obortis: 
+`Vivite felices, quibus est fortuna peracta
+iam sua; nos alia ex aliis in fata vocamur. 
+Vobis parta quies; nullum maris aequor arandum,
+arva neque Ausoniae semper cedentia retro
+quaerenda.  Effigiem Xanthi Troiamque videtis
+quam vestrae fecere manus, melioribus, opto,
+auspiciis, et quae fuerit minus obvia Graiis. 
+Si quando Thybrim vicinaque Thybridis arva
+intraro, gentique meae data moenia cernam,
+cognatas urbes olim populosque propinquos,
+Epiro, Hesperia, quibus idem Dardanus auctor
+atque idem casus, unam faciemus utramque
+Troiam animis; maneat nostros ea cura nepotes.'
+
+Provehimur pelago vicina Ceraunia iuxta,
+unde iter Italiam cursusque brevissimus undis. 
+Sol ruit interea et montes umbrantur opaci;
+sternimur optatae gremio telluris ad undam,
+sortiti remos, passimque in litore sicco
+corpora curamus; fessos sopor inrigat artus. 
+Necdum orbem medium Nox horis acta subibat: 
+haud segnis strato surgit Palinurus et omnis
+explorat ventos, atque auribus aera captat;
+sidera cuncta notat tacito labentia caelo,
+Arcturum pluviasque Hyadas geminosque Triones,
+armatumque auro circumspicit Oriona. 
+Postquam cuncta videt caelo constare sereno,
+dat clarum e puppi signum; nos castra movemus,
+temptamusque viam et velorum pandimus alas. 
+
+Iamque rubescebat stellis Aurora fugatis,
+cum procul obscuros collis humilemque videmus
+Italiam.  ``Italiam'' primus conclamat Achates,
+``Italiam'' laeto socii clamore salutant. 
+Tum pater Anchises magnum cratera corona
+induit, implevitque mero, divosque vocavit
+stans celsa in puppi: 
+`Di maris et terrae tempestatumque potentes,
+ferte viam vento facilem et spirate secundi.'
+Crebrescunt optatae aurae portusque patescit
+iam propior, templumque adparet in arce Minervae. 
+Vela legunt socii et proras ad litora torquent. 
+Portus ab Euroo fluctu curvatus in arcum,
+obiectae salsa spumant aspargine cautes;
+ipse latet; gemino demittunt bracchia muro
+turriti scopuli, refugitque ab litore templum. 
+Quattuor hic, primum omen, equos in gramine vidi
+tondentis campum late, candore nivali. 
+Et pater Anchises:  `Bellum, O terra hospita, portas
+bello armantur equi, bellum haec armenta minantur. 
+Sed tamen idem olim curru succedere sueti
+quadrupedes, et frena iugo concordia ferre;
+spes et pacis' ait.  Tum numina sancta precamur
+Palladis armisonae, quae prima accepit ovantis,
+et capita ante aras Phrygio velamur amictu;
+praeceptisque Heleni, dederat quae maxima, rite
+Iunoni Argivae iussos adolemus honores. 
+
+Haud mora, continuo perfectis ordine votis,
+cornua velatarum obvertimus antemarum,
+Graiugenumque domos suspectaque linquimus arva. 
+Hinc sinus Herculei (si vera est fama) Tarenti
+cernitur; attollit se diva Lacinia contra,
+Caulonisque arces et navifragum Scylaceum. 
+Tum procul e fluctu Trinacria cernitur Aetna,
+et gemitum ingentem pelagi pulsataque saxa
+audimus longe fractasque ad litora voces,
+exsultantque vada, atque aestu miscentur harenae. 
+Et pater Anchises:  `Nimirum haec illa Charybdis: 
+hos Helenus scopulos, haec saxa horrenda canebat. 
+Eripite, O socii, pariterque insurgite remis!'
+
+Haud minus ac iussi faciunt, primusque rudentem
+contorsit laevas proram Palinurus ad undas. 
+laevam cuncta cohors remis ventisque petivit. 
+Tollimur in caelum curvato gurgite, et idem
+subducta ad Manis imos desedimus unda. 
+Ter scopuli clamorem inter cava saxa dedere: 
+ter spumam elisam et rorantia vidimus astra. 
+Interea fessos ventus cum sole reliquit,
+ignarique viae Cyclopum adlabimur oris. 
+
+Portus ab accessu ventorum immotus et ingens
+ipse; sed horrificis iuxta tonat Aetna ruinis;
+interdumque atram prorumpit ad aethera nubem,
+turbine fumantem piceo et candente favilla,
+attollitque globos flammarum et sidera lambit;
+interdum scopulos avolsaque viscera montis
+erigit eructans, liquefactaque saxa sub auras
+cum gemitu glomerat, fundoque exaestuat imo. 
+Fama est Enceladi semustum fulmine corpus
+urgueri mole hac, ingentemque insuper Aetnam
+impositam ruptis flammam exspirare caminis;
+et fessum quotiens mutet latus, intremere omnem
+murmure Trinacriam, et caelum subtexere fumo. 
+Noctem illam tecti silvis immania monstra
+perferimus, nec quae sonitum det causa videmus. 
+Nam neque erant astrorum ignes, nec lucidus aethra
+siderea polus, obscuro sed nubila caelo,
+et lunam in nimbo nox intempesta tenebat. 
+
+Postera iamque dies primo surgebat Eoo,
+umentemque Aurora polo dimoverat umbram: 
+cum subito e silvis, macie confecta suprema,
+ignoti nova forma viri miserandaque cultu
+procedit, supplexque manus ad litora tendit. 
+Respicimus:  dira inluvies inmissaque barba,
+consertum tegumen spinis; at cetera Graius,
+[et quondam patriis ad Troiam missus in armis.]
+Isque ubi Dardanios habitus et Troia vidit
+arma procul, paulum aspectu conterritus haesit,
+continuitque gradum; mox sese ad litora praeceps
+cum fletu precibusque tulit:  `Per sidera testor,
+per superos atque hoc caeli spirabile lumen,
+tollite me, Teucri; quascumque abducite terras;
+hoc sat erit.  Scio me Danais e classibus unum,
+et bello Iliacos fateor petiisse Penatis;
+pro quo, si sceleris tanta est iniuria nostri,
+spargite me in fluctus, vastoque inmergite ponto. 
+Si pereo, hominum manibus periisse iuvabit.'
+Dixerat, et genua amplexus genibusque volutans
+haerebat.  Qui sit, fari, quo sanguine cretus,
+hortamur; quae deinde agitet fortuna, fateri. 
+Ipse pater dextram Anchises, haud multa moratus,
+dat iuveni, atque animum praesenti pignore firmat. 
+Ille haec, deposita tandem formidine, fatur: 
+
+`Sum patria ex Ithaca, comes infelicis Ulixi,
+nomine Achaemenides, Troiam genitore Adamasto
+paupere---mansissetque utinam fortuna!---profectus. 
+Hic me, dum trepidi crudelia limina linquunt,
+inmemores socii vasto Cyclopis in antro
+deseruere.  Domus sanie dapibusque cruentis,
+intus opaca, ingens; ipse arduus, altaque pulsat
+sidera---Di, talem terris avertite pestem!---
+nec visu facilis nec dictu adfabilis ulli. 
+Visceribus miserorum et sanguine vescitur atro. 
+Vidi egomet, duo de numero cum corpora nostro
+prensa manu magna, medio resupinus in antro,
+frangeret ad saxum, sanieque aspersa natarent
+limina; vidi atro cum membra fluentia tabo
+manderet, et tepidi tremerent sub dentibus artus. 
+Haud impune quidem; nec talia passus Ulixes,
+oblitusve sui est Ithacus discrimine tanto. 
+Nam simul expletus dapibus vinoque sepultus
+cervicem inflexam posuit, iacuitque per antrum
+immensus, saniem eructans et frusta cruento
+per somnum commixta mero, nos magna precati
+numina sortitique vices, una undique circum
+fundimur, et telo lumen terebramus acuto,---
+ingens, quod torva solum sub fronte latebat,
+Argolici clipei aut Phoebeae lampadis instar,---
+et tandem laeti sociorum ulciscimur umbras. 
+Sed fugite, O miseri, fugite, atque ab litore funem
+rumpite. 
+
+Nam qualis quantusque cavo Polyphemus in antro
+lanigeras claudit pecudes atque ubera pressat,
+centum alii curva haec habitant ad litora volgo
+infandi Cyclopes, et altis montibus errant. 
+Tertia iam lunae se cornua lumine complent,
+cum vitam in silvis inter deserta ferarum
+lustra domosque traho, vastosque ab rupe Cyclopas
+prospicio, sonitumque pedum vocemque tremesco. 
+Victum infelicem, bacas lapidosaque corna,
+dant rami et volsis pascunt radicibus herbae. 
+Omnia conlustrans, hanc primum ad litora classem
+conspexi venientem.  Huic me, quaecumque fuisset,
+addixi:  satis est gentem effugisse nefandam. 
+Vos animam hanc potius quocumque absumite leto.'
+
+Vix ea fatus erat, summo cum monte videmus
+ipsum inter pecudes vasta se mole moventem
+pastorem Polyphemum et litora nota petentem,
+monstrum horrendum, informe, ingens, cui lumen ademptum. 
+Trunca manu pinus regit et vestigia firmat;
+lanigerae comitantur oves---ea sola voluptas
+solamenque mali. 
+Postquam altos tetigit fluctus et ad aequora venit,
+luminis effossi fluidum lavit inde cruorem,
+dentibus infrendens gemitu, graditurque per aequor
+iam medium, necdum fluctus latera ardua tinxit. 
+Nos procul inde fugam trepidi celerare, recepto
+supplice sic merito, tacitique incidere funem;
+vertimus et proni certantibus aequora remis. 
+Sensit, et ad sonitum vocis vestigia torsit;
+verum ubi nulla datur dextra adfectare potestas,
+nec potis Ionios fluctus aequare sequendo,
+clamorem immensum tollit, quo pontus et omnes
+contremuere undae, penitusque exterrita tellus
+Italiae, curvisque immugiit Aetna cavernis. 
+
+At genus e silvis Cyclopum et montibus altis
+excitum ruit ad portus et litora complent. 
+Cernimus adstantis nequiquam lumine torvo
+Aetnaeos fratres, caelo capita alta ferentis,
+concilium horrendum:  quales cum vertice celso
+aeriae quercus, aut coniferae cyparissi
+constiterunt, silva alta Iovis, lucusve Dianae. 
+Praecipites metus acer agit quocumque rudentis
+excutere, et ventis intendere vela secundis. 
+Contra iussa monent Heleni Scyllam atque Charybdin
+inter, utramque viam leti discrimine parvo,
+ni teneant cursus; certum est dare lintea retro. 
+Ecce autem Boreas angusta ab sede Pelori
+missus adest.  Vivo praetervehor ostia saxo
+Pantagiae Megarosque sinus Thapsumque iacentem. 
+Talia monstrabat relegens errata retrorsus
+litora Achaemenides; comes infelicis Ulixi. 
+
+Sicanio praetenta sinu iacet insula contra
+Plemyrium undosum; nomen dixere priores
+Ortygiam.  Alpheum fama est huc Elidis amnem
+occultas egisse vias subter mare; qui nunc
+ore, Arethusa, tuo Siculis confunditur undis. 
+Iussi numina magna loci veneramur; et inde
+exsupero praepingue solum stagnantis Helori. 
+Hinc altas cautes proiectaque saxa Pachyni
+radimus, et fatis numquam concessa moveri
+adparet Camerina procul campique Geloi,
+immanisque Gela fluvii cognomine dicta. 
+Arduus inde Acragas ostentat maxuma longe
+moenia, magnanimum quondam generator equorum;
+teque datis linquo ventis, palmosa Selinus,
+et vada dura lego saxis Lilybeia caecis. 
+
+Hinc Drepani me portus et inlaetabilis ora
+accipit.  Hic, pelagi tot tempestatibus actis,
+heu genitorem, omnis curae casusque levamen,
+amitto Anchisen:  hic me, pater optume, fessum
+deseris, heu, tantis nequiquam erepte periclis!
+Nec vates Helenus, cum multa horrenda moneret,
+hos mihi praedixit luctus, non dira Celaeno. 
+Hic labor extremus, longarum haec meta viarum. 
+Hinc me digressum vestris deus adpulit oris. 
+
+Sic pater Aeneas intentis omnibus unus
+fata renarrabat divom, cursusque docebat. 
+Conticuit tandem, factoque hic fine quievit. 
+
+PUBLI VERGILI MARONIS
+AENEIDOS
+LIBER IV
+
+AT regina gravi iamdudum saucia cura
+volnus alit venis, et caeco carpitur igni. 
+Multa viri virtus animo, multusque recursat
+gentis honos:  haerent infixi pectore voltus
+verbaque, nec placidam membris dat cura quietem. 
+Postera Phoebea lustrabat lampade terras,
+umentemque Aurora polo dimoverat umbram,
+cum sic unanimam adloquitur male sana sororem: 
+`Anna soror, quae me suspensam insomnia terrent!
+Quis novus hic nostris successit sedibus hospes,
+quem sese ore ferens, quam forti pectore et armis!
+Credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum. 
+Degeneres animos timor arguit:  heu, quibus ille
+iactatus fatis! Quae bella exhausta canebat!
+Si mihi non animo fixum immotumque sederet,
+ne cui me vinclo vellem sociare iugali,
+postquam primus amor deceptam morte fefellit;
+si non pertaesum thalami taedaeque fuisset,
+huic uni forsan potui succumbere culpae. 
+Anna, fatebor enim, miseri post fata Sychaei
+coniugis et sparsos fraterna caede Penatis,
+solus hic inflexit sensus, animumque labantem
+impulit:  adgnosco veteris vestigia flammae. 
+Sed mihi vel tellus optem prius ima dehiscat,
+vel Pater omnipotens adigat me fulmine ad umbras,
+pallentis umbras Erebi noctemque profundam,
+ante, Pudor, quam te violo, aut tua iura resolvo. 
+Ille meos, primus qui me sibi iunxit, amores
+abstulit; ille habeat secum servetque sepulchro.'
+Sic effata sinum lacrimis implevit obortis. 
+
+Anna refert:  `O luce magis dilecta sorori,
+solane perpetua maerens carpere iuventa,
+nec dulcis natos, Veneris nec praemia noris? 
+Id cinerem aut Manis credis curare sepultos? 
+Esto:  aegram nulli quondam flexere mariti,
+non Libyae, non ante Tyro; despectus Iarbas
+ductoresque alii, quos Africa terra triumphis
+dives alit:  placitone etiam pugnabis amori? 
+Nec venit in mentem, quorum consederis arvis? 
+Hinc Gaetulae urbes, genus insuperabile bello,
+et Numidae infreni cingunt et inhospita Syrtis;
+hinc deserta siti regio, lateque furentes
+Barcaei.  Quid bella Tyro surgentia dicam,
+germanique minas? 
+Dis equidem auspicibus reor et Iunone secunda
+hunc cursum Iliacas vento tenuisse carinas. 
+Quam tu urbem, soror, hanc cernes, quae surgere regna
+coniugio tali! Teucrum comitantibus armis
+Punica se quantis attollet gloria rebus!
+Tu modo posce deos veniam, sacrisque litatis
+indulge hospitio, causasque innecte morandi,
+dum pelago desaevit hiemps et aquosus Orion,
+quassataeque rates, dum non tractabile caelum.'
+
+His dictis incensum animum inflammavit amore,
+spemque dedit dubiae menti, solvitque pudorem. 
+Principio delubra adeunt, pacemque per aras
+exquirunt; mactant lectas de more bidentis
+legiferae Cereri Phoeboque patrique Lyaeo,
+Iunoni ante omnis, cui vincla iugalia curae. 
+Ipsa, tenens dextra pateram, pulcherrima Dido
+candentis vaccae media inter cornua fundit,
+aut ante ora deum pinguis spatiatur ad aras,
+instauratque diem donis, pecudumque reclusis
+pectoribus inhians spirantia consulit exta. 
+Heu vatum ignarae mentes! quid vota furentem,
+quid delubra iuvant?  Est mollis flamma medullas
+interea, et tacitum vivit sub pectore volnus. 
+Uritur infelix Dido, totaque vagatur
+urbe furens, qualis coniecta cerva sagitta,
+quam procul incautam nemora inter Cresia fixit
+pastor agens telis, liquitque volatile ferrum
+nescius; illa fuga silvas saltusque peragrat
+Dictaeos; haeret lateri letalis arundo. 
+Nunc media Aenean secum per moenia ducit,
+Sidoniasque ostentat opes urbemque paratam;
+incipit effari, mediaque in voce resistit;
+nunc eadem labente die convivia quaerit,
+Iliacosque iterum demens audire labores
+exposcit, pendetque iterum narrantis ab ore. 
+Post, ubi digressi, lumenque obscura vicissim
+luna premit suadentque cadentia sidera somnos,
+sola domo maeret vacua, stratisque relictis
+incubat, illum absens absentem auditque videtque;
+aut gremio Ascanium, genitoris imagine capta,
+detinet, infandum si fallere possit amorem. 
+Non coeptae adsurgunt turres, non arma iuventus
+exercet, portusve aut propugnacula bello
+tuta parant; pendent opera interrupta, minaeque
+murorum ingentes aequataque machina caelo. 
+
+Quam simul ac tali persensit peste teneri
+cara Iovis coniunx, nec famam obstare furori,
+talibus adgreditur Venerem Saturnia dictis: 
+`Egregiam vero laudem et spolia ampla refertis
+tuque puerque tuus, magnum et memorabile nomen,
+una dolo divom si femina victa duorum est!
+Nec me adeo fallit veritam te moenia nostra
+suspectas habuisse domos Karthaginis altae. 
+Sed quis erit modus, aut quo nunc certamine tanto? 
+Quin potius pacem aeternam pactosque hymenaeos
+exercemus?  Habes, tota quod mente petisti: 
+ardet amans Dido, traxitque per ossa furorem. 
+Communem hunc ergo populum paribusque regamus
+auspiciis; liceat Phrygio servire marito,
+dotalisque tuae Tyrios permittere dextrae.'
+
+Olli---sensit enim simulata mente locutam,
+quo regnum Italiae Libycas averteret oras---
+sic contra est ingressa Venus:  `Quis talia demens
+abnuat, aut tecum malit contendere bello,
+si modo, quod memoras, factum fortuna sequatur. 
+Sed fatis incerta feror, si Iuppiter unam
+esse velit Tyriis urbem Troiaque profectis,
+miscerive probet populos, aut foedera iungi. 
+Tu coniunx tibi fas animum temptare precando. 
+Perge; sequar.  Tum sic excepit regia Iuno: 
+`Mecum erit iste labor:  nunc qua ratione, quod instat
+confieri possit, paucis, adverte, docebo. 
+Venatum Aeneas unaque miserrima Dido
+in nemus ire parant, ubi primos crastinus ortus
+extulerit Titan, radiisque retexerit orbem. 
+His ego nigrantem commixta grandine nimbum,
+dum trepidant alae, saltusque indagine cingunt,
+desuper infundam, et tonitru caelum omne ciebo. 
+Diffugient comites et nocte tegentur opaca: 
+speluncam Dido dux et Troianus eandem
+devenient; adero, et, tua si mihi certa voluntas,
+[conubio iungam stabili propriamque dicabo,]
+hic hymenaeus erit.'---Non adversata petenti
+adnuit, atque dolis risit Cytherea repertis. 
+
+Oceanum interea surgens Aurora reliquit. 
+It portis iubare exorto delecta iuventus;
+retia rara, plagae, lato venabula ferro,
+Massylique ruunt equites et odora canum vis. 
+Reginam thalamo cunctantem ad limina primi
+Poenorum exspectant, ostroque insignis et auro
+stat sonipes, ac frena ferox spumantia mandit. 
+Tandem progreditur, magna stipante caterva,
+Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo. 
+Cui pharetra ex auro, crines nodantur in aurum,
+aurea purpuream subnectit fibula vestem. 
+Nec non et Phrygii comites et laetus Iulus
+incedunt.  Ipse ante alios pulcherrimus omnis
+infert se socium Aeneas atque agmina iungit. 
+Qualis ubi hibernam Lyciam Xanthique fluenta
+deserit ac Delum maternam invisit Apollo,
+instauratque choros, mixtique altaria circum
+Cretesque Dryopesque fremunt pictique Agathyrsi;
+ipse iugis Cynthi graditur, mollique fluentem
+fronde premit crinem fingens atque implicat auro;
+tela sonant umeris:  haud illo segnior ibat
+Aeneas; tantum egregio decus enitet ore. 
+Postquam altos ventum in montis atque invia lustra,
+ecce ferae, saxi deiectae vertice, caprae
+decurrere iugis; alia de parte patentis
+transmittunt cursu campos atque agmina cervi
+pulverulenta fuga glomerant montisque relinquunt. 
+At puer Ascanius mediis in vallibus acri
+gaudet equo, iamque hos cursu, iam praeterit illos,
+spumantemque dari pecora inter inertia votis
+optat aprum, aut fulvum descendere monte leonem. 
+
+Interea magno misceri murmure caelum
+incipit; insequitur commixta grandine nimbus;
+et Tyrii comites passim et Troiana iuventus
+Dardaniusque nepos Veneris diversa per agros
+tecta metu petiere; ruunt de montibus amnes. 
+Speluncam Dido dux et Troianus eandem
+deveniunt:  prima et Tellus et pronuba Iuno
+dant signum; fulsere ignes et conscius aether
+conubiis, summoque ulularunt vertice nymphae. 
+Ille dies primus leti primusque malorum
+causa fuit; neque enim specie famave movetur,
+nec iam furtivum Dido meditatur amorem: 
+coniugium vocat; hoc praetexit nomine culpam. 
+
+Extemplo Libyae magnas it Fama per urbes---
+Fama, malum qua non aliud velocius ullum;
+mobilitate viget, viresque adquirit eundo,
+parva metu primo, mox sese attollit in auras,
+ingrediturque solo, et caput inter nubila condit. 
+Illam Terra parens, ira inritata deorum,
+extremam (ut perhibent) Coeo Enceladoque sororem
+progenuit, pedibus celerem et pernicibus alis,
+monstrum horrendum, ingens, cui, quot sunt corpore plumae
+tot vigiles oculi subter, mirabile dictu,
+tot linguae, totidem ora sonant, tot subrigit aures. 
+Nocte volat caeli medio terraeque per umbram,
+stridens, nec dulci declinat lumina somno;
+luce sedet custos aut summi culmine tecti,
+turribus aut altis, et magnas territat urbes;
+tam ficti pravique tenax, quam nuntia veri. 
+Haec tum multiplici populos sermone replebat
+gaudens, et pariter facta atque infecta canebat: 
+venisse Aenean, Troiano sanguine cretum,
+cui se pulchra viro dignetur iungere Dido;
+nunc hiemem inter se luxu, quam longa, fovere
+regnorum immemores turpique cupidine captos. 
+Haec passim dea foeda virum diffundit in ora. 
+Protinus ad regem cursus detorquet Iarban,
+incenditque animum dictis atque aggerat iras. 
+
+Hic Hammone satus, rapta Garamantide Nympha,
+templa Iovi centum latis immania regnis,
+centum aras posuit, vigilemque sacraverat ignem,
+excubias divom aeternas, pecudumque cruore
+pingue solum et variis florentia limina sertis. 
+Isque amens animi et rumore accensus amaro
+dicitur ante aras media inter numina divom
+multa Iovem manibus supplex orasse supinis: 
+`Iuppiter omnipotens, cui nunc Maurusia pictis
+gens epulata toris Lenaeum libat honorem,
+aspicis haec, an te, genitor, cum fulmina torques,
+nequiquam horremus, caecique in nubibus ignes
+terrificant animos et inania murmura miscent? 
+Femina, quae nostris errans in finibus urbem
+exiguam pretio posuit, cui litus arandum
+cuique loci leges dedimus, conubia nostra
+reppulit, ac dominum Aenean in regna recepit. 
+Et nunc ille Paris cum semiviro comitatu,
+Maeonia mentum mitra crinemque madentem
+subnexus, rapto potitur:  nos munera templis
+quippe tuis ferimus, famamque fovemus inanem.'
+
+Talibus orantem dictis arasque tenentem
+audiit omnipotens, oculosque ad moenia torsit
+regia et oblitos famae melioris amantes. 
+Tum sic Mercurium adloquitur ac talia mandat: 
+`Vade age, nate, voca Zephyros et labere pennis,
+Dardaniumque ducem, Tyria Karthagine qui nunc
+exspectat, fatisque datas non respicit urbes,
+adloquere, et celeris defer mea dicta per auras. 
+Non illum nobis genetrix pulcherrima talem
+promisit, Graiumque ideo bis vindicat armis;
+sed fore, qui gravidam imperiis belloque frementem
+Italiam regeret, genus alto a sanguine Teucri
+proderet, ac totum sub leges mitteret orbem. 
+Si nulla accendit tantarum gloria rerum,
+nec super ipse sua molitur laude laborem,
+Ascanione pater Romanas invidet arces? 
+Quid struit, aut qua spe inimica in gente moratur,
+nec prolem Ausoniam et Lavinia respicit arva? 
+Naviget:  haec summa est; hic nostri nuntius esto.'
+
+Dixerat.  Ille patris magni parere parabat
+imperio; et primum pedibus talaria nectit
+aurea, quae sublimem alis sive aequora supra
+seu terram rapido pariter cum flamine portant;
+tum virgam capit:  hac animas ille evocat Orco
+pallentis, alias sub Tartara tristia mittit,
+dat somnos adimitque, et lumina morte resignat. 
+Illa fretus agit ventos, et turbida tranat
+nubila; iamque volans apicem et latera ardua cernit
+Atlantis duri, caelum qui vertice fulcit,
+Atlantis, cinctum adsidue cui nubibus atris
+piniferum caput et vento pulsatur et imbri;
+nix umeros infusa tegit; tum flumina mento
+praecipitant senis, et glacie riget horrida barba. 
+Hic primum paribus nitens Cyllenius alis
+constitit; hinc toto praeceps se corpore ad undas
+misit, avi similis, quae circum litora, circum
+piscosos scopulos humilis volat aequora iuxta. 
+Haud aliter terras inter caelumque volabat,
+litus harenosum Libyae ventosque secabat
+materno veniens ab avo Cyllenia proles. 
+Ut primum alatis tetigit magalia plantis,
+Aenean fundantem arces ac tecta novantem
+conspicit; atque illi stellatus iaspide fulva
+ensis erat, Tyrioque ardebat murice laena
+demissa ex umeris, dives quae munera Dido
+fecerat, et tenui telas discreverat auro. 
+Continuo invadit:  `Tu nunc Karthaginis altae
+fundamenta locas, pulchramque uxorius urbem
+exstruis, heu regni rerumque oblite tuarum? 
+Ipse deum tibi me claro demittit Olympo
+regnator, caelum ac terras qui numine torquet;
+ipse haec ferre iubet celeris mandata per auras: 
+quid struis, aut qua spe Libycis teris otia terris? 
+Si te nulla movet tantarum gloria rerum,
+[nec super ipse tua moliris laude laborem,]
+Ascanium surgentem et spes heredis Iuli
+respice, cui regnum Italiae Romanaque tellus
+debentur.' Tali Cyllenius ore locutus
+mortalis visus medio sermone reliquit,
+et procul in tenuem ex oculis evanuit auram. 
+
+At vero Aeneas aspectu obmutuit amens,
+arrectaeque horrore comae, et vox faucibus haesit. 
+Ardet abire fuga dulcisque relinquere terras,
+attonitus tanto monitu imperioque deorum. 
+Heu quid agat?  Quo nunc reginam ambire furentem
+audeat adfatu?  Quae prima exordia sumat? 
+Atque animum nunc huc celerem, nunc dividit illuc,
+in partisque rapit varias perque omnia versat. 
+Haec alternanti potior sententia visa est: 
+Mnesthea Sergestumque vocat fortemque Serestum,
+classem aptent taciti sociosque ad litora cogant,
+arma parent, et quae rebus sit causa novandis
+dissimulent; sese interea, quando optuma Dido
+nesciat et tantos rumpi non speret amores,
+temptaturum aditus, et quae mollissima fandi
+tempora, quis rebus dexter modus.  Ocius omnes
+imperio laeti parent ac iussa facessunt. 
+
+At regina dolos---quis fallere possit amantem? 
+praesensit, motusque excepit prima futuros,
+omnia tuta timens.  Eadem impia Fama furenti
+detulit armari classem cursumque parari. 
+Saevit inops animi, totamque incensa per urbem
+bacchatur, qualis commotis excita sacris
+Thyias, ubi audito stimulant trieterica Baccho
+orgia, nocturnusque vocat clamore Cithaeron. 
+Tandem his Aenean compellat vocibus ultro: 
+`Dissimulare etiam sperasti, perfide, tantum
+posse nefas, tacitusque mea decedere terra? 
+Nec te noster amor, nec te data dextera quondam,
+nec moritura tenet crudeli funere Dido? 
+Quin etiam hiberno moliris sidere classem,
+et mediis properas aquilonibus ire per altum,
+crudelis?  Quid, si non arva aliena domosque
+ignotas peteres, sed Troia antiqua maneret,
+Troia per undosum peteretur classibus aequor
+Mene fugis?  Per ego has lacrimas dextramque tuam te
+(quando aliud mihi iam miserae nihil ipsa reliqui)
+per conubia nostra, per inceptos hymenaeos,
+si bene quid de te merui, fuit aut tibi quicquam
+dulce meum, miserere domus labentis, et istam---
+oro, si quis adhuc precibus locus---exue mentem. 
+Te propter Libycae gentes Nomadumque tyranni
+odere, infensi Tyrii; te propter eundem
+exstinctus pudor, et, qua sola sidera adibam,
+fama prior.  Cui me moribundam deseris, hospes? 
+Hoc solum nomen quoniam de coniuge restat. 
+Quid moror?  An mea Pygmalion dum moenia frater
+destruat, aut captam ducat Gaetulus Iarbas? 
+Saltem si qua mihi de te suscepta fuisset
+ante fugam suboles, si quis mihi parvulus aula
+luderet Aeneas, qui te tamen ore referret,
+non equidem omnino capta ac deserta viderer.'
+
+Dixerat.  Ille Iovis monitis immota tenebat
+lumina, et obnixus curam sub corde premebat. 
+Tandem pauca refert:  `Ego te, quae plurima fando
+enumerare vales, numquam, regina, negabo
+promeritam; nec me meminisse pigebit Elissae,
+dum memor ipse mei, dum spiritus hos regit artus. 
+Pro re pauca loquar.  Neque ego hanc abscondere furto
+speravi---ne finge---fugam, nec coniugis umquam
+praetendi taedas, aut haec in foedera veni. 
+Me si fata meis paterentur ducere vitam
+auspiciis et sponte mea componere curas,
+urbem Troianam primum dulcisque meorum
+reliquias colerem, Priami tecta alta manerent,
+et recidiva manu posuissem Pergama victis. 
+Sed nunc Italiam magnam Gryneus Apollo,
+Italiam Lyciae iussere capessere sortes: 
+hic amor, haec patria est.  Si te Karthaginis arces,
+Phoenissam, Libycaeque aspectus detinet urbis,
+quae tandem, Ausonia Teucros considere terra,
+invidia est?  Et nos fas extera quaerere regna. 
+Me patris Anchisae, quotiens umentibus umbris
+nox operit terras, quotiens astra ignea surgunt,
+admonet in somnis et turbida terret imago;
+me puer Ascanius capitisque iniuria cari,
+quem regno Hesperiae fraudo et fatalibus arvis. 
+Nunc etiam interpres divom, Iove missus ab ipso---
+testor utrumque caput---celeris mandata per auras
+detulit; ipse deum manifesto in lumine vidi
+intrantem muros, vocemque his auribus hausi. 
+Desine meque tuis incendere teque querelis: 
+Italiam non sponte sequor.'
+
+Talia dicentem iamdudum aversa tuetur,
+huc illuc volvens oculos, totumque pererrat
+luminibus tacitis, et sic accensa profatur: 
+`Nec tibi diva parens, generis nec Dardanus auctor,
+perfide; sed duris genuit te cautibus horrens
+Caucasus, Hyrcanaeque admorunt ubera tigres. 
+Nam quid dissimulo, aut quae me ad maiora reservo? 
+Num fletu ingemuit nostro?  Num lumina flexit? 
+Num lacrimas victus dedit, aut miseratus amantem est? 
+Quae quibus anteferam?  Iam iam nec maxuma Iuno,
+nec Saturnius haec oculis pater aspicit aequis. 
+Nusquam tuta fides.  Eiectum litore, egentem
+excepi, et regni demens in parte locavi;
+amissam classem, socios a morte reduxi. 
+Heu furiis incensa feror! Nunc augur Apollo,
+nunc Lyciae sortes, nunc et Iove missus ab ipso
+interpres divom fert horrida iussa per auras. 
+Scilicet is Superis labor est, ea cura quietos
+sollicitat.  Neque te teneo, neque dicta refello. 
+I, sequere Italiam ventis, pete regna per undas. 
+Spero equidem mediis, si quid pia numina possunt,
+supplicia hausurum scopulis, et nomine Dido
+saepe vocaturum.  Sequar atris ignibus absens,
+et, cum frigida mors anima seduxerit artus,
+omnibus umbra locis adero.  Dabis, improbe, poenas. 
+Audiam et haec Manis veniet mihi fama sub imos.'
+His medium dictis sermonem abrumpit, et auras
+aegra fugit, seque ex oculis avertit et aufert,
+linquens multa metu cunctantem et multa parantem
+dicere.  Suscipiunt famulae, conlapsaque membra
+marmoreo referunt thalamo stratisque reponunt. 
+
+At pius Aeneas, quamquam lenire dolentem
+solando cupit et dictis avertere curas,
+multa gemens magnoque animum labefactus amore,
+iussa tamen divom exsequitur, classemque revisit. 
+Tum vero Teucri incumbunt, et litore celsas
+deducunt toto naves:  natat uncta carina;
+frondentisque ferunt remos et robora silvis
+infabricata, fugae studio. 
+Migrantis cernas, totaque ex urbe ruentis. 
+Ac velut ingentem formicae farris acervum
+cum populant, hiemis memores, tectoque reponunt;
+it nigrum campis agmen, praedamque per herbas
+convectant calle angusto; pars grandia trudunt
+obnixae frumenta umeris; pars agmina cogunt
+castigantque moras; opere omnis semita fervet. 
+Quis tibi tum, Dido, cernenti talia sensus? 
+quosve dabas gemitus, cum litora fervere late
+prospiceres arce ex summa, totumque videres
+misceri ante oculos tantis clamoribus aequor? 
+Improbe Amor, quid non mortalia pectora cogis? 
+Ire iterum in lacrimas, iterum temptare precando
+cogitur, et supplex animos submittere amori,
+ne quid inexpertum frustra moritura relinquat. 
+
+`Anna, vides toto properari litore; circum
+undique convenere; vocat iam carbasus auras,
+puppibus et laeti nautae imposuere coronas. 
+Hunc ego si potui tantum sperare dolorem,
+et perferre, soror, potero.  Miserae hoc tamen unum
+exsequere, Anna, mihi.  Solam nam perfidus ille
+te colere, arcanos etiam tibi credere sensus;
+sola viri mollis aditus et tempora noras. 
+I, soror, atque hostem supplex adfare superbum: 
+non ego cum Danais Troianam exscindere gentem
+Aulide iuravi, classemve ad Pergama misi,
+nec patris Anchisae cineres Manisve revelli,
+cur mea dicta neget duras demittere in auris. 
+Quo ruit?  Extremum hoc miserae det munus amanti: 
+exspectet facilemque fugam ventosque ferentis. 
+Non iam coniugium antiquum, quod prodidit, oro,
+nec pulcro ut Latio careat regnumque relinquat: 
+tempus inane peto, requiem spatiumque furori,
+dum mea me victam doceat fortuna dolere. 
+Extremam hanc oro veniam---miserere sororis---
+quam mihi cum dederit, cumulatam morte remittam.'
+
+Talibus orabat, talisque miserrima fletus
+fertque refertque soror:  sed nullis ille movetur
+fletibus, aut voces ullas tractabilis audit;
+fata obstant, placidasque viri deus obstruit auris. 
+Ac, velut annoso validam cum robore quercum
+Alpini Boreae nunc hinc nunc flatibus illinc
+eruere inter se certant; it stridor, et altae
+consternunt terram concusso stipite frondes;
+ipsa haeret scopulis, et, quantum vertice ad auras
+aetherias, tantum radice in Tartara tendit: 
+haud secus adsiduis hinc atque hinc vocibus heros
+tunditur, et magno persentit pectore curas;
+mens immota manet; lacrimae volvuntur inanes. 
+
+Tum vero infelix fatis exterrita Dido
+mortem orat; taedet caeli convexa tueri. 
+Quo magis inceptum peragat lucemque relinquat,
+vidit, turicremis cum dona imponeret aris,
+horrendum dictu, latices nigrescere sacros,
+fusaque in obscenum se vertere vina cruorem. 
+Hoc visum nulli, non ipsi effata sorori. 
+Praeterea fuit in tectis de marmore templum
+coniugis antiqui, miro quod honore colebat,
+velleribus niveis et festa fronde revinctum: 
+hinc exaudiri voces et verba vocantis
+visa viri, nox cum terras obscura teneret;
+solaque culminibus ferali carmine bubo
+saepe queri et longas in fletum ducere voces;
+multaque praeterea vatum praedicta priorum
+terribili monitu horrificant.  Agit ipse furentem
+in somnis ferus Aeneas; semperque relinqui
+sola sibi, semper longam incomitata videtur
+ire viam, et Tyrios deserta quaerere terra. 
+Eumenidum veluti demens videt agmina Pentheus,
+et solem geminum et duplicis se ostendere Thebas;
+aut Agamemnonius scaenis agitatus Orestes
+armatam facibus matrem et serpentibus atris
+cum fugit, ultricesque sedent in limine Dirae. 
+
+Ergo ubi concepit furias evicta dolore
+decrevitque mori, tempus secum ipsa modumque
+exigit, et, maestam dictis adgressa sororem,
+consilium voltu tegit, ac spem fronte serenat: 
+`Inveni, germana, viam---gratare sorori---
+quae mihi reddat eum, vel eo me solvat amantem. 
+Oceani finem iuxta solemque cadentem
+ultimus Aethiopum locus est, ubi maxumus Atlas
+axem humero torquet stellis ardentibus aptum: 
+hinc mihi Massylae gentis monstrata sacerdos,
+Hesperidum templi custos, epulasque draconi
+quae dabat, et sacros servabat in arbore ramos,
+spargens umida mella soporiferumque papaver. 
+Haec se carminibus promittit solvere mentes
+quas velit, ast aliis duras immittere curas,
+sistere aquam fluviis, et vertere sidera retro;
+nocturnosque movet Manis:  mugire videbis
+sub pedibus terram, et descendere montibus ornos. 
+Testor, cara, deos et te, germana, tuumque
+dulce caput, magicas invitam accingier artes. 
+Tu secreta pyram tecto interiore sub auras
+erige, et arma viri, thalamo quae fixa reliquit
+impius, exuviasque omnis, lectumque iugalem,
+quo perii, superimponas:  abolere nefandi
+cuncta viri monumenta iuvat, monstratque sacerdos.'
+Haec effata silet; pallor simul occupat ora. 
+Non tamen Anna novis praetexere funera sacris
+germanam credit, nec tantos mente furores
+concipit, aut graviora timet, quam morte Sychaei: 
+ergo iussa parat. 
+
+At regina, pyra penetrali in sede sub auras
+erecta ingenti taedis atque ilice secta,
+intenditque locum sertis, et fronde coronat
+funerea; super exuvias ensemque relictum
+effigiemque toro locat, haud ignara futuri. 
+Stant arae circum, et crines effusa sacerdos
+ter centum tonat ore deos, Erebumque Chaosque,
+tergeminamque Hecaten, tria virginis ora Dianae. 
+Sparserat et latices simulatos fontis Averni,
+falcibus et messae ad lunam quaeruntur aenis
+pubentes herbae nigri cum lacte veneni;
+quaeritur et nascentis equi de fronte revolsus
+et matri praereptus amor. 
+Ipsa mola manibusque piis altaria iuxta,
+unum exuta pedem vinclis, in veste recincta,
+testatur moritura deos et conscia fati
+sidera; tum, si quod non aequo foedere amantes
+curae numen habet iustumque memorque, precatur. 
+
+Nox erat, et placidum carpebant fessa soporem
+corpora per terras, silvaeque et saeva quierant
+aequora:  cum medio volvuntur sidera lapsu,
+cum tacet omnis ager, pecudes pictaeque volucres,
+quaeque lacus late liquidos, quaeque aspera dumis
+rura tenent, somno positae sub nocte silenti
+[lenibant curas, et corda oblita laborum]. 
+At non infelix animi Phoenissa, nec umquam
+Solvitur in somnos, oculisve aut pectore noctem
+accipit:  ingeminant curae, rursusque resurgens
+saevit amor, magnoque irarum fluctuat aestu. 
+Sic adeo insistit, secumque ita corde volutat: 
+`En, quid ago?  Rursusne procos inrisa priores
+experiar, Nomadumque petam conubia supplex,
+quos ego sim totiens iam dedignata maritos? 
+Iliacas igitur classes atque ultima Teucrum
+iussa sequar?  Quiane auxilio iuvat ante levatos,
+et bene apud memores veteris stat gratia facti? 
+Quis me autem, fac velle, sinet, ratibusve superbis
+invisam accipiet?  Nescis heu, perdita, necdum
+Laomedonteae sentis periuria gentis? 
+Quid tum, sola fuga nautas comitabor ovantes,
+an Tyriis omnique manu stipata meorum
+inferar, et, quos Sidonia vix urbe revelli,
+rursus agam pelago, et ventis dare vela iubebo? 
+Quin morere, ut merita es, ferroque averte dolorem. 
+Tu lacrimis evicta meis, tu prima furentem
+his, germana, malis oneras atque obicis hosti. 
+Non licuit thalami expertem sine crimine vitam
+degere, more ferae, tales nec tangere curas!
+Non servata fides cineri promissa Sychaeo!'
+
+Tantos illa suo rumpebat pectore questus. 
+Aeneas celsa in puppi, iam certus eundi,
+carpebat somnos, rebus iam rite paratis. 
+Huic se forma dei voltu redeuntis eodem
+obtulit in somnis, rursusque ita visa monere est---
+omnia Mercurio similis, vocemque coloremque
+et crinis flavos et membra decora iuventa: 
+`Nate dea, potes hoc sub casu ducere somnos,
+nec, quae te circum stent deinde pericula, cernis,
+demens, nec Zephyros audis spirare secundos? 
+Illa dolos dirumque nefas in pectore versat,
+certa mori, varioque irarum fluctuat aestu. 
+Non fugis hinc praeceps, dum praecipitare potestas? 
+Iam mare turbari trabibus, saevasque videbis
+conlucere faces, iam fervere litora flammis,
+si te his attigerit terris Aurora morantem. 
+Heia age, rumpe moras.  Varium et mutabile semper
+femina.' Sic fatus, nocti se immiscuit atrae. 
+
+Tum vero Aeneas, subitis exterritus umbris,
+corripit e somno corpus, sociosque fatigat: 
+`Praecipites vigilate, viri, et considite transtris;
+solvite vela citi.  Deus aethere missus ab alto
+festinare fugam tortosque incidere funes
+ecce iterum stimulat.  Sequimur te, sancte deorum,
+quisquis es, imperioque iterum paremus ovantes. 
+Adsis o placidusque iuves, et sidera caelo
+dextra feras.' Dixit, vaginaque eripit ensem
+fulmineum, strictoque ferit retinacula ferro. 
+Idem omnes simul ardor habet, rapiuntque ruuntque;
+litora deseruere; latet sub classibus aequor;
+adnixi torquent spumas et caerula verrunt. 
+
+Et iam prima novo spargebat lumine terras
+Tithoni croceum linquens Aurora cubile. 
+Regina e speculis ut primum albescere lucem
+vidit, et aequatis classem procedere velis,
+litoraque et vacuos sensit sine remige portus,
+terque quaterque manu pectus percussa decorum,
+flaventesque abscissa comas, `Pro Iuppiter, ibit
+hic' ait `et nostris inluserit advena regnis? 
+Non arma expedient, totaque ex urbe sequentur,
+deripientque rates alii navalibus?  Ite,
+ferte citi flammas, date vela, impellite remos!---
+Quid loquor, aut ubi sum?  Quae mentem insania mutat? 
+Infelix Dido, nunc te facta impia tangunt. 
+Tum decuit, cum sceptra dabas.---En dextra fidesque,
+quem secum patrios aiunt portare Penates,
+quem subiisse umeris confectum aetate parentem!
+Non potui abreptum divellere corpus, et undis
+spargere?  Non socios, non ipsum absumere ferro
+Ascanium, patriisque epulandum ponere mensis?---
+Verum anceps pugnae fuerat fortuna:---fuisset. 
+Quem metui moritura?  Faces in castra tulissem,
+implessemque foros flammis, natumque patremque
+cum genere extinxem, memet super ipsa dedissem. 
+`Sol, qui terrarum flammis opera omnia lustras,
+tuque harum interpres curarum et conscia Iuno,
+nocturnisque Hecate triviis ululata per urbes,
+et Dirae ultrices, et di morientis Elissae,
+accipite haec, meritumque malis advertite numen,
+et nostras audite preces.  Si tangere portus
+infandum caput ac terris adnare necesse est,
+et sic fata Iovis poscunt, hic terminus haeret: 
+at bello audacis populi vexatus et armis,
+finibus extorris, complexu avulsus Iuli,
+auxilium imploret, videatque indigna suorum
+funera; nec, cum se sub leges pacis iniquae
+tradiderit, regno aut optata luce fruatur,
+sed cadat ante diem, mediaque inhumatus harena. 
+Haec precor, hanc vocem extremam cum sanguine fundo. 
+Tum vos, o Tyrii, stirpem et genus omne futurum
+exercete odiis, cinerique haec mittite nostro
+munera.  Nullus amor populis, nec foedera sunto. 
+Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor,
+qui face Dardanios ferroque sequare colonos,
+nunc, olim, quocumque dabunt se tempore vires. 
+Litora litoribus contraria, fluctibus undas
+imprecor, arma armis; pugnent ipsique nepotesque.'
+
+Haec ait, et partis animum versabat in omnis,
+invisam quaerens quam primum abrumpere lucem. 
+Tum breviter Barcen nutricem adfata Sychaei;
+namque suam patria antiqua cinis ater habebat: 
+`Annam cara mihi nutrix huc siste sororem;
+dic corpus properet fluviali spargere lympha,
+et pecudes secum et monstrata piacula ducat: 
+sic veniat; tuque ipsa pia tege tempora vitta. 
+Sacra Iovi Stygio, quae rite incepta paravi,
+perficere est animus, finemque imponere curis,
+Dardaniique rogum capitis permittere flammae.'
+Sic ait:  illa gradum studio celerabat anili. 
+At trepida, et coeptis immanibus effera Dido,
+sanguineam volvens aciem, maculisque trementis
+interfusa genas, et pallida morte futura,
+interiora domus inrumpit limina, et altos
+conscendit furibunda rogos, ensemque recludit
+Dardanium, non hos quaesitum munus in usus. 
+Hic, postquam Iliacas vestes notumque cubile
+conspexit, paulum lacrimis et mente morata,
+incubuitque toro, dixitque novissima verba: 
+`Dulces exuviae, dum fata deusque sinebant,
+accipite hanc animam, meque his exsolvite curis. 
+Vixi, et, quem dederat cursum fortuna, peregi,
+et nunc magna mei sub terras ibit imago. 
+Urbem praeclaram statui; mea moenia vidi;
+ulta virum, poenas inimico a fratre recepi;
+felix, heu nimium felix, si litora tantum
+numquam Dardaniae tetigissent nostra carinae!'
+Dixit, et, os impressa toro, `Moriemur inultae,
+sed moriamur' ait.  `Sic, sic iuvat ire sub umbras: 
+Hauriat hunc oculis ignem crudelis ab alto
+Dardanus, et nostrae secum ferat omina mortis.'
+Dixerat; atque illam media inter talia ferro
+conlapsam aspiciunt comites, ensemque cruore
+spumantem, sparsasque manus.  It clamor ad alta
+atria; concussam bacchatur Fama per urbem. 
+Lamentis gemituque et femineo ululatu
+tecta fremunt; resonat magnis plangoribus aether,
+non aliter, quam si immissis ruat hostibus omnis
+Karthago aut antiqua Tyros, flammaeque furentes
+culmina perque hominum volvantur perque deorum. 
+Audiit exanimis, trepidoque exterrita cursu
+unguibus ora soror foedans et pectora pugnis
+per medios ruit, ac morientem nomine clamat: 
+`Hoc illud, germana, fuit?  Me fraude petebas? 
+Hoc rogus iste mihi, hoc ignes araeque parabant? 
+Quid primum deserta querar?  Comitemne sororem
+sprevisti moriens?  Eadem me ad fata vocasses: 
+idem ambas ferro dolor, atque eadem hora tulisset. 
+His etiam struxi manibus, patriosque vocavi
+voce deos, sic te ut posita crudelis abessem? 
+Exstinxti te meque, soror, populumque patresque
+Sidonios urbemque tuam.  Date volnera lymphis
+abluam, et, extremus si quis super halitus errat,
+ore legam.' Sic fata, gradus evaserat altos,
+semianimemque sinu germanam amplexa fovebat
+cum gemitu, atque atros siccabat veste cruores. 
+Illa, graves oculos conata attollere, rursus
+deficit; infixum stridit sub pectore vulnus. 
+Ter sese attollens cubitoque adnixa levavit;
+ter revoluta toro est, oculisque errantibus alto
+quaesivit caelo lucem, ingemuitque reperta. 
+
+Tum Iuno omnipotens, longum miserata dolorem
+difficilisque obitus, Irim demisit Olympo,
+quae luctantem animam nexosque resolveret artus. 
+Nam quia nec fato, merita nec morte peribat,
+sed misera ante diem, subitoque accensa furore,
+nondum illi flavum Proserpina vertice crinem
+abstulerat, Stygioque caput damnaverat Orco. 
+Ergo Iris croceis per caelum roscida pennis,
+mille trahens varios adverso sole colores,
+devolat, et supra caput adstitit:  `Hunc ego Diti
+sacrum iussa fero, teque isto corpore solvo.'
+Sic ait, et dextra crinem secat:  omnis et una
+dilapsus calor, atque in ventos vita recessit. 
+
+PUBLI VERGILI MARONIS
+AENEIDOS
+LIBER V
+
+INTEREA medium Aeneas iam classe tenebat
+certus iter, fluctusque atros Aquilone secabat,
+moenia respiciens, quae iam infelicis Elissae
+conlucent flammis.  Quae tantum accenderit ignem,
+causa latet; duri magno sed amore dolores
+polluto, notumque, furens quid femina possit,
+triste per augurium Teucrorum pectora ducunt. 
+Ut pelagus tenuere rates, nec iam amplius ulla
+occurrit tellus, maria undique et undique caelum,
+olli caeruleus supra caput adstitit imber,
+noctem hiememque ferens, et inhorruit unda tenebris. 
+Ipse gubernator puppi Palinurus ab alta: 
+`Heu! quianam tanti cinxerunt aethera nimbi? 
+Quidve, pater Neptune, paras?' Sic deinde locutus
+colligere arma iubet validisque incumbere remis,
+obliquatque sinus in ventum, ac talia fatur: 
+`Magnanime Aenea, non, si mihi Iuppiter auctor
+spondeat, hoc sperem Italiam contingere caelo. 
+Mutati transversa fremunt et vespere ab atro
+consurgunt venti, atque in nubem cogitur aer. 
+Nec nos obniti contra, nec tendere tantum
+sufficimus.  Superat quoniam Fortuna, sequamur,
+quoque vocat, vertamus iter.  Nec litora longe
+fida reor fraterna Erycis portusque Sicanos,
+si modo rite memor servata remetior astra.'
+Tum pius Aeneas:  `Equidem sic poscere ventos
+iamdudum et frustra cerno te tendere contra: 
+Flecte viam velis.  An sit mihi gratior ulla,
+quove magis fessas optem demittere naves,
+quam quae Dardanium tellus mihi servat Acesten,
+et patris Anchisae gremio complectitur ossa?'
+Haec ubi dicta, petunt portus, et vela secundi
+intendunt Zephyri; fertur cita gurgite classis,
+et tandem laeti notae advertuntur harenae. 
+
+At procul ex celso miratus vertice montis
+adventum sociasque rates occurrit Acestes,
+horridus in iaculis et pelle Libystidis ursae,
+Troia Criniso conceptum flumine mater
+quem genuit:  veterum non immemor ille parentum
+gratatur reduces, et gaza laetus agresti
+excipit, ac fessos opibus solatur amicis. 
+
+Postera cum primo stellas Oriente fugarat
+clara dies, socios in coetum litore ab omni
+advocat Aeneas, tumulique ex aggere fatur: 
+`Dardanidae magni, genus alto a sanguine divom,
+annuus exactis completur mensibus orbis,
+ex quo reliquias divinique ossa parentis
+Condidimus terra maestasque sacravimus aras. 
+Iamque dies, nisi fallor, adest, quem semper acerbum,
+semper honoratum---sic di voluistis---habebo. 
+Hunc ego Gaetulis agerem si Syrtibus exsul,
+Argolicove mari deprensus et urbe Mycenae;
+annua vota tamen sollemnisque ordine pompas
+exsequerer, strueremque suis altaria donis. 
+Nunc ultro ad cineres ipsius et ossa parentis,
+haud equidem sine mente, reor, sine numine divom,
+adsumus et portus delati intramus amicos. 
+Ergo agite, et laetum cuncti celebremus honorem;
+poscamus ventos; atque haec me sacra quotannis
+urbe velit posita templis sibi ferre dicatis. 
+Bina boum vobis Troia generatus Acestes
+dat numero capita in naves; adhibete Penates
+et patrios epulis et quos colit hospes Acestes. 
+Praeterea, si nona diem mortalibus almum
+Aurora extulerit radiisque retexerit orbem,
+prima citae Teucris ponam certamina classis;
+quique pedum cursu valet, et qui viribus audax
+aut iaculo incedit melior levibusque sagittis,
+seu crudo fidit pugnam committere caestu,
+cuncti adsint, meritaeque exspectent praemia palmae. 
+Ore favete omnes, et cingite tempora ramis.'
+
+Sic fatus, velat materna tempora myrto;
+hoc Elymus facit, hoc aevi maturus Acestes,
+hoc puer Ascanius, sequitur quos cetera pubes. 
+Ille e concilio multis cum milibus ibat
+ad tumulum, magna medius comitante caterva. 
+Hic duo rite mero libans carchesia Baccho
+fundit humi, duo lacte novo, duo sanguine sacro,
+purpureosque iacit flores, ac talia fatur: 
+`Salve, sancte parens:  iterum salvete, recepti
+nequiquam cineres, animaeque umbraeque paternae. 
+Non licuit fines Italos fataliaque arva,
+nec tecum Ausonium (quicumque est) quaerere Thybrim.'
+Dixerat haec, adytis cum lubricus anguis ab imis
+septem ingens gyros, septena volumina traxit,
+amplexus placide tumulum lapsusque per aras,
+caeruleae cui terga notae, maculosus et auro
+squamam incendebat fulgor, ceu nubibus arcus
+mille iacit varios adverso sole colores. 
+Obstipuit visu Aeneas.  Ille agmine longo
+tandem inter pateras et levia pocula serpens
+libavitque dapes, rursusque innoxius imo
+successit tumulo, et depasta altaria liquit. 
+Hoc magis inceptos genitori instaurat honores,
+incertus, geniumne loci famulumne parentis
+esse putet:  caedit binas de more bidentes,
+totque sues, totidem nigrantis terga iuvencos;
+vinaque fundebat pateris, animamque vocabat
+Anchisae magni Manisque Acheronte remissos. 
+Nec non et socii, quae cuique est copia, laeti
+dona ferunt, onerant aras, mactantque iuvencos;
+ordine aena locant alii, fusique per herbam
+subiciunt veribus prunas et viscera torrent. 
+
+Exspectata dies aderat, nonamque serena
+Auroram Phaethontis equi iam luce vehebant,
+famaque finitimos et clari nomen Acestae
+excierat; laeto complerant litora coetu,
+visuri Aeneadas, pars et certare parati. 
+Munera principio ante oculos circoque locantur
+in medio, sacri tripodes viridesque coronae,
+et palmae pretium victoribus, armaque et ostro
+perfusae vestes, argenti aurique talenta;
+et tuba commissos medio canit aggere ludos. 
+
+Prima pares ineunt gravibus certamina remis
+quattuor ex omni delectae classe carinae. 
+Velocem Mnestheus agit acri remige Pristim,
+mox Italus Mnestheus, genus a quo nomine Memmi;
+ingentemque Gyas ingenti mole Chimaeram,
+urbis opus, triplici pubes quam Dardana versu
+impellunt, terno consurgunt ordine remi;
+Sergestusque, domus tenet a quo Sergia nomen,
+Centauro invehitur magna, Scyllaque Cloanthus
+caerulea, genus unde tibi, Romane Cluenti. 
+
+Est procul in pelago saxum spumantia contra
+litora, quod tumidis submersum tunditur olim
+fluctibus, hiberni condunt ubi sidera cori;
+tranquillo silet, immotaque attollitur unda
+campus, et apricis statio gratissima mergis. 
+Hic viridem Aeneas frondenti ex ilice metam
+constituit signum nautis pater, unde reverti
+scirent, et longos ubi circumflectere cursus. 
+Tum loca sorte legunt, ipsique in puppibus auro
+ductores longe effulgent ostroque decori;
+cetera populea velatur fronde iuventus,
+nudatosque umeros oleo perfilsa nitescit. 
+Considunt transtris, intentaque brachia remis;
+intenti exspectant signum, exsultantiaque haurit
+corda pavor pulsans, laudumque arrecta cupido. 
+Inde, ubi clara dedit sonitum tuba, finibus omnes,
+haud mora, prosiluere suis; ferit aethera clamor
+nauticus, adductis spumant freta versa lacertis. 
+Infindunt pariter sulcos, totumque dehiscit
+convulsum remis rostrisque tridentibus aequor. 
+Non tam praecipites biiugo certamine campum
+corripuere, ruuntque effusi carcere currus,
+nec sic immissis aurigae undantia lora
+concussere iugis pronique in verbera pendent. 
+Tum plausu fremituque virum studiisque faventum
+consonat omne nemus, vocemque inclusa volutant
+litora, pulsati colles clamore resultant. 
+
+Effugit ante alios primisque elabitur undis
+turbam inter fremitumque Gyas; quem deinde Cloanthus
+consequitur, melior remis, sed pondere pinus
+tarda tenet.  Post hos aequo discrimine Pristis
+Centaurusque locum tendunt superare priorem;
+et nunc Pristis habet, nunc victam praeterit ingens
+Centaurus, nunc una ambae iunctisque feruntur
+frontibus, et longa sulcant vada salsa carina. 
+Iamque propinquabant scopulo metamque tenebant,
+cum princeps medioque Gyas in gurgite victor
+rectorem navis compellat voce Menoeten: 
+`Quo tantum mihi dexter abis?  Huc dirige gressum;
+litus ama, et laevas stringat sine palmula cautes;
+altum alii teneant.' Dixit; sed caeca Menoetes
+saxa timens proram pelagi detorquet ad undas. 
+`Quo diversus abis?' iterum `Pete saxa, Menoete!'
+cum clamore Gyas revocabat; et ecce Cloanthum
+respicit instantem tergo, et propiora tenentem. 
+Ille inter navemque Gyae scopulosque sonantes
+radit iter laevum interior, subitoque priorem
+praeterit, et metis tenet aequora tuta relictis. 
+Tum vero exarsit iuveni dolor ossibus ingens,
+nec lacrimis caruere genae, segnemque Menoeten,
+oblitus decorisque sui sociumque salutis,
+in mare praecipitem puppi deturbat ab alta;
+ipse gubernaclo rector subit, ipse magister,
+hortaturque viros, clavumque ad litora torquet. 
+At gravis, ut fundo vix tandem redditus imo est,
+iam senior madidaque fluens in veste Menoetes
+summa petit scopuli siccaque in rupe resedit. 
+Ilium et labentem Teucri et risere natantem,
+et salsos rident revomentem pectore fluctus. 
+
+Hic laeta extremis spes est accensa duobus,
+Sergesto Mnestheique, Gyan superare morantem. 
+Sergestus capit ante locum scopuloque propinquat,
+nec tota tamen ille prior praeeunte carina;
+parte prior, partem rostro premit aemula Pristis. 
+At media socios incedens nave per ipsos
+hortatur Mnestheus:  `Nunc, nunc insurgite remis,
+Hectorei socii, Troiae quos sorte suprema
+delegi comites; nunc illas promite vires,
+nunc animos, quibus in Gaetulis Syrtibus usi,
+Ionioque mari Maleaeque sequacibus undis. 
+Non iam prima peto Mnestheus, neque vincere certo;
+quamquam O!---sed superent, quibus hoc, Neptune, dedisti;
+extremos pudeat rediisse; hoc vincite, cives,
+et prohibete nefas.' Olli certamine summo
+procumbunt; vastis tremit ictibus aerea puppis,
+subtrahiturque solum; tum creber anhelitus artus
+aridaque ora quatit, sudor fluit undique rivis. 
+Attulit ipse viris optatum casus honorem. 
+Namque furens animi dum proram ad saxa suburguet
+interior, spatioque subit Sergestus iniquo,
+infelix saxis in procurrentibus haesit. 
+Concussae cautes, et acuto in murice remi
+obnixi crepuere, inlisaque prora pependit. 
+Consurgunt nautae et magno clamore morantur,
+ferratasque trudes et acuta cuspide contos
+expediunt, fractosque legunt in gurgite remos. 
+At laetus Mnestheus successuque acrior ipso
+agmine remorum celeri ventisque vocatis
+prona petit maria et pelago decurrit aperto. 
+Qualis spelunca subito commota columba,
+cui domus et dulces latebroso in pumice nidi,
+fertur in ana volans, plausumque exterrita pennis
+dat tecto ingentem, mox aere lapsa quieto
+radit iter liquidum, celeres neque commovet alas: 
+sic Mnestheus, sic ipsa fuga secat ultima Pristis
+aequora, sic illam fert impetus ipse volantem. 
+Et primum in scopulo luctantem deserit alto
+Sergestum, brevibusque vadis frustraque vocantem
+auxilia, et fractis discentem currere remis
+Inde Gyan ipsamque ingenti mole Chimaeram
+consequitur; cedit, quoniam spoliata magistro est. 
+
+Solus iamque ipso superest in fine Cloanthus: 
+quem petit, et summis adnixus viribus urguet. 
+Tum vero ingeminat clamor, cunctique sequentem
+instigant studiis, resonatque fragoribus aether. 
+Hi proprium decus et partum indignantur honorem
+ni teneant, vitamque volunt pro laude pacisci;
+hos successus alit:  possunt, quia posse videntur. 
+Et fors aequatis cepissent praemia rostris,
+ni palmas ponto tendens utrasque Cloanthus
+fudissetque preces, divosque in vota vocasset: 
+Di, quibus imperium est pelagi, quorum aequora curro,
+vobis laetus ego hoc candentem in litore taurum
+constituam ante aras, voti reus, extaque salsos
+porriciam in fluctus et vina liquentia fundam.'
+Dixit, eumque imis sub fluctibus audiit omnis
+Nereidum Phorcique chorus Panopeaque virgo,
+et pater ipse manu magna Portunus euntem
+impulit; illa Noto citius volucrique sagitta
+ad terram fugit, et portu se condidit alto. 
+
+Tum satus Anchisa, cunctis ex more vocatis,
+victorem magna praeconis voce Cloanthum
+declarat viridique advelat tempora lauro,
+muneraque in naves ternos optare iuvencos,
+vinaque et argenti magnum dat ferre talentum. 
+Ipsis praecipuos ductoribus addit honores: 
+victori chlamydem auratam, quam plurima circum
+purpura maeandro duplici Meliboea cucurrit,
+intextusque puer frondosa regius Ida
+veloces iaculo cervos cursuque fatigat,
+acer, anhelanti similis, quem praepes ab Ida
+sublimem pedibus rapuit Iovis armiger uncis;
+longaevi palmas nequiquam ad sidera tendunt
+custodes, saevitque canum latratus in auras. 
+At qui deinde locum tenuit virtute secundum,
+levibus huic hamis consertam auroque trilicem
+loricam, quam Demoleo detraxerat ipse
+victor apud rapidum Simoenta sub Ilio alto,
+donat habere viro, decus et tutamen in armis. 
+Vix illam famuli Phegeus Sagarisque ferebant
+multiplicem, conixi umeris; indutus at olim
+Demoleos cursu palantes Troas agebat. 
+Tertia dona facit geminos ex aere lebetas,
+cymbiaque argento perfecta atque aspera signis. 
+Iamque adeo donati omnes opibusque superbi
+puniceis ibant evincti tempora taenis,
+cum saevo e scopulo multa vix arte revolsus,
+amissis remis atque ordine debilis uno,
+inrisam sine honore ratem Sergestus agebat. 
+Qualis saepe viae deprensus in aggere serpens,
+aerea quem obliquum rota transiit, aut gravis ictu
+seminecem liquit saxo lacerumque viator;
+nequiquam longos fugiens dat corpore tortus,
+parte ferox, ardensque oculis, et sibila colla
+arduus attollens, pars volnere clauda retentat
+nexantem nodis seque in sua membra plicantem: 
+tali remigio navis se tarda movebat;
+vela facit tamen, et velis subit ostia plenis. 
+Sergestum Aeneas promisso munere donat,
+servatam ob navem laetus sociosque reductos. 
+Olli serva datur, operum haud ignara Minervae,
+Cressa genus, Pholoe, geminique sub ubere nati. 
+
+Hoc pius Acneas misso certamine tendit
+gramineum in campum, quem collibus undique curvis
+cingebant silvae, mediaque in valle theatri
+circus erat; quo se multis cum milibus heros
+consessu medium tulit exstructoque resedit. 
+Hic, qui forte velint rapido contendere cursu,
+imitat pretiis animos, et praemia ponit. 
+Undique conveniunt leucri mixtique Sicani,
+Nisus et Euryalus primi,
+Euryalus forma insignis viridique iuventa,
+Nisus amore pio pueri; quos deinde secutus
+regius egregia Priami de stirpe Diores;
+hunc Salius simul et Patron, quorum alter Acarnan,
+alter ab Arcadio Tegeaeae sanguine gentis;
+tum duo Trinacrii iuvenes, Helymus Panopesque,
+adsueti silvis, comites senioris Acestae;
+multi praeterea, quos fama obscura recondit. 
+Aeneas quibus in mediis sic deinde locutus: 
+`Accipite haec animis, laetasque advertite mentes: 
+nemo ex hoc numero mihi non donatus abibit. 
+Gnosia bina dabo levato lucida ferro
+spicula caelatamque argento ferre bipennem;
+omnibus hic erit unus honos.  Tres praemia primi
+accipient flavaque caput nectentur oliva. 
+Primus equum phaleris insignem victor habeto;
+alter Amazoniam pharetram plenamque sagittis
+Threiciis, lato quam circum amplectitur auro
+balteus et tereti subnectit fibula gemma;
+tertius Argolica hac galea contentus abito.'
+
+Haec ubi dicta, locum capiunt, signoque repente
+corripiunt spatia audito, limenque relinquunt,
+effusi nimbo similes, simul ultima signant. 
+Primus abit longeque ante omnia corpora Nisus
+emicat, et ventis et fulminis ocior alis;
+proximus huic, longo sed proxumus intervallo,
+insequitur Salius; spatio post deinde relicto
+tertius Euryalus: 
+Euryalumque Helymus sequitur; quo deinde sub ipso
+ecce volat calcemque terit iam calce Diores,
+incumbens umero, spatia et si plura supersint,
+transeat elapsus prior, ambiguumque relinquat. 
+Iamque fere spatio extremo fessique sub ipsam
+finem adventabant, levi cum sanguine Nisus
+labitur infelix, caesis ut forte iuvencis
+fusus humum viridisque super madefecerat herbas. 
+Hic iuvenis iam victor ovans vestigia presso
+haud tenuit titubata solo, sed pronus in ipso
+concidit immundoque fimo sacroque cruore. 
+Non tamen Euryali, non ille oblitus amorum;
+nam sese opposuit Salio per lubrica surgens;
+ille autem spissa iacuit revolutus harena. 
+Emicat Euryalus, et munere victor amici
+prima tenet, plausuque volat fremituque secundo. 
+Post Helymus subit, et nunc tertia palma Diores. 
+Hic totum caveae consessum ingentis et ora
+prima patrum magnis Salius clamoribus implet,
+ereptumque dolo reddi sibi poscit honorem. 
+Tutatur favor Euryalum, lacrimaeque decorae,
+gratior et pulchro veniens in corpore virtus. 
+Adiuvat et magna proclamat voce Diores,
+qui subiit palmae, frustraque ad praemia venit
+ultima, si primi Salio reddentur honores. 
+Tum pater Aeneas `Vestra' inquit `munera vobis
+certa manent, pueri, et palmam movet ordine nemo;
+me liceat casus misereri insontis amici.'
+Sic fatus, tergum Gaetuli immane leonis
+dat Salio, villis onerosum atque unguibus aureis. 
+Hic Nisus, `Si tanta' inquit `sunt praemia victis,
+et te lapsorum miseret, quae munera Niso
+digna dabis, primam merui qui laude coronam,
+ni me, quae Salium, fortuna inimica tulisset? 
+Et simul his dictis faciem ostentabat et udo
+turpia membra fimo.  Risit pater optimus olli
+et clipeum efferri iussit, Didymaonis artem,
+Neptuni sacro Danais de poste refixum. 
+Hoc iuvenem egregium praestanti munere donat;
+
+Post, ubi confecti cursus, et dona peregit: 
+`Nunc, si cui virtus animusque in pectore praesens,
+adsit, et evinctis attollat brachia palmis.'
+Sic ait, et geminum pugnae proponit honorem,
+victori velatum auro vittisque iuvencum,
+ensem atque insignem galeam solacia victo. 
+Nec mora:  continuo vastis cum viribus effert
+ora Dares, magnoque virum se murmure tollit;
+solus qui Paridem solitus contendere contra,
+idemque ad tumulum, quo maximus occubat Hector,
+victorem Buten immani corpore, qui se
+Bebrycia veniens Amyci de gente ferebat,
+perculit, et fulva moribundum extendit harena. 
+Talis prima Dares caput altum in proelia tollit,
+ostenditque umeros latos, alternaque iactat
+brachia protendens, et verberat ictibus auras. 
+Quaeritur huic alius; nec quisquam ex agmine tanto
+audet adire virum manibusque inducere caestus. 
+Ergo alacris, cunctosque putans excedere palma,
+Aeneae stetit aute pedes, nec plura moratus
+tum laeva taurum cornu tenet, atque ita fatur: 
+`Nate dea, si nemo audet se credere pugnae,
+quae finis standi?  Quo me decet usque teneri? 
+Ducere dona iube.' Cuncti simul ore fremebant
+Dardanidae, reddique viro promissa iubebant. 
+
+Hic gravis Entellum dictis castigat Acestes,
+proximus ut viridante toro consederat herbae: 
+`Entelle, heroum quondam fortissime frustra,
+tantane tam patiens nullo certamine tolli
+dona sines?  Ubi nunc nobis deus ille magister
+requiquam memoratus Eryx?  Ubi fama per omnem
+Trinacriam, et spolia illa tuis pendentia tectis?'
+Ille sub haec:  `Non laudis amor, nec gloria cessit
+pulsa metu; sed enim gelidus tardante senecta
+sanguis hebet, frigentque effetae in corpore vires. 
+Si mihi, quae quondam fuerat, quaque improbus iste
+exsultat fidens, si nunc foret illa iuventas,
+haud equidem pretio inductus pulchroque iuvenco
+venissem, nec dona moror.' Sic deinde locutus
+in medium geminos immani pondere caestus
+proiecit, quibus acer Eryx in proelia suetus
+ferre manum, duroque intendere brachia tergo. 
+Obstipuere animi:  tantorum ingentia septem
+terga boum plumbo insuto ferroque rigebant. 
+Ante omnes stupet ipse Dares, longeque recusat;
+magnanimusque Anchisiades et pondus et ipsa
+huc illuc vinclorum immensa volumina versat. 
+Tum senior talis referebat pectore voces: 
+`Quid, si quis caestus ipsius et Herculis arma
+vidisset, tristemque hoc ipso in litore pugnam? 
+Haec germanus Eryx quondam tuus arma gerebat;---
+sanguine cernis adhuc sparsoque infecta cerebro;---
+his magnum Alciden contra stetit; his ego suetus,
+dum melior vires sanguis dabat, aemula necdum
+temporibus geminis canebat sparsa senectus. 
+Sed si nostra Dares haec Troius arma recusat,
+idque pio sedet Aeneae, prohat auctor Acestes,
+aequemus pugnas.  Erycis tibi terga remitto;
+solve metus; et tu Troianos exue caestus.'
+Haec fatus, duplicem ex umeris reiecit amictum
+et magnos membrorum artus, magna ossa lacertosque
+exuit, atque ingens media consistit harena. 
+Tum satus Anchisa caestus pater extulit aequos,
+et paribus palmas amborum innexuit armis. 
+Constitit in digitos extemplo arrectus uterque,
+brachiaque ad superas interritus extulit auras. 
+Abduxere retro longe capita ardua ab ictu,
+immiscentque manus manibus, pugnamque lacessunt. 
+Ille pedum melior motu, fretusque iuventa;
+hic membris et mole valens, sed tarda trementi
+genua labant, vastos quatit aeger anhelitus artus. 
+Multa viri nequiquam inter se volnera iactant,
+multa cavo lateri ingeminant, et pectore vastos
+dant sonitus, erratque auris et tempora circum
+crebra manus, duro crepitant sub volnere malae. 
+Stat gravis Entellus nisuque immotus eodem,
+corpore tela modo atque oculis vigilantibus exit. 
+Ille, velut celsam oppugnat qui molibus urbem,
+aut montana sedet circum castella sub armis,
+nunc hos, nunc illos aditus, omnemque pererrat
+arte locum, et variis adsultibus inritus urguet. 
+Ostendit dextram insurgens Entellus, et alte
+extulit:  ille ictum venientem a vertice velox
+praevidit, celerique elapsus corpore cessit. 
+Entellus vires in ventum effudit, et ultro
+ipse gravis graviterque ad terram pondere vasto
+concidit, ut quondam cava concidit aut Erymantho,
+aut Ida in magna, radicibus eruta pinus. 
+Consurgunt studiis Teucri et Trinacria pubes;
+it clamor caelo, primusque accurrit Acestes,
+aequaevumque ab humo miserans attollit amicum. 
+At non tardatus casu neque territus heros
+acrior ad pugnam redit ac vim suscitat ira. 
+Tum pudor incendit vires et conscia virtus,
+praecipitemque Daren ardens agit aequore toto,
+nunc dextra ingeminans ictus, nunc ille sinistra;
+nec mora, nec requies:  quam multa grandine nimbi
+culminibus crepitant, sic densis ictibus heros
+creber utraque manu pulsat versatque Dareta. 
+
+Tum pater Aeneas procedere longius iras
+et saevire animis Entellum haud passus acerbis;
+sed finem imposuit pugnae, fessumque Dareta
+eripuit mulcens dictis, ac talia fatur: 
+`Infelix, quae tanta animum dementia cepit? 
+Non vires alias conversaque numina sentis? 
+Cede deo.' Dixitque et proelia voce diremit. 
+Ast illum fidi aequales, genua aegra trahentem,
+iactantemque utroque caput, crassumque cruorem
+ore eiectantem mixtosque in sanguine dentes,
+ducunt ad naves; galeamque ensemque vocati
+accipiunt; palmam Entello taurumque relinquunt. 
+Hic victor, superans animis tauroque superbus: 
+`Nate dea, vosque haec' inquit `cognoscite, Teucri,
+et mihi quae fuerint iuvenali in corpore vires,
+et qua servetis revocatum a morte Dareta.'
+Dixit, et adversi contra stetit ora iuvenci,
+qui donum adstabat pugnae, durosque reducta
+libravit dextra media inter cornua caestus,
+arduus, effractoque inlisit in ossa cerebro. 
+sternitur exanimisque tremens procumbit humi bos. 
+Ille super tales effundit pectore voces: 
+`Hanc tibi, Eryx, meliorem animam pro morte Daretis
+persolvo; hic victor caestus artemque repono.'
+
+Protinus Aeneas celeri certare sagitta
+invitat qui forte velint, et praemia ponit,
+ingentique manu malum de nave Seresti
+erigit, et volucrem traiecto in fune columbam,
+quo tendant ferrum, malo suspendit ab alto. 
+Convenere viri, deiectamque aerea sortem
+accepit galea; et primus clamore secundo
+Hyrtacidae ante omnes exit locus Hippocoontis;
+quem modo navali Mnestheus certamine victor
+consequitur, viridi Mnestheus evinctus oliva. 
+Tertius Eurytion, tuus, o clarissime, frater,
+Pandare, qui quondam, iussus confundere foedus,
+in medios telum torsisti primus Achivos. 
+Extremus galeaque ima subsedit Acestes,
+ausus et ipse manu iuvenum temptare laborem. 
+Tum validis flexos incurvant viribus arcus
+pro se quisque viri, et depromunt tela pharetris. 
+Primaque per caelum, nervo stridente, sagitta
+Hyrtacidae iuvenis volucres diverberat auras;
+et venit, adversique infigitur arbore mali. 
+Intremuit malus, timuitque exterrita pennis
+ales, et ingenti sonuerunt omnia plausu. 
+Post acer Mnestheus adducto constitit arcu,
+alta petens, pariterque oculos telumque tetendit. 
+Ast ipsam miserandus avem contingere ferro
+non valuit:  nodos et vincula linea rupit,
+quis innexa pedem malo pendebat ab alto: 
+illa notos atque alta volans in nubila fugit. 
+Tum rapidus, iamdudum arcu contenta parato
+tela tenens, fratrem Eurytion in Pota vocavit,
+iam vacuo laetam caelo speculatus, et alis
+plaudentem nigra figit sub nube columbam. 
+Decidit exanimis, vitamque reliquit in astris
+aetheriis, fixamque refert delapsa sagittam. 
+
+Amissa solus palma superabat Acestes;
+qui tamen aerias telum contendit in auras,
+ostentans artemque pater arcumque sonantem. 
+Hic oculis subito obicitur magnoque futurum
+augurio monstrum; docuit post exitus ingens,
+seraque terrifici cecinerunt omina vates. 
+Namque volans liquidis in nubibus arsit harundo,
+signavitque viam flammis, tenuisque recessit
+consumpta in ventos, caelo ceu saepe refixa
+transcurrunt crinemque volantia sidera ducunt. 
+Attonitis haesere animis, superosque precati
+Trinacrii Teucrique viri; nec maximus omen
+abnuit Aeneas; sed laetum amplexus Acesten
+muneribus cumulat magnis, ac talia fatur: 
+`Sume, pater; nam te voluit rex magnus Olympi
+talibus auspiciis exsortem ducere honores. 
+Ipsius Anchisae longaevi hoc munus habebis,
+cratera impressum signis, quem Thracius olim
+Anchisae genitori in magno munere Cisseus
+ferre sui dederat monumentum et pignus amoris.'
+Sic fatus cingit viridanti tempora lauro,
+et primum ante omnes victorem appellat Acesten. 
+Nec bonus Eurytion praelato invidit honori,
+quamvis solus avem caelo deiecit ab alto. 
+Proximus ingreditur donis, qui vincula rupit;
+extremus, volucri qui fixit arundine malum. 
+
+At pater Aeneas, nondum certamine misso,
+custodem ad sese comitemque impubis Iuli
+Epytiden vocat, et fidam sic fatur ad aurem: 
+`Vade age, et Ascanio, si iam puerile paratum
+agmen habet secum, cursusque instruxit equorum,
+ducat avo turmas, et sese ostendat in armis,
+dic' ait.  Ipse omnem longo decedere circo
+infusum populum, et campos iubet esse patentes. 
+Incedunt pueri, pariterque ante ora parentum
+frenatis lucent in equis, quos omnis euntes
+Trinacriae mirata fremit Troiaeque iuventus. 
+omnibus in morem tonsa coma pressa corona;
+cornea bina ferunt praefixa hastilia ferro;
+pars levis umero pharetras; it pectore summo
+flexilis obtorti per collum circulus auri. 
+Tres equitum numero turmae, ternique vagantur
+ductores:  pueri bis seni quemque secuti
+agmine partito fulgent paribusque magistris. 
+Una acies iuvenum, ducit quam parvus ovantem
+nomen avi referens Priamus,---tua clara, Polite,
+progenies, auctura Italos,---quem Thracius albis
+portat equus bicolor maculis, vestigia primi
+alba pedis frontemque ostentans arduus albam. 
+Alter Atys, genus unde Atii duxere Latini,
+parvus Atys, pueroque puer dilectus Iulo. 
+Extremus, formaque ante omnis pulcher, Iulus
+Sidonio est invectus equo, quem candida Dido
+esse sui dederat monumentum et pignus amoris. 
+Cetera Trinacrii pubes senioris Acestae
+fertur equis. 
+Excipiunt plausu pavidos, gaudentque tuentes
+Dardanidae, veterumque adgnoscunt ora parentum. 
+Postquam omnem laeti consessum oculosque suorum
+lustravere in equis, signum clamore paratis
+Epytides longe dedit insonuitque flagello. 
+Olli discurrere pares, atque agmina terni
+diductis solvere choris, rursusque vocati
+convertere vias infestaque tela tulere. 
+Inde alios ineunt cursus aliosque recursus
+adversi spatiis, alternosque orbibus orbes
+impediunt, pugnaeque cient simulacra sub armis;
+et nunc terga fuga nudant, nunc spicula vertunt
+infensi, facta pariter nunc pace feruntur. 
+Ut quondam Creta fertur Labyrinthus in alta
+parietibus textum caecis iter, ancipitemque
+mille viis habuisse dolum, qua signa sequendi
+falleret indeprensus et inremeabilis error;
+haud alio Teucrum nati vestigia cursu
+impediunt texuntque fugas et proelia ludo,
+delphinum similes, qui per maria umida nando
+Carpathium Libycumque secant, [luduntque per undas.]
+Hunc morem cursus atque haec certamina primus
+Ascanius, Longam muris cum cingeret Albam,
+rettulit, et priscos docuit celebrare Latinos,
+quo puer ipse modo, secum quo Troia pubes;
+Albani docuere suos; hinc maxima porro
+accepit Roma, et patrium servavit honorem;
+Troiaque nunc pueri, Troianum dicitur agmen. 
+Hac celebrata tenus sancto certamina patri. 
+
+Hic primum fortuna fidem mutata novavit. 
+Dum variis tumulo referunt sollemnia ludis,
+Irim de caelo misit Saturnia Iuno
+Iliacam ad classem, ventosque adspirat eunti,
+multa movens, necdum antiquum saturata dolorem. 
+Illa, viam celerans per mille coloribus arcum,
+nulli visa cito decurrit tramite virgo. 
+Conspicit ingentem concursum, et litora lustrat,
+desertosque videt portus classemque relictam. 
+At procul in sola secretae Troades acta
+amissum Anchisen flebant, cunctaeque profundum
+pontum adspectabant flentes.  `Heu tot vada fessis
+et tantum superesse maris!' vox omnibus una. 
+Urbem orant; taedet pelagi perferre laborem. 
+Ergo inter medias sese haud ignara nocendi
+conicit, et faciemque deae vestemque reponit;
+fit Beroe, Tmarii coniunx longaeva Dorycli,
+cui genus et quondam nomen natique fuissent;
+ac sic Dardanidum mediam se matribus infert: 
+`O miserae, quas non manus' inquit `Achaica bello
+traxerit ad letum patriae sub moenibus! O gens
+infelix, cui te exitio Fortuna reservat? 
+Septuma post Troiae exscidium iam vertitur aestas,
+eum freta, cum terras omnes, tot inhospita saxa
+sideraque emensae ferimur, dum per mare magnum
+Italiam sequimur fugientem, et volvimur undis. 
+Hic Erycis fines fraterni, atque hospes Acestes: 
+quis prohibet muros iacere et dare civibus urbem? 
+O patria et rapti nequiquam ex hoste Penates,
+nullane iam Troiae dicentur moenia?  Nusquam
+Hectoreos amnes, Xanthum et Simoenta, videbo? 
+Quin agite et mecum infaustas exurite puppes. 
+Nam mihi Cassandrae per somnum vatis imago
+ardentes dare visa faces:  ``Hic quaerite Troiam;
+hic domus est'' inquit ``vobis.'' Iam tempus agi res,
+uec tantis mora prodigiis.  En quattuor arae
+Neptuno; deus ipse faces animumque ministrat.'
+Haec memorans, prima infensum vi corripit ignem,
+sublataque procul dextra conixa coruscat,
+et iacit:  arrectae mentes stupefactaque corda
+Iliadum.  Hic una e multis, quae maxima natu,
+Pyrgo, tot Priami natorum regia nutrix: 
+`Non Beroe vobis, non haec Rhoeteia, matres,
+est Dorycli coniunx; divini signa decoris
+ardentesque notate oculos; qui spiritus illi,
+qui voltus, vocisque sonus, vel gressus eunti. 
+Ipsa egomet dudum Beroen digressa reliqui
+aegram, indignantem, tali quod sola careret
+munere, nec meritos Anchisae inferet honores.'
+Haec effata. 
+At matres primo ancipites oculisque malignis
+ambiguae spectare rates miserum inter amorem
+praesentis terrae fatisque vocantia regna,
+cum dea se paribus per caelum sustulit alis,
+ingentemque fuga secuit sub nubibus arcum. 
+Tum vero attonitae monstris actaeque furore
+conclamant, rapiuntque focis penetralibus ignem;
+pars spoliant aras, frondem ac virgulta facesque
+coniciunt.  Furit immissis Volcanus habenis
+transtra per et remos et pictas abiete puppes. 
+
+Nuntius Anchisae ad tumulum cuneosque theatri
+incensas perfert naves Eumelus, et ipsi
+respiciunt atram in nimbo volitare favillam. 
+Primus et Ascanius, cursus ut laetus equestres
+ducebat, sic acer equo turbata petivit
+castra, nec exanimes possunt retinere magistri. 
+`Quis furor iste novus?  Quo nunc, quo tenditis' inquit,
+`heu, miserae cives?  Non hostem inimicaque castra
+Argivum, vestras spes uritis.  En, ego vester
+Ascanius!' Galeam ante pedes proiecit inanem,
+qua ludo indutus belli simulacra ciebat;
+accelerat simul Aeneas, simul agmina Teucrum. 
+Ast illae diversa metu per litora passim
+diffugiunt, silvasque et sicubi concava furtim
+saxa petunt; piget incepti lucisque, suosque
+mutatae adgnoscunt, excussaque pectore Iuno est. 
+
+Sed non idcirco flammae atque incendia vires
+indomitas posuere; udo sub robore vivit
+stuppa vomens tardum fumum, lentusque carinas
+est vapor, et toto descendit corpore pestis,
+nec vires heroum infusaque flumina prosunt. 
+Tum pius Aeneas umeris abscindere vestem,
+auxilioque vocare deos, et tendere palmas: 
+`Iuppiter omnipotens, si nondum exosus ad unum
+Troianos, si quid pietas antiqua labores
+respicit humanos, da flammam evadere classi
+nunc, Pater, et tenues Teucrum res eripe leto. 
+Vel tu, quod superest infesto fulmine morti,
+si mereor, demitte, tuaque hic obrue dextra.'
+Vix haec ediderat, cum effusis imbribus atra
+tempestas sine more furit, tonitruque tremescunt
+ardua terrarum et campi; ruit aethere toto
+turbidus imber aqua densisque nigerrimus austris;
+implenturque super puppes; semiusta madescunt
+robora; restinctus donec vapor omnis, et omnes,
+quattuor amissis, servatae a peste carinae. 
+
+At pater Aeneas, casu concussus acerbo,
+nunc huc ingentes, nunc illuc pectore curas
+mutabat versans, Siculisne resideret arvis,
+oblitus fatorum, Italasne capesseret oras. 
+Tum senior Nautes, unum Tritonia Pallas
+quem docuit multaque insignem reddidit arte,
+haec responsa dabat, vel quae portenderet ira
+magna deum, vel quae fatorum posceret ordo;
+isque his Aenean solatus vocibus infit: 
+`Nate dea, quo fata trahunt retrahuntque, sequamur;
+quidquid erit, superanda omnis fortuna ferendo est. 
+Est tibi Dardanius divinae stirpis Acestes: 
+hunc cape consiliis socium et coniunge volentem;
+huic trade, amissis superant qui navibus, et quos
+pertaesum magni incepti rerumque tuarum est;
+longaevosque senes ac fessas aequore matres,
+et quidquid tecum invalidum metuensque pericli est,
+delige, et his habeant terris sine moenia fessi: 
+urbem appellabunt permisso nomine Acestam.'
+
+Talibus incensus dictis senioris amici,
+tum vero in curas animo diducitur omnes. 
+Et nox atra polum bigis subvecta tenebat: 
+visa dehinc caelo facies delapsa parentis
+Anchisae subito tales effundere voces: 
+`Nate, mihi vita quondam, dum vita manebat,
+care magis, nate, Iliacis exercite fatis,
+imperio Iovis huc venio, qui classibus ignem
+depulit, et caelo tandem miseratus ab alto est. 
+Consiliis pare, quae nunc pulcherrima Nautes
+dat senior; lectos iuvenes, fortissima corda,
+defer in Italiam; gens dura atque aspera cultu
+debellanda tibi Latio est.  Ditis tamen ante
+infernas accede domos, et Averna per alta
+congressus pete, nate, meos.  Non me impia namque
+Tartara habent, tristes umbrae, sed amoena piorum
+concilia Elysiumque colo.  Huc casta Sibylla
+nigrarum multo pecudum te sanguine ducet: 
+tum genus omne tuum, et quae dentur moenia, disces. 
+Iamque vale:  torquet medios Nox humida cursus,
+et me saevus equis Oriens adflavit anhelis.'
+Dixerat, et tenuis fugit, ceu fumus, in auras. 
+Aeneas, `Quo deinde ruis, quo proripis?' inquit,
+`Quem fugis, aut quis te nostris complexibus arcet?'
+Haec memorans cinerem et sopitos suscitat ignes,
+Pergameumque Larem et canae penetralia Vestae
+farre pio et plena supplex veneratur acerra. 
+
+Extemplo socios primumque arcessit Acesten,
+et Iovis imperium et cari praecepta parentis
+edocet, et quae nunc animo sententia constet. 
+Haud mora consiliis, nec iussa recusat Acestes. 
+Transcribunt urbi matres, populumque volentem
+deponunt, animos nil magnae laudis egentes. 
+Ipsi transtra novant, flammisque ambesa reponunt
+robora navigiis, aptant remosque rudentesque,
+exigui numero, sed bello vivida virtus. 
+Interea Aeneas urbem designat aratro
+sortiturque domos; hoc Ilium et haec loca Troiam
+esse iubet.  Gaudet regno Troianus Acestes,
+indicitque forum et patribus dat iura vocatis. 
+Tum vicina astris, Erycino in vertice sedes
+fundatur Veneri Idaliae, tumuloque sacerdos
+ac lucus late sacer additur Anchiseo. 
+
+Iamque dies epulata novem gens omnis, et aris
+factus honos:  placidi straverunt aequora venti,
+creber et adspirans rursus vocat Auster in altum. 
+Exoritur procurva ingens per litora fletus;
+complexi inter se noctemque diemque morantur. 
+Ipsae iam matres, ipsi, quibus aspera quondam
+visa maris facies et non tolerabile nomen,
+ire volunt, omnemque fugae perferre laborem. 
+Quos bonus Aeneas dictis solatur amicis,
+et consanguineo lacrimans commendat Acestae. 
+Tris Eryci vitulos et Tempestatibus agnam
+caedere deinde iubet, solvique ex ordine funem. 
+Ipse, caput tonsae foliis evinctus olivae,
+stans procul in prora pateram tenet, extaque salsos
+proiicit in fluctus ac vina liquentia fundit. 
+Prosequitur surgens a puppi ventus euntes. 
+Certatim socii feriunt mare et aequora verrunt. 
+
+At Venus interea Neptunum exercita curis
+adloquitur, talesque effundit pectore questus: 
+Iunonis gravis ira nec exsaturabile pectus
+cogunt me, Neptune, preces descendere in omnes;
+quam nec longa dies, pietas nec mitigat ulla,
+nec Iovis imperio fatisque infracta quiescit. 
+Non media de gente Phrygum exedisse nefandis
+urbem odiis satis est, nec poenam traxe per omnem: 
+reliquias Troiae, cineres atque ossa peremptae
+insequitur:  causas tanti sciat illa furoris. 
+Ipse mihi nuper Libycis tu testis in undis
+quam molem subito excierit:  maria omnia caelo
+miscuit, Aeoliis nequiquam freta procellis,
+in regnis hoc ausa tuis. 
+Per scelus ecce etiam Troianis matribus actis
+exussit foede puppes, et classe subegit
+amissa socios ignotae linquere terrae. 
+Quod superest, oro, liceat dare tuta per undas
+vela tibi, liceat Laurentem attingere Thybrim: 
+si concessa peto, si dant ea moenia Parcae.'
+Tum Saturnius haec domitor maris edidit alti: 
+`Fas omne est, Cytherea, meis te fidere regnis,
+unde genus ducis:  merui quoque; saepe furores
+compressi, et rabiem tantam caelique marisque. 
+Nec minor in terris, Xanthum Simoentaque testor,
+Aeneae mihi cura tui.  Cum Troia Achilles
+exanimata sequens impingeret agmina muris,
+milia multa daret leto, gemerentque repleti
+amnes, nec reperire viam atque evolvere posset
+in mare se Xanthus, Pelidae tunc ego forti
+congressum Aenean nec dis nec viribus aequis
+nube cava rapui, cuperem cum vertere ab imo
+structa meis manibus periurae moenia Troiae. 
+Nunc quoque mens eadem perstat mihi:  pelle timores. 
+Tutus, quos optas, portus accedet Averni. 
+Unus erit tantum, amissum quem gurgite quaeres;
+unum pro multis dabitur caput.'
+His ubi laeta deae permulsit pectora dictis,
+iungit equos auro genitor, spumantiaque addit
+frena feris, manibusque omnes effundit habenas. 
+Caeruleo per summa levis volat aequora curru;
+subsidunt undae, tumidumque sub axe tonanti
+sternitur aequor aquis; fugiunt vasto aethere nimbi. 
+Tum variae comitum facies, immania cete,
+et senior Glauci chorus, Inousque Palaemon,
+Tritonesque citi, Phorcique exercitus omnis;
+laeva tenent Thetis, et Melite, Panopeaque virgo,
+Nisaee, Spioque, Thaliaque, Cymodoceque. 
+
+Hic patris Aeneae suspensam blanda vicissim
+gaudia pertemptant mentem:  iubet ocius omnes
+attolli malos, intendi brachia velis. 
+Una omnes fecere pedem pariterque sinistros,
+nunc dextros solvere sinus; una ardua torquent
+cornua detorquentque; ferunt sua flamina classem. 
+Princeps ante omnes densum Palinurus agebat
+agmen; ad hunc alii cursum contendere iussi. 
+Iamque fere mediam caeli Nox humida metam
+contigerat; placida laxabant membra quiete
+sub remis fusi per dura sedilia nautae: 
+cum levis aetheriis delapsus Somnus ab astris
+aera dimovit tenebrosum et dispulit umbras,
+te, Palinure, petens, tibi somnia tristia portans
+insonti; puppique deus consedit in alta,
+Phorbanti similis, funditque has ore loquelas: 
+`Iaside Palinure, ferunt ipsa aequora classem;
+aequatae spirant aurae; datur hora quieti. 
+Pone caput, fessosque oculos furare labori: 
+ipse ego paulisper pro te tua munera inibo.'
+Cui vix attollens Palinurus lumina fatur: 
+`Mene salis placidi voltum fluctusque quietos
+ignorare iubes?  Mene huic confidere monstro? 
+Aenean credam quid enim fallacibus auris
+et caelo, totiens deceptus fraude sereni?'
+Talia dicta dabat, clavumque affixus et haerens
+nusquam amittebat, oculosque sub astra tenebat. 
+Ecce deus ramum Lethaeo rore madentem,
+vique soporatum Stygia, super utraque quassat
+tempora, cunctantique natantia lumina solvit. 
+Vix primos inopina quies laxaverat artus,
+et super incumbens cum puppis parte revolsa,
+cumque gubernaclo, liquidas proiecit in undas
+praecipitem ac socios nequiquam saepe vocantem;
+ipse volans tenues se sustulit ales ad auras. 
+Currit iter tutum non secius aequore classis,
+promissisque patris Neptuni interrita fertur. 
+Iamque adeo scopulos Sirenum advecta subibat,
+difficiles quondam multorumque ossibus albos,
+tum rauca adsiduo longe sale saxa sonabant: 
+cum pater amisso fluitantem errare magistro
+sensit, et ipse ratem nocturnis rexit in undis,
+multa gemens, casuque animum concussus amici
+`O nimium caelo et pelago confise sereno,
+nudus in ignota, Palinure, iacebis harena!'
+
+PUBLI VERGILI MARONIS
+AENEIDOS
+LIBER VI
+
+SIC fatur lacrimans, classique immittit habenas,
+et tandem Euboicis Cumarum adlabitur oris. 
+Obvertunt pelago proras; tum dente tenaci
+ancora fundabat naves, et litora curvae
+praetexunt puppes.  Iuvenum manus emicat ardens
+litus in Hesperium; quaerit pars semina flammae
+abstrusa in venis silicis, pars densa ferarum
+tecta rapit silvas, inventaque flumina monstrat. 
+At pius Aeneas arces, quibus altus Apollo
+praesidet, horrendaeque procul secreta Sibyllae
+antrum immane petit, magnum cui mentem animumque
+Delius inspirat vates, aperitque futura. 
+Iam subeunt Triviae lucos atque aurea tecta. 
+
+Daedalus, ut fama est, fugiens Minoia regna,
+praepetibus pennis ausus se credere caelo,
+insuetum per iter gelidas enavit ad Arctos,
+Chalcidicaque levis tandem super adstitit arce. 
+Redditus his primum terris, tibi, Phoebe, sacravit
+remigium alarum, posuitque immania templa. 
+In foribus letum Androgeo:  tum pendere poenas
+Cecropidae iussi---miserum!---septena quotannis
+corpora natorum; stat ductis sortibus urna. 
+Contra elata mari respondet Gnosia tellus: 
+hic crudelis amor tauri, suppostaque furto
+Pasiphae, mixtumque genus prolesque biformis
+Minotaurus inest, Veneris monumenta nefandae;
+hic labor ille domus et inextricabilis error;
+magnum reginae sed enim miseratus amorem
+Daedalus ipse dolos tecti ambagesque resolvit,
+caeca regens filo vestigia.  Tu quoque magnam
+partem opere in tanto, sineret dolor, Icare, haberes. 
+Bis conatus erat casus effingere in auro;
+bis patriae cecidere manus.  Quin protinus omnia
+perlegerent oculis, ni iam praemissus Achates
+adforet, atque una Phoebi Triviaeque sacerdos,
+Deiphobe Glauci, fatur quae talia regi: 
+`Non hoc ista sibi tempus spectacula poscit;
+nunc grege de intacto septem mactare iuvencos
+praestiterit, totidem lectas de more bidentes.'
+Talibus adfata Aenean (nec sacra morantur
+iussa viri), Teucros vocat alta in templa sacerdos. 
+
+Excisum Euboicae latus ingens rupis in antrum,
+quo lati ducunt aditus centum, ostia centum;
+unde ruunt totidem voces, responsa Sibyllae. 
+Ventum erat ad limen, cum virgo.  `Poscere fata
+tempus' ait; `deus, ecce, deus!' Cui talia fanti
+ante fores subito non voltus, non color unus,
+non comptae mansere comae; sed pectus anhelum,
+et rabie fera corda tument; maiorque videri,
+nec mortale sonans, adflata est numine quando
+iam propiore dei.  `Cessas in vota precesque,
+Tros' ait `Aenea?  Cessas?  Neque enim ante dehiscent
+attonitae magna ora domus.' Et talia fata
+conticuit.  Gelidus Teucris per dura cucurrit
+ossa tremor, funditque preces rex pectore ab imo: 
+`Phoebe, graves Troiae semper miserate labores,
+Dardana qui Paridis direxti tela manusque
+corpus in Aeacidae, magnas obeuntia terras
+tot maria intravi duce te, penitusque repostas
+Massylum gentes praetentaque Syrtibus arva,
+iam tandem Italiae fugientis prendimus oras;
+hac Troiana tenus fuerit Fortuna secuta. 
+Vos quoque Pergameae iam fas est parcere genti,
+dique deaeque omnes quibus obstitit Ilium et ingens
+gloria Dardaniae.  Tuque, O sanctissima vates,
+praescia venturi, da, non indebita posco
+regna meis fatis, Latio considere Teucros
+errantisque deos agitataque numina Troiae. 
+Tum Phoebo et Triviae solido de marmore templum
+instituam, festosque dies de nomine Phoebi. 
+Te quoque magna manent regnis penetralia nostris: 
+hic ego namque tuas sortes arcanaque fata,
+dicta meae genti, ponam, lectosque sacrabo,
+alma, viros.  Foliis tantum ne carmina manda,
+ne turbata volent rapidis ludibria ventis;
+ipsa canas oro.' Finem dedit ore loquendi. 
+
+At, Phoebi nondum patiens, immanis in antro
+bacchatur vates, magnum si pectore possit
+excussisse deum; tanto magis ille fatigat
+os rabidum, fera corda domans, fingitque premendo. 
+Ostia iamque domus patuere ingentia centum
+sponte sua, vatisque ferunt responsa per auras: 
+`O tandem magnis pelagi defuncte periclis!
+Sed terrae graviora manent.  In regna Lavini
+Dardanidae venient; mitte hanc de pectore curam;
+sed non et venisse volent.  Bella, horrida bella,
+et Thybrim multo spumantem sanguine cerno. 
+Non Simois tibi, nec Xanthus, nec Dorica castra
+defuerint; alius Latio iam partus Achilles,
+natus et ipse dea; nec Teucris addita Iuno
+usquam aberit; cum tu supplex in rebus egenis
+quas gentes Italum aut quas non oraveris urbes!
+Causa mali tanti coniunx iterum hospita Teucris
+externique iterum thalami. 
+Tu ne cede malis, sed contra audentior ito,
+qua tua te Fortuna sinet.  Via prima salutis,
+quod minime reris, Graia pandetur ab urbe.'
+
+Talibus ex adyto dictis Cumaea Sibylla
+horrendas canit ambages antroque remugit,
+obscuris vera involvens:  ea frena furenti
+concutit, et stimulos sub pectore vertit Apollo. 
+Ut primum cessit furor et rabida ora quierunt,
+incipit Aeneas heros:  `Non ulla laborum,
+O virgo, nova mi facies inopinave surgit;
+omnia praecepi atque animo mecum ante peregi. 
+Unum oro:  quando hic inferni ianua regis
+dicitur, et tenebrosa palus Acheronte refuso,
+ire ad conspectum cari genitoris et ora
+contingat; doceas iter et sacra ostia pandas. 
+Illum ego per flammas et mille sequentia tela
+eripui his umeris, medioque ex hoste recepi;
+ille meum comitatus iter, maria omnia mecum
+atque omnes pelagique minas caelique ferebat,
+invalidus, vires ultra sortemque senectae. 
+Quin, ut te supplex peterem et tua limina adirem,
+idem orans mandata dabat.  Gnatique patrisque,
+alma, precor, miserere;---potes namque omnia, nec te
+nequiquam lucis Hecate praefecit Avernis;---
+si potuit Manes arcessere coniugis Orpheus,
+Threicia fretus cithara fidibusque canoris,
+si fratrem Pollux alterna morte redemit,
+itque reditque viam totiens.  Quid Thesea, magnum
+quid memorem Alciden?  Et mi genus ab Iove summo.'
+
+Talibus orabat dictis, arasque tenebat,
+cum sic orsa loqui vates:  `Sate sanguine divom,
+Tros Anchisiade, facilis descensus Averno;
+noctes atque dies patet atri ianua Ditis;
+sed revocare gradum superasque evadere ad auras,
+hoc opus, hic labor est.  Pauci, quos aequus amavit
+Iuppiter, aut ardens evexit ad aethera virtus,
+dis geniti potuere.  Tenent media omnia silvae,
+Cocytusque sinu labens circumvenit atro. 
+Quod si tantus amor menti, si tanta cupido est,
+bis Stygios innare lacus, bis nigra videre
+Tartara, et insano iuvat indulgere labori,
+accipe, quae peragenda prius.  Latet arbore opaca
+aureus et foliis et lento vimine ramus,
+Iunoni infernae dictus sacer; hunc tegit omnis
+lucus, et obscuris claudunt convallibus umbrae. 
+Sed non ante datur telluris operta subire,
+auricomos quam quis decerpserit arbore fetus. 
+Hoc sibi pulchra suum ferri Proserpina munus
+instituit.  Primo avulso non deficit alter
+aureus, et simili frondescit virga metallo. 
+Ergo alte vestiga oculis, et rite repertum
+carpe manu; namque ipse volens facilisque sequetur,
+si te fata vocant; aliter non viribus ullis
+vincere, nec duro poteris convellere ferro. 
+Praeterea iacet exanimum tibi corpus amici---
+heu nescis---totamque incestat funere classem,
+dum consulta petis nostroque in limine pendes. 
+Sedibus hunc refer ante suis et conde sepulchro. 
+Duc nigras pecudes; ea prima piacula sunto: 
+sic demum lucos Stygis et regna invia vivis
+aspicies.' Dixit, pressoque obmutuit ore. 
+
+Aeneas maesto defixus lumina voltu
+ingreditur, linquens antrum, caecosque volutat
+eventus animo secum.  Cui fidus Achates
+it comes, et paribus curis vestigia figit. 
+Multa inter sese vario sermone serebant,
+quem socium exanimem vates, quod corpus humandum
+diceret.  Atque illi Misenum in litore sicco,
+ut venere, vident indigna morte peremptum,
+Misenum Aeoliden, quo non praestantior alter
+aere ciere viros, Martemque accendere cantu. 
+Hectoris hic magni fuerat comes, Hectora circum
+et lituo pugnas insignis obibat et hasta: 
+postquam illum vita victor spoliavit Achilles,
+Dardanio Aeneae sese fortissimus heros
+addiderat socium, non inferiora secutus. 
+Sed tum, forte cava dum personat aequora concha,
+demens, et cantu vocat in certamina divos,
+aemulus exceptum Triton, si credere dignum est,
+inter saxa virum spumosa inmerserat unda. 
+Ergo omnes magno circum clamore fremebant,
+praecipue pius Aeneas.  Tum iussa Sibyllae,
+haud mora, festinant flentes, aramque sepulchri
+congerere arboribus caeloque educere certant. 
+Itur in antiquam silvam, stabula alta ferarum;
+procumbunt piceae, sonat icta securibus ilex,
+fraxineaeque trabes cuneis et fissile robur
+scinditur, advolvunt ingentis montibus ornos. 
+
+Nec non Aeneas opera inter talia primus
+hortatur socios, paribusque accingitur armis. 
+Atque haec ipse suo tristi cum corde volutat,
+aspectans silvam inmensam, et sic voce precatur: 
+`Si nunc se nobis ille aureus arbore ramus
+ostendat nemore in tanto, quando omnia vere
+heu nimium de te vates, Misene, locuta est.'
+Vix ea fatus erat, geminae cum forte columbae
+ipsa sub ora viri caelo venere volantes,
+et viridi sedere solo.  Tum maximus heros
+maternas agnoscit aves, laetusque precatur: 
+`Este duces, O, si qua via est, cursumque per auras
+dirigite in lucos, ubi pinguem dives opacat
+ramus humum.  Tuque, O, dubiis ne defice rebus,
+diva parens.' Sic effatus vestigia pressit,
+observans quae signa ferant, quo tendere pergant. 
+Pascentes illae tantum prodire volando,
+quantum acie possent oculi servare sequentum. 
+Inde ubi venere ad fauces grave olentis Averni,
+tollunt se celeres, liquidumque per aera lapsae
+sedibus optatis geminae super arbore sidunt,
+discolor unde auri per ramos aura refulsit. 
+Quale solet silvis brumali frigore viscum
+fronde virere nova, quod non sua seminat arbos,
+et croceo fetu teretis circumdare truncos,
+talis erat species auri frondentis opaca
+ilice, sic leni crepitabat brattea vento. 
+Corripit Aeneas extemplo avidusque refringit
+cunctantem, et vatis portat sub tecta Sibyllae. 
+
+Nec minus interea Misenum in litore Teucri
+flebant, et cineri ingrato suprema ferebant. 
+Principio pinguem taedis et robore secto
+ingentem struxere pyram, cui frondibus atris
+intexunt latera, et ferales ante cupresios
+constituunt, decorantque super fulgentibus armis. 
+Pars calidos latices et aena undantia flammis
+expediunt, corpusque lavant frigentis et unguunt. 
+Fit gemitus.  Tum membra toro defleta reponunt,
+purpureasque super vestes, velamina nota,
+coniciunt.  Pars ingenti subiere feretro,
+triste ministerium, et subiectam more parentum
+aversi tenuere facem.  Congesta cremantur
+turea dona, dapes, fuso crateres olivo. 
+Postquam conlapsi cineres et flamma quievit
+reliquias vino et bibulam lavere favillam,
+ossaque lecta cado texit Corynaeus aeno. 
+Idem ter socios pura circumtulit unda,
+spargens rore levi et ramo felicis olivae,
+lustravitque viros, dixitque novissima verba. 
+At pius Aeneas ingenti mole sepulcrum
+imponit, suaque arma viro, remumque tubamque,
+monte sub aerio, qui nunc ``Misenus'' ab illo
+dicitur, aeternumque tenet per saecula nomen. 
+
+His actis, propere exsequitur praecepta Sibyllae. 
+Spelunca alta fuit vastoque immanis hiatu,
+scrupea, tuta lacu nigro nemorumque tenebris,
+quam super haud ullae poterant impune volantes
+tendere iter pennis---talis sese halitus atris
+faucibus effundens supera ad convexa ferebat: 
+[unde locum Grai dixerunt nomine Aornon.]
+quattuor hic primum nigrantis terga iuvencos
+constituit, frontique invergit vina sacerdos;
+et summas carpens media inter cornua saetas
+ignibus imponit sacris, libamina prima,
+voce vocans Hecaten, Caeloque Ereboque potentem. 
+Supponunt alii cultros, tepidumque cruorem
+suscipiunt pateris.  Ipse atri velleris agnam
+Aeneas matri Eumenidum magnaeque sorori
+ense ferit, sterilemque tibi.  Proserpina, vaccam. 
+Tum Stygio regi nocturnas inchoat aras,
+et solida imponit taurorum viscera flammis,
+pingue superque oleum infundens ardentibus extis. 
+Ecce autem, primi sub lumina solis et ortus,
+sub pedibus mugire solum, et iuga coepta moveri
+silvarum, visaeque canes ululare per umbram,
+adventante dea.  `Procul O procul este, profani,'
+conclamat vates, `totoque absistite luco;
+tuque invade viam, vaginaque eripe ferrum: 
+nunc animis opus, Aenea, nunc pectore firmo.'
+Tantum effata, furens antro se immisit aperto;
+ille ducem haud timidis vadentem passibus aequat. 
+
+Di, quibus imperium est animarum, umbraeque silentes,
+et Chaos, et Phlegethon, loca nocte tacentia late,
+sit mihi fas audita loqui; sit numine vestro
+pandere res alta terra et caligine mersas!
+
+Ibant obscuri sola sub nocte per umbram,
+perque domos Ditis vacuas et inania regna: 
+quale per incertam lunam sub luce maligna
+est iter in silvis, ubi caelum condidit umbra
+Iuppiter, et rebus nox abstulit atra colorem. 
+Vestibulum ante ipsum, primisque in faucibus Orci
+Luctus et ultrices posuere cubilia Curae;
+pallentesque habitant Morbi, tristisque Senectus,
+et Metus, et malesuada Fames, ac turpis Egestas,
+terribiles visu formae:  Letumque, Labosque;
+tum consanguineus Leti Sopor, et mala mentis
+Gaudia, mortiferumque adverso in limine Bellum,
+ferreique Eumenidum thalami, et Discordia demens,
+vipereum crinem vittis innexa cruentis. 
+
+In medio ramos annosaque brachia pandit
+ulmus opaca, ingens, quam sedem Somnia volgo
+Pana tenere ferunt, foliisque sub omnibus haerent. 
+Multaque praeterea variarum monstra ferarum: 
+Centauri in foribus stabulant, Scyllaeque biformes,
+et centumgeminus Briareus, ac belua Lernae
+horrendum stridens, flammisque armata Chimaera,
+Gorgones Harpyiaeque et forma tricorporis umbrae. 
+Corripit hic subita trepidus formidine ferrum
+Aeneas, strictamque aciem venientibus offert,
+et, ni docta comes tenues sine corpore vitas
+admoneat volitare cava sub imagine formae,
+inruat, et frustra ferro diverberet umbras. 
+
+Hinc via, Tartarei quae fert Acherontis ad undas. 
+Turbidus hic caeno vastaque voragine gurges
+aestuat, atque omnem Cocyto eructat harenam. 
+Portitor has horrendus aquas et flumina servat
+terribili squalore Charon, cui plurima mento
+canities inculta iacet; stant lumina flamma,
+sordidus ex umeris nodo dependet amictus. 
+Ipse ratem conto subigit, velisque ministrat,
+et ferruginea subvectat corpora cymba,
+iam senior, sed cruda deo viridisque senectus. 
+Huc omnis turba ad ripas effusa ruebat,
+matres atque viri, defunctaque corpora vita
+magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae,
+impositique rogis iuvenes ante ora parentum: 
+quam multa in silvis autumni frigore primo
+lapsa cadunt folia, aut ad terram gurgite ab alto
+quam multae glomerantur aves, ubi frigidus annus
+trans pontum fugat, et terris immittit apricis. 
+Stabant orantes primi transmittere cursum,
+tendebantque manus ripae ulterioris amore. 
+Navita sed tristis nunc hos nunc accipit illos,
+ast alios longe submotos arcet harena. 
+Aeneas, miratus enim motusque tumultu,
+`Dic' ait `O virgo, quid volt concursus ad amnem? 
+Quidve petunt animae, vel quo discrimine ripas
+hae linquunt, illae remis vada livida verrunt?'
+Olli sic breviter fata est longaeva sacerdos: 
+`Anchisa generate, deum certissima proles,
+Cocyti stagna alta vides Stygiamque paludem,
+di cuius iurare timent et fallere numen. 
+Haec omnis, quam cernis, inops inhumataque turba est;
+portitor ille Charon; hi, quos vehit unda, sepulti. 
+Nec ripas datur horrendas et rauca fluenta
+transportare prius quam sedibus ossa quierunt. 
+Centum errant annos volitantque haec litora circum;
+tum demum admissi stagna exoptata revisunt.'
+Constitit Anchisa satus et vestigia pressit,
+multa putans, sortemque animo miseratus iniquam. 
+Cernit ibi maestos et mortis honore carentes
+Leucaspim et Lyciae ductorem classis Oronten,
+quos, simul ab Troia ventosa per aequora vectos,
+obruit Auster, aqua involvens navemque virosque. 
+
+Ecce gubernator sese Palinurus agebat,
+qui Libyco nuper cursu, dum sidera servat,
+exciderat puppi mediis effusus in undis. 
+Hunc ubi vix multa maestum cognovit in umbra,
+sic prior adloquitur:  `Quis te, Palinure, deorum
+eripuit nobis, medioque sub aequore mersit? 
+Dic age.  Namque mihi, fallax haud ante repertus,
+hoc uno responso animum delusit Apollo,
+qui fore te ponto incolumem, finesque canebat
+venturum Ausonios.  En haec promissa fides est?'
+Ille autem:  `Neque te Phoebi cortina fefellit,
+dux Anchisiade, nec me deus aequore mersit. 
+Namque gubernaclum multa vi forte revolsum,
+cui datus haerebam custos cursusque regebam,
+praecipitans traxi mecum.  Maria aspera iuro
+non ullum pro me tantum cepisse timorem,
+quam tua ne, spoliata armis, excussa magistro,
+deficeret tantis navis surgentibus undis. 
+Tris Notus hibernas immensa per aequora noctes
+vexit me violentus aqua; vix lumine quarto
+prospexi Italiam summa sublimis ab unda. 
+Paulatim adnabam terrae; iam tuta tenebam,
+ni gens crudelis madida cum veste gravatum
+prensantemque uncis manibus capita aspera montis
+ferro invasisset, praedamque ignara putasset. 
+Nunc me fluctus habet, versantque in litore venti. 
+Quod te per caeli iucundum lumen et auras,
+per genitorem oro, per spes surgentis Iuli,
+eripe me his, invicte, malis:  aut tu mihi terram
+inice, namque potes, portusque require Velinos;
+aut tu, si qua via est, si quam tibi diva creatrix
+ostendit---neque enim, credo, sine numine divom
+flumina tanta paras Stygiamque innare paludem---
+da dextram misero, et tecum me tolle per undas,
+sedibus ut saltem placidis in morte quiescam. 
+Talia fatus erat, coepit cum talia vates: 
+`Unde haec, o Palinure, tibi tam dira cupido? 
+Tu Stygias inhumatus aquas amnemque severum
+Eumenidum aspicies, ripamve iniussus adibis? 
+Desine fata deum flecti sperare precando. 
+Sed cape dicta memor, duri solatia casus. 
+Nam tua finitimi, longe lateque per urbes
+prodigiis acti caelestibus, ossa piabunt,
+et statuent tumulum, et tumulo sollemnia mittent,
+aeternumque locus Palinuri nomen habebit.'
+His dictis curae emotae, pulsusque parumper
+corde dolor tristi:  gaudet cognomine terrae. 
+
+Ergo iter inceptum peragunt fluvioque propinquant. 
+Navita quos iam inde ut Stygia prospexit ab unda
+per tacitum nemus ire pedemque advertere ripae,
+sic prior adgreditur dictis, atque increpat ultro: 
+`Quisquis es, armatus qui nostra ad flumina tendis,
+fare age, quid venias, iam istinc, et comprime gressum. 
+Umbrarum hic locus est, somni noctisque soporae;
+corpora viva nefas Stygia vectare carina. 
+Nec vero Alciden me sum laetatus euntem
+accepisse lacu, nec Thesea Pirithoumque,
+dis quamquam geniti atque invicti viribus essent. 
+Tartareum ille manu custodem in vincla petivit,
+ipsius a solio regis, traxitque trementem;
+hi dominam Ditis thalamo deducere adorti.'
+Quae contra breviter fata est Amphrysia vates: 
+`Nullae hic insidiae tales; absiste moveri;
+nec vim tela ferunt; licet ingens ianitor antro
+aeternum latrans exsanguis terreat umbras,
+casta licet patrui servet Proserpina limen. 
+Troius Aeneas, pietate insignis et armis,
+ad genitorem imas Erebi descendit ad umbras. 
+Si te nulla movet tantae pietatis imago,
+at ramum hunc' (aperit ramum, qui veste latebat)
+`adgnoscas.' Tumida ex ira tum corda residunt. 
+Nec plura his.  Ille admirans venerabile donum
+fatalis virgae, longo post tempore visum,
+caeruleam advertit puppim, ripaeque propinquat. 
+Inde alias animas, quae per iuga longa sedebant,
+deturbat, laxatque foros; simul accipit alveo
+ingentem Aenean.  Gemuit sub pondere cymba
+sutilis, et multam accepit rimosa paludem. 
+Tandem trans fluvium incolumis vatemque virumque
+informi limo glaucaque exponit in ulva. 
+
+Cerberus haec ingens latratu regna trifauci
+personat, adverso recubans immanis in antro. 
+Cui vates, horrere videns iam colla colubris,
+melle soporatam et medicatis frugibus offam
+obicit.  Ille fame rabida tria guttura pandens
+corripit obiectam, atque immania terga resolvit
+fusus humi, totoque ingens extenditur antro. 
+Occupat Aeneas aditum custode sepulto,
+evaditque celer ripam inremeabilis undae. 
+
+Continuo auditae voces, vagitus et ingens,
+infantumque animae flentes in limine primo,
+quos dulcis vitae exsortes et ab ubere raptos
+abstulit atra dies et funere mersit acerbo;
+hos iuxta falso damnati crimine mortis. 
+Nec vero hae sine sorte datae, sine iudice, sedes: 
+quaesitor Minos urnam movet; ille silentum
+conciliumque vocat vitasque et crimina discit. 
+Proxuma deinde tenent maesti loca, qui sibi letum
+insontes peperere manu, lucemque perosi
+proiecere animas.  Quam vellent aethere in alto
+nunc et pauperiem et duros perferre labores!
+Fas obstat, tristisque palus inamabilis undae
+alligat, et noviens Styx interfusa coercet. 
+Nec procul hinc partem fusi monstrantur in omnem
+lugentes campi:  sic illos nomine dicunt. 
+Hic, quos durus amor crudeli tabe peredit,
+secreti celant calles et myrtea circum
+silva tegit; curae non ipsa in morte relinquunt. 
+His Phaedram Procrimque locis, maestamque Eriphylen
+crudelis nati monstrantem volnera, cernit,
+Evadnenque et Pasiphaen; his Laodamia
+it comes, et iuvenis quondam, nunc femina, Caeneus,
+rursus et in veterem fato revoluta figuram. 
+Inter quas Phoenissa recens a volnere Dido
+errabat silva in magna; quam Troius heros
+ut primum iuxta stetit adgnovitque per umbras
+obscuram, qualem primo qui surgere mense
+aut videt, aut vidisse putat per nubila lunam,
+demisit lacrimas, dulcique adfatus amore est: 
+`Infelix Dido, verus mihi nuntius ergo
+venerat exstinctam, ferroque extrema secutam? 
+Funeris heu tibi causa fui?  Per sidera iuro,
+per superos, et si qua fides tellure sub ima est,
+invitus, regina, tuo de litore cessi. 
+Sed me iussa deum, quae nunc has ire per umbras,
+per loca senta situ cogunt noctemque profundam,
+imperiis egere suis; nec credere quivi
+hunc tantum tibi me discessu ferre dolorem. 
+Siste gradum, teque aspectu ne subtrahe nostro. 
+Quem fugis?  Extremum fato, quod te adloquor, hoc est.'
+Talibus Aeneas ardentem et torva tuentem
+lenibat dictis animum, lacrimasque ciebat. 
+Illa solo fixos oculos aversa tenebat,
+nec magis incepto voltum sermone movetur,
+quam si dura silex aut stet Marpesia cautes. 
+landem corripuit sese, atque inimica refugit
+in nemus umbriferum, coniunx ubi pristinus illi
+respondet curis aequatque Sychaeus amorem. 
+Nec minus Aeneas, casu concussus iniquo,
+prosequitur lacrimis longe, et miseratur euntem. 
+
+Inde datum molitur iter.  Iamque arva tenebant
+ultima, quae bello clari secreta frequentant. 
+Hic illi occurrit Tydeus, hic inclutus armis
+Parthenopaeus et Adrasti pallentis imago;
+hic multum fleti ad superos belloque caduci
+Dardanidae, quos ille omnes longo ordine cernens
+ingemuit, Glaucumque Medontaque Thersilochumque,
+tris Antenoridas, Cererique sacrum Polyphoeten,
+Idaeumque, etiam currus, etiam arma tenentem. 
+circumstant animae dextra laevaque frequentes;
+nec vidisse semel satis est; iuvat usque morari,
+et conferre gradum, et veniendi discere causas. 
+At Danaum proceres Agamemnoniaeque phalanges
+ut videre virum fulgentiaque arma per umbras,
+ingenti trepidare metu; pars vertere terga,
+ceu quondam petiere rates; pars tollere vocem
+exiguam, inceptus clamor frustratur hiantes. 
+
+Atque hic Priamiden laniatum corpore toto
+Deiphobum videt et lacerum crudeliter ora,
+ora manusque ambas, populataque tempora raptis
+auribus, et truncas inhonesto volnere nares. 
+Vix adeo adgnovit pavitantem et dira tegentem
+supplicia, et notis compellat vocibus ultro: 
+`Deiphobe armipotens, genus alto a sanguine Teucri
+quis tam crudeles optavit sumere poenas? 
+Cui tantum de te licuit?  Mihi fama suprema
+nocte tulit fessum vasta te caede Pelasgum
+procubuisse super confusae stragis acervum. 
+Tunc egomet tumulum Rhoeteo litore inanem
+constitui, et magna Manes ter voce vocavi. 
+Nomen et arma locum servant; te, amice, nequivi
+conspicere, et patria decedens ponere terra.'
+Ad quae Priamides:  `Nihil O tibi amice relictum;
+omnia Deiphobo solvisti et funeris umbris. 
+Sed me fata mea et scelus exitiale Lacaenae
+his mersere malis; illa haec monumenta reliquit. 
+Namque ut supremam falsa inter gaudia noctem
+egerimus, nosti; et nimium meminisse necesse est. 
+Cum fatalis equus saltu super ardua venit
+Pergama, et armatum peditem gravis attulit alvo,
+illa, chorum simulans, evantes orgia circum
+ducebat Phrygias; flammam media ipsa tenebat
+ingentem, et summa Danaos ex arce vocabat. 
+Tum me, confectum curis somnoque gravatum,
+infelix habuit thalamus, pressitque iacentem
+dulcis et alta quies placidaeque simillima morti
+Egregia interea coniunx arma omnia tectis
+amovet, et fidum capiti subduxerat ensem;
+intra tecta vocat Menelaum, et limina pandit,
+scilicet id magnum sperans fore munus amanti,
+et famam exstingui veterum sic posse malorum. 
+Quid moror?  Inrumpunt thalamo; comes additur una
+hortator scelerum Aeolides.  Di, talia Grais
+instaurate, pio si poenas ore reposco!
+Sed te qui vivum casus, age, fare vicissim,
+attulerint.  Pelagine venis erroribus actus,
+an monitu divom?  An quae te Fortuna fatigat,
+ut tristes sine sole domos, loca turbida, adires?'
+
+Hac vice sermonum roseis Aurora quadrigis
+iam medium aetherio cursu traiecerat axem;
+et fors omne datum traherent per talia tempus;
+sed comes admonuit, breviterque adfata Sibylla est: 
+`Nox ruit, Aenea; nos flendo ducimus horas. 
+Hic locus est, partes ubi se via findit in ambas: 
+dextera quae Ditis magni sub moenia tendit,
+hac iter Elysium nobis; at laeva malorum
+exercet poenas, et ad impia Tartara mittit.'
+Deiphobus contra:  `Ne saevi, magna sacerdos;
+discedam, explebo numerum, reddarque tenebris. 
+I decus, i, nostrum; melioribus utere fatis!'
+Tantum effatus, et in verbo vestigia torsit. 
+
+Respicit Aeneas subito, et sub rupe sinistra
+moenia lata videt, triplici circumdata muro,
+quae rapidus flammis ambit torrentibus amnis,
+Tartareus Phlegethon, torquetque sonantia saxa. 
+Porta adversa ingens, solidoque adamante columnae,
+vis ut nulla virum, non ipsi exscindere bello
+caelicolae valeant; stat ferrea turris ad auras,
+Tisiphoneque sedens, palla succincta cruenta,
+vestibulum exsomnis servat noctesque diesque,
+Hinc exaudiri gemitus, et saeva sonare
+verbera; tum stridor ferri, tractaeque catenae. 
+Constitit Aeneas, strepitumque exterritus hausit. 
+`Quae scelerum facies, O virgo, effare; quibusve
+urguentur poenis?  Quis tantus plangor ad auras?'
+Tum vates sic orsa loqui:  `Dux inclute Teucrum,
+nulli fas casto sceleratum insistere limen;
+sed me cum lucis Hecate praefecit Avernis,
+ipsa deum poenas docuit, perque omnia duxit. 
+Gnosius haec Rhadamanthus habet, durissima regna,
+castigatque auditque dolos, subigitque fateri,
+quae quis apud superos, furto laetatus inani,
+distulit in seram commissa piacula mortem. 
+Continuo sontes ultrix accincta flagello
+Tisiphone quatit insultans, torvosque sinistra
+intentans angues vocat agmina saeva sororum. 
+Tum demum horrisono stridentes cardine sacrae
+panduntur portae.  Cernis custodia qualis
+vestibulo sedeat, facies quae limina servet? 
+Quinquaginta atris immanis hiatibus Hydra
+saevior intus habet sedem.  Tum Tartarus ipse
+bis patet in praeceps tantum tenditque sub umbras,
+quantus ad aetherium caeli suspectus Olympum. 
+Hic genus antiquum Terrae, Titania pubes,
+fulmine deiecti fundo volvuntur in imo. 
+`Hic et Aloidas geminos immania vidi
+corpora, qui manibus magnum rescindere caelum
+adgressi, superisque Iovem detrudere regnis. 
+Vidi et crudeles dantem Salmonea poenas,
+dum flammas Iovis et sonitus imitatur Olympi. 
+Quattuor hic invectus equis et lampada quassans
+per Graium populos mediaeque per Elidis urbem
+ibat ovans, divomque sibi poscebat honorem,---
+demens, qui nimbos et non imitabile fulmen
+aere et cornipedum pulsu simularet equorum. 
+At pater omnipotens densa inter nubila telum
+contorsit, non ille faces nec fumea taedis
+lumina, praecipitemque immani turbine adegit. 
+Nec non et Tityon, Terrae omniparentis alumnum,
+cernere erat, per tota novem cui iubera corpus
+porrigitur, rostroque immanis voltur obunco
+immortale iecur tondens fecundaque poenis
+viscera, rimaturque epulis, habitatque sub alto
+pectore, nec fibris requies datur ulla renatis. 
+[Quid memorem Lapithas, Ixiona Pirithoumque?]
+quos super atra silex iam iam lapsura cadentique
+imminet adsimilis; lucent genialibus altis
+aurea fulcra toris, epulaeque ante ora paratae
+regifico luxu; Furiarum maxima iuxta
+accubat, et manibus prohibet contingere mensas,
+exsurgitque facem attollens, atque intonat ore. 
+`Hic, quibus invisi fratres, dum vita manebat,
+pulsatusve parens, et fraus innexa clienti,
+aut qui divitiis soli incubuere repertis,
+nec partem posuere suis (quae maxima turba est),
+quique ob adulterium caesi, quique arma secuti
+impia nec veriti dominorum fallere dextras,
+inclusi poenam exspectant.  Ne quaere doceri
+quam poenam, aut quae forma viros fortunave mersit. 
+Saxum ingens volvunt alii, radiisque rotarum
+districti pendent; sedet, aeternumque sedebit,
+infelix Theseus; Phlegyasque miserrimus omnis
+admonet, et magna testatur voce per umbras: 
+``Discite iustitiam moniti, et non temnere divos.''
+Vendidit hic auro patriam, dominumque potentem
+imposuit; fixit leges pretio atque refixit;
+hic thalamum invasit natae vetitosque hymenaeos;
+ausi omnes immane nefas, ausoque potiti. 
+Non, mihi si linguae centum sint oraque centum,
+ferrea vox, omnis scelerum comprendere formas,
+omnia poenarum percurrere nomina possim.'
+
+Haec ubi dicta dedit Phoebi longaeva sacerdos: 
+`Sed iam age, carpe viam et susceptum perfice munus;
+adceleremus' ait; `Cyclopum educta caminis
+moenia conspicio atque adverso fornice portas,
+haec ubi nos praecepta iubent deponere dona.'
+Dixerat, et pariter, gressi per opaca viarum,
+corripiunt spatium medium, foribusque propinquant. 
+Occupat Aeneas aditum, corpusque recenti
+spargit aqua, ramumque adverso in limine figit. 
+
+His demum exactis, perfecto munere divae,
+devenere locos laetos et amoena virecta
+fortunatorum nemorum sedesque beatas. 
+Largior hic campos aether et lumine vestit
+purpureo, solemque suum, sua sidera norunt. 
+Pars in gramineis exercent membra palaestris,
+contendunt ludo et fulva luctantur harena;
+pars pedibus plaudunt choreas et carmina dicunt. 
+Nec non Threicius longa cum veste sacerdos
+obloquitur numeris septem discrimina vocum,
+iamque eadem digitis, iam pectine pulsat eburno. 
+Hic genus antiquum Teucri, pulcherrima proles,
+magnanimi heroes, nati melioribus annis,
+Ilusque Assaracusque et Troiae Dardanus auctor. 
+Arma procul currusque virum miratur inanes. 
+Stant terra defixae hastae, passimque soluti
+per campum pascuntur equi.  Quae gratia currum
+armorumque fuit vivis, quae cura nitentis
+pascere equos, eadem sequitur tellure repostos. 
+Conspicit, ecce, alios dextra laevaque per herbam
+vescentis, laetumque choro paeana canentis
+inter odoratum lauri nemus, unde superne
+plurimus Eridani per silvam volvitur amnis. 
+Hic manus ob patriam pugnando volnera passi,
+quique sacerdotes casti, dum vita manebat,
+quique pii vates et Phoebo digna locuti,
+inventas aut qui vitam excoluere per artes,
+quique sui memores alios fecere merendo,
+omnibus his nivea cinguntur tempora vitta. 
+Quos circumfusos sic est adfata Sybilla,
+Musaeum ante omnes, medium nam plurima turba
+hunc habet, atque umeris exstantem suspicit altis: 
+`Dicite, felices animae, tuque, optime vates,
+quae regio Anchisen, quis habet locus?  Illius ergo
+venimus, et magnos Erebi transnavimus amnes.'
+Atque huic responsum paucis ita reddidit heros: 
+`Nulli certa domus; lucis habitamus opacis,
+riparumque toros et prata recentia rivis
+incolimus.  Sed vos, si fert ita corde voluntas,
+hoc superate iugum; et facili iam tramite sistam.'
+Dixit, et ante tulit gressum, camposque nitentis
+desuper ostentat; dehinc summa cacumina linquunt. 
+
+At pater Anchises penitus convalle virenti
+inclusas animas superumque ad lumen ituras
+lustrabat studio recolens, omnemque suorum
+forte recensebat numerum carosque nepotes,
+fataque fortunasque virum moresque manusque. 
+Isque ubi tendentem adversum per gramina videt
+Aenean, alacris palmas utrasque tetendit,
+effusaeque genis lacrimae, et vox excidit ore: 
+`Venisti tandem, tuaque exspectata parenti
+vicit iter durum pietas?  Datur ora tueri,
+nate, tua, et notas audire et reddere voces? 
+Sic equidem ducebam animo rebarque futurum,
+tempora dinumerans' nec me mea cura fefellit. 
+Quas ego te terras et quanta per aequora vectum
+accipio! quantis iactatum, nate, periclis!
+Quam metui, ne quid Libyae tibi regna nocerent!'
+Ille autem:  `Tua me, genitor, tua tristis imago,
+saepius occurrens, haec limina tendere adegit: 
+stant sale Tyrrheno classes.  Da iungere dextram,
+da, genitor, teque amplexu ne subtrahe nostro.'
+Sic memorans, largo fletu simul ora rigabat. 
+Ter conatus ibi collo dare brachia circum,
+ter frustra comprensa manus effugit imago,
+[par levibus ventis volucrique simillima somno.]
+
+Interea videt Aeneas in valle reducta
+seclusum nemus et virgulta sonantia silvis,
+Lethaeumque, domos placidas qui praenatat, amnem. 
+Hunc circum innumerae gentes populique volabant;
+ac---velut in pratis ubi apes aestate serena
+floribus insidunt variis, et candida circum
+lilia funduntur---strepit omnis murmure campus. 
+Horrescit visu subito, causasque requirit
+inscius Aeneas, quae sint ea flumina porro,
+quive viri tanto complerint agmine ripas. 
+Tum pater Anchises:  `Animae, quibus altera fato
+corpora debentur, Lethaei ad fluminis undam
+securos latices et longa oblivia potant. 
+[Has equidem memorare tibi atque ostendere coram,]
+iampridem hanc prolem cupio enumerare meorum,
+quo magis Italia mecum laetere reperta.'
+`O pater, anne aliquas ad caelum hinc ire putandum est
+sublimis animas, iterumque ad tarda reverti
+corpora?  Quae lucis miseris tam dira cupido?'
+`Dicam equidem, nec te suspensum, nate, tenebo'
+suscipit Anchises, atque ordine singula pandit. 
+
+`Principio caelum ac terras camposque liquentis
+lucentemque globum Lunae Titaniaque astra
+spiritus intus alit, totamque infusa per artus
+mens agitat molem et magno se corpore miscet. 
+Inde hominum pecudumque genus, vitaeque volantum,
+et quae marmoreo fert monstra sub aequore pontus. 
+Igneus est ollis vigor et caelestis origo
+seminibus, quantum non noxia corpora tardant,
+terrenique hebetant artus moribundaque membra. 
+Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, neque auras
+dispiciunt clausae tenebris et carcere caeco. 
+Quin et supremo cum lumine vita reliquit,
+non tamen omne malum miseris nec funditus omnes
+corporeae excedunt pestes, penitusque necesse est
+multa diu concreta modis inolescere miris. 
+Ergo exercentur poenis, veterumque malorum
+supplicia expendunt:  aliae panduntur inanes
+suspensae ad ventos; aliis sub gurgite vasto
+infectum eluitur scelus, aut exuritur igni;
+quisque suos patimur Manes; exinde per amplum
+mittimur Elysium, et pauci laeta arva tenemus;
+donec longa dies, perfecto temporis orbe,
+concretam exemit labem, purumque relinquit
+aetherium sensum atque aurai simplicis ignem. 
+Has omnes, ubi mille rotam volvere per annos,
+Lethaeum ad fluvium deus evocat agmine magno,
+scilicet immemores supera ut convexa revisant,
+rursus et incipiant in corpora velle reverti.'
+
+Dixerat Anchises, natumque unaque Sibyllam
+conventus trahit in medios turbamque sonantem,
+et tumulum capit, unde omnes longo ordine possit
+adversos legere, et venientum discere vultus. 
+
+`Nunc age, Dardaniam prolem quae deinde sequatur
+gloria, qui maneant Itala de gente nepotes,
+inlustris animas nostrumque in nomen ituras,
+expediam dictis, et te tua fata docebo. 
+Ille, vides, pura iuvenis qui nititur hasta,
+proxuma sorte tenet lucis loca, primus ad auras
+aetherias Italo commixtus sanguine surget,
+silvius, Albanum nomen, tua postuma proles,
+quem tibi longaevo serum Lavinia coniunx
+educet silvis regem regumque parentem,
+unde genus Longa nostrum dominabitur Alba. 
+`Proxumus ille Procas, Troianae gloria gentis,
+et Capys, et Numitor, et qui te nomine reddet
+Silvius Aeneas, pariter pietate vel armis
+egregius, si umquam regnandam acceperit Albam. 
+Qui iuvenes! Quantas ostentant, aspice, vires,
+atque umbrata gerunt civili tempora quercu!
+Hi tibi Nomentum et Gabios urbemque Fidenam,
+hi Collatinas imponent montibus arces,
+Pometios Castrumque Inui Bolamque Coramque. 
+Haec tum nomina erunt, nunc sunt sine nomine terrae. 
+`Quin et avo comitem sese Mavortius addet
+Romulus, Assaraci quem sanguinis Ilia mater
+educet.  Viden, ut geminae stant vertice cristae,
+et pater ipse suo superum iam signat honore? 
+En, huius, nate, auspiciis illa incluta Roma
+imperium terris, animos aequabit Olympo,
+septemque una sibi muro circumdabit arces,
+felix prole virum:  qualis Berecyntia mater
+invehitur curru Phrygias turrita per urbes,
+laeta deum partu, centum complexa nepotes,
+omnes caelicolas, omnes supera alta tenentes. 
+`Huc geminas nunc flecte acies, hanc aspice gentem
+Romanosque tuos.  Hic Caesar et omnis Iuli
+progenies magnum caeli ventura sub axem. 
+Hic vir, hic est, tibi quem promitti saepius audis,
+Augustus Caesar, Divi genus, aurea condet
+saecula qui rursus Latio regnata per arva
+Saturno quondam, super et Garamantas et Indos
+proferet imperium:  iacet extra sidera tellus,
+extra anni solisque vias, ubi caelifer Atlas
+axem umero torquet stellis ardentibus aptum. 
+Huius in adventum iam nunc et Caspia regna
+responsis horrent divom et Maeotia tellus,
+et septemgemini turbant trepida ostia Nili. 
+Nec vero Alcides tantum telluris obivit,
+fixerit aeripedem cervam licet, aut Erymanthi
+pacarit nemora, et Lernam tremefecerit arcu;
+nec, qui pampineis victor iuga flectit habenis,
+Liber, agens celso Nysae de vertice tigres. 
+aut dubitamus adhuc virtute extendere vires,
+aut metus Ausonia prohibet consistere terra? 
+`Quis procul ille autem ramis insignis olivae
+sacra ferens?  Nosco crines incanaque menta
+regis Romani, primus qui legibus urbem
+fundabit, Curibus parvis et paupere terra
+missus in imperium magnum.  Cui deinde subibit,
+otia qui rumpet patriae residesque movebit
+Tullus in arma viros et iam desueta triumphis
+agmina.  Quem iuxta sequitur iactantior Ancus,
+nunc quoque iam nimium gaudens popularibus auris. 
+Vis et Tarquinios reges, animamque superbam
+ultoris Bruti, fascesque videre receptos? 
+Consulis imperium hic primus saevasque secures
+accipiet, natosque pater nova bella moventes
+ad poenam pulchra pro libertate vocabit. 
+Infelix, utcumque ferent ea facta minores,
+vincet amor patriae laudumque immensa cupido. 
+Quin Decios Drusosque procul saevumque securi
+aspice Torquatum et referentem signa Camillum. 
+Illae autem, paribus quas fulgere cernis in armis,
+concordes animae nunc et dum nocte premuntur,
+heu quantum inter se bellum, si lumina vitae
+attigerint, quantas acies stragemque ciebunt!
+Aggeribus socer Alpinis atque arce Monoeci
+descendens, gener adversis instructus Eois. 
+Ne, pueri, ne tanta animis adsuescite bella,
+neu patriae validas in viscera vertite vires;
+tuque prior, tu parce, genus qui ducis Olympo,
+proice tela manu, sanguis meus!---
+`Ille triumphata Capitolia ad alta Corintho
+victor aget currum, caesis insignis Achivis. 
+Eruet ille Argos Agamemnoniasque Mycenas,
+ipsumque Aeaciden, genus armipotentis Achilli,
+ultus avos Troiae, templa et temerata Minervae. 
+Quis te, magne Cato, tacitum, aut te, Cosse, relinquat? 
+Quis Gracchi genus, aut geminos, duo fulmina belli,
+Scipiadas, cladem Libyae, parvoque potentem
+Fabricium vel te sulco Serrane, serentem? 
+quo fessum rapitis, Fabii?  Tu Maxumus ille es,
+unus qui nobis cunctando restituis rem. 
+Excudent alii spirantia mollius aera,
+credo equidem, vivos ducent de marmore voltus,
+orabunt causas melius, caelique meatus
+describent radio, et surgentia sidera dicent: 
+tu regere imperio populos, Romane, memento;
+hae tibi erunt artes; pacisque imponere morem,
+parcere subiectis, et debellare superbos.'
+
+Sic pater Anchises, atque haec mirantibus addit: 
+`Aspice, ut insignis spoliis Marcellus opimis
+ingreditur, victorque viros supereminet omnes!
+Hic rem Romanam, magno turbante tumultu,
+sistet, eques sternet Poenos Gallumque rebellem,
+tertiaque arma patri suspendet capta Quirino.'
+Atque hic Aeneas; una namque ire videbat
+egregium forma iuvenem et fulgentibus armis,
+sed frons laeta parum, et deiecto lumina voltu: 
+`Quis, pater, ille, virum qui sic comitatur euntem? 
+Filius, anne aliquis magna de stirpe nepotum? 
+Quis strepitus circa comitum! Quantum instar in ipso!
+Sed nox atra caput tristi circumvolat umbra.'
+Tum pater Anchises, lacrimis ingressus obortis: 
+`O gnate, ingentem luctum ne quaere tuorum;
+ostendent terris hunc tantum fata, neque ultra
+esse sinent.  Nimium vobis Romana propago
+visa potens, Superi, propria haec si dona fuissent. 
+Quantos ille virum magnam Mavortis ad urbem
+campus aget gemitus, vel quae, liberine, videbis
+funera, cum tumulum praeterlabere recentem!
+Nec puer Iliaca quisquam de gente Latinos
+in tantum spe tollet avos, nec Romula quondam
+ullo se tantum tellus iactabit alumno. 
+Heu pietas, heu prisca fides, invictaque bello
+dextera! Non illi se quisquam impune tulisset
+obvius armato, seu cum pedes iret in hostem,
+seu spumantis equi foderet calcaribus armos. 
+Heu, miserande puer, si qua fata aspera rumpas,
+tu Marcellus eris.  Manibus date lilia plenis,
+purpureos spargam flores, animamque nepotis
+his saltem adcumulem donis, et fungar inani
+munere'---Sic tota passim regione vagantur
+aeris in campis latis, atque omnia lustrant. 
+Quae postquam Anchises natum per singula duxit,
+incenditque animum famae venientis amore,
+exin bella viro memorat quae deinde gerenda,
+Laurentisque docet populos urbemque Latini,
+et quo quemque modo fugiatque feratque laborem. 
+
+Sunt geminae Somni portae, quarum altera fertur
+cornea, qua veris facilis datur exitus umbris;
+altera candenti perfecta nitens elephanto,
+sed falsa ad caelum mittunt insomnia Manes. 
+His ubi tum natum Anchises unaque Sibyllam
+prosequitur dictis, portaque emittit eburna,
+ille viam secat ad naves sociosque revisit: 
+tum se ad Caietae recto fert litore portum. 
+[Ancora de prora iacitur, stant litore puppes.]
+
+PUBLI VERGILI MARONIS
+AENEIDOS
+LIBER VII
+
+TU quoque litoribus nostris, Aeneia nutrix,
+aeternam moriens famam, Caieta, dedisti;
+et nunc servat honos sedem tuus ossaque nomen
+Hesperia in magna, siqua est ea gloria, signat. 
+At pius exsequiis Aeneas rite solutis,
+aggere composito tumuli, postquam alta quierunt
+aequora, tendit iter velis portumque relinquit. 
+Adspirant aurae in noctem nec candida cursus
+Luna negat, splendet tremulo sub lumine pontus. 
+Proxima Circaeae raduntur litora terrae,
+dives inaccessos ubi Solis filia lucos
+adsiduo resonat cantu tectisque superbis
+urit odoratam nocturna in lumina cedrum,
+arguto tenuis percurrens pectine telas. 
+Hinc exaudiri gemitus iraeque leonum
+vincla recusantum et sera sub nocte rudentum,
+saetigerique sues atque in praesaepibus ursi
+saevire ac formae magnorum ululare luporum,
+quos hominum ex facie dea saeva potentibus herbis
+induerat Circe in voltus ac terga ferarum. 
+Quae ne monstra pii paterentur talia Troes
+delati in portus neu litora dira subirent,
+Neptunus ventis implevit vela secundis
+atque fugam dedit et praeter vada fervida vexit. 
+
+Iamque rubescebat radiis mare et aethere ab alto
+Aurora in roseis fulgebat lutea bigis: 
+cum venti posuere omnisque repente resedit
+flatus et in lento luctantur marmore tonsae. 
+Atque hic Aeneas ingentem ex aequore lucum
+prospicit.  Hunc inter fluvio Tiberinus amoeno. 
+verticibus rapidis et multa flavus arena
+in mare prorumpit.  Variae circumque supraque
+adsuetae ripis volucres et fluminis alveo
+aethera mulcebant cantu lucoque volabant. 
+flectere iter sociis terraeque advertere proras
+imperat et laetus fluvio succedit opaco. 
+
+Nunc age, qui reges, Erato, quae tempora rerum,
+quis Latio antiquo fuerit status, advena classem
+cum primum Ausoniis exercitus appulit oris,
+expediam et primae revocabo exordia pugnae. 
+tu vatem, tu, diva, mone.  Dicam horrida bella,
+dicam acies actosque animis in funera reges
+Tyrrhenamque manum totamque sub arma coactam
+Hesperiam.  Maior rerum mihi nascitur ordo,
+maius opus moveo.  Rex arva Latinus et urbes
+iam senior longa placidas in pace regebat. 
+Hunc Fauno et nympha genitum Laurente Marica
+accipimus, Fauno Picus pater isque parentem
+te, Saturne, refert, tu sanguinis ultimus auctor. 
+filius huic fato divom prolesque virilis
+nulla fuit primaque oriens erepta iuventa est. 
+Sola domum et tantas servabat filia sedes,
+iam matura viro, iam plenis nubilis annis. 
+Multi illam magno e Latio totaque petebant
+Ausonia.  Petit ante alios pulcherrimus omnis
+Turnus, avis atavisque potens, quem regia coniunx
+adiungi generum miro properabat amore;
+sed variis portenta deum terroribus obstant. 
+Laurus erat tecti medio in penetralibus altis,
+sacra comam multosque metu servata per annos,
+quam pater inventam, primas cum conderet arces,
+ipse ferebatur Phoebo sacrasse Latinus
+Laurentisque ab ea nomen posuisse colonis. 
+Huius apes summum densae (mirabile dictu),
+stridore ingenti liquidum trans aethera vectae,
+obsedere apicem, ex pedibus per mutua nexis
+examen subitum ramo frondente pependit. 
+Continuo vates:  `Externum cernimus,' inquit,
+`adventare virum et partis petere agmen easdem
+partibus ex isdem et summa dominarier arce.'
+Praeterea, castis adolet dum altaria taedis
+et iuxta genitorem adstat Lavinia virgo,
+visa (nefas) longis comprendere crinibus ignem,
+[atque omnem ornatum flamma crepitante cremari]
+regalisque accensa comas, accensa coronam
+insignem gemmis, tum fumida lumine fulvo
+involvi ac totis Volcanum spargere tectis. 
+Id vero horrendum ac visu mirabile ferri: 
+namque fore inlustrem fama fatisque canebant
+ipsam, sed populo magnum portendere bellum. 
+At rex sollicitus monstris oracula Fauni,
+fatidici; genitoris, adit lucosque sub alta
+consulit Albunea, nemorum quae maxima sacro
+fonte sonat saevamque exhalat opaca mephitim. 
+Hinc Italae gentes omnisque Oenotria tellus
+in dubiis responsa petunt; huc dona sacerdos
+Cum tulit et caesarum ovium sub nocte silenti
+pellibus incubuit stratis somnosque petivit,
+multa modis simulacra videt volitantia miris
+et varias audit voces fruiturque deorum
+couloquio atque imis Acheronta adfatur Avernis. 
+Hic et tum pater ipse petens responsa Latinus
+centum lanigeras mactabat rite bidentis
+atque harum effultus tergo stratisque iacebat
+velleribus:  subita ex alto vox reddita luco est: 
+`Ne pete conubiis natam sociare Latinis,
+O mea progenies, thalamis neu crede paratis: 
+externi venient generi, qui sanguine nostrum
+nomen in astra ferant quorumque a stirpe nepotes
+omnia sub pedibus, qua Sol utrumque recurrens
+aspicit Oceanum, vertique regique videbunt.'
+Haec responsa patris Fauni monitusque silenti
+nocte datos non ipse suo premit ore Latinus,
+sed circum late volitans iam Fama per urbes
+Ausonias tulerat, cum Laomedontia pubes
+gramineo ripae religavit ab aggere classem. 
+
+Aeneas primique duces et pulcher Iulus
+corpora sub ramis deponunt arboris altae
+instituuntque dapes et adorea liba per herbam
+subiciunt epulis (sic Iuppiter ipse monebat)
+et Cereale solum pomis agrestibus augent. 
+Consumptis hic forte aliis ut vertere morsus
+exiguam in Cererem penuria adegit edendi
+et violare manu malisque audacibus orbem
+fatalis crusti patulis nec parcere quadris: 
+`Heus ! etiam mensas consumimus,' inquit Iulus,
+nec plura adludens.  Ea vox audita laborum
+prima tulit finem, primamque loquentis ab ore
+eripuit pater ac stupefactus numine pressit. 
+Continuo:  `Salve fatis mihi debita tellus
+vosque,' ait, `O fidi Troiae salvete penates: 
+hic domus, haec patria est.  Genitor mihi talia namque
+(nunc repeto) Anchises fatorum arcana reliquit: 
+cum te, nate, fames ignota ad litora vectum
+accisis coget dapibus consumere mensas,
+tum sperare domos defessus ibique memento
+prima locare manu molirique aggere tecta. 
+Haec erat illa fames; haec nos suprema manebat,
+exiliis positura modum. 
+Quare agite et primo laeti cum lumine solis
+quae loca, quive habeant homines, ubi moenia gentis,
+vestigemus et a portu diversa petamus. 
+Nunc pateras libate Iovi precibusque vocate
+Anchisen genitorem, et vina reponite mensis.'
+Sic deinde effatus frondenti tempora ramo
+implicat et geniumque loci primamque deorum
+Tellurem nymphasque et adhuc ignota precatur
+flumina, tum Noctem Noctisque orientia signa
+Idaeumque Iovem Phrygiamque ex ordine matrem
+invocat et duplicis caeloque ereboque parentis. 
+Hic pater omnipotens ter caelo clarus ab alto
+intonuit radiisque ardentem lucis et auro
+ipse manu quatiens ostendit ab aethere nubem. 
+Diditur hic subito Troiana per agmina rumor
+advenisse diem, quo debita moenia condant. 
+Certatim instaurant epulas atque omine magno
+crateras laeti statuunt et vina coronant. 
+
+Postera cum prima lustrabat lampade terras
+orta dies, urbem et finis et litora gentis
+diversi explorant:  haec fontis stagna Numici,
+hunc Thybrim fluvium, hic fortis habitare Latinos. 
+Tum satus Anchisa delectos ordine ab omni
+centum oratores augusta ad moenia regis
+ire iubet, ramis velatos Palladis omnis,
+donaque ferre viro pacemque exposcere Teucris. 
+Haud mora, festinant iussi rapidisque feruntur
+passibus.  Ipse humili designat moenia fossa
+moliturque locum primasque in litore sedes
+castrorum in morem pinnis atque aggere cingit. 
+Iamque iter emensi turris ac tecta Latinorum
+ardua cernebant iuvenes muroque subibant. 
+Ante urbem pueri et primaevo flore iuventus
+exercentur equis domitantque in pulvere currus
+aut acris tendunt arcus aut lenta lacertis
+spicula contorquent cursuque ictuque lacessunt: 
+cum praevectus equo longaevi regis ad auris
+nuntius ingentis ignota in veste reportat
+advenisse viros.  Ille intra tecta vocari
+imperat et solio medius consedit avito. 
+Tectum augustum ingens.  centum sublime columnis,
+urbe fuit summa, Laurentis regia Pici,
+horrendum silvis et religione parentum. 
+Hic sceptra accipere et primos attollere fasces
+regibus omen erat, hoc illis curia templum,
+hae sacris sedes epulis, hic ariete caeso
+perpetuis soliti patres considere mensis. 
+Quin etiam veterum effigies ex ordine avorum
+antiqua e cedro, Italusque paterque Sabinus
+vitisator, curvam servans sub imagine falcem,
+Saturnusque senex Ianique bifrontis imago
+vestibulo astabant, aliique ab origine reges
+Martiaque ob patriam pugnando volnera passi. 
+Multaque praeterea sacris in postibus arma,
+captivi pendent currus curvaeque secures
+et cristae capitum et portarum ingentia claustra
+spiculaque clipeique ereptaque rostra carinis. 
+Ipse Quirinali lituo parvaque sedebat
+succinctus trabea laevaque ancile gerebat
+Picus, equum domitor; quem capta cupidine coniunx
+aurea percussum virga versumque venenis
+fecit avem Circe sparsitque coloribus alas. 
+Tali intus templo divom patriaque Latinus
+sede sedens Teucros ad sese in tecta vocavit,
+atque haec ingressis placido prior edidit ore: 
+
+`Dicite, Dardanidae (neque enim nescimus et urbem
+et genus, auditique advertitis aequore cursum),
+quid petitis ?  Quae causa rates aut cuius egentis
+litus ad Ausonium tot per vada caerula vexit? 
+Sive errore viae seu tempestatibus acti,
+qualia multa mari nautae patiuntur in alto,
+fluminis intrastis ripas portuque sedetis,
+ne fugite hospitium neve ignorate Latinos
+Saturni gentem, haud vinclo nec legibus aequam,
+sponte sua veterisque dei se more tenentem. 
+Atque equidem memini (fama est obscurior annis)
+Auruncos ita ferre senes, his ortus ut agris
+Dardanus Idaeas Phrygiae penetravit ad urbes
+Threiciamque Samum, quae nunc Samothracia fertur. 
+Hinc illum, Corythi Tyrrhena ab sede profectum,
+aurea nunc solio stellantis regia caeli
+accipit et numerum divorum altaribus auget.'
+
+Dixerat, et dicta Ilioneus sic voce secutus: 
+Rex, genus egregium Fauni, nec fluctibus actos,
+atra subegit hiemps vestris succedere terris
+nec sidus regione viae litusve fefellit: 
+consilio hanc omnes animisque volentibus urbem,
+adferimur, pulsi regnis, quae maxima quondam
+extremo veniens Sol aspiciebat Olympo. 
+Ab Iove principium generis, Iove Dardana pubes
+gaudet avo, rex ipse Iovis de gente suprema,
+Troius Aeneas, tua nos ad limina misit. 
+Quanta per Idaeos saevis effusa Mycenis
+tempestas ierit campos, quibus actus uterque
+Europae atque Asiae fatis concurrerit orbis,
+audiit et siquem tellus extrema refuso
+summovet oceano et siquem extenta plagarum
+quattuor in medio dirimit plaga solis iniqui. 
+Diluvio ex illo tot vasta per aequora vecti
+dis sedem exiguam patriis litusque rogamus
+innocuum et cunctis undamque auramque patentem. 
+Non erimus regno indecores, nec vestra feretur
+fama levis tantique abolescet gratia facti,
+nec Troiam Ausonios gremio excepisse pigebit. 
+Fata per Aeneae iuro dextramque potentem
+sive fide seu quis bello est expertus et armis: 
+multi nos populi, multae (ne temne, quod ultro
+praeferimus manibus vittas ac verba precantia)
+et petiere sibi et voluere adiungere gentes;
+sed nos fata deum vestras exquirere terras
+imperiis egere suis.  Hinc Dardanus ortus;
+huc repetit iussisque ingentibus urguet Apollo
+Tyrrhenum ad Thybrim et fontis vada sacra Numici. 
+Dat tibi praeterea fortunae parva prioris
+munera, reliquias Troia ex ardente receptas. 
+Hoc pater Anchises auro libabat ad aras;
+hoc Priami gestamen erat, cum iura vocatis
+more daret populis, sceptrumque sacerque tiaras
+Iliadumque labor vestes.'
+
+Talibus Ilionei dictis defixa Latinus
+obtutu tenet ora soloque immobilis haeret
+intentos volvens oculos.  Nec purpura regem
+picta movet nec sceptra movent Priameia tantum,
+quantum in conubio natae thalamoque moratur,
+et veteris Fauni voluit sub pectore sortem,
+hunc illum fatis externa ab sede profectum
+portendi generum paribusque in regna vocari
+auspiciis, huic progeniem virtute futuram
+egregiam et totum quae viribus occupet orbem. 
+tandem laetus ait:  `Di nostra incepta secundent
+auguriumque suum; dabitur, Troiane, quod optas,
+mullera nec sperno.  Non vobis rege Latino
+divitis uber agri Troiaeve opulentia deerit. 
+Ipse modo Aeneas, nostri si tanta cupido est,
+si iungi hospitio properat sociusque vocari,
+adveniat voltus neve exhorrescat amicos: 
+illi pacis erit dextram tetigisse tyranni. 
+vos contra regi mea nunc mandata referte. 
+Est mihi nata, viro gentis quam iungere nostrae
+non patrio ex adyto sortes, non plurima caelo
+monstra sinunt:  generos externis adfore ab oris,
+hoc Latio restare canunt, qui sanguine nostrum
+nomen in astra ferant.  Hunc illum poscere fata
+et reor et, siquid veri mens augurat, opto.'
+haec effatus equos numero pater eligit omni
+(stabant ter centum nitidi in praesaepibus altis): 
+omnibus extemplo Teucris iubet ordine duci
+instratos ostro alipedes pictisque tapetis;
+aurea pectoribus demissa monilia pendent,
+tecti auro fulvum mandunt sub dentibus aurum;
+absenti Aeneae currunt geminosque iugalis
+semine ab aetherio, spirantis naribus ignem,
+illorum de gente, patri quos daedala Circe
+supposita de matre nothos furata creavit. 
+Talibus Aeneadae donis dictisque Latini
+sublimes in equis redeunt pacemque reportant. 
+
+Ecce autem Inachiis sese referebat ab Argis
+saeva Iovis coniunx aurasque invecta tenebat,
+et laetum Aenean classemque ex aethere longe
+Dardaniam Siculo prospexit ab usque Pachyno. 
+moliri iam tecta videt, iam fidere terrae,
+deseruisse rates:  stetit acri fixa dolore. 
+Tum quassans caput haec effundit pectore dicta: 
+`Heu stirpem invisam et fatis contraria nostris
+fata Phrygum ! Num Sigeis occumbere campis,
+num capti potuere capi, num incensa cremavit
+Troia viros ?  Medias acies mediosque per ignis
+invenere viam.  At, credo, mea numina tandem
+fessa iacent odiis aut exsaturata quievi. 
+Quin etiam patria excussos infesta per undas
+ausa sequi et profugis toto me opponere ponto !
+Absumptae in Teucros vires caelique marisque. 
+Quid Syrtes aut Scylla mihi, quid vasta Charybdis
+profuit?  Optato conduntur Thybridis alveo,
+securi pelagi atque mei.  Mars perdere gentem
+immanem Lapithum valuit, concessit in iras
+ipse deum antiquam genitor Calydona Dianae,
+quod scelus aut Lapithis tantum aut Calydona merentem? 
+Ast ego magna Iovis coniunx, nil linquere inausum
+quae potui infelix, quae memet in omnia verti,
+vincor ab Aenea.  Quod si mea numina non sunt
+magna satis, dubitem haud equidem implorare quod usquam est: 
+flectere si nequeo superos, Acheronta movebo. 
+Non dabitur regnis, esto, prohibere Latinis,
+atque immota manet fatis Lavinia coniunx: 
+at trahere atque moras tantis licet addere rebus,
+at licet amborum populos exscindere regum. 
+Hac gener atque socer coeant mercede suorum: 
+sanguine Troiano et Rutulo dotabere, virgo,
+et Bellona manet te pronuba.  Nec face tantum
+Cisseis praegnans ignis enixa iugalis
+quin idem Veneri partus suus et Paris alter
+funestaeque iterum recidiva in Pergama taedae.'
+Haec ubi dicta dedit, terras Horrenda petivit: 
+luctificam Allecto dirarum ab sede dearum
+infernisque ciet tenebris, cui tristia bella
+iraeque insidiaeque et crimina noxia cordi. 
+Odit et ipse pater Pluton, odere sorores
+Tartareae monstrum:  tot sese vertit in ora,
+tam saevae facies, tot pullulat atra colubris. 
+Quam Iuno his acuit verbis ac talia fatur: 
+`Hunc mihi da proprium, virgo sata Nocte, laborem,
+hanc operam, ne noster honos infractave cedat
+fama loco, neu conubiis ambire Latinum
+Aeneadae possint Italosve obsidere finis. 
+Tu potes unanimos armare in proelia fratres
+atque odiis versare domos, tu verbera tectis
+funereasque inferre faces, tibi nomina mille,
+mille nocendi artes.  Fecundum concute pectus,
+disice compositam pacem, sere crimina belli: 
+arma velit poscatque simul rapiatque inventus.'
+
+Exin Gorgoneis Allecto infecta venenis
+principio Latium et Laurentis tecta tyranni
+celsa petit tacitumque obsedit limen Amatae,
+quam super adventu Teucrum Turnique hymenaeis
+femineae ardentem curaeque iraeque coquebant. 
+Huic dea caeruleis unum de crinibus anguem
+conicit inque sinum praecordia ad intuma subdit,
+quo furibunda domum monstro permisceat omnem. 
+Ille inter vestes et levia pectora lapsus
+volvitur attactu nullo fallitque furentem,
+vipeream inspirans animam:  fit tortile collo
+aurum ingens coluber, fit longae taenia vittae
+innectitque comas, et membris lubricus errat. 
+Ac dum prima lues udo sublapsa veneno
+pertemptat sensus atque ossibus implicat ignem
+necdum animus toto percepit pectore flammam,
+mollius et solito matrum de more locuta est,
+multa super nata lacrimans Phrygiisque hymenaeis: 
+`Exsulibusne datur ducenda Lavinia Teucris,
+O genitor, nec te miseret gnataeque tuique ? 
+Nec matris miseret, quam primo aquilone relinquet
+perfidus alta petens abducta virgine praedo? 
+An non sic Phrygius penetrat Lacedaemona pastor
+Ledaeamque Helenam Troianas vexit ad urbes ? 
+Quid tua sancta fides, quid cura antiqua tuorum
+et consanguineo totiens data dextera Turno? 
+Si gener externa petitur de gente Latinis
+idque sedet Faunique premunt te iussa parentis,
+omnem equidem sceptris terram quae libera nostris
+dissidet, externam reor et sic dicere divos. 
+Et Turno, si prima domus repetatur origo,
+Inachus Acrisiusque patres mediaeque Mycenae.'
+
+His ubi nequiquam dictis experta Latinum
+contra stare videt penitusque in viscera lapsum
+serpentis furiale malum totamque pererrat,
+tum vero infelix, ingentibus excita monstris,
+immensam sine more furit lymphata per urbem. 
+Ceu quondam torto volitans sub verbere turbo,
+quem pueri magno in gyro vacua atria circum
+intenti ludo exercent; ille actus habena
+curvatis fertur spatiis; stupet inscia supra
+inpubesque manus, mirata volubile buxum;
+dant animos plagae:  non cursu segnior illo
+per medias urbes agitur populosque feroces. 
+Quin etiam in silvas, simulato numine Bacchi,
+maius adorta nefas maioremque orsa furorem
+evolat et natam frondosis montibus abdit,
+quo thalamum eripiat Teucris taedasque moretur,
+Euhoe Bacche, fremens, solum te virgine dignum
+vociferans, etenim mollis tibi sumere thyrsos,
+te lustrare choro, sacrum tibi pascere crinem. 
+Fama volat, furiisque accensas pectore matres
+idem omnis simul ardor agit nova quaerere tecta: 
+deseruere domos, ventis dant colla comasque,
+ast aliae tremulis ululatibus aethera complent,
+pampineasque gerunt incinctae pellibus hastas;
+ipsa inter medias flagrantem fervida pinum
+sustinet ac natae Turnique canit hymenaeos,
+sanguineam torquens aciem, torvumque repente
+clamat:  `Io matres, audite, ubi quaeque, Latinae: 
+Siqua piis animis manet infelicis Amatae
+gratia, si iuris materni cura remordet,
+solvite crinalis vittas, capite orgia mecum.'
+Talem inter silvas, inter deserta ferarum,
+reginam Allecto stimulis agit undique Bacchi. 
+
+Postquam visa satis primos acuisse furores
+consiliumque omnemque domum vertisse Latini,
+protinus hinc fuscis tristis dea tollitur alis
+audacis Rutuli ad muros, quam dicitur urbem
+Acrisioneis Danae fundasse colonis,
+praecipiti delata noto.  Locus Ardea quondam
+dictus avis, et nunc magnum manet Ardea nomen,
+sed fortuna fuit; tectis hic Turnus in altis
+iam mediam nigra carpebat nocte quietem. 
+Allecto torvam faciem et furialia membra
+exuit, in vultus sese transformat anilis;
+et frontem obscenam rugis arat, induit albos
+cum vitta crinis, tum ramum innectit olivae;
+fit Calybe Iunonis anus templique sacerdos
+et iuveni ante oculos his se cum vocibus offert: 
+`Turne, tot incassum fusos patiere labores
+et tua Dardaniis transcribi sceptra colonis? 
+Rex tibi coniugium et quaesitas sanguine dotes
+abnegat, externusque in regnum quaeritur heres. 
+I nunc, ingratis offer te, inrise, periclis;
+Tyrrhenas, i, sterne acies; tege pace Latinos. 
+Haec adeo tibi me, placida cum nocte iaceres,
+ipsa palam fari omnipotens Saturnia iussit. 
+Quare age et armari pubem portisque moveri
+laetus in arma para, et Phrygios qui flumine pulchro
+consedere duces pictasque exure carinas. 
+Caelestum vis magna iubet.  Rex ipse Latinus,
+ni dare coniugium et dicto parere fatetur,
+sentiat et tandem Turnum experiatur in armis.'
+
+Hic iuvenis vatem inridens sic orsa vicissim
+ore refert:  `Classis invectas Thybridis undam
+non, ut rere, meas effugit nuntius auris. 
+Ne tantos mihi finge metus; nec regia Iuno
+inmemor est nostri. 
+Sed te victa situ verique effeta senectus,
+o mater, curis nequiquam exercet et arma
+regum inter falsa vatem formidine ludit. 
+Cura tibi divom effigies et templa tueri: 
+bella viri pacemque gerent, quis bella gerenda.'
+
+Talibus Allecto dictis exarsit in iras,
+at iuveni oranti subitus tremor occupat artus,
+deriguere oculi:  tot Erinys sibilat hydris
+tantaque se facies aperit; tum flammea torquens
+lumina cunctantem et quaerentem dicere plura
+reppulit et geminos erexit crinibus anguis
+verberaque insonuit rabidoque haec addidit ore: 
+`En ego victa situ, quam veri effeta senectus
+arma inter regum falsa formidine ludit. 
+Respice ad haec:  adsum dirarum ab sede sororum,
+bella manu letumque gero.'
+Sic effata facem iuveni coniecit et atro
+lumine fumantis fixit sub pectore taedas. 
+Olli somnum ingens rumpit pavor, ossaque et artus
+perfundit toto proruptus corpore sudor;
+arma amens fremit, arma toro tectisque requirit;
+saevit amor ferri et scelerata insania belli,
+ira super:  magno veluti cum flamma sonore
+virgea suggeritur costis undantis aeni
+exsultantque aestu latices, furit intus aquai
+fumidus atque alte spumis exuberat amnis,
+nec iam se capit unda, volat vapor ater ad auras. 
+Ergo iter ad regem polluta pace Latinum
+indicit primis iuvenum et iubet arma parari,
+tutari Italiam, detrudere finibus hostem: 
+se satis ambobus Teucrisque venire Latinisque. 
+Haec ubi dicta dedit divosque in vota vocavit,
+certatim sese Rutuli exhortantur in arma: 
+hunc decus egregium formae movet atque iuventae,
+hunc atavi reges, hunc claris dextera factis. 
+
+Dum Turnus Rutulos animis audacibus implet,
+Allecto in Teucros Stygiis se concitat alis,
+arte nova speculata locum, quo litore pulcher
+insidiis cursuque feras agitabat Iulus. 
+Hic subitam canibus rabiem Cocytia virgo
+obicit et noto naris contingit odore,
+ut cervum ardentes agerent; quae prima laborum
+causa fuit belloque animos accendit agrestis. 
+Cervus erat forma praestanti et cornibus ingens,
+Tyrrhidae pueri quem matris ab ubere raptum
+nutribant Tyrrhusque pater, cui regia parent
+armenta et late custodia credita campi. 
+Adsuetum imperiis soror omni Silvia cura
+mollibus intexens ornabat cornua sertis
+pectebatque ferum puroque in fonte lavabat. 
+Ille, manum patiens mensaeque adsuetus erili,
+errabat silvis rursusque ad limina nota
+ipse domum sera quamvis se nocte ferebat. 
+Hunc procul errantem rabidae venantis Iuli
+commovere canes, fluvio cum forte secundo
+deflueret ripaque aestus viridante levaret. 
+Ipse etiam, eximiae laudis succensus amore,
+Ascanius curvo direxit spicula cornu;
+nec dextrae erranti deus afuit, actaque multo
+perque uterum sonitu perque ilia venit harundo. 
+Saucius at quadrupes nota intra tecta refugit
+successitque gemens stabulis questuque cruentus
+atque imploranti similis tectum omne replebat. 
+Silvia prima soror, palmis percussa lacertos,
+auxilium vocat et duros conclamat agrestis. 
+Olli, pestis enim tacitis latet aspera silvis,
+inprovisi adsunt, hic torre armatus obusto,
+stipitis hic gravidi nodis:  quod cuique repertum
+rimanti, telum ira facit.  Vocat agmina Tyrrhus,
+quadrifidam quercum cuneis ut forte coactis
+scindebat, rapta spirans immane securi. 
+At saeva e speculis tempus dea nacta nocendi
+ardua tecta petit stabuli et de culmine summo
+pastorale canit signum cornuque recurvo
+Tartaream intendit vocem, qua protinus omne
+contremuit nemus et silvae insonuere profundae;
+audiit et Triviae longe lacus, audiit amnis
+sulfurea Nar albus aqua fontesque Velini,
+et trepidae matres pressere ad pectora natos. 
+Tum vero ad vocem celeres, qua bucina signum
+dira dedit, raptis concurrunt undique telis
+indomiti agricolae; nec non et Troia pubes
+Ascanio auxilium castris effundit apertis. 
+Direxere acies.  Non iam certamine agresti,
+stipitibus duris agitur sudibusve praeustis,
+sed ferro ancipiti decernunt atraque late
+horrescit strictis seges ensibus aeraque fulgent
+sole lacessita et lucem sub nubila iactant: 
+fluctus uti primo coepit cum albescere vento,
+paulatim sese tollit mare et altius undas
+erigit, inde imo consurgit ad aethera fundo. 
+Hic iuvenis primam ante aciem stridente sagitta,
+natorum Tyrrhi fuerat qui maximus, Almo,
+sternitur; haesit enim sub gutture volnus et udae
+vocis iter tenuemque inclusit sanguine vitam. 
+Corpora multa virum circa seniorque Galaesus,
+dum paci medium se offert, iustissimus unus
+qui fuit Ausoniisque olim ditissimus arvis: 
+quinque greges illi balantum, quina redibant
+armenta, et terram centum vertebat aratris. 
+
+Atque ea per campos aequo dum Marte geruntur,
+promissi dea facta potens, ubi sanguine bellum
+imbuit et primae commisit funera pugnae,
+deserit Hesperiam et caeli convexa per auras
+Iunonem victrix adfatur voce superba: 
+`En, perfecta tibi bello discordia tristi: 
+dic in amicitiam coeant et foedera iungant. 
+Quando quidem Ausonio respersi sanguine Teucros,
+hoc etiam his addam, tua si mihi certa voluntas: 
+finitimas in bella feram rumoribus urbes
+accendamque animos insani Martis amore,
+undique ut auxilio veniunt; spargam arma per agros.'
+Tum contra Iuno; `Terrorum et fraudis abunde est;
+stant belli causae, pugnatur comminus armis,
+quae fors prima dedit sanguis novus imbuit arma. 
+Talia coniugia et talis celebrent hymenaeos
+egregium Veneris genus et rex ipse Latinus. 
+Te super aetherias errare licentius auras
+haud pater ille velit, summi regnator Olympi: 
+cede locis; ego, siqua super fortuna laborum est,
+ipsa regam.' Talis dederat Saturnia voces. 
+Illa autem attollit stridentis anguibus alas
+Cocytique petit sedem, supera ardua linquens. 
+Est locus Italiae medio sub montibus altis,
+nobilis et fama multis memoratus in oris,
+Amsancti valles:  densis hunc frondibus atrum
+urguet utrimque latus nemoris, medioque fragosus
+dat sonitum saxis et torto vertice torrens. 
+Hic specus horrendum et saevi spiracula Ditis
+monstrantur, ruptoque ingens Acheronte vorago
+pestiferas aperit fauces, quis condita Erinys,
+invisum numen, terras caelumque levabat. 
+
+Nec minus interea extremam Saturnia bello
+imponit regina manum.  Ruit omnis in urbem
+pastorum ex acie numerus caesosque reportant
+Almonem puerum foedatique ora Galaesi
+implorantque deos obtestanturque Latinum. 
+Turnus adest medioque in crimine caedis et igni
+terrorem ingeminat:  Teucros in regna vocari,
+stirpem admisceri Phrygiam, se limine pelli. 
+Tum quorum attonitae Baccho nemora avia matres
+insultant thiasis (neque enim leve nomen Amatae),
+undique collecti coeunt Martemque fatigant. 
+Ilicet infandum cuncti contra omina bellum,
+contra fata deum perverso numine poscunt,
+certatim regis circumstant tecta Latini. 
+Ille velut pelagi rupes immota resistit,
+ut pelagi rupes magno veniente fragore,
+quae sese multis circum latrantibus undis
+mole tenet; scopuli nequiquam et spumea circum
+saxa fremunt laterique inlisa refunditur alga. 
+Verum ubi nulla datur caecum exsuperare potestas
+consilium et saevae nutu Iunonis eunt res,
+multa deos aurasque pater testatus inanis: 
+`Frangimur heu fatis,' inquit, `ferimurque procella !
+Ipsi has sacrilego pendetis sanguine poenas,
+O miseri.  Te, Turne, nefas, te triste manebit
+supplicium, votisque deos venerabere seris. 
+Nam mihi parta quies, omnisque in limine portus;
+funere felici spolior.' Nec plura locutus
+saepsit se tectis rerumque reliquit habenas. 
+Mos erat Hesperio in Latio, quem protinus urbes
+Albanae coluere sacrum nunc maxima rerum
+Roma colit, cum prima movent in proelia Martem,
+sive Getis inferre manu lacrimabile bellum
+Hyrcanisve Arabisve parant seu tendere ad Indos
+Auroramque sequi Parthosque reposcere signa. 
+Sunt geminae belli portae (sic nomine dicunt)
+religione sacrae et saevi formidine Martis;
+centum aerei claudunt vectes aeternaque ferri
+robora, nec custos absistit limine Ianus: 
+has, ubi certa sedet patribus sententia pugnae,
+ipse Quirinali trabea cinctuque Gabino
+insignis reserat stridentia limina consul,
+ipse vocat pugnas; sequitur tum cetera pubes,
+aereaque adsensu conspirant cornua rauco. 
+Hoc et tum Aeneadis indicere bella Latinus
+more iubebatur tristisque recludere portas. 
+Abstinuit tactu pater aversusque refugit
+foeda ministeria et caecis se condidit umbris. 
+Tum regina deum caelo delapsa morantis
+impulit ipsa manu portas, et cardine verso
+belli ferratos rumpit Saturnia postes. 
+Ardet inexcita Ausonia atque immobilis ante;
+Pars pedes ire parat campis, pars arduus altis
+pulverulentus equis furit; omnes arma requirunt. 
+Pars levis clipeos et spicula lucida tergent
+arvina pingui subiguntque in cote secures;
+signaque ferre iuvat sonitusque audire tubarum. 
+Quinque adeo magnae positis incudibus urbes
+tela novant, Atina potens Tiburque superbum,
+Ardea Crustumerique et turrigerae Antemnae. 
+Tegmina tuta cavant capitum flectuntque salignas
+umbonum cratis; alii thoracas aenos
+aut levis ocreas lento ducunt argento;
+vomeris huc et falcis honos, huc omnis aratri
+cessit amor; recoquunt patrios fornacibus enses. 
+Classica iamque sonant; it bello tessera signum. 
+Hic galeam tectis trepidus rapit, ille frementis
+ad iuga cogit equos clipeumque auroque trilicem
+loricam induitur fidoque accingitur ense. 
+
+Pandite nunc Helicona, deae, cantusque movete,
+qui bello exciti reges, quae quemque secutae
+complerint campos acies, quibus Itala iam tum
+floruerit terra alma viris, quibus arserit armis. 
+Et meministis enim, divae, et memorare potestis: 
+ad nos vix tenuis famae perlabitur aura. 
+
+Primus init bellum Tyrrhenis asper ab oris
+contemptor divom Mezentius agminaque armat. 
+Filius huic iuxta Lausus, quo pulchrior alter
+non fuit excepto Laurentis corpore Turni,
+Lausus, equum domitor debellatorque ferarum,
+ducit Agyllina nequiquam ex urbe secutos
+mille viros, dignus, patriis qui laetior esset
+imperiis et cui pater haud Mezentius esset. 
+
+Post hos insignem palma per gramina currum
+victoresque ostentat equos satus Hercule pulchro
+pulcher Aventinus, clipeoque insigne paternum
+centum angues cinctamque gerit serpentibus hydram;
+collis Aventini silva quem Rhea sacerdos
+furtivum partu sub luminis edidit oras,
+mixta deo mulier, postquam Laurentia victor
+Geryone extincto Tirynthius attigit arva
+Tyrrhenoque boves in flumine lavit Hiberas. 
+Pila manu saevosque gerunt in bella dolones
+et tereti pugnant mucrone veruque Sabello. 
+Ipse pedes, tegumen torquens immane leonis,
+terribili impexum saetacum dentibus albis
+indutus capiti, sic regia tecta subibat,
+horridus, Herculeoque umeros innexus amictu. 
+
+Tum gemini fratres Tiburtia moenia linquunt,
+fratris Tiburti dictam cognomine gentem,
+Catillusque acerque Coras, Argiva iuventus,
+et primam ante aciem densa inter tela feruntur: 
+ceu duo nubigenae cum vertice montis ab alto
+descendunt centauri, Homolen Othrymque nivalem
+linquentes cursu rapido; dat euntibus ingens
+silva locum et magno cedunt virgulta fragore. 
+
+Nec Praenestinae fundator defuit urbis,
+Volcano genitum pecora inter agrestia regem
+inventumque focis omnis quem credidit aetas
+Caeculus.  Hunc late legio comitatur agrestis: 
+quique altum Praeneste viri quique arva Gabinae
+Iunonis gelidumque Anienem et roscida rivis
+Hernica saxa colunt, quos dives Anagnia pascit,
+quos, Amasene pater.  Non illis omnibus arma,
+nec clipei currusve sonant:  pars maxima glandes
+liventis plumbi spargit, pars spicula gestat
+bina manu, fulvosque lupi de pelle galeros
+tegmen habent capiti, vestigia nuda sinistri
+instituere pedis, crudus tegit altera pero. 
+
+At Messapus, equum domitor, Neptunia proles,
+quem neque fas igni cuiquam nec sternere ferro,
+iam pridem resides populos desuetaque bello
+agmina in arma vocat subito ferrumque retractat. 
+Hi Fescenninas acies Aequosque Faliscos. 
+Hi Soractis habent arces Flaviniaque arva
+et Cimini cum monte lacum lucosque Capenos. 
+Ibant aequati numero regemque canebant,
+ceu quondam nivei liquida inter nubila cycni,
+cum sese e pastu referunt et longa canoros
+dant per colla modos, sonat amnis et Asia longe
+pulsa palus. 
+Nec quisquam aeratas acies ex agmine tanto
+misceri putet, aeriam sed gorgite ab alto
+urgueri volucrum raucarum ad litora nubem. 
+
+Ecce Sabinorum prisco de sanguine magnum
+agmen agens Clausus magnique ipse agminis instar,
+Claudia nunc a quo diffunditur et tribus et gens
+per Latium, postquam in partem data Roma Sabinis. 
+Una ingens Amiterna cohors priscique Quirites,
+Ereti manus omnis oliviferaeque Mutuscae;
+qui Nomentum urbem, qui Rosea rura Velini,
+qui Tetricae horrentis rupes montemque Severum
+Casperiamque colunt Forulosque et flumen Himellae,
+qui Tiberim Fabarimque bibunt, quos frigida misit
+Nursia, et Hortinae classes populique Latini,
+quosque secans infaustum interluit Allia nomen: 
+quam multi Libyco volvuntur marmore fluctus
+saevus ubi Orion hibernis conditur undis;
+vel cum sole novo densae torrentur aristae
+aut Hermi campo aut Lyciae flaventibus arvis. 
+Scuta sonant pulsuque pedum conterrita tellus. 
+
+Hinc Agamemnonius, Troiani nominis hostis,
+curru iungit Halaesus equos Turnoque ferocis
+mille rapit populos, vertunt felicia Baccho
+Massica qui rastris et quos de collibus altis
+Aurunci misere patres, Sidicinaque iuxta
+aequora quique Cales linquunt, amnisque vadosi
+accola Volturni, pariterque Saticulus asper
+Oscorumque manus.  Teretes sunt aclydes illis
+tela, sed haec lento mos est aptare flagello;
+laevas caetra tegit, falcati comminus enses. 
+
+Nec tu carminibus nostris indictus abibis,
+Oebale, quem generasse Telon Sebethide nympha
+fertur, Teleboum Capreas cum regna teneret,
+iam senior; patriis sed non et filius arvis
+contentus late iam tum dicione premebat
+Sarrastis populos et quae rigat aequora Sarnus
+quique Rufras Batulumque tenent atque arva Celemnae
+et quos maliferae despectant moenia Abellae,
+Teutonico ritu soliti torquere cateias,
+tegmina quis capitum raptus de subere cortex,
+aerataeque micant peltae, micat aereus ensis. 
+
+Et te montosae misere in proelia Nersae,
+Ufens, insignem fama et felicibus armis;
+horrida praecipue cui gens adsuetaque multo
+venatu nemorum, duris Aequicula glaebis. 
+Armati terram exercent, semperque recentis
+convectare iuvat praedas et vivere rapto. 
+
+Quin et Marruvia venit de gente sacerdos,
+fronde super galeam et felici comptus oliva. 
+Archippi regis missu, fortissimus Umbro,
+vipereo generi et graviter spirantibus hydris
+spargere qui somnos cantuque manuque solebat
+mulcebatque iras et morsus arte levabat. 
+Sed non Dardaniae medicari cuspidis ictum
+evaluit, neque eum iuvere in volnera cantus
+somniferi et Marsis quaesitae montibus herbae. 
+Te nemus Angitiae, vitrea te Fucinus unda,
+te liquidi flevere lacus. 
+
+Ibat et Hippolyti proles pulcherrima bello,
+Virbius, insignem quem mater Aricia misit,
+eductum Egeriae lucis umentia circum
+litora, pinguis ubi et placabilis ara Dianae. 
+Namque ferunt fama Hippolytum, postquam arte novercae
+occiderit patriasque explerit sanguine poenas
+turbatis distractus equis, ad sidera rursus
+aetheria et superas caeli venisse sub auras,
+Paeoniis revocatum herbis et amore Dianae. 
+Tum pater omnipotens, aliquem indignatus ab umbris
+mortalem infernis ad lumina surgere vitae,
+ipse repertorem medicinae talis et artis
+fulmine Phoebigenam Stygias detrusit ad undas. 
+At Trivia Hippolytum secretis alma recondit
+sedibus et nymphae Egeriae nemorique relegat,
+solus ubi in silvis Italis ignobilis aevom
+exigeret versoque ubi nomine Virbius esset. 
+Unde etiam templo Triviae lucisque sacratis
+cornipedes arcentur equi, quod litore currum
+et iuvenem monstris pavidi effudere marinis. 
+Filius ardentis haud setius aequore campi
+exercebat equos curruque in bella ruebat. 
+
+Ipse inter primos praestanti corpore Turnus
+vertitur arma tenens et toto vertice supra est. 
+Cui triplici crinita iuba galea alta Chimaeram
+sustinet, Aetnaeos efflantem faucibus ignis: 
+tam magis illa fremens et tristibus effera flammis,
+quam magis effuso crudescunt sanguine pugnae. 
+At levem clipeum sublatis cornibus Io
+auro insignibat, iam saetis obsita, iam bos
+(argumentum ingens), et custos virginis Argus
+caelataque amnem fundens pater Inachus urna. 
+Insequitur nimbus peditum clipeataque totis
+agmina densentur campis, Argivaque pubes
+Auruncaeque manus, Rutuli veteresque Sicani
+et Sacranae acies et picti scuta Labici;
+qui saltus, Tiberine, tuos sacrumque Numici
+litus arant Rutulosque exercent vomere colles
+Circaeumque iugum, quis Iuppiter Anxurus arvis
+praesidet et viridi gaudens Feronia luco;
+qua Saturae iacet atra palus gelidusque per imas
+quaerit iter vallis atque in mare conditur Ufens. 
+
+Hos super advenit Volsca de gente Camilla
+agmen agens equitum et florentis aere catervas,
+bellatrix, non illa colo calathisve Minervae
+femineas adsueta manus, sed proelia virgo
+dura pati cursuque pedum praevertere ventos. 
+Illa vel intactae segetis per summa volaret
+gramina nec teneras cursu laesisset aristas,
+vel mare per medium fluctu suspensa tumenti
+ferret iter celeris nec tingueret aequore plantas. 
+Illam omnis tectis agrisque effusa iuventus
+turbaque miratur matrum et prospectat euntem,
+attonitis inhians animis, ut regius ostro
+velet honos levis umeros, ut fibula crinem
+auro internectat, Lyciam ut gerat ipsa pharetram
+et pastoralem praefixa cuspide myrtum. 
+
+PUBLI VERGILI MARONIS
+AENEIDOS
+LIBER VIII
+
+UT belli signum Laurenti Turnus ab arce
+extulit et rauco strepuerunt cornua cantu,
+utque acris concussit equos utque impulit arma,
+extemplo turbati animi, simul omne tumultu
+coniurat trepido Latium saevitque iuventus
+effera.  Ductores primi Messapus et Ufens
+contemptorque deum Mezentius undique cogunt
+auxilia et latos vastant cultoribus agros. 
+mittitur et magni Venulus Diomedis ad urbem,
+qui petat auxilium et Latio consistere Teucros,
+advectum Aenean classi victosque penatis
+inferre et fatis regem se dicere posci
+edoceat multasque viro se adiungere gentis
+Dardanio et late Latio increbrescere nomen. 
+Quid struat his coeptis, quem, si Fortuna sequatur,
+eventum pugnae cupiat, manifestius ipsi
+quam Turno regi aut regi apparere Latino. 
+
+Talia per Latium.  Quae Laomedontius heros
+cuncta videns magno curarum fluctuat aestu,
+atque animum nunc huc celerem, nunc dividit illuc. 
+In partisque rapit varias perque omnia versat: 
+sicut aquae tremulum labris ubi lumen aenis
+sole repercussum aut radiantis imagine lunae
+omnia pervolitat late loca iamque sub auras
+erigitur summique ferit lacuaria tecti. 
+Nox erat, et terras animalia fessa per omnis
+alituum pecudumque genus sopor altus habebat: 
+cum pater in ripa gelidique sub aetheris axe
+Aeneas, tristi turbatus pectora bello,
+procubuit seramque dedit per membra quietem. 
+Huic deus ipse loci fluvio Tiberinus amoeno
+populeas inter senior se attollere frondes
+visus; eum tenuis glauco velabat amictu
+carbasus, et crinis umbrosa tegebat harundo,
+tum sic adfari et curas his demere dictis: 
+
+`O sate gente deum, Troianam ex hostibus urbem
+qui revehis nobis aeternaque Pergama servas,
+exspectate solo Laurenti arvisque Latinis,
+hic tibi certa domus, certi, ne absiste, penates;
+neu belli terrere minis:  tumor omnis et irae
+concessere deum. 
+[Iamque tibi, ne vana putes haec fingere somnum,
+litoreis ingens inventa sub ilicibus sus,
+triginta capitum fetus enixa, iacebit,
+alba, solo recubans, albi circum ubera nati. 
+Hic locus urbis erit, requies ea certa laborum
+ex quo ter denis urbem redeuntibus annis
+Ascanius clari condet cognominis Albam. 
+Haud incerta cano.] Nunc qua ratione quod instat
+expedias victor, paucis (adverte) docebo. 
+Arcades his oris, genus a Pallante profectum,
+qui regem Euandrum comites, qui signa secuti,
+delegere locum et posuere in montibus urbem
+Pallantis proavi de nomine Pallanteum. 
+Hi bellum adsidue ducunt cum gente Latina;
+hos castris adhibe socios et foedera iunge. 
+Ipse ego te ripis et recto flumine ducam,
+adversum remis superes subvectus ut amnem. 
+Surge age, nate dea, primisque cadentibus astris
+Iunoni fer rite preces iramque minasque
+supplicibus supera votis.  Mihi victor honorem
+persolves.  Ego sum pleno quem flumine cernis
+stringentem ripas et pinguia culta secantem,
+caeruleus Thybris, caelo gratissimus amnis. 
+Hic mihi magna domus, celsis caput urbibus, exit.'
+
+Dixit, deinde lacu fluvius se condidit alto,
+ima petens; nox Aenean somnusque reliquit. 
+Surgit et aetherii spectans orientia solis
+lumina rite cavis undam de flumine palmis
+sustinet ac talis effundit ad aethera voces: 
+`Nymphae, Laurentes nymphae, genus amnibus unde est,
+tuque, o Thybri tuo genitor cum flumine sancto,
+accipite Aenean et tandem arcete periclis. 
+Quo te cumque lacus miserantem incommoda nostra
+fonte tenet, quocumque solo pulcherrimus exis,
+semper honore meo, semper celebrabere donis
+corniger hesperidum fluvius regnator aquarum. 
+Adsis o tantum et propius tua numina firmes.'
+sic memorat geminasque legit de classe biremis
+remigioque aptat, socios simul instruit armis. 
+
+Ecce autem subitum atque oculis mirabile monstrum;
+candida per silvam cum fetu concolor albo
+procubuit viridique in litore conspicitur sus. 
+Quam pius Aeneas tibi enim, tibi, maxuma Iuno,
+mactat sacra ferens et cum grege sistit ad aram. 
+Thybris ea fluvium, quam longa est, nocte tumentem
+leniit, et tacita refluens ita substitit unda,
+mitis ut in morem stagni placidaeque paludis
+sterneret aequor aquis, remo ut luctamen abesset. 
+Ergo iter inceptum celerant rumore secundo;
+labitur uncta vadis abies; mirantur et undae,
+miratur nemus insuetum fulgentia longe
+scuta virum fluvio pictasque innare carinas. 
+Olli remigio noctemque diemque fatigant
+et longos superant flexus variisque teguntur
+arboribus viridisque secant placido aequore silvas. 
+Sol medium caeli conscenderat igneus orbem,
+cum muros arcemque procul ac rara domorum
+tecta vident, quae nunc Romana potentia caelo
+aequavit, tum res inopes Euandrus habebat: 
+ocius advertunt proras urbique propinquant. 
+
+Forte die sollemnem illo rex Arcas honorem
+Amphitryoniadae magno divisque ferebat
+ante urbem in luco.  Pallas huic filius una,
+una omnes iuvenum primi pauperque senatus
+tura dabant, tepidusque cruor fumabat ad aras. 
+Ut celsas videre rates atque inter opacum
+adlabi nemus et tacitis incumbere remis,
+terrentur visu subito cunctique relictis
+consurgunt mensis.  Audax quos rumpere Pallas
+sacra vetat raptoque volat telo obvius ipse
+et procul e tumulo:  `Iuvenes, quae causa subegit
+ignotas temptare vias, quo tenditis?' inquit. 
+`Qui genus?  Unde domo?  Pacemne huc fertis an arma?'
+Tum pater Aeneas puppi sic fatur ab alta
+paciferaeque manu ramum praetendit olivae: 
+`Troiugenas ac tela vides inimica Latinis,
+quos illi bello profugos egere superbo. 
+Euandrum petimus.  Ferte haec et dicite lectos
+Dardaniae venisse duces socia arma rogantis.'
+Obstipuit tanto percussus nomine Pallas: 
+`Egredere o quicumque es' ait `coramque parentem
+adloquere ac nostris succede penatibus hospes.'
+excepitque manu dextramque amplexus inhaesit. 
+Progressi subeunt luco fluviumque relinquunt. 
+
+Tum regem Aeneas dictis adfatur amicis: 
+`Optume Graiugenum, cui me Fortuna precari
+et vitta comptos voluit praetendere ramos,
+non equidem extimui, Danaum quod ductor et Arcas
+quodque a stirpe fores geminis coniunctus Atridis;
+sed mea me virtus et sancta oracula divom
+cognatique patres, tua terris didita fama,
+coniunxere tibi et fatis egere volentem. 
+Dardanus, Iliacae primus pater urbis et auctor,
+Electra, ut Grai perhibent.  Atlantide cretus,
+advehitur Teucros; Electram maxumus Atlas
+edidit, aetherios umero qui sustinet orbes
+vobis Mercurius pater est, quem candida Maia
+Cyllenae gelido conceptum vertice fudit;
+at Maiam, auditis si quicquam credimus, Atlas,
+idem Atlas generat, caeli qui sidera tollit. 
+Sic genus amborum scindit se sanguine ab uno. 
+His fretus non legatos neque prima per artem
+temptamenta tui pepigi:  me, me ipse meumque
+obieci caput et supplex ad limina veni. 
+Gens eadem, quae te, crudeli Daunia bello
+insequitur; nos si pellant, nihil afore credunt,
+quin omnem Hesperiam penitus sua sub iuga mittant
+et mare quod supra teneant quodque adluit infra. 
+Accipe daque fidem:  sunt nobis fortia bello
+pectora, sunt animi et rebus spectata iuventus.'
+
+Dixerat Aeneas.  Ille os oculosque loquentis
+iamdudum et totum lustrabat lumine corpus. 
+Tum sic pauca refert:  `Ut te, fortissime Teucrum,
+accipio agnoscoque libens! Ut verba parentis
+et vocem Anchisae magni voltumque recordor!
+Nam memini Hesionae visentem regna sororis
+Laomedontiaden Priamum, Salamina petentem,
+protinus Arcadiae gelidos invisere finis. 
+Tum mihi prima genas vestibat flore iuventas,
+mirabarque duces Teucros, mirabar et ipsum
+Laomedontiaden, sed cunctis altior ibat
+Anchises:  mihi mens iuvenali ardebat amore
+compellare virum et dextrae coniungere dextram. 
+Accessi et cupidus Phenei sub moenia duxi. 
+Ille mihi insignem pharetram Lyciasque sagittas
+discedens chlamydemque auro dedit intertextam
+frenaque bina meus quae nunc habet aurea Pallas. 
+Ergo et quam petitis iuncta est mihi foedere dextra,
+et lux cum primum terris se crastina reddet,
+auxilio laetos dimittam opibusque iuvabo. 
+Interea sacra haec, quando huc venistis amici,
+annua, quae differre nefas, celebrate faventes
+nobiscum et iam nunc sociorum adsuescite mensis.'
+
+Haec ubi dicta, dapes iubet et sublata reponi
+pocula gramineoque viros locat ipse sedili
+praecipuumque toro et villosi pelle leonis
+accipit Aenean solioque invitat acerno. 
+Tum lecti iuvenes certatim araeque sacerdos
+viscera tosta ferunt taurorum onerantque canistris
+dona laboratae Cereris Bacchumque ministrant. 
+Vescitur Aeneas simul et Troiana iuventus
+perpetui tergo bovis et lustralibus extis. 
+
+Postquam exempta fames et amor compressus edendi,
+rex Euandrus ait:  `Non haec sollemnia nobis,
+has ex more dapes, hanc tanti numinis aram
+vana superstitio veterumque ignara deorum
+inposuit:  saevis, hospes Troiane, periclis
+servati facimus meritosque novamus honores. 
+Iam primum saxis suspensam hanc aspice rupem,
+disiectae procul ut moles desertaque montis
+stat domus et scopuli ingentem traxere ruinam. 
+Hic spelunca fuit, vasto summota recessu,
+semihominis Caci facies quam dira tenebat
+solis inaccessam radiis; semperque recenti
+caede tepebat humus, foribusque adfixa superbis
+ora virum tristi pendebant pallida tabo. 
+Huic monstro Volcanus erat pater:  illius atros
+ore vomens ignis magna se mole ferebat. 
+Attulit et nobis aliquando optantibus aetas
+auxilium adventumque dei.  Nam maximus ultor,
+tergemini nece Geryonae spoliisque superbus
+Alcides aderat taurosque hac victor agebat
+ingentis, vallemque boves amnemque tenebant. 
+At furiis Caci mens effera, nequid inausum
+aut intractatum scelerisve dolive fuisset,
+quattuor a stabulis praestanti corpore tauros
+avertit, totidem forma superante iuvencas;
+atque hos, nequa forent pedibus vestigia rectis,
+cauda in speluncam tractos versisque viarum
+indiciis raptos saxo occultabat opaco: 
+quaerenti nulla ad speluncam signa ferebant. 
+Interea, cum iam stabulis saturata moveret
+Amphytrioniades armenta abitumque pararet,
+discessu mugire boves atque omne querelis
+impleri nemus et colles clamore relinqui. 
+reddidit una boum vocem vastoque sub antro
+mugiit et Caci spem custodita fefellit. 
+Hic vero Alcidae furiis exarserat atro
+felle dolor:  rapit arma manu nodisque gravatum
+robur et aerii cursu petit ardua montis. 
+Tum primum nostri Cacum videre timentem
+turbatumque oculis:  fugit ilicet ocior Euro
+speluncamque petit, pedibus timor addidit alas. 
+Ut sese inclusit ruptisque immane catenis
+deiecit saxum, ferro quod et arte paterna
+pendebat, fultosque emuniit obice postis,
+ecce furens animis aderat Tirynthius omnemque
+accessum lustrans huc ora ferebat et illuc,
+dentibus infrendens.  Ter totum fervidus ira
+lustrat Aventini montem, ter saxea temptat
+limina nequiquam, ter fessus valle resedit. 
+Stabat acuta silex, praecisis undique saxis
+speluncae dorso insurgens, altissima visu,
+dirarum nidis domus opportuna volucrum. 
+Hanc, ut prona iugo laevum incumbebat in amnem,
+dexter in adversum nitens concussit et imis
+avolsam solvit radicibus; inde repente
+inpulit, inpulsu quo maximus intonat aether
+dissultant ripae refluitque exterritus amnis. 
+At specus et Caci detecta apparuit ingens
+regia, et umbrosae penitus patuere cavernae: 
+non secus ac siqua penitus vi terra dehiscens
+infernas reseret sedes et regna recludat
+pallida, dis invisa, superque immane barathrum
+cernatur, trepident inmisso lumine manes. 
+Ergo insperata deprensum luce repente
+inclusumque cavo saxo atque insueta rudentem
+desuper Alcides telis premit omniaque arma
+advocat et ramis vastisque molaribus instat. 
+Ille autem, neque enim fuga iam super ulla pericli,
+faucibus ingentem fumum (mirabile dictu)
+evomit involvitque domum caligine caeca,
+prospectum eripiens oculis, glomeratque sub antro
+fumiferam noctem commixtis igne tenebris. 
+Non tulit Alcides animis seque ipse per ignem
+praecipiti iecit saltu, qua plurimus undam
+fumus agit nebulaque ingens specus aestuat atra. 
+Hic Cacum in tenebris incendia vana vomentem
+corripit in nodum complexus et angit inhaerens
+elisos oculos et siccum sanguine guttur. 
+Panditur extemplo foribus domus atra revolsis,
+abstractaeque boves abiurataeque rapinae
+caelo ostenduntur, pedibusque informe cadaver
+protrahitur.  Nequeunt expleri corda tuendo
+terribilis oculos, voltum villosaque saetis
+pectora semiferi atque extinctos faucibus ignis. 
+Ex illo celebratus honos, laetique minores
+servavere diem, primusque Potitius auctor
+et domus Herculei custos Pinaria sacri. 
+Hanc aram luco statuit, quae maxuma semper
+dicetur nobis et erit quae maxuma semper. 
+Quare agite, o iuvenes, tantarum in munere laudum
+cingite fronde comas et pocula porgite dextris
+communemque vocate deum et date vina volentes.'
+Dixerat, Herculea bicolor cum populus umbra
+velavitque comas foliisque innexa pependit
+et sacer implevit dextram scyphus.  Ocius omnes
+in mensam laeti libant divosque precantur. 
+
+Devexo interea propior fit Vesper Olympo,
+iamque sacerdotes primusque Potitius ibant,
+pellibus in morem cincti, flammasque ferebant. 
+Instaurant epulas et mensae grata secundae
+dona ferunt cumulantque oneratis lancibus aras. 
+tum Salii ad cantus incensa altaria circum
+populeis adsunt evincti tempora ramis,
+hic iuvenum chorus, ille senum; qui carmine laudes
+Herculeas et facta ferunt:  ut prima novercae
+monstra manu geminosque premens eliserit angues,
+ut bello egregias idem disiecerit urbes,
+Troiamque Oechaliamque, ut duros mille labores
+rege sub Eurystheo fatis Iunonis iniquae
+pertulerit.  `Tu nubigenas, invicte, bimembris
+Hylaeeumque Pholumque, manu, tu Cresia mactas
+prodigia et vastum Nemeae sub rupe leonem. 
+Te Stygii tremuere lacus, te ianitor Orci
+ossa super recubans antro semesa cruento;
+nec te ullae facies, non terruit ipse Typhoeus,
+arduus arma tenens; non te rationis egentem
+Lernaeus turba capitum circumstetit anguis. 
+Salve, vera Iovis proles, decus addite divis,
+et nos et tua dexter adi pede sacra secundo.'
+Talia carminibus celebrant; super omnia Caci
+speluncam adiciunt spirantemque ignibus ipsum. 
+Consonat omne nemus strepitu collesque resultant. 
+
+Exim se cuncti divinis rebus ad urbem
+perfectis referunt.  Ibat rex obsitus aevo
+et comitem Aenean iuxta natumque tenebat
+ingrediens varioque viam sermone levabat. 
+miratur facilisque oculos fert omnia circum
+Aeneas capiturque locis et singula laetus
+exquiritque auditque virum monimenta priorum. 
+Tum rex Euandrus, Romanae conditor arcis: 
+`Haec nemora indigenae fauni nymphaeque tenebant
+gensque virum truncis et duro robore nata,
+quis neque mos neque cultus erat, nec iungere tauros
+aut componere opes norant aut parcere parto,
+sed rami atque asper victu venatus alebat. 
+Primus ab aetherio venit Saturnus Olympo,
+arma Iovis fugiens et regnis exsul ademptis. 
+Is genus indocile ac dispersum montibus altis
+composuit legesque dedit Latiumque vocari
+maluit, his quoniam latuisset tutis in oris. 
+Aurea quae perhibent illo sub rege fuere
+saecula.  Sic placida populos in pace regebat,
+deterior donec paulatim ac decolor aetas
+et belli rabies et amor successit habendi. 
+Tum manus Ausonia et gentes venere Sicanae,
+saepius et nomen posuit Saturnia tellus;
+tum reges asperque immani corpore Thybris,
+a quo post Itali fluvium cognomine Thybrim
+diximus, amisit verum vetus Albula nomen;
+me pulsum patria pelagique extrema sequentem
+Fortuna omnipotens et ineluctabile fatum
+his posuere locis matrisque egere tremenda
+Carmentis nymphae monita et deus auctor Apollo. 
+
+Vix ea dicta:  dehinc progressus monstrat et aram
+et Carmentalem Romani nomine portam
+quam memorant, nymphae priscum Carmentis honorem,
+vatis fatidicae, cecinit quae prima futuros
+Aeneadas magnos et nobile Pallanteum. 
+Hinc lucum ingentem quem Romulus acer Asylum
+rettulit et gelida monstrat sub rupe Lupercal,
+Parrhasio dictum Panos de more Lycaei. 
+Nec non et sacri monstrat nemus Argileti
+testaturque locum et letum docet hospitis Argi. 
+Hinc ad Tarpeiam sedem et Capitolia ducit,
+aurea nunc, olim silvestribus horrida dumis. 
+Iam tum religio pavidos terrebat agrestis
+dira loci, iam tum silvam saxumque tremebant. 
+Hoc nemus, hunc,' inquit, `frondoso vertice collem
+(quis deus incertum est) habitat deus:  Arcades ipsum
+credunt se vidisse Iovem, cum saepe nigrantem
+aegida concuteret dextra nimbosque cieret. 
+Haec duo praeterea disiectis oppida muris,
+reliquias veterumque vides monimenta virorum. 
+Hanc Ianus pater, hanc Saturnus condidit arcem: 
+Ianiculum huic, illi fuerat Saturnia nomen.'
+Talibus inter se dictis ad tecta subibant
+pauperis Euandri passimque armenta videbant
+Romanoque foro et lautis mugire Carinis. 
+Ut ventum ad sedes:  `Haec,' inquit, `limina victor
+Alcides subiit, haec illum regia cepit. 
+Aude, hospes, contemnere opes et te quoque dignum
+finge deo rebusque veni non asper egenis.'
+dixit et angusti subter fastigia tecti
+ingentem Aenean duxit stratisque locavit
+effultum foliis et pelle Libystidis ursae. 
+Nox ruit et fuscis tellurem amplectitur alis. 
+
+At Venus haud animo nequiquam exterrita mater
+Laurentumque minis et duro mota tumultu
+Volcanum adloquitur thalamoque haec coniugis aureo
+incipit et dictis divinum adspirat amorem: 
+`Dum bello Argolici vastabant Pergama reges
+debita casurasque inimicis ignibus arces,
+non ullum auxilium miseris, non arma rogavi
+artis opisque tuae nec te, carissime coniunx,
+incassumve tuos volui exercere labores,
+quamvis et Priami deberem plurima natis
+et durum Aeneae flevissem saepe laborem. 
+Nunc Iovis imperiis Rutulorum constitit oris: 
+ergo eadem supplex venio et sanctum mihi numen
+arma rogo genetrix nato.  Te filia Nerei,
+te potuit lacrimis Tithonia flectere coniunx. 
+Aspice qui coeant populi, quae moenia clausis
+ferrum acuant portis in me exscidiumque meorum.'
+Dixerat et niveis hinc atque hinc diva lacertis
+cunctantem amplexu molli fovet.  Ille repente
+accepit solitam flammam, notusque medullas
+intravit calor et labefacta per ossa cucurrit: 
+non secus atque olim tonitru cum rupta corusco
+ignea rima micans percurrit lumine nimbos. 
+Sensit laeta dolis et formae conscia coniunx. 
+Tum pater aeterno fatur devinctus amore: 
+`Quid causas petis ex alto?  Fiducia cessit
+quo tibi, diva, mei?  Similis si cura fuisset,
+tum quoque fas nobis Teucros armare fuisset: 
+nec pater omnipotens Troiam nec fata vetabant
+stare decemque alios Priamum superesse per annos. 
+Et nunc, si bellare paras atque haec tibi mens est,
+quidquid in arte mea possum promittere curae,
+quod fieri ferro liquidove potest electro,
+quantum ignes animaeque valent, absiste precando
+viribus indubitare tuis.' Ea verba locutus
+optatos dedit amplexus placidumque petivit
+coniugis infusus gremio per membra soporem. 
+
+Inde ubi prima quies medio iam noctis abactae
+curriculo expulerat somnum, cum femina primum,
+cui tolerare colo vitam tenuique Minerva
+impositum, cinerem et sopitos suscitat ignes,
+noctem addens operi, famulasque ad lumina longo
+exercet penso, castum ut servare cubile
+coniugis et possit parvos educere natos: 
+haud secus Ignipotens nec tempore segnior illo
+mollibus e stratis opera ad fabrilia surgit. 
+Insula Sicanium iuxta latus Aeoliamque
+erigitur Liparen, fumantibus ardua saxis,
+quam subter specus et Cyclopum exesa caminis
+antra Aetnaea tonant validique incudibus ictus
+auditi referunt gemitus striduntque cavernis
+stricturae Chalybum et fornacibus ignis anhelat,
+Volcani domus et Volcania nomine tellus. 
+Hoc tunc ignipotens caelo descendit ab alto. 
+Ferrum exercebant vasto Cyclopes in antro,
+Brontesque Steropesque et nudus membra Pyragmon. 
+His informatum manibus iam parte polita
+fulmen erat, toto genitor quae plurima caelo
+deicit in terras, pars inperfecta manebat. 
+Tris imbris torti radios, tris nubis aquosae
+addiderant, rutili tris ignis et alitis austri: 
+fulgores nunc horrificos sonitumque metumque
+miscebant operi flammisque sequacibus iras. 
+Parte alia Marti currumque rotasque volucris
+instabant, quibus ille viros, quibus excitat urbes;
+aegidaque horriferam, turbatae Palladis arma,
+certatim squamis serpentum auroque polibant
+conexosque anguis ipsamque in pectore divae
+Gorgona, desecto vertentem lumina collo. 
+`Tollite cuncta,' inquit, `coeptosque auferte labores,
+Aetnaei Cyclopes, et huc advertite mentem: 
+arma acri facienda viro.  Nunc viribus usus,
+nunc manibus rapidis, omni nunc arte magistra. 
+Praecipitate moras.' Nec plura effatus; at illi
+ocius incubuere omnes pariterque laborem
+sortiti.  Fluit aes rivis aurique metallum,
+volnificusque chalybs vasta fornace liquescit. 
+Ingentum clipeum informant, unum omnia contra
+tela Latinorum, septenosque orbibus orbes
+impediunt.  Alii ventosis follibus auras
+accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt
+aera lacu.  Gemit impositis incudibus antrum. 
+Illi inter sese multa vi bracchia tollunt
+in numerum versantque tenaci forcipe massam. 
+
+Haec pater Aeoliis properat dum Lemnius oris,
+Euandrum ex humili tecto lux suscitat alma
+et matutini volucrum sub culmine cantus. 
+Consurgit senior tunicaque inducitur artus
+et Tyrrhena pedum circumdat vincula plantis;
+tum lateri atque umeris Tegeaeum subligat ensem,
+demissa ab laeva pantherae terga retorquens. 
+Nec non et gemini custodes limine ab alto
+praecedunt gressumque canes comitantur erilem. 
+Hospitis Aeneae sedem et secreta petebat
+sermonum memor et promissi muneris heros. 
+Nec minus Aeneas se matutinus agebat. 
+Filius huic Pallas, illi comes ibat Achates. 
+Congressi iungunt dextras mediisque residunt
+aedibus et licito tandem sermone fruuntur. 
+Rex prior haec: 
+`Maxume Teucrorum ductor, quo sospite numquam
+res equidem Troiae victas aut regna fatebor,
+nobis ad belli auxilium pro nomine tanto
+exiguae vires:  hinc Tusco claudimur amni,
+hinc Rutulus premit et murum circumsonat armis. 
+Sed tibi ego ingentis populos opulentaque regnis
+iungere castra paro, quam fors inopina salutem
+ostentat:  fatis huc te poscentibus adfers. 
+Haud procul hinc saxo incolitur fundata vetusto
+urbis Agyllinae sedes, ubi Lydia quondam
+gens, bello praeclara, iugis insedit Etruscis. 
+Hanc multos florentem annos rex deinde superbo
+imperio et saevis tenuit Mezentius armis. 
+Quid memorem infandas caedes, quid facta tyranni
+effera?  Di capiti ipsius generique reservent!
+Mortua quin etiam iungebat corpora vivis
+componens manibusque manus atque oribus ora,
+tormenti genus, et sanie taboque fluentis
+complexu in misero longa sic morte necabat. 
+at fessi tandem cives infanda furentem
+armati circumsistunt ipsumque domumque,
+obtruncant socios, ignem ad fastigia iactant. 
+Ille inter caedem Rutulorum elapsus in agros
+confugere et Turni defendier hospitis armis. 
+Ergo omnis furiis surrexit Etruria iustis: 
+regem ad supplicium praesenti Marte reposcunt. 
+his ego te, Aenea, ductorem milibus addam. 
+Toto namque fremunt condensae litore puppes
+Signaque ferre iubent; retinet longaevus haruspex
+fata canens, ``O Maeoniae delecta iuventus,
+flos veterum virtusque virum, quos iustus in hostem
+fert dolor et merita accendit Mezentius ira,
+nulli fas Italo tantam subiungere gentem: 
+externos optate duces''; tum Etrusca resedit
+hoc acies campo, monitis exterrita divom. 
+Ipse oratores ad me regnique coronam
+cum sceptro misit mandatque insignia Tarchon,
+succedam castris Tyrrhenaque regna capessam. 
+Sed mihi tarda gelu saeclisque effeta senectus
+invidet imperium seraeque ad fortia vires. 
+natum exhortarer, ni mixtus matre Sabella
+hinc partem patriae traheret.  Tu, cuius et annis
+et generi fatum indulgent, quem numina poscunt,
+ingredere, o Teucrum atque Italum fortissime ductor. 
+hunc tibi praeterea, spes et solacia nostri,
+Pallanta adiungam; sub te tolerare magistro
+militiam et grave Martis opus, tua cernere facta
+adsuescat primis et te miretur ab annis. 
+Arcadas huic equites bis centum, robora pubis
+lecta dabo totidemque suo tibi nomine Pallas.'
+
+Vix ea fatus erat, defixique ora tenebant
+Aeneas Anchisiades et fidus Achates
+multaque dura suo tristi cum corde putabant,
+ni signum caelo Cytherea dedisset aperto. 
+Namque inproviso vibratus ab aethere fulgor
+cum sonitu venit, et ruere omnia visa repente
+Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor. 
+Suspiciunt, iterum atque iterum fragor increpat ingens: 
+arma inter nubem caeli regione serena
+per sudum rutilare vident et pulsa tonare. 
+Obstipuere animis alii, sed Troius heros
+agnovit sonitum et divae promissa parentis. 
+Tum memorat:  `Ne vero, hospes, ne quaere profecto,
+quem casum portenta ferant:  ego poscor Olympo. 
+Hoc signum cecinit missuram diva creatrix,
+si bellum ingrueret, Volcaniaque arma per auras
+laturam auxilio. 
+Heu quantae miseris caedes Laurentibus instant;
+quas poenas mihi, Turne, dabis; quam multa sub undas
+scuta virum galeasque et fortia corpora volves,
+Thybri pater! Poscant acies et foedera rumpant.'
+
+Haec ubi dicta dedit, solio se tollit ab alto
+et primum Herculeis sopitas ignibus aras
+excitat hesternumque larem parvosque penatis
+laetus adit:  mactant lectas de more bidentis
+Euandrus pariter, pariter Troiana iuventus. 
+Post hinc ad navis graditur sociosque revisit. 
+Quorum de numero qui sese in bella sequantur
+praestantis virtute legit; pars cetera prona
+fertur aqua segnisque secundo defluit amni,
+nuntia ventura Ascanio rerumque patrisque. 
+Dantur equi Teucris Tyrrhena petentibus arva;
+ducunt exsortem Aeneae, quem fulva leonis
+pellis obit totum, praefulgens unguibus aureis. 
+
+Fama volat parvam subito volgata per urbem,
+ocius ire equites Tyrrheni ad litora regis. 
+vota metu duplicant matres, propiusque periclo
+it timor, et maior Martis iam apparet imago. 
+tum pater Evandrus dextram complexus euntis
+haeret.  inexpletus lacrimans, ac talia fatur: 
+`O mihi praeteritos referat si Iuppiter annos,
+(qualis eram, cum primam aciem Praeneste sub ipsa
+stravi scutorumque incendi victor acervos
+et regem hac Erulum dextra sub Tartara misi,
+nascenti cui tris animas Feronia mater
+(horrendum dictu) dederat; terna arma movenda,
+ter Leto sternendus erat; cui tunc tamen omnis
+abstulit haec animas dextra et totidem exuit armis: 
+non ego nunc dulci amplexu divellerer usquam,
+nate, tuo, neque finitimo Mezentius umquam
+huic capiti insultans tot ferro saeva dedisset
+funera, tam multis viduasset civibus urbem. 
+At vos, o superi, et divom tu maxume rector
+Iuppiter, Arcadii, quaeso, miserescite regis
+et patrias audite preces.  Si numina vestra
+incolumem Pallanta mihi, si fata reservant,
+si visurus eum vivo et venturus in unum: 
+vitam oro, patior quemvis durare laborem. 
+Sin aliquem infandum casum, Fortuna, minaris: 
+nunc O nunc liceat crudelem abrumpere vitam,
+dum curae ambiguae, dum spes incerta futuri,
+dum te, care puer, mea sera et sola voluptas,
+complexu teneo, gravior neu nuntius auris
+volneret.' Haec genitor digressu dicta supremo
+fundebat:  famuli conlapsum in tecta ferebant. 
+
+Iamque adeo exierat portis equitatus apertis,
+Aeneas inter primos et fidus Achates,
+inde alii Troiae proceres, ipse agmine Pallas
+in medio chlamyde et pictis conspectus in armis: 
+qualis ubi Oceani perfusus Lucifer unda,
+quem Venus ante alios astrorum diligit ignis,
+extulit os sacrum caelo tenebrasque resolvit. 
+Stant pavidae in muris matres oculisque sequuntur
+pulveream nubem et fulgentis aere catervas. 
+Olli per dumos, qua proxuma meta viarum,
+armati tendunt; it clamor, et agmine facto
+quadrupedante putrem sonitu quatit ungula campum. 
+Est ingens gelidum lucus prope Caeritis amnem,
+religione patrum late sacer; undique colles
+inclusere cavi et nigra nemus abiete cingunt. 
+Silvano fama est veteres sacrasse Pelasgos,
+arvorum pecorisque deo, lucumque diemque,
+qui primi finis aliquando habuere Latinos: 
+haud procul hinc Tarcho et Tyrrheni tuta tenebant
+castra locis, celsoque omnis de colle videri
+iam poterat legio et latis tendebat in arvis. 
+Huc pater Aeneas et bello lecta iuventus
+succedunt fessique et equos et corpora curant. 
+
+At Venus aetherios inter dea candida nimbos
+dona ferens aderat; natumque in valle reducta
+ut procul egelido secretum flumine vidit,
+talibus adfata est dictis seque obtulit ultro: 
+`En perfecta mei promissa coniugis arte
+munera, ne mox aut Laurentis, nate, superbos
+aut acrem dubites in proelia poscere Turnum:'
+Dixit et amplexus nati Cytherea petivit,
+arma sub adversa posuit radiantia quercu. 
+Ille, deae donis et tanto laetus honore,
+expleri nequit atque oculos per singula volvit
+miraturque interque manus et bracchia versat
+terribilem cristis galeam flammasque vomentem
+fatiferumque ensem, loricam ex aere rigentem
+sanguineam ingentem, qualis cum caerula nubes
+solis inardescit radiis longeque refulget;
+tum levis ocreas electro auroque recocto
+hastamque et clipei non enarrabile textum. 
+Illic res Italas Romanorumque triumphos
+haud vatum ignarus venturique inscius aevi
+fecerat ignipotens, illic genus omne futurae
+stirpis ab Ascanio.  pugnataque in ordine bella. 
+fecerat et viridi fetam Mavortis in antro
+procubuisse lupam, geminos huic ubera circum
+ludere pendentis pueros et lambere matrem
+impavidos, illam tereti cervice reflexa
+mulcere alternos et corpora fingere lingua. 
+Nec procul hinc Romam et raptas sine more Sabinas
+consessu caveae magnis circensibus actis
+addiderat subitoque novum consurgere bellum
+Romulidis Tatioque seni Curibusque severis. 
+Post idem inter se posito certamine reges
+armati Iovis ante aram paterasque tenentes
+stabant et caesa iungebant foedera porca. 
+Haud procul inde citae Mettum in diversa quadrigae
+distulerant, at tu dictis, Albane, maneres,
+raptabatque viri mendacis viscera Tullus
+per silvam, et sparsi rorabant sanguine vepres. 
+Nec non Tarquinium eiectum Porsenna iubebat
+accipere ingentique urbem obsidione premebat: 
+Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant. 
+Illum indignanti similem similemque minanti
+aspiceres, pontem auderet quia vellere Cocles
+et fluvium vinclis innaret Cloelia ruptis. 
+In summo custos Tarpeiae Manlius arcis
+stabat pro templo et Capitolia celsa tenebat,
+Romuleoque recens horrebat regia culmo. 
+Atque hic auratis volitans argenteus anser
+porticibus Gallos in limine adesse canebat. 
+Galli per dumos aderant arcemque tenebant,
+defensi tenebris et dono noctis opacae: 
+aurea caesaries ollis atque aurea vestis,
+virgatis lucent sagulis, tum lactea colla
+auro innectuntur, duo quisque Alpina coruscant
+gaesa manu, scutis protecti corpora longis. 
+Hic exsultantis Salios nudosque Lupercos
+lanigerosque apices et lapsa ancilia caelo
+extuderat, castae ducebant sacra per urbem
+pilentis matres in mollibus.  Hinc procul addit
+Tartareas etiam sedes, alta ostia Ditis,
+et scelerum poenas et te, Catilina, minaci
+pendentem scopulo Furiarumque ora trementem,
+secretosque pios, his dantem iura Catonem. 
+Haec inter tumidi late maris ibat imago
+aurea, sed fluctu spumabant caerula cano;
+et circum argento clari delphines in orbem
+aequora verrebant caudis aestumque secabant. 
+In medio classis aeratas, Actia bella,
+cernere erat, totumque instructo Marte videres
+fervere Leucaten auroque effulgere fluctus. 
+Hinc Augustus agens Italos in proelia Caesar
+cum patribus populoque, penatibus et magnis dis,
+stans celsa in puppi; geminas cui tempora flammas
+laeta vomunt patriumque aperitur vertice sidus. 
+Parte alia ventis et dis Agrippa secundis
+arduus agmen agens; cui, belli insigne superbum,
+tempora navali fulgent rostrata corona. 
+Hinc ope barbarica variisque Antonius armis,
+victor ab Aurorae populis et litore rubro,
+Aegyptum viresque Orientis et ultima secum
+Bactra vehit, sequiturque (nefas) Aegyptia coniunx. 
+Una omnes ruere, ac totum spumare reductis
+convolsum remis rostrisque tridentibus aequor. 
+alta petunt:  pelago credas innare revolsas
+Cycladas aut montis concurrere montibus altos,
+tanta mole viri turritis puppibus instant. 
+stuppea flamma manu telisque volatile ferrum
+spargitur, arva nova Neptunia caede rubescunt. 
+Regina in mediis patrio vocat agmina sistro
+necdum etiam geminos a tergo respicit anguis. 
+omnigenumque deum monstra et latrator Anubis
+contra Neptunum et Venerem contraque Minervam
+tela tenent.  Saevit medio in certamine Mavors
+caelatus ferro tristesque ex aethere Dirae,
+et scissa gaudens vadit Discordia palla,
+quam cum sanguineo sequitur Bellona flagello. 
+Actius haec cernens arcum tendebat Apollo
+desuper:  omnis eo terrore Aegyptus et Indi,
+omnis Arabs, omnes vertebant terga Sabaei. 
+Ipsa videbatur ventis regina vocatis
+vela dare et laxos iam iamque inmittere funis. 
+Illam inter caedes pallentem morte futura
+fecerat Ignipotens undis et Iapyge ferri,
+contra autem magno maerentem corpore Nilum
+pandentemque sinus et tota veste vocantem
+caeruleum in gremium latebrosaque flumina victos. 
+At Caesar, triplici invectus Romana triumpho
+moenia, dis Italis votum inmortale sacrabat,
+maxuma tercentum totam delubra per urbem. 
+Laetitia ludisque viae plausuque fremebant;
+omnibus in templis matrum chorus, omnibus arae;
+ante aras terram caesi stravere iuvenci. 
+Ipse, sedens niveo candentis limine Phoebi,
+dona recognoscit populorum aptatque superbis
+postibus; incedunt victae longo ordine gentes,
+quam variae linguis, habitu tam vestis et armis. 
+Hic Nomadum genus et discinctos Mulciber Afros,
+hic Lelegas Carasque sagittiferosque Gelonos
+finxerat; Euphrates ibat iam mollior undis,
+extremique hominum Morini, Rhenusque bicornis,
+indomitique Dahae, et pontem indignatus Araxes. 
+
+Talia per clipeum Volcani, dona parentis,
+miratur rerumque ignarus imagine gaudet,
+attollens umero famamque et fata nepotum. 
+
+PUBLI VERGILI MARONIS
+AENEIDOS
+LIBER IX
+
+ATQUE ea diversa penitus dum parte geruntur,
+Irim de caelo misit Saturnia Iuno
+audacem ad Turnum.  Luco tum forte parentis
+Pilumni Turnus sacrata valle sedebat. 
+Ad quem sic roseo Thaumantias ore locuta est: 
+`Turne, quod optanti divom promittere nemo
+auderet, volvenda dies en attulit ultro. 
+Aeneas urbe et sociis et classe relicta
+sceptra Palatini sedemque petit Euandri. 
+Nec satis:  extremas Corythi penetravit ad urbes
+Lydorumque manum collectos armat agrestis. 
+Quid dubitas?  Nunc tempus equos, nunc poscere currus. 
+Rumpe moras omnis et turbata arripe castra.'
+Dixit et in caelum paribus se sustulit alis
+ingentemque fuga secuit sub nubibus arcum. 
+Adgnovit iuvenis duplicisque ad sidera palmas
+sustulit ac tali fugientem est voce secutus: 
+`Iri, decus caeli, quis te mihi nubibus actam
+detulit in terras?  Unde haec tam clara repente
+tempestas?  Medium video discedere caelum
+palantisque polo stellas.  Sequor omina tanta,
+quisquis in arma vocas.' Et sic effatus ad undam
+processit summoque hausit de gurgite lymphas,
+multa deos orans, oneravitque aethera votis. 
+
+Iamque omnis campis exercitus ibat apertis,
+dives equum, dives pictai vestis et auri;
+Messapus primas acies, postrema coercent
+Tyrrhidae iuvenes, medio dux agmine Turnus,
+[vertitur arma tenens et toto vertice supra est.]
+Ceu septem surgens sedatis amnibus altus
+per tacitum Ganges aut pingui flumine Nilus
+cum refluit campis et iam se condidit alveo. 
+Hic subitam nigro glomerari pulvere nubem
+prospiciunt Teucri ac tenebras insurgere campis. 
+Primus ab adversa conclamat mole Caicus: 
+`Quis globus, o cives, caligine volvitur atra? 
+Ferte citi ferrum, date tela, ascendite muros,
+hostis adest, heia!' Ingenti clamore per omnis
+condunt se Teucri portas et moenia complent. 
+Namque ita discedens praeceperat optumus armis
+Aeneas:  siqua interea fortuna fuisset,
+neu struere auderent aciem neu credere campo;
+castra modo et tutos servarent aggere muros. 
+Ergo etsi conferre manum pudor iraque monstrat,
+obiciunt portas tamen et praecepta facessunt
+armatique cavis expectant turribus hostem. 
+Turnus ut ante volans tardum praecesserat agmen
+viginti lectis equitum comitatus, et urbi
+improvisus adest; maculis quem Thracius albis
+portat equus cristaque tegit galea aurea rubra. 
+`Ecquis erit, mecum, iuvenes, qui primus in hostem? 
+En,' ait et iaculum attorquens emittit in auras,
+principium pugnae, et campo sese arduus infert. 
+Clamore excipiunt socii fremituque sequuntur
+horrisono:  Teucrum mirantur inertia corda,
+non aequo dare se campo, non obvia ferre
+arma viros, sed castra fovere.  Huc turbidus atque huc
+lustrat equo muros aditumque per avia quaerit. 
+Ac veluti pleno lupus insidiatus ovili
+cum fremit ad caulas, ventos perpessus et imbris,
+nocte super media; tuti sub matribus agni
+balatum exercent, ille asper et improbus ira
+saevit in absentis, collecta fatigat edendi
+ex longo rabies et siccae sanguine fauces: 
+haud aliter Rutulo muros et castra tuenti
+ignescunt irae, duris dolor ossibus ardet. 
+Qua temptet ratione aditus et quae via clausos
+excutiat Teucros vallo atque effundat in aequum? 
+Classem, quae lateri castrorum adiuncta latebat,
+aggeribus saeptam circum et fluvialibus undis,
+invadit sociosque incendia poscit ovantis
+atque manum pinu flagranti fervidus implet. 
+Tum vero incumbunt, urget praesentia Turni,
+atque omnis facibus pubes accingitur atris. 
+Diripuere focos; piceum fert fumida lumen
+taeda et commixtam Volcanus ad astra favillam. 
+
+Quis deus, o musae, tam saeva incendia Teucris
+avertit?  Tantos ratibus quis depulit ignes? 
+Dicite.  Prisca fides facto, sed fama perennis. 
+Tempore quo primum Phrygia formabat in Ida
+Aeneas classem et pelagi petere alta parabat,
+ipsa deum fertur genetrix Berecyntia magnum
+vocibus his adfata Iovem:  `Da, nate, petenti,
+quod tua cara parens domito te poscit Olympo. 
+[Pinea silva mihi, multos dilecta per annos]
+lucus in arce fuit summa, quo sacra ferebant,
+nigranti picea trabibusque obscurus acernis: 
+has ego Dardanio iuveni, cum classis egeret,
+laeta dedi; nunc sollicitam timor anxius angit. 
+Solve metus atque hoc precibus sine posse parentem: 
+ne cursu quassatae ullo neu turbine venti
+vincantur, prosit nostris in montibus ortas.'
+Filius huic contra, torquet qui sidera mundi: 
+`O genetrix, quo fata vocas, aut quid petis istis? 
+Mortaline manu factae immortale carinae
+fas habeant certusque incerta pericula lustret
+Aeneas?  Cui tanta deo permissa potestas? 
+Immo ubi defunctae finem portusque tenebunt
+Ausonios olim, quaecumque evaserit undis
+Dardaniumque ducem Laurentia vexerit arva,
+mortalem eripiam formam magnique iubebo
+aequoris esse deas, qualis Nereia Doto
+et Galatea secant spumantem pectore pontum. 
+Dixerat idque ratum Stygii per flumina fratris,
+per pice torrentis atraque voragine ripas
+adnuit et totum nutu tremefecit Olympum. 
+
+Ergo aderat promissa dies et tempora Parcae
+debita complerant, cum Turni iniuria Matrem
+admonuit ratibus sacris depellere taedas. 
+Hic primum nova lux oculis offulsit et ingens
+visus ab Aurora caelum transcurrere nimbus
+Idaeique chori; tum vox horrenda per auras
+excidit et Troum Rutulorumque agmina complet: 
+`Ne trepidate meas, Teucri, defendere navis
+neve armate manus:  maria ante exurere Turno
+quam sacras dabitur pinus.  Vos ite solutae,
+ite deae pelagi:  genetrix iubet.' Et sua quaeque
+continuo puppes abrumpunt vincula ripis
+delphinumque modo demersis aequora rostris
+ima petunt.  Hinc virgineae (mirabile monstrum)
+quot prius aeratae steterant ad litora prorae
+reddunt se totidem facies pontoque feruntur. 
+
+Obstipuere animis Rutuli, conterritus ipse
+turbatis Messapus equis, cunctatur et amnis
+rauca sonans revocatque pedem Tiberinus ab alto. 
+At non audaci Turno fiducia cessit;
+ultro animos tollit dictis atque increpat ultro: 
+Troianos haec monstra petunt, his Iuppiter ipse
+auxilium solitum eripuit, non tela neque ignes
+exspectans Rutulos.  Ergo maria invia Teucris
+nec spes ulla fugae:  rerum pars altera adempta est. 
+Terra autem in nostris manibus, tot milia gentes
+arma ferunt Italae.  Nil me fatalia terrent,
+siqua Phryges prae se iactant, responsa deorum: 
+sat fatis Venerique datum, tetigere quod arva
+fertilis Ausoniae Troes.  Sunt et mea contra
+fata mihi, ferro sceleratam exscindere gentem,
+coniuge praerepta:  nec solos tangit Atridas
+iste dolor solisque licet capere arma Mycenis. 
+Sed periisse semel satis est:  peccare fuisset
+ante satis penitus modo non genus omne perosos
+femineum.  Quibus haec medii fiducia valli
+fossarumque morae, leti discrimina parva,
+dant animos.  At non viderunt moenia Troiae
+Neptuni fabricata manu considere in ignis? 
+`Sed vos, o lecti, ferro qui scindere vallum
+apparat et mecum invadit trepidantia castra.'
+Non armis mihi Volcani, non mille carinis
+est opus in Teucros; addant se protinus omnes
+Etrusci socios, tenebras et inertia furta
+Palladii caesis summae custodibus arcis
+ne timeant, nec equi caeca condemur in alvo: 
+luce palam certum est igni circumdare muros. 
+Haud sibi cum Danais rem faxo et pube Pelasga
+esse ferant, decumum quos distulit Hector in annum. 
+Nunc adeo, melior quoniam pars acta diei,
+quod superest, laeti bene gestis corpora rebus
+procurate, viri, et pugnam sperate parari.'
+Interea vigilum excubiis obsidere portas
+cura datur Messapo et moenia cingere flammis. 
+Bis septem Rutuli, muros qui milite servent,
+delecti; ast illos centeni quemque sequuntur
+purpurei cristis iuvenes auroque corusci. 
+Discurrunt variantque vices fusique per herbam
+indulgent vino et vertunt crateras aenos. 
+Conlucent ignes, noctem custodia ducit
+insomnem ludo. 
+
+Haec super e vallo prospectant Troes et armis
+alta tenent, nec non trepidi formidine portas
+explorant pontisque et propugnacula iungunt,
+tela gerunt.  Instat Mnestheus acerque Serestus,
+quos pater Aeneas, siquando adversa vocarent,
+rectores iuvenum et rerum dedit esse magistros. 
+Omnis per muros legio, sortita periclum,
+excubat exercetque vices, quod cuique tuendum est. 
+
+Nisus erat portae custos, acerrimus armis,
+Hyrtacides, comitem Aeneae quem miserat Ida
+venatrix iaculo celerem levibusque sagittis;
+it iuxta comes Euryalus, quo pulchrior alter
+non fuit Aeneadum Troiana neque induit arma,
+ora puer prima signans intonsa iuventa. 
+His amor unus erat, pariterque in bella ruebant: 
+tum quoque communi portam statione tenebant. 
+Nisus ait:  `Dine hunc ardorem mentibus addunt,
+Euryale, an sua cuique deus fit dira cupido? 
+Aut pugnam aut aliquid iamdudum invadere magnum
+mens agitat mihi nec placida contenta quietest. 
+Cernis, quae Rutulos habeat fiducia rerum. 
+Lumina rara micant; somno vinoque soluti
+procubuere; silent late loca:  percipe porro,
+quid dubitem et quae nunc animo sententia surgat. 
+Aenean acciri omnes, populusque patresque,
+exposcunt mittique viros, qui certa reportent. 
+Si tibi quae posco promittunt (nam mihi facti
+fama sat est), tumulo videor reperire sub illo
+posse viam ad muros et moenia Pallantea.'
+Obstipuit magno laudum percussus amore
+Euryalus; simul his ardentem adfatur amicum: 
+`Mene igitur socium summis adiungere rebus,
+Nise, fugis?  Solum te in tanta pericula mittam? 
+Non ita me genitor, bellis adsuetus Opheltes,
+Argolicum terrorem inter Troiaeque labores
+sublatum erudiit, nec tecum talia gessi,
+magnanimum Aenean et fata extrema secutus: 
+est hic, est animus lucis contemptor et istum
+qui vita bene credat emi, quo tendis, honorem.'
+Nisus ad haec:  `Equidem de te nil tale verebar
+nec fas, non, ita me referat tibi magnus ovantem
+Iuppiter aut quicumque oculis haec aspicit aequis. 
+Sed siquis, quae multa vides discrimine tali,
+siquis in adversum rapiat casusve deusve,
+te superesse velim; tua vita dignior aetas. 
+Sit qui me raptum pugna pretiove redemptum
+mandet humo solita aut siqua id Fortuna vetabit,
+absenti ferat inferias decoretque sepulchro. 
+Neu matri miserae tanti sim causa doloris,
+quae te sola, puer, multis e matribus ausa
+persequitur magni nec moenia curat Acestae,'
+Ille autem:  `Causas nequiquam nectis inanis,
+nec mea iam mutata loco sententia cedit: 
+adceleremus,' ait.  Vigiles simul excitat, illi
+succedunt servantque vices:  statione relicta
+ipse comes Niso graditur, regemque requirunt. 
+
+Cetera per terras omnis animalia somno
+laxabant curas et corda oblita laborum: 
+ductores Teucrum primi et delecta iuventus
+consilium summis regni de rebus habebant,
+quid facerent quisve Aeneae iam nuntius esset. 
+Stant longis adnixi hastis, et scuta tenentes,
+castrorum et campi medio.  Tum Nisus et una
+Euryalus confestim alacres admittier orant: 
+rem magnam, pretiumque morae fore.  Primus Iulus
+accepit trepidos ac Nisum dicere iussit. 
+Tum sic Hyrtacides:  `Audite O mentibus aequis,
+Aeneadae, neve haec nostris spectentur ab annis,
+quae ferimus.  Rutuli somno vinoque soluti
+conticuere; locum insidiis conspeximus ipsi,
+qui patet in bivio portae, quae proxuma ponto;
+interrupti ignes, aterque ad sidera fumus
+erigitur:  si fortuna permittitis uti
+quaesitum Aenean et moenia Pallantea,
+mox hic cum spoliis ingenti caede peracta
+adfore cernetis.  Nec nos via fallit euntis: 
+vidimus obscuris primam sub vallibus urbem
+venatu adsiduo et totum cognovimus amnem.'
+Hic annis gravis atque animi maturus Aletes: 
+`Di patrii, quorum semper sub numine Troia est,
+non tamen omnino Teucros delere paratis,
+cum talis animos iuvenum et tam certa tulistis
+pectora.' Sic memorans umeros dextrasque tenebat
+amborum et voltum lacrimis atque ora rigabat. 
+`Quae vobis, quae digna, viri, pro laudibus istis
+praemia posse rear solvi?  Pulcherrima primum
+di moresque dabunt vestri; tum cetera reddet
+actutum pius Aeneas atque integer aevi
+Ascanius, meriti tanti non immemor umquam.'
+`Immo ego vos, cui sola salus genitore reducto,'
+excipit Ascanius,' per magnos, Nise, penatis
+Assaracique larem et canae penetralia Vestae
+obtestor; quaecumque mihi fortuna fidesque est,
+in vestris pono gremiis:  revocate parentem,
+reddite conspectum; nihil illo triste recepto. 
+Bina dabo argento perfecta atque aspera signis
+pocula, devicta genitor quae cepit Arisba,
+et tripodas geminos, auri duo magna talenta,
+cratera antiquum, quem dat Sidonia Dido. 
+Si vero capere Italiam sceptrisque potiri
+contigerit victori et praedae dicere sortem,
+vidisti quo Turnus equo, quibus ibat in armis
+aureus:  ipsum illum, clipeum cristasque rubentis
+excipiam sorti, iam nunc tua praemia, Nise. 
+Praeterea bis sex genitor lectissima matrum
+corpora captivosque dabit suaque omnibus arma,
+insuper his campi quod rex habet ipse Latinus. 
+Te vero, mea quem spatiis propioribus aetas
+insequitur, venerande puer, iam pectore toto
+accipio et comitem casus complector in omnis. 
+Nulla meis sine te quaeretur gloria rebus;
+seu pacem seu bella geram, tibi maxima rerum
+verborumque fides.' Contra quem talia fatur
+Euryalus:  `Me nulla dies tam fortibus ausis
+dissimilem arguerit; tantum, fortuna secunda
+aut adversa cadat.  Sed te super omnia dona
+unum oro, genetrix Priami de gente vetusta
+est mihi, quam miseram tenuit non Ilia tellus
+mecum excedentem, non moenia regis Acestae. 
+Hanc ego nunc ignaram huius quodcumque pericli est
+inque salutatam linquo:  nox et tua testis
+dextera, quod nequeam lacrumas perferre parentis
+at tu, oro, solare inopem et succurre relictae. 
+Hanc sine me spem ferre tui:  audentior ibo
+in casus omnis.' Percussa mente dedere
+Dardanidae lacrimas; ante omnis pulcher Iulus,
+atque animum patriae strinxit pietatis imago. 
+Tum sic effatur: 
+`Sponde digna tuis ingentibus omnia coeptis. 
+Namque erit ista mihi genetrix nomenque Creusae
+solum defuerit, nec partum gratia talem
+parva manet.  Casus factum quicumque sequentur,
+per caput hoc iuro, per quod pater ante solebat: 
+quae tibi polliceor reduci rebusque secundis,
+haec eadem matrique tuae generique manebunt.'
+Sic ait inlacrimans; umero simul exuit ensem
+auratum, mira quem fecerat arte Lycaon
+Gnosius atque habilem vagina aptarat eburna. 
+Dat Niso Mnestheus pellem horrentisque leonis
+exuvias; galeam fidus permutat Aletes. 
+Protinus armati incedunt; quos omnis euntis
+primorum manus ad portas iuvenumque senumque
+prosequitur votis.  Nec non et pulcher Iulus,
+ante annos animumque gerens curamque virilem,
+multa patri mandata dabat portanda:  sed aurae
+omnia discerpunt et nubibus inrita donant. 
+
+Egressi superant fossas noctisque per umbram
+castra inimica petunt, multis tamen ante futuri
+exitio.  Passim somno vinoque per herbam
+corpora fusa vident, arrectos litore currus,
+inter lora rotasque viros, simul arma iacere,
+vina simul.  Prior Hyrtacides sic ore locutus: 
+`Euryale, audendum dextra; nunc ipsa vocat res. 
+Hac iter est.  Tu, ne qua manus se attollere nobis
+a tergo possit, custodi et consule longe;
+haec ego vasta dabo et lato te limite ducam. 
+Sic memorat vocemque premit; simul ense superbum
+Rhamnetem adgreditur, qui forte tapetibus altis
+exstructus toto proflabat pectore somnum. 
+Rex idem et regi Turno gratissimus augur,
+sed non augurio potuit depellere pestem. 
+Tris iuxta famulos temere inter tela iacentis
+armigerumque Remi premit aurigamque sub ipsis
+nanctus equis ferroque secat pendentia colla;
+tum caput ipsi aufert domino truncumque relinquit
+sanguine singultantem; atro tepefacta cruore
+terra torique madent.  Nec non Lamyrumque Lamumque
+et iuvenem Serranum, illa qui plurima nocte
+luserat, insignis facie, multoque iacebat
+membra deo victus:  felix, si protinus illum
+aequasset nocti ludum in lucemque tulisset. 
+Impastus ceu plena leo per ovilia turbans
+(suadet enim vesana fames) manditque trahitque
+molle pecus mutumque metu, fremit ore cruento: 
+nec minor Euryali caedes; incensus et ipse
+perfurit ac multam in medio sine nomine plebem,
+Fadumque Herbesumque subit Rhoetumque Abarimque,
+ignaros, Rhoetum vigilantem et cuncta videntem,
+sed magnum metuens se post cratera tegebat;
+pectore in adverso totum cui comminus ensem
+condidit adsurgenti et multa morte recepit. 
+Purpuream vomit ille animam et cum sanguine mixta
+vina refert moriens; hic furto fervidus instat. 
+Iamque ad Messapi socios tendebat; ibi ignem
+deficere extremum et religatos rite videbat
+carpere gramen equos:  breviter cum talia Nisus. 
+sensit enim nimia caede atque cupidine ferri: 
+`Absistamus,' ait, `nam lux inimica propinquat. 
+Poenarum exhaustum satis est, via facta per hostis.'
+Multa virum solido argento perfecta relinquunt
+armaque craterasque simul pulchrosque tapetas. 
+Euryalus phaleras Rhamnetis et aurea bullis
+cingula, Tiburti Remulo ditissimus olim
+quae mittit dona hospitio cum iungeret absens
+Caedicus, ille suo moriens dat habere nepoti,
+[post mortem bello Rutuli pugnaque potiti]
+haec rapit atque umeris nequiquam fortibus aptat. 
+Tum galeam Messapi habilem cristisque decoram
+induit.  Excedunt castris et tuta capessunt. 
+
+Interea praemissi equites ex urbe Latina,
+cetera dum legio campis instructa moratur,
+ibant et Turno regi responsa ferebant,
+tercentum, scutati omnes, Volcente magistro. 
+Iamque propinquabant castris murosque subibant,
+cum procul hos laevo flectentis limite cernunt
+et galea Euryalum sublustri noctis in umbra
+prodidit immemorem radiisque adversa refulsit. 
+Haud temere est visum.  Conclamat ab agmine Volcens
+`State, viri.  Quae causa viae?  Quive estis in armis? 
+Quove tenetis iter?' Nihil illi tendere contra,
+sed celerare fugam in silvas et fidere nocti. 
+Obiciunt equites sese ad divortia nota
+hinc atque hinc omnemque abitum custode coronant. 
+Silva fuit late dumis atque ilice nigra
+horrida, quam densi complerant undique sentes;
+rara per occultos lucebat semita calles. 
+Euryalum tenebrae ramorum onerosaque praeda
+impediunt fallitque timor regione viarum;
+Nisus abit, iamque imprudens evaserat hostis
+atque locos, qui post Albae de nomine dicti
+Albani, tum rex stabula alta Latinus habebat,
+ut stetit et frustra absentem respexit amicum. 
+`Euryale infelix, qua te regione reliqui? 
+Quave sequar, rursus perplexum iter omne revolvens
+fallacis silvae?' Simul et vestigia retro
+observata legit dumisque silentibus errat. 
+Audit equos, audit strepitus et signa sequentum. 
+Nec longum in medio tempus, cum clamor ad auris
+pervenit ac videt Euryalum, quem iam manus omnis
+fraude loci et noctis, subito turbante tumultu,
+oppressum rapit et conantem plurima frustra. 
+Quid faciat?  Qua vi iuvenem, quibus audeat armis
+eripere?  An sese medios moriturus in enses
+inferat et pulchram properet per volnera mortem? 
+Ocius adducto torquens hastile lacerto,
+suspiciens altam Lunam sic voce precatur: 
+`Tu, dea, tu praesens nostro succurre labori,
+astrorum decus et nemorum Latonia custos
+Siqua tuis umquam pro me pater Hyrtacus aris
+dona tulit, siqua ipse meis venatibus auxi
+suspendive tholo aut sacra ad fastigia fixi: 
+hunc sine me turbare globum et rege tela per auras.'
+Dixerat, et toto conixus corpore ferrum
+conicit:  hasta volans noctis diverberat umbras
+et venit aversi in tergum Sulmonis ibique
+frangitur ac fisso transit praecordia ligno. 
+Volvitur ille vomens calidum de pectore flumen
+frigidus et longis singultibus ilia pulsat. 
+Diversi circumspiciunt.  Hoc acrior idem
+ecce aliud summa telum librabat ab aure. 
+Dum trepidant, it hasta Tago per tempus utrumque
+stridens traiectoque haesit tepefacta cerebro. 
+Saevit atrox Volcens nec teli conspicit usquam
+auctorem nec quo se ardens inmittere possit. 
+`Tu tamen interea calido mihi sanguine poenas
+persolves amborum,' inquit; simul ense recluso
+ibat in Euryalum.  Tum vero exterritus, amens
+conclamat Nisus, nec se celare tenebris
+amplius aut tantum potuit perferre dolorem. 
+Me me, adsum qui feci, in me convertite ferrum,
+O Rutuli, mea fraus omnis; nihil iste nec ausus
+nec potuit, caelum hoc et conscia sidera testor,
+tantum infelicem nimium dilexit amicum.'
+Talia dicta dabat; sed viribus ensis adactus
+transabiit costas et candida pectora rumpit. 
+Volvitur Euryalus leto, pulchrosque per artus
+it cruor, inque umeros cervix conlapsa recumbit: 
+purpureus veluti cum flos succisus aratro
+languescit moriens lassove papavera collo
+demisere caput, pluvia cum forte gravantur. 
+At Nisus ruit in medios solumque per omnis
+Volcentem petit in solo Volcente moratur. 
+Quem circum glomerati hostes hinc comminus atque hinc
+proturbant.  Instat non setius ac rotat ensem
+fulmineum, donec Rutuli clamantis in ore
+condidit adverso et moriens animam abstulit hosti. 
+Tum super exanimum sese proiecit amicum
+confossus placidaque ibi demum morte quievit. 
+
+Fortunati ambo! Siquid mea carmina possunt,
+nulla dies umquam memori vos eximet aevo,
+dum domus Aeneae Capitoli immobile saxum
+accolet imperiumque pater Romanus habebit. 
+
+Victores praeda Rutuli spoliisque potiti
+Volcentem exanimum flentes in castra ferebant. 
+Nec minor in castris luctus Rhamnete reperto
+exsangui et primis una tot caede peremptis,
+Serranoque Numaque.  Ingens concursus ad ipsa
+corpora seminecisque viros tepidaque recentem
+caede locum et plenos spumanti sanguine rivos. 
+Agnoscunt spolia inter se galeamque nitentem
+Messapi et multo phaleras sudore receptas. 
+
+Et iam prima novo spargebat lumine terras
+Tithoni croceum linquens Aurora cubile: 
+iam sole infuso, iam rebus luce retectis
+Turnus in arma viros, armis circumdatus ipse,
+suscitat, aeratasque acies in proelia cogit
+quisque suas variisque acuunt rumoribus iras. 
+Quin ipsa arrectis (visu miserabile) in hastis
+praefigunt capita et multo clamore sequuntur
+Euryali et Nisi. 
+Aeneadae duri murorum in parte sinistra
+opposuere aciem, nam dextera cingitur amni,
+ingentisque tenent fossas et turribus altis
+stant maesti; simul ora virum praefixa movebant,
+nota nimis miseris atroque fluentia tabo. 
+
+Interea pavidam volitans pennata per urbem
+nuntia Fama ruit matrisque adlabitur auris
+Euryali.  At subitus miserae calor ossa reliquit,
+excussi manibus radii revolutaque pensa. 
+Evolat infelix et femineo ululatu,
+scissa comam, muros amens atque agmina cursu
+prima petit, non illa virum, non illa pericli
+telorumque memor; caelum dehinc questibus implet: 
+`Hunc ego te, Euryale, aspicio?  Tune illa senectae
+sera meae requies, potuisti linquere solam,
+crudelis?  Nec te, sub tanta pericula missum,
+adfari extremum miserae data copia matri? 
+Heu, terra ignota canibus data praeda Latinis
+alitibusque iaces, nec te, tua funera mater
+produxi pressive oculos aut volnera lavi,
+veste tegens, tibi quam noctes festina diesque
+urgebam et tela curas solabar anilis. 
+Quo sequar, aut quae nunc artus avolsaque membra
+et funus lacerum tellus habet?  Hoc mihi de te,
+nate, refers?  Hoc sum terraque marique secuta? 
+Figite me, siqua est pietas, in me omnia tela
+conicite, o Rutuli, me primam absumite ferro: 
+aut tu, magne pater divom, miserere tuoque
+invisum hoc detrude caput sub Tartara telo,
+quando aliter nequeo crudelem abrumpere vitam.'
+Hoc fletu concussi animi, maestusque per omnis
+it gemitus:  torpent infractae ad proelia vires. 
+Illam incendentem luctus Idaeus et Actor
+Illionei monitu et multum lacrimantis Iuli
+corripiunt interque manus sub tecta reponunt. 
+
+At tuba terribilem sonitum procul aere canoro
+increpuit; sequitur clamor caelumque remugit. 
+Adcelerant acta pariter testudine Volsci
+et fossas implere parant ac vellere vallum. 
+Quaerunt pars aditum et scalis ascendere muros,
+qua rara est acies interlucetque corona
+non tam spissa viris.  Telorum effundere contra
+omne genus Teucri ac duris detrudere contis,
+adsueti longo muros defendere bello. 
+Saxa quoque infesto volvebant pondere, siqua
+possent tectam aciem perrumpere:  cum tamen omnis
+ferre iuvat subter densa testudine casus;
+nec iam sufficiunt.  Nam qua globus imminet ingens,
+immanem Teucri molem volvuntque ruuntque,
+quae stravit Rutulos late armorumque resolvit
+tegmina.  Nec curant caeco contendere Marte
+amplius audaces Rutuli, sed pellere vallo
+missilibus certant. 
+Parte alia horrendus visu quassabat Etruscam
+pinum et fumiferos infert Mezentius ignis;
+at Messapus equum domitor, Neptunia proles,
+rescindit vallum et scalas in moenia poscit. 
+
+Vos, o Calliope, precor, adspirate canenti,
+quas ibi tum ferro strages, quae funera Turnus
+ediderit, quem quisque virum demiserit Orco;
+et mecum ingentis oras evolvite belli,
+[et meministis enim, divae, et memorare potestis.]
+
+Turris erat vasto suspectu et pontibus altis,
+opportuna loco, summis quam viribus omnes
+expugnare Itali summaque evertere opum vi
+certabant, Troes contra defendere saxis
+perque cavas densi tela intorquere fenestras. 
+Princeps ardentem coniecit lampada Turnus
+et flammam adfixit lateri, quae plurima vento
+corripuit tabulas et postibus haesit adesis. 
+Turbati trepidare intus frustraque malorum
+velle fugam.  Dum se glomerant retroque residunt
+in partem, quae peste caret, tum pondere turris
+procubuit subito et caelum tonat omne fragore. 
+Semineces ad terram, immani mole secuta,
+confixique suis telis et pectora duro
+transfossi ligno veniunt.  Vix unus Helenor
+et Lycus elapsi.  Quorum primaevus Helenor,
+Maeonio regi quem serva Licymnia furtim
+sustulerat vetitisque ad Troiam miserat armis,
+ense levis nudo parmaque inglorius alba;
+isque ubi se Turni media inter milia vidit,
+hinc acies atque hinc acies adstare Latinas: 
+ut fera, quae densa venantum saepta corona
+contra tela furit seseque haud nescia morti
+inicit et saltu supra venabula fertur,
+haud aliter iuvenis medios moriturus in hostis
+inruit et, qua tela videt densissima, tendit. 
+At pedibus longe melior Lycus inter et hostis
+inter et arma fuga muros tenet altaque certat
+prendere tecta manu sociumque attingere dextras. 
+Quem Turnus, pariter cursu teloque secutus,
+increpat his victor:  `Nostrasne evadere, demens,
+sperasti te posse manus?' Simul adripit ipsum
+pendentem et magna muri cum parte revellit. 
+Qualis ubi aut leporem aut candenti corpore cycnum
+sustulit alta petens pedibus Iovis armiger uncis
+quaesitum aut matri multis balatibus agnum
+Martius a stabulis rapuit lupus.  Undique clamor
+tollitur:  invadunt et fossas agere complent;
+ardentis taedas alii ad fastigia iactant. 
+Ilioneus saxo atque ingenti fragmine montis
+Lucetium portae subeuntem ignisque ferentem,
+Emathiona Liger, Corynaeum sternit Asilas,
+hic iaculo bonus, hic longe fallente sagitta,
+Ortygium Caeneus, victorem Caenea Turnus,
+Turnus Ityn Cloniumque, Dioxippum Promolumque
+et Sagarim et summis stantem pro turribus Idan,
+Privernum Capys.  Hunc primo levis hasta Themillae
+strinxerat:  ille manum proiecto tegmine demens
+ad volnus tulit; ergo alis adlapsa sagitta
+et laevo infixa est lateri manus abditaque intus
+spiramenta animae letali volnere rupit. 
+Stabat in egregiis Arcentis filius armis,
+pictus acu chlamydem et ferrugine clarus Hibera,
+insignis facie, genitor quem miserat Arcens,
+eductum Matris luco Symaethia circum
+flumina, pinguis ubi et placabilis ara Palici: 
+stridentem fundam positis Mezentius hastis
+ipse ter adducta circum caput egit habena
+et media adversi liquefacto tempora plumbo
+diffidit ac multa porrectum extendit harena. 
+
+Tum primum bello celerem intendisse sagittam
+dicitur ante feras solitus terrere fugaces
+Ascanius fortemque manu fudisse Numanum,
+cui Remulo cognomen erat, Turnique minorem
+germanam nuper thalamo sociatus habebat. 
+Is primam ante aciem digna atque indigna relatu
+vociferans tumidusque novo praecordia regno
+ibat et ingentem sese clamore ferebat: 
+`Non pudet obsidione iterum valloque teneri,
+bis capti Phryges, et morti praetendere muros? 
+En qui nostra sibi bello conubia poscunt!
+Quis deus Italiam, quae vos dementia adegit
+Non hic Atridae nec fandi fictor Ulixes: 
+durum a stirpe genus natos ad flumina primum
+deferimus saevoque gelu duramus et undis,
+venatu invigilant pueri silvasque fatigant,
+flectere ludus equos et spicula tendere cornu. 
+At patiens operum parvoque adsueta iuventus
+aut rastris terram domat aut quatit oppida bello. 
+Omne aevum ferro teritur, versaque iuvencum
+terga fatigamus hasta; nec tarda senectus
+debilitat vires animi mutatque vigorem: 
+canitiem galea premimus, semperque recentis
+comportare iuvat praedas et vivere rapto. 
+Vobis picta croco et fulgenti murice vestis,
+desidiae cordi, iuvat indulgere choreis,
+et tunicae manicas et habent redimicula mitrae. 
+O vere Phrygiae, neque enim Phryges, ite per alta
+Dindyma ubi adsuetis biforem dat tibia cantum!
+Tympana vos buxusque vocat Berecyntia Matris
+Idaeae sinite arma viris et cedite ferro.'
+
+Talia iactantem dictis ac dira canentem
+non tulit Ascanius nervoque obversus equino
+contendit telum diversaque bracchia ducens
+constitit, ante Iovem supplex per vota precatus: 
+`Iuppiter omnipotens, audacibus adnue coeptis. 
+Ipse tibi ad tua templa feram sollemnia dona
+et statuam ante aras aurata fronte iuvencum
+candentem pariterque caput cum matre ferentem,
+iam cornu petat et pedibus qui spargat harenam.'
+Audiit et caeli Genitor de parte serena
+intonuit laevum, sonat una fatifer arcus: 
+effugit horrendum stridens adducta sagitta
+perque caput Remuli venit et cava tempora ferro
+traicit.  `I, verbis virtutem inlude superbis!
+His capti Phryges haec Rutulis responsa remittunt.'
+Hoc tantum Ascanius.  Teucri clamore sequuntur
+laetitiaque fremunt animosque ad sidera tollunt. 
+Aetheria tum forte plaga crinitus Apollo
+desuper Ausonias acies urbemque videbat,
+nube sedens, atque his victorem adfatur Iulum: 
+`Macte nova virtute, puer:  sic itur ad astra,
+dis genite et geniture deos.  Iure omnia Bella
+gente sub Assaraci fato ventura resident,
+nec te Troia capit.' Simul haec effatus ab alto
+aethere se misit, spirantis dimovet auras
+Ascaniumque petit.  Forma tum vertitur oris
+antiquum in Buten; hic Dardanio Anchisae
+armiger ante fuit fidusque ad limina custos,
+tum comitem Ascanio pater addidit.  Ibat Apollo
+omnia longaevo similis, vocemque coloremque
+et crinis albos et saeva sonoribus arma,
+atque his ardentem dictis adfatur Iulum: 
+`Sit satis, Aenide, telis impune Numanum
+oppetiisse tuis; primam hanc tibi magnus, Apollo
+concedit laudem et paribus non invidet armis: 
+cetera parce, puer, bello.' Sic orsus Apollo
+mortalis medio aspectus sermone reliquit
+et procul in tenuem ex oculis evanuit auram. 
+Agnovere deum proceres divinaque tela
+Dardanidae pharetramque fuga sensere sonantem. 
+Ergo avidum pugnae dictis ac numine Phoebi
+Ascanium prohibent, ipsi in certamina rursus
+succedunt animasque in aperta pericula mittunt. 
+It clamor totis per propugnacula muris,
+intendunt acris arcus amentaque torquent. 
+Sternitur omne solum telis, tum scuta cavaeque
+dant sonitum flictu galeae, pugna aspera surgit: 
+quantus ab occasu veniens pluvialibus Haedis
+verberat imber humum, quam multa grandine nimbi
+in vada praecipitant, cum Iuppiter horridus austris
+torquet aquosam hiemem et caelo cava nubila rumpit. 
+
+Pandarus et Bitias, Idaeo Alcanore creti,
+quos Iovis eduxit luco silvestris Iaera
+abietibus iuvenes patriis et montibus aequos,
+portam, quae ducis imperio commissa, recludunt,
+freti animis, ultroque invitant moenibus hostem. 
+Ipsi intus dextra ac laeva pro turribus adstant,
+armati ferro et cristis capita alta corusci: 
+quales aeriae liquentia flumina circum,
+sive Padi ripis Athesim seu propter amoenum,
+consurgunt geminae quercus intonsaque caelo
+attollunt capita et sublimi vertice nutant. 
+inrumpunt aditus Rutuli ut videre patentis
+continuo Quercens et pulcher Aquiculus armis
+et praeceps animi Tmarus et Mavortius Haemon
+agminibus totis:  at versi terga dedere
+aut ipso portae posuere in limine vitam. 
+Tum magis increscunt animis discordibus irae;
+et iam collecti Troes glomerantur eodem
+et conferre manum et procurrere longius audent. 
+
+Ductori Turno diversa in parte furenti
+turbantique viros perfertur nuntius, hostem
+fervere caede nova et portas praebere patentis. 
+Deserit inceptum atque immani concitus ira
+Dardaniam ruit ad portam fratresque superbos. 
+Et primum Antiphaten, is enim se primus agebat,
+Thebana de matre nothum Sarpedonis alti,
+coniecto sternit iaculo; volat Itala cornus
+aera per tenerum stomachoque infixa sub altum
+pectus abit:  reddit specus atri volneris undam
+spumantem, et fixo ferrum in pulmone tepescit. 
+Tum Meropem atque Erymanta manu, tum sternit Aphidnum,
+tum Bitian ardentem oculis animisque frementem
+non iaculo, neque enim iaculo vitam ille dedisset,
+sed magnum stridens contorta phalarica venit,
+fulminis acta modo, quam nec duo taurea terga
+nec duplici squama lorica fidelis et auro
+sustinuit:  conlapsa ruunt immania membra. 
+Dat tellus gemitum, et clipeum super intonat ingens. 
+Talis in Euboico Baiarum litore quondam
+saxea pila cadit, magnis quam molibus ante
+constructam ponto iaciunt; sic illa ruinam
+prona trahit penitusque vadis inlisa recumbit: 
+miscent se maria, et nigrae attolluntur harenae;
+tum sonitu Prochyta alta tremit durumque cubile
+Inarime Iovis imperiis imposta Typhoeo. 
+
+Hic Mars armipotens animum viresque Latinis
+addidit et stimulos acris sub pectore vertit
+immisitque Fugam Teucris atrumque Timorem. 
+Undique conveniunt, quoniam data copia pugnae
+bellatorque animo deus incidit. 
+Pandarus ut fuso germanum corpore cernit
+et quo sit fortuna loco, qui casus agat res,
+portam vi magna converso cardine torquet,
+obnixus latis umeris, multosque suorum
+moenibus exclusos duro in certamine linquit;
+ast alios secum includit recipitque ruentis,
+demens, qui Rutulum in medio non agmine regem
+viderit inrumpentem ultroque incluserit urbi,
+immanem veluti pecora inter inertia tigrim
+Continuo nova lux oculis effulsit, et arma
+horrendum sonuere; tremunt in vertice cristae
+sanguineae, clipeoque micantia fulmina mittit: 
+agnoscunt faciem invisam atque immania membra
+turbati subito Aeneadae.  Tum Pandarus ingens
+emicat et mortis fraternae fervidus ira
+effatur:  `Non haec dotalis regia Amatae,
+nec muris cohibet patriis media Ardea Turnum. 
+Castra inimica vides; nulla hinc exire potestas.'
+Olli subridens sedato pectore Turnus: 
+`Incipe, siqua animo virtus, et consere dextram: 
+hic etiam inventum Priamo narrabis Achillem.'
+Dixerat.  Ille rudem nodis et cortice crudo
+intorquet summis adnixus viribus hastam: 
+excepere aurae volnus; Saturnia Iuno
+detorsit veniens, portaeque infigitur hasta. 
+`At non hoc telum, mea quod vi dextera versat,
+effugies; neque enim is teli nec volneris auctor.'
+Sic ait et sublatum alte consurgit in ensem
+et mediam ferro gemina inter tempora frontem
+dividit inpubesque immani volnere malas. 
+Fit sonus, ingenti concussa est pondere tellus: 
+conlapsos artus atque arma cruenta cerebro
+sternit humi moriens, atque illi partibus aequis
+huc caput atque illuc umero ex utroque pependit. 
+Diffugiunt versi trepida formidine Troes: 
+et si continuo victorem ea cura subisset,
+rumpere claustra manu sociosque immittere portis,
+ultimus ille dies bello gentique fuisset;
+sed furor ardentem caedisque insana cupido
+egit in adversos. 
+Principio Phalerim et succiso poplite Gygen
+excipit; hinc raptas fugientibus ingerit hastas
+in tergum, Iuno vires animumque ministrat;
+addit Halym comitem et confixa Phegea parma,
+ignaros deinde in muris Martemque cientis
+Alcandrumque Haliumque Noemonaque Prytanimque. 
+Lyncea tendentem contra sociosque vocantem
+vibranti gladio conixus ab aggere dexter
+occupat; huic uno desectum comminus ictu
+cum galea longe iacuit caput.  Inde ferarum
+vastatorem Amycum, quo non felicior alter
+ungere tela manu ferrumque armare veneno,
+et Clytium Aeoliden et amicum Crethea Musis,
+Crethea Musarum comitem, cui carmina semper
+et citharae cordi numerosque intendere nervis. 
+[Semper equos atque arma virum pugnasque canebat.]
+
+Tandem ductores audita caede suorum
+conveniunt Teucri, Mnestheus acerque Serestus,
+palantisque vident socios hostemque receptum. 
+Et Mnestheus:  `Quo deinde fugam, quo tenditis?' inquit. 
+`Quos alios muros, quae iam ultra moenia habetis? 
+Unus homo et vestris, o cives, undique saeptus
+aggeribus tantas strages inpune per urbem
+ediderit, iuvenum primos tot miserit Orco? 
+Non infelicis patriae veterumque deorum
+et magni Aeneae, segnes, miseretque pudetque?'
+Talibus accensi firmantur et agmine denso
+consistunt.  Turnus paulatim excedere pugna
+et fluvium petere ac partem, quae cingitur unda
+acrius hoc Teucri clamore incumbere magno
+et glomerare manum.  Ceu saevum turba leonem
+cum telis premit infensis, at territus ille,
+asper, acerba tuens, retro redit, et neque terga
+ira dare aut virtus patitur, nec tendere contra
+ille quidem hoc cupiens potis est per tela virosque: 
+haud aliter retro dubius vestigia Turnus
+improperata refert, et mens exaestuat ira. 
+Quin etiam bis tum medios invaserat hostis,
+bis confusa fuga per muros agmina vertit;
+sed manus e castris propere coit omnis in unum,
+nec contra vires audet Saturnia Iuno
+sufficere, aeriam caelo nam Iuppiter Irim
+demisit germanae haud mollia iussa ferentem,
+ni Turnus cedat Teucrorum moenibus altis. 
+Ergo nec clipeo iuvenis subsistere tantum
+dextra valet:  iniectis sic undique telis
+obruitur.  Strepit adsiduo cava tempora circum
+tinnitu galea, et saxis solida aera fatiscunt,
+discussaeque iubae capiti, nec sufficit umbo
+ictibus:  ingeminant hastis et Troes et ipse
+fulmineus Mnestheus.  Tum toto corpore sudor
+liquitur et piceum, nec respirare potestas,
+flumen agit; fessos quatit aeger anhelitus artus. 
+Tum demum praeceps saltu sese omnibus armis
+in fluvium dedit:  ille suo cum gurgite flavo
+accepit venientem ac mollibus extulit undis
+et laetum sociis abluta caede remisit. 
+
+PUBLI VERGILI MARONIS
+AENEIDOS
+LIBER X
+
+PANDITUR interea domus omnipotentis Olympi,
+conciliumque vocat divom pater atque hominum rex
+sideream in sedem, terras unde arduus omnis
+castraque Dardanidum adspectat populosque Latinos. 
+Considunt tectis bipatentibus, incipit ipse: 
+`Caelicolae magni, quianam sententia vobis
+versa retro tantumque animis certatis iniquis? 
+Abnueram bello Italiam concurrere Teucris. 
+Quae contra vetitum discordia?  Quis metus aut hos
+aut hos arma sequi ferrumque lacessere suasit? 
+Adveniet iustum pugnae, ne arcessite, tempus,
+cum fera Karthago Romanis arcibus olim
+exitium magnum atque Alpes immittet apertas: 
+tum certare odiis, tum res rapuisse licebit. 
+Nunc sinite et placitum laeti componite foedus.'
+
+Iuppiter haec paucis; at non Venus aurea contra
+pauca refert: 
+`O pater, O hominum rerumque aeterna potestas!
+Namque aliud quid sit, quod iam implorare queamus? 
+Cernis ut insultent Rutulli Turnusque [feratur
+per medios insignis equis tumidusque] secundo
+Marte ruat?  Non clausa tegunt iam moenia Teucros: 
+quin intra portas atque ipsis proelia miscent
+aggeribus moerorum et inundant sanguine fossas. 
+Aeneas ignarus abest.  Numquamne levari
+obsidione sines?  Muris iterum imminet hostis
+nascentis Troiae [nec non exercitus alter;]
+atque iterum in Teucros Aetolis surgit ab Arpis
+Tydides.  Equidem credo, mea volnera restant
+et tua progenies mortalia demoror arma. 
+Si sine pace tua atque invito numine Troes
+Italiam petiere, luant peccata neque illos
+iuveris auxilio; sin tot responsa secuti,
+quae superi manesque dabant:  cur nunc tua quisquam
+vertere iussa potest aut cur nova condere fata? 
+Quid repetem exustas Erycino in litore classes,
+quid tempestatum regem ventosque furentis
+Aeolia excitos aut actam nubibus Irim? 
+Nunc etiam manis, haec intemptata manebat
+sors rerum, movet et superis immissa repente
+Allecto, medias Italum bacchata per urbes. 
+Nil super imperio moveor:  speravimus ista,
+dum fortuna fuit; vincant quos vincere mavis. 
+Si nulla est regio, Teucris quam det tua coniunx
+dura, per eversae, genitor, fumantia Troiae
+exscidia obtestor, liceat dimittere ab armis
+incolumem Ascanium, liceat superesse nepotem. 
+Aeneas sane ignotis iactetur in undis
+et, quamcumque viam dederit Fortuna, sequatur: 
+hunc tegere et dirae valeam subducere pugnae. 
+Est Amathus, est celsa mihi Paphus atque Cythera
+Idaliaeque domus:  positis inglorius armis
+exigat hic aevum.  Magna dicione iubeto
+Karthago premat Ausoniam:  nihil urbibus inde
+obstabit Tyriis.  Quid pestem evadere belli
+iuvit et Argolicos medium fugisse per ignes
+totque maris vastaeque exhausta pericula terrae,
+dum Latium Teucri recidivaque Pergama quaerunt? 
+Non satius cineres patriae insedisse supremos
+atque solum, quo Troia fuit?  Xanthum et Simoenta
+redde, oro, miseris iterumque revolvere casus
+da, pater, Iliacos Teucris.' Tum regia Iuno
+acta furore gravi:  `Quid me alta silentia cogis
+rumpere et obductum verbis volgare dolorem? 
+Aenean hominum quisquam divomque subegit
+bella sequi aut hostem regi se inferre Latino? 
+Italiam petiit fatis auctoribus, esto,
+Cassandrae inpulsus furiis:  num linquere castra
+hortati sumus aut vitam committere ventis? 
+Num puero summam belli, num credere muros
+Tyrrhenamque fidem, aut gentis agitare quietas? 
+Quis deus in fraudem, quae dura potentia nostra
+egit?  Ubi hic Iuno demissave nubibus Iris? 
+Indignum est Italos Troiam circumdare flammis
+nascentem et patria Turnum consistere terra,
+cui Pilumnus avus, cui diva Venilia mater: 
+quid face Troianos atra vim ferre Latinis,
+arva aliena iugo premere atque avertere praedas? 
+Quid soceros legere et gremiis abducere pactas,
+pacem orare manu, praefigere puppibus arma? 
+Tu potes Aenean manibus subducere Graium
+proque viro nebulam et ventos obtendere inanis,
+tu potes in totidem classem convertere nymphas: 
+nos aliquid Rutulos contra iuvisse nefandum est? 
+Aeneas ignarus abest:  ignarus et absit. 
+Est Paphus Idaliumque tibi, sunt alta Cythera: 
+quid gravidam bellis urbem et corda aspera temptas? 
+Nosne tibi fluxas Phrygiae res vertere fundo
+conamur, nos, an miseros qui Troas Achivis
+obiecit?  Quae causa fuit, consurgere in arma
+Europamque Asiamque et foedera solvere furto? 
+Me duce Dardanius Spartam expugnavit adulter,
+aut ego tela dedi fovive cupidine bella? 
+Tum decuit metuisse tuis:  nunc sera querelis
+haud iustis adsurgis et inrita iurgia iactas.'
+Talibus orabat Iuno, cunctique fremebant
+caelicolae adsensu vario, ceu flamina prima
+cum deprensa fremunt silvis et caeca volutant
+murmura, venturos nautis prodentia ventos. 
+Tum pater omnipotens, rerum cui prima potestas,
+infit; eo dicente deum domus alta silescit
+et tremefacta solo tellus, silet arduus aether,
+tum Zephyri posuere, premit placida aequora pontus: 
+`Accipite ergo animis atque haec mea figite dicta. 
+Quandoquidem Ausonios coniungi foedere Teucris
+haud licitum, nec vestra capit discordia finem: 
+quae cuique est fortuna hodie, quam quisque secat spem,
+Tros Rutulusne fuat nullo discrimine habebo. 
+Seu fatis Italum castra obsidione tenentur
+sive errore malo Troiae monitisque sinistris. 
+Nec Rutulos solvo:  sua cuique exorsa laborem
+fortunamque ferent.  Rex Iuppiter omnibus idem. 
+Fata viam invenient.' Stygii per flumina fratris,
+per pice torrentis atraque voragine ripas
+adnuit et totum nutu tremefecit Olympum. 
+Hic finis fandi.  Solio tum Iuppiter aureo
+surgit, caelicolae medium quem ad limina ducunt. 
+Interea Rutuli portis circum omnibus instant
+sternere caede viros et moenia cingere flammis. 
+At legio Aeneadum vallis obsessa tenetur,
+nec spes ulla fugae.  Miseri stant turribus altis
+nequiquam et rara muros cinxere corona
+Asius Imbrasides Hicetaoniusque Thymoetes
+Assaracique duo et senior cum Castore Thymbris,
+prima acies; hos germani Sarpedonis ambo
+et Clarus et Thaemon Lycia comitantur ab alta. 
+Fert ingens toto conixus corpore saxum,
+haud partem exiguam montis, Lyrnesius Acmon,
+nec Clytio genitore minor nec fratre Menestheo. 
+Hi iaculis, illi certant defendere saxis
+molirique ignem nervoque aptare sagittas. 
+Ipse inter medios, Veneris iustissima cura,
+Dardanius caput ecce puer detectus honestum,
+qualis gemma micat, fulvum quae dividit aurum,
+aut collo decus aut capiti; vel quale per artem
+inclusum buxo aut Oricia terebintho
+lucet ebur; fusos cervix cui lactea crinis
+accipit et molli subnectens circulus auro. 
+Te quoque magnanimae viderunt, Ismare, gentes
+volnera dirigere et calamos armare veneno,
+Maeonia generose domo, ubi pinguia culta
+exercentque viri Pactolusque inrigat auro. 
+Adfuit et Mnestheus, quem pulsi pristina Turni
+aggere moerorum sublimem gloria tollit,
+et Capys:  hinc nomen Campanae ducitur urbi. 
+
+Illi inter sese duri certamina belli
+contulerant:  media Aeneas freta nocte secabat. 
+Namque ut ab Euandro castris ingressus Etruscis
+regem adit et regi memorat nomenque genusque,
+quidve petat quidve ipse ferat, Mezentius arma
+quae sibi conciliet, violentaque pectora Turni
+edocet, humanis quae sit fiducia rebus
+admonet immiscetque preces:  haud fit mora, Tarchon
+iungit opes foedusque ferit; tum libera fati
+classem conscendit iussis gens Lydia divom,
+externo commissa duci.  Aeneia puppis
+prima tenet, rostro Phrygios subiuncta leones,
+imminet Ida super, profugis gratissima Teucris. 
+Hic magnus sedet Aeneas secumque volutat
+eventus belli varios, Pallasque sinistro
+adfixus lateri iam quaerit sidera, opacae
+noctis iter, iam quae passus terraque marique. 
+
+Pandite nunc Helicona, deae, cantusque movete,
+quae manus interea Tuscis comitetur ab oris
+Aenean armetque rates pelagoque vehatur. 
+
+Massicus aerata princeps secat aequora tigri: 
+sub quo mille manus iuvenum, qui moenia Clusi
+quique urbem liquere Cosas, quis tela sagittae
+gorytique leves umeris et letifer arcus. 
+Una torvus Abas:  huic totum insignibus armis
+agmen et aurato fulgebat Apolline puppis. 
+Sescentos illi dederat Populonia mater
+expertos belli iuvenes, ast Ilva trecentos
+insula inexhaustis Chalybum generosa metallis. 
+Tertius ille hominum divomque interpres Asilas,
+cui pecudum fibrae, caeli cui sidera parent
+et linguae volucrum et praesagi fulminis ignes,
+mille rapit densos acie atque horrentibus hastis. 
+Hos parere iubent Alpheae ab origine Pisae,
+urbs Etrusca solo.  Sequitur pulcherrimus Astur,
+Astur equo fidens et versicoloribus armis. 
+Tercentum adiciunt (mens omnibus una sequendi)
+qui Caerete domo, qui sunt Minionis in arvis,
+et Pyrgi veteres intempestaeque Graviscae. 
+
+Non ego te, Ligurum ductor fortissime bello,
+transierim, Cinyre, et paucis comitate Cupavo,
+cuius olorinae surgunt de vertice pennae,
+crimen, Amor, vestrum formaeque insigne paternae. 
+Namque ferunt luctu Cycnum Phaethontis amati,
+populeas inter frondes umbramque sororum
+dum canit et maestum Musa solatur amorem,
+canentem molli pluma duxisse senectam,
+linquentem terras et sidera voce sequentem. 
+Filius, aequalis comitatus classe catervas,
+ingentem remis Centaurum promovet:  ille
+instat aquae saxumque undis immane minatur
+arduus et longa sulcat maria alta carina. 
+
+Ille etiam patriis agmen ciet Ocnus ab oris,
+fatidicae Mantus et Tusci filius amnis,
+qui muros matrisque dedit tibi, Mantua, nomen,
+Mantua, dives avis; sed non genus omnibus unum: 
+gens illi triplex, populi sub gente quaterni,
+ipsa caput populis, Tusco de sanguine vires. 
+Hinc quoque quingentos in se Mezentius armat,
+quos patre Benaco velatus harundine glauca
+Mincius infesta ducebat in aequora pinu. 
+It gravis Aulestes centenaque arbore fluctum
+verberat adsurgens, spumant vada marmore verso. 
+Hunc vehit immanis Triton et caerula concha
+exterrens freta, cui laterum tenus hispida nanti
+frons hominem praefert, in pristim desinit alvus: 
+spumea semifero sub pectore murmurat unda. 
+
+Tot lecti proceres ter denis navibus ibant
+subsidio Troiae et campos salis aera secabant. 
+
+Iamque dies caelo concesserat almaque curru
+noctivago Phoebe medium pulsabat Olympum: 
+Aeneas (neque enim membris dat cura quietem)
+ipse sedens clavumque regit velisque ministrat. 
+Atque illi medio in spatio chorus ecce suarum
+occurrit comitum:  nymphae, quas alma Cybebe
+numen habere maris nymphasque e navibus esse
+iusserat, innabant pariter fluctusque secabant,
+quot prius aeratae steterant ad litora prorae. 
+Agnoscunt longe regem lustrantque choreis,
+quarum quae fandi doctissima Cymodocea
+pone sequens dextra puppim tenet ipsaque dorso
+eminet ac laeva tacitis subremigat undis,
+tum sic ignarum adloquitur:  `Vigilasne, deum gens,
+Aenea?  Vigila et velis immitte rudentis. 
+Nos sumus, Idaeae sacro de vertice pinus,
+nunc pelagi nymphae, classis tua Perfidus ut nos
+praecipitis ferro Rutulus flammaque premebat,
+rupimus invitae tua vincula teque per aequor
+quaerimus.  Hanc Genetrix faciem miserata refecit
+et dedit esse deas aevumque agitare sub undis. 
+At puer Ascanius muro fossisque tenetur
+tela inter media atque horrentis Marte Latinos. 
+Iam loca iussa tenent forti permixtus Etrusco
+Arcas eques:  medias illis opponere turmas,
+ne castris iungant, certast sententia Turno. 
+Surge age et Aurora socios veniente vocari
+primus in arma iube et clipeum cape, quem dedit ipse
+invictum Ignipotens atque oras ambiit auro. 
+Crastina lux, mea si non inrita dicta putaris,
+ingentis Rutulae spectabit caedis acervos.'
+Dixerat, et dextra discedens impulit altam
+haud ignara modi puppim:  fugit illa per undas
+ocior et iaculo et ventos aequante sagitta. 
+Inde aliae celerant cursus.  Stupet inscius ipse
+Tros Anchisiades; animos tamen omine tollit. 
+Tum breviter super adspectans convexa precatur: 
+`Alma parens Idaea deum, cui Dindyma cordi
+turrigeraeque urbis biiugique ad frena leones,
+tu mihi nunc pugnae princeps, tu rite propinques
+augurium Phrygibusque adsis pede, diva, secundo.'
+Tantum effatus.  Et interea revoluta rubebat
+matura iam luce dies noctemque fugarat: 
+principio sociis edicit, signa sequantur
+atque animos aptent armis pugnaeque parent se. 
+Iamque in conspectu Teucros habet et sua castra,
+stans celsa in puppi; clipeum cum deinde sinistra
+extulit ardentem.  Clamorem ad sidera tollunt
+Dardanidae e muris, spes addita suscitat iras,
+tela manu iaciunt:  quales sub nubibus atris
+Strymoniae dant signa grues atque aethera tranant
+cum sonitu fugiuntque notos clamore secundo. 
+At Rutulo regi ducibusque ea mira videri
+Ausoniis, donec versas ad litora puppes
+respiciunt totumque adlabi classibus aequor. 
+Ardet apex capiti cristisque a vertice flamma
+funditur et vastos umbo vomit aureus ignes: 
+non secus ac liquida siquando nocte cometae
+sanguinei lugubre rubent aut Sirius ardor,
+ille sitim morbosque ferens mortalibus aegris,
+nascitur et laevo contristat lumine caelum. 
+
+Haud tamen audaci Turno fiducia cessit
+litora praecipere et venientis pellere terra. 
+[ultro animos tollit dictis atque increpat ultro]
+`Quod votis optastis, adest, perfringere dextra;
+in manibus Mars ipse viris.  Nunc coniugis esto
+quisque suae tectique memor, nunc magna referto
+facta, patrum laudes.  Ultro occurramus ad undam,
+dum trepidi egressisque labant vestigia prima. 
+Audentis Fortuna iuvat,'
+haec ait et secum versat, quos ducere contra
+vel quibus obsessos possit concredere muros. 
+
+Interea Aeneas socios de puppibus altis
+pontibus exponit.  Multi servare recursus
+languentis pelagi et brevibus se credere saltu,
+per remos alii.  Speculatus litora Tarchon,
+qua vada non sperat nec fracta remurmurat unda,
+sed mare inoffensum crescenti adlabitur aestu,
+advertit subito proram sociosque precatur: 
+`Nunc, o lecta manus, validis incumbite remis;
+tollite, ferte rates; inimicam findite rostris
+hanc terram, sulcumque sibi premat ipsa carina. 
+Frangere nec tali puppim statione recuso
+arrepta tellure semel.' Quae talia postquam
+effatus Tarchon, socii consurgere tonsis
+spumantisque rates arvis inferre Latinis,
+donec rostra tenent siccum et sedere carinae
+omnes innocuae, sed non puppis tua, Tarchon. 
+Namque inflicta vadis dorso dum pendet iniquo,
+anceps sustentata diu fluctusque fatigat,
+solvitur atque viros mediis exponit in undis
+fragmina remorum quos et fluitantia transtra
+impediunt, retrahitque pedem simul unda relabens. 
+Nec Turnum segnis retinet mora, sed rapit acer
+totam aciem in Teucros et contra in litore sistit. 
+Signa canunt.  Primus turmas invasit agrestis
+Aeneas, omen pugnae, stravitque Latinos
+occiso Therone, virum qui maximus ultro
+Aenean petit:  huic gladio perque aerea suta,
+per tunicam squalentem auro latus haurit apertum. 
+Inde Lichan ferit, exsectum iam matre perempta
+et tibi, Phoebe, sacrum:  casus evadere ferri
+quo licuit parvo?  Nec longe Cissea durum
+immanemque Gyan, sternentis agmina clava,
+deiecit Leto:  nihil illos Herculis arma
+nec validae iuvere manus genitorque Melampus,
+Alcidae comes usque gravis dum terra labores
+praebuit.  Ecce Pharo, voces dum iactat inertis,
+intorquens iaculum clamanti sistit in ore. 
+Tu quoque, flaventem prima lanugine malas
+dum sequeris Clytium infelix, nova gaudia, Cydon,
+Dardania stratus dextra, securus amorum,
+qui iuvenum tibi semper erant, miserande iaceres,
+ni fratrum stipata cohors foret obvia, Phorci
+progenies, septem numero, septenaque tela
+coniciunt; partim galea clipeoque resultant
+inrita, deflexit partim stringentia corpus
+alma Venus.  Fidum Aeneas adfatur Achaten: 
+`Suggere tela mihi:  non ullum dextera frustra
+torserit in Rutulos, steterunt quae in corpore Graium
+Iliacis campis.' Tum magnam corripit hastam
+et iacit:  illa volans clipei transverberat aera
+Maeonis et thoraca simul cum pectore rumpit. 
+Huic frater subit Alcanor fratremque ruentem
+sustentat dextra:  traiecto missa lacerto
+protinus hasta fugit servatque cruenta tenorem,
+dexteraque ex umero nervis moribunda pependit. 
+Tum Numitor iaculo fratris de corpore rapto
+Aenean petiit; sed non et figere contra
+est licitum, magnique femur perstrinxit Achatae. 
+Hic Curibus fidens primaevo corpore Clausus
+advenit et rigida Dryopem ferit eminus hasta
+sub mentum graviter pressa pariterque loquentis
+vocem animamque rapit traiecto gutture; at ille
+fronte ferit terram et crassum vomit ore cruorem. 
+Tres quoque Threicios Boreae de gente suprema
+et tris, quos Idas pater et patria Ismara mittit,
+per varios sternit casus.  Accurrit Halaesus
+Auruncaeque manus, subit et Neptunia proles,
+insignis Messapus equis.  Expellere tendunt
+nunc hi, nunc illi; certatur limine in ipso
+Ausoniae.  Magno discordes aethere venti
+proelia ceu tollunt animis et viribus aequis;
+non ipsi inter se, non nubila, non mare cedit;
+anceps pugna diu, stant obnixa omnia contra: 
+haud aliter Troianae acies aciesque Latinae
+concurrunt; haeret pede pes densusque viro vir. 
+
+At parte ex alia, qua saxa rotantia late
+impulerat torrens arbustaque diruta ripis,
+Arcadas insuetos acies inferre pedestris
+ut vidit Pallas Latio dare terga sequaci
+(aspera quis natura loci dimittere quando
+suasit equos), unum quod rebus restat egenis,
+nunc prece, nunc dictis virtutem accendit amaris: 
+`Quo fugitis, socii?  Per vos et fortia facta,
+per ducis Evandri nomen devictaque bella
+Opemque meam, patriae quae nunc subit aemula laudi,
+fidite ne pedibus.  Ferro rumpenda per hostis
+est via.  Qua globus ille virum densissimus urget,
+hac vos et Pallanta ducem patria alta reposcit. 
+Numina nulla premunt, mortali urgemur ab hoste
+mortales, totidem nobis animaeque manusque. 
+Ecce, maris magna claudit nos obice pontus,
+deest iam terra fugae:  pelagus Troiamne petemus?'
+Haec ait et medius densos prorumpit in hostis. 
+Obvius huic primum, fatis adductus iniquis,
+fit Lagus.  Hunc, magno vellit dum pondere saxum,
+intorto figit telo, discrimina costis
+per medium qua spina dabat, hastamque receptat
+ossibus haerentem.  Quem non super occupat Hisbo,
+ille quidem hoc sperans:  nam Pallas ante ruentem,
+dum furit, incautum crudeli morte sodalis
+excipit atque ensem tumido in pulmone recondit. 
+Hinc Sthenium petit et Rhoeti de gente vetusta
+Anchemolum, thalamos ausum incestare novercae. 
+Vos etiam, gemini, Rutulis cecidistis in agris,
+Daucia, Laride Thymberque, simillima proles,
+indiscreta suis gratusque parentibus error;
+at nunc dura dedit vobis discrimina Pallas: 
+nam tibi, Thymbre, caput Evandrius abstulit ensis;
+te decisa suum, Laride, dextera quaerit
+semianimesque micant digiti ferrumque retractant. 
+Arcadas accensos monitu et praeclara tuentis
+facta viri mixtus dolor et pudor armat in hostis. 
+Tum Pallas biiugis fugientem Rhoetea praeter
+traicit.  Hoc spatium tantumque morae fuit Ilo;
+Ilo namque procul validam direxerat hastam,
+quam medius Rhoeteus intercipit, optime Teuthra,
+te fugiens fratremque Tyren, curruque volutus
+caedit semianimis Rutulorum calcibus arva. 
+Ac velut optato ventis aestate coortis
+dispersa immittit silvis incendia pastor,
+correptis subito mediis extenditur una
+horrida per latos acies Volcania campos;
+ille sedens victor flammas despectat ovantis: 
+non aliter socium virtus coit omnis in unum
+teque iuvat, Palla.  Sed bellis acer Halaesus
+tendit in adversos seque in sua conligit arma. 
+Hic mactat Ladona Pheretaque Demodocumque,
+Strymonio dextram fulgenti deripit ense
+elatam in iugulum, saxo ferit ora Thoantis
+ossaque dispersit cerebro permixta cruento. 
+Fata canens silvis genitor celarat Halaesum: 
+ut senior leto canentia lumina solvit,
+iniecere manum Parcae telisque sacrarunt
+Evandri.  Quem sic Pallas petit ante precatus: 
+`Da nunc, Thybri pater, ferro, quod missile libro,
+fortunam atque viam duri per pectus Halaesi. 
+Haec arma exuviasque viri tua quercus habebit.'
+Audiit illa deus:  dum texit Imaona Halaesus,
+Arcadio infelix telo dat pectus inermum. 
+At non caede viri tanta perterrita Lausus,
+pars ingens belli, sinit agmina:  primus Abantem
+oppositum interimit, pugnae nodumque moramque. 
+Sternitur Arcadiae proles, sternuntur Etrusci
+et vos, O Grais imperdita corpora, Teucri. 
+Agmina concurrunt ducibusque et viribus aequis. 
+Extremi addensent acies nec turba moveri
+tela manusque sinit.  Hinc Pallas instat et urget,
+hinc contra Lausus, nec multum discrepat aetas: 
+egregii forma, sed quis Fortuna negarat
+in patriam reditus.  Ipsos concurrere passus
+haud tamen inter se magni regnator Olympi: 
+mox illos sua fata manent maiore sub hoste. 
+
+Interea soror alma monet succedere Lauso
+Turnum, qui volucri curru medium secat agmen. 
+Ut vidit socios:  `Tempus desistere pugnae;
+solus ego in Pallanta feror, soli mihi Pallas
+debetur; cuperem ipse parens spectator adesset.'
+Haec ait, et socii cesserunt aequore iusso. 
+At Rutulum abscessu iuvenis tum iussa superba
+miratus stupet in Turno corpusque per ingens
+lumina volvit obitque truci procul omnia visus
+talibus et dictis it contra dicta tyranni: 
+`Aut spoliis ego iam raptis laudabor opimis
+aut leto insigni:  sorti pater aequus utrique est. 
+Tolle minas.' Fatus medium procedit in aequor. 
+Frigidus Arcadibus coit in praecordia sanguis. 
+Desiluit Turnus biiugis, pedes apparat ire
+comminus; utque leo, specula cum vidit ab alta
+stare procul campis meditantem in proelia taurum,
+advolat:  haud alia est Turni venientis imago. 
+Hunc ubi contiguum missae fore credidit hastae,
+ire prior Pallas, siqua fors adiuvet ausum
+viribus imparibus, magnumque ita ad aethera fatur: 
+`Per patris hospitium et mensas, quas advena adisti,
+te precor, Alcide, coeptis ingentibus adsis. 
+Cernat semineci sibi me rapere arma cruenta
+victoremque ferant morientia lumina Turni.'
+Audiit Alcides iuvenem magnumque sub imo
+corde premit gemitum lacrimasque effundit inanis. 
+Tum Genitor natum dictis adfatur amicis: 
+`Stat sua cuique dies, breve et inreparabile tempus
+omnibus est vitae:  sed famam extendere factis,
+hoc virtutis opus.  Troiae sub moenibus altis
+tot nati cecidere deum; quin occidit una
+Sarpedon, mea progenies.  Etiam sua Turnum
+fata vocant, metasque dati pervenit ad aevi.'
+Sic ait atque oculos Rutulorum reicit arvis. 
+At Pallas magnis emittit viribus hastam
+vaginaque cava fulgentem deripit ensem. 
+Illa volans umeri surgunt qua tegmina summa
+incidit atque viam clipei molita per oras
+tandem etiam magno strinxit de corpore Turni. 
+Hic Turnus ferro praefixum robur acuto
+in Pallanta diu librans iacit atque ita fatur: 
+`Adspice, num mage sit nostrum penetrabile telum.'
+Dixerat; at clipeum, tot ferri terga, tot aeris,
+quem pellis totiens obeat circumdata tauri,
+vibranti cuspis medium transverberat ictu
+loricaeque moras et pectus perforat ingens. 
+Ille rapit calidum frustra de volnere telum: 
+una eademque via sanguis animusque sequuntur. 
+Corruit in volnus, sonitum super arma dedere
+et terram hostilem moriens petit ore cruento. 
+Quem Turnus super adsistens,
+`Arcades, haec,' inquit, `memores mea dicta referte
+Euandro; qualem meruit, Pallanta remitto. 
+Quisquis honos tumuli, quidquid solamen humandi est,
+largior.  Haud illi stabunt Aeneia parvo
+hospitia.' Et laevo pressit pede talia fatus
+exanimem, rapiens immania pondera baltei
+impressumque nefas, una sub nocte iugali
+caesa manus iuvenum foede thalamique cruenti,
+quae Clonus Eurytides multo caelaverat auro;
+quo nunc Turnus ovat spolio gaudetque potitus. 
+Nescia mens hominum fati sortisque futurae
+et servare modum, rebus sublata secundis!
+Turno tempus erit, magno cum optaverit emptum
+intactum Pallanta et cum spolia ista diemque
+oderit.  At socii multo gemitu lacrimisque
+impositum scuto referunt Pallanta frequentes. 
+O dolor atque decus magnum rediture parenti
+haec te prima dies bello dedit, haec eadem aufert,
+cum tamen ingentis Rutulorum linquis acervos. 
+
+Nec iam fama mali tanti, sed certior auctor
+advolat Aeneae, tenui discrimine leti
+esse suos, versis tempus succurrere Teucris. 
+Proxima quaeque metit gladio latumque per agmen
+ardens limitem agit ferro, te, Turne, superbum
+caede nova quaerens.  Pallas, Euander, in ipsis
+omnia sunt oculis, mensae, quas advena primas
+tunc adiit, dextraeque datae.  Sulmone creatos
+quattuor hic iuvenes, totidem, quos educat Ufens,
+viventis rapit, inferias quos immolet umbris
+captivoque rogi perfundat sanguine flammas. 
+Inde Mago procul infensam contenderat hastam. 
+Ille astu subit ac tremibunda supervolat hasta,
+et genua amplectens effatur talia supplex: 
+`Per patrios manis et spes surgentis Iuli
+te precor, hanc animam serves natoque patrique. 
+Est domus alta, iacent penitus defossa talenta
+caelati argenti, sunt auri pondera facti
+infectique mihi.  Non hic victoria Teucrum
+vertitur aut anima una dabit discrimina tanta.'
+Dixerat.  Aeneas contra cui talia reddit: 
+`Argenti atque auri memoras quae multa talenta,
+natis parce tuis.  Belli commercia Turnus
+sustulit ista prior iam tum Pallante perempto. 
+Hoc patris Anchisae manes, hoc sentit Iulus.'
+Sic fatus galeam laeva tenet atque reflexa
+cervice orantis capulo tenus applicat ensem. 
+Nec procul Haemonides, Phoebi Triviaeque sacerdos,
+infula cui sacra redimibat tempora vitta,
+totus conlucens veste atque insignibus armis. 
+Quem congressus agit campo lapsumque superstans
+immolat ingentique umbra tegit; arma Serestus
+lecta refert umeris, tibi, rex Gradive, tropaeum. 
+Instaurant acies Volcani stirpe creatus
+Caeculus et veniens Marsorum montibus Umbro: 
+Dardanides contra furit.  Anxuris ense sinistram
+et totum clipei ferro deiecerat orbem;
+dixerat ille aliquid magnum vimque adfore verbo
+crediderat caeloque animum fortasse ferebat
+canitiemque sibi et longos promiserat annos: 
+Tarquitus exultans contra fulgentibus armis,
+silvicolae Fauno Dryope quem nympha crearat,
+obvius ardenti sese obtulit.  Ille reducta
+loricam clipeique ingens onus impedit hasta;
+tum caput orantis nequiquam et multa parantis
+dicere deturbat terrae truncumque tepentem
+provolvens super haec inimico pectore fatur: 
+`Istic nunc, metuende, iace.  Non te optima mater
+condet humi patrioque onerabit membra sepulchro: 
+alitibus linquere feris aut gurgite mersum
+unda feret piscesque impasti volnera lambent.'
+Protinus Antaeum et Lucam, prima agmina Turni,
+persequitur fortemque Numam fulvumque Camertem,
+magnanimo Volcente satum, ditissimus agri
+qui fuit Ausonidum et tacitis regnavit Amyclis. 
+Aegaeon qualis, centum cui bracchia dicunt
+centenasque manus, quinquaginta oribus ignem
+pectoribusque arsisse, Iovis cum fulmina contra
+tot paribus streperet clipeis, tot stringeret enses: 
+sic toto Aeneas desaevit in aequore victor,
+ut semel intepuit mucro.  Quin ecce Niphaei
+quadriiugis in equos adversaque pectora tendit. 
+Atque illi longe gradientem et dira frementem
+ut videre, metu versi retroque ruentes
+effunduntque ducem rapiuntque ad litora currus. 
+Interea biiugis infert se Lucagus albis
+in medios fraterque Liger; sed frater habenis
+flectit equos, strictum rotat acer Lucagus ensem. 
+Haud tulit Aeneas tanto fervore furentis: 
+inruit adversaque ingens apparuit hasta. 
+Cui Liger: 
+`Non Diomedis equos nec currum cernis Achillis
+aut Phrygiae campos:  nunc belli finis et aevi
+his dabitur terris.' Vesano talia late
+dicta volant Ligeri.  Sed non et Troius heros
+dicta parat contra:  iaculum nam torquet in hostem. 
+Lucagus ut pronus pendens in verbera telo
+admonuit biiugos, proiecto dum pede laevo
+aptet se pugnae, subit oras hasta per imas
+fulgentis clipei, tum laevum perforat inguen: 
+excussus curru moribundus volvitur arvis. 
+Quem pius Aeneas dictis adfatur amaris: 
+`Lucage, nulla tuos currus fuga segnis equorum
+prodidit aut vanae vertere ex hostibus umbrae: 
+ipse rotis saliens iuga deseris.' Haec ita fatus
+arripuit biiugos; frater tendebat inertis
+infelix palmas, curru delapsus eodem: 
+`Per te, per qui te talem genuere parentes,
+vir Troiane, sine hanc animam et miserere precantis.'
+Pluribus oranti Aeneas:  `Haud talia dudum
+dicta dabas.  Morere et fratrem ne desere frater.'
+Tum latebras animae pectus mucrone recludit. 
+Talia per campos edebat funera ductor
+Dardanius, torrentis aquae vel turbinis atri
+more furens.  Tandem erumpunt et castra relinquunt
+Ascanius puer et nequiquam obsessa iuventus. 
+Iunonem interea compellat Iuppiter ultro: 
+`O germana mihi atque eadem gratissima coniunx,
+ut rebare, Venus, nec te sententia fallit,
+Troianas sustentat opes, non vivida bello
+dextra viris animusque ferox patiensque pericli.'
+Cui Iuno summissa `Quid, o pulcherrime coniunx,
+sollicitas aegram et tua tristia dicta timentem? 
+Si mihi, quae quondam fuerat quamque esse decebat,
+vis in amore foret, non hoc mihi namque negares,
+omnipotens, quin et pugnae subducere Turnum
+et Dauno possem incolumem servare parenti. 
+Nunc pereat Teucrisque pio det sanguine poenas. 
+Ille tamen nostra deducit origine nomen
+Pilumnusque illi quartus pater et tua larga
+saepe manu multisque oneravit limina donis.'
+Cui rex aetherii breviter sic fatur Olympi: 
+`Si mora praesentis leti tempusque caduco
+oratur iuveni meque hoc ita ponere sentis,
+tolle fuga Turnum atque instantibus eripe fatis
+hactenus indulsisse vacat.  Sin altior istis
+sub precibus venia ulla latet totumque moveri
+mutarive putas bellum, spes pascis inanis.'
+Et Iuno adlacrimans:  `Quid si, quae voce gravaris,
+mente dares atque haec Turno rata vita maneret? 
+Nunc manet insontem gravis exitus, aut ego veri
+vana feror.  Quod ut O potius formidine falsa
+ludar et in melius tua, qui potes, orsa reflectas!'
+Haec ubi dicta dedit, caelo se protinus alto
+misit, agens hiemem nimbo succincta per auras,
+Iliacamque aciem et Laurentia castra petivit. 
+Tum dea nube cava tenuem sine viribus umbram
+in faciem Aeneae, visu mirabile monstrum,
+Dardaniis ornat telis clipeumque iubasque
+divini adsimulat capitis, dat inania verba,
+dat sine mente sonum gressusque effingit euntis,
+morte obita qualis fama est volitare figuras
+aut quae sopitos deludunt somnia sensus. 
+At primas laeta ante acies exsultat imago
+inritatque virum telis et voce lacessit. 
+Instat cui Turnus stridentemque eminus hastam
+conicit:  illa dato vertit vestigia tergo. 
+Tum vero Aenean aversum ut cedere Turnus
+credidit atque animo spem turbidus hausit inanem,
+`Quo fugis, Aenea?  Thalamos ne desere pactos;
+hac dabitur dextra tellus quaesita per undas.'
+Talia vociferans sequitur strictumque coruscat
+mucronem nec ferre videt sua gaudia ventos. 
+Forte ratis celsi coniuncta crepidine saxi
+expositis stabat scalis et ponte parato,
+qua rex Clusinis advectus Osinius oris. 
+Huc sese trepida Aeneae fugientis imago
+conicit in latebras; nec Turnus segnior instat
+exsuperatque moras et pontis transilit altos. 
+Vix proram attigerat:  rumpit Saturnia funem
+avolsamque rapit revoluta per aequora navem. 
+Illum autem Aeneas absentem in praelia poscit;
+obvia multa virum demittit corpora morti: 
+tum levis haud ultra latebras iam quaerit imago,
+sed sublime volans nubi se immiscuit atrae. 
+Cum Turnum medio interea fert aequore turbo. 
+Respicit ignarus rerum ingratusque salutis
+et duplicis cum voce manus ad sidera tendit: 
+`Omnipotens genitor, tanton me crimine dignum
+duxisti et talis voluisti expendere poenas? 
+Quo feror?  Unde abii?  Quae me fuga quemve reducit? 
+Laurentisne iterum muros aut castra videbo? 
+Quid manus illa virum, qui me meaque arma secuti? 
+Quosne (nefas) omnis infanda in morte reliqui
+et nunc palantis video gemitumque cadentum
+accipio! Quid ago?  Aut quae iam satis ima dehiscat
+terra mihi?  Vos O potius miserescite venti: 
+in rupes, in saxa, volens vos Turnus adoro
+ferte ratem saevisque vadis immittite Syrtis,
+quo neque me Rutuli nec conscia fama sequatur.'
+Haec memorans animo nunc huc, nunc fluctuat illuc,
+an sese mucrone ob tantum dedecus amens
+induat et crudum per costas exigat ensem,
+fluctibus an iaciat mediis et litora nando
+curva petat Teucrumque iterum se reddat in arma. 
+Ter conatus utramque viam, ter maxima Iuno
+continuit iuvenemque animi miserata repressit. 
+Labitur alta secans fluctuque aestuque secundo
+et patris antiquam Dauni defertur ad urbem. 
+
+At Iovis interea monitis Mezentius ardens
+succedit pugnae Teucrosque invadit ovantis. 
+Concurrunt Tyrrhenae acies atque omnibus uni,
+uni odiisque viro telisque frequentibus instant. 
+Ille velut rupes, vastum quae prodit in aequor,
+obvia ventorum furiis expostaque ponto,
+vim cunctam atque minas perfert caelique marisque,
+ipsa immota manens, prolem Dolichaonis Hebrum
+sternit humi, cum quo Latagum Palmumque fugacem,
+sed Latagum saxo atque ingenti fragmine montis
+occupat os faciemque adversam, poplite Palmum
+succiso volvi segnem sinit, armaque Lauso
+donat habere umeris et vertice figere cristas. 
+Nec non Euanthen Phrygium Paridisque Mimanta
+aequalem comitemque, una quem nocte Theano
+in lucem genitori Amyco dedit et face praegnans
+Cisseis regina Parin creat:  urbe paterna
+occubat, ignarum Laurens habet ora Mimanta. 
+Ac velut ille canum morsu de montibus altis
+actus aper, multos Vesulus quem pinifer annos
+defendit multosve palus Laurentia, silva
+pastus harundinea, postquam inter retia ventum est,
+substitit infremuitque ferox et inhorruit armos,
+nec cuiquam irasci propiusque accedere virtus,
+sed iaculis tutisque procul clamoribus instant;
+haud aliter, iustae quibus est Mezentius irae,
+non ulli est animus stricto concurrere ferro;
+missilibus longe et vasto clamore lacessunt: 
+ille autem impavidus partis cunctatur in omnis,
+dentibus infrendens, et tergo decutit hastas. 
+Venerat antiquis Corythi de finibus Acron,
+Graius homo, infectos linquens profugus hymenaeos. 
+Hunc ubi miscentem longe media agmina vidit,
+purpureum pennis et pactae coniugis ostro: 
+impastus stabula alta leo ceu saepe peragrans,
+suadet enim vesana fames, si forte fugacem
+conspexit capream aut surgentem in cornua cervum,
+gaudet, hians immane, comasque arrexit et haeret
+visceribus super accumbens, lavit inproba taeter
+ora cruor,
+sic ruit in densos alacer Mezentius hostis. 
+Sternitur infelix Acron et calcibus atram
+tundit humum expirans infractaque tela cruentat. 
+Atque idem fugientem haud est dignatus Oroden
+sternere nec iacta caecum dare cuspide volnus: 
+obvius adversoque occurrit seque viro vir
+contulit, haud furto melior, sed fortibus armis. 
+Tum super abiectum posito pede nixus et hasta: 
+`Pars belli haud temnenda, viri, iacet altus Orodes.'
+Conclamant socii laetum paeana secuti. 
+Ille autem exspirans:  `Non me, quicumque es, inulto,
+victor, nec longum laetabere:  te quoque fata
+prospectant paria atque eadem mox arva tenebis.'
+Ad quae subridens mixta Mezentius ira: 
+`Nunc morere.  Ast de me divom pater atque hominum rex
+viderit.' Hoc dicens eduxit corpore telum: 
+olli dura quies oculos et ferreus urget
+somnus, in aeternam clauduntur lumina noctem. 
+
+Caedicus Alcathoum obtruncat, Sacrator Hydaspen
+Partheniumque Rapo et praedurum viribus Orsen,
+Messapus Croniumque Lycaoniumque Erichaeten,
+illum infrenis equi lapsu tellure iacentem,
+hunc peditem.  Pedes et Lycius processerat Agis,
+quem tamen haud expers Valerus virtutis avitae
+deicit; at Thronium Salius Saliumque Nealces
+insidiis, iaculo et longe fallente sagitta. 
+
+Iam gravis aequabat luctus et mutua Mavors
+funera:  caedebant pariter pariterque ruebant
+victores victique, neque his fuga nota neque illis. 
+Di Iovis in tectis iram miserantur inanem
+amborum et tantos mortalibus esse labores: 
+hinc Venus, hinc contra spectat Saturnia Iuno,
+pallida Tisiphone media inter milia saevit. 
+At vero ingentem quatiens Mezentius hastam
+turbidus ingreditur campo.  Quam magnus Orion,
+cum pedes incedit medii per maxima Nerei
+stagna viam scindens, umero supereminet undas
+aut summis referens annosam montibus ornum
+ingrediturque solo et caput inter nubila condit: 
+talis se vastis infert Mezentius armis. 
+Huic contra Aeneas, speculatus in agmine longo,
+obvius ire parat.  Manet imperterritus ille,
+hostem magnanimum opperiens, et mole sua stat;
+atque oculis spatium emensus, quantum satis hastae: 
+`Dextra mihi deus et telum, quod missile libro,
+nunc adsint! Voveo praedonis corpore raptis
+indutum spoliis ipsum te, Lause, tropaeum
+Aeneae.' Dixit stridentemque eminus hastam
+iecit; at illa volans clipeo est excussa proculque
+egregium Antoren latus inter et ilia figit,
+Herculis Antoren comitem, qui missus ab Argis
+haeserat Euandro atque Itala consederat urbe. 
+Sternitur infelix alieno volnere caelumque
+aspicit et dulcis moriens reminiscitur Argos
+tum pius Aeneas hastam iacit:  illa per orbem
+aere cavum triplici, per linea terga tribusque
+transit intextum tauris opus imaque sedit
+inguine, sed viris haud pertulit.  Ocius ensem
+Aeneas, viso Tyrrheni sanguine laetus,
+eripit a femine et trepidanti fervidus instat. 
+Ingemuit cari graviter genitoris amore,
+ut vidit, Lausus, lacrimaeque per ora volutae. 
+Hic mortis durae casum tuaque optima facta,
+siqua fidem tanto est operi latura vetustas,
+non equidem nec te, iuvenis memorande, silebo. 
+Ille pedem referens et inutilis inque ligatus
+cedebat clipeoque inimicum hastile trahebat: 
+prorupit iuvenis seseque immiscuit armis
+iamque adsurgentis dextra plagamque ferentis
+Aeneae subiit mucronem ipsumque morando
+sustinuit.  Socii magno clamore sequuntur,
+dum genitor nati parma protectus abiret,
+telaque coniciunt proturbantque eminus hostem
+missilibus.  Furit Aeneas tectusque tenet se. 
+Ac velut effusa siquando grandine nimbi
+praecipitant, omnis campis diffugit arator
+omnis et agricola et tuta latet arce viator,
+aut amnis ripis aut alti fornice saxi,
+dum pluit in terris, ut possint sole reducto
+exercere diem:  sic obrutus undique telis
+Aeneas nubem belli, dum detonet omnis,
+sustinet et Lausum increpitat Lausoque minatur: 
+`Quo moriture ruis maioraque viribus audes? 
+Fallit te incautum pietas tua.' Nec minus ille
+exsultat demens; saevae iamque altius irae
+Dardanio surgunt ductori, extremaque Lauso
+Parcae fila legunt:  validum namque exigit ensem
+per medium Aeneas iuvenem totumque recondit. 
+Transiit et parmam mucro, levia arma minacis,
+et tunicam, molli mater quam neverat auro,
+implevitque sinum sanguis; tum vita per auras
+concessit maesta ad manis corpusque reliquit. 
+At vero ut voltum vidit morientis et ora,
+ora modis Anchisiades pallentia miris,
+ingemuit miserans graviter dextramque tetendit,
+et mentem patriae subiit pietatis imago. 
+`Quid tibi nunc, miserande puer, pro laudibus istis,
+quid pius Aeneas tanta dabit indole dignum? 
+Arma, quibus laetatus, habe tua, teque parentum
+manibus et cineri, siqua est ea cura, remitto. 
+Hoc tamen infelix miseram solabere mortem: 
+Aeneae magni dextra cadis.' Increpat ultro
+cunctantis socios et terra sublevat ipsum,
+sanguine turpantem comptos de more capillos. 
+Interea genitor Tiberini ad fluminis undam
+volnera siccabat lymphis corpusque levabat
+arboris adclinis trunco.  Procul aerea ramis
+dependet galea et prato gravia arma quiescunt. 
+Stant lecti circum iuvenes:  ipse aeger anhelans
+colla fovet, fusus propexam in pectore barbam;
+multa super Lauso rogitat multumque remittit
+qui revocent maestique ferant mandata parentis. 
+At Lausum socii exanimem super arma ferebant
+flentes, ingentem atque ingenti volnere victum. 
+Agnovit longe gemitum praesaga mali mens: 
+canitiem multo deformat pulvere et ambas
+ad caelum tendit palmas et corpore inhaeret. 
+`Tantane me tenuit vivendi, nate, voluptas,
+ut pro me hostili paterer succedere dextrae,
+quem genui?  Tuane haec genitor per volnera servor,
+morte tua vivens?  Heu, nunc misero mihi demum
+exitium infelix, nunc alte volnus adactum!
+Idem ego, nate, tuum maculavi crimine nomen,
+pulsus ob invidiam solio sceptrisque paternis. 
+Debueram patriae poenas odiisque meorum: 
+omnis per mortis animam sontem ipse dedissem!
+Nunc vivo neque adhuc homines lucemque relinquo. 
+Sed linquam.' Simul hoc dicens attollit in aegrum
+se femur et, quamvis dolor alto volnere tardet,
+haud deiectus equum duci iubet.  Hoc decus illi,
+hoc solamen erat; bellis hoc victor abibat
+omnibus.  Adloquitur maerentem et talibus infit: 
+`Rhaebe, diu, res siqua diu mortalibus ulla est,
+viximus.  Aut hodie victor spolia illa cruenti
+et caput Aeneae referes Lausique dolorum
+ultor eris mecum aut, aperit si nulla viam vis,
+occumbes pariter; neque enim, fortissime, credo,
+iussa aliena pati et dominos dignabere Teucros.'
+Dixit et exceptus tergo consueta locavit
+membra manusque ambas iaculis oneravit acutis,
+aere caput fulgens cristaque hirsutus equina. 
+Sic cursum in medios rapidus dedit:  aestuat ingens
+uno in corde pudor mixtoque insania luctu,
+[et furiis agitatus amor et conscia virtus.]
+Atque hic Aenean magna ter voce vocavit. 
+Aeneas agnovit enim laetusque precatur: 
+`Sic pater ille deum faciat, sic altus Apollo,
+incipias conferre manum.'
+Tantum effatus et infesta subit obvius hasta. 
+Ille autem:  `Quid me erepto, saevissime, nato
+terres?  Haec via sola fuit, qua perdere posses. 
+Nec mortem horremus nec divom parcimus ulli. 
+Desine:  nam venio moriturus et haec tibi porto
+dona prius.' Dixit telumque intorsit in hostem;
+inde aliud super atque aliud figitque volatque
+ingenti gyro, sed sustinet aureus umbo. 
+Ter circum adstantem laevos equitavit in orbes
+tela manu iaciens, ter secum Troius heros
+immanem aerato circumfert tegmine silvam. 
+Inde ubi tot traxisse moras, tot spicula taedet
+vellere et urgetur pugna congressus iniqua,
+multa movens animo iam tandem erumpit et inter
+bellatoris equi cava tempora conicit hastam. 
+Tollit se arrectum quadrupes et calcibus auras
+verberat effusumque equitem super ipse secutus
+implicat eiectoque incumbit cernuus armo. 
+Clamore incendunt caelum Troesque Latinique. 
+Advolat Aeneas vaginaque eripit ensem
+et super haec:  `Ubi nunc Mezentius acer et illa
+effera vis animi?  `Contra Tyrrhenus, ut auras
+suspiciens hausit caelum mentemque recepit: 
+`Hostis amare, quid increpitas mortemque minaris? 
+Nullum in caede nefas, nec sic ad proelia veni,
+nec tecum meus haec pepigit mihi foedera Lausus. 
+Unum hoc per siqua est victis venia hostibus oro: 
+corpus humo patiare tegi.  Scio acerba meorum
+circumstare odia:  hunc, oro, defende furorem
+et me consortem nati concede sepulchro.'
+Haec loquitur iuguloque haud inscius accipit ensem
+undantique animam diffundit in arva cruore. 
+
+PUBLI VERGILI MARONIS
+AENEIDOS
+LIBER XI
+
+OCEANUM interea surgens Aurora reliquit: 
+Aeneas, quamquam et sociis dare tempus humandis
+praecipitant curae turbataque funere mens est,
+vota deum primo victor solvebat Eoo. 
+Ingentem quercum decisis undique ramis
+constituit tumulo fulgentiaque induit arma,
+Mezenti ducis exuvias, tibi, magne, tropaeum,
+bellipotens:  aptat rorantis sanguine cristas
+telaque trunca viri et bis sex thoraca petitum
+perfossumque locis clipeumque ex aere sinistrae
+subligat atque ensem collo suspendit eburnum. 
+Tum socios, namque omnis eum stipata tegebat
+turba ducum, sic incipiens hortatur ovantis: 
+`Maxima res effecta, viri; timor omnis abesto,
+quod superest:  haec sunt spolia et de rege superbo
+primitiae, manibusque meis Mezentius hic est. 
+Nunc iter ad regem nobis murosque Latinos. 
+Arma parate animis et spe praesumite bellum,
+nequa mora ignaros, ubi primum vellere signa
+adnuerint superi pubemque educere castris,
+impediat segnisve metu sententia tardet. 
+Interea socios inhumataque corpora terrae
+mandemus, qui solus honos Acheronte sub imo est. 
+Ite,' ait, `egregias animas, quae sanguine nobis
+hanc patriam peperere suo, decorate supremis
+muneribus, maestamque Evandri primus ad urbem
+mittatur Pallas, quem non virtutis egentem
+abstulit atra dies et funere mersit acerbo.'
+
+Sic ait inlacrimans recipitque ad limina gressum,
+corpus ubi exanimi positum Pallantis Acoetes
+servabat senior, qui Parrhasio Evandro
+armiger ante fuit, sed non felicibus aeque
+tum comes auspiciis caro datus ibat alumno. 
+Circum omnis famulumque manus Troianaque turba
+et maestum Iliades crinem de more solutae. 
+Ut vero Aeneas foribus sese intulit altis,
+ingentem gemitum tunsis ad sidera tollunt
+pectoribus, maestoque immugit regia luctu. 
+Ipse caput nivei fultum Pallantis et ora
+ut vidit levique patens in pectore vulnus
+cuspidis Ausoniae, lacrimis ita fatur obortis. 
+`Tene,' inquit, `miserande puer, cum laeta veniret,
+invidit Fortuna mihi, ne regna videres
+nostra neque ad sedes victor veherere paternas? 
+Non haec Evandro de te promissa parenti
+discedens dederam, cum me complexus euntem
+mitteret in magnum imperium metuensque moneret
+acris esse viros, cum dura proelia gente. 
+Et nunc ille quidem spe multum captus inani
+fors et vota facit cumulatque altaria donis: 
+nos iuvenem exanimum et nil iam caelestibus ullis
+debentem vano maesti comitamur honore. 
+Infelix, nati funus crudele videbis!
+Hi nostri reditus expectatique triumphi!
+Haec mea magna fides! At non, Evandre, pudendis
+vulneribus pulsum adspicies nec sospite dirum
+optabis nato funus pater.  Ei mihi, quantum
+praesidium Ausonia et quantum tu perdis, Iule!'
+
+Haec ubi deflevit, tolli miserabile corpus
+imperat et toto lectos ex agmine mittit
+mille viros, qui supremum comitentur honorem
+intersintque patris lacrimis, solacia luctus
+exigua ingentis, misero sed debita patri. 
+Haud segnes alii crates et molle feretrum
+arbuteis texunt virgis et vimine querno
+exstructosque toros obtentu frondis inumbrant. 
+Hic iuvenem agresti sublimem stramine ponunt,
+qualem virgineo demessum pollice florem
+seu mollis violae seu languentis hyacinthi,
+cui neque fulgor adhuc necdum sua forma recessit: 
+non iam mater alit tellus viresque ministrat. 
+Tum geminas vestes auroque ostroque rigentis
+extulit Aeneas, quas illi laeta laborum
+ipsa suis quondam manibus Sidonia Dido
+fecerat et tenui telas discreverat auro. 
+Harum unam iuveni supremum maestus honorem
+induit arsurasque comas obnubit amictu,
+multaque praeterea Laurentis praemia pugnae
+aggerat et longo praedam iubet ordine duci. 
+Addit equos et tela, quibus spoliaverat hostem. 
+Vinxerat et post terga manus, quos mitteret umbris
+inferias, caeso sparsuros sanguine flammas,
+indutosque iubet truncos hostilibus armis
+ipsos ferre duces inimicaque nomina figi. 
+Ducitur infelix aevo confectus Acoetes: 
+pectora nunc foedans pugnis, nunc unguibus ora
+sternitur et toto proiectus corpore terrae. . . 
+Ducunt et Rutulo perfusos sanguine currus. 
+Post bellator equus positis insignibus Aethon
+it lacrimans guttisque umectat grandibus ora. 
+Hastam alii galeamque ferunt, nam cetera Turnus
+victor habet.  Tum maesta phalanx Teucrique sequuntur
+Tyrrhenique omnes et versis Arcades armis. 
+Postquam omnis longe comitum praecesserat ordo,
+substitit Aeneas gemituque haec addidit alto: 
+`Nos alias hinc ad lacrimas eadem horrida belli
+fata vocant:  salve aeternum mihi, maxime Palla,
+aeternumque vale.' Nec plura effatus ad altos
+tendebat muros gressumque in castra ferebat. 
+
+Iamque oratores aderant ex urbe Latina,
+velati ramis oleae veniamque rogantes: 
+corpora, per campos ferro quae fusa iacebant,
+redderet ac tumulo sineret succedere terrae;
+nullum cum victis certamen et aethere cassis;
+parceret hospitibus quondam socerisque vocatis. 
+Quos bonus Aeneas haud aspernanda precantis
+prosequitur venia et verbis haec insuper addit: 
+`Quaenam vos tanto fortuna indigna, Latini,
+implicuit bello, qui nos fugiatis amicos? 
+Pacem me exanimis et Martis sorte peremptis
+oratis?  Equidem et vivis concedere vellem. 
+Nec veni, nisi fata locum sedemque dedissent,
+nec bellum cum gente gero:  rex nostra reliquit
+hospitia et Turni potius se credidit armis. 
+Aequius huic Turnum fuerat se opponere morti. 
+Si bellum finire manu, si pellere Teucros
+apparat, his mecum decuit concurrere telis: 
+vixet, cui vitam deus aut sua dextra dedisset. 
+Nunc ite et miseris supponite civibus ignem.'
+Dixerat Aeneas.  Illi obstipuere silentes
+conversique oculos inter se atque ora tenebant. 
+Tum senior semperque odiis et crimine Drances
+infensus iuveni Turno sic ore vicissim
+orsa refert:  `O fama ingens, ingentior armis
+vir Troiane, quibus caelo te laudibus aequem? 
+Iustitiaene prius mirer belline laborum? 
+Nos vero haec patriam grati referemus ad urbem
+et te, siqua viam dederit fortuna, Latino
+iungemus regi:  quaerat sibi foedera Turnus. 
+Quin et fatalis murorum attollere moles
+saxaque subvectare umeris Troiana iuvabit.'
+Dixerat haec, unoque omnes eadem ore fremebant. 
+Bis senos pepigere dies et pace sequestra
+per silvas Teucri mixtique inpune Latini
+erravere iugis.  Ferro sonat alta bipenni
+fraxinus, evertunt actas ad sidera pinus,
+robora nec cuneis et olentem scindere cedrum
+nec plaustris cessant vectare gementibus ornos. 
+
+Et iam Fama volans, tanti praenuntia luctus,
+Evandrum Evandrique domos et moenia replet,
+quae modo victorem Latio Pallanta ferebat. 
+Arcades ad portas ruere et de more vetusto
+funereas rapuere faces; lucet via longo
+ordine flammarum et late discriminat agros. 
+Contra turba Phrygum veniens plangentia iungit
+agmina.  Quae postquam matres succedere tectis
+viderunt, maestam incendunt clamoribus urbem. 
+At non Evandrum potis est vis ulla tenere,
+sed venit in medios.  Feretro Pallanta reposto
+procubuit super atque haeret lacrimansque gemensque,
+et via vix tandem vocis laxata dolore est. 
+`Non haec, O Palla, dederas promissa parenti,
+cautius ut saevo velles te credere Marti;
+haud ignarus eram, quantum nova gloria in armis
+et praedulce decus primo certamine posset. 
+Primitiae iuvenis miserae bellique propinqui
+dura rudimenta et nulli exaudita deorum
+vota precesque meae! Tuque, O sanctissima coniunx,
+felix morte tua neque in hunc servata dolorem!
+Contra ego vivendo vici mea fata, superstes
+restarem ut genitor.  Troum socia arma secutum
+obruerent Rutuli telis! Animam ipse dedissem
+atque haec pompa domum me, non Pallanta, referret,
+nec vos arguerim, Teucri, nec foedera nec quas
+iunximus hospitio dextras:  sors ista senectae
+debita erat nostrae.  Quod si immatura manebat
+mors natum, caesis Volscorum milibus ante
+ducentem in Latium Teucros cecidisse iuvabit. 
+Quin ego non alio digner te funere, Palla,
+quam pius Aeneas [et quam magni Phryges et quam
+Tyrrhenique duces, Tyrrhenum exercitus omnis.]
+Magna tropaea ferunt, quos dat tua dextera Leto: 
+tu quoque nunc stares immanis truncus in armis,
+esset par aetas et idem si robur ab annis,
+Turne.  Sed infelix Teucros quid demoror armis? 
+Vadite et haec memores regi mandata referte: 
+quod vitam moror invisam Pallante perempto,
+dextera causa tua est, Turnum natoque patrique
+quam debere vides.  Meritis vacat hic tibi solus
+fortunaeque locus.  Non vitae gaudia quaero,
+nec fas, sed nato Manis perferre sub imos.'
+
+Aurora interea miseris mortalibus almam
+extulerat lucem, referens opera atque labores: 
+iam pater Aeneas, iam curvo in litore Tarchon
+constituere pyras.  Huc corpora quisque suorum
+more tulere patrum, subiectisque ignibus atris
+conditur in tenebras altum caligine caelum. 
+Ter circum accensos cincti fulgentibus armis
+decurrere rogos, ter maestum funeris ignem
+lustravere in equis ululatusque ore dedere;
+spargitur et tellus lacrimis, sparguntur et arma: 
+it caelo clamorque virum clangorque tubarum. 
+Hic alii spolia occisis derepta Latinis
+coniciunt igni, galeas ensesque decoros
+frenaque ferventisque rotas; pars munera nota,
+ipsorum clipeos et non felicia tela. 
+Multa boum circa mactantur corpora Morti,
+saetigerosque sues raptasque ex omnibus agris
+in flammam iugulant pecudes.  Tum litore toto
+ardentis spectant socios semustaque servant
+busta neque avelli possunt, nox umida donec
+invertit caelum stellis ardentibus aptum. 
+
+Nec minus et miseri diversa in parte Latini
+innumeras struxere pyras, et corpora partim
+multa virum terrae infodiunt avectaque partim
+finitimos tollunt in agros urbique remittunt,
+cetera confusaeque ingentem caedis acervum
+nec numero nec honore cremant:  tunc undique vasti
+certatim crebris conlucent ignibus agri. 
+Tertia lux gelidam caelo dimoverat umbram: 
+maerentes altum cinerem et confusa ruebant
+ossa focis tepidoque onerabant aggere terrae. 
+Iam vero in tectis, praedivitis urbe Latini,
+praecipuus fragor et longi pars maxima luctus. 
+Hic matres miseraeque nurus, hic cara sororum
+pectora maerentum puerique parentibus orbi
+dirum exsecrantur bellum Turnique hymenaeos: 
+ipsum armis ipsumque iubent decernere ferro,
+qui regnum Italiae et primos sibi poscat honores. 
+ingravat haec saevus Drances solumque vocari
+testatur, solum posci in certamina Turnum. 
+Multa simul contra variis sententia dictis
+pro Turno, et magnum reginae nomen obumbrat,
+multa virum meritis sustentat fama tropaeis. 
+
+Hos inter motus, medio in flagrante tumultu,
+ecce super maesti magna Diomedis ab urbe
+legati responsa ferunt:  nihil omnibus actum
+tantorum impensis operum, nil dona neque aurum
+nec magnas valuisse preces, alia arma Latinis
+quaerenda aut pacem Troiano ab rege petendum. 
+Deficit ingenti luctu rex ipse Latinus. 
+Fatalem Aenean manifesto numine ferri
+admonet ira deum tumulique ante ora recentes. 
+Ergo concilium magnum primosque suorum
+imperio accitos alta intra limina cogit. 
+olli convenere fluuntque ad regia plenis
+tecta viis.  Sedet in mediis et maximus aevo
+et primus sceptris haud laeta fronte Latinus. 
+Atque hic legatos Aetola ex urbe remissos,
+quae referant, fari iubet et responsa reposcit
+ordine cuncta suo.  Tum facta silentia linguis,
+et Venulus dicto parens ita farier infit: 
+
+`Vidimus, o cives, Diomedem Argivaque castra
+atque iter emensi casus superavimus omnis
+contigimusque manum, qua concidit Ilia tellus. 
+Ille urbem Argyripam patriae cognomine gentis
+victor Gargani condebat Iapygis agris. 
+Postquam introgressi et coram data copia fandi,
+munera praeferimus, nomen patriamque docemus,
+qui bellum intulerint, quae causa attraxerit Arpos. 
+Auditis ille haec placido sic reddidit ore: 
+``O fortunatae gentes, Saturnia regna,
+antiqui Ausonii, quae vos fortuna quietos
+sollicitat suadetque ignota lacessere bella? 
+Quicumque Iliacos ferro violavimus agros,
+mitto ea, quae muris bellando exhausta sub altis,
+quos Simois premat ille viros, infanda per orbem
+supplicia et scelerum poenas expendimus omnes,
+vel Priamo miseranda manus:  scit triste Minervae
+sidus et Euboicae cautes ultorque Caphareus. 
+Militia ex illa diversum ad litus abacti
+Atrides Protei Menelaus adusque columnas
+exsulat, Aetnaeos vidit Cyclopas Ulixes. 
+Regna Neoptolemi referam versosque penates
+Idomenei?  Libycone habitantis litore Locros? 
+Ipse Mycenaeus magnorum ductor Achivom
+coniugis infandae prima inter limina dextra
+oppetiit:  devictam Asiam subsedit adulter. 
+Invidisse deos, patriis ut redditus aris
+coniugium optatum et pulchram Calydona viderem? 
+Nunc etiam horribili visu portenta sequuntur,
+et socii amissi petierunt aethera pennis
+fluminibusque vagantur aves, heu dira meorum
+supplicia, et scopulos lacrimosis vocibus implent. 
+Haec adeo ex illo mihi iam speranda fuerunt
+tempore, cum ferro caelestia corpora demens
+adpetii et Veneris violavi volnere dextram. 
+Ne vero, ne me ad talis impellite pugnas: 
+nec mihi cum Teucris ullum post eruta bellum
+Pergama, nec veterum memini laetorve malorum. 
+Munera, quae patriis ad me portatis ab oris,
+vertite ad Aenean.  Stetimus tela aspera contra
+contulimusque manus:  experto credite, quantus
+in clipeum adsurgat, quo turbine torqueat hastam. 
+Si duo praeterea talis Idaea tulisset
+terra viros, ultro Inachias venisset ad urbes
+Dardanus, et versis lugeret Graecia fatis. 
+Quidquid apud durae cessatum est moenia Troiae,
+Hectoris Aeneaeque manu victoria Graium
+haesit et in decimum vestigia rettulit annum. 
+Ambo animis, ambo insignes praestantibus armis
+hic pietate prior.  Coeant in foedera dextrae,
+qua datur; ast armis concurrant arma cavete.''
+Et responsa simul quae sint, rex optime, regis
+audisti et quae sit magno sententia bello.'
+
+Vix ea legati, variusque per ora cucurrit
+Ausonidum turbata fremor:  ceu saxa morantur
+cum rapidos amnis, fit clauso gurgite murmur
+vicinaeque fremunt ripae crepitantibus undis. 
+Ut primum placati animi et trepida ora quierunt,
+praefatus divos solio rex infit ab alto: 
+`Ante equidem summa de re statuisse, Latini,
+et vellem et fuerat melius, non tempore tali
+cogere concilium.  cum muros adsidet hostis. 
+Bellum importunum, cives, cum gente deorum
+invictisque viris gerimus, quos nulla fatigant
+proelia:  nec victi possunt absistere ferro. 
+Spem siquam adscitis Aetolum habuistis in armis,
+ponite.  Spes sibi quisque, sed haec quam angusta videtis;
+cetera qua rerum iaceant perculsa ruina,
+ante oculos interque manus sunt omnia vestras. 
+Nec quemquam incuso:  potuit quae plurima virtus
+esse, fuit; toto certatum est corpore regni. 
+Nunc adeo quae sit dubiae sententia menti
+expediam et paucis, animos adhibete, docebo. 
+Est antiquus ager Tusco mihi proximus amni,
+longus in occasum, finis super usque Sicanos;
+Aurunci Rutulique serunt et vomere duros
+exercent colles atque horum asperrima pascunt. 
+Haec omnis regio et celsi plaga pinea montis
+cedat amicitiae Teucrorum, et foederis aequas
+dicamus leges sociosque in regna vocemus. 
+Considant, si tantus amor, et moenia condant. 
+Sin alios finis aliamque capessere gentem
+est animus possuntque solo decedere nostro: 
+bis denas Italo texamus robore navis
+seu pluris complere valent, iacet omnis ad undam
+materies, ipsi numerumque modumque carinis
+praecipiant, nos aera manus navalia demus. 
+Praeterea qui dicta ferant et foedera firment
+centum oratores prima de gente Latinos
+ire placet pacisque manu praetendere ramos,
+munera portantis aurique eborisque talenta
+et sellam regni trabeamque insignia nostri. 
+Consulite in medium et rebus succurrite fessis.'
+
+Tum Drances idem infensus, quem gloria Turni
+obliqua invidia stimulisque agitabat amaris,
+largus opum et lingua melior, sed frigida bello
+dextera, consiliis habitus non futilis auctor,
+seditione potens (genus huic materna superbum
+nobilitas dabat, incertum de patre ferebat),
+surgit et his onerat dictis atque aggerat iras: 
+`Rem nulli obscuram nostrae nec vocis egentem
+consulis, O bone rex:  cuncti se scire fatentur,
+quid fortuna ferat populi, sed dicere mussant. 
+Det libertatem fandi flatusque remittat
+cuius ob auspicium infaustum moresque sinistros
+(dicam equidem, licet arma mihi mortemque minetur)
+lumina tot cecidisse ducum totamque videmus
+consedisse urbem luctu, dum Troia temptat
+castra fugae fidens et caelum territat armis. 
+Unum etiam donis istis, quae plurima mitti
+Dardanidis dicique iubes, unum, optime regum,
+adicias nec te ullius violentia vincat,
+quin natam egregio genero dignisque hymenaeis
+des, pater, et pacem hanc aeterno foedere iungas. 
+Quod si tantus habet mentes et pectora terror,
+ipsum obtestemur veniamque oremus ab ipso: 
+cedat, ius proprium regi patriaeque remittat. 
+Quid miseros totiens in aperta pericula cives
+proicis, O Latio caput horum et causa malorum? 
+Nulla salus bello:  pacem te poscimus omnes,
+Turne, simul pacis solum inviolabile pignus. 
+Primus ego, invisum quem tu tibi fingis, et esse
+nil moror, en supplex venio.  Miserere tuorum,
+pone animos et pulsus abi.  Sat funera fusi
+vidimus ingentis et desolavimus agros. 
+Aut si fama movet, si tantum pectore robur
+concipis et si adeo dotalis regia cordi est,
+aude atque adversum fidens fer pectus in hostem. 
+Scilicet ut Turno contingat regia coniunx,
+nos animae viles, inhumata infletaque turba,
+sternamur campis.  Etiam tu, siqua tibi vis,
+si patrii quid Martis habes, illum aspice contra,
+qui vocat.'
+
+Talibus exarsit dictis violentia Turni;
+dat gemitum rumpitque has imo pectore voces
+`Larga quidem, Drance, semper tibi copia fandi
+tum, cum bella manus poscunt, patribusque vocatis
+primus ades.  Sed non replenda est curia verbis,
+quae tuto tibi magna volant, dum distinet hostem
+agger murorum nec inundant sanguine fossae. 
+Proinde tona eloquio, solitum tibi, meque timoris
+argue tu, Drance, quando tot stragis acervos
+Teucrorum tua dextra dedit passimque tropaeis
+insignis agros.  Possit quid vivida virtus,
+experiare licet; nec longe scilicet hostes
+quaerendi nobis:  circumstant undique muros. 
+Imus in adversos:  quid cessas?  An tibi Mavors
+ventosa in lingua pedibusque fugacibus istis
+semper erit? 
+Pulsus ego?  Aut quisquam merito, foedissime, pulsum
+arguet, Iliaco tumidum qui crescere Thybrim
+sanguine et Evandri totam cum stirpe videbit
+procubuisse domum atque exutos Arcadas armis? 
+Haud ita me experti Bitias et Pandarus ingens
+et quos mille die victor sub Tartara misi,
+inclusus muris hostilique aggere saeptus. 
+``Nulla salus bello.'' Capiti cane talia, demens,
+Dardanio rebusque tuis.  Proinde omnia magno
+ne cessa turbare metu atque extollere vires
+gentis bis victae, contra premere arma Latini. 
+Nunc et Myrmidonum proceres Phrygia arma tremescunt,
+nunc et Tydides et Larissaeus Achilles,
+amnis et Hadriacas retro fugit Aufidus undas. 
+Vel cum se pavidum contra mea iurgia fingit
+artificis scelus et formidine crimen acerbat. 
+Numquam animam talem dextra hac, absiste moveri,
+amittes:  habitet tecum et sit pectore in isto. 
+Nunc ad te et tua magna, pater, consulta revertor. 
+Si nullam nostris ultra spem ponis in armis,
+si tam deserti sumus et semel agmine verso
+funditus occidimus neque habet Fortuna regressum? 
+oremus pacem et dextras tendamus inertis. 
+Quamquam O, si solitae quicquam virtutis adesset!
+Ille mihi ante alios fortunatusque laborum
+egregiusque animi, qui, nequid tale videret,
+procubuit moriens et humum semel ore momordit. 
+Sin et opes nobis et adhuc intacta iuventus
+auxilioque urbes Italae populique supersunt,
+sin et Troianis cum multo gloria venit
+sanguine, sunt illis sua funera parque per omnis
+tempestas:  cur indecores in limine primo
+deficimus?  Cur ante tubam tremor occupat artus? 
+Multa dies variisque labor mutabilis aevi
+rettulit in melius, multos alterna revisens
+lusit et in solido rursus Fortuna locavit. 
+Non erit auxilio nobis Aetolus et Arpi: 
+at Messapus erit felixque Tolumnius et quos
+tot populi misere duces, nec parva sequetur
+gloria delectos Latio et Laurentibus agris. 
+Est et Volscorum egregia de gente Camilla,
+agmen agens equitum et florentis aere catervas. 
+Quod si me solum Teucri in certamina poscunt
+idque placet tantumque bonis communibus obsto,
+non adeo has exosa manus Victoria fugit,
+ut tanta quicquam pro spe temptare recusem. 
+Ibo animis contra, vel magnum praestet Achillem
+factaque Vulcani manibus paria induat arma
+ille licet.  Vobis animam hanc soceroque Latino
+Turnus ego, haud ulli veterum virtute secundus,
+devovi.  ``Solum Aeneas vocat'':  et vocet oro,
+nec Drances potius, sive est haec ira deorum,
+morte luat, sive est virtus et gloria, tollat.'
+
+Illi haec inter se dubiis de rebus agebant
+certantes; castra Aeneas aciemque movebat: 
+nuntius ingenti per regia tecta tumultu
+ecce ruit magnisque urbem terroribus implet,
+instructos acie Tiberino a flumine Teucros
+Tyrrhenamque manum totis descendere campis. 
+Extemplo turbati animi concussaque vulgi
+pectora et adrectae stimulis haud mollibus irae. 
+Arma manu trepidi poscunt, fremit arma iuventus,
+flent maesti mussantque patres.  Hic undique clamor
+dissensu vario magnus se tollit in auras
+haud secus atque alto in luco cum forte catervae
+consedere avium piscosove amne Padusae
+dant sonitum rauci per stagna loquacia cycni. 
+`Immo,' ait, `O cives' adrepto tempore, `Turnus,'
+`cogite concilium et pacem laudate sedentes: 
+illi armis in regna ruunt.' Nec plura locutus
+corripuit sese et tectis citus extulit altis. 
+`Tu, Voluse, armari Volscorum edice maniplos,
+duc,' ait, `et Rutulos.  Equitem Messapus in armis
+et cum fratre Coras latis diffundite campis. 
+Pars aditus urbis firmet turrisque capessat,
+cetera, qua iusso, mecum manus inferat arma.'
+Ilicet in muros tota discurritur urbe. 
+Consilium ipse pater et magna incepta Latinus
+deserit ac tristi turbatus tempore differt
+multaque se incusat, qui non adceperit ultro
+Dardanium Aenean generumque adsciverit urbi. 
+Praefodiunt alii portas aut saxa sudesque
+subvectant.  Bello dat signum rauca cruentum
+bucina.  Tum muros varia cinxere corona
+matronae puerique:  vocat labor ultimus omnis. 
+Nec non ad templum summasque ad Palladis arces
+subvehitur magna matrum regina caterva
+dona ferens, iuxtaque comes Lavinia virgo,
+causa mali tanti, oculos deiecta decoros. 
+Succedunt matres et templum ture vaporant
+et maestas alto fundunt de limine voces: 
+`Armipotens, praeses belli, Tritonia virgo,
+frange manu telum Phrygii praedonis et ipsum
+pronum sterne solo portisque effunde sub altis.'
+Cingitur ipse furens certatim in proelia Turnus. 
+Iamque adeo rutilum thoraca indutus aenis
+horrebat squamis surasque incluserat auro,
+tempora nudus adhuc, laterique adcinxerat ensem
+fulgebatque alta decurrens aureus arce,
+exsultatque animis et spe iam praecipit hostem: 
+qualis ubi abruptis fugit praesaepia vinclis
+tandem liber equus campoque potitus aperto
+aut ille in pastus armentaque tendit equarum
+aut adsuetus aquae perfundi flumine noto
+emicat adrectisque fremit cervicibus alte
+luxurians, luduntque iubae per colla, per armos. 
+Obvia cui Volscorum acie comitante Camilla
+occurrit portisque ab equo regina sub ipsis
+desiluit, quam tota cohors imitata relictis
+ad terram defluxit equis; tum talia fatur: 
+`Turne, sui merito siqua est fiducia forti,
+audeo et Aeneadum promitto occurrere turmae
+solaque Tyrrhenos equites ire obvia contra. 
+Me sine prima manu temptare pericula belli
+tu pedes ad muros subsiste et moenia serva.'
+Turnus ad haec, oculos horrenda in virgine fixus: 
+`O decus Italiae virgo, quas dicere grates
+quasve referre parem?  Sed nunc, est omnia quando
+iste animus supra, mecum partire laborem. 
+Aeneas, ut fama fidem missique reportant
+exploratores, equitum levia improbus arma
+praemisit, quaterent campos; ipse ardua montis
+per deserta iugo superans adventat ad urbem. 
+Furta paro belli convexo in tramite silvae? 
+ut bivias armato obsidam milite fauces. 
+Tu Tyrrhenum equitem conlatis excipe signis;
+tecum acer Messapus erit turmaeque Latinae
+Tiburtique manus, ducis et tu concipe curam.'
+Sic ait, et paribus Messapum in proelia dictis
+hortatur sociosque duces et pergit in hostem. 
+Est curvo anfractu valles, adcommoda fraudi
+armorumque dolis, quam densis frondibus atrum
+urget utrimque latus, tenuis quo semita ducit
+angustaeque ferunt fauces aditusque maligni. 
+Hanc super in speculis summoque in vertice montis
+planities ignota iacet tutique receptus,
+seu dextra laevaque velis occurrere pugnae,
+sive instare iugis et grandia volvere saxa. 
+Huc iuvenis nota fertur regione viarum
+arripuitque locum et silvis insedit iniquis. 
+
+Velocem interea superis in sedibus Opim,
+unam ex virginibus sociis sacraque caterva,
+compellabat et has tristis Latonia voces
+ore dabat:  `Graditur bellum ad crudele Camilla,
+O virgo, et nostris nequiquam cingitur armis,
+cara mihi ante alias.' Neque enim novus iste Dianae
+venit amor subitaque animum dulcedine movit. 
+Pulsus ob invidiam regno viresque superbas
+Priverno antiqua Metabus cum excederet urbe,
+infantem fugiens media inter proelia belli
+sustulit exsilio comitem matrisque vocavit
+nomine Casmillae mutata parte Camillam. 
+Ipse sinu prae se portans iuga longa petebat
+solorum nemorum:  tela undique saeva premebant
+et circumfuso volitabant milite Volsci. 
+Ecce fugae medio summis Amasenus abundans
+spumabat ripis:  tantus se nubibus imber
+ruperat.  Ille, innare parans, infantis amore
+tardatur caroque oneri timet.  Omnia secum
+versanti subito vix haec sententia sedit. 
+Telum immane manu valida quod forte gerebat
+bellator, solidum nodis et robore cocto,
+huic natam, libro et silvestri subere clausam,
+implicat atque habilem mediae circumligat hastae;
+quam dextra ingenti librans ita ad aethera fatur: 
+`Alma, tibi hanc, nemorum cultrix, Latonia virgo,
+ipse pater famulam voveo; tua prima per auras
+tela tenens supplex hostem fugit.  Accipe, testor,
+diva tuam, quae nunc dubiis committitur auris. 
+Dixit et adducto contortum hastile lacerto
+immittit:  sonuere undae, rapidum super amnem
+infelix fugit in iaculo stridente Camilla. 
+At Metabus, magna propius iam urgente caterva,
+dat sese fluvio atque hastam cum virgine victor
+gramineo donum Triviae de caespite vellit. 
+Non illum tectis ullae, non moenibus urbes
+accepere neque ipse manus feritate dedisset: 
+pastorum et solis exegit montibus aevom. 
+Hic natam in dumis interque horrentia lustra
+armentalis equae mammis et lacte ferino
+nutribat, teneris immulgens ubera labris. 
+Utque pedum primis infans vestigia plantis
+institerat, iaculo palmas armavit acuto
+spiculaque ex umero parvae suspendit et arcum. 
+Pro crinali auro, pro longae tegmine pallae
+tigridis exuviae per dorsum a vertice pendent. 
+Tela manu iam tum tenera puerilia torsit
+et fundam tereti circum caput egit habena
+Strymoniamque gruem aut album deiecit olorem. 
+Multae illam frustra Tyrrhena per oppida matres
+optavere nurum:  sola contenta Diana
+aeternum telorum et virginitatis amorem
+intemerata colit.  `Vellem haud correpta fuisset
+militia tali, conata lacessere Teucros: 
+cara mihi comitumque foret nunc una mearum. 
+Verum age, quandoquidem fatis urgetur acerbis,
+abere, nympha, polo finisque invise Latinos,
+tristis ubi infausto committitur omine pugna. 
+Haec cape et ultricem pharetra deprome sagittam: 
+hac quicumque sacrum violarit volnere corpus,
+Tros Italusque, mihi pariter det sanguine poenas. 
+Post ego nube cava miserandae corpus et arma
+inspoliata feram tumulo patriaeque reponam.'
+Dixit; at illa levis caeli delapsa per auras
+insonuit, nigro circumdata turbine corpus. 
+
+At manus interea muris Troiana propinquat
+Etruscique duces equitumque exercitus omnis,
+compositi numero in turmas.  Fremit aequore toto
+insultans sonipes et pressis pugnat habenis
+huc conversus et huc; tum late ferreus hastis
+horret ager campique armis sublimibus ardent. 
+Nec non Messapus contra celeresque Latini
+et cum fratre Coras et virginis ala Camillae
+adversi campo apparent hastasque reductis
+protendunt longe dextris et spicula vibrant,
+adventusque virum fremitusque ardescit equorum. 
+Iamque intra iactum teli progressus uterque
+substiterat:  subito erumpunt clamore furentisque
+exhortantur equos; fundunt simul undique tela
+crebra nivis ritu caelumque obtexitur umbra. 
+Continuo adversis Tyrrhenus et acer Aconteus
+conixi incurrunt hastis primique ruina
+dant sonitum ingenti perfractaque quadrupedantum
+pectora pectoribus rumpunt:  excussus Aconteus
+fulminis in morem aut tormento ponderis acti
+praecipitat longe et vitam dispergit in auras. 
+Extemplo turbatae acies, versique Latini
+reiciunt parmas et equos ad moenia vertunt. 
+Troes agunt, princeps turmas inducit Asilas. 
+Iamque propinquabant portis, rursusque Latini
+clamorem tollunt et mollia colla reflectunt: 
+hi fugiunt penitusque datis referuntur habenis. 
+Qualis ubi alterno procurrens gurgite pontus
+nunc ruit ad terram scopulusque superiacit unda
+spumeus extremamque sinu perfundit arenam,
+nunc rapidus retro atque aestu revoluta resorbens
+saxa fugit litusque vado labente relinquit: 
+bis Tusci Rutulos egere ad moenia versos,
+bis reiecti armis respectant terga tegentes. 
+Tertia sed postquam congressi in proelia totas
+implicuere inter se acies legitque virum vir: 
+tum vero et gemitus morientum et sanguine in alto
+armaque corporaque et permixti caede virorum
+semianimes volvuntur equi, pugna aspera surgit. 
+Orsilochus Remuli, quando ipsum horrebat adire,
+hastam intorsit equo ferrumque sub aure reliquit. 
+Quo sonipes ictu furit arduus altaque iactat
+vulneris impatiens arrecto pectore crura: 
+volvitur ille excussus humi.  Catillus Iollan
+ingentemque animis, ingentem corpore et armis
+deicit Herminium, nudo cui vertice fulva
+caesaries nudique umeri, nec vulnera terrent: 
+tantus in arma patet.  Latos huic hasta per armos
+acta tremit duplicatque virum transfixa dolore. 
+Funditur ater ubique cruor; dant funera ferro
+certantes pulchramque petunt per vulnera mortem. 
+
+At medias inter caedes exsultat Amazon,
+unum exserta latus pugnae, pharetrata Camilla,
+et nunc lenta manu spargens hastilia denset,
+nunc validam dextra rapit indefessa bipennem;
+aureus ex umero sonat arcus et arma Dianae. 
+Illa etiam in tergum, siquando pulsa recessit,
+spicula converso fugientia dirigit arcu. 
+At circum lectae comites, Larinaque virgo
+Tullaque et aeratam quatiens Tarpeia securem,
+Italides, quas ipsa decus sibi dia Camilla
+delegit pacisque bonas bellique ministras: 
+quales Threiciae cum flumina Thermodontis
+pulsant et pictis bellantur Amazones armis
+seu circum Hippolyten, seu cum se Martia curru
+Penthesilea refert, magnoque ululante tumultu
+feminea exsultant lunatis agmina peltis. 
+Quem telo primum, quem postremum, aspera virgo,
+deicis?  Aut quot humi morientia corpora fundis? 
+Eunaeum Clitio primum patre, cuius apertum
+adversi longa transverberat abiete pectus: 
+sanguinis ille vomens rivos cadit atque cruentam
+mandit humum moriensque suo se in volnere versat. 
+Tum Lirim Pagasumque super; quorum alter habenas
+suffosso revolutus equo dum colligit, alter
+dum subit ac dextram labenti tendit inermem,
+praecipites pariterque ruunt.  His addit Amastrum
+Hippotaden, sequiturque incumbens eminus hasta
+Tereaque Harpalycumque et Demophoonta Chrominque;
+quotque emissa manu contorsit spicula virgo,
+tot Phrygii cecidere viri.  Procul Ornytus armis
+ignotis et equo venator Iapyge fertur,
+cui pellis latos umeros erepta iuvenco
+pugnatori operit, caput ingens oris hiatus
+et malae texere lupi cum dentibus albis,
+agrestisque manus armat sparus; ipse catervis
+vertitur in mediis et toto vertice supra est. 
+Hunc illa exceptum, neque enim labor agmine verso,
+traicit et super haec inimico pectore fatur: 
+`Silvis te, Tyrrhene, feras agitare putasti? 
+Advenit qui vestra dies muliebribus armis
+verba redarguerit.  Nomen tamen haud leve patrum
+manibus hoc referes, telo cecidisse Camillae.'
+Protinus Orsilochum et Buten, duo maxima Teucrum
+corpora, sed Buten aversum cuspide fixit
+loricam galeamque inter, qua colla sedentis
+lucent et laevo dependet parma lacerto,
+Orsilochum fugiens magnumque agitata per orbem
+eludit gyro interior sequiturque sequentem,
+tum validam perque arma viro perque ossa securim
+altior exsurgens oranti et multa precanti
+congeminat:  vulnus calido rigat ora cerebro. 
+Incidit huic subitoque aspectu territus haesit
+Appenninicolae bellator filius Auni,
+haud Ligurum extremus, dum fallere fata sinebant. 
+Isque ubi se nullo iam cursu evadere pugnae
+posse neque instantem reginam avertere cernit,
+consilio versare dolos ingressus et astu
+incipit haec:  `Quid tam egregium, si femina forti
+fidis equo?  Dimitte fugam et te comminus aequo
+mecum crede solo pugnaeque adcinge pedestri: 
+iam nosces, ventosa ferat cui gloria fraudem.'
+Dixit, at illa furens acrique adcensa dolore
+tradit equum comiti paribusque resistit in armis,
+ense pedes nudo puraque interrita parma. 
+At iuvenis, vicisse dolo ratus, avolat ipse,
+haud mora, conversisque fugax aufertur habenis
+quadrupedemque citum ferrata calce fatigat. 
+`Vane Ligus frustraque animis elate superbis,
+nequiquam patrias temptasti lubricus artis,
+nec fraus te incolumem fallaci perferet Auno,'
+haec fatur virgo et pernicibus ignea plantis
+transit equum cursu frenisque adversa prehensis
+congreditur poenasque inimico ex sanguine sumit: 
+quam facile accipiter saxo sacer ales ab alto
+consequitur pennis sublimem in nube columbam
+comprensamque tenet pedibusque eviscerat uncis;
+tum cruor et vulsae labuntur ab aethere plumae. 
+
+At non haec nullis hominum sator atque deorum
+observans oculis summo sedet altus Olympo: 
+Tyrrhenum genitor Tarchonem in proelia saeva
+suscitat et stimulis haud mollibus incitat iras. 
+Ergo inter caedes cedentiaque agmina Tarchon
+fertur equo variisque instigat vocibus alas,
+nomine quemque vocans, reficitque in proelia pulsos. 
+`Quis metus, O numquam dolituri, O semper inertes
+Tyrrheni, quae tanta animis ignavia venit? 
+Femina palantis agit atque haec agmina vertit!
+Quo ferrum quidve haec gerimus tela inrita dextris? 
+At non in Venerem segnes nocturnaque bella
+aut ubi curva choros indixit tibia Bacchi,
+exspectate dapes et plenae pocula mensae,
+hic amor, hoc studium, dum sacra secundus haruspex
+nuntiet ac lucos vocet hostia pinguis in altos!'
+Haec effatus equum in medios, moriturus et ipse,
+concitat et Venulo adversum se turbidus infert
+dereptumque ab equo dextra complectitur hostem
+et gremium ante suum multa vi concitus aufert. 
+Tollitur in caelum clamor, cunctique Latini
+convertere oculos.  Volat igneus aequore Tarchon
+arma virumque ferens; tum summa ipsius ab hasta
+defringit ferrum et partis rimatur apertas,
+qua vulnus letale ferat; contra ille repugnans
+sustinet a iugulo dextram et vim viribus exit. 
+Utque volans alte raptum cum fulva draconem
+fert aquila implicuitque pedes atque unguibus haesit,
+saucius at serpens sinuosa volumina versat
+adrectisque horret squamis et sibilat ore,
+arduus insurgens; illa haud minus urget obunco
+luctantem rostro, simul aethera verberat alis: 
+haud aliter praedam Tiburtum ex agmine Tarchon
+portat ovans.  Ducis exemplum eventumque secuti
+Maeonidae incurrunt.  Tum fatis debitus Arruns
+velocem iaculo et multa prior arte Camillam
+circuit et quae sit fortuna facillima, temptat. 
+Qua se cumque furens medio tulit agmine virgo,
+hac Arruns subit et tacitus vestigia lustrat;
+qua victrix redit illa pedemque ex hoste reportat,
+hac iuvenis furtim celeris detorquet habenas. 
+Hos aditus iamque hos aditus omnemque pererrat
+undique circuitum et certam quatit improbus hastam. 
+Forte sacer Cybelo Chloreus olimque sacerdos
+insignis longe Phrygiis fulgebat in armis
+spumantemque agitabat equum, quem pellis aenis
+in plumam squamis auro conserta tegebat. 
+Ipse, peregrina ferrugine clarus et ostro,
+spicula torquebat Lycio Gortynia cornu;
+aureus ex umeris erat arcus et aurea vati
+cassida; tum croceam chlamydemque sinusque crepantis
+carbaseos fulvo in nodum collegerat auro
+pictus acu tunicas et barbara tegmina crurum. 
+Hunc virgo, sive ut templis praefigeret arma
+Troia, captivo sive ut se ferret in auro
+venatrix, unum ex omni certamine pugnae
+caeca sequebatur totumque incauta per agmen
+femineo praedae et spoliorum ardebat amore,
+telum ex insidiis cum tandem tempore capto
+concitat et superos Arruns sic voce precatur: 
+`Summe deum, sancti custos Soractis Apollo,
+quem primi colimus, cui pineus ardor acervo
+pascitur et medium freti pietate per ignem
+cultores multa premimus vestigia pruna,
+da, pater, hoc nostris aboleri dedecus armis,
+omnipotens.  Non exuvias pulsaeve tropaeum
+virginis aut spolia ulla peto (mihi cetera laudem
+facta ferent):  haec dira meo dum vulnere pestis
+pulsa cadat, patrias remeabo inglorius urbes. 
+Audiit et voti Phoebus succedere partem
+mente dedit, partem volucris dispersit in auras: 
+sterneret ut subita turbatam morte Camillam,
+adnuit oranti; reducem ut patria alta videret,
+non dedit, inque Notos vocem vertere procellae. 
+Ergo ut missa manu sonitum dedit hasta per auras,
+convertere animos acris oculosque tulere
+cuncti ad reginam Volsci.  Nihil ipsa nec aurae
+nec sonitus memor aut venientis ab aethere teli,
+hasta sub exsertam donec perlata papillam
+haesit virgineumque alte bibit acta cruorem. 
+Concurrunt trepidae comites dominamque ruentem
+suscipiunt.  Fugit ante omnis exterritus Arruns,
+laetitia mixtoque metu, nec iam amplius hastae
+credere nec telis occurrere virginis audet. 
+Ac velut ille, prius quam tela inimica sequantur,
+continuo in montis sese avius abdidit altos
+occiso pastore lupus magnove iuvenco,
+conscius audacis facti, caudamque remulcens
+subiecit pavitantem utero silvasque petivit: 
+haud secus ex oculis se turbidus abstulit Arruns
+contentusque fuga mediis se immiscuit armis. 
+Illa manu moriens telum trahit, ossa sed inter
+ferreus ad costas alto stat vulnere mucro: 
+labitur exsanguis, labuntur frigida leto
+lumina, purpureus quondam color ora reliquit. 
+Tum sic exspirans Accam ex aequalibus unam
+adloquitur fidam ante alias, quae sola Camillae,
+quicum partiri curas; atque haec ita fatur: 
+`Hactenus, Acca soror, potui:  nunc vulnus acerbum
+conficit, et tenebris nigrescunt omnia circum. 
+Effuge et haec Turno mandata novissima perfer: 
+succedat pugnae Troianosque arceat urbe. 
+Iamque vale.' Simul his dictis linquebat habenas,
+ad terram non sponte fluens.  Tum frigida toto
+paulatim exsolvit se corpore lentaque colla
+et captum leto posuit caput, arma relinquunt,
+vitaque cum gemitu fugit indignata sub umbras. 
+Tum vero immensus surgens ferit aurea clamor
+sidera:  deiecta crudescit pugna Camilla,
+incurrunt densi simul omnis copia Teucrum
+Tyrrhenique duces Evandrique Arcades alae. 
+
+At Triviae custos iamdudum in montibus Opis
+alta sedet summis spectatque interrita pugnas. 
+Utque procul medio iuvenum in clamore furentum
+prospexit tristi multatam morte Camillam,
+ingemuitque deditque has imo pectore voces: 
+`Heu nimium, virgo, nimium crudele luisti
+supplicium, Teucros conata lacessere bello!
+Nec tibi desertae in dumis coluisse Dianam
+profuit aut nostras umero gessisse sagittas. 
+Non tamen indecorem tua te regina reliquit
+extrema iam in morte, neque hoc sine nomine letum
+per gentis erit aut famam patieris inultae. 
+Nam quicumque tuum violavit vulnere corpus,
+morte luet merita.' Fuit ingens monte sub alto
+regis Dercenni terreno ex aggere bustum
+antiqui Laurentis opacaque ilice tectum: 
+hic dea se primum rapido pulcherrima nisu
+sistit et Arruntem tumulo speculatur ab alto. 
+Ut vidit laetantem animis ac vana tumentem,
+`Cur,' inquit, `diversus abis?  Huc dirige gressum,
+huc periture veni, capias ut digna Camillae
+praemia.  Tune etiam telis moriere Dianae?'
+dixit, et aurata volucrem Threissa sagittam
+deprompsit pharetra cornuque infensa tetendit
+et duxit longe, donec curvata coirent
+inter se capita et manibus iam tangeret aequis,
+laeva aciem ferri, dextra nervoque papillam. 
+Extemplo teli stridorem aurasque sonantis
+audiit una Arruns, haesitque in corpore ferrum. 
+Illum exspirantem socii atque extrema gementem
+obliti ignoto camporum in pulvere linquunt,
+Opis ad aetherium pennis aufertur Olympum. 
+
+Prima fugit domina amissa levis ala Camillae;
+turbati fugiunt Rutuli, fugit acer Atinas
+disiectique duces desolatique manipli
+tuta petunt et equis aversi ad moenia tendunt. 
+Nec quisquam instantis Teucros letumque ferentis
+sustentare valet telis aut sistere contra,
+sed laxos referunt umeris languentibus arcus,
+quadrupedumque putrem cursu quatit ungula campum. 
+Volvitur ad muros caligine turbidus atra
+pulvis, et e speculis percussae pectora matres
+femineum clamorem ad caeli sidera tollunt. 
+Qui cursu portas primi inrupere patentis,
+hos inimica super mixto premit agmine turba;
+nec miseram effugiunt mortem, sed limine in ipso,
+moenibus in patriis atque inter tuta domorum
+confixi exspirant animas.  Pars claudere portas: 
+nec sociis aperire viam nec moenibus audent
+accipere orantis, oriturque miserrima caedes
+defendentum armis aditus inque arma ruentum. 
+Exclusi ante oculos lacrumantumque ora parentum
+pars in praecipitis fossas urgente ruina
+volvitur, immissis pars caeca et concita frenis
+arietat in portas et duros obice postis. 
+Ipsae de muris summo certamine matres,
+monstrat amor verus patriae, ut videre Camillam,
+tela manu trepidae iaciunt ac robore duro
+stipitibus ferrum sudibusque imitantur obustis
+praecipites primaeque mori pro moenibus ardent. 
+
+Interea Turnum in silvis saevissimus implet
+nuntius, et iuveni ingentem fert Acca tumultum: 
+deletas Volscorum acies, cecidisse Camillam,
+ingruere infensos hostis et Marte secundo
+omnia corripuisse, metum iam ad moenia ferri. 
+Ille furens, et saeva Iovis sic numina pellunt,
+deserit obsessos collis, nemora aspera linquit. 
+Vix e conspectu exierat campumque tenebat,
+cum pater Aeneas saltus ingressus apertos
+exsuperatque iugum silvaque evadit opaca. 
+Sic ambo ad muros rapidi totoque feruntur
+agmine nec longis inter se passibus absunt;
+ac simul Aeneas fumantis pulvere campos
+prospexit longe Laurentiaque agmina vidit,
+et saevum Aenean adgnovit Turnus in armis
+adventumque pedum flatusque audivit equorum. 
+Continuoque ineant pugnas et proelia temptent,
+ni roseus fessos iam gurgite Phoebus Hibero
+tinguat equos noctemque die labente reducat: 
+considunt castris ante urbem et moenia vallant. 
+
+PUBLI VERGILI MARONIS
+AENEIDOS
+LIBER XII
+
+TURNUS ut infractos adverso Marte Latinos
+defecisse videt, sua nunc promissa reposci,
+se signari oculis, ultro implacabilis ardet
+attollitque animos.  Poenorum qualis in arvis
+saucius ille gravi venantum vulnere pectus
+tum demum movet arma leo gaudetque comantis
+excutiens cervice toros fixumque latronis
+inpavidus frangit telum et fremit ore cruento: 
+haud secus adcenso gliscit violentia Turno. 
+Tum sic adfatur regem atque ita turbidus infit: 
+`Nulla mora in Turno; nihil est quod dicta retractent
+ignavi Aeneadae, nec quae pepigere recusent. 
+Congredior, fer sacra, pater, et concipe foedus. 
+Aut hac Dardanium dextra sub Tartara mittam,
+desertorem Asiae (sedeant spectentque Latini),
+et solus ferro crimen commune refellam,
+aut habeat victos, cedat Lavinia coniunx.'
+
+Olli sedato respondit corde Latinus: 
+`O praestans animi iuvenis, quantum ipse feroci
+virtute exsuperas, tanto me impensius aequum est
+consulere atque omnis metuentem expendere casus. 
+Sunt tibi regna patris Dauni, sunt oppida capta
+multa manu, nec non aurumque animusque Latino est;
+sunt aliae innuptae Latio et Laurentibus arvis,
+nec genus indecores.  Sine me haec haud mollia fatu
+sublatis aperire dolis, simul hoc animo hauri. 
+Me natam nulli veterum sociare procorum
+fas erat, idque omnes divique hominesque canebant. 
+Victus amore tui, cognato sanguine victus
+coniugis et maestae lacrumis, vincla omnia rupi: 
+promissam eripui genero, arma impia sumpsi. 
+Ex illo qui me casus, quae, Turne, sequantur
+bella, vides, quantos primus patiare labores. 
+Bis magna victi pugna vix urbe tuemur
+spes Italas; recalent nostro Thybrina fluenta
+sanguine adhuc campique ingentes ossibus albent. 
+Quo referor totiens?  Quae mentem insania mutat? 
+Si Turno exstincto socios sum adscire paratus,
+cur non incolumi potius certamina tollo? 
+Quid consanguinei Rutuli, quid cetera dicet
+Italia, ad mortem si te---Fors dicta refutet!---
+prodiderim, natam et conubia nostra petentem? 
+Respice res bello varias; miserere parentis
+longaevi, quem nunc maestum patria Ardea longe
+dividit.' Haudquaquam dictis violentia Turni
+flectitur:  exsuperat magis aegrescitque medendo. 
+Ut primum fari potuit, sic institit ore: 
+'Quam pro me curam geris, hanc precor, optime, pro me
+deponas letumque sinas pro laude pacisci: 
+et nos tela, pater, ferrumque haud debile dextra
+spargimus; et nostro sequitur de volnere sanguis. 
+longe illi dea mater erit, quae nube fugacem
+feminea tegat et vanis sese occulat umbris.'
+
+At regina, nova pugnae conterrita sorte,
+flebat et ardentem generum monitura tenebat: 
+`Turne, per has ego te lacrimas, per siquis Amatae
+tangit honos animum (spes tu nunc una, senectae
+tu requies miserae, decus imperiumque Latini
+te penes, in te omnis domus inclinata recumbit). 
+unum oro:  desiste manum committere Teucris. 
+Qui te cumque manent isto certamine casus,
+et me, Turne, manent:  simul haec invisa relinquam
+lumina nec generum Aenean captiva videbo.'
+Accepit vocem lacrimis Lavinia matris
+flagrantis perfusa genas, quoi plurimus ignem
+subiecit rubor et calefacta per ora cucurrit. 
+Indum sanguineo veluti violaverit ostro
+siquis ebur, aut mixta rubent ubi lilia multa
+alba rosa:  talis virgo dabat ore colores. 
+Illum turbat amor, figitque in virgine voltus: 
+ardet in arma magis paucisque adfatur Amatam. 
+`Ne, quaeso, ne me lacrimis neve omine tanto
+prosequere in duri certamina Martis euntem,
+O mater; neque enim Turno mora libera mortis. 
+Nuntius haec Idmon Phrygio mea dicta tyranno
+haud placitura refer:  cum primum crastina caelo
+puniceis invecta rotis Aurora rubebit,
+non Teucros agat in Rutulos, Teucrum arma quiescant
+et Rutuli; nostro dirimamus sanguine bellum,
+illo quaeratur coniunx Lavinia campo.'
+
+Haec ubi dicta dedit rapidusque in tecta recessit. 
+poscit equos gaudetque tuens ante ora frementis,
+Pilumno quos ipsa decus dedit Orithyia,
+qui candore nives anteirent, cursibus auras. 
+Circumstant properi aurigae manibusque lacessunt
+pectora plausa cavis et colla comantia pectunt. 
+Ipse dehinc auro squalentem alboque orichalco
+circumdat loricam umeris; simul aptat habendo
+ensemque clipeumque et rubrae cornua cristae. 
+ensem, quem Dauno ignipotens deus ipse parenti
+fecerat et Stygia candientem tinxerat unda. 
+Exin quae mediis ingenti adnixa columnae
+aedibus adstabat, validam vi corripit hastam,
+Actoris Aurunci spolium, quassatque trementem
+vociferans:  `Nunc, O numquam frustrata vocatus
+hasta meos, nunc tempus adest:  te maximus Actor
+te Turni nunc dextra gerit.  Da sternere corpus
+loricamque manu valida lacerare revulsam
+semiviri Phrygis et foedare in pulvere crinis
+vibratos calido ferro murraque madentis.'
+His agitur furiis; totoque ardentis ab ore
+scintillae absistunt, oculis micat acribus ignis: 
+mugitus veluti cum prima in proelia taurus
+terrificos ciet atque irasci in cornua temptat,
+arboris obnixus trunco, ventosque lacessit
+ictibus aut sparsa ad pugnam proludit harena. 
+
+Nec minus interea maternis saevos in armis
+Aeneas acuit Martem et se suscitat ira,
+oblato gaudens componi foedere bellum,
+tum socios maestique metum solatur Iuli,
+fata docens, regique iubet responsa Latino
+certa referre viros et pacis dicere leges. 
+
+Postera vix summos spargebat lumine montis
+orta dies, cum primum alto se gurgite tollunt
+solis equi lucemque elatis naribus efflant: 
+campum ad certamen magnae sub moenibus urbis
+dimensi Rutulique viri Teucrique parabant
+in medioque focos et dis communibus aras
+gramineas.  Alii fontemque ignemque ferebant,
+velati limo et verbena tempora vincti. 
+Procedit legio Ausonidum, pilataque plenis
+agmina se fundunt portis.  Hinc Troius omnis
+Tyrrhenusque ruit variis exercitus armis,
+haud secus instructi ferro, quam si aspera Martis
+pugna vocet; nec non mediis in milibus ipsi
+ductores auro volitant ostroque decori,
+et genus Assaraci Mnestheus et fortis Asilas
+et Messapus equum domitor, Neptunia proles. 
+Utque dato signo spatia in sua quisque recessit,
+defigunt tellure hastas et scuta reclinant. 
+Tum studio effusae matres et volgus inermum
+invalidique senes turris ac tecta domorum
+obsedere, alii portis sublimibus adstant. 
+
+At Iuno e summo, qui nunc Albanus habetur,
+tum neque nomen erat nec honos aut gloria monti,
+prospiciens tumulo campum aspectabat et ambas
+Laurentum Troumque acies urbemque Latini. 
+Extemplo Turni sic est adfata sororem
+diva deam, stagnis quae fluminibusque sonoris
+praesidet (hunc illi rex aetheris altus honorem
+Iuppiter erepta pro virginitate sacravit): 
+`Nympha, decus fluviorum, animo gratissima nostro,
+scis ut te cunctis unam, quaecumque Latinae
+magnanimi Iovis ingratum ascendere cubile,
+praetulerim caelique lubens in parte locarim: 
+disce tuum, ne me incuses, Iuturna, dolorem. 
+Qua visa est Fortuna pati Parcaeque sinebant
+cedere res Latio, Turnum et tua moenia texi: 
+nunc iuvenem imparibus video concurrere fatis,
+Parcarumque dies et vis inimica propinquat. 
+Non pugnam aspicere hanc oculis, non foedera possum. 
+Tu pro germano siquid praesentius audes,
+perge:  decet.  Forsan miseros meliora sequentur.'
+Vix ea, cum lacrimas oculis Iuturna profudit
+terque quaterque manu pectus percussit honestum. 
+`Non lacrumis hoc tempus,' ait Saturnia Iuno: 
+`Adcetera et fratrem, siquis modus, eripe morti,
+aut tu bella cie conceptumque excute foedus: 
+auctor ego audendi.' Sic exhortata reliquit
+incertam et tristi turbatam volnere mentis. 
+
+Interea reges, ingenti mole Latinus
+quadriiugo vehitur curru, cui tempora circum
+aurati bis sex radii fulgentia cingunt,
+Solis avi specimen; bigis it Turnus in albis,
+bina manu lato crispans hastilia ferro;
+hinc pater Aeneas, Romanae stirpis origo,
+sidereo flagrans clipeo et caelestibus armis,
+et iuxta Ascanius, magnae spes altera Romae,
+procedunt castris, puraque in veste sacerdos
+saetigeri fetum suis intonsamque bidentem
+adtulit admovitque pecus flagrantibus aris. 
+Illi ad surgentem conversi lumina solem
+dant fruges manibus salsas et tempora ferro
+summa notant pecudum paterisque altaria libant. 
+Tum pius Aeneas stricto sic ense precatur: 
+`Esto nunc Sol testis et haec mihi Terra voeanti,
+quam propter tantos potui perferre labores,
+et pater omnipotens et tu Saturnia coniunx,
+iam melior, iam, diva, precor, tuque inclute Mavors,
+cuncta tuo qui bella, pater, sub numine torques;
+fontisque fluviosque voco, quaeque aetheris alti
+religio et quae caeruleo sunt numina ponto: 
+cesserit Ausonio si fors victoria Turno,
+convenit Evandri victos discedere ad urbem,
+cedet Iulus agris, nec post arma ulla rebelles
+Aeneadae referent ferrove haec regna lacessent,
+sin nostrum adnuerit nobis Victoria Martem
+(ut potius reor et potius di numine firment),
+non ego nec Teucris Italos parere iubebo
+nec mihi regna peto:  paribus se legibus ambae
+invictae gentes aeterna in foedera mittant. 
+Sacra deosque dabo; socer arma Latinus habeto,
+imperium sollemne socer; mihi moenia Teucri
+constituent, urbique dabit Lavinia nomen.'
+Sic prior Aeneas; sequitur sic deinde Latinus
+suspiciens caelum tenditque ad sidera dextram: 
+`Haec eadem, Aenea, terram mare sidera iuro
+Latonaeque genus duplex Ianumque bifrontem
+vimque deum infernam et duri sacraria Ditis;
+audiat haec genitor, qui foedera fulmine sancit. 
+Tango aras, medios ignis et numina testor: 
+nulla dies pacem hanc Italis nec foedera rumpet,
+quo res cumque cadent; nec me vis ulla volentem
+avertet, non, si tellurem effundat in undas
+diluvio miscens caelumque in Tartara solvat;
+ut sceptrum hoc' (dextra sceptrum nam forte gerebat
+`numquam fronde levi fundet virgulta nec umbras,
+cum semel in silvis imo de stirpe recisum
+matre caret posuitque comas et bracchia ferro,
+olim arbos, nunc artificis manus aere decoro
+inclusit patribusque dedit gesture Latinis.'
+Talibus inter se firmabant foedera dictis
+conspectu in medio procerum.  Tum rite sacratas
+in flammam iugulant pecudes et viscera vivis
+eripiunt cumulantque oneratis lancibus aras. 
+
+At vero Rutulis inpar ea pugna videri
+iamdudum et vario misceri pectora motu;
+tum magis, ut propius cernunt non viribus aequis. 
+Adiuvat incessu tacito progressus et aram
+suppliciter venerans demisso lumine Turnus
+tabentesque genae et iuvenali in corpore pallor. 
+Quem simul ac Iuturna soror crebrescere vidit
+sermonem et volgi variare labantia corda,
+in medias acies, formam adsimulata Camerti,
+cui genus a proavis ingens clarumque paternae
+nomen erat virtutis, et ipse acerrimus armis,
+in medias dat sese acies haud nescia rerum
+rumoresque serit varios ac talia fatur: 
+`Non pudet, O Rutuli, pro cunctis talibus unam
+obiectare animam?  Numerone an viribus aequi
+non sumus?  En omnes et Troes et Arcades hi sunt
+fatalesque manus, infensa Etruria Turno: 
+vix hostem, alterni si congrediamur, habemus. 
+Ille quidem ad superos, quorum se devovet aris,
+succedet fama vivusque per ora feretur: 
+nos patria amissa dominis parere superbis
+cogemur, qui nunc lenti consedimus arvis.'
+Talibus incensa est iuvenum sententia dictis
+iam magis atque magis, serpitque per agmina murmur;
+ipsi Laurentes mutati ipsique Latini. 
+Qui sibi iam requiem pugnae rebusque salutem
+sperabant, nunc arma volunt foedusque precantur
+infectum et Turni sortem miserantur iniquam. 
+His aliud maius Iuturna adiungit et alto
+dat signum caelo, quo non praesentius ullum
+turbavit mentes Italas monstroque fefellit. 
+Namque volans rubra fulvus Iovis ales in aethra
+litoreas agitabat aves turbamque sonantem
+agminis aligeri, subito cum lapsus ad undas
+cycnum excellentem pedibus rapit improbus uncis. 
+Adrexere animos Itali, cunctaeque volucres
+convertunt clamore fugam, mirabile visu,
+aetheraque obscurant pennis hostemque per auras
+facta nube premunt, donec vi victus et ipso
+pondere defecit, praedamque ex unguibus ales
+proiecit fluvio penitusque in nubila fugit. 
+Tum vero augurium Rutuli clamore salutant
+expediuntque manus; primusque Tolumnius augur
+`Hoc erat, hoc, votis,' inquit, `quod saepe petivi. 
+Adcipio adgnoscoque deos; me, me duce ferrum
+corripite, O miseri, quos improbus advena bello
+territat invalidas ut aves et litora vestra
+vi populat:  petet ille fugam penitusque profundo
+vela dabit.  Vos unanimi densete catervas
+et regem vobis pugna defendite raptum.'
+Dixit et adversos telum contorsit in hostis
+procurrens:  sonitum dat stridula cornus et auras
+certa secat.  Simul hoc, simul ingens clamor et omnes
+turbati cunei calefactaque corda tumultu. 
+Hasta volans, ut forte novem pulcherrima fratrum
+corpora constiterant contra, quos fida crearat
+una tot Arcadio coniunx Tyrrhena Gylippo,
+horum unum ad medium, teritur qua sutilis alvo
+balteus et laterum iuncturas fibula mordet
+egregium forma iuvenem et fulgentibus armis
+transadigit costas fulvaque effundit harena. 
+At fratres, animosa phalanx accensaque luctu,
+pars, gladios stringunt manibus, pars missile ferrum
+corripiunt caecique ruunt.  Quos agmina contra
+procurrunt Laurentum, hinc densi rursus inundant
+Troes Agyllinique et pictis Arcades armis: 
+sic omnis amor unus habet decernere ferro. 
+Diripuere aras, it toto turbida caelo
+tempestas telorum ac ferreus ingruit imber,
+craterasque focosque ferunt.  Fugit ipse Latinus
+pulsatos referens infecto foedere divos. 
+Infrenant alii currus aut corpora saltu
+subiciunt in equos et strictis ensibus adsunt. 
+Messapus regem regisque insigne gerentem,
+Tyrrhenum Aulesten, avidus confundere foedus,
+adverso proterret equo:  ruit ille recedens
+et miser oppositis a tergo involvitur aris
+in caput inque umeros.  At fervidus advolat hasta
+Messapus teloque orantem multa trabali
+desuper altus equo graviter ferit atque ita fatur: 
+`Hoc habet, haec melior magnis data victima divis.'
+Concurrunt Itali spoliantque calentia membra. 
+Obvius ambustum torrem Corynaeus ab ara
+corripit et venienti Ebuso plagamque ferenti
+occupat os flammis:  olli ingens barba reluxit
+nidoremque ambusta dedit.  Super ipse secutus
+caesariem laeva turbati corripit hostis
+inpressoque genu nitens terrae adplicat ipsum: 
+sic rigido latus ense ferit.  Podalirius Alsum
+pastorem primaque acie per tela ruentem,
+ense sequens nudo superimminet:  ille securi
+adversi frontem mediam mentumque reducta
+disicit et sparso late rigat arma cruore. 
+Olli dura quies oculos et ferreus urget
+somnus, in aeternam conduntur lumina noctem. 
+
+At pius Aeneas dextram tendebat inermem
+nudato capite atque suos clamore vocabat: 
+`Quo ruitis?  Quaeve ista repens discordia surgit? 
+O cohibete iras! Ictum iam foedus et omnes
+compositae leges; mihi ius concurrere soli;
+me sinite atque auferte metus; ego foedera faxo
+firma manu; Turnum debent haec iam mihi sacra.'
+Has inter voces, media inter talia verba
+ecce viro stridens alis adlapsa sagitta est
+incertum qua pulsa manu, quo turbine adacta,
+Quis tantam Rutulis laudem, casusne deusne,
+adtulerit:  pressa est insignis gloria facti. 
+nec sese Aeneae iactavit vulnere quisquam. 
+Turnus ut Aenean cedentem ex agmine vidit
+turbatosque duces, subita spe fervidus ardet: 
+poscit equos atque arma simul saltuque superbus
+emicat in currum et manibus molitur habenas. 
+Multa virum volitans dat fortia corpora Leto,
+semineces volvit multos aut agmina curru
+proterit aut raptas fugientibus ingerit hastas. 
+Qualis apud gelidi cum flumina concitus Hebri
+sanguineus Mavors clipeo increpat atque furentis
+bella movens immittit equos; illi aequore aperto
+ante Notos Zephyrumque volant; gemit ultima pulsu
+Thraca pedum; circumque atrae Formidinis ora
+Iraeque Insidiaeque, dei comitatus, aguntur: 
+talis equos alacer media inter proelia Turnus
+fumantis sudore quatit, miserabile caesis
+hostibus insultans; spargit rapida ungula rores
+sanguineos, mixtaque cruor calcatur harena. 
+Iamque neci Sthenelumque dedit Thamyrumque Pholumque,
+hunc congressus et hunc, illum eminus; eminus ambo
+Imbrasidas, Glaucum atque Laden, quos Imbrasus ipse
+nutrierat Lycia paribusque ornaverat armis,
+vel conferre manum vel equo praevertere ventos. 
+Parte alia media Eumedes in proelia fertur,
+antiqui proles bello praeclara Dolonis,
+nomine avum referens, animo manibusque parentem,
+qui quondam, castra ut Danaum speculator adiret,
+ausus Pelidae pretium sibi poscere currus;
+illum Tydides alio pro talibus ausis
+adfecit pretio, nec equis adspirat Achillis. 
+Hunc procul ut campo Turnus prospexit aperto,
+ante levi iaculo longum per inane secutus
+sistit equos biiugis et curru desilit atque
+semianimi lapsoque supervenit et pede collo
+impresso dextrae mucronem extorquet et alto
+fulgentem tinguit iugulo atque haec insuper addit: 
+`En agros et quam bello, Troiane, petisti,
+Hesperiam metire iacens:  haec praemia qui me
+ferro ausi temptare ferunt, sic moenia condunt.'
+Huic comitem Asbyten coniecta cuspide mittit. 
+Chloreaque Sybarimque Daretaque Thersilochumque
+et sternacis equi lapsum cervice Thymoeten. 
+Ac velut Edoni Boreae cum spiritus alto
+insonat Aegaeo sequiturque ad litora fluctus,
+qua venti incubuere, fugam dant nubila caelo: 
+sic Turno, quacumque viam secat, agmina cedunt
+conversaeque ruunt acies; fert impetus ipsum,
+et cristam adverso curru quatit aura volantem. 
+Non tulit instantem Phegeus animisque frementem: 
+obiecit sese ad currum et spumantia frenis
+ora citatorum dextra detorsit equorum. 
+Dum trahitur pendetque iugis, hunc lata retectum
+lancea consequitur rumpitque infixa bilicem
+loricam et summum degustat volnere corpus. 
+Ille tamen clipeo obiecto conversus in hostem
+ibat et auxilium ducto mucrone petebat: 
+cum rota praecipitem et procursu concitus axis
+impulit effunditque solo, Turnusque secutus
+imam inter galeam summi thoracis et oras
+abstulit ense caput truncumque reliquit harenae. 
+
+Atque ea dum campis victor dat funera Turnus,
+interea Aenean Mnestheus et fidus Achates
+Ascaniusque comes castris statuere cruentum,
+alternos longa nitentem cuspide gressus. 
+Saevit et infracta luctatur arundine telum
+eripere auxilioque viam, quae proxima, poscit
+ense secent lato vulnus telique latebram
+rescindant penitus seseque in bella remittant. 
+Iamque aderat Phoebo ante alios dilectus Iapyx
+Iasides, acri quondam cui captus amore
+ipse suas artes, sua munera, laetus Apollo
+augurium citharamque dabat celerisque sagittas. 
+Ille ut depositi proferret fata parentis,
+scire potestates herbarum usumque medendi
+maluit et mutas agitare inglorius artes. 
+Stabat acerba fremens, ingentem nixus in hastam
+Aeneas magno iuvenum et maerentis Iuli
+concursu, lacrimis immobilis.  Ille retorto
+Paeonium in morem senior succinctus amictu
+multa manu medica Phoebique potentibus herbis
+nequiquam trepidat, nequiquam spicula dextra
+sollicitat prensatque tenaci forcipe ferrum. 
+Nulla viam Fortuna regit, nihil auctor Apollo
+subvenit; et saevus campis magis ac magis horror
+crebrescit propiusque malum est.  Iam pulvere caelum
+stare vident:  subeunt equites, et spicula castris
+densa cadunt mediis.  It tristis ad aethera clamor
+bellantum iuvenum et duro sub Marte cadentum. 
+Hic Venus, indigno nati concussa dolore,
+dictamnum genetrix Cretaea carpit ab Ida,
+puberibus caulem foliis et flore comantem
+purpureo; non illa feris incognita capris
+gramina, cum tergo volucres haesere sagittae: 
+hoc Venus, obscuro faciem circumdata nimbo,
+detulit; hoc fusum labris splendentibus amnem
+inficit occulte medicans spargitque salubris
+ambrosiae sucos et odoriferam panaceam. 
+Fovit ea volnus lympha longaevus Iapyx
+ignorans, subitoque omnis de corpore fugit
+quippe dolor, omnis stetit imo volnere sanguis;
+iamque secuta manum nullo cogente sagitta
+excidit, atque novae rediere in pristina vires. 
+`Arma citi properate viro! Quid statis?' Iapyx
+conclamat primusque animos adcendit in hostem. 
+`Non haec humanis opibus, non arte magistra
+proveniunt neque te, Aenea, mea dextera servat: 
+maior agit deus atque opera ad maiora remittit.'
+Ille avidus pugnae suras incluserat auro
+hinc atque hinc oditque moras hastamque coruscat. 
+Postquam habilis lateri clipeus loricaque tergo est,
+Ascanium fusis circum complectitur armis
+summaque per galeam delibans oscula fatur: 
+`Disce, puer, virtutem ex me verumque laborem,
+fortunam ex aliis.  Nunc te mea dextera bello
+defensum dabit et magna inter praemia ducet. 
+Tu facito, mox cum matura adoleverit aetas,
+sis memor, et te animo repetentem exempla tuorum
+et pater Aeneas et avunculus excitet Hector.'
+
+Haec ubi dicta dedit, portis sese extulit ingens,
+telum immane manu quatiens; simul agmine denso
+Antheusque Mnestheusque ruunt omnisque relictis
+turba fluit castris:  tum caeco pulvere campus
+miscetur pulsuque pedum tremit excita tellus. 
+Vidit ab adverso venientis aggere Turnus,
+videre Ausonii, gelidusque per ima cucurrit
+ossa tremor:  prima ante omnis Iuturna Latinos
+audiit adgnovitque sonum et tremefacta refugit. 
+Ille volat campoque atrum rapit agmen aperto. 
+Qualis ubi ad terras abrupto sidere nimbus
+it mare per medium; miseris heu praescia longe
+horrescunt corda agricolis, dabit ille ruinas
+arboribus stragemque satis, ruet omnia late;
+ante volant sonitumque ferunt ad litora venti: 
+talis in adversos ductor Rhoeteius hostis
+agmen agit, densi cuneis se quisque coactis
+adglomerant.  Ferit ense gravem Thymbraeus Osirim,
+Archetium Mnestheus, Epulonem obtruncat Achates
+Ufentemque Gyas; cadit ipse Tolumnius augur,
+primus in adversos telum qui torserat hostis. 
+Tollitur in caelum clamor, versique vicissim
+pulverulenta fuga Rutuli dant terga per agros. 
+Ipse neque aversos dignatur sternere Morti
+nec pede congressos aequo nec tela ferentis
+insequitur:  solum densa in caligine Turnum
+vestigat lustrans, solum in certamina poscit. 
+Hoc concussa metu mentem Iuturna virago
+aurigam Turni media inter lora Metiscum
+excutit et longe lapsum temone relinquit: 
+ipsa subit manibusque undantis flectit habenas,
+cuncta gerens, vocemque et corpus et arma Metisci. 
+Nigra velut magnas domini cum divitis aedes
+pervolat et pennis alta atria lustrat hirundo,
+pabula parva legens nidisque loquacibus escas,
+et nunc porticibus vacuis, nunc umida circum
+stagna sonat:  similis medios Iuturna per hostis
+fertur equis rapidoque volans obit omnia curru
+iamque hic germanum iamque hic ostentat ovantem
+nec conferre manum patitur, volat avia longe. 
+Haud minus Aeneas tortos legit obvius orbes
+vestigatque virum et disiecta per agmina magna
+voce vocat.  Quotiens oculos coniecit in hostem
+alipedumque fugam cursu temptavit equorum,
+aversos totiens currus Iuturna retorsit. 
+Heu quid agat?  Vario nequiquam fluctuat aestu,
+diversaeque vocant animum in contraria curae. 
+Huic Messapus, uti laeva duo forte gerebat
+lenta levis cursu praefixa hastilia ferro,
+horum unum certo contorquens dirigit ictu. 
+Substitit Aeneas et se collegit in arma,
+poplite subsidens; apicem tamen incita summum
+hasta tulit summasque excussit vertice cristas. 
+Tum vero adsurgunt irae; insidiisque subactus,
+diversos ubi sensit equos currumque referri,
+multa Iovem et laesi testatus foederis aras
+iam tandem invadit medios et Marte secundo
+terribilis saevam nullo discrimine caedem
+suscitat irarumque omnis effundit habenas. 
+
+Quis mihi nunc tot acerba deus, quis carmine caedes
+diversas obitumque ducum, quos aequore toto
+inque vicem nunc Turnus agit, nunc Troius heros,
+expediat?  Tanton placuit concurrere motu. 
+Iuppiter, aeterna gentis in pace futuras? 
+Aeneas Rutulum Sucronem, ea prima ruentis
+pugna loco statuit Teucros, haud multa morantem
+excipit in latus et, qua fata celerrima, crudum
+transadigit costas et cratis pectoris ensem. 
+Turnus equo deiectum Amycum fratremque Dioren,
+congressus pedes, hunc venientem cuspide longa,
+hunc mucrone ferit curruque abscisa duorum
+suspendit capita et rorantia sanguine portat. 
+Ille Talon Tanaimque neci fortemque Cethegum,
+tris uno congressu, et maestum mittit Oniten,
+nomen Echionium matrisque genus Peridiae,
+hic fratres Lycia missos et Apollinis agris
+et iuvenem exosum nequiquam bella Menoeten,
+Arcada, piscosae cui circum flumina Lernae
+ars fuerat pauperque domus nec nota potentum
+munera conductaque pater tellure serebat. 
+Ac velut immissi diversis partibus ignes
+arentem in silvam et virgulta sonantia lauro,
+aut ubi decursu rapido de montibus altis
+dant sonitum spumosi amnes et in aequora currunt
+quisque suum populatus iter:  non segnius ambo
+Aeneas Turnusque ruunt per proelia; nunc nunc
+fluctuat ira intus, rumpuntur nescia vinci
+pectora, nunc totis in Volnera viribus itur. 
+Murranum hic, atavos et avorum antiqua sonantem
+nomina per regesque actum genus omne Latinos,
+praecipitem scopulo atque ingentis turbine saxi
+excutit effunditque solo:  hunc lora et iuga subter
+provolvere rotae, crebro super ungula pulsu
+incita nec domini memorum proculcat equorum. 
+Ille ruenti Hyllo animisque immane frementi
+occurrit telumque aurata ad tempora torquet: 
+olli per galeam fixo stetit hasta cerebro. 
+Dextera nec tua te, Graium fortissime Cretheu
+eripuit Turno.  Nec di texere Cupencum
+Aenea veniente sui:  dedit obvia ferro
+pectora, nec misero clipei mora profuit aerei. 
+Te quoque Laurentes viderunt, Aeole, campi
+oppetere et late terram consternere tergo
+Occidis, Argivae quem non potuere phalanges
+sternere nec Priami regnorum eversor Achilles;
+hic tibi mortis erant metae:  domus alta sub Ida,
+Lyrnesi domus alta, solo Laurente sepulchrum. 
+Totae adeo conversae acies, omnesque Latini,
+omnes Dardanidae, Mnestheus acerque Serestus
+et Messapus equum domitor et fortis Asilas
+Tuscorumque phalanx Evandrique Arcades alae,
+pro se quisque viri summa nituntur opum vi: 
+nec mora nec requies, vasto certamine tendunt. 
+
+Hic mentem Aeneae genetrix pulcherrima misit,
+iret ut ad muros urbique adverteret agmen
+ocius et subita turbaret clade Latinos. 
+Ille ut vestigans diversa per agmina Turnum
+huc atque huc acies circumtulit, aspicit urbem
+immunem tanti belli atque impune quietam. 
+Continuo pugnae adcendit maioris imago: 
+Mnesthea Sergestumque vocat fortemque Serestum
+ductores tumulumque capit, quo cetera Teucrum
+concurrit legio nec scuta aut spicula densi
+deponunt.  Celso medius stans aggere fatur: 
+`Nequa meis esto dictis mora; Iuppiter hac stat,
+neu quis ob inceptum subitum mihi segnior ito. 
+Urbem hodie, causam belli, regna ipsa Latini,
+ni frenum accipere et victi parere fatentur,
+eruam et aequa solo fumantia culmina ponam. 
+Scilicet exspectem, libeat dum proelia Turno
+nostra pati rursusque velit concurrere victus? 
+Hoc caput, O cives, haec belli summa nefandi: 
+ferte faces propere foedusque reposcite flammis.'
+Dixerat, atque animis pariter certantibus omnes
+dant cuneum densaque ad muros mole feruntur. 
+Scalae improviso subitusque apparuit ignis. 
+Discurrunt alii ad portas primosque trucidant,
+ferrum alii torquent et obumbrant aethera telis. 
+Ipse inter primos dextram sub moenia tendit
+Aeneas magnaque incusat voce Latinum
+testaturque deos, iterum se ad proelia cogi,
+bis iam Italos hostis, haec altera foedera rumpi. 
+Exoritur trepidos inter discordia civis: 
+urbem alii reserare iubent et pandere portas
+Dardanidis ipsumque trahunt in moenia regem,
+arma ferunt alii et pergunt defendere muros. 
+Inclusas ut cum latebroso in pumice pastor
+vestigavit apes fumoque implevit amaro: 
+illae intus trepidae rerum per cerea castra
+discurrunt magnisque acuunt stridoribus iras;
+volvitur ater odor tectis, tum murmure caeco
+intus saxa sonant, vacuas it fumus ad auras. 
+
+Accidit haec fessis etiam fortuna Latinis,
+quae totam luctu concussit funditus urbem. 
+Regina ut tectis venientem prospicit hostem,
+incessi muros, ignis ad tecta volare,
+nusquam acies contra Rutulas, nulla agmina Turni: 
+infelix pugnae iuvenem in certamine credit
+exstinctum et, subito mentem turbata dolore,
+se causam clamat crimenque caputque malorum,
+multaque per maestum demens effata furorem
+purpureos moritura manu discindit amictus
+et nodum informis leti trabe nectit ab alta. 
+Quam cladem miserae postquam accepere Latinae,
+filia prima manu flavos Lavinia crinis
+et roseas laniata genas, tum cetera circum
+turba furit:  resonant late plangoribus aedes. 
+Hinc totam infelix volgatur fama per urbem. 
+Demittunt mentes; it scissa veste Latinus,
+coniugis attonitus fatis urbisque ruina,
+canitiem immundo perfusam pulvere turpans. 
+[Multaque se incusat, qui non acceperit ante
+Dardanium Aenean generumque adsciverit ultro.]
+
+Interea extremo bellator in aequore Turnus
+palantis sequitur paucos iam segnior atque
+iam minus atque minus successu laetus equorum
+attulit hunc illi caecis terroribus aura
+commixtum clamorem adrectasque impulit aures
+confusae sonus urbis et inlaetabile murmur. 
+`Ei mihi! Quid tanto turbantur moenia luctu? 
+Quisve ruit tantus diversa clamor ab urbe?'
+Sic ait adductisque amens subsistit habenis. 
+Atque huic, in faciem soror ut conversa Metisci
+aurigae currumque et equos et lora regebat,
+talibus occurrit dictis:  `Hac, Turne, sequamur
+Troiugenas, qua prima viam victoria pandit;
+sunt alii, qui tecta manu defendere possint. 
+Ingruit Aeneas Italis et proelia miscet: 
+et nos saeva manu mittamus funera Teucris. 
+Nec numero inferior pugnae nec honore recedes.'
+Turnus ad haec: 
+`O soror, et dudum adgnovi, cum prima per artem
+foedera turbasti teque haec in bella dedisti,
+et nunc nequiquam fallis dea.  Sed quis Olympo
+demissam tantos voluit te ferre labores? 
+An fratris miseri letum ut crudele videres? 
+Nam quid ago?  Aut quae iam spondet Fortuna salutem? 
+Vidi oculos ante ipse meos me voce vocantem
+Murranum, quo non superat mihi carior alter,
+oppetere ingentem atque ingenti volnere victum. 
+Occidit infelix nostrum ne dedecus Ufens
+adspiceret; Teucri potiuntur corpore et armis. 
+Exscindine domos (id rebus defuit unum)
+perpetiar, dextra nec Drancis dicta refellam? 
+Terga dabo et Turnum fugientem haec terra videbit? 
+Usque adeone mori miserum est?  Vos O mihi Manes
+este boni, quoniam superis aversa voluntas!
+Sancta ad vos anima atque istius nescia culpae
+descendam, magnorum haud umquam indignus avorum. 
+
+Vix ea fatus erat:  medios volat ecce per hostis
+vectus equo spumante Saces, adversa sagitta
+saucius ora, ruitque implorans nomine Turnum: 
+`Turne, in te suprema salus:  miserere tuorum. 
+Fulminat Aeneas armis summasque minatur
+deiecturum arces Italum exscidioque daturum;
+iamque faces ad tecta volant.  In te ora Latini,
+in te oculos referunt; mussat rex ipse Latinus,
+quos generos vocet aut quae sese ad foedera flectat. 
+Praeterea regina, tui fidissima, dextra
+occidit ipsa sua lucemque exterrita fugit. 
+Soli pro portis Messapus et acer Atinas
+sustentant aciem.  Circum hos utrimque phalanges
+stant densae, strictisque seges mucronibus horret
+ferrea:  tu currum deserto in gramine versas.'
+Obstipuit varia confusus imagine rerum
+Turnus et obtutu tacito stetit.  Aestuat ingens
+uno in corde pudor mixtoque insania luctu
+et furiis agitatus amor et conscia virtus. 
+Ut primum discussae umbrae et lux reddita menti,
+ardentis oculorum orbes ad moenia torsit
+turbidus eque rotis magnam respexit ad urbem. 
+Ecce autem flammis inter tabulata volutus
+ad caelum undabat vortex turrimque tenebat,
+turrim, compactis trabibus quam eduxerat ipse
+subdideratque rotas pontisque instraverat altos. 
+`Iam iam fata, soror, superant; absiste morari;
+quo deus et quo dura vocat Fortuna, sequamur. 
+Stat conferre manum Aeneae, stat quidquid acerbi est
+morte pati; neque me indecorem, germana, videbis
+amplius.  Hunc, oro, sine me furere ante furorem.'
+Dixit et e curru saltum dedit ocius arvis
+perque hostis, per tela ruit maestamque sororem
+deserit ac rapido cursu media agmina rumpit. 
+Ac veluti montis saxum de vertice praeceps
+cum ruit avulsum vento, seu turbidus imber
+proluit aut annis solvit sublapsa vetustas;
+fertur in abruptum magno mons improbus actu
+exsultatque solo, silvas armenta virosque
+involvens secum:  disiecta per agmina Turnus
+sic urbis ruit ad muros, ubi plurima fuso
+sanguine terra madet striduntque hastilibus aurae,
+significatque manu et magno simul incipit ore: 
+`Parcite iam, Rutuli, et vos tela inhibete, Latini;
+quaecumque est Fortuna, mea est:  me verius unum
+pro vobis foedus luere et decernere ferro.'
+Discessere omnes medii spatiumque dedere. 
+
+At pater Aeneas audito nomine Turni
+deserit et muros et summas deserit arces
+praecipitatque moras omnis, opera omnia rumpit,
+laetitia exsultans, horrendumque intonat armis;
+quantus Athos aut quantus Eryx aut ipse coruscis
+cum fremit ilicibus quantus gaudetque nivali
+vertice se attollens pater Appenninus ad auras. 
+Iam vero et Rutuli certatim et Troes et omnes
+convertere oculos Itali, quique alta tenebant
+moenia quique imos pulsabant ariete muros,
+armaque deposuere umeris.  Stupet ipse Latinus
+ingentis, genitos diversis partibus orbis,
+inter se coiisse viros et cernere ferro. 
+Atque illi, ut vacuo patuerunt aequore campi,
+procursu rapido, coniectis eminus hastis,
+invadunt Martem clipeis atque aere sonoro. 
+Dat gemitum tellus; tum crebros ensibus ictus
+congeminant:  fors et virtus miscentur in unum. 
+Ac velut ingenti Sila summove Taburno
+cum duo conversis inimica in proelia tauri
+frontibus incurrunt; pavidi cessere magistri,
+stat pecus omne metu mutum mussantque iuvencae,
+quis nemori imperitet, quem tota armenta sequantur;
+illi inter sese multa vi volnera miscent
+cornuaque obnixi infigunt et sanguine largo
+colla armosque lavant; gemitu nemus omne remugit: 
+non alitur Tros Aeneas et Daunius heros
+concurrunt clipeis; ingens fragor aethera complet. 
+Iuppiter ipse duas aequato examine lances
+sustinet et fata imponit diversa duorum,
+quem damnet labor et quo vergat pondere letum;
+Emicat hic, impune putans, et corpore toto
+alte sublatum consurgit Turnus in ensem
+et ferit:  exclamant Troes trepidique Latini,
+arrectaeque amborum acies.  At perfidus ensis
+Frangitur in medioque ardentem deserit ictu .  .  . 
+ni fuga subsidio subeat.  Fugit ocior euro,
+ut capulum ignotum dextramque aspexit inermem. 
+Fama est praecipitem, cum prima in proelia iunctos
+conscendebat equos, patrio mucrone relicto,
+dum trepidat, ferrum aurigae rapuisse Metisci. 
+Idque diu, dum terga dabant palantia Teucri,
+suffecit:  postquam arma dei ad Volcania ventumst,
+mortalis mucro glacies ceu futilis ictu
+dissiluit; fulva resplendent fragmina harena. 
+Ergo amens diversa fuga petit aequora Turnus
+et nunc huc, inde huc incertos implicat orbes
+undique enim densa Teucri inclusere corona,
+atque hinc vasta palus, hinc ardua moenia cingunt. 
+
+Nec minus Aeneas, quamquam tardata sagitta
+interdum genua impediunt cursumque recusant,
+insequitur trepidique pedem pede fervidus urget: 
+inclusum veluti siquando flumine nanctus
+cervum aut puniceae saeptum formidine pinnae
+venator cursu canis et latratibus instat;
+ille autem, insidiis et ripa territus alta,
+mille fugit refugitque vias; at vividus Umber
+haeret hians, iam iamque tenet similisque tenenti
+increpuit malis morsuque elusus inani est. 
+Tum vero exoritur clamor, ripaeque lacusque
+responsant circa et caelum tonat omne tumultu. 
+Ille simul fugiens Rutulos simul increpat omnis,
+nomine quemque vocans, notumque efflagitat ensem. 
+Aeneas mortem contra praesensque minatur
+exitium, si quisquam adeat, terretque trementis
+excisurum urbem minitans et saucius instat. 
+Quinque orbis explent cursu totidemque retexunt
+huc illuc; neque enim levia aut ludicra petuntur
+praemia, sed Turni de vita et sanguine certant. 
+Forte sacer Fauno foliis oleaster amaris
+hic steterat, nautis olim venerabile lignum,
+servati ex undis ubi figere dona solebant
+Laurenti divo et votas suspendere vestes,
+sed stirpem Teucri nullo discrimine sacrum
+sustulerant, puro ut possent concurrere campo. 
+Hic hasta Aeneae stabat, huc impetus illam
+detulerat fixam et lenta in radice tenebat. 
+Incubuit voluitque manu convellere ferrum
+Dardanides teloque sequi, quem prendere cursu
+non poterat.  Tum vero amens formidine Turnus
+`Faune, precor, miserere,' inquit, `tuque optima ferrum
+terra tene, colui vestros si semper honores,
+quos contra Aeneadae bello fecere profanos.'
+Dixit opemque dei non cassa in vota vocavit. 
+Namque diu luctans lentoque in stirpe moratus
+viribus haud ullis valuit discludere morsus
+roboris Aeneas.  Dum nititur acer et instat,
+rursus in aurigae faciem mutata Metisci
+procurrit fratrique ensem dea Daunia reddit. 
+Quod Venus audaci nymphae indignata licere
+adcessit telumque alta ab radice revellit. 
+Olli sublimes armis animisque refecti,
+hic gladio fidens, hic acer et arduus hasta,
+adsistunt contra certamina Martis anheli. 
+Iunonem interea rex omnipotentis Olympi
+adloquitur fulva pugnas de nube tuentem: 
+`Qua iam finis erit, coniunx?  Quid denique restat? 
+Indigetem Aenean scis ipsa et scire fateris
+deberi caelo fatisque ad sidera tolli. 
+Quid struis, aut qua spe gelidis in nubibus haeres? 
+Mortalin decuit violari volnere divom,
+aut ensem (quid enim sine te Iuturna valeret?)
+ereptum reddi Turno et vim crescere victis? 
+Desine iam tandem precibusque inflectere nostris,
+[ni te tantus edit tacitam dolor et mihi curae
+saepe tuo dulci tristes ex ore recursent,]
+ventum ad supremum est.  Terris agitare vel undis
+Troianos potuisti, infandum adcendere bellum,
+deformare domum et luctu miscere hymenaeos: 
+ulterius temptare veto.' Sic Iuppiter orsus;
+sic dea submisso contra Saturnia voltu: 
+`Ista quidem quia nota mihi tua, magne, voluntas,
+Iuppiter, et Turnum et terras invita reliqui;
+nec tu me aeria solam nunc sede videres
+digna indigna pati, sed flammis cincta sub ipsa
+starem acie traheremque inimica in proelia Teucros. 
+Iuturnam misero, fateor, succurrere fratri
+suasi et pro vita maiora audere probavi,
+non ut tela tamen, non ut contenderet arcum: 
+adiuro Stygii caput implacabile fontis,
+una superstitio superis quae reddita divis. 
+Et nunc cedo equidem pugnasque exosa relinquo. 
+Illud te, nulla fati quod lege tenetur,
+pro Latio obtestor, pro maiestate tuorum: 
+cum iam conubis pacem felicibus, esto,
+component, cum iam leges et foedera iungent,
+ne vetus indigenas nomen mutare Latinos
+neu Troas fieri iubeas Teucrosque vocari
+aut vocem mutare viros aut vertere vestem. 
+Sit Latium, sint Albani per saecula reges,
+sit Romana potens Itala virtute propago: 
+occidit, occideritque sinas cum nomine Troia.'
+Olli subridens hominum rerumque repertor
+`Es germana Iovis Saturnique altera proles: 
+irarum tantos volvis sub pectore fluctus. 
+Verum age et inceptum frustra submitte furorem
+do quod vis, et me victusque volensque remitto. 
+Sermonem Ausonii patrium moresque tenebunt,
+utque est nomen erit; commixti corpore tantum
+subsident Teucri.  Morem ritusque sacrorum
+adiciam faciamque omnis uno ore Latinos. 
+Hinc genus Ausonio mixtum quod sanguine surget,
+supra homines, supra ire deos pietate videbis,
+nec gens ulla tuos aeque celebrabit honores.'
+Adnuit his Iuno et mentem laetata retorsit. 
+Interea excedit caelo nubemque relinquit. 
+
+His actis aliud genitor secum ipse volutat
+Iuturnamque parat fratris dimittere ab armis. 
+Dicuntur geminae pestes cognomine Dirae,
+quas et Tartaream Nox intempesta Megaeram
+uno eodemque tulit partu paribusque revinxit
+serpentum spiris ventosasque addidit alas. 
+Hae Iovis ad solium saevique in limine regis
+adparent acuuntque metum mortalibus aegris,
+siquando letum horrificum morbosque deum rex
+molitur meritas aut bello territat urbes. 
+Harum unam celerem demisit ab aethere summo
+Iuppiter inque omen Iuturnae occurrere iussit. 
+Illa volat celerique ad terram turbine fertur. 
+Non secus ac nervo per nubem impulsa sagitta,
+armatam saevi Parthus quam felle veneni,
+Parthus sive Cydon, telum immedicabile, torsit,
+stridens et celeris incognita transilit umbras: 
+talis se sata Nocte tulit terrasque petivit. 
+Postquam acies videt Iliacas atque agmina Turni,
+alitis in parvae subitam conlecta figuram,
+quae quondam in bustis aut culminibus desertis
+nocte sedens serum canit importuna per umbras,
+hanc versa in faciem Turni se pestis ob ora
+fertque refertque sonans clipeumque everberat alis. 
+Olli membra novus solvit formidine torpor,
+adrectaeque horrore comae, et vox faucibus haesit. 
+At procul ut Dirae stridorem adgnovit et alas,
+infelix crinis scindit Iuturna solutos,
+unguibus ora soror foedans et pectora pugnis: 
+`Quid nunc te tua, Turne, potest germana iuvare? 
+Aut quid iam durae superat mihi?  Qua tibi lucem
+arte morer?  Talin possum me opponere monstro? 
+Iam iam linquo acies.  Ne me terrete timentem,
+obscenae volucres:  alarum verbera nosco
+letalemque sonum, nec fallunt iussa superba
+magnanimi Iovis.  Haec pro virginitate reponit? 
+Quo vitam dedit aeternam?  Cur mortis ademptast
+condicio?  Possem tantos finire dolores
+nunc certe et misero fratri comes ire per umbras!
+Immortalis ego?  Aut quicquam mihi dulce meorum
+te sine, frater, erit?  O quae satis ima dehiscet
+terra mihi Manisque deam demittet ad imos?'
+Tantum effata caput glauco contexit amictu
+multa gemens et se fluvio dea condidit alto. 
+
+Aeneas instat contra telumque coruscat
+ingens arboreum et saevo sic pectore fatur: 
+`Quae nunc deinde mora est?  Aut quid iam, Turne, retractas? 
+Non cursu, saevis certandum est comminus armis. 
+Verte omnis tete in facies et contrahe quidquid
+sive animis sive arte vales; opta ardua pennis
+astra sequi clausumve cava te condere terra.'
+Ille caput quassans ' Non me tua fervida terrent
+dicta, ferox:  di me terrent et Iuppiter hostis.'
+Nec plura effatus saxum circumspicit ingens,
+saxum antiquum ingens, campo quod forte iacebat,
+limes agro positus, litem ut discerneret arvis. 
+Vix illud lecti bis sex cervice subirent,
+qualia nunc hominum producit corpora tellus: 
+ille manu raptum trepida torquebat in hostem
+altior insurgens et cursu concitus heros. 
+Sed neque currentem se nec cognoscit euntem
+tollentemve manus saxumve immane moventem;
+genua labant, gelidus concrevit frigore sanguis. 
+Tum lapis ipse viri, vacuum per inane volutus,
+nec spatium evasit totum neque pertulit ictum. 
+Ac velut in somnis, oculos ubi languida pressit
+nocte quies, nequiquam avidos extendere cursus
+velle videmur et in mediis conatibus aegri
+succidimus, non lingua valet, non corpore notae
+sufficiunt vires, nec vox aut verba sequuntur: 
+sic Turno, quacumque viam virtute petivit,
+successum dea dira negat.  Tum pectore sensus
+vertuntur varii.  Rutulos aspectat et urbem
+cunctaturque metu letumque instare tremescit;
+nec quo se eripiat, nec qua vi tendat in hostem,
+nec currus usquam videt aurigamve sororem. 
+Cunctanti telum Aeneas fatale coruscat,
+sortitus fortunam oculis, et corpore toto
+eminus intorquet.  Murali concita numquam
+tormento sic saxa fremunt, nec fulmine tanti
+dissultant crepitus.  Volat atri turbinis instar
+exitium dirum hasta ferens orasque recludit
+loricae et clipei extremos septemplicis orbes. 
+Per medium stridens transit femur.  Incidit ictus
+ingens ad terram duplicato poplite Turnus. 
+Consurgunt gemitu Rutuli, totusque remugit
+mons circum, et vocem late nemora alta remittunt
+Ille humilis supplexque oculos, dextramque precantem
+protendens, `Equidem merui nec deprecor,' inquit: 
+`utere sorte tua.  Miseri te siqua parentis
+tangere cura potest, oro (fuit et tibi talis
+Anchises genitor), Dauni miserere senectae
+et me seu corpus spoliatum lumine mavis
+redde meis.  Vicisti, et victum tendere palmas
+Ausonii videre; tua est Lavinia coniunx: 
+ulterius ne tende odiis.' Stetit acer in armis
+Aeneas, volvens oculos, dextramque repressit;
+et iam iamque magis cunctantem flectere sermo
+coeperat, infelix umero cum apparuit alto
+balteus et notis fulserunt cingula bullis
+Pallantis pueri, victum quem volnere Turnus
+straverat atque umeris inimicum insigne gerebat. 
+Ille, oculis postquam saevi monimenta doloris
+exuviasque hausit, furiis accensus et ira
+terribilis, `Tune hinc spoliis indute meorum
+eripiare mihi?  Pallas te hoc volnere, Pallas
+immolat et poenam scelerato ex sanguine sumit,'
+hoc dicens ferrum adverso sub pectore condit
+fervidus.  Ast illi solvuntur frigore membra
+vitaque cum gemitu fugit indignata sub umbras. 
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Aeneid, in Latin
+
+
+
diff --git a/old/anidl10.zip b/old/anidl10.zip
new file mode 100644
index 0000000..f88f62b
--- /dev/null
+++ b/old/anidl10.zip