initial commit of ebook 14561HEADmain

30 files changed, 5459 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/14561-0.txt b/14561-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..453b5d2
--- /dev/null
+++ b/14561-0.txt
@@ -0,0 +1,613 @@
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14561 ***
+
+Reis naar de Fidsji-eilanden
+
+Door _G. Verschuur_.
+
+
+De reiziger, die aan wal stapt op de Fidsji-eilanden wordt, zoo
+niet van bewondering, dan toch van verbazing vervuld, als hij,
+van de stoomboot komende, mannen op zich ziet toetreden met een
+overvloedigen haardos en van een type, dat veel verschilt van dat,
+'t welk hij heeft kunnen bestudeeren op de andere eilandengroepen,
+waar óf het toeval óf het programma voor zijne omzwervingen hem
+voerde. Hier geen min of meer zwarte tint zooals bij de Kanaken, of
+een bronskleur zooals bij de bewoners van andere tropische eilanden,
+maar een zeer eigenaardige gelaatstint, en de schilder, die het portret
+van een Fidsji-eilander moest maken, zou rood en geel en grijs op zijn
+palet moeten dooreenmengen, om die bijzondere kleur weer te geven,
+die de inboorlingen van andere stammen onderscheidt.
+
+Over het algemeen is het een sterk en goed ontwikkeld ras; gemiddeld
+zijn ze grooter dan de Kanaken en andere eilandbewoners uit de
+buurt. Op het voorbeeld van wat men op de Salomons-eilanden ziet
+gebeuren, hebben ook zij de gewoonte, hunne haren, die oorspronkelijk
+zwart zijn, met een dikke laag kalk te bestrijken. Die kalk brengt
+eene geheele verandering in de kleur teweeg en maakt de haren hard en
+kroezig. Met angstvallige zorg geborsteld, gelijkt de rijke haardos,
+waarop zij zeer trotsch zijn, op eene groote spons, die ze op hun hoofd
+dragen en de Fidsji-eilander, toegetakeld met deze hoofdversiering,
+die hem voor een zonnesteek beveiligt, loopt met een stok in de
+hand als een eerste fat over de wandelwegen in zijne steden en
+dorpen. Soms behelpt hij zich, bij gebrek aan een wandelstok, met
+een ouden parapluiestok, als hij eenig gevoel heeft voor elegantie
+en _chic\_ is hij daarentegen conservatief gezind, dan vervangt de
+voorvaderlijke knods den wandelstok.
+
+Ongelukkig maakt, vooral als ge een groepje aantreft, zijne
+tegenwoordigheid een alleronaangenaamsten indruk op uwe reukorganen,
+of ge moest een liefhebber zijn van den geur van kokosolie, waarmee
+hij zich buitensporig mild het geheele lichaam inwrijft. Zeker is
+dit niet het eenige volk, dat eene besliste voorliefde voor dien geur
+aan den dag legt, die door een gril van de mode nooit tot onze zeden
+zal doordringen; maar bij hen wordt, in vergelijking met de broeders
+in Indië en op de Soenda-eilanden, de maat overschreden, zoodat zij
+hunne omgeving en elk voorwerp, dat ze aanraken, er mee verpesten.
+
+Vóór de engelsche bezetting waren de Fidsji-eilanders kannibalen in
+den echten zin des woords; op het oogenblik zijn ze een zachtzinnig,
+volgzaam ras. De zendingsposten, die zich sedert het begin dezer eeuw
+in den archipel hebben gevestigd, hebben hunne woeste en barbaarsche
+zeden verzacht en de stevige arm der regeering heeft het overige
+gedaan.
+
+Hoewel het kannibalisme er nu geheel is afgeschaft, behoeft men
+slechts een twaalftal jaren terug te gaan, om van het woeste instinct
+der bewoners sporen aan te treffen. Op dat tijdstip werden de laatste
+blanken er gedood en opgegeten en de liefhebbers van curiositeiten,
+die na deze daad van barbaarschheid de eilanden hebben bezocht, zijn
+in de gelegenheid geweest, zich de houten vorken te verschaffen,
+die trouwens altijd nieuw worden gemaakt, waarmee de ongelukkige
+slachtoffers zijn genuttigd.
+
+Het is een dergelijke historie als die van den spijker in de hut te
+Waterloo, waaraan Napoleon I zijn hoed heeft opgehangen!
+
+De Fidsji-eilanden vormen eene kroonkolonie, 't geen beteekent, dat
+ze rechtstreeks geregeerd worden door het Koloniaal Bureau te Londen,
+volgens een stelsel, dat veel overeenkomst heeft met het door Frankrijk
+bij zijne overzeesche bezittingen gevolgde. Dit is echter slechts een
+voorloopige toestand; zoodra de kolonie in belangrijkheid zal zijn
+toegenomen, wordt ze tot onafhankelijke kolonie verklaard, zooals met
+Tasmanië, Nieuw-Zeeland en alle australische koloniën van Nieuw-Holland
+gebeurd is, behalve met West-Australië, dat kroonkolonie gebleven is,
+omdat het nog te weinig ontwikkeld is. De zoogenaamde onafhankelijke
+koloniën regeeren zich zelve naar goedvinden. Zij ontvangen in het
+geheel geen subsidie van Engeland en behoeven dientengevolge ook
+geene enkele belasting op te brengen. Ze hebben op hun eigen budget
+het tractement staan van den gouverneur die door de koningin wordt
+benoemd; zij vaardigen wetten uit en volgen hun eigen politiek, in de
+eene kolonie soms zeer verschillend van die in de andere, en de dag
+is misschien niet ver meer verwijderd, waarop die koloniën, het juk
+van den meester, hoe weinig drukkend het moge zijn, zullen afwerpen en
+zich tot geheel onafhankelijke landen zullen verklaren. In de koloniën
+Victoria en Nieuw Zuid-Wales dringt deze geest meer en meer door;
+algemeen openbaart zich verzet en tegenstand tegen het moederland,
+en vooral de jonge lieden laten nooit na, u te doen opmerken, dat zij
+Australiërs en geen Engelschen zijn, wat ge misschien geneigd zoudt
+zijn te veronderstellen.
+
+Hier en daar gaat die geest tot een werkelijk vijandig gevoel over
+en het voorbeeld van de Vereenigde Staten van Noord-Amerika vervult
+de geesten zoozeer, dat de volgende eeuw zeer goed het tooneel zou
+kunnen aanschouwen van de wording eener groote australische republiek,
+de Vereenigde Staten van Australië.
+
+De Fidsji-groep bestaat uit 255 eilanden en eilandjes, waarvan ruim
+een derde bewoond zijn.
+
+Men kan zich nauwelijks eene voorstelling maken van het aantal
+bewoonbare eilanden, in die onmetelijke uitgestrektheid van den Grooten
+Oceaan verspreid, waarover in de laatste tijden vele landen van Europa
+hun overcomplete bevolking hebben uitgestort onder den drang van die
+behoefte aan kolonisatie, die een kenmerk van dezen tijd is. Ongelukkig
+komen honderden van de in de reusachtige zee verloren eilanden niet
+tot ontwikkeling; hun vruchtbare grond wordt bijna niet bebouwd en
+de bodem, die in dit heerlijke klimaat duizenden ongelukkigen kon
+voeden, nu steeds tegen ellende kampend in onze groote europeesche
+steden, blijft wat hij eeuwen aaneen is geweest, een groote streek,
+die slechts aan meer of minder woeste volksstammen eene schuilplaats
+biedt en verloren is voor de beschaafde wereld.
+
+In 1859 bood de laatste koning der Fidsji-eilanden, Cakobau,
+(of Thakombau volgens de uitspraak van het land) die eenige jaren
+geleden gestorven is, de souvereiniteit over de eilanden onder
+zekere voorwaarden aan de koningin van Engeland aan. Het aanbod
+werd niet aanvaard, maar door een formeelen afstand werd Engeland
+in 1874 meester van de eilandengroep. Sir Arthur Gordon werd er als
+gouverneur heen gezonden in den loop van het volgend jaar; in 1880
+werd hij vervangen door sir W. de Voeux, en sinds een jaar of vijf
+is het bestuur er in handen van sir John Thurston, een der bekwaamste
+en meest ervaren gouverneurs, die het Vereenigd Koninkrijk tot zijne
+vertegenwoordigers mag rekenen.
+
+Sedert het begin der engelsche heerschappij bewoont hij reeds de
+Fidsji-eilanden, waar hij door zijn ijver en zijne bekwaamheid
+uit eene ondergeschikte betrekking opklom tot de hooge plaats van
+koloniaal gouverneur. Hij kent het volk en de taal, is een onvermoeid
+reiziger en heeft buiten zijn gouverneurschap nog de waardigheid
+van consul-generaal van de Stille Zuidzee. Daarbij is sir John
+Thurston omringd door verdienstelijke ambtenaren, die, als hij,
+tal van jaren op de eilanden wonen, de taal der inboorlingen even
+gemakkelijk spreken als hunne eigene en zoo goed als hun chef de
+algemeene achting genieten.
+
+Er bestaan onder de inboorlingen in 't geheel geene overleveringen,
+die licht kunnen werpen op hunne afkomst. Door dit feit moet men
+wel tot het besluit komen, dat zij al sinds oude tijden het land
+bewonen. Het volksgeloof bevestigt die meening. In tegenstelling met
+wat op andere eilanden geschiedt, bij voorbeeld op Nieuw-Zeeland,
+waar alle Maori-overleveringen op denzelfden oorsprong wijzen, n.l. op
+immigratie van een naburigen archipel, hebben de Fidsji-eilanders het
+vaste geloof, dat hunne voorvaderen alle op denzelfden grond hebben
+gewoond van de schepping der wereld af.
+
+Reeds bij de eerste morgenschemering zette de stoomboot, die mij naar
+den archipel had gevoerd, en op eenigen afstand van Suva geankerd lag,
+hare reis voort en lag weldra aan de kade. Dat is een voorrecht, dat
+ik opmerk bij de meeste aan Engelschen toebehoorende havens! In plaats
+van in een bootje te moeten landen, 't geen zoo dikwijls voorkomt,
+waar het bouwen van een havenhoofd van jaar tot jaar wordt uitgesteld
+uit het oogpunt van zuinigheid, springt ge hier met éénen sprong
+aan land en ge ontsnapt aan de begeerigheid van de menigte bootslui,
+die u willen overbrengen.
+
+Toen ik mij bij zonsopgang op het dek bevond, kon ik reeds terstond
+waarnemen, dat ik in een land kwam, bedekt met dien schoonen
+plantengroei der tropen, die men nooit moede wordt te bewonderen. Op
+de zachte hellingen der heuvels vertoont zich voor mijne oogen een
+weelderige massa groen, en het stadje Suva, door de eerste stralen
+der morgenzon verlicht, is vriendelijk gelegen langs den oever. De
+houten huizen hebben een of twee verdiepingen. Een trottoir,
+eveneens van hout, maakt de passage op regendagen mogelijk. Er
+zijn twee jaargetijden op de Fidsji-eilanden, nl. het warme en het
+gematigde seizoen. Het eerste duurt van October tot Mei en is tevens
+de regentijd, terwijl het tweede, van Mei tot October, de tijd van
+droogte is.
+
+Het klimaat is over het algemeen gezond en aangenaam; de warmte is,
+dank zij de zeewinden niet zoo drukkend als in andere streken van de
+tropische gewesten.
+
+Ik had bij een reisgezel van de boot inlichtingen gevraagd, om te
+weten, of Suva een nog al vrij goed hotel bezat en ik was verbaasd
+geweest, toen ik vernam, dat er drie waren. Ik koos dat, hetwelk
+mijn medereiziger mij als het beste had aangewezen en werkelijk had
+ik mij over mijn keus niet te beklagen. Vele dergelijke inrichtingen
+in andere koloniën kunnen in de verste verte niet wedijveren met het
+hôtel van mevrouw Mac Donald en hare dochters. Wel laat de keuken
+er, zooals in alle engelsche koloniën, te wenschen over, maar ik was
+reeds sedert maanden gewend geraakt aan een menu, dat onveranderlijk
+uit dezelfde gerechten bestond, nl. uit in water gekookte groenten,
+sausen van aangemengd meel en visch, die zonder zout was klaar
+gemaakt. Gelukkig heb ik brieven voor enkele der aanzienlijkste
+inwoners, onder anderen voor den dokter, die, in Frankrijk opgevoed,
+de keuken weet te waardeeren en, _last not least_, voor den gouverneur,
+wiens tafel mij de verschrikkelijke maaltijden op de laatste bootreis
+doet vergeten.
+
+De gemeenschap tusschen de verschillende eilanden der Fidsji-groep is
+niet zeer levendig; alleen de maandelijksche stoomboot van Auckland,
+waarmee ik ben aangekomen, gaat door naar Levuka, na twee dagen
+oponthoud in de haven van Suva. Ik maak dus van die gelegenheid
+gebruik, en bij het vallen van den avond vertrekkend, ben ik den
+volgenden morgen vroeg in de stad Levuka.
+
+Toen onze boot de haven binnenvoer kwam de handelsman, voor wien ik
+een aanbevelingsbrief had, aan boord, om een praatje met den kapitein
+te maken. Hij was een zeer beminnelijk man, die mij op zijn kantoor
+bracht en zich geheel te mijner beschikking stelde.
+
+Het is nog slechts half zeven en toch is de geheele bevolking in dit
+vroege morgenuur reeds bij de hand.
+
+Het is de tijd, waarop men in de bergen gaat baden, zegt mijn vriend
+tot mij, en noodigt mij uit, hem daarheen te vergezellen. Ik laat
+eenige verwondering blijken bij de invitatie, omdat de bergen mij
+minder geschikt schijnen voor die wijze van verkoeling, die ik eerder
+aan het strand zou hebben verwacht; maar weldra wordt mij de zaak
+duidelijk. De zee krioelt van haaien en kan daarom niet voor het baden
+in aanmerking komen. Daarentegen heeft men een helderen waterstroom,
+die van de bergen vloeit, op kosten der aanwezige Europeanen,
+gebruikt om een meertje te vormen, dat men na een korte wandeling
+bergop bereikt. Een opeenhooping van rotsen en planten houdt het water
+tegen, en men heeft een kleine ruimte opengelaten, waardoor de stroom
+zijnen weg bergaf kan vervolgen, terwijl het van boven komende frissche
+water het vijvertje op de gewenschte hoogte houdt en er voortdurend
+den inhoud van vernieuwt. Al die heeren, die in hunne hemdsmouwen
+zich naar die nieuwerwetsche zwemplaats begeven, met hunne handdoeken
+over den arm, vormen een heelen stoet. De vermoeienis van het stijgen
+wordt ruimschoots vergoed, eensdeels door de frischheid van het heldere
+meertje, anderdeels door den heerlijken aanblik, dien men van de hoogte
+af geniet. Een kring van groene heuvels omringt ons aan alle kanten,
+bananen en kokospalmen sieren de vruchtbare dalen en tot op den top
+der bergen kan men den heerlijken plantengroei der tropen bewonderen.
+
+Ze zijn gelukkig, die indolente inboorlingen der Fidsji-eilanden,
+die zich buiten alle woelingen onzer beschaafde wereld kunnen houden;
+de wateren zijn er vischrijk; de vruchtbare bodem brengt in overvloed
+groenten en vruchten voort; zij oogsten zonder inspanning. Alles
+schijnt mee te werken, om aan de bevolking dezer begunstigde streken
+een vreedzaam leven te verzekeren; een heerlijk klimaat heerscht
+er; ze kennen geen ontbering en geene begeerlijkheid en zonder zorg
+voor den komenden dag slijten zij hun rustig bestaan. En toch hebben
+verwonderlijker wijze juist op de tallooze eilanden van dezen Grooten
+Oceaan vreeselijke drama's plaats gehad, en zonder de tusschenkomst
+der europeesche staten zou de barbaarschheid met al hare gruwelen en
+martelingen er nog heerschen. De tooneelen van kannibalisme, die op
+de Fidsji-eilanden zijn afgespeeld, overtreffen in wreedaardigheid
+al wat de eilanden in den omtrek te zien hebben gegeven, en indien
+de pogingen der zendelingen betrekkelijk goede resultaten hebben
+opgeleverd, toch hebben vooral de engelsche geweren de zeden dezer
+inboorlingen verzacht. Vrees voor straf heeft eene groote rol gespeeld
+bij de verdwijning van de wreedheden uit vroeger dagen.
+
+Wat den arbeid der zendelingen aangaat, hoe prijzenswaardig hij ook
+zij, hij leidt dikwijls tot vreemde verschijnselen. De wilde van
+gisteren, wien men de bijbelsche geschiedenis en de beginselen van
+het Evangelie bijbrengt, wordt een soort van dweper.
+
+Eens, toen ik bij een familie te Suva dineerde, maakte de vrouw des
+huizes verontschuldigingen op het punt van den maaltijd en vertelde
+mij, dat goede bedienden bijna niet meer te krijgen waren. Ze had,
+na haar geduld tot het uiterste te hebben ingespannen, drie bedienden
+moeten wegzenden, die ze sinds jaren in dienst had en die haar nooit
+eenige reden tot klagen hadden gegeven. Nadat ze christenen waren
+geworden, verborgen zij zich met den bijbel in de hand in alle hoeken
+van den tuin en zongen liederen; hij, die voor de keuken zorgde,
+weigerde hardnekkig op zondag koksdiensten te verrichten. Behalve die
+overdreven uitingen, had het trio ook onderling twist gekregen, daar
+de kok door een protestantschen engelschen geestelijke gedoopt was
+en de beide anderen door de op de eilanden wonende fransche broeders.
+
+Ik bleef drie dagen te Levuka en in de omstreken. Een enkel inwoner
+bezit er een rijtuig, maar hij kan er niet veel gebruik van maken, want
+er zijn geen wegen buiten de toegangswegen aan beide zijden der stad.
+
+Vliegen en muskieten zijn er van fabelachtige afmetingen. Gelukkig
+heeft de Voorzienigheid naast die onverdragelijke insecten een geoefend
+jager aangesteld, die ijverig jacht op hen maakt. Dat is eene spin,
+zoo groot als een kleine kikvorsch, die niet gedood wordt, omdat ze
+zooveel vliegen verslindt. Hagedissen zijn er een onnoemelijk aantal,
+in rijke verscheidenheid van soorten. De mooiste is een groene hagedis,
+die zoo groot is als een cameleon en daar veel op gelijkt. Zooals
+in vele streken van Indië de witte mier het hout aantast, zoo is de
+mier van de Fidsji-eilanden de schrik van den boekenliefhebber. Een
+nieuw boek wordt in korten tijd een oud boek, en ziet er uit, of het
+van een onzer stalletjes op een kleine markt komt. De mier ontziet
+zelfs den band niet en waagt zich ook wel aan uwe schoenen of andere
+lederen voorwerpen.
+
+Mijn stoomboot heeft een duizendtal bossen bananen ingenomen en moet
+zich op de reede van Navoa op Viti Levu nog van eene zekere hoeveelheid
+suiker voorzien. Wij vertrekken des avonds en ankeren den volgenden
+morgen bij een laag land, dat ons eene menigte muskieten toezendt. Er
+is daar niet veel te zien, alleen een suikerfabriek en wat kokospalmen
+staan er in eene overigens onbebouwde streek. De werkzaamheden zijn
+in een paar uren afgeloopen en wij keeren naar Suva terug.
+
+De vriendelijke gouverneur stelt mij een aardig uitstapje voor. Twee
+ambtenaren moeten zich naar het binnenland van het eiland begeven,
+om met een opperhoofd enkele zaken te regelen en eene inspectiereis te
+doen. Als ik er lust in heb, zal hij mij aan die heeren voorstellen en
+dan kan ik met hen gaan. Zeker heb ik er lust in; de gelegenheid, om op
+die wijze het leven gade te slaan van een pas uit de barbaarschheid
+opgeheven volk, lacht mij toe, te meer, daar mijne reisgezellen
+vloeiend de taal der eilanders spreken en mij inlichtingen zullen
+kunnen geven over al, wat ik wensch te weten.
+
+De heeren Cox en Lanford komen mij den volgenden morgen afhalen. De
+boot van den gouverneur wacht ons aan 't eind der pier; zes kloeke
+roeiers zijn gereed en de kisten aan den achtersteven bevatten een
+rijke verscheidenheid van proviand, want de spijs en drank, die men ons
+in de dorpen, die wij zullen bezoeken, zou kunnen aanbieden, zouden
+niet best overeen zijn te brengen met de behoeften van europeesche
+magen. De matrassen, de vliegennetten en dekens zijn ingepakt; een zeil
+op beweegbare palen zal ons tegen de zonnestralen beschutten en het
+zal ons naar de engelsche beginselen van comfort aan niets ontbreken.
+
+Zoodra we met flinke riemslagen de haven achter ons hebben gelaten,
+worden de zeilen geheschen en onze boot glijdt over de gladde zee
+vlug voort. We gaan de rivier de Rewa in, die over eene lengte van
+45 mijlen bevaarbaar is en tot op twintig mijlen van hare monding
+eene breedte heeft van 200 M. De oevers zijn laag en met een dicht
+plantenkleed bedekt; bananen en kokospalmen groeien er in overvloed.
+
+Des namiddags varen we een kreek binnen, waar de boot wordt
+vastgelegd aan een boomstam. Wij klauteren aan land en worden door
+het opperhoofd en de aanzienlijken uit den omtrek ontvangen, die
+allen zijn toegestroomd, om de straks te houden plechtige vergadering
+bij te wonen. Er moet rekening en verantwoording worden gedaan. De
+belastingen, die de inboorlingen schuldig zijn, worden betaald in
+voortbrengselen, vooral bananen. Daar de geheele oogst naar Suva
+is overgebracht, moet ieder der belastingschuldigen nog eenig geld
+terugontvangen en in handen van het opperhoofd en de aanzienlijken
+wordt nu de schuld der regeering door den heer Cox afgedragen.
+
+Eenige zakken met geld worden neergelegd op de mat, die bij geene
+officiëele bijeenkomst ontbreekt en het geheele gezelschap plaatst
+zich gehurkt rondom den vertegenwoordiger van den gouverneur. Geen
+enkele stoel bestaat in het geheele dorp; men buigt, zoo goed het
+gaat, op de hurken neer of strekt zich uit op de matten, die hier en
+daar zijn neergelegd. Ik maak ernstig inbreuk op de etiquette, door
+plaats te nemen op de plank, bij den ingang, ten einde wat frissche
+buitenlucht in te ademen, in plaats van de onaangename geuren binnen
+in de woning. De heer Cox maakt eene opmerking over de fout, die ik
+bega, en ik moet wel tusschen twee bijna naakte grijsaards gaan zitten.
+
+De vergadering wordt geopend, maar in plaats van met eene toespraak
+begint ze met eenen maaltijd. Een jonge inboorling zet voor het
+opperhoofd een grooten schotel neer, uit pisangbladeren gemaakt,
+waarop broodvruchten liggen, terwijl een onzer roeiers een kist
+ontpakt en flesschen wijn opentrekt. Een andere schotel, die binnen
+komt, bevat een landsgerecht, nl. garnalen als paté klaargemaakt en
+gewikkeld in een blad, dat mee is gekookt.
+
+Ik houd wel van broodvruchten, die naar onzen aardappel smaken,
+maar iets droger zijn en de garnalen smaken zeer goed. Wij bieden het
+opperhoofd sardines aan en aan een der aanzienlijken presenteeren wij
+kaas; maar beiden trekken een leelijk gezicht en verklaren, niet te
+kunnen begrijpen, hoe wij dergelijk voedsel kunnen eten. Een stukje
+kip vindt echter een beter onthaal.
+
+Met de regeling der geldzaken zullen ten minste twee uren gemoeid
+zijn. Ik maak van de gelegenheid gebruik, om een onderzoekingstocht
+in het dorp te ondernemen. Het bestaat uit een veertigtal hutten,
+uit riet, stroo en droge bladeren gemaakt, en tusschen het geboomte
+verspreid. Enkele zijn moeilijk binnen te komen, daar ze niet
+op den grond staan, maar op palen rasten, die wel een meter hoog
+zijn. Kinderen, varkens, kippen en honden krioelen op den leemen grond
+door elkaar; enorme banaanbladeren beschutten hen tegen de zon. De
+vrouwen, wier kleeding zich bepaalt tot een gordel van gekleurde stof
+dicht om de lenden gesloten, vluchten in de hutten, maar ik trotseer
+de convenance en dring binnen door den nauwen ingang der woningen. Ik
+houd namelijk het doel voor oogen, dat ik op mijne omzwervingen door
+den archipel mij heb gesteld, om nl. curiositeiten en oude inlandsche
+wapenen te verzamelen. Ik vind niet veel bijzonders, maar toch wordt
+mijne collectie vermeerderd met twee oude knodsen, die ik ontvang in
+ruil voor een paar aan de dames voorgehouden shillings.
+
+Wij moeten dien avond in het dorp blijven en krijgen de beschikking
+over de hut, waar we zijn ontvangen; het is het paleis van het dorp
+en een paal, die er bovenop staat, versierd met witte schelpen, toont
+genoegzaam aan, dat het de hut van het opperhoofd is. Vóór we ons in
+Morpheus' armen kunnen werpen, wacht ons nog een muzikale soiree,
+de _meke-meke_ van de Fidsji-eilanders, noodzakelijk slot van elk
+feest en elke receptie.
+
+De notabelen van 's morgens, naakt tot het middel toe en glimmend van
+kokosolie, komen binnen en nemen op de matten plaats. Daar mij die
+houding niet bevalt, ga ik op een onzer kisten zitten en de heer Cox
+beweert, dat mij, als vreemdeling, die afwijking van de heerschende
+gewoonte vrijstaat. Een oude, tandelooze man voert met schreierige
+stem een solo uit en de geheele menigte stemt mee in op een tragische,
+ver van schoone manier. Langzamerhand zetten de stemmen zich uit,
+en eindelijk wordt het een oorverdoovend geweld; ze draaien met
+de oogen en een luid in de handen klappen vermeerdert het lawaai,
+'t Was of we ons midden in een kannibalenfeest bevonden en werkelijk
+had die avond ons iets echt origineels laten bijwonen.
+
+De groote warmte maakte, dat ik op nieuw tegen de convenances
+zondigde. De toerist, die naar de Fidsji-eilanden gaat, mag zich
+wel een wellevendheidsgids aanschaffen en die ernstig bestudeeren,
+vóór hij zich in de wereld daar begeeft. De zoon van het opperhoofd
+had mij een waaier cadeau gegeven en daar ik dien in een hoekje van
+het vertrek had neergelegd, gaf ik een onzer roeiers een teeken,
+om mij dien even aan te reiken. Hij schudt het hoofd en maakt eene
+beweging van verbazing, die ik niet begrijp. De heer Lanford legt
+mij uit, dat een inboorling het recht niet heeft, iets aan te raken,
+dat van zulk een hooggeplaatst persoon afkomstig is, of die laatste
+moet er hem vergunning voor geven.
+
+De zoon van het opperhoofd, die Engelsen verstaat, komt ten mijnen
+gunste tusschenbeide. Hij heeft op een school te Sydney zijne
+opleiding ontvangen, maar ondanks het goede onderwijs heeft hij zich
+niet kunnen voegen naar de zeden en gebruiken van het blanke ras, en
+in zijn dorp teruggekeerd, heeft hij de gewoonten zijner vaderen op
+nieuw aangenomen en in een hoek zijner hut de europeesche kleederen
+weggeborgen, die hem per slot van rekening toch te lastig waren.
+
+Den volgenden morgen namen we in de rivier een heerlijk, verkwikkend
+bad. Het loopt gelukkig af, want wij hooren kort daarna, dat de rivier
+dikwijls door haaien wordt bezocht, die even vroolijk tieren in zoet
+water als in het zoute water der zee. Acht dagen te voren was eene
+vrouw door een dezer monsters aangegrepen op veertig mijlen afstands
+van den mond der rivier en den vorigen dag was een man hetzelfde
+gebeurd.
+
+Wij maken ons voor het vertrek gereed. Het is Zondag; de klok van den
+katholieken zendingspost roept in de verte de geloovigen op, en toen
+wij het dorp verlieten, klonk juist de gong van den wesleyaanschen
+herder op den tegenoverliggenden oever.
+
+Dat deel van het eiland, waar we nu zijn, is het tooneel geweest van
+afschuwelijke moorden, door het kannibalisme bedreven, nog zelfs tot
+1876 toe. De zendeling Baker en eenige andere Europeanen werden toen
+gedood en opgegeten; _kiki_, zooals het in de taal der inboorlingen
+heet.
+
+Om een voorbeeld te stellen, liet de gouverneur twee dozijn van de
+barbaren fusilleeren of ophangen, om hun den lust te benemen, zich
+voortaan te vergasten aan _bukalo_, of menschelijk vleesch. Nu nog
+kunnen vele inwoners zich niet verbeelden, dat het denkbeeld, zijne
+vijanden op te eten, eenen blanke afschuw inboezemt; ze zijn nu wel
+gedwongen, de uitgevaardigde wetten na te leven, maar ze zien er de
+verstandigheid niet van in. In het tweede dorp, dat wij bezochten,
+deelde een grijsaard den heer Lanford mede, dat menschenvleesch
+veel sappiger en lekkerder is dan rundvleesch. Een onlangs gestorven
+opperhoofd, Raki Raki, had de gewoonte, een steen neer te leggen ter
+herinnering aan elken vijand, op zijn bevel gedood en opgegeten. In
+1849 had de hoop der steenen een bedrag van 872 stuks bereikt!
+
+De geschiedenis van het kannibalisme biedt veel eigenaardigs. Die
+eilandbewoners, wier godsdienst het bestaan leerde van verscheiden
+goden, waren van meening, dat het gestorte bloed hunnen goden
+welgevallig was. Zij, die nooit een hunner medemenschen hadden gedood,
+werden tot straf den haaien voorgeworpen. Men bewees een vijand eer,
+als men hem at, nadat men hem had vermoord.
+
+Cakobau wees, als hij lust had in menschenvleesch, met den vinger
+den persoon aan, dien hij voor zijnen maaltijd wilde nuttigen.
+
+Wij zetten onze reis voort en bezochten twee ambtenaren en een planter,
+wier leven in volledige afzondering voorbijging. Nauwelijks hebben
+wij plaats genomen, of de flesch whisky wordt op tafel gezet; zoo wil
+'t het gebruik in de warme streken en is daardoor de oorzaak van de
+vele leverziekten, die er voorkomen.
+
+De natuurtooneelen zijn steeds zeer schoon en de warmte is niet
+drukkend. Een zuidoostewind vergunt ons de zeilen te gebruiken en
+snel vooruit te komen. Van tijd tot tijd stooten we eens op ondiepten,
+maar onze roeiers, die in het water gaan, heffen met hunne gespierde
+armen de boot op, duwen haar weer naar dieper water en komen alle
+moeielijkheden te boven.
+
+We brengen den nacht door in een eenvoudig, maar zindelijk hôtel,
+tegenover eene groote suikerfabriek, die we den volgenden dag
+zullen bezoeken. Het is volle maan en van ons balcon hebben we een
+prachtig gezicht op de suikerrietvelden en het weelderige groen op
+den tegenoverliggenden oever der rivier, welker water met een zilveren
+schijnsel overgoten is.
+
+Er zijn in den archipel een twaalftal suikerfabrieken en hun product
+kan zeer goed de vergelijking doorstaan met de suiker van de Antillen
+en de andere koloniën. De fabriek hier voor ons is de grootste van de
+geheele wereld, zegt men mij; de afmetingen overtreffen die van de
+groote fabriek op Mauritius. Werkelijk heb ik nooit zulke kolossale
+fabrieksgebouwen gezien en de onder-directeur, die ons vergezelt,
+vertoont ons met ingenomenheid de reusachtige machines, die voor de
+fabricatie dienen.
+
+De woning van den directeur ligt op een heuvel. Het is een fraai
+gemeubelde villa in een prachtigen tuin. Accacia's, oranjeboomen,
+citroenboomen en cactussen vormen een _ensemble_ van kleuren, dat
+het oog aangenaam aandoet.
+
+Tegen het vallen van den avond schoot de heer Lanford, die een
+hartstochtelijk jager was, op de rivier eenige vleermuizen. Een
+dezer dieren, die dicht bij onze boot in het water viel, wordt door
+een van onze roeiers opgehaald, 't Is een grooter exemplaar dan onze
+vleermuizen en het heeft ook een anderen vorm van kop, gelijkend op
+dien van een kleinen fox-terrier. Niet als zoöloog heeft onze man
+zich er meester van gemaakt; hij beweert, dat het dier, gekookt,
+een heerlijke lekkernij is en dat hij zich er dien avond nog op
+zal vergasten.
+
+Waar wij ook komen, overal groeien bananen. De vrucht vormt een gewild
+uitvoerartikel naar de havens Sydney en Auckland. Elke boot neemt 15
+à 20.000 bossen mee, die regelmatig met een shilling het aan boord
+geleverde bos worden betaald. De vracht bedraagt even veel, zoodat
+een bos van 60 à 100 bananen tegen f 1.20 (holl.) in de haven van
+bestemming aankomt.
+
+Toen wij den volgenden dag de terugreis aanvaardden en bij de monding
+der Kewa aankwamen, zagen we een felbewogen zee voor ons. Met
+ons zeil schieten we met de snelheid van een stoomboot vooruit,
+maar er is aan die vaart weinig aanlokkelijks verbonden. Het schuim
+verblindt ons en we krijgen zeeën in, die ons in gevaar brengen, te
+verongelukken. Daarbij komt een stortregen; onze mannen moeten maar
+steeds scheppen, om de boot niet te vol water te krijgen. Gelukkig dat
+de snelheid der vaart ons Suva al spoedig doet naderen. Met vreugde
+begroeten wij de lichten van het stadje.
+
+De wetten, waar de Fidsji-eilanders onder leven, zijn in menig opzicht
+streng, maar volmaakt in harmonie met die, welke vóór de britsche
+bezetting er golden. De engelsche regeering heeft het karakter van
+een vergrijp laten rusten op menige fout of zwakheid, die elders
+onopgemerkt zou blijven. Ze heeft terecht niet gewild, dat iets,
+'t geen de oorspronkelijke bewoners als misdrijf beschouwden, door
+de blanken zou worden geduld. Zoo worden echtbreuk en prostitutie
+met vrij lange gevangenisstraf bedreigd.
+
+Het verkoopen van whisky of eenigen anderen alcoholischen drank door
+een Europeaan aan een inboorling wordt streng gestraft.
+
+De Fidsji-eilander troost zich gemakkelijk over deze bepaling, want hij
+heeft de kava, zijn inlandschen drank, die in zijne oogen door niets
+wordt overtroffen. Wat hij veel minder gaarne zou missen, is de tabak,
+want hij is een verwoed rooker. Op het voorbeeld van den klerk op een
+bureau, die zijn pen achter het oor steekt, stapt de inlander rond met
+de sigaret, al of niet brandend, op dezelfde plaats gestoken. Zijn
+huid en zijn haardos, beide vol olie, zullen stellig aan de sigaret
+een vettigen smaak geven, die den geur niet aangenamer maakt, maar dat
+is een kleinigheid, waar hij zich niet om bekommert. De vrouwen, die
+even sterk rooken als de mannen, steken de sigaret, of het blaadje,
+waarin de tabak wordt gewikkeld, door de gaten in hare ooren, die
+groot genoeg zijn om het begeerde voorwerp in te bergen.
+
+Zooals op bijna alle eilandengroepen van den Stillen Oceaan neemt de
+inlandsche bevolking in aantal af volgens de natuurwet, die leert,
+dat de zwarten langzamerhand verdwijnen, naarmate de beschaving
+tot hen doordringt en de blanken onder hen in aantal toenemen. Op
+de Fidsji-eilanden treedt die achteruitgang van het ras duidelijker
+aan het licht dan ergens anders; naar de laatste schatting wonen er
+op alle eilanden te zamen niet meer dan 120 000 menschen. In 1859
+werd die bevolking op 200 000 geschat en in 1874 nog op 140 000. Een
+oorzaak, die de vermindering sterk in de hand werkt, is de numerieke
+minderheid der vrouwen. Wat de Europeanen betreft, hun aantal is nog
+slechts beperkt en wisselde sedert 1880 af van 2000 tot 3000.
+
+De openbare instellingen zijn wel een bezoek van den toerist
+waard. Een frisch, goed geventileerd hospitaal, dat door een kundig
+geneesheer bestuurd wordt, ligt op een heuvel en kan ruim de zieken
+uit het dorp en uit de omstreken bergen. Nadat ik het had bekeken,
+zette ik mijne wandeling over de heuvels voort en de dokter, die mij
+vergezelde, toonde mij de plaats, waar men wil beginnen, dicht bij
+Suva, amphitheatersgewijze een botanischen tuin aan te leggen. Die
+tuin, die nu nog in embryonalen staat verkeert, belooft eens zeer
+belangrijk te worden. Ongelukkig is er nog niet genoeg geld voor
+bijeen, wat des te meer jammer is, omdat de gouverneur en een der
+voornaamste ambtenaren hartstochtelijke botanisten zijn. Dank zij hun
+initiatief kan ik reeds een mooie verzameling planten en boomen zien
+uit alle deelen der tropische wereld.
+
+In de gevangenis waren, toen ik die bezocht, een twintigtal
+inboorlingen en twee Europeanen, een Engelschman en een Duitscher. Die
+laatsten moeten overdag werken met de gekleurde misdadigers, maar des
+avonds worden ze in cellen gebracht, terwijl de inboorlingen algemeene
+slaapzalen hebben. Er heerscht eene strenge tucht, zooals in elke
+engelsche gevangenis, en de arbeid der veroordeelden komt der kolonie
+in vele opzichten ten goede. Enkele van hen moeten eenen weg aanleggen
+naar de monding der Rewa; andere moeten aan de haven arbeid verrichten.
+
+Een der laatste avonden van mijn verblijf op het eiland breng ik door
+bij lieden van de Samoa-eilanden, en zoo kon ik het verschil waarnemen
+tusschen deze eilanders en die van de groep, waar we zijn. De vrouwen
+der Samoa-eilanden zijn over 't geheel mooi, ofschoon haar embonpoint
+de schoonheid niet verhoogt. Ze zijn behaagziek en tooien zich met
+kleederen, waarin rood, wit en groen de hoofdtinten vormen. Bij elk
+bezoek wordt gedanst en gezongen, waarbij het lichaam zich in dezelfde
+bochten wringt als bij de dansen in Indië.
+
+Als men te Suva of te Levuka des avonds uitgaat, moet men eene lantaarn
+meenemen. De meeste huizen liggen tusschen de heuvels verspreid en het
+is niet gemakkelijk, om zonder licht de smalle voetpaden te herkennen,
+die langs allerlei zigzaglijnen de stad doorkruisen. Op den avond vóór
+mijn vertrek kwam ik van een diner bij den gouverneur, gewapend met
+mijne lantaarn, die tegelijk mijn avondtoilet en de struiken langs
+den weg bescheen, toen een witte slang met zwarte ringen sissend voor
+mijn voeten langs schoot. Indien ik in een ander land ware geweest,
+zou ik zeker meer verschrikt zijn geworden, maar ik wist, dat op
+de Fidsji-eilanden dit kruipend gedierte onschadelijk is. Daar het
+dier bijna twee meter lang was, kon ik een onwillekeurig gevoel van
+afkeer niet onderdrukken bij 't zien van het kruipende dier, dat den
+mensch ten val heeft gebracht, lang voor het werk der madreporen den
+schoonen Fidsji-archipel uit de zee had opgebouwd.
+
+Den volgenden morgen zag ik een rookzuil aan den horizon; 't is de
+_Rockton_, de koerier van Sydney, die mij, hoop ik, nieuws uit Europa
+zal brengen.
+
+Met diezelfde boot zal ik mij naar een naburigen archipel begeven en
+het doet mij genoegen, dat ze veel beter is dan de stoomboot, welke
+mij op het eiland heeft aan wal gezet. Ik verlaat de Fidsji-eilanden
+met de aangenaamste herinneringen en met een gevoel van oprechte
+dankbaarheid jegens de gastvrije bewoners.
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Reis naar de Fidsji-eilanden, by G. Verschuur
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14561 ***
diff --git a/14561-8.txt b/14561-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..b2ae2f2
--- /dev/null
+++ b/14561-8.txt
@@ -0,0 +1,999 @@
+The Project Gutenberg EBook of Reis naar de Fidsji-eilanden, by G. Verschuur
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Reis naar de Fidsji-eilanden
+       From "De Aarde en haar volken, Jaargang 1892"
+
+Author: G. Verschuur
+
+Release Date: January 2, 2005 [EBook #14561]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS NAAR DE FIDSJI-EILANDEN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+Reis naar de Fidsji-eilanden
+
+Door _G. Verschuur_.
+
+
+De reiziger, die aan wal stapt op de Fidsji-eilanden wordt, zoo
+niet van bewondering, dan toch van verbazing vervuld, als hij,
+van de stoomboot komende, mannen op zich ziet toetreden met een
+overvloedigen haardos en van een type, dat veel verschilt van dat,
+'t welk hij heeft kunnen bestudeeren op de andere eilandengroepen,
+waar óf het toeval óf het programma voor zijne omzwervingen hem
+voerde. Hier geen min of meer zwarte tint zooals bij de Kanaken, of
+een bronskleur zooals bij de bewoners van andere tropische eilanden,
+maar een zeer eigenaardige gelaatstint, en de schilder, die het portret
+van een Fidsji-eilander moest maken, zou rood en geel en grijs op zijn
+palet moeten dooreenmengen, om die bijzondere kleur weer te geven,
+die de inboorlingen van andere stammen onderscheidt.
+
+Over het algemeen is het een sterk en goed ontwikkeld ras; gemiddeld
+zijn ze grooter dan de Kanaken en andere eilandbewoners uit de
+buurt. Op het voorbeeld van wat men op de Salomons-eilanden ziet
+gebeuren, hebben ook zij de gewoonte, hunne haren, die oorspronkelijk
+zwart zijn, met een dikke laag kalk te bestrijken. Die kalk brengt
+eene geheele verandering in de kleur teweeg en maakt de haren hard en
+kroezig. Met angstvallige zorg geborsteld, gelijkt de rijke haardos,
+waarop zij zeer trotsch zijn, op eene groote spons, die ze op hun hoofd
+dragen en de Fidsji-eilander, toegetakeld met deze hoofdversiering,
+die hem voor een zonnesteek beveiligt, loopt met een stok in de
+hand als een eerste fat over de wandelwegen in zijne steden en
+dorpen. Soms behelpt hij zich, bij gebrek aan een wandelstok, met
+een ouden parapluiestok, als hij eenig gevoel heeft voor elegantie
+en _chic\_ is hij daarentegen conservatief gezind, dan vervangt de
+voorvaderlijke knods den wandelstok.
+
+Ongelukkig maakt, vooral als ge een groepje aantreft, zijne
+tegenwoordigheid een alleronaangenaamsten indruk op uwe reukorganen,
+of ge moest een liefhebber zijn van den geur van kokosolie, waarmee
+hij zich buitensporig mild het geheele lichaam inwrijft. Zeker is
+dit niet het eenige volk, dat eene besliste voorliefde voor dien geur
+aan den dag legt, die door een gril van de mode nooit tot onze zeden
+zal doordringen; maar bij hen wordt, in vergelijking met de broeders
+in Indië en op de Soenda-eilanden, de maat overschreden, zoodat zij
+hunne omgeving en elk voorwerp, dat ze aanraken, er mee verpesten.
+
+Vóór de engelsche bezetting waren de Fidsji-eilanders kannibalen in
+den echten zin des woords; op het oogenblik zijn ze een zachtzinnig,
+volgzaam ras. De zendingsposten, die zich sedert het begin dezer eeuw
+in den archipel hebben gevestigd, hebben hunne woeste en barbaarsche
+zeden verzacht en de stevige arm der regeering heeft het overige
+gedaan.
+
+Hoewel het kannibalisme er nu geheel is afgeschaft, behoeft men
+slechts een twaalftal jaren terug te gaan, om van het woeste instinct
+der bewoners sporen aan te treffen. Op dat tijdstip werden de laatste
+blanken er gedood en opgegeten en de liefhebbers van curiositeiten,
+die na deze daad van barbaarschheid de eilanden hebben bezocht, zijn
+in de gelegenheid geweest, zich de houten vorken te verschaffen,
+die trouwens altijd nieuw worden gemaakt, waarmee de ongelukkige
+slachtoffers zijn genuttigd.
+
+Het is een dergelijke historie als die van den spijker in de hut te
+Waterloo, waaraan Napoleon I zijn hoed heeft opgehangen!
+
+De Fidsji-eilanden vormen eene kroonkolonie, 't geen beteekent, dat
+ze rechtstreeks geregeerd worden door het Koloniaal Bureau te Londen,
+volgens een stelsel, dat veel overeenkomst heeft met het door Frankrijk
+bij zijne overzeesche bezittingen gevolgde. Dit is echter slechts een
+voorloopige toestand; zoodra de kolonie in belangrijkheid zal zijn
+toegenomen, wordt ze tot onafhankelijke kolonie verklaard, zooals met
+Tasmanië, Nieuw-Zeeland en alle australische koloniën van Nieuw-Holland
+gebeurd is, behalve met West-Australië, dat kroonkolonie gebleven is,
+omdat het nog te weinig ontwikkeld is. De zoogenaamde onafhankelijke
+koloniën regeeren zich zelve naar goedvinden. Zij ontvangen in het
+geheel geen subsidie van Engeland en behoeven dientengevolge ook
+geene enkele belasting op te brengen. Ze hebben op hun eigen budget
+het tractement staan van den gouverneur die door de koningin wordt
+benoemd; zij vaardigen wetten uit en volgen hun eigen politiek, in de
+eene kolonie soms zeer verschillend van die in de andere, en de dag
+is misschien niet ver meer verwijderd, waarop die koloniën, het juk
+van den meester, hoe weinig drukkend het moge zijn, zullen afwerpen en
+zich tot geheel onafhankelijke landen zullen verklaren. In de koloniën
+Victoria en Nieuw Zuid-Wales dringt deze geest meer en meer door;
+algemeen openbaart zich verzet en tegenstand tegen het moederland,
+en vooral de jonge lieden laten nooit na, u te doen opmerken, dat zij
+Australiërs en geen Engelschen zijn, wat ge misschien geneigd zoudt
+zijn te veronderstellen.
+
+Hier en daar gaat die geest tot een werkelijk vijandig gevoel over
+en het voorbeeld van de Vereenigde Staten van Noord-Amerika vervult
+de geesten zoozeer, dat de volgende eeuw zeer goed het tooneel zou
+kunnen aanschouwen van de wording eener groote australische republiek,
+de Vereenigde Staten van Australië.
+
+De Fidsji-groep bestaat uit 255 eilanden en eilandjes, waarvan ruim
+een derde bewoond zijn.
+
+Men kan zich nauwelijks eene voorstelling maken van het aantal
+bewoonbare eilanden, in die onmetelijke uitgestrektheid van den Grooten
+Oceaan verspreid, waarover in de laatste tijden vele landen van Europa
+hun overcomplete bevolking hebben uitgestort onder den drang van die
+behoefte aan kolonisatie, die een kenmerk van dezen tijd is. Ongelukkig
+komen honderden van de in de reusachtige zee verloren eilanden niet
+tot ontwikkeling; hun vruchtbare grond wordt bijna niet bebouwd en
+de bodem, die in dit heerlijke klimaat duizenden ongelukkigen kon
+voeden, nu steeds tegen ellende kampend in onze groote europeesche
+steden, blijft wat hij eeuwen aaneen is geweest, een groote streek,
+die slechts aan meer of minder woeste volksstammen eene schuilplaats
+biedt en verloren is voor de beschaafde wereld.
+
+In 1859 bood de laatste koning der Fidsji-eilanden, Cakobau,
+(of Thakombau volgens de uitspraak van het land) die eenige jaren
+geleden gestorven is, de souvereiniteit over de eilanden onder
+zekere voorwaarden aan de koningin van Engeland aan. Het aanbod
+werd niet aanvaard, maar door een formeelen afstand werd Engeland
+in 1874 meester van de eilandengroep. Sir Arthur Gordon werd er als
+gouverneur heen gezonden in den loop van het volgend jaar; in 1880
+werd hij vervangen door sir W. de Voeux, en sinds een jaar of vijf
+is het bestuur er in handen van sir John Thurston, een der bekwaamste
+en meest ervaren gouverneurs, die het Vereenigd Koninkrijk tot zijne
+vertegenwoordigers mag rekenen.
+
+Sedert het begin der engelsche heerschappij bewoont hij reeds de
+Fidsji-eilanden, waar hij door zijn ijver en zijne bekwaamheid
+uit eene ondergeschikte betrekking opklom tot de hooge plaats van
+koloniaal gouverneur. Hij kent het volk en de taal, is een onvermoeid
+reiziger en heeft buiten zijn gouverneurschap nog de waardigheid
+van consul-generaal van de Stille Zuidzee. Daarbij is sir John
+Thurston omringd door verdienstelijke ambtenaren, die, als hij,
+tal van jaren op de eilanden wonen, de taal der inboorlingen even
+gemakkelijk spreken als hunne eigene en zoo goed als hun chef de
+algemeene achting genieten.
+
+Er bestaan onder de inboorlingen in 't geheel geene overleveringen,
+die licht kunnen werpen op hunne afkomst. Door dit feit moet men
+wel tot het besluit komen, dat zij al sinds oude tijden het land
+bewonen. Het volksgeloof bevestigt die meening. In tegenstelling met
+wat op andere eilanden geschiedt, bij voorbeeld op Nieuw-Zeeland,
+waar alle Maori-overleveringen op denzelfden oorsprong wijzen, n.l. op
+immigratie van een naburigen archipel, hebben de Fidsji-eilanders het
+vaste geloof, dat hunne voorvaderen alle op denzelfden grond hebben
+gewoond van de schepping der wereld af.
+
+Reeds bij de eerste morgenschemering zette de stoomboot, die mij naar
+den archipel had gevoerd, en op eenigen afstand van Suva geankerd lag,
+hare reis voort en lag weldra aan de kade. Dat is een voorrecht, dat
+ik opmerk bij de meeste aan Engelschen toebehoorende havens! In plaats
+van in een bootje te moeten landen, 't geen zoo dikwijls voorkomt,
+waar het bouwen van een havenhoofd van jaar tot jaar wordt uitgesteld
+uit het oogpunt van zuinigheid, springt ge hier met éénen sprong
+aan land en ge ontsnapt aan de begeerigheid van de menigte bootslui,
+die u willen overbrengen.
+
+Toen ik mij bij zonsopgang op het dek bevond, kon ik reeds terstond
+waarnemen, dat ik in een land kwam, bedekt met dien schoonen
+plantengroei der tropen, die men nooit moede wordt te bewonderen. Op
+de zachte hellingen der heuvels vertoont zich voor mijne oogen een
+weelderige massa groen, en het stadje Suva, door de eerste stralen
+der morgenzon verlicht, is vriendelijk gelegen langs den oever. De
+houten huizen hebben een of twee verdiepingen. Een trottoir,
+eveneens van hout, maakt de passage op regendagen mogelijk. Er
+zijn twee jaargetijden op de Fidsji-eilanden, nl. het warme en het
+gematigde seizoen. Het eerste duurt van October tot Mei en is tevens
+de regentijd, terwijl het tweede, van Mei tot October, de tijd van
+droogte is.
+
+Het klimaat is over het algemeen gezond en aangenaam; de warmte is,
+dank zij de zeewinden niet zoo drukkend als in andere streken van de
+tropische gewesten.
+
+Ik had bij een reisgezel van de boot inlichtingen gevraagd, om te
+weten, of Suva een nog al vrij goed hotel bezat en ik was verbaasd
+geweest, toen ik vernam, dat er drie waren. Ik koos dat, hetwelk
+mijn medereiziger mij als het beste had aangewezen en werkelijk had
+ik mij over mijn keus niet te beklagen. Vele dergelijke inrichtingen
+in andere koloniën kunnen in de verste verte niet wedijveren met het
+hôtel van mevrouw Mac Donald en hare dochters. Wel laat de keuken
+er, zooals in alle engelsche koloniën, te wenschen over, maar ik was
+reeds sedert maanden gewend geraakt aan een menu, dat onveranderlijk
+uit dezelfde gerechten bestond, nl. uit in water gekookte groenten,
+sausen van aangemengd meel en visch, die zonder zout was klaar
+gemaakt. Gelukkig heb ik brieven voor enkele der aanzienlijkste
+inwoners, onder anderen voor den dokter, die, in Frankrijk opgevoed,
+de keuken weet te waardeeren en, _last not least_, voor den gouverneur,
+wiens tafel mij de verschrikkelijke maaltijden op de laatste bootreis
+doet vergeten.
+
+De gemeenschap tusschen de verschillende eilanden der Fidsji-groep is
+niet zeer levendig; alleen de maandelijksche stoomboot van Auckland,
+waarmee ik ben aangekomen, gaat door naar Levuka, na twee dagen
+oponthoud in de haven van Suva. Ik maak dus van die gelegenheid
+gebruik, en bij het vallen van den avond vertrekkend, ben ik den
+volgenden morgen vroeg in de stad Levuka.
+
+Toen onze boot de haven binnenvoer kwam de handelsman, voor wien ik
+een aanbevelingsbrief had, aan boord, om een praatje met den kapitein
+te maken. Hij was een zeer beminnelijk man, die mij op zijn kantoor
+bracht en zich geheel te mijner beschikking stelde.
+
+Het is nog slechts half zeven en toch is de geheele bevolking in dit
+vroege morgenuur reeds bij de hand.
+
+Het is de tijd, waarop men in de bergen gaat baden, zegt mijn vriend
+tot mij, en noodigt mij uit, hem daarheen te vergezellen. Ik laat
+eenige verwondering blijken bij de invitatie, omdat de bergen mij
+minder geschikt schijnen voor die wijze van verkoeling, die ik eerder
+aan het strand zou hebben verwacht; maar weldra wordt mij de zaak
+duidelijk. De zee krioelt van haaien en kan daarom niet voor het baden
+in aanmerking komen. Daarentegen heeft men een helderen waterstroom,
+die van de bergen vloeit, op kosten der aanwezige Europeanen,
+gebruikt om een meertje te vormen, dat men na een korte wandeling
+bergop bereikt. Een opeenhooping van rotsen en planten houdt het water
+tegen, en men heeft een kleine ruimte opengelaten, waardoor de stroom
+zijnen weg bergaf kan vervolgen, terwijl het van boven komende frissche
+water het vijvertje op de gewenschte hoogte houdt en er voortdurend
+den inhoud van vernieuwt. Al die heeren, die in hunne hemdsmouwen
+zich naar die nieuwerwetsche zwemplaats begeven, met hunne handdoeken
+over den arm, vormen een heelen stoet. De vermoeienis van het stijgen
+wordt ruimschoots vergoed, eensdeels door de frischheid van het heldere
+meertje, anderdeels door den heerlijken aanblik, dien men van de hoogte
+af geniet. Een kring van groene heuvels omringt ons aan alle kanten,
+bananen en kokospalmen sieren de vruchtbare dalen en tot op den top
+der bergen kan men den heerlijken plantengroei der tropen bewonderen.
+
+Ze zijn gelukkig, die indolente inboorlingen der Fidsji-eilanden,
+die zich buiten alle woelingen onzer beschaafde wereld kunnen houden;
+de wateren zijn er vischrijk; de vruchtbare bodem brengt in overvloed
+groenten en vruchten voort; zij oogsten zonder inspanning. Alles
+schijnt mee te werken, om aan de bevolking dezer begunstigde streken
+een vreedzaam leven te verzekeren; een heerlijk klimaat heerscht
+er; ze kennen geen ontbering en geene begeerlijkheid en zonder zorg
+voor den komenden dag slijten zij hun rustig bestaan. En toch hebben
+verwonderlijker wijze juist op de tallooze eilanden van dezen Grooten
+Oceaan vreeselijke drama's plaats gehad, en zonder de tusschenkomst
+der europeesche staten zou de barbaarschheid met al hare gruwelen en
+martelingen er nog heerschen. De tooneelen van kannibalisme, die op
+de Fidsji-eilanden zijn afgespeeld, overtreffen in wreedaardigheid
+al wat de eilanden in den omtrek te zien hebben gegeven, en indien
+de pogingen der zendelingen betrekkelijk goede resultaten hebben
+opgeleverd, toch hebben vooral de engelsche geweren de zeden dezer
+inboorlingen verzacht. Vrees voor straf heeft eene groote rol gespeeld
+bij de verdwijning van de wreedheden uit vroeger dagen.
+
+Wat den arbeid der zendelingen aangaat, hoe prijzenswaardig hij ook
+zij, hij leidt dikwijls tot vreemde verschijnselen. De wilde van
+gisteren, wien men de bijbelsche geschiedenis en de beginselen van
+het Evangelie bijbrengt, wordt een soort van dweper.
+
+Eens, toen ik bij een familie te Suva dineerde, maakte de vrouw des
+huizes verontschuldigingen op het punt van den maaltijd en vertelde
+mij, dat goede bedienden bijna niet meer te krijgen waren. Ze had,
+na haar geduld tot het uiterste te hebben ingespannen, drie bedienden
+moeten wegzenden, die ze sinds jaren in dienst had en die haar nooit
+eenige reden tot klagen hadden gegeven. Nadat ze christenen waren
+geworden, verborgen zij zich met den bijbel in de hand in alle hoeken
+van den tuin en zongen liederen; hij, die voor de keuken zorgde,
+weigerde hardnekkig op zondag koksdiensten te verrichten. Behalve die
+overdreven uitingen, had het trio ook onderling twist gekregen, daar
+de kok door een protestantschen engelschen geestelijke gedoopt was
+en de beide anderen door de op de eilanden wonende fransche broeders.
+
+Ik bleef drie dagen te Levuka en in de omstreken. Een enkel inwoner
+bezit er een rijtuig, maar hij kan er niet veel gebruik van maken, want
+er zijn geen wegen buiten de toegangswegen aan beide zijden der stad.
+
+Vliegen en muskieten zijn er van fabelachtige afmetingen. Gelukkig
+heeft de Voorzienigheid naast die onverdragelijke insecten een geoefend
+jager aangesteld, die ijverig jacht op hen maakt. Dat is eene spin,
+zoo groot als een kleine kikvorsch, die niet gedood wordt, omdat ze
+zooveel vliegen verslindt. Hagedissen zijn er een onnoemelijk aantal,
+in rijke verscheidenheid van soorten. De mooiste is een groene hagedis,
+die zoo groot is als een cameleon en daar veel op gelijkt. Zooals
+in vele streken van Indië de witte mier het hout aantast, zoo is de
+mier van de Fidsji-eilanden de schrik van den boekenliefhebber. Een
+nieuw boek wordt in korten tijd een oud boek, en ziet er uit, of het
+van een onzer stalletjes op een kleine markt komt. De mier ontziet
+zelfs den band niet en waagt zich ook wel aan uwe schoenen of andere
+lederen voorwerpen.
+
+Mijn stoomboot heeft een duizendtal bossen bananen ingenomen en moet
+zich op de reede van Navoa op Viti Levu nog van eene zekere hoeveelheid
+suiker voorzien. Wij vertrekken des avonds en ankeren den volgenden
+morgen bij een laag land, dat ons eene menigte muskieten toezendt. Er
+is daar niet veel te zien, alleen een suikerfabriek en wat kokospalmen
+staan er in eene overigens onbebouwde streek. De werkzaamheden zijn
+in een paar uren afgeloopen en wij keeren naar Suva terug.
+
+De vriendelijke gouverneur stelt mij een aardig uitstapje voor. Twee
+ambtenaren moeten zich naar het binnenland van het eiland begeven,
+om met een opperhoofd enkele zaken te regelen en eene inspectiereis te
+doen. Als ik er lust in heb, zal hij mij aan die heeren voorstellen en
+dan kan ik met hen gaan. Zeker heb ik er lust in; de gelegenheid, om op
+die wijze het leven gade te slaan van een pas uit de barbaarschheid
+opgeheven volk, lacht mij toe, te meer, daar mijne reisgezellen
+vloeiend de taal der eilanders spreken en mij inlichtingen zullen
+kunnen geven over al, wat ik wensch te weten.
+
+De heeren Cox en Lanford komen mij den volgenden morgen afhalen. De
+boot van den gouverneur wacht ons aan 't eind der pier; zes kloeke
+roeiers zijn gereed en de kisten aan den achtersteven bevatten een
+rijke verscheidenheid van proviand, want de spijs en drank, die men ons
+in de dorpen, die wij zullen bezoeken, zou kunnen aanbieden, zouden
+niet best overeen zijn te brengen met de behoeften van europeesche
+magen. De matrassen, de vliegennetten en dekens zijn ingepakt; een zeil
+op beweegbare palen zal ons tegen de zonnestralen beschutten en het
+zal ons naar de engelsche beginselen van comfort aan niets ontbreken.
+
+Zoodra we met flinke riemslagen de haven achter ons hebben gelaten,
+worden de zeilen geheschen en onze boot glijdt over de gladde zee
+vlug voort. We gaan de rivier de Rewa in, die over eene lengte van
+45 mijlen bevaarbaar is en tot op twintig mijlen van hare monding
+eene breedte heeft van 200 M. De oevers zijn laag en met een dicht
+plantenkleed bedekt; bananen en kokospalmen groeien er in overvloed.
+
+Des namiddags varen we een kreek binnen, waar de boot wordt
+vastgelegd aan een boomstam. Wij klauteren aan land en worden door
+het opperhoofd en de aanzienlijken uit den omtrek ontvangen, die
+allen zijn toegestroomd, om de straks te houden plechtige vergadering
+bij te wonen. Er moet rekening en verantwoording worden gedaan. De
+belastingen, die de inboorlingen schuldig zijn, worden betaald in
+voortbrengselen, vooral bananen. Daar de geheele oogst naar Suva
+is overgebracht, moet ieder der belastingschuldigen nog eenig geld
+terugontvangen en in handen van het opperhoofd en de aanzienlijken
+wordt nu de schuld der regeering door den heer Cox afgedragen.
+
+Eenige zakken met geld worden neergelegd op de mat, die bij geene
+officiëele bijeenkomst ontbreekt en het geheele gezelschap plaatst
+zich gehurkt rondom den vertegenwoordiger van den gouverneur. Geen
+enkele stoel bestaat in het geheele dorp; men buigt, zoo goed het
+gaat, op de hurken neer of strekt zich uit op de matten, die hier en
+daar zijn neergelegd. Ik maak ernstig inbreuk op de etiquette, door
+plaats te nemen op de plank, bij den ingang, ten einde wat frissche
+buitenlucht in te ademen, in plaats van de onaangename geuren binnen
+in de woning. De heer Cox maakt eene opmerking over de fout, die ik
+bega, en ik moet wel tusschen twee bijna naakte grijsaards gaan zitten.
+
+De vergadering wordt geopend, maar in plaats van met eene toespraak
+begint ze met eenen maaltijd. Een jonge inboorling zet voor het
+opperhoofd een grooten schotel neer, uit pisangbladeren gemaakt,
+waarop broodvruchten liggen, terwijl een onzer roeiers een kist
+ontpakt en flesschen wijn opentrekt. Een andere schotel, die binnen
+komt, bevat een landsgerecht, nl. garnalen als paté klaargemaakt en
+gewikkeld in een blad, dat mee is gekookt.
+
+Ik houd wel van broodvruchten, die naar onzen aardappel smaken,
+maar iets droger zijn en de garnalen smaken zeer goed. Wij bieden het
+opperhoofd sardines aan en aan een der aanzienlijken presenteeren wij
+kaas; maar beiden trekken een leelijk gezicht en verklaren, niet te
+kunnen begrijpen, hoe wij dergelijk voedsel kunnen eten. Een stukje
+kip vindt echter een beter onthaal.
+
+Met de regeling der geldzaken zullen ten minste twee uren gemoeid
+zijn. Ik maak van de gelegenheid gebruik, om een onderzoekingstocht
+in het dorp te ondernemen. Het bestaat uit een veertigtal hutten,
+uit riet, stroo en droge bladeren gemaakt, en tusschen het geboomte
+verspreid. Enkele zijn moeilijk binnen te komen, daar ze niet
+op den grond staan, maar op palen rasten, die wel een meter hoog
+zijn. Kinderen, varkens, kippen en honden krioelen op den leemen grond
+door elkaar; enorme banaanbladeren beschutten hen tegen de zon. De
+vrouwen, wier kleeding zich bepaalt tot een gordel van gekleurde stof
+dicht om de lenden gesloten, vluchten in de hutten, maar ik trotseer
+de convenance en dring binnen door den nauwen ingang der woningen. Ik
+houd namelijk het doel voor oogen, dat ik op mijne omzwervingen door
+den archipel mij heb gesteld, om nl. curiositeiten en oude inlandsche
+wapenen te verzamelen. Ik vind niet veel bijzonders, maar toch wordt
+mijne collectie vermeerderd met twee oude knodsen, die ik ontvang in
+ruil voor een paar aan de dames voorgehouden shillings.
+
+Wij moeten dien avond in het dorp blijven en krijgen de beschikking
+over de hut, waar we zijn ontvangen; het is het paleis van het dorp
+en een paal, die er bovenop staat, versierd met witte schelpen, toont
+genoegzaam aan, dat het de hut van het opperhoofd is. Vóór we ons in
+Morpheus' armen kunnen werpen, wacht ons nog een muzikale soiree,
+de _meke-meke_ van de Fidsji-eilanders, noodzakelijk slot van elk
+feest en elke receptie.
+
+De notabelen van 's morgens, naakt tot het middel toe en glimmend van
+kokosolie, komen binnen en nemen op de matten plaats. Daar mij die
+houding niet bevalt, ga ik op een onzer kisten zitten en de heer Cox
+beweert, dat mij, als vreemdeling, die afwijking van de heerschende
+gewoonte vrijstaat. Een oude, tandelooze man voert met schreierige
+stem een solo uit en de geheele menigte stemt mee in op een tragische,
+ver van schoone manier. Langzamerhand zetten de stemmen zich uit,
+en eindelijk wordt het een oorverdoovend geweld; ze draaien met
+de oogen en een luid in de handen klappen vermeerdert het lawaai,
+'t Was of we ons midden in een kannibalenfeest bevonden en werkelijk
+had die avond ons iets echt origineels laten bijwonen.
+
+De groote warmte maakte, dat ik op nieuw tegen de convenances
+zondigde. De toerist, die naar de Fidsji-eilanden gaat, mag zich
+wel een wellevendheidsgids aanschaffen en die ernstig bestudeeren,
+vóór hij zich in de wereld daar begeeft. De zoon van het opperhoofd
+had mij een waaier cadeau gegeven en daar ik dien in een hoekje van
+het vertrek had neergelegd, gaf ik een onzer roeiers een teeken,
+om mij dien even aan te reiken. Hij schudt het hoofd en maakt eene
+beweging van verbazing, die ik niet begrijp. De heer Lanford legt
+mij uit, dat een inboorling het recht niet heeft, iets aan te raken,
+dat van zulk een hooggeplaatst persoon afkomstig is, of die laatste
+moet er hem vergunning voor geven.
+
+De zoon van het opperhoofd, die Engelsen verstaat, komt ten mijnen
+gunste tusschenbeide. Hij heeft op een school te Sydney zijne
+opleiding ontvangen, maar ondanks het goede onderwijs heeft hij zich
+niet kunnen voegen naar de zeden en gebruiken van het blanke ras, en
+in zijn dorp teruggekeerd, heeft hij de gewoonten zijner vaderen op
+nieuw aangenomen en in een hoek zijner hut de europeesche kleederen
+weggeborgen, die hem per slot van rekening toch te lastig waren.
+
+Den volgenden morgen namen we in de rivier een heerlijk, verkwikkend
+bad. Het loopt gelukkig af, want wij hooren kort daarna, dat de rivier
+dikwijls door haaien wordt bezocht, die even vroolijk tieren in zoet
+water als in het zoute water der zee. Acht dagen te voren was eene
+vrouw door een dezer monsters aangegrepen op veertig mijlen afstands
+van den mond der rivier en den vorigen dag was een man hetzelfde
+gebeurd.
+
+Wij maken ons voor het vertrek gereed. Het is Zondag; de klok van den
+katholieken zendingspost roept in de verte de geloovigen op, en toen
+wij het dorp verlieten, klonk juist de gong van den wesleyaanschen
+herder op den tegenoverliggenden oever.
+
+Dat deel van het eiland, waar we nu zijn, is het tooneel geweest van
+afschuwelijke moorden, door het kannibalisme bedreven, nog zelfs tot
+1876 toe. De zendeling Baker en eenige andere Europeanen werden toen
+gedood en opgegeten; _kiki_, zooals het in de taal der inboorlingen
+heet.
+
+Om een voorbeeld te stellen, liet de gouverneur twee dozijn van de
+barbaren fusilleeren of ophangen, om hun den lust te benemen, zich
+voortaan te vergasten aan _bukalo_, of menschelijk vleesch. Nu nog
+kunnen vele inwoners zich niet verbeelden, dat het denkbeeld, zijne
+vijanden op te eten, eenen blanke afschuw inboezemt; ze zijn nu wel
+gedwongen, de uitgevaardigde wetten na te leven, maar ze zien er de
+verstandigheid niet van in. In het tweede dorp, dat wij bezochten,
+deelde een grijsaard den heer Lanford mede, dat menschenvleesch
+veel sappiger en lekkerder is dan rundvleesch. Een onlangs gestorven
+opperhoofd, Raki Raki, had de gewoonte, een steen neer te leggen ter
+herinnering aan elken vijand, op zijn bevel gedood en opgegeten. In
+1849 had de hoop der steenen een bedrag van 872 stuks bereikt!
+
+De geschiedenis van het kannibalisme biedt veel eigenaardigs. Die
+eilandbewoners, wier godsdienst het bestaan leerde van verscheiden
+goden, waren van meening, dat het gestorte bloed hunnen goden
+welgevallig was. Zij, die nooit een hunner medemenschen hadden gedood,
+werden tot straf den haaien voorgeworpen. Men bewees een vijand eer,
+als men hem at, nadat men hem had vermoord.
+
+Cakobau wees, als hij lust had in menschenvleesch, met den vinger
+den persoon aan, dien hij voor zijnen maaltijd wilde nuttigen.
+
+Wij zetten onze reis voort en bezochten twee ambtenaren en een planter,
+wier leven in volledige afzondering voorbijging. Nauwelijks hebben
+wij plaats genomen, of de flesch whisky wordt op tafel gezet; zoo wil
+'t het gebruik in de warme streken en is daardoor de oorzaak van de
+vele leverziekten, die er voorkomen.
+
+De natuurtooneelen zijn steeds zeer schoon en de warmte is niet
+drukkend. Een zuidoostewind vergunt ons de zeilen te gebruiken en
+snel vooruit te komen. Van tijd tot tijd stooten we eens op ondiepten,
+maar onze roeiers, die in het water gaan, heffen met hunne gespierde
+armen de boot op, duwen haar weer naar dieper water en komen alle
+moeielijkheden te boven.
+
+We brengen den nacht door in een eenvoudig, maar zindelijk hôtel,
+tegenover eene groote suikerfabriek, die we den volgenden dag
+zullen bezoeken. Het is volle maan en van ons balcon hebben we een
+prachtig gezicht op de suikerrietvelden en het weelderige groen op
+den tegenoverliggenden oever der rivier, welker water met een zilveren
+schijnsel overgoten is.
+
+Er zijn in den archipel een twaalftal suikerfabrieken en hun product
+kan zeer goed de vergelijking doorstaan met de suiker van de Antillen
+en de andere koloniën. De fabriek hier voor ons is de grootste van de
+geheele wereld, zegt men mij; de afmetingen overtreffen die van de
+groote fabriek op Mauritius. Werkelijk heb ik nooit zulke kolossale
+fabrieksgebouwen gezien en de onder-directeur, die ons vergezelt,
+vertoont ons met ingenomenheid de reusachtige machines, die voor de
+fabricatie dienen.
+
+De woning van den directeur ligt op een heuvel. Het is een fraai
+gemeubelde villa in een prachtigen tuin. Accacia's, oranjeboomen,
+citroenboomen en cactussen vormen een _ensemble_ van kleuren, dat
+het oog aangenaam aandoet.
+
+Tegen het vallen van den avond schoot de heer Lanford, die een
+hartstochtelijk jager was, op de rivier eenige vleermuizen. Een
+dezer dieren, die dicht bij onze boot in het water viel, wordt door
+een van onze roeiers opgehaald, 't Is een grooter exemplaar dan onze
+vleermuizen en het heeft ook een anderen vorm van kop, gelijkend op
+dien van een kleinen fox-terrier. Niet als zoöloog heeft onze man
+zich er meester van gemaakt; hij beweert, dat het dier, gekookt,
+een heerlijke lekkernij is en dat hij zich er dien avond nog op
+zal vergasten.
+
+Waar wij ook komen, overal groeien bananen. De vrucht vormt een gewild
+uitvoerartikel naar de havens Sydney en Auckland. Elke boot neemt 15
+à 20.000 bossen mee, die regelmatig met een shilling het aan boord
+geleverde bos worden betaald. De vracht bedraagt even veel, zoodat
+een bos van 60 à 100 bananen tegen f 1.20 (holl.) in de haven van
+bestemming aankomt.
+
+Toen wij den volgenden dag de terugreis aanvaardden en bij de monding
+der Kewa aankwamen, zagen we een felbewogen zee voor ons. Met
+ons zeil schieten we met de snelheid van een stoomboot vooruit,
+maar er is aan die vaart weinig aanlokkelijks verbonden. Het schuim
+verblindt ons en we krijgen zeeën in, die ons in gevaar brengen, te
+verongelukken. Daarbij komt een stortregen; onze mannen moeten maar
+steeds scheppen, om de boot niet te vol water te krijgen. Gelukkig dat
+de snelheid der vaart ons Suva al spoedig doet naderen. Met vreugde
+begroeten wij de lichten van het stadje.
+
+De wetten, waar de Fidsji-eilanders onder leven, zijn in menig opzicht
+streng, maar volmaakt in harmonie met die, welke vóór de britsche
+bezetting er golden. De engelsche regeering heeft het karakter van
+een vergrijp laten rusten op menige fout of zwakheid, die elders
+onopgemerkt zou blijven. Ze heeft terecht niet gewild, dat iets,
+'t geen de oorspronkelijke bewoners als misdrijf beschouwden, door
+de blanken zou worden geduld. Zoo worden echtbreuk en prostitutie
+met vrij lange gevangenisstraf bedreigd.
+
+Het verkoopen van whisky of eenigen anderen alcoholischen drank door
+een Europeaan aan een inboorling wordt streng gestraft.
+
+De Fidsji-eilander troost zich gemakkelijk over deze bepaling, want hij
+heeft de kava, zijn inlandschen drank, die in zijne oogen door niets
+wordt overtroffen. Wat hij veel minder gaarne zou missen, is de tabak,
+want hij is een verwoed rooker. Op het voorbeeld van den klerk op een
+bureau, die zijn pen achter het oor steekt, stapt de inlander rond met
+de sigaret, al of niet brandend, op dezelfde plaats gestoken. Zijn
+huid en zijn haardos, beide vol olie, zullen stellig aan de sigaret
+een vettigen smaak geven, die den geur niet aangenamer maakt, maar dat
+is een kleinigheid, waar hij zich niet om bekommert. De vrouwen, die
+even sterk rooken als de mannen, steken de sigaret, of het blaadje,
+waarin de tabak wordt gewikkeld, door de gaten in hare ooren, die
+groot genoeg zijn om het begeerde voorwerp in te bergen.
+
+Zooals op bijna alle eilandengroepen van den Stillen Oceaan neemt de
+inlandsche bevolking in aantal af volgens de natuurwet, die leert,
+dat de zwarten langzamerhand verdwijnen, naarmate de beschaving
+tot hen doordringt en de blanken onder hen in aantal toenemen. Op
+de Fidsji-eilanden treedt die achteruitgang van het ras duidelijker
+aan het licht dan ergens anders; naar de laatste schatting wonen er
+op alle eilanden te zamen niet meer dan 120 000 menschen. In 1859
+werd die bevolking op 200 000 geschat en in 1874 nog op 140 000. Een
+oorzaak, die de vermindering sterk in de hand werkt, is de numerieke
+minderheid der vrouwen. Wat de Europeanen betreft, hun aantal is nog
+slechts beperkt en wisselde sedert 1880 af van 2000 tot 3000.
+
+De openbare instellingen zijn wel een bezoek van den toerist
+waard. Een frisch, goed geventileerd hospitaal, dat door een kundig
+geneesheer bestuurd wordt, ligt op een heuvel en kan ruim de zieken
+uit het dorp en uit de omstreken bergen. Nadat ik het had bekeken,
+zette ik mijne wandeling over de heuvels voort en de dokter, die mij
+vergezelde, toonde mij de plaats, waar men wil beginnen, dicht bij
+Suva, amphitheatersgewijze een botanischen tuin aan te leggen. Die
+tuin, die nu nog in embryonalen staat verkeert, belooft eens zeer
+belangrijk te worden. Ongelukkig is er nog niet genoeg geld voor
+bijeen, wat des te meer jammer is, omdat de gouverneur en een der
+voornaamste ambtenaren hartstochtelijke botanisten zijn. Dank zij hun
+initiatief kan ik reeds een mooie verzameling planten en boomen zien
+uit alle deelen der tropische wereld.
+
+In de gevangenis waren, toen ik die bezocht, een twintigtal
+inboorlingen en twee Europeanen, een Engelschman en een Duitscher. Die
+laatsten moeten overdag werken met de gekleurde misdadigers, maar des
+avonds worden ze in cellen gebracht, terwijl de inboorlingen algemeene
+slaapzalen hebben. Er heerscht eene strenge tucht, zooals in elke
+engelsche gevangenis, en de arbeid der veroordeelden komt der kolonie
+in vele opzichten ten goede. Enkele van hen moeten eenen weg aanleggen
+naar de monding der Rewa; andere moeten aan de haven arbeid verrichten.
+
+Een der laatste avonden van mijn verblijf op het eiland breng ik door
+bij lieden van de Samoa-eilanden, en zoo kon ik het verschil waarnemen
+tusschen deze eilanders en die van de groep, waar we zijn. De vrouwen
+der Samoa-eilanden zijn over 't geheel mooi, ofschoon haar embonpoint
+de schoonheid niet verhoogt. Ze zijn behaagziek en tooien zich met
+kleederen, waarin rood, wit en groen de hoofdtinten vormen. Bij elk
+bezoek wordt gedanst en gezongen, waarbij het lichaam zich in dezelfde
+bochten wringt als bij de dansen in Indië.
+
+Als men te Suva of te Levuka des avonds uitgaat, moet men eene lantaarn
+meenemen. De meeste huizen liggen tusschen de heuvels verspreid en het
+is niet gemakkelijk, om zonder licht de smalle voetpaden te herkennen,
+die langs allerlei zigzaglijnen de stad doorkruisen. Op den avond vóór
+mijn vertrek kwam ik van een diner bij den gouverneur, gewapend met
+mijne lantaarn, die tegelijk mijn avondtoilet en de struiken langs
+den weg bescheen, toen een witte slang met zwarte ringen sissend voor
+mijn voeten langs schoot. Indien ik in een ander land ware geweest,
+zou ik zeker meer verschrikt zijn geworden, maar ik wist, dat op
+de Fidsji-eilanden dit kruipend gedierte onschadelijk is. Daar het
+dier bijna twee meter lang was, kon ik een onwillekeurig gevoel van
+afkeer niet onderdrukken bij 't zien van het kruipende dier, dat den
+mensch ten val heeft gebracht, lang voor het werk der madreporen den
+schoonen Fidsji-archipel uit de zee had opgebouwd.
+
+Den volgenden morgen zag ik een rookzuil aan den horizon; 't is de
+_Rockton_, de koerier van Sydney, die mij, hoop ik, nieuws uit Europa
+zal brengen.
+
+Met diezelfde boot zal ik mij naar een naburigen archipel begeven en
+het doet mij genoegen, dat ze veel beter is dan de stoomboot, welke
+mij op het eiland heeft aan wal gezet. Ik verlaat de Fidsji-eilanden
+met de aangenaamste herinneringen en met een gevoel van oprechte
+dankbaarheid jegens de gastvrije bewoners.
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Reis naar de Fidsji-eilanden, by G. Verschuur
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS NAAR DE FIDSJI-EILANDEN ***
+
+***** This file should be named 14561-8.txt or 14561-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/5/6/14561/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/14561-8.zip b/14561-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..b0b2af1
--- /dev/null
+++ b/14561-8.zip
diff --git a/14561-h.zip b/14561-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..97ad03c
--- /dev/null
+++ b/14561-h.zip
diff --git a/14561-h/14561-h.htm b/14561-h/14561-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..8b56f25
--- /dev/null
+++ b/14561-h/14561-h.htm
@@ -0,0 +1,908 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+
+<title>Reis naar de Fidsji-eilanden</title>
+<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css" title="Artic Blue">
+<link href="style/amazonia.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Amazonia Green">
+<link href="style/borneo.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Borneo Brown">
+<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print">
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="G. Verschuur">
+<meta name="DC.Creator" content="G. Verschuur">
+<meta name="DC.Title" content="Reis naar de Fidsji-eilanden">
+<meta name="DC.Date" content="##### 2005">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Reis naar de Fidsji-eilanden, by G. Verschuur
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Reis naar de Fidsji-eilanden
+       From "De Aarde en haar volken, Jaargang 1892"
+
+Author: G. Verschuur
+
+Release Date: January 2, 2005 [EBook #14561]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS NAAR DE FIDSJI-EILANDEN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<span class="pageno"><a id="d0e67"></a>Bladzijde 145</span><a id="d0e68"></a><h1>Reis naar de Fidsji-eilanden</h1>
+<p align="left" class="byline"><i>Door <span class="smallcaps">G. Verschuur</span>.</i></p>
+<p id="d0e76"></p>
+<div id="d0e77" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1892-145.jpg" alt="De rivier bij Viti Levu."></p>
+<p class="figureHead">De rivier bij Viti Levu.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e81">De reiziger, die aan wal stapt op de Fidsji-eilanden wordt, zoo niet van bewondering, dan toch van verbazing vervuld, als
+hij, van de stoomboot komende, mannen op zich ziet toetreden met een overvloedigen haardos en van een type, dat veel verschilt
+van dat, &#8217;t welk hij heeft kunnen bestudeeren op de andere eilandengroepen, waar &oacute;f het toeval &oacute;f het programma voor zijne
+omzwervingen hem voerde. Hier geen min of meer zwarte tint zooals bij de Kanaken, of een bronskleur zooals bij de bewoners
+van andere tropische eilanden, maar een zeer eigenaardige gelaatstint, en de schilder, die het portret van een Fidsji-eilander
+moest maken, zou rood en geel en grijs op zijn palet moeten dooreenmengen, om die bijzondere kleur weer te geven, die de inboorlingen
+van andere stammen onderscheidt.
+
+</p>
+<p id="d0e83">Over het algemeen is het een sterk en goed ontwikkeld ras; gemiddeld zijn ze grooter dan de Kanaken en andere eilandbewoners
+uit de buurt. Op het voorbeeld van wat men op de Salomons-eilanden ziet gebeuren, hebben ook zij de gewoonte, hunne haren,
+die oorspronkelijk zwart zijn, met een dikke laag kalk te bestrijken. Die kalk brengt eene geheele verandering in de kleur
+teweeg en maakt de haren hard en kroezig. Met angstvallige zorg geborsteld, gelijkt de rijke haardos, waarop zij zeer trotsch
+zijn, op eene groote spons, die ze op hun hoofd dragen en de Fidsji-eilander, toegetakeld met deze hoofdversiering, die hem
+voor een zonnesteek beveiligt, loopt met een stok in de hand als een eerste fat over de wandelwegen in zijne steden en dorpen.
+Soms behelpt hij zich, bij gebrek aan een wandelstok, met een ouden parapluiestok, als hij eenig gevoel heeft voor elegantie
+en <i>chic\</i> is hij daarentegen conservatief gezind, dan vervangt de voorvaderlijke knods den wandelstok.
+
+</p>
+<p id="d0e88">Ongelukkig maakt, vooral als ge een groepje aantreft, zijne tegenwoordigheid een alleronaangenaamsten indruk op uwe reukorganen,
+of ge moest een liefhebber zijn van den geur van kokosolie, waarmee hij zich buitensporig mild het geheele lichaam inwrijft.
+Zeker is dit niet het eenige volk, dat eene besliste voorliefde voor dien geur aan den dag legt, die door een gril van de
+mode nooit tot onze zeden zal doordringen; maar bij hen wordt, in vergelijking met de broeders in Indi&euml; en op de Soenda-eilanden,
+de maat overschreden, zoodat zij hunne omgeving en elk voorwerp, dat ze aanraken, er mee verpesten.
+
+</p>
+<p id="d0e90">V&oacute;&oacute;r de engelsche bezetting waren de Fidsji-eilanders kannibalen in den echten zin des woords; op het oogenblik zijn ze een
+zachtzinnig, volgzaam ras. De zendingsposten, die zich sedert het begin dezer eeuw in den archipel hebben gevestigd, hebben
+hunne woeste en barbaarsche zeden verzacht en de stevige arm der regeering heeft het overige gedaan.
+
+</p>
+<p id="d0e92">Hoewel het kannibalisme er nu geheel is afgeschaft, behoeft men slechts een twaalftal jaren terug te gaan, om van het woeste
+instinct der bewoners sporen aan te treffen. Op dat tijdstip werden de laatste blanken er gedood en opgegeten en de liefhebbers
+van curiositeiten, die na deze daad van barbaarschheid de eilanden hebben bezocht, zijn in de gelegenheid geweest, zich de
+houten vorken te verschaffen, die trouwens altijd nieuw worden gemaakt, waarmee de ongelukkige slachtoffers zijn genuttigd.
+
+
+</p>
+<p id="d0e94">Het is een dergelijke historie als die van den spijker in de hut te Waterloo, waaraan Napoleon I zijn hoed heeft opgehangen!
+
+<span class="pageno"><a id="d0e96"></a>Bladzijde 146</span></p>
+<p id="d0e97">De Fidsji-eilanden vormen eene kroonkolonie, &#8217;t geen beteekent, dat ze rechtstreeks geregeerd worden door het Koloniaal Bureau
+te Londen, volgens een stelsel, dat veel overeenkomst heeft met het door Frankrijk bij zijne overzeesche bezittingen gevolgde.
+Dit is echter slechts een voorloopige toestand; zoodra de kolonie in belangrijkheid zal zijn toegenomen, wordt ze tot onafhankelijke
+kolonie verklaard, zooals met Tasmani&euml;, Nieuw-Zeeland en alle australische koloni&euml;n van Nieuw-Holland gebeurd is, behalve
+met West-Australi&euml;, dat kroonkolonie gebleven is, omdat het nog te weinig ontwikkeld is. De zoogenaamde onafhankelijke koloni&euml;n
+regeeren zich zelve naar goedvinden. Zij ontvangen in het geheel geen subsidie van Engeland en behoeven dientengevolge ook
+geene enkele belasting op te brengen. Ze hebben op hun eigen budget het tractement staan van den gouverneur die door de koningin
+wordt benoemd; zij vaardigen wetten uit en volgen hun eigen politiek, in de eene kolonie soms zeer verschillend van die in
+de andere, en de dag is misschien niet ver meer verwijderd, waarop die koloni&euml;n, het juk van den meester, hoe weinig drukkend
+het moge zijn, zullen afwerpen en zich tot geheel onafhankelijke landen zullen verklaren. In de koloni&euml;n Victoria en Nieuw
+Zuid-Wales dringt deze geest meer en meer door; algemeen openbaart zich verzet en tegenstand tegen het moederland, en vooral
+de jonge lieden laten nooit na, u te doen opmerken, dat zij Australi&euml;rs en geen Engelschen zijn, wat ge misschien geneigd
+zoudt zijn te veronderstellen.
+
+</p>
+<p id="d0e99">Hier en daar gaat die geest tot een werkelijk vijandig gevoel over en het voorbeeld van de Vereenigde Staten van Noord-Amerika
+vervult de geesten zoozeer, dat de volgende eeuw zeer goed het tooneel zou kunnen aanschouwen van de wording eener groote
+australische republiek, de Vereenigde Staten van Australi&euml;.
+
+</p>
+<p id="d0e101">De Fidsji-groep bestaat uit 255 eilanden en eilandjes, waarvan ruim een derde bewoond zijn.
+
+</p>
+<p id="d0e103">Men kan zich nauwelijks eene voorstelling maken van het aantal bewoonbare eilanden, in die onmetelijke uitgestrektheid van
+den Grooten Oceaan verspreid, waarover in de laatste tijden vele landen van Europa hun overcomplete bevolking hebben uitgestort
+onder den drang van die behoefte aan kolonisatie, die een kenmerk van dezen tijd is. Ongelukkig komen honderden van de in
+de reusachtige zee verloren eilanden niet tot ontwikkeling; hun vruchtbare grond wordt bijna niet bebouwd en de bodem, die
+in dit heerlijke klimaat duizenden ongelukkigen kon voeden, nu steeds tegen ellende kampend in onze groote europeesche steden,
+blijft wat hij eeuwen aaneen is geweest, een groote streek, die slechts aan meer of minder woeste volksstammen eene schuilplaats
+biedt en verloren is voor de beschaafde wereld.
+
+</p>
+<p id="d0e105">In 1859 bood de laatste koning der Fidsji-eilanden, Cakobau, (of Thakombau volgens de uitspraak van het land) die eenige jaren
+geleden gestorven is, de souvereiniteit over de eilanden onder zekere voorwaarden aan de koningin van Engeland aan. Het aanbod
+werd niet aanvaard, maar door een formeelen afstand werd Engeland in 1874 meester van de eilandengroep. Sir Arthur Gordon
+werd er als gouverneur heen gezonden in den loop van het volgend jaar; in 1880 werd hij vervangen door sir W. de Voeux, en
+sinds een jaar of vijf is het bestuur er in handen van sir John Thurston, een der bekwaamste en meest ervaren gouverneurs,
+die het Vereenigd Koninkrijk tot zijne vertegenwoordigers mag rekenen.
+
+</p>
+<p id="d0e107">Sedert het begin der engelsche heerschappij bewoont hij reeds de Fidsji-eilanden, waar hij door zijn ijver en zijne bekwaamheid
+uit eene ondergeschikte betrekking opklom tot de hooge plaats van koloniaal gouverneur. Hij kent het volk en de taal, is een
+onvermoeid reiziger en heeft buiten zijn gouverneurschap nog de waardigheid van consul-generaal van de Stille Zuidzee. Daarbij
+is sir John Thurston omringd door verdienstelijke ambtenaren, die, als hij, tal van jaren op de eilanden wonen, de taal der
+inboorlingen even gemakkelijk spreken als hunne eigene en zoo goed als hun chef de algemeene achting genieten.
+
+</p>
+<p id="d0e109">Er bestaan onder de inboorlingen in &#8217;t geheel geene overleveringen, die licht kunnen werpen op hunne afkomst. Door dit feit
+moet men wel tot het besluit komen, dat zij al sinds oude tijden het land bewonen. Het volksgeloof bevestigt die meening.
+In tegenstelling met wat op andere eilanden geschiedt, bij voorbeeld op Nieuw-Zeeland, waar alle Maori-overleveringen op denzelfden
+oorsprong wijzen, n.l. op immigratie van een naburigen archipel, hebben de Fidsji-eilanders het vaste geloof, dat hunne voorvaderen
+alle op denzelfden grond hebben gewoond van de schepping der wereld af.
+
+</p>
+<p id="d0e111">Reeds bij de eerste morgenschemering zette de stoomboot, die mij naar den archipel had gevoerd, en op eenigen afstand van
+Suva geankerd lag, hare reis voort en lag weldra aan de kade. Dat is een voorrecht, dat ik opmerk bij de meeste aan Engelschen
+toebehoorende havens! In plaats van in een bootje te moeten landen, &#8217;t geen zoo dikwijls voorkomt, waar het bouwen van een
+havenhoofd van jaar tot jaar wordt uitgesteld uit het oogpunt van zuinigheid, springt ge hier met &eacute;&eacute;nen sprong aan land en
+ge ontsnapt aan de begeerigheid van de menigte bootslui, die u willen overbrengen.
+
+</p>
+<p id="d0e113">Toen ik mij bij zonsopgang op het dek bevond, kon ik reeds terstond waarnemen, dat ik in een land kwam, bedekt met dien schoonen
+plantengroei der tropen, die men nooit moede wordt te bewonderen. Op de zachte hellingen der heuvels vertoont zich voor mijne
+oogen een weelderige massa groen, en het stadje Suva, door de eerste stralen der morgenzon verlicht, is vriendelijk gelegen
+langs den oever. De houten huizen hebben een of twee verdiepingen. Een trottoir, eveneens van hout, maakt de passage op regendagen
+mogelijk. Er zijn twee jaargetijden op de Fidsji-eilanden, nl. het warme en het gematigde seizoen. Het eerste duurt van October
+tot Mei en is tevens de regentijd, terwijl het tweede, van Mei tot October, de tijd van droogte is.
+
+</p>
+<p id="d0e115">Het klimaat is over het algemeen gezond en aangenaam; de warmte is, dank zij de zeewinden niet zoo drukkend als in andere
+streken van de tropische gewesten.
+
+</p>
+<p id="d0e117">Ik had bij een reisgezel van de boot inlichtingen gevraagd, om te weten, of Suva een nog al vrij goed hotel bezat en ik was
+verbaasd geweest, toen <span class="pageno"><a id="d0e119"></a>Bladzijde 147</span>ik vernam, dat er drie waren. Ik koos dat, hetwelk mijn medereiziger mij als het beste had aangewezen en werkelijk had ik
+mij over mijn keus niet te beklagen. Vele dergelijke inrichtingen in andere koloni&euml;n kunnen in de verste verte niet wedijveren
+met het h&ocirc;tel van mevrouw Mac Donald en hare dochters. Wel laat de keuken er, zooals in alle engelsche koloni&euml;n, te wenschen
+over, maar ik was reeds sedert maanden gewend geraakt aan een menu, dat onveranderlijk uit dezelfde gerechten bestond, nl.
+uit in water gekookte groenten, sausen van aangemengd meel en visch, die zonder zout was klaar gemaakt. Gelukkig heb ik brieven
+voor enkele der aanzienlijkste inwoners, onder anderen voor den dokter, die, in Frankrijk opgevoed, de keuken weet te waardeeren
+en, <i>last not least</i>, voor den gouverneur, wiens tafel mij de verschrikkelijke maaltijden op de laatste bootreis doet vergeten.
+
+</p>
+<p id="d0e124">De gemeenschap tusschen de verschillende eilanden der Fidsji-groep is niet zeer levendig; alleen de maandelijksche stoomboot
+van Auckland, waarmee ik ben aangekomen, gaat door naar Levuka, na twee dagen oponthoud in de haven van Suva. Ik maak dus
+van die gelegenheid gebruik, en bij het vallen van den avond vertrekkend, ben ik den volgenden morgen vroeg in de stad Levuka.
+
+
+</p>
+<p id="d0e126">Toen onze boot de haven binnenvoer kwam de handelsman, voor wien ik een aanbevelingsbrief had, aan boord, om een praatje met
+den kapitein te maken. Hij was een zeer beminnelijk man, die mij op zijn kantoor bracht en zich geheel te mijner beschikking
+stelde.
+
+</p>
+<p id="d0e128">Het is nog slechts half zeven en toch is de geheele bevolking in dit vroege morgenuur reeds bij de hand.
+
+</p>
+<p id="d0e130">Het is de tijd, waarop men in de bergen gaat baden, zegt mijn vriend tot mij, en noodigt mij uit, hem daarheen te vergezellen.
+Ik laat eenige verwondering blijken bij de invitatie, omdat de bergen mij minder geschikt schijnen voor die wijze van verkoeling,
+die ik eerder aan het strand zou hebben verwacht; maar weldra wordt mij de zaak duidelijk. De zee krioelt van haaien en kan
+daarom niet voor het baden in aanmerking komen. Daarentegen heeft men een helderen waterstroom, die van de bergen vloeit,
+op kosten der aanwezige Europeanen, gebruikt om een meertje te vormen, dat men na een korte wandeling bergop bereikt. Een
+opeenhooping van rotsen en planten houdt het water tegen, en men heeft een kleine ruimte opengelaten, waardoor de stroom zijnen
+weg bergaf kan vervolgen, terwijl het van boven komende frissche water het vijvertje op de gewenschte hoogte houdt en er voortdurend
+den inhoud van vernieuwt. Al die heeren, die in hunne hemdsmouwen zich naar die nieuwerwetsche zwemplaats begeven, met hunne
+handdoeken over den arm, vormen een heelen stoet. De vermoeienis van het stijgen wordt ruimschoots vergoed, eensdeels door
+de frischheid van het heldere meertje, anderdeels door den heerlijken aanblik, dien men van de hoogte af geniet. Een kring
+van groene heuvels omringt ons aan alle kanten, bananen en kokospalmen sieren de vruchtbare dalen en tot op den top der bergen
+kan men den heerlijken plantengroei der tropen bewonderen.
+
+</p>
+<p id="d0e132">Ze zijn gelukkig, die indolente inboorlingen der Fidsji-eilanden, die zich buiten alle woelingen onzer beschaafde wereld kunnen
+houden; de wateren zijn er vischrijk; de vruchtbare bodem brengt in overvloed groenten en vruchten voort; zij oogsten zonder
+inspanning. Alles schijnt mee te werken, om aan de bevolking dezer begunstigde streken een vreedzaam leven te verzekeren;
+een heerlijk klimaat heerscht er; ze kennen geen ontbering en geene begeerlijkheid en zonder zorg voor den komenden dag slijten
+zij hun rustig bestaan. En toch hebben verwonderlijker wijze juist op de tallooze eilanden van dezen Grooten Oceaan vreeselijke
+drama&#8217;s plaats gehad, en zonder de tusschenkomst der europeesche staten zou de barbaarschheid met al hare gruwelen en martelingen
+er nog heerschen. De tooneelen van kannibalisme, die op de Fidsji-eilanden zijn afgespeeld, overtreffen in wreedaardigheid
+al wat de eilanden in den omtrek te zien hebben gegeven, en indien de pogingen der zendelingen betrekkelijk goede resultaten
+hebben opgeleverd, toch hebben vooral de engelsche geweren de zeden dezer inboorlingen verzacht. Vrees voor straf heeft eene
+groote rol gespeeld bij de verdwijning van de wreedheden uit vroeger dagen.
+
+</p>
+<p id="d0e134">Wat den arbeid der zendelingen aangaat, hoe prijzenswaardig hij ook zij, hij leidt dikwijls tot vreemde verschijnselen. De
+wilde van gisteren, wien men de bijbelsche geschiedenis en de beginselen van het Evangelie bijbrengt, wordt een soort van
+dweper.
+
+</p>
+<p id="d0e136">Eens, toen ik bij een familie te Suva dineerde, maakte de vrouw des huizes verontschuldigingen op het punt van den maaltijd
+en vertelde mij, dat goede bedienden bijna niet meer te krijgen waren. Ze had, na haar geduld tot het uiterste te hebben ingespannen,
+drie bedienden moeten wegzenden, die ze sinds jaren in dienst had en die haar nooit eenige reden tot klagen hadden gegeven.
+Nadat ze christenen waren geworden, verborgen zij zich met den bijbel in de hand in alle hoeken van den tuin en zongen liederen;
+hij, die voor de keuken zorgde, weigerde hardnekkig op zondag koksdiensten te verrichten. Behalve die overdreven uitingen,
+had het trio ook onderling twist gekregen, daar de kok door een protestantschen engelschen geestelijke gedoopt was en de beide
+anderen door de op de eilanden wonende fransche broeders.
+
+</p>
+<p id="d0e138">Ik bleef drie dagen te Levuka en in de omstreken. Een enkel inwoner bezit er een rijtuig, maar hij kan er niet veel gebruik
+van maken, want er zijn geen wegen buiten de toegangswegen aan beide zijden der stad.
+
+</p>
+<p id="d0e140">Vliegen en muskieten zijn er van fabelachtige afmetingen. Gelukkig heeft de Voorzienigheid naast die onverdragelijke insecten
+een geoefend jager aangesteld, die ijverig jacht op hen maakt. Dat is eene spin, zoo groot als een kleine kikvorsch, die niet
+gedood wordt, omdat ze zooveel vliegen verslindt. Hagedissen zijn er een onnoemelijk aantal, in rijke verscheidenheid van
+soorten. De mooiste is een groene hagedis, die zoo groot is als een cameleon en daar veel op gelijkt. Zooals in vele streken
+van Indi&euml; de witte mier het hout aantast, zoo is de mier <span class="pageno"><a id="d0e142"></a>Bladzijde 148</span>van de Fidsji-eilanden de schrik van den boekenliefhebber. Een nieuw boek wordt in korten tijd een oud boek, en ziet er uit,
+of het van een onzer stalletjes op een kleine markt komt. De mier ontziet zelfs den band niet en waagt zich ook wel aan uwe
+schoenen of andere lederen voorwerpen.
+
+</p>
+<p id="d0e144">Mijn stoomboot heeft een duizendtal bossen bananen ingenomen en moet zich op de reede van Navoa op Viti Levu nog van eene
+zekere hoeveelheid suiker voorzien. Wij vertrekken des avonds en ankeren den volgenden morgen bij een laag land, dat ons eene
+menigte muskieten toezendt. Er is daar niet veel te zien, alleen een suikerfabriek en wat kokospalmen staan er in eene overigens
+onbebouwde streek. De werkzaamheden zijn in een paar uren afgeloopen en wij keeren naar Suva terug.
+
+</p>
+<p id="d0e146">De vriendelijke gouverneur stelt mij een aardig uitstapje voor. Twee ambtenaren moeten zich naar het binnenland van het eiland
+begeven, om met een opperhoofd enkele zaken te regelen en eene inspectiereis te doen. Als ik er lust in heb, zal hij mij aan
+die heeren voorstellen en dan kan ik met hen gaan. Zeker heb ik er lust in; de gelegenheid, om op die wijze het leven gade
+te slaan van een pas uit de barbaarschheid opgeheven volk, lacht mij toe, te meer, daar mijne reisgezellen vloeiend de taal
+der eilanders spreken en mij inlichtingen zullen kunnen geven over al, wat ik wensch te weten.
+
+</p>
+<p id="d0e148">De heeren Cox en Lanford komen mij den volgenden morgen afhalen. De boot van den gouverneur wacht ons aan &#8217;t eind der pier;
+zes kloeke roeiers zijn gereed en de kisten aan den achtersteven bevatten een rijke verscheidenheid van proviand, want de
+spijs en drank, die men ons in de dorpen, die wij zullen bezoeken, zou kunnen aanbieden, zouden niet best overeen zijn te
+brengen met de behoeften van europeesche magen. De matrassen, de vliegennetten en dekens zijn ingepakt; een zeil op beweegbare
+palen zal ons tegen de zonnestralen beschutten en het zal ons naar de engelsche beginselen van comfort aan niets ontbreken.
+
+
+</p>
+<p id="d0e150">Zoodra we met flinke riemslagen de haven achter ons hebben gelaten, worden de zeilen geheschen en onze boot glijdt over de
+gladde zee vlug voort. We gaan de rivier de Rewa in, die over eene lengte van 45 mijlen bevaarbaar is en tot op twintig mijlen
+van hare monding eene breedte heeft van 200 M. De oevers zijn laag en met een dicht plantenkleed bedekt; bananen en kokospalmen
+groeien er in overvloed.
+
+</p>
+<p id="d0e152"></p>
+<table align="left" style="margin:10px; margin-left:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e153" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1892-148.jpg" alt="De gouverneur der Fidsji-eilanden en een inlandsch opperhoofd."></p>
+<p class="figureHead">De gouverneur der Fidsji-eilanden en een inlandsch opperhoofd.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e157">Des namiddags varen we een kreek binnen, waar de boot wordt vastgelegd aan een boomstam. Wij klauteren aan land en worden
+door het opperhoofd en de aanzienlijken uit den omtrek ontvangen, die allen zijn toegestroomd, om de straks te houden plechtige
+vergadering bij te wonen. Er moet rekening en verantwoording worden gedaan. De belastingen, die de inboorlingen schuldig zijn,
+worden betaald in voortbrengselen, vooral bananen. Daar de geheele oogst naar Suva is overgebracht, moet ieder der belastingschuldigen
+nog eenig geld terugontvangen en in handen van het opperhoofd en de aanzienlijken wordt nu de schuld der regeering door den
+heer Cox afgedragen.
+
+</p>
+<p id="d0e159">Eenige zakken met geld worden neergelegd op de mat, die bij geene offici&euml;ele bijeenkomst ontbreekt en het geheele gezelschap
+plaatst zich gehurkt rondom den vertegenwoordiger van den gouverneur. Geen enkele stoel bestaat in het geheele dorp; men buigt,
+zoo goed het gaat, op de hurken neer of strekt zich uit op de matten, die hier en daar zijn neergelegd. Ik maak ernstig inbreuk
+op de etiquette, door plaats te nemen op de plank, bij den ingang, ten einde wat frissche buitenlucht in te ademen, in plaats
+van de onaangename geuren binnen in de woning. De heer Cox maakt eene opmerking over de fout, die ik bega, en ik moet wel
+tusschen twee bijna naakte grijsaards gaan zitten.
+
+</p>
+<p id="d0e161">De vergadering wordt geopend, maar in plaats van met eene toespraak begint ze met eenen maaltijd. Een jonge inboorling zet
+voor het opperhoofd een grooten schotel neer, uit pisangbladeren gemaakt, waarop broodvruchten liggen, terwijl een onzer roeiers
+een kist ontpakt en flesschen wijn opentrekt. Een andere schotel, die binnen komt, bevat een landsgerecht, nl. garnalen als
+pat&eacute; klaargemaakt en gewikkeld in een blad, dat mee is gekookt.
+
+</p>
+<p id="d0e163"></p>
+<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e164" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1892-149.jpg" alt="Een dandy van de Fidsji-eilanden te Suva."></p>
+<p class="figureHead">Een <i>dandy</i> van de Fidsji-eilanden te Suva.
+</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+<span class="pageno"><a id="d0e171"></a>Bladzijde 150</span></p>
+<p id="d0e172">Ik houd wel van broodvruchten, die naar onzen aardappel smaken, maar iets droger zijn en de garnalen smaken zeer goed. Wij
+bieden het opperhoofd sardines aan en aan een der aanzienlijken presenteeren wij kaas; maar beiden trekken een leelijk gezicht
+en verklaren, niet te kunnen begrijpen, hoe wij dergelijk voedsel kunnen eten. Een stukje kip vindt echter een beter onthaal.
+
+</p>
+<p id="d0e174">Met de regeling der geldzaken zullen ten minste twee uren gemoeid zijn. Ik maak van de gelegenheid gebruik, om een onderzoekingstocht
+in het dorp te ondernemen. Het bestaat uit een veertigtal hutten, uit riet, stroo en droge bladeren gemaakt, en tusschen het
+geboomte verspreid. Enkele zijn moeilijk binnen te komen, daar ze niet op den grond staan, maar op palen rasten, die wel een
+meter hoog zijn. Kinderen, varkens, kippen en honden krioelen op den leemen grond door elkaar; enorme banaanbladeren beschutten
+hen tegen de zon. De vrouwen, wier kleeding zich bepaalt tot een gordel van gekleurde stof dicht om de lenden gesloten, vluchten
+in de hutten, maar ik trotseer de convenance en dring binnen door den nauwen ingang der woningen. Ik houd namelijk het doel
+voor oogen, dat ik op mijne omzwervingen door den archipel mij heb gesteld, om nl. curiositeiten en oude inlandsche wapenen
+te verzamelen. Ik vind niet veel bijzonders, maar toch wordt mijne collectie vermeerderd met twee oude knodsen, die ik ontvang
+in ruil voor een paar aan de dames voorgehouden shillings.
+
+</p>
+<p id="d0e176">Wij moeten dien avond in het dorp blijven en krijgen de beschikking over de hut, waar we zijn ontvangen; het is het paleis
+van het dorp en een paal, die er bovenop staat, versierd met witte schelpen, toont genoegzaam aan, dat het de hut van het
+opperhoofd is. V&oacute;&oacute;r we ons in Morpheus&#8217; armen kunnen werpen, wacht ons nog een muzikale soiree, de <i>meke-meke</i> van de Fidsji-eilanders, noodzakelijk slot van elk feest en elke receptie.
+
+</p>
+<p id="d0e181">De notabelen van &#8217;s morgens, naakt tot het middel toe en glimmend van kokosolie, komen binnen en nemen op de matten plaats.
+Daar mij die houding niet bevalt, ga ik op een onzer kisten zitten en de heer Cox beweert, dat mij, als vreemdeling, die afwijking
+van de heerschende gewoonte vrijstaat. Een oude, tandelooze man voert met schreierige stem een solo uit en de geheele menigte
+stemt mee in op een tragische, ver van schoone manier. Langzamerhand zetten de stemmen zich uit, en eindelijk wordt het een
+oorverdoovend geweld; ze draaien met de oogen en een luid in de handen klappen vermeerdert het lawaai, &#8217;t Was of we ons midden
+in een kannibalenfeest bevonden en werkelijk had die avond ons iets echt origineels laten bijwonen.
+
+</p>
+<p id="d0e183">De groote warmte maakte, dat ik op nieuw tegen de convenances zondigde. De toerist, die naar de Fidsji-eilanden gaat, mag
+zich wel een wellevendheidsgids aanschaffen en die ernstig bestudeeren, v&oacute;&oacute;r hij zich in de wereld daar begeeft. De zoon van
+het opperhoofd had mij een waaier cadeau gegeven en daar ik dien in een hoekje van het vertrek had neergelegd, gaf ik een
+onzer roeiers een teeken, om mij dien even aan te reiken. Hij schudt het hoofd en maakt eene beweging van verbazing, die ik
+niet begrijp. De heer Lanford legt mij uit, dat een inboorling het recht niet heeft, iets aan te raken, dat van zulk een hooggeplaatst
+persoon afkomstig is, of die laatste moet er hem vergunning voor geven.
+
+</p>
+<p id="d0e185">De zoon van het opperhoofd, die Engelsen verstaat, komt ten mijnen gunste tusschenbeide. Hij heeft op een school te Sydney
+zijne opleiding ontvangen, maar ondanks het goede onderwijs heeft hij zich niet kunnen voegen naar de zeden en gebruiken van
+het blanke ras, en in zijn dorp teruggekeerd, heeft hij de gewoonten zijner vaderen op nieuw aangenomen en in een hoek zijner
+hut de europeesche kleederen weggeborgen, die hem per slot van rekening toch te lastig waren.
+
+</p>
+<p id="d0e187">Den volgenden morgen namen we in de rivier een heerlijk, verkwikkend bad. Het loopt gelukkig af, want wij hooren kort daarna,
+dat de rivier dikwijls door haaien wordt bezocht, die even vroolijk tieren in zoet water als in het zoute water der zee. Acht
+dagen te voren was eene vrouw door een dezer monsters aangegrepen op veertig mijlen afstands van den mond der rivier en den
+vorigen dag was een man hetzelfde gebeurd.
+
+</p>
+<p id="d0e189">Wij maken ons voor het vertrek gereed. Het is Zondag; de klok van den katholieken zendingspost roept in de verte de geloovigen
+op, en toen wij het dorp verlieten, klonk juist de gong van den wesleyaanschen herder op den tegenoverliggenden oever.
+
+</p>
+<p id="d0e191">Dat deel van het eiland, waar we nu zijn, is het tooneel geweest van afschuwelijke moorden, door het kannibalisme bedreven,
+nog zelfs tot 1876 toe. De zendeling Baker en eenige andere Europeanen werden toen gedood en opgegeten; <i>kiki</i>, zooals het in de taal der inboorlingen heet.
+
+</p>
+<p id="d0e196">Om een voorbeeld te stellen, liet de gouverneur twee dozijn van de barbaren fusilleeren of ophangen, om hun den lust te benemen,
+zich voortaan te vergasten aan <i>bukalo</i>, of menschelijk vleesch. Nu nog kunnen vele inwoners zich niet verbeelden, dat het denkbeeld, zijne vijanden op te eten,
+eenen blanke afschuw inboezemt; ze zijn nu wel gedwongen, de uitgevaardigde wetten na te leven, maar ze zien er de verstandigheid
+niet van in. In het tweede dorp, dat wij bezochten, deelde een grijsaard den heer Lanford mede, dat menschenvleesch veel sappiger
+en lekkerder is dan rundvleesch. Een onlangs gestorven opperhoofd, Raki Raki, had de gewoonte, een steen neer te leggen ter
+herinnering aan elken vijand, op zijn bevel gedood en opgegeten. In 1849 had de hoop der steenen een bedrag van 872 stuks
+bereikt!
+
+</p>
+<p id="d0e201">De geschiedenis van het kannibalisme biedt veel eigenaardigs. Die eilandbewoners, wier godsdienst het bestaan leerde van verscheiden
+goden, waren van meening, dat het gestorte bloed hunnen goden welgevallig was. Zij, die nooit een hunner medemenschen hadden
+gedood, werden tot straf den haaien voorgeworpen. Men bewees een vijand eer, als men hem at, nadat men hem had vermoord.
+
+</p>
+<p id="d0e203">Cakobau wees, als hij lust had in menschenvleesch, met den vinger den persoon aan, dien hij voor zijnen maaltijd wilde nuttigen.
+
+
+</p>
+<p id="d0e205">Wij zetten onze reis voort en bezochten twee ambtenaren en een planter, wier leven in volledige afzondering <span class="pageno"><a id="d0e207"></a>Bladzijde 151</span>voorbijging. Nauwelijks hebben wij plaats genomen, of de flesch whisky wordt op tafel gezet; zoo wil &#8217;t het gebruik in de
+warme streken en is daardoor de oorzaak van de vele leverziekten, die er voorkomen.
+
+</p>
+<p id="d0e209">De natuurtooneelen zijn steeds zeer schoon en de warmte is niet drukkend. Een zuidoostewind vergunt ons de zeilen te gebruiken
+en snel vooruit te komen. Van tijd tot tijd stooten we eens op ondiepten, maar onze roeiers, die in het water gaan, heffen
+met hunne gespierde armen de boot op, duwen haar weer naar dieper water en komen alle moeielijkheden te boven.
+
+</p>
+<p id="d0e211">We brengen den nacht door in een eenvoudig, maar zindelijk h&ocirc;tel, tegenover eene groote suikerfabriek, die we den volgenden
+dag zullen bezoeken. Het is volle maan en van ons balcon hebben we een prachtig gezicht op de suikerrietvelden en het weelderige
+groen op den tegenoverliggenden oever der rivier, welker water met een zilveren schijnsel overgoten is.
+
+</p>
+<p id="d0e213">Er zijn in den archipel een twaalftal suikerfabrieken en hun product kan zeer goed de vergelijking doorstaan met de suiker
+van de Antillen en de andere koloni&euml;n. De fabriek hier voor ons is de grootste van de geheele wereld, zegt men mij; de afmetingen
+overtreffen die van de groote fabriek op Mauritius. Werkelijk heb ik nooit zulke kolossale fabrieksgebouwen gezien en de onder-directeur,
+die ons vergezelt, vertoont ons met ingenomenheid de reusachtige machines, die voor de fabricatie dienen.
+
+</p>
+<p id="d0e215">De woning van den directeur ligt op een heuvel. Het is een fraai gemeubelde villa in een prachtigen tuin. Accacia&#8217;s, oranjeboomen,
+citroenboomen en cactussen vormen een <i>ensemble</i> van kleuren, dat het oog aangenaam aandoet.
+
+</p>
+<p id="d0e220">Tegen het vallen van den avond schoot de heer Lanford, die een hartstochtelijk jager was, op de rivier eenige vleermuizen.
+Een dezer dieren, die dicht bij onze boot in het water viel, wordt door een van onze roeiers opgehaald, &#8217;t Is een grooter
+exemplaar dan onze vleermuizen en het heeft ook een anderen vorm van kop, gelijkend op dien van een kleinen fox-terrier. Niet
+als zo&ouml;loog heeft onze man zich er meester van gemaakt; hij beweert, dat het dier, gekookt, een heerlijke lekkernij is en
+dat hij zich er dien avond nog op zal vergasten.
+
+</p>
+<p id="d0e222">Waar wij ook komen, overal groeien bananen. De vrucht vormt een gewild uitvoerartikel naar de havens Sydney en Auckland. Elke
+boot neemt 15 &agrave; 20.000 bossen mee, die regelmatig met een shilling het aan boord geleverde bos worden betaald. De vracht bedraagt
+even veel, zoodat een bos van 60 &agrave; 100 bananen tegen &#402;&nbsp;1.20 (holl.) in de haven van bestemming aankomt.
+
+</p>
+<p id="d0e224">Toen wij den volgenden dag de terugreis aanvaardden en bij de monding der Kewa aankwamen, zagen we een felbewogen zee voor
+ons. Met ons zeil schieten we met de snelheid van een stoomboot vooruit, maar er is aan die vaart weinig aanlokkelijks verbonden.
+Het schuim verblindt ons en we krijgen zee&euml;n in, die ons in gevaar brengen, te verongelukken. Daarbij komt een stortregen;
+onze mannen moeten maar steeds scheppen, om de boot niet te vol water te krijgen. Gelukkig dat de snelheid der vaart ons Suva
+al spoedig doet naderen. Met vreugde begroeten wij de lichten van het stadje.
+
+</p>
+<p id="d0e226">De wetten, waar de Fidsji-eilanders onder leven, zijn in menig opzicht streng, maar volmaakt in harmonie met die, welke v&oacute;&oacute;r
+de britsche bezetting er golden. De engelsche regeering heeft het karakter van een vergrijp laten rusten op menige fout of
+zwakheid, die elders onopgemerkt zou blijven. Ze heeft terecht niet gewild, dat iets, &#8217;t geen de oorspronkelijke bewoners
+als misdrijf beschouwden, door de blanken zou worden geduld. Zoo worden echtbreuk en prostitutie met vrij lange gevangenisstraf
+bedreigd.
+
+</p>
+<p id="d0e228">Het verkoopen van whisky of eenigen anderen alcoholischen drank door een Europeaan aan een inboorling wordt streng gestraft.
+
+
+</p>
+<p id="d0e230">De Fidsji-eilander troost zich gemakkelijk over deze bepaling, want hij heeft de kava, zijn inlandschen drank, die in zijne
+oogen door niets wordt overtroffen. Wat hij veel minder gaarne zou missen, is de tabak, want hij is een verwoed rooker. Op
+het voorbeeld van den klerk op een bureau, die zijn pen achter het oor steekt, stapt de inlander rond met de sigaret, al of
+niet brandend, op dezelfde plaats gestoken. Zijn huid en zijn haardos, beide vol olie, zullen stellig aan de sigaret een vettigen
+smaak geven, die den geur niet aangenamer maakt, maar dat is een kleinigheid, waar hij zich niet om bekommert. De vrouwen,
+die even sterk rooken als de mannen, steken de sigaret, of het blaadje, waarin de tabak wordt gewikkeld, door de gaten in
+hare ooren, die groot genoeg zijn om het begeerde voorwerp in te bergen.
+
+</p>
+<p id="d0e232">Zooals op bijna alle eilandengroepen van den Stillen Oceaan neemt de inlandsche bevolking in aantal af volgens de natuurwet,
+die leert, dat de zwarten langzamerhand verdwijnen, naarmate de beschaving tot hen doordringt en de blanken onder hen in aantal
+toenemen. Op de Fidsji-eilanden treedt die achteruitgang van het ras duidelijker aan het licht dan ergens anders; naar de
+laatste schatting wonen er op alle eilanden te zamen niet meer dan 120 000 menschen. In 1859 werd die bevolking op 200 000
+geschat en in 1874 nog op 140 000. Een oorzaak, die de vermindering sterk in de hand werkt, is de numerieke minderheid der
+vrouwen. Wat de Europeanen betreft, hun aantal is nog slechts beperkt en wisselde sedert 1880 af van 2000 tot 3000.
+
+</p>
+<p id="d0e234">De openbare instellingen zijn wel een bezoek van den toerist waard. Een frisch, goed geventileerd hospitaal, dat door een
+kundig geneesheer bestuurd wordt, ligt op een heuvel en kan ruim de zieken uit het dorp en uit de omstreken bergen. Nadat
+ik het had bekeken, zette ik mijne wandeling over de heuvels voort en de dokter, die mij vergezelde, toonde mij de plaats,
+waar men wil beginnen, dicht bij Suva, amphitheatersgewijze een botanischen tuin aan te leggen. Die tuin, die nu nog in embryonalen
+staat verkeert, belooft eens zeer belangrijk te worden. Ongelukkig is er nog niet genoeg geld voor bijeen, wat des te meer
+jammer is, omdat de gouverneur en een der voornaamste ambtenaren hartstochtelijke botanisten zijn. Dank zij hun initiatief
+kan ik reeds een mooie <span class="pageno"><a id="d0e236"></a>Bladzijde 152</span>verzameling planten en boomen zien uit alle deelen der tropische wereld.
+
+</p>
+<p id="d0e238">In de gevangenis waren, toen ik die bezocht, een twintigtal inboorlingen en twee Europeanen, een Engelschman en een Duitscher.
+Die laatsten moeten overdag werken met de gekleurde misdadigers, maar des avonds worden ze in cellen gebracht, terwijl de
+inboorlingen algemeene slaapzalen hebben. Er heerscht eene strenge tucht, zooals in elke engelsche gevangenis, en de arbeid
+der veroordeelden komt der kolonie in vele opzichten ten goede. Enkele van hen moeten eenen weg aanleggen naar de monding
+der Rewa; andere moeten aan de haven arbeid verrichten.
+
+</p>
+<div id="d0e240" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1892-152.jpg" alt="Aanplanting van bananen."></p>
+<p class="figureHead">Aanplanting van bananen.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e244">Een der laatste avonden van mijn verblijf op het eiland breng ik door bij lieden van de Samoa-eilanden, en zoo kon ik het
+verschil waarnemen tusschen deze eilanders en die van de groep, waar we zijn. De vrouwen der Samoa-eilanden zijn over &#8217;t geheel
+mooi, ofschoon haar embonpoint de schoonheid niet verhoogt. Ze zijn behaagziek en tooien zich met kleederen, waarin rood,
+wit en groen de hoofdtinten vormen. Bij elk bezoek wordt gedanst en gezongen, waarbij het lichaam zich in dezelfde bochten
+wringt als bij de dansen in Indi&euml;.
+
+</p>
+<p id="d0e246">Als men te Suva of te Levuka des avonds uitgaat, moet men eene lantaarn meenemen. De meeste huizen liggen tusschen de heuvels
+verspreid en het is niet gemakkelijk, om zonder licht de smalle voetpaden te herkennen, die langs allerlei zigzaglijnen de
+stad doorkruisen. Op den avond v&oacute;&oacute;r mijn vertrek kwam ik van een diner bij den gouverneur, gewapend met mijne lantaarn, die
+tegelijk mijn avondtoilet en de struiken langs den weg bescheen, toen een witte slang met zwarte ringen sissend voor mijn
+voeten langs schoot. Indien ik in een ander land ware geweest, zou ik zeker meer verschrikt zijn geworden, maar ik wist, dat
+op de Fidsji-eilanden dit kruipend gedierte onschadelijk is. Daar het dier bijna twee meter lang was, kon ik een onwillekeurig
+gevoel van afkeer niet onderdrukken bij &#8217;t zien van het kruipende dier, dat den mensch ten val heeft gebracht, lang voor het
+werk der madreporen den schoonen Fidsji-archipel uit de zee had opgebouwd.
+
+</p>
+<p id="d0e248">Den volgenden morgen zag ik een rookzuil aan den horizon; &#8217;t is de <i>Rockton</i>, de koerier van Sydney, die mij, hoop ik, nieuws uit Europa zal brengen.
+
+</p>
+<p id="d0e253">Met diezelfde boot zal ik mij naar een naburigen archipel begeven en het doet mij genoegen, dat ze veel beter is dan de stoomboot,
+welke mij op het eiland heeft aan wal gezet. Ik verlaat de Fidsji-eilanden met de aangenaamste herinneringen en met een gevoel
+van oprechte dankbaarheid jegens de gastvrije bewoners.
+
+
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Reis naar de Fidsji-eilanden, by G. Verschuur
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS NAAR DE FIDSJI-EILANDEN ***
+
+***** This file should be named 14561-h.htm or 14561-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/5/6/14561/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/14561-h/img/p1892-145.jpg b/14561-h/img/p1892-145.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0fe205d
--- /dev/null
+++ b/14561-h/img/p1892-145.jpg
diff --git a/14561-h/img/p1892-148.jpg b/14561-h/img/p1892-148.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6f9a161
--- /dev/null
+++ b/14561-h/img/p1892-148.jpg
diff --git a/14561-h/img/p1892-149.jpg b/14561-h/img/p1892-149.jpg
new file mode 100644
index 0000000..727a8f2
--- /dev/null
+++ b/14561-h/img/p1892-149.jpg
diff --git a/14561-h/img/p1892-152.jpg b/14561-h/img/p1892-152.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b17e927
--- /dev/null
+++ b/14561-h/img/p1892-152.jpg
diff --git a/14561-h/style/amazonia.css b/14561-h/style/amazonia.css
new file mode 100644
index 0000000..f3a05a3
--- /dev/null
+++ b/14561-h/style/amazonia.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #808000; /* #808000;  olive green */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/14561-h/style/arctic.css b/14561-h/style/arctic.css
new file mode 100644
index 0000000..63bc14d
--- /dev/null
+++ b/14561-h/style/arctic.css
@@ -0,0 +1,33 @@
+/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFFF;
+	font-family: Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+	color: #001FA4;
+	font-family: Arial, sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #001FA4;
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #AAAAAA;
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/14561-h/style/borneo.css b/14561-h/style/borneo.css
new file mode 100644
index 0000000..51cc9bc
--- /dev/null
+++ b/14561-h/style/borneo.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFEE; /* #FFFFEE;  light yellowish brown */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno
+{
+	color:  #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/14561-h/style/gutenberg.css b/14561-h/style/gutenberg.css
new file mode 100644
index 0000000..ce7083f
--- /dev/null
+++ b/14561-h/style/gutenberg.css
@@ -0,0 +1,387 @@
+/* 
+	gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+
+/*
+body - body of html page; define overall properties
+*/
+
+body
+{
+	line-height: 1.44em;
+	font-family: times, serif;
+	font-size: 1em;
+	font-weight: normal;
+	margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; 
+	width: auto;
+	letter-spacing: normal;
+	text-transform: none;
+	word-spacing: normal;
+	font-size-adjust: 0.58;
+}
+
+/* title Page headers */
+
+h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline, h2.docTitle
+{
+	text-align: center;
+}
+
+h2.byline
+{
+	font-size: 1.14em;
+	line-height: 2em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+	font-size: 1.44em;
+	font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+	font-size: 1.14em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+/*
+
+h1..h5 headers
+
+class
+	sub		subtitle	
+
+*/
+
+h1
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 2em; 
+	font-style: normal; 
+	font-weight: 600; 
+	letter-spacing: normal; 
+	text-decoration: none; 
+	text-transform: none; 
+	word-spacing: normal; 
+	font-size-adjust: .4;
+
+	line-height: 1.5em;
+
+	margin-bottom: 0.33em; 
+	margin-top: 1.33em; 
+}
+
+h2
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.44em; 
+	line-height: 1.2em;
+
+}
+
+h3
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.2em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+h4
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+h5
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-style: italic;
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+
+/*
+p -- paragraph
+
+class
+	initial		initial paragraph of chapter, i.e. no indentation
+	argument	argument, the list of topics at the head of a chapter
+	note		footnote
+	quote		quoted material, like blockquote
+	stb		small thematic break
+	mtb		medium thematic break
+	ltb		large thematic break
+	navline		navigation line
+	figure		figure, plate, illustration
+	legend		legend with figure, plate, or other type of illustration
+*/
+
+p
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.poetry
+{
+	margin: 0em 10% 1.58em 10%;
+	/* font-style: italic; */
+}
+
+p.initial
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument, p.note
+{
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+p.argument
+{
+	margin: 1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.notetext
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+}
+
+div.divFigure
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figureHead
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.legend
+{
+	font-size: 0.9em;
+	margin-top: 0;
+}
+
+p.navline
+{
+	text-indent: 0em;
+	text-align: center;
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.1em;
+	color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+
+p.question
+{
+	text-align: left;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+	text-align: right;
+	margin-top: 0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+	margin-left: 0.9em;
+	margin-right: 0.9em;
+	font-size: smaller;
+}
+
+
+/*
+// span -- used for special effects in formatting.
+//
+// class
+//	 leftnote	note in the left margin
+//	 rightnote	note in the right margin
+//	 pageno		page number, inserted at location of original page break.
+//
+// Note that the positioning only works properly in IE 5.0.
+*/
+
+span.leftnote 
+{
+	position:absolute;
+	left:1%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	font-size:0.8em; 
+	text-indent: 0em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno
+{
+	position:absolute;
+	left:86%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	text-align:right;
+	text-indent:0em;
+	font-size:0.8em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.lineno
+{
+	position: absolute;
+	left: 12%;
+	height: 0em;
+	width: 12%;
+	text-align: right;
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.6em; 
+	line-height: 1em;
+	font-style: normal;
+}
+
+.Greek
+{
+	font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif;	/* font that supports classical Greek */
+}
+
+.Arabic
+{
+	font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;	/* font that supports Arabic */
+}
+
+.letterspaced
+{
+	letter-spacing: 0.2em;
+}
+
+span.smallcaps
+{
+	font-variant: small-caps;
+}
+
+/*
+a -- anchor
+
+class
+  offsite
+  gloss	glossary entry; should be less visible
+  noteref	(foot) note reference.
+  hidden
+  navline
+*/
+
+a.navline
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.navline:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.hidden:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.noteref:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+	text-decoration: none;
+	font-size: 0.7em;
+	vertical-align: super;
+}
+
+a.hidden
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+	width: 100%;
+	height: 1px;
+	color: black;
+}
+
+hr.noteseparator
+{
+	width: 25%;
+	height: 1px;
+	text-align: left;
+}
+
+/*
+// ol ul -- ordered list, unordered list
+//
+// class
+//	toc	table of contents
+*/
+
+
+/*
+// li -- list item
+//
+// class
+//	toc_h1	table of contents h1
+//	toc_h2
+
+// table -- table
+*/
+
+table.navline
+{
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
diff --git a/14561-h/style/print.css b/14561-h/style/print.css
new file mode 100644
index 0000000..764ba41
--- /dev/null
+++ b/14561-h/style/print.css
@@ -0,0 +1,36 @@
+/* 
+	print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing.
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+body
+{
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+	margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; 
+	font-size: 11pt;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5
+{
+	color: black;
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: black;
+}
+
+a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: black;
+	text-decoration: none;
+}
+
+span.pageno
+{
+	font-size: 6pt;
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..096a6d3
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #14561 (https://www.gutenberg.org/ebooks/14561)
diff --git a/old/14561-8.txt b/old/14561-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..b2ae2f2
--- /dev/null
+++ b/old/14561-8.txt
@@ -0,0 +1,999 @@
+The Project Gutenberg EBook of Reis naar de Fidsji-eilanden, by G. Verschuur
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Reis naar de Fidsji-eilanden
+       From "De Aarde en haar volken, Jaargang 1892"
+
+Author: G. Verschuur
+
+Release Date: January 2, 2005 [EBook #14561]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS NAAR DE FIDSJI-EILANDEN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+Reis naar de Fidsji-eilanden
+
+Door _G. Verschuur_.
+
+
+De reiziger, die aan wal stapt op de Fidsji-eilanden wordt, zoo
+niet van bewondering, dan toch van verbazing vervuld, als hij,
+van de stoomboot komende, mannen op zich ziet toetreden met een
+overvloedigen haardos en van een type, dat veel verschilt van dat,
+'t welk hij heeft kunnen bestudeeren op de andere eilandengroepen,
+waar óf het toeval óf het programma voor zijne omzwervingen hem
+voerde. Hier geen min of meer zwarte tint zooals bij de Kanaken, of
+een bronskleur zooals bij de bewoners van andere tropische eilanden,
+maar een zeer eigenaardige gelaatstint, en de schilder, die het portret
+van een Fidsji-eilander moest maken, zou rood en geel en grijs op zijn
+palet moeten dooreenmengen, om die bijzondere kleur weer te geven,
+die de inboorlingen van andere stammen onderscheidt.
+
+Over het algemeen is het een sterk en goed ontwikkeld ras; gemiddeld
+zijn ze grooter dan de Kanaken en andere eilandbewoners uit de
+buurt. Op het voorbeeld van wat men op de Salomons-eilanden ziet
+gebeuren, hebben ook zij de gewoonte, hunne haren, die oorspronkelijk
+zwart zijn, met een dikke laag kalk te bestrijken. Die kalk brengt
+eene geheele verandering in de kleur teweeg en maakt de haren hard en
+kroezig. Met angstvallige zorg geborsteld, gelijkt de rijke haardos,
+waarop zij zeer trotsch zijn, op eene groote spons, die ze op hun hoofd
+dragen en de Fidsji-eilander, toegetakeld met deze hoofdversiering,
+die hem voor een zonnesteek beveiligt, loopt met een stok in de
+hand als een eerste fat over de wandelwegen in zijne steden en
+dorpen. Soms behelpt hij zich, bij gebrek aan een wandelstok, met
+een ouden parapluiestok, als hij eenig gevoel heeft voor elegantie
+en _chic\_ is hij daarentegen conservatief gezind, dan vervangt de
+voorvaderlijke knods den wandelstok.
+
+Ongelukkig maakt, vooral als ge een groepje aantreft, zijne
+tegenwoordigheid een alleronaangenaamsten indruk op uwe reukorganen,
+of ge moest een liefhebber zijn van den geur van kokosolie, waarmee
+hij zich buitensporig mild het geheele lichaam inwrijft. Zeker is
+dit niet het eenige volk, dat eene besliste voorliefde voor dien geur
+aan den dag legt, die door een gril van de mode nooit tot onze zeden
+zal doordringen; maar bij hen wordt, in vergelijking met de broeders
+in Indië en op de Soenda-eilanden, de maat overschreden, zoodat zij
+hunne omgeving en elk voorwerp, dat ze aanraken, er mee verpesten.
+
+Vóór de engelsche bezetting waren de Fidsji-eilanders kannibalen in
+den echten zin des woords; op het oogenblik zijn ze een zachtzinnig,
+volgzaam ras. De zendingsposten, die zich sedert het begin dezer eeuw
+in den archipel hebben gevestigd, hebben hunne woeste en barbaarsche
+zeden verzacht en de stevige arm der regeering heeft het overige
+gedaan.
+
+Hoewel het kannibalisme er nu geheel is afgeschaft, behoeft men
+slechts een twaalftal jaren terug te gaan, om van het woeste instinct
+der bewoners sporen aan te treffen. Op dat tijdstip werden de laatste
+blanken er gedood en opgegeten en de liefhebbers van curiositeiten,
+die na deze daad van barbaarschheid de eilanden hebben bezocht, zijn
+in de gelegenheid geweest, zich de houten vorken te verschaffen,
+die trouwens altijd nieuw worden gemaakt, waarmee de ongelukkige
+slachtoffers zijn genuttigd.
+
+Het is een dergelijke historie als die van den spijker in de hut te
+Waterloo, waaraan Napoleon I zijn hoed heeft opgehangen!
+
+De Fidsji-eilanden vormen eene kroonkolonie, 't geen beteekent, dat
+ze rechtstreeks geregeerd worden door het Koloniaal Bureau te Londen,
+volgens een stelsel, dat veel overeenkomst heeft met het door Frankrijk
+bij zijne overzeesche bezittingen gevolgde. Dit is echter slechts een
+voorloopige toestand; zoodra de kolonie in belangrijkheid zal zijn
+toegenomen, wordt ze tot onafhankelijke kolonie verklaard, zooals met
+Tasmanië, Nieuw-Zeeland en alle australische koloniën van Nieuw-Holland
+gebeurd is, behalve met West-Australië, dat kroonkolonie gebleven is,
+omdat het nog te weinig ontwikkeld is. De zoogenaamde onafhankelijke
+koloniën regeeren zich zelve naar goedvinden. Zij ontvangen in het
+geheel geen subsidie van Engeland en behoeven dientengevolge ook
+geene enkele belasting op te brengen. Ze hebben op hun eigen budget
+het tractement staan van den gouverneur die door de koningin wordt
+benoemd; zij vaardigen wetten uit en volgen hun eigen politiek, in de
+eene kolonie soms zeer verschillend van die in de andere, en de dag
+is misschien niet ver meer verwijderd, waarop die koloniën, het juk
+van den meester, hoe weinig drukkend het moge zijn, zullen afwerpen en
+zich tot geheel onafhankelijke landen zullen verklaren. In de koloniën
+Victoria en Nieuw Zuid-Wales dringt deze geest meer en meer door;
+algemeen openbaart zich verzet en tegenstand tegen het moederland,
+en vooral de jonge lieden laten nooit na, u te doen opmerken, dat zij
+Australiërs en geen Engelschen zijn, wat ge misschien geneigd zoudt
+zijn te veronderstellen.
+
+Hier en daar gaat die geest tot een werkelijk vijandig gevoel over
+en het voorbeeld van de Vereenigde Staten van Noord-Amerika vervult
+de geesten zoozeer, dat de volgende eeuw zeer goed het tooneel zou
+kunnen aanschouwen van de wording eener groote australische republiek,
+de Vereenigde Staten van Australië.
+
+De Fidsji-groep bestaat uit 255 eilanden en eilandjes, waarvan ruim
+een derde bewoond zijn.
+
+Men kan zich nauwelijks eene voorstelling maken van het aantal
+bewoonbare eilanden, in die onmetelijke uitgestrektheid van den Grooten
+Oceaan verspreid, waarover in de laatste tijden vele landen van Europa
+hun overcomplete bevolking hebben uitgestort onder den drang van die
+behoefte aan kolonisatie, die een kenmerk van dezen tijd is. Ongelukkig
+komen honderden van de in de reusachtige zee verloren eilanden niet
+tot ontwikkeling; hun vruchtbare grond wordt bijna niet bebouwd en
+de bodem, die in dit heerlijke klimaat duizenden ongelukkigen kon
+voeden, nu steeds tegen ellende kampend in onze groote europeesche
+steden, blijft wat hij eeuwen aaneen is geweest, een groote streek,
+die slechts aan meer of minder woeste volksstammen eene schuilplaats
+biedt en verloren is voor de beschaafde wereld.
+
+In 1859 bood de laatste koning der Fidsji-eilanden, Cakobau,
+(of Thakombau volgens de uitspraak van het land) die eenige jaren
+geleden gestorven is, de souvereiniteit over de eilanden onder
+zekere voorwaarden aan de koningin van Engeland aan. Het aanbod
+werd niet aanvaard, maar door een formeelen afstand werd Engeland
+in 1874 meester van de eilandengroep. Sir Arthur Gordon werd er als
+gouverneur heen gezonden in den loop van het volgend jaar; in 1880
+werd hij vervangen door sir W. de Voeux, en sinds een jaar of vijf
+is het bestuur er in handen van sir John Thurston, een der bekwaamste
+en meest ervaren gouverneurs, die het Vereenigd Koninkrijk tot zijne
+vertegenwoordigers mag rekenen.
+
+Sedert het begin der engelsche heerschappij bewoont hij reeds de
+Fidsji-eilanden, waar hij door zijn ijver en zijne bekwaamheid
+uit eene ondergeschikte betrekking opklom tot de hooge plaats van
+koloniaal gouverneur. Hij kent het volk en de taal, is een onvermoeid
+reiziger en heeft buiten zijn gouverneurschap nog de waardigheid
+van consul-generaal van de Stille Zuidzee. Daarbij is sir John
+Thurston omringd door verdienstelijke ambtenaren, die, als hij,
+tal van jaren op de eilanden wonen, de taal der inboorlingen even
+gemakkelijk spreken als hunne eigene en zoo goed als hun chef de
+algemeene achting genieten.
+
+Er bestaan onder de inboorlingen in 't geheel geene overleveringen,
+die licht kunnen werpen op hunne afkomst. Door dit feit moet men
+wel tot het besluit komen, dat zij al sinds oude tijden het land
+bewonen. Het volksgeloof bevestigt die meening. In tegenstelling met
+wat op andere eilanden geschiedt, bij voorbeeld op Nieuw-Zeeland,
+waar alle Maori-overleveringen op denzelfden oorsprong wijzen, n.l. op
+immigratie van een naburigen archipel, hebben de Fidsji-eilanders het
+vaste geloof, dat hunne voorvaderen alle op denzelfden grond hebben
+gewoond van de schepping der wereld af.
+
+Reeds bij de eerste morgenschemering zette de stoomboot, die mij naar
+den archipel had gevoerd, en op eenigen afstand van Suva geankerd lag,
+hare reis voort en lag weldra aan de kade. Dat is een voorrecht, dat
+ik opmerk bij de meeste aan Engelschen toebehoorende havens! In plaats
+van in een bootje te moeten landen, 't geen zoo dikwijls voorkomt,
+waar het bouwen van een havenhoofd van jaar tot jaar wordt uitgesteld
+uit het oogpunt van zuinigheid, springt ge hier met éénen sprong
+aan land en ge ontsnapt aan de begeerigheid van de menigte bootslui,
+die u willen overbrengen.
+
+Toen ik mij bij zonsopgang op het dek bevond, kon ik reeds terstond
+waarnemen, dat ik in een land kwam, bedekt met dien schoonen
+plantengroei der tropen, die men nooit moede wordt te bewonderen. Op
+de zachte hellingen der heuvels vertoont zich voor mijne oogen een
+weelderige massa groen, en het stadje Suva, door de eerste stralen
+der morgenzon verlicht, is vriendelijk gelegen langs den oever. De
+houten huizen hebben een of twee verdiepingen. Een trottoir,
+eveneens van hout, maakt de passage op regendagen mogelijk. Er
+zijn twee jaargetijden op de Fidsji-eilanden, nl. het warme en het
+gematigde seizoen. Het eerste duurt van October tot Mei en is tevens
+de regentijd, terwijl het tweede, van Mei tot October, de tijd van
+droogte is.
+
+Het klimaat is over het algemeen gezond en aangenaam; de warmte is,
+dank zij de zeewinden niet zoo drukkend als in andere streken van de
+tropische gewesten.
+
+Ik had bij een reisgezel van de boot inlichtingen gevraagd, om te
+weten, of Suva een nog al vrij goed hotel bezat en ik was verbaasd
+geweest, toen ik vernam, dat er drie waren. Ik koos dat, hetwelk
+mijn medereiziger mij als het beste had aangewezen en werkelijk had
+ik mij over mijn keus niet te beklagen. Vele dergelijke inrichtingen
+in andere koloniën kunnen in de verste verte niet wedijveren met het
+hôtel van mevrouw Mac Donald en hare dochters. Wel laat de keuken
+er, zooals in alle engelsche koloniën, te wenschen over, maar ik was
+reeds sedert maanden gewend geraakt aan een menu, dat onveranderlijk
+uit dezelfde gerechten bestond, nl. uit in water gekookte groenten,
+sausen van aangemengd meel en visch, die zonder zout was klaar
+gemaakt. Gelukkig heb ik brieven voor enkele der aanzienlijkste
+inwoners, onder anderen voor den dokter, die, in Frankrijk opgevoed,
+de keuken weet te waardeeren en, _last not least_, voor den gouverneur,
+wiens tafel mij de verschrikkelijke maaltijden op de laatste bootreis
+doet vergeten.
+
+De gemeenschap tusschen de verschillende eilanden der Fidsji-groep is
+niet zeer levendig; alleen de maandelijksche stoomboot van Auckland,
+waarmee ik ben aangekomen, gaat door naar Levuka, na twee dagen
+oponthoud in de haven van Suva. Ik maak dus van die gelegenheid
+gebruik, en bij het vallen van den avond vertrekkend, ben ik den
+volgenden morgen vroeg in de stad Levuka.
+
+Toen onze boot de haven binnenvoer kwam de handelsman, voor wien ik
+een aanbevelingsbrief had, aan boord, om een praatje met den kapitein
+te maken. Hij was een zeer beminnelijk man, die mij op zijn kantoor
+bracht en zich geheel te mijner beschikking stelde.
+
+Het is nog slechts half zeven en toch is de geheele bevolking in dit
+vroege morgenuur reeds bij de hand.
+
+Het is de tijd, waarop men in de bergen gaat baden, zegt mijn vriend
+tot mij, en noodigt mij uit, hem daarheen te vergezellen. Ik laat
+eenige verwondering blijken bij de invitatie, omdat de bergen mij
+minder geschikt schijnen voor die wijze van verkoeling, die ik eerder
+aan het strand zou hebben verwacht; maar weldra wordt mij de zaak
+duidelijk. De zee krioelt van haaien en kan daarom niet voor het baden
+in aanmerking komen. Daarentegen heeft men een helderen waterstroom,
+die van de bergen vloeit, op kosten der aanwezige Europeanen,
+gebruikt om een meertje te vormen, dat men na een korte wandeling
+bergop bereikt. Een opeenhooping van rotsen en planten houdt het water
+tegen, en men heeft een kleine ruimte opengelaten, waardoor de stroom
+zijnen weg bergaf kan vervolgen, terwijl het van boven komende frissche
+water het vijvertje op de gewenschte hoogte houdt en er voortdurend
+den inhoud van vernieuwt. Al die heeren, die in hunne hemdsmouwen
+zich naar die nieuwerwetsche zwemplaats begeven, met hunne handdoeken
+over den arm, vormen een heelen stoet. De vermoeienis van het stijgen
+wordt ruimschoots vergoed, eensdeels door de frischheid van het heldere
+meertje, anderdeels door den heerlijken aanblik, dien men van de hoogte
+af geniet. Een kring van groene heuvels omringt ons aan alle kanten,
+bananen en kokospalmen sieren de vruchtbare dalen en tot op den top
+der bergen kan men den heerlijken plantengroei der tropen bewonderen.
+
+Ze zijn gelukkig, die indolente inboorlingen der Fidsji-eilanden,
+die zich buiten alle woelingen onzer beschaafde wereld kunnen houden;
+de wateren zijn er vischrijk; de vruchtbare bodem brengt in overvloed
+groenten en vruchten voort; zij oogsten zonder inspanning. Alles
+schijnt mee te werken, om aan de bevolking dezer begunstigde streken
+een vreedzaam leven te verzekeren; een heerlijk klimaat heerscht
+er; ze kennen geen ontbering en geene begeerlijkheid en zonder zorg
+voor den komenden dag slijten zij hun rustig bestaan. En toch hebben
+verwonderlijker wijze juist op de tallooze eilanden van dezen Grooten
+Oceaan vreeselijke drama's plaats gehad, en zonder de tusschenkomst
+der europeesche staten zou de barbaarschheid met al hare gruwelen en
+martelingen er nog heerschen. De tooneelen van kannibalisme, die op
+de Fidsji-eilanden zijn afgespeeld, overtreffen in wreedaardigheid
+al wat de eilanden in den omtrek te zien hebben gegeven, en indien
+de pogingen der zendelingen betrekkelijk goede resultaten hebben
+opgeleverd, toch hebben vooral de engelsche geweren de zeden dezer
+inboorlingen verzacht. Vrees voor straf heeft eene groote rol gespeeld
+bij de verdwijning van de wreedheden uit vroeger dagen.
+
+Wat den arbeid der zendelingen aangaat, hoe prijzenswaardig hij ook
+zij, hij leidt dikwijls tot vreemde verschijnselen. De wilde van
+gisteren, wien men de bijbelsche geschiedenis en de beginselen van
+het Evangelie bijbrengt, wordt een soort van dweper.
+
+Eens, toen ik bij een familie te Suva dineerde, maakte de vrouw des
+huizes verontschuldigingen op het punt van den maaltijd en vertelde
+mij, dat goede bedienden bijna niet meer te krijgen waren. Ze had,
+na haar geduld tot het uiterste te hebben ingespannen, drie bedienden
+moeten wegzenden, die ze sinds jaren in dienst had en die haar nooit
+eenige reden tot klagen hadden gegeven. Nadat ze christenen waren
+geworden, verborgen zij zich met den bijbel in de hand in alle hoeken
+van den tuin en zongen liederen; hij, die voor de keuken zorgde,
+weigerde hardnekkig op zondag koksdiensten te verrichten. Behalve die
+overdreven uitingen, had het trio ook onderling twist gekregen, daar
+de kok door een protestantschen engelschen geestelijke gedoopt was
+en de beide anderen door de op de eilanden wonende fransche broeders.
+
+Ik bleef drie dagen te Levuka en in de omstreken. Een enkel inwoner
+bezit er een rijtuig, maar hij kan er niet veel gebruik van maken, want
+er zijn geen wegen buiten de toegangswegen aan beide zijden der stad.
+
+Vliegen en muskieten zijn er van fabelachtige afmetingen. Gelukkig
+heeft de Voorzienigheid naast die onverdragelijke insecten een geoefend
+jager aangesteld, die ijverig jacht op hen maakt. Dat is eene spin,
+zoo groot als een kleine kikvorsch, die niet gedood wordt, omdat ze
+zooveel vliegen verslindt. Hagedissen zijn er een onnoemelijk aantal,
+in rijke verscheidenheid van soorten. De mooiste is een groene hagedis,
+die zoo groot is als een cameleon en daar veel op gelijkt. Zooals
+in vele streken van Indië de witte mier het hout aantast, zoo is de
+mier van de Fidsji-eilanden de schrik van den boekenliefhebber. Een
+nieuw boek wordt in korten tijd een oud boek, en ziet er uit, of het
+van een onzer stalletjes op een kleine markt komt. De mier ontziet
+zelfs den band niet en waagt zich ook wel aan uwe schoenen of andere
+lederen voorwerpen.
+
+Mijn stoomboot heeft een duizendtal bossen bananen ingenomen en moet
+zich op de reede van Navoa op Viti Levu nog van eene zekere hoeveelheid
+suiker voorzien. Wij vertrekken des avonds en ankeren den volgenden
+morgen bij een laag land, dat ons eene menigte muskieten toezendt. Er
+is daar niet veel te zien, alleen een suikerfabriek en wat kokospalmen
+staan er in eene overigens onbebouwde streek. De werkzaamheden zijn
+in een paar uren afgeloopen en wij keeren naar Suva terug.
+
+De vriendelijke gouverneur stelt mij een aardig uitstapje voor. Twee
+ambtenaren moeten zich naar het binnenland van het eiland begeven,
+om met een opperhoofd enkele zaken te regelen en eene inspectiereis te
+doen. Als ik er lust in heb, zal hij mij aan die heeren voorstellen en
+dan kan ik met hen gaan. Zeker heb ik er lust in; de gelegenheid, om op
+die wijze het leven gade te slaan van een pas uit de barbaarschheid
+opgeheven volk, lacht mij toe, te meer, daar mijne reisgezellen
+vloeiend de taal der eilanders spreken en mij inlichtingen zullen
+kunnen geven over al, wat ik wensch te weten.
+
+De heeren Cox en Lanford komen mij den volgenden morgen afhalen. De
+boot van den gouverneur wacht ons aan 't eind der pier; zes kloeke
+roeiers zijn gereed en de kisten aan den achtersteven bevatten een
+rijke verscheidenheid van proviand, want de spijs en drank, die men ons
+in de dorpen, die wij zullen bezoeken, zou kunnen aanbieden, zouden
+niet best overeen zijn te brengen met de behoeften van europeesche
+magen. De matrassen, de vliegennetten en dekens zijn ingepakt; een zeil
+op beweegbare palen zal ons tegen de zonnestralen beschutten en het
+zal ons naar de engelsche beginselen van comfort aan niets ontbreken.
+
+Zoodra we met flinke riemslagen de haven achter ons hebben gelaten,
+worden de zeilen geheschen en onze boot glijdt over de gladde zee
+vlug voort. We gaan de rivier de Rewa in, die over eene lengte van
+45 mijlen bevaarbaar is en tot op twintig mijlen van hare monding
+eene breedte heeft van 200 M. De oevers zijn laag en met een dicht
+plantenkleed bedekt; bananen en kokospalmen groeien er in overvloed.
+
+Des namiddags varen we een kreek binnen, waar de boot wordt
+vastgelegd aan een boomstam. Wij klauteren aan land en worden door
+het opperhoofd en de aanzienlijken uit den omtrek ontvangen, die
+allen zijn toegestroomd, om de straks te houden plechtige vergadering
+bij te wonen. Er moet rekening en verantwoording worden gedaan. De
+belastingen, die de inboorlingen schuldig zijn, worden betaald in
+voortbrengselen, vooral bananen. Daar de geheele oogst naar Suva
+is overgebracht, moet ieder der belastingschuldigen nog eenig geld
+terugontvangen en in handen van het opperhoofd en de aanzienlijken
+wordt nu de schuld der regeering door den heer Cox afgedragen.
+
+Eenige zakken met geld worden neergelegd op de mat, die bij geene
+officiëele bijeenkomst ontbreekt en het geheele gezelschap plaatst
+zich gehurkt rondom den vertegenwoordiger van den gouverneur. Geen
+enkele stoel bestaat in het geheele dorp; men buigt, zoo goed het
+gaat, op de hurken neer of strekt zich uit op de matten, die hier en
+daar zijn neergelegd. Ik maak ernstig inbreuk op de etiquette, door
+plaats te nemen op de plank, bij den ingang, ten einde wat frissche
+buitenlucht in te ademen, in plaats van de onaangename geuren binnen
+in de woning. De heer Cox maakt eene opmerking over de fout, die ik
+bega, en ik moet wel tusschen twee bijna naakte grijsaards gaan zitten.
+
+De vergadering wordt geopend, maar in plaats van met eene toespraak
+begint ze met eenen maaltijd. Een jonge inboorling zet voor het
+opperhoofd een grooten schotel neer, uit pisangbladeren gemaakt,
+waarop broodvruchten liggen, terwijl een onzer roeiers een kist
+ontpakt en flesschen wijn opentrekt. Een andere schotel, die binnen
+komt, bevat een landsgerecht, nl. garnalen als paté klaargemaakt en
+gewikkeld in een blad, dat mee is gekookt.
+
+Ik houd wel van broodvruchten, die naar onzen aardappel smaken,
+maar iets droger zijn en de garnalen smaken zeer goed. Wij bieden het
+opperhoofd sardines aan en aan een der aanzienlijken presenteeren wij
+kaas; maar beiden trekken een leelijk gezicht en verklaren, niet te
+kunnen begrijpen, hoe wij dergelijk voedsel kunnen eten. Een stukje
+kip vindt echter een beter onthaal.
+
+Met de regeling der geldzaken zullen ten minste twee uren gemoeid
+zijn. Ik maak van de gelegenheid gebruik, om een onderzoekingstocht
+in het dorp te ondernemen. Het bestaat uit een veertigtal hutten,
+uit riet, stroo en droge bladeren gemaakt, en tusschen het geboomte
+verspreid. Enkele zijn moeilijk binnen te komen, daar ze niet
+op den grond staan, maar op palen rasten, die wel een meter hoog
+zijn. Kinderen, varkens, kippen en honden krioelen op den leemen grond
+door elkaar; enorme banaanbladeren beschutten hen tegen de zon. De
+vrouwen, wier kleeding zich bepaalt tot een gordel van gekleurde stof
+dicht om de lenden gesloten, vluchten in de hutten, maar ik trotseer
+de convenance en dring binnen door den nauwen ingang der woningen. Ik
+houd namelijk het doel voor oogen, dat ik op mijne omzwervingen door
+den archipel mij heb gesteld, om nl. curiositeiten en oude inlandsche
+wapenen te verzamelen. Ik vind niet veel bijzonders, maar toch wordt
+mijne collectie vermeerderd met twee oude knodsen, die ik ontvang in
+ruil voor een paar aan de dames voorgehouden shillings.
+
+Wij moeten dien avond in het dorp blijven en krijgen de beschikking
+over de hut, waar we zijn ontvangen; het is het paleis van het dorp
+en een paal, die er bovenop staat, versierd met witte schelpen, toont
+genoegzaam aan, dat het de hut van het opperhoofd is. Vóór we ons in
+Morpheus' armen kunnen werpen, wacht ons nog een muzikale soiree,
+de _meke-meke_ van de Fidsji-eilanders, noodzakelijk slot van elk
+feest en elke receptie.
+
+De notabelen van 's morgens, naakt tot het middel toe en glimmend van
+kokosolie, komen binnen en nemen op de matten plaats. Daar mij die
+houding niet bevalt, ga ik op een onzer kisten zitten en de heer Cox
+beweert, dat mij, als vreemdeling, die afwijking van de heerschende
+gewoonte vrijstaat. Een oude, tandelooze man voert met schreierige
+stem een solo uit en de geheele menigte stemt mee in op een tragische,
+ver van schoone manier. Langzamerhand zetten de stemmen zich uit,
+en eindelijk wordt het een oorverdoovend geweld; ze draaien met
+de oogen en een luid in de handen klappen vermeerdert het lawaai,
+'t Was of we ons midden in een kannibalenfeest bevonden en werkelijk
+had die avond ons iets echt origineels laten bijwonen.
+
+De groote warmte maakte, dat ik op nieuw tegen de convenances
+zondigde. De toerist, die naar de Fidsji-eilanden gaat, mag zich
+wel een wellevendheidsgids aanschaffen en die ernstig bestudeeren,
+vóór hij zich in de wereld daar begeeft. De zoon van het opperhoofd
+had mij een waaier cadeau gegeven en daar ik dien in een hoekje van
+het vertrek had neergelegd, gaf ik een onzer roeiers een teeken,
+om mij dien even aan te reiken. Hij schudt het hoofd en maakt eene
+beweging van verbazing, die ik niet begrijp. De heer Lanford legt
+mij uit, dat een inboorling het recht niet heeft, iets aan te raken,
+dat van zulk een hooggeplaatst persoon afkomstig is, of die laatste
+moet er hem vergunning voor geven.
+
+De zoon van het opperhoofd, die Engelsen verstaat, komt ten mijnen
+gunste tusschenbeide. Hij heeft op een school te Sydney zijne
+opleiding ontvangen, maar ondanks het goede onderwijs heeft hij zich
+niet kunnen voegen naar de zeden en gebruiken van het blanke ras, en
+in zijn dorp teruggekeerd, heeft hij de gewoonten zijner vaderen op
+nieuw aangenomen en in een hoek zijner hut de europeesche kleederen
+weggeborgen, die hem per slot van rekening toch te lastig waren.
+
+Den volgenden morgen namen we in de rivier een heerlijk, verkwikkend
+bad. Het loopt gelukkig af, want wij hooren kort daarna, dat de rivier
+dikwijls door haaien wordt bezocht, die even vroolijk tieren in zoet
+water als in het zoute water der zee. Acht dagen te voren was eene
+vrouw door een dezer monsters aangegrepen op veertig mijlen afstands
+van den mond der rivier en den vorigen dag was een man hetzelfde
+gebeurd.
+
+Wij maken ons voor het vertrek gereed. Het is Zondag; de klok van den
+katholieken zendingspost roept in de verte de geloovigen op, en toen
+wij het dorp verlieten, klonk juist de gong van den wesleyaanschen
+herder op den tegenoverliggenden oever.
+
+Dat deel van het eiland, waar we nu zijn, is het tooneel geweest van
+afschuwelijke moorden, door het kannibalisme bedreven, nog zelfs tot
+1876 toe. De zendeling Baker en eenige andere Europeanen werden toen
+gedood en opgegeten; _kiki_, zooals het in de taal der inboorlingen
+heet.
+
+Om een voorbeeld te stellen, liet de gouverneur twee dozijn van de
+barbaren fusilleeren of ophangen, om hun den lust te benemen, zich
+voortaan te vergasten aan _bukalo_, of menschelijk vleesch. Nu nog
+kunnen vele inwoners zich niet verbeelden, dat het denkbeeld, zijne
+vijanden op te eten, eenen blanke afschuw inboezemt; ze zijn nu wel
+gedwongen, de uitgevaardigde wetten na te leven, maar ze zien er de
+verstandigheid niet van in. In het tweede dorp, dat wij bezochten,
+deelde een grijsaard den heer Lanford mede, dat menschenvleesch
+veel sappiger en lekkerder is dan rundvleesch. Een onlangs gestorven
+opperhoofd, Raki Raki, had de gewoonte, een steen neer te leggen ter
+herinnering aan elken vijand, op zijn bevel gedood en opgegeten. In
+1849 had de hoop der steenen een bedrag van 872 stuks bereikt!
+
+De geschiedenis van het kannibalisme biedt veel eigenaardigs. Die
+eilandbewoners, wier godsdienst het bestaan leerde van verscheiden
+goden, waren van meening, dat het gestorte bloed hunnen goden
+welgevallig was. Zij, die nooit een hunner medemenschen hadden gedood,
+werden tot straf den haaien voorgeworpen. Men bewees een vijand eer,
+als men hem at, nadat men hem had vermoord.
+
+Cakobau wees, als hij lust had in menschenvleesch, met den vinger
+den persoon aan, dien hij voor zijnen maaltijd wilde nuttigen.
+
+Wij zetten onze reis voort en bezochten twee ambtenaren en een planter,
+wier leven in volledige afzondering voorbijging. Nauwelijks hebben
+wij plaats genomen, of de flesch whisky wordt op tafel gezet; zoo wil
+'t het gebruik in de warme streken en is daardoor de oorzaak van de
+vele leverziekten, die er voorkomen.
+
+De natuurtooneelen zijn steeds zeer schoon en de warmte is niet
+drukkend. Een zuidoostewind vergunt ons de zeilen te gebruiken en
+snel vooruit te komen. Van tijd tot tijd stooten we eens op ondiepten,
+maar onze roeiers, die in het water gaan, heffen met hunne gespierde
+armen de boot op, duwen haar weer naar dieper water en komen alle
+moeielijkheden te boven.
+
+We brengen den nacht door in een eenvoudig, maar zindelijk hôtel,
+tegenover eene groote suikerfabriek, die we den volgenden dag
+zullen bezoeken. Het is volle maan en van ons balcon hebben we een
+prachtig gezicht op de suikerrietvelden en het weelderige groen op
+den tegenoverliggenden oever der rivier, welker water met een zilveren
+schijnsel overgoten is.
+
+Er zijn in den archipel een twaalftal suikerfabrieken en hun product
+kan zeer goed de vergelijking doorstaan met de suiker van de Antillen
+en de andere koloniën. De fabriek hier voor ons is de grootste van de
+geheele wereld, zegt men mij; de afmetingen overtreffen die van de
+groote fabriek op Mauritius. Werkelijk heb ik nooit zulke kolossale
+fabrieksgebouwen gezien en de onder-directeur, die ons vergezelt,
+vertoont ons met ingenomenheid de reusachtige machines, die voor de
+fabricatie dienen.
+
+De woning van den directeur ligt op een heuvel. Het is een fraai
+gemeubelde villa in een prachtigen tuin. Accacia's, oranjeboomen,
+citroenboomen en cactussen vormen een _ensemble_ van kleuren, dat
+het oog aangenaam aandoet.
+
+Tegen het vallen van den avond schoot de heer Lanford, die een
+hartstochtelijk jager was, op de rivier eenige vleermuizen. Een
+dezer dieren, die dicht bij onze boot in het water viel, wordt door
+een van onze roeiers opgehaald, 't Is een grooter exemplaar dan onze
+vleermuizen en het heeft ook een anderen vorm van kop, gelijkend op
+dien van een kleinen fox-terrier. Niet als zoöloog heeft onze man
+zich er meester van gemaakt; hij beweert, dat het dier, gekookt,
+een heerlijke lekkernij is en dat hij zich er dien avond nog op
+zal vergasten.
+
+Waar wij ook komen, overal groeien bananen. De vrucht vormt een gewild
+uitvoerartikel naar de havens Sydney en Auckland. Elke boot neemt 15
+à 20.000 bossen mee, die regelmatig met een shilling het aan boord
+geleverde bos worden betaald. De vracht bedraagt even veel, zoodat
+een bos van 60 à 100 bananen tegen f 1.20 (holl.) in de haven van
+bestemming aankomt.
+
+Toen wij den volgenden dag de terugreis aanvaardden en bij de monding
+der Kewa aankwamen, zagen we een felbewogen zee voor ons. Met
+ons zeil schieten we met de snelheid van een stoomboot vooruit,
+maar er is aan die vaart weinig aanlokkelijks verbonden. Het schuim
+verblindt ons en we krijgen zeeën in, die ons in gevaar brengen, te
+verongelukken. Daarbij komt een stortregen; onze mannen moeten maar
+steeds scheppen, om de boot niet te vol water te krijgen. Gelukkig dat
+de snelheid der vaart ons Suva al spoedig doet naderen. Met vreugde
+begroeten wij de lichten van het stadje.
+
+De wetten, waar de Fidsji-eilanders onder leven, zijn in menig opzicht
+streng, maar volmaakt in harmonie met die, welke vóór de britsche
+bezetting er golden. De engelsche regeering heeft het karakter van
+een vergrijp laten rusten op menige fout of zwakheid, die elders
+onopgemerkt zou blijven. Ze heeft terecht niet gewild, dat iets,
+'t geen de oorspronkelijke bewoners als misdrijf beschouwden, door
+de blanken zou worden geduld. Zoo worden echtbreuk en prostitutie
+met vrij lange gevangenisstraf bedreigd.
+
+Het verkoopen van whisky of eenigen anderen alcoholischen drank door
+een Europeaan aan een inboorling wordt streng gestraft.
+
+De Fidsji-eilander troost zich gemakkelijk over deze bepaling, want hij
+heeft de kava, zijn inlandschen drank, die in zijne oogen door niets
+wordt overtroffen. Wat hij veel minder gaarne zou missen, is de tabak,
+want hij is een verwoed rooker. Op het voorbeeld van den klerk op een
+bureau, die zijn pen achter het oor steekt, stapt de inlander rond met
+de sigaret, al of niet brandend, op dezelfde plaats gestoken. Zijn
+huid en zijn haardos, beide vol olie, zullen stellig aan de sigaret
+een vettigen smaak geven, die den geur niet aangenamer maakt, maar dat
+is een kleinigheid, waar hij zich niet om bekommert. De vrouwen, die
+even sterk rooken als de mannen, steken de sigaret, of het blaadje,
+waarin de tabak wordt gewikkeld, door de gaten in hare ooren, die
+groot genoeg zijn om het begeerde voorwerp in te bergen.
+
+Zooals op bijna alle eilandengroepen van den Stillen Oceaan neemt de
+inlandsche bevolking in aantal af volgens de natuurwet, die leert,
+dat de zwarten langzamerhand verdwijnen, naarmate de beschaving
+tot hen doordringt en de blanken onder hen in aantal toenemen. Op
+de Fidsji-eilanden treedt die achteruitgang van het ras duidelijker
+aan het licht dan ergens anders; naar de laatste schatting wonen er
+op alle eilanden te zamen niet meer dan 120 000 menschen. In 1859
+werd die bevolking op 200 000 geschat en in 1874 nog op 140 000. Een
+oorzaak, die de vermindering sterk in de hand werkt, is de numerieke
+minderheid der vrouwen. Wat de Europeanen betreft, hun aantal is nog
+slechts beperkt en wisselde sedert 1880 af van 2000 tot 3000.
+
+De openbare instellingen zijn wel een bezoek van den toerist
+waard. Een frisch, goed geventileerd hospitaal, dat door een kundig
+geneesheer bestuurd wordt, ligt op een heuvel en kan ruim de zieken
+uit het dorp en uit de omstreken bergen. Nadat ik het had bekeken,
+zette ik mijne wandeling over de heuvels voort en de dokter, die mij
+vergezelde, toonde mij de plaats, waar men wil beginnen, dicht bij
+Suva, amphitheatersgewijze een botanischen tuin aan te leggen. Die
+tuin, die nu nog in embryonalen staat verkeert, belooft eens zeer
+belangrijk te worden. Ongelukkig is er nog niet genoeg geld voor
+bijeen, wat des te meer jammer is, omdat de gouverneur en een der
+voornaamste ambtenaren hartstochtelijke botanisten zijn. Dank zij hun
+initiatief kan ik reeds een mooie verzameling planten en boomen zien
+uit alle deelen der tropische wereld.
+
+In de gevangenis waren, toen ik die bezocht, een twintigtal
+inboorlingen en twee Europeanen, een Engelschman en een Duitscher. Die
+laatsten moeten overdag werken met de gekleurde misdadigers, maar des
+avonds worden ze in cellen gebracht, terwijl de inboorlingen algemeene
+slaapzalen hebben. Er heerscht eene strenge tucht, zooals in elke
+engelsche gevangenis, en de arbeid der veroordeelden komt der kolonie
+in vele opzichten ten goede. Enkele van hen moeten eenen weg aanleggen
+naar de monding der Rewa; andere moeten aan de haven arbeid verrichten.
+
+Een der laatste avonden van mijn verblijf op het eiland breng ik door
+bij lieden van de Samoa-eilanden, en zoo kon ik het verschil waarnemen
+tusschen deze eilanders en die van de groep, waar we zijn. De vrouwen
+der Samoa-eilanden zijn over 't geheel mooi, ofschoon haar embonpoint
+de schoonheid niet verhoogt. Ze zijn behaagziek en tooien zich met
+kleederen, waarin rood, wit en groen de hoofdtinten vormen. Bij elk
+bezoek wordt gedanst en gezongen, waarbij het lichaam zich in dezelfde
+bochten wringt als bij de dansen in Indië.
+
+Als men te Suva of te Levuka des avonds uitgaat, moet men eene lantaarn
+meenemen. De meeste huizen liggen tusschen de heuvels verspreid en het
+is niet gemakkelijk, om zonder licht de smalle voetpaden te herkennen,
+die langs allerlei zigzaglijnen de stad doorkruisen. Op den avond vóór
+mijn vertrek kwam ik van een diner bij den gouverneur, gewapend met
+mijne lantaarn, die tegelijk mijn avondtoilet en de struiken langs
+den weg bescheen, toen een witte slang met zwarte ringen sissend voor
+mijn voeten langs schoot. Indien ik in een ander land ware geweest,
+zou ik zeker meer verschrikt zijn geworden, maar ik wist, dat op
+de Fidsji-eilanden dit kruipend gedierte onschadelijk is. Daar het
+dier bijna twee meter lang was, kon ik een onwillekeurig gevoel van
+afkeer niet onderdrukken bij 't zien van het kruipende dier, dat den
+mensch ten val heeft gebracht, lang voor het werk der madreporen den
+schoonen Fidsji-archipel uit de zee had opgebouwd.
+
+Den volgenden morgen zag ik een rookzuil aan den horizon; 't is de
+_Rockton_, de koerier van Sydney, die mij, hoop ik, nieuws uit Europa
+zal brengen.
+
+Met diezelfde boot zal ik mij naar een naburigen archipel begeven en
+het doet mij genoegen, dat ze veel beter is dan de stoomboot, welke
+mij op het eiland heeft aan wal gezet. Ik verlaat de Fidsji-eilanden
+met de aangenaamste herinneringen en met een gevoel van oprechte
+dankbaarheid jegens de gastvrije bewoners.
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Reis naar de Fidsji-eilanden, by G. Verschuur
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS NAAR DE FIDSJI-EILANDEN ***
+
+***** This file should be named 14561-8.txt or 14561-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/5/6/14561/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/14561-8.zip b/old/14561-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..b0b2af1
--- /dev/null
+++ b/old/14561-8.zip
diff --git a/old/14561-h.zip b/old/14561-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..97ad03c
--- /dev/null
+++ b/old/14561-h.zip
diff --git a/old/14561-h/14561-h.htm b/old/14561-h/14561-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..8b56f25
--- /dev/null
+++ b/old/14561-h/14561-h.htm
@@ -0,0 +1,908 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+
+<title>Reis naar de Fidsji-eilanden</title>
+<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css" title="Artic Blue">
+<link href="style/amazonia.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Amazonia Green">
+<link href="style/borneo.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Borneo Brown">
+<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print">
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="G. Verschuur">
+<meta name="DC.Creator" content="G. Verschuur">
+<meta name="DC.Title" content="Reis naar de Fidsji-eilanden">
+<meta name="DC.Date" content="##### 2005">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Reis naar de Fidsji-eilanden, by G. Verschuur
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Reis naar de Fidsji-eilanden
+       From "De Aarde en haar volken, Jaargang 1892"
+
+Author: G. Verschuur
+
+Release Date: January 2, 2005 [EBook #14561]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS NAAR DE FIDSJI-EILANDEN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<span class="pageno"><a id="d0e67"></a>Bladzijde 145</span><a id="d0e68"></a><h1>Reis naar de Fidsji-eilanden</h1>
+<p align="left" class="byline"><i>Door <span class="smallcaps">G. Verschuur</span>.</i></p>
+<p id="d0e76"></p>
+<div id="d0e77" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1892-145.jpg" alt="De rivier bij Viti Levu."></p>
+<p class="figureHead">De rivier bij Viti Levu.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e81">De reiziger, die aan wal stapt op de Fidsji-eilanden wordt, zoo niet van bewondering, dan toch van verbazing vervuld, als
+hij, van de stoomboot komende, mannen op zich ziet toetreden met een overvloedigen haardos en van een type, dat veel verschilt
+van dat, &#8217;t welk hij heeft kunnen bestudeeren op de andere eilandengroepen, waar &oacute;f het toeval &oacute;f het programma voor zijne
+omzwervingen hem voerde. Hier geen min of meer zwarte tint zooals bij de Kanaken, of een bronskleur zooals bij de bewoners
+van andere tropische eilanden, maar een zeer eigenaardige gelaatstint, en de schilder, die het portret van een Fidsji-eilander
+moest maken, zou rood en geel en grijs op zijn palet moeten dooreenmengen, om die bijzondere kleur weer te geven, die de inboorlingen
+van andere stammen onderscheidt.
+
+</p>
+<p id="d0e83">Over het algemeen is het een sterk en goed ontwikkeld ras; gemiddeld zijn ze grooter dan de Kanaken en andere eilandbewoners
+uit de buurt. Op het voorbeeld van wat men op de Salomons-eilanden ziet gebeuren, hebben ook zij de gewoonte, hunne haren,
+die oorspronkelijk zwart zijn, met een dikke laag kalk te bestrijken. Die kalk brengt eene geheele verandering in de kleur
+teweeg en maakt de haren hard en kroezig. Met angstvallige zorg geborsteld, gelijkt de rijke haardos, waarop zij zeer trotsch
+zijn, op eene groote spons, die ze op hun hoofd dragen en de Fidsji-eilander, toegetakeld met deze hoofdversiering, die hem
+voor een zonnesteek beveiligt, loopt met een stok in de hand als een eerste fat over de wandelwegen in zijne steden en dorpen.
+Soms behelpt hij zich, bij gebrek aan een wandelstok, met een ouden parapluiestok, als hij eenig gevoel heeft voor elegantie
+en <i>chic\</i> is hij daarentegen conservatief gezind, dan vervangt de voorvaderlijke knods den wandelstok.
+
+</p>
+<p id="d0e88">Ongelukkig maakt, vooral als ge een groepje aantreft, zijne tegenwoordigheid een alleronaangenaamsten indruk op uwe reukorganen,
+of ge moest een liefhebber zijn van den geur van kokosolie, waarmee hij zich buitensporig mild het geheele lichaam inwrijft.
+Zeker is dit niet het eenige volk, dat eene besliste voorliefde voor dien geur aan den dag legt, die door een gril van de
+mode nooit tot onze zeden zal doordringen; maar bij hen wordt, in vergelijking met de broeders in Indi&euml; en op de Soenda-eilanden,
+de maat overschreden, zoodat zij hunne omgeving en elk voorwerp, dat ze aanraken, er mee verpesten.
+
+</p>
+<p id="d0e90">V&oacute;&oacute;r de engelsche bezetting waren de Fidsji-eilanders kannibalen in den echten zin des woords; op het oogenblik zijn ze een
+zachtzinnig, volgzaam ras. De zendingsposten, die zich sedert het begin dezer eeuw in den archipel hebben gevestigd, hebben
+hunne woeste en barbaarsche zeden verzacht en de stevige arm der regeering heeft het overige gedaan.
+
+</p>
+<p id="d0e92">Hoewel het kannibalisme er nu geheel is afgeschaft, behoeft men slechts een twaalftal jaren terug te gaan, om van het woeste
+instinct der bewoners sporen aan te treffen. Op dat tijdstip werden de laatste blanken er gedood en opgegeten en de liefhebbers
+van curiositeiten, die na deze daad van barbaarschheid de eilanden hebben bezocht, zijn in de gelegenheid geweest, zich de
+houten vorken te verschaffen, die trouwens altijd nieuw worden gemaakt, waarmee de ongelukkige slachtoffers zijn genuttigd.
+
+
+</p>
+<p id="d0e94">Het is een dergelijke historie als die van den spijker in de hut te Waterloo, waaraan Napoleon I zijn hoed heeft opgehangen!
+
+<span class="pageno"><a id="d0e96"></a>Bladzijde 146</span></p>
+<p id="d0e97">De Fidsji-eilanden vormen eene kroonkolonie, &#8217;t geen beteekent, dat ze rechtstreeks geregeerd worden door het Koloniaal Bureau
+te Londen, volgens een stelsel, dat veel overeenkomst heeft met het door Frankrijk bij zijne overzeesche bezittingen gevolgde.
+Dit is echter slechts een voorloopige toestand; zoodra de kolonie in belangrijkheid zal zijn toegenomen, wordt ze tot onafhankelijke
+kolonie verklaard, zooals met Tasmani&euml;, Nieuw-Zeeland en alle australische koloni&euml;n van Nieuw-Holland gebeurd is, behalve
+met West-Australi&euml;, dat kroonkolonie gebleven is, omdat het nog te weinig ontwikkeld is. De zoogenaamde onafhankelijke koloni&euml;n
+regeeren zich zelve naar goedvinden. Zij ontvangen in het geheel geen subsidie van Engeland en behoeven dientengevolge ook
+geene enkele belasting op te brengen. Ze hebben op hun eigen budget het tractement staan van den gouverneur die door de koningin
+wordt benoemd; zij vaardigen wetten uit en volgen hun eigen politiek, in de eene kolonie soms zeer verschillend van die in
+de andere, en de dag is misschien niet ver meer verwijderd, waarop die koloni&euml;n, het juk van den meester, hoe weinig drukkend
+het moge zijn, zullen afwerpen en zich tot geheel onafhankelijke landen zullen verklaren. In de koloni&euml;n Victoria en Nieuw
+Zuid-Wales dringt deze geest meer en meer door; algemeen openbaart zich verzet en tegenstand tegen het moederland, en vooral
+de jonge lieden laten nooit na, u te doen opmerken, dat zij Australi&euml;rs en geen Engelschen zijn, wat ge misschien geneigd
+zoudt zijn te veronderstellen.
+
+</p>
+<p id="d0e99">Hier en daar gaat die geest tot een werkelijk vijandig gevoel over en het voorbeeld van de Vereenigde Staten van Noord-Amerika
+vervult de geesten zoozeer, dat de volgende eeuw zeer goed het tooneel zou kunnen aanschouwen van de wording eener groote
+australische republiek, de Vereenigde Staten van Australi&euml;.
+
+</p>
+<p id="d0e101">De Fidsji-groep bestaat uit 255 eilanden en eilandjes, waarvan ruim een derde bewoond zijn.
+
+</p>
+<p id="d0e103">Men kan zich nauwelijks eene voorstelling maken van het aantal bewoonbare eilanden, in die onmetelijke uitgestrektheid van
+den Grooten Oceaan verspreid, waarover in de laatste tijden vele landen van Europa hun overcomplete bevolking hebben uitgestort
+onder den drang van die behoefte aan kolonisatie, die een kenmerk van dezen tijd is. Ongelukkig komen honderden van de in
+de reusachtige zee verloren eilanden niet tot ontwikkeling; hun vruchtbare grond wordt bijna niet bebouwd en de bodem, die
+in dit heerlijke klimaat duizenden ongelukkigen kon voeden, nu steeds tegen ellende kampend in onze groote europeesche steden,
+blijft wat hij eeuwen aaneen is geweest, een groote streek, die slechts aan meer of minder woeste volksstammen eene schuilplaats
+biedt en verloren is voor de beschaafde wereld.
+
+</p>
+<p id="d0e105">In 1859 bood de laatste koning der Fidsji-eilanden, Cakobau, (of Thakombau volgens de uitspraak van het land) die eenige jaren
+geleden gestorven is, de souvereiniteit over de eilanden onder zekere voorwaarden aan de koningin van Engeland aan. Het aanbod
+werd niet aanvaard, maar door een formeelen afstand werd Engeland in 1874 meester van de eilandengroep. Sir Arthur Gordon
+werd er als gouverneur heen gezonden in den loop van het volgend jaar; in 1880 werd hij vervangen door sir W. de Voeux, en
+sinds een jaar of vijf is het bestuur er in handen van sir John Thurston, een der bekwaamste en meest ervaren gouverneurs,
+die het Vereenigd Koninkrijk tot zijne vertegenwoordigers mag rekenen.
+
+</p>
+<p id="d0e107">Sedert het begin der engelsche heerschappij bewoont hij reeds de Fidsji-eilanden, waar hij door zijn ijver en zijne bekwaamheid
+uit eene ondergeschikte betrekking opklom tot de hooge plaats van koloniaal gouverneur. Hij kent het volk en de taal, is een
+onvermoeid reiziger en heeft buiten zijn gouverneurschap nog de waardigheid van consul-generaal van de Stille Zuidzee. Daarbij
+is sir John Thurston omringd door verdienstelijke ambtenaren, die, als hij, tal van jaren op de eilanden wonen, de taal der
+inboorlingen even gemakkelijk spreken als hunne eigene en zoo goed als hun chef de algemeene achting genieten.
+
+</p>
+<p id="d0e109">Er bestaan onder de inboorlingen in &#8217;t geheel geene overleveringen, die licht kunnen werpen op hunne afkomst. Door dit feit
+moet men wel tot het besluit komen, dat zij al sinds oude tijden het land bewonen. Het volksgeloof bevestigt die meening.
+In tegenstelling met wat op andere eilanden geschiedt, bij voorbeeld op Nieuw-Zeeland, waar alle Maori-overleveringen op denzelfden
+oorsprong wijzen, n.l. op immigratie van een naburigen archipel, hebben de Fidsji-eilanders het vaste geloof, dat hunne voorvaderen
+alle op denzelfden grond hebben gewoond van de schepping der wereld af.
+
+</p>
+<p id="d0e111">Reeds bij de eerste morgenschemering zette de stoomboot, die mij naar den archipel had gevoerd, en op eenigen afstand van
+Suva geankerd lag, hare reis voort en lag weldra aan de kade. Dat is een voorrecht, dat ik opmerk bij de meeste aan Engelschen
+toebehoorende havens! In plaats van in een bootje te moeten landen, &#8217;t geen zoo dikwijls voorkomt, waar het bouwen van een
+havenhoofd van jaar tot jaar wordt uitgesteld uit het oogpunt van zuinigheid, springt ge hier met &eacute;&eacute;nen sprong aan land en
+ge ontsnapt aan de begeerigheid van de menigte bootslui, die u willen overbrengen.
+
+</p>
+<p id="d0e113">Toen ik mij bij zonsopgang op het dek bevond, kon ik reeds terstond waarnemen, dat ik in een land kwam, bedekt met dien schoonen
+plantengroei der tropen, die men nooit moede wordt te bewonderen. Op de zachte hellingen der heuvels vertoont zich voor mijne
+oogen een weelderige massa groen, en het stadje Suva, door de eerste stralen der morgenzon verlicht, is vriendelijk gelegen
+langs den oever. De houten huizen hebben een of twee verdiepingen. Een trottoir, eveneens van hout, maakt de passage op regendagen
+mogelijk. Er zijn twee jaargetijden op de Fidsji-eilanden, nl. het warme en het gematigde seizoen. Het eerste duurt van October
+tot Mei en is tevens de regentijd, terwijl het tweede, van Mei tot October, de tijd van droogte is.
+
+</p>
+<p id="d0e115">Het klimaat is over het algemeen gezond en aangenaam; de warmte is, dank zij de zeewinden niet zoo drukkend als in andere
+streken van de tropische gewesten.
+
+</p>
+<p id="d0e117">Ik had bij een reisgezel van de boot inlichtingen gevraagd, om te weten, of Suva een nog al vrij goed hotel bezat en ik was
+verbaasd geweest, toen <span class="pageno"><a id="d0e119"></a>Bladzijde 147</span>ik vernam, dat er drie waren. Ik koos dat, hetwelk mijn medereiziger mij als het beste had aangewezen en werkelijk had ik
+mij over mijn keus niet te beklagen. Vele dergelijke inrichtingen in andere koloni&euml;n kunnen in de verste verte niet wedijveren
+met het h&ocirc;tel van mevrouw Mac Donald en hare dochters. Wel laat de keuken er, zooals in alle engelsche koloni&euml;n, te wenschen
+over, maar ik was reeds sedert maanden gewend geraakt aan een menu, dat onveranderlijk uit dezelfde gerechten bestond, nl.
+uit in water gekookte groenten, sausen van aangemengd meel en visch, die zonder zout was klaar gemaakt. Gelukkig heb ik brieven
+voor enkele der aanzienlijkste inwoners, onder anderen voor den dokter, die, in Frankrijk opgevoed, de keuken weet te waardeeren
+en, <i>last not least</i>, voor den gouverneur, wiens tafel mij de verschrikkelijke maaltijden op de laatste bootreis doet vergeten.
+
+</p>
+<p id="d0e124">De gemeenschap tusschen de verschillende eilanden der Fidsji-groep is niet zeer levendig; alleen de maandelijksche stoomboot
+van Auckland, waarmee ik ben aangekomen, gaat door naar Levuka, na twee dagen oponthoud in de haven van Suva. Ik maak dus
+van die gelegenheid gebruik, en bij het vallen van den avond vertrekkend, ben ik den volgenden morgen vroeg in de stad Levuka.
+
+
+</p>
+<p id="d0e126">Toen onze boot de haven binnenvoer kwam de handelsman, voor wien ik een aanbevelingsbrief had, aan boord, om een praatje met
+den kapitein te maken. Hij was een zeer beminnelijk man, die mij op zijn kantoor bracht en zich geheel te mijner beschikking
+stelde.
+
+</p>
+<p id="d0e128">Het is nog slechts half zeven en toch is de geheele bevolking in dit vroege morgenuur reeds bij de hand.
+
+</p>
+<p id="d0e130">Het is de tijd, waarop men in de bergen gaat baden, zegt mijn vriend tot mij, en noodigt mij uit, hem daarheen te vergezellen.
+Ik laat eenige verwondering blijken bij de invitatie, omdat de bergen mij minder geschikt schijnen voor die wijze van verkoeling,
+die ik eerder aan het strand zou hebben verwacht; maar weldra wordt mij de zaak duidelijk. De zee krioelt van haaien en kan
+daarom niet voor het baden in aanmerking komen. Daarentegen heeft men een helderen waterstroom, die van de bergen vloeit,
+op kosten der aanwezige Europeanen, gebruikt om een meertje te vormen, dat men na een korte wandeling bergop bereikt. Een
+opeenhooping van rotsen en planten houdt het water tegen, en men heeft een kleine ruimte opengelaten, waardoor de stroom zijnen
+weg bergaf kan vervolgen, terwijl het van boven komende frissche water het vijvertje op de gewenschte hoogte houdt en er voortdurend
+den inhoud van vernieuwt. Al die heeren, die in hunne hemdsmouwen zich naar die nieuwerwetsche zwemplaats begeven, met hunne
+handdoeken over den arm, vormen een heelen stoet. De vermoeienis van het stijgen wordt ruimschoots vergoed, eensdeels door
+de frischheid van het heldere meertje, anderdeels door den heerlijken aanblik, dien men van de hoogte af geniet. Een kring
+van groene heuvels omringt ons aan alle kanten, bananen en kokospalmen sieren de vruchtbare dalen en tot op den top der bergen
+kan men den heerlijken plantengroei der tropen bewonderen.
+
+</p>
+<p id="d0e132">Ze zijn gelukkig, die indolente inboorlingen der Fidsji-eilanden, die zich buiten alle woelingen onzer beschaafde wereld kunnen
+houden; de wateren zijn er vischrijk; de vruchtbare bodem brengt in overvloed groenten en vruchten voort; zij oogsten zonder
+inspanning. Alles schijnt mee te werken, om aan de bevolking dezer begunstigde streken een vreedzaam leven te verzekeren;
+een heerlijk klimaat heerscht er; ze kennen geen ontbering en geene begeerlijkheid en zonder zorg voor den komenden dag slijten
+zij hun rustig bestaan. En toch hebben verwonderlijker wijze juist op de tallooze eilanden van dezen Grooten Oceaan vreeselijke
+drama&#8217;s plaats gehad, en zonder de tusschenkomst der europeesche staten zou de barbaarschheid met al hare gruwelen en martelingen
+er nog heerschen. De tooneelen van kannibalisme, die op de Fidsji-eilanden zijn afgespeeld, overtreffen in wreedaardigheid
+al wat de eilanden in den omtrek te zien hebben gegeven, en indien de pogingen der zendelingen betrekkelijk goede resultaten
+hebben opgeleverd, toch hebben vooral de engelsche geweren de zeden dezer inboorlingen verzacht. Vrees voor straf heeft eene
+groote rol gespeeld bij de verdwijning van de wreedheden uit vroeger dagen.
+
+</p>
+<p id="d0e134">Wat den arbeid der zendelingen aangaat, hoe prijzenswaardig hij ook zij, hij leidt dikwijls tot vreemde verschijnselen. De
+wilde van gisteren, wien men de bijbelsche geschiedenis en de beginselen van het Evangelie bijbrengt, wordt een soort van
+dweper.
+
+</p>
+<p id="d0e136">Eens, toen ik bij een familie te Suva dineerde, maakte de vrouw des huizes verontschuldigingen op het punt van den maaltijd
+en vertelde mij, dat goede bedienden bijna niet meer te krijgen waren. Ze had, na haar geduld tot het uiterste te hebben ingespannen,
+drie bedienden moeten wegzenden, die ze sinds jaren in dienst had en die haar nooit eenige reden tot klagen hadden gegeven.
+Nadat ze christenen waren geworden, verborgen zij zich met den bijbel in de hand in alle hoeken van den tuin en zongen liederen;
+hij, die voor de keuken zorgde, weigerde hardnekkig op zondag koksdiensten te verrichten. Behalve die overdreven uitingen,
+had het trio ook onderling twist gekregen, daar de kok door een protestantschen engelschen geestelijke gedoopt was en de beide
+anderen door de op de eilanden wonende fransche broeders.
+
+</p>
+<p id="d0e138">Ik bleef drie dagen te Levuka en in de omstreken. Een enkel inwoner bezit er een rijtuig, maar hij kan er niet veel gebruik
+van maken, want er zijn geen wegen buiten de toegangswegen aan beide zijden der stad.
+
+</p>
+<p id="d0e140">Vliegen en muskieten zijn er van fabelachtige afmetingen. Gelukkig heeft de Voorzienigheid naast die onverdragelijke insecten
+een geoefend jager aangesteld, die ijverig jacht op hen maakt. Dat is eene spin, zoo groot als een kleine kikvorsch, die niet
+gedood wordt, omdat ze zooveel vliegen verslindt. Hagedissen zijn er een onnoemelijk aantal, in rijke verscheidenheid van
+soorten. De mooiste is een groene hagedis, die zoo groot is als een cameleon en daar veel op gelijkt. Zooals in vele streken
+van Indi&euml; de witte mier het hout aantast, zoo is de mier <span class="pageno"><a id="d0e142"></a>Bladzijde 148</span>van de Fidsji-eilanden de schrik van den boekenliefhebber. Een nieuw boek wordt in korten tijd een oud boek, en ziet er uit,
+of het van een onzer stalletjes op een kleine markt komt. De mier ontziet zelfs den band niet en waagt zich ook wel aan uwe
+schoenen of andere lederen voorwerpen.
+
+</p>
+<p id="d0e144">Mijn stoomboot heeft een duizendtal bossen bananen ingenomen en moet zich op de reede van Navoa op Viti Levu nog van eene
+zekere hoeveelheid suiker voorzien. Wij vertrekken des avonds en ankeren den volgenden morgen bij een laag land, dat ons eene
+menigte muskieten toezendt. Er is daar niet veel te zien, alleen een suikerfabriek en wat kokospalmen staan er in eene overigens
+onbebouwde streek. De werkzaamheden zijn in een paar uren afgeloopen en wij keeren naar Suva terug.
+
+</p>
+<p id="d0e146">De vriendelijke gouverneur stelt mij een aardig uitstapje voor. Twee ambtenaren moeten zich naar het binnenland van het eiland
+begeven, om met een opperhoofd enkele zaken te regelen en eene inspectiereis te doen. Als ik er lust in heb, zal hij mij aan
+die heeren voorstellen en dan kan ik met hen gaan. Zeker heb ik er lust in; de gelegenheid, om op die wijze het leven gade
+te slaan van een pas uit de barbaarschheid opgeheven volk, lacht mij toe, te meer, daar mijne reisgezellen vloeiend de taal
+der eilanders spreken en mij inlichtingen zullen kunnen geven over al, wat ik wensch te weten.
+
+</p>
+<p id="d0e148">De heeren Cox en Lanford komen mij den volgenden morgen afhalen. De boot van den gouverneur wacht ons aan &#8217;t eind der pier;
+zes kloeke roeiers zijn gereed en de kisten aan den achtersteven bevatten een rijke verscheidenheid van proviand, want de
+spijs en drank, die men ons in de dorpen, die wij zullen bezoeken, zou kunnen aanbieden, zouden niet best overeen zijn te
+brengen met de behoeften van europeesche magen. De matrassen, de vliegennetten en dekens zijn ingepakt; een zeil op beweegbare
+palen zal ons tegen de zonnestralen beschutten en het zal ons naar de engelsche beginselen van comfort aan niets ontbreken.
+
+
+</p>
+<p id="d0e150">Zoodra we met flinke riemslagen de haven achter ons hebben gelaten, worden de zeilen geheschen en onze boot glijdt over de
+gladde zee vlug voort. We gaan de rivier de Rewa in, die over eene lengte van 45 mijlen bevaarbaar is en tot op twintig mijlen
+van hare monding eene breedte heeft van 200 M. De oevers zijn laag en met een dicht plantenkleed bedekt; bananen en kokospalmen
+groeien er in overvloed.
+
+</p>
+<p id="d0e152"></p>
+<table align="left" style="margin:10px; margin-left:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e153" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1892-148.jpg" alt="De gouverneur der Fidsji-eilanden en een inlandsch opperhoofd."></p>
+<p class="figureHead">De gouverneur der Fidsji-eilanden en een inlandsch opperhoofd.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e157">Des namiddags varen we een kreek binnen, waar de boot wordt vastgelegd aan een boomstam. Wij klauteren aan land en worden
+door het opperhoofd en de aanzienlijken uit den omtrek ontvangen, die allen zijn toegestroomd, om de straks te houden plechtige
+vergadering bij te wonen. Er moet rekening en verantwoording worden gedaan. De belastingen, die de inboorlingen schuldig zijn,
+worden betaald in voortbrengselen, vooral bananen. Daar de geheele oogst naar Suva is overgebracht, moet ieder der belastingschuldigen
+nog eenig geld terugontvangen en in handen van het opperhoofd en de aanzienlijken wordt nu de schuld der regeering door den
+heer Cox afgedragen.
+
+</p>
+<p id="d0e159">Eenige zakken met geld worden neergelegd op de mat, die bij geene offici&euml;ele bijeenkomst ontbreekt en het geheele gezelschap
+plaatst zich gehurkt rondom den vertegenwoordiger van den gouverneur. Geen enkele stoel bestaat in het geheele dorp; men buigt,
+zoo goed het gaat, op de hurken neer of strekt zich uit op de matten, die hier en daar zijn neergelegd. Ik maak ernstig inbreuk
+op de etiquette, door plaats te nemen op de plank, bij den ingang, ten einde wat frissche buitenlucht in te ademen, in plaats
+van de onaangename geuren binnen in de woning. De heer Cox maakt eene opmerking over de fout, die ik bega, en ik moet wel
+tusschen twee bijna naakte grijsaards gaan zitten.
+
+</p>
+<p id="d0e161">De vergadering wordt geopend, maar in plaats van met eene toespraak begint ze met eenen maaltijd. Een jonge inboorling zet
+voor het opperhoofd een grooten schotel neer, uit pisangbladeren gemaakt, waarop broodvruchten liggen, terwijl een onzer roeiers
+een kist ontpakt en flesschen wijn opentrekt. Een andere schotel, die binnen komt, bevat een landsgerecht, nl. garnalen als
+pat&eacute; klaargemaakt en gewikkeld in een blad, dat mee is gekookt.
+
+</p>
+<p id="d0e163"></p>
+<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e164" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1892-149.jpg" alt="Een dandy van de Fidsji-eilanden te Suva."></p>
+<p class="figureHead">Een <i>dandy</i> van de Fidsji-eilanden te Suva.
+</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+<span class="pageno"><a id="d0e171"></a>Bladzijde 150</span></p>
+<p id="d0e172">Ik houd wel van broodvruchten, die naar onzen aardappel smaken, maar iets droger zijn en de garnalen smaken zeer goed. Wij
+bieden het opperhoofd sardines aan en aan een der aanzienlijken presenteeren wij kaas; maar beiden trekken een leelijk gezicht
+en verklaren, niet te kunnen begrijpen, hoe wij dergelijk voedsel kunnen eten. Een stukje kip vindt echter een beter onthaal.
+
+</p>
+<p id="d0e174">Met de regeling der geldzaken zullen ten minste twee uren gemoeid zijn. Ik maak van de gelegenheid gebruik, om een onderzoekingstocht
+in het dorp te ondernemen. Het bestaat uit een veertigtal hutten, uit riet, stroo en droge bladeren gemaakt, en tusschen het
+geboomte verspreid. Enkele zijn moeilijk binnen te komen, daar ze niet op den grond staan, maar op palen rasten, die wel een
+meter hoog zijn. Kinderen, varkens, kippen en honden krioelen op den leemen grond door elkaar; enorme banaanbladeren beschutten
+hen tegen de zon. De vrouwen, wier kleeding zich bepaalt tot een gordel van gekleurde stof dicht om de lenden gesloten, vluchten
+in de hutten, maar ik trotseer de convenance en dring binnen door den nauwen ingang der woningen. Ik houd namelijk het doel
+voor oogen, dat ik op mijne omzwervingen door den archipel mij heb gesteld, om nl. curiositeiten en oude inlandsche wapenen
+te verzamelen. Ik vind niet veel bijzonders, maar toch wordt mijne collectie vermeerderd met twee oude knodsen, die ik ontvang
+in ruil voor een paar aan de dames voorgehouden shillings.
+
+</p>
+<p id="d0e176">Wij moeten dien avond in het dorp blijven en krijgen de beschikking over de hut, waar we zijn ontvangen; het is het paleis
+van het dorp en een paal, die er bovenop staat, versierd met witte schelpen, toont genoegzaam aan, dat het de hut van het
+opperhoofd is. V&oacute;&oacute;r we ons in Morpheus&#8217; armen kunnen werpen, wacht ons nog een muzikale soiree, de <i>meke-meke</i> van de Fidsji-eilanders, noodzakelijk slot van elk feest en elke receptie.
+
+</p>
+<p id="d0e181">De notabelen van &#8217;s morgens, naakt tot het middel toe en glimmend van kokosolie, komen binnen en nemen op de matten plaats.
+Daar mij die houding niet bevalt, ga ik op een onzer kisten zitten en de heer Cox beweert, dat mij, als vreemdeling, die afwijking
+van de heerschende gewoonte vrijstaat. Een oude, tandelooze man voert met schreierige stem een solo uit en de geheele menigte
+stemt mee in op een tragische, ver van schoone manier. Langzamerhand zetten de stemmen zich uit, en eindelijk wordt het een
+oorverdoovend geweld; ze draaien met de oogen en een luid in de handen klappen vermeerdert het lawaai, &#8217;t Was of we ons midden
+in een kannibalenfeest bevonden en werkelijk had die avond ons iets echt origineels laten bijwonen.
+
+</p>
+<p id="d0e183">De groote warmte maakte, dat ik op nieuw tegen de convenances zondigde. De toerist, die naar de Fidsji-eilanden gaat, mag
+zich wel een wellevendheidsgids aanschaffen en die ernstig bestudeeren, v&oacute;&oacute;r hij zich in de wereld daar begeeft. De zoon van
+het opperhoofd had mij een waaier cadeau gegeven en daar ik dien in een hoekje van het vertrek had neergelegd, gaf ik een
+onzer roeiers een teeken, om mij dien even aan te reiken. Hij schudt het hoofd en maakt eene beweging van verbazing, die ik
+niet begrijp. De heer Lanford legt mij uit, dat een inboorling het recht niet heeft, iets aan te raken, dat van zulk een hooggeplaatst
+persoon afkomstig is, of die laatste moet er hem vergunning voor geven.
+
+</p>
+<p id="d0e185">De zoon van het opperhoofd, die Engelsen verstaat, komt ten mijnen gunste tusschenbeide. Hij heeft op een school te Sydney
+zijne opleiding ontvangen, maar ondanks het goede onderwijs heeft hij zich niet kunnen voegen naar de zeden en gebruiken van
+het blanke ras, en in zijn dorp teruggekeerd, heeft hij de gewoonten zijner vaderen op nieuw aangenomen en in een hoek zijner
+hut de europeesche kleederen weggeborgen, die hem per slot van rekening toch te lastig waren.
+
+</p>
+<p id="d0e187">Den volgenden morgen namen we in de rivier een heerlijk, verkwikkend bad. Het loopt gelukkig af, want wij hooren kort daarna,
+dat de rivier dikwijls door haaien wordt bezocht, die even vroolijk tieren in zoet water als in het zoute water der zee. Acht
+dagen te voren was eene vrouw door een dezer monsters aangegrepen op veertig mijlen afstands van den mond der rivier en den
+vorigen dag was een man hetzelfde gebeurd.
+
+</p>
+<p id="d0e189">Wij maken ons voor het vertrek gereed. Het is Zondag; de klok van den katholieken zendingspost roept in de verte de geloovigen
+op, en toen wij het dorp verlieten, klonk juist de gong van den wesleyaanschen herder op den tegenoverliggenden oever.
+
+</p>
+<p id="d0e191">Dat deel van het eiland, waar we nu zijn, is het tooneel geweest van afschuwelijke moorden, door het kannibalisme bedreven,
+nog zelfs tot 1876 toe. De zendeling Baker en eenige andere Europeanen werden toen gedood en opgegeten; <i>kiki</i>, zooals het in de taal der inboorlingen heet.
+
+</p>
+<p id="d0e196">Om een voorbeeld te stellen, liet de gouverneur twee dozijn van de barbaren fusilleeren of ophangen, om hun den lust te benemen,
+zich voortaan te vergasten aan <i>bukalo</i>, of menschelijk vleesch. Nu nog kunnen vele inwoners zich niet verbeelden, dat het denkbeeld, zijne vijanden op te eten,
+eenen blanke afschuw inboezemt; ze zijn nu wel gedwongen, de uitgevaardigde wetten na te leven, maar ze zien er de verstandigheid
+niet van in. In het tweede dorp, dat wij bezochten, deelde een grijsaard den heer Lanford mede, dat menschenvleesch veel sappiger
+en lekkerder is dan rundvleesch. Een onlangs gestorven opperhoofd, Raki Raki, had de gewoonte, een steen neer te leggen ter
+herinnering aan elken vijand, op zijn bevel gedood en opgegeten. In 1849 had de hoop der steenen een bedrag van 872 stuks
+bereikt!
+
+</p>
+<p id="d0e201">De geschiedenis van het kannibalisme biedt veel eigenaardigs. Die eilandbewoners, wier godsdienst het bestaan leerde van verscheiden
+goden, waren van meening, dat het gestorte bloed hunnen goden welgevallig was. Zij, die nooit een hunner medemenschen hadden
+gedood, werden tot straf den haaien voorgeworpen. Men bewees een vijand eer, als men hem at, nadat men hem had vermoord.
+
+</p>
+<p id="d0e203">Cakobau wees, als hij lust had in menschenvleesch, met den vinger den persoon aan, dien hij voor zijnen maaltijd wilde nuttigen.
+
+
+</p>
+<p id="d0e205">Wij zetten onze reis voort en bezochten twee ambtenaren en een planter, wier leven in volledige afzondering <span class="pageno"><a id="d0e207"></a>Bladzijde 151</span>voorbijging. Nauwelijks hebben wij plaats genomen, of de flesch whisky wordt op tafel gezet; zoo wil &#8217;t het gebruik in de
+warme streken en is daardoor de oorzaak van de vele leverziekten, die er voorkomen.
+
+</p>
+<p id="d0e209">De natuurtooneelen zijn steeds zeer schoon en de warmte is niet drukkend. Een zuidoostewind vergunt ons de zeilen te gebruiken
+en snel vooruit te komen. Van tijd tot tijd stooten we eens op ondiepten, maar onze roeiers, die in het water gaan, heffen
+met hunne gespierde armen de boot op, duwen haar weer naar dieper water en komen alle moeielijkheden te boven.
+
+</p>
+<p id="d0e211">We brengen den nacht door in een eenvoudig, maar zindelijk h&ocirc;tel, tegenover eene groote suikerfabriek, die we den volgenden
+dag zullen bezoeken. Het is volle maan en van ons balcon hebben we een prachtig gezicht op de suikerrietvelden en het weelderige
+groen op den tegenoverliggenden oever der rivier, welker water met een zilveren schijnsel overgoten is.
+
+</p>
+<p id="d0e213">Er zijn in den archipel een twaalftal suikerfabrieken en hun product kan zeer goed de vergelijking doorstaan met de suiker
+van de Antillen en de andere koloni&euml;n. De fabriek hier voor ons is de grootste van de geheele wereld, zegt men mij; de afmetingen
+overtreffen die van de groote fabriek op Mauritius. Werkelijk heb ik nooit zulke kolossale fabrieksgebouwen gezien en de onder-directeur,
+die ons vergezelt, vertoont ons met ingenomenheid de reusachtige machines, die voor de fabricatie dienen.
+
+</p>
+<p id="d0e215">De woning van den directeur ligt op een heuvel. Het is een fraai gemeubelde villa in een prachtigen tuin. Accacia&#8217;s, oranjeboomen,
+citroenboomen en cactussen vormen een <i>ensemble</i> van kleuren, dat het oog aangenaam aandoet.
+
+</p>
+<p id="d0e220">Tegen het vallen van den avond schoot de heer Lanford, die een hartstochtelijk jager was, op de rivier eenige vleermuizen.
+Een dezer dieren, die dicht bij onze boot in het water viel, wordt door een van onze roeiers opgehaald, &#8217;t Is een grooter
+exemplaar dan onze vleermuizen en het heeft ook een anderen vorm van kop, gelijkend op dien van een kleinen fox-terrier. Niet
+als zo&ouml;loog heeft onze man zich er meester van gemaakt; hij beweert, dat het dier, gekookt, een heerlijke lekkernij is en
+dat hij zich er dien avond nog op zal vergasten.
+
+</p>
+<p id="d0e222">Waar wij ook komen, overal groeien bananen. De vrucht vormt een gewild uitvoerartikel naar de havens Sydney en Auckland. Elke
+boot neemt 15 &agrave; 20.000 bossen mee, die regelmatig met een shilling het aan boord geleverde bos worden betaald. De vracht bedraagt
+even veel, zoodat een bos van 60 &agrave; 100 bananen tegen &#402;&nbsp;1.20 (holl.) in de haven van bestemming aankomt.
+
+</p>
+<p id="d0e224">Toen wij den volgenden dag de terugreis aanvaardden en bij de monding der Kewa aankwamen, zagen we een felbewogen zee voor
+ons. Met ons zeil schieten we met de snelheid van een stoomboot vooruit, maar er is aan die vaart weinig aanlokkelijks verbonden.
+Het schuim verblindt ons en we krijgen zee&euml;n in, die ons in gevaar brengen, te verongelukken. Daarbij komt een stortregen;
+onze mannen moeten maar steeds scheppen, om de boot niet te vol water te krijgen. Gelukkig dat de snelheid der vaart ons Suva
+al spoedig doet naderen. Met vreugde begroeten wij de lichten van het stadje.
+
+</p>
+<p id="d0e226">De wetten, waar de Fidsji-eilanders onder leven, zijn in menig opzicht streng, maar volmaakt in harmonie met die, welke v&oacute;&oacute;r
+de britsche bezetting er golden. De engelsche regeering heeft het karakter van een vergrijp laten rusten op menige fout of
+zwakheid, die elders onopgemerkt zou blijven. Ze heeft terecht niet gewild, dat iets, &#8217;t geen de oorspronkelijke bewoners
+als misdrijf beschouwden, door de blanken zou worden geduld. Zoo worden echtbreuk en prostitutie met vrij lange gevangenisstraf
+bedreigd.
+
+</p>
+<p id="d0e228">Het verkoopen van whisky of eenigen anderen alcoholischen drank door een Europeaan aan een inboorling wordt streng gestraft.
+
+
+</p>
+<p id="d0e230">De Fidsji-eilander troost zich gemakkelijk over deze bepaling, want hij heeft de kava, zijn inlandschen drank, die in zijne
+oogen door niets wordt overtroffen. Wat hij veel minder gaarne zou missen, is de tabak, want hij is een verwoed rooker. Op
+het voorbeeld van den klerk op een bureau, die zijn pen achter het oor steekt, stapt de inlander rond met de sigaret, al of
+niet brandend, op dezelfde plaats gestoken. Zijn huid en zijn haardos, beide vol olie, zullen stellig aan de sigaret een vettigen
+smaak geven, die den geur niet aangenamer maakt, maar dat is een kleinigheid, waar hij zich niet om bekommert. De vrouwen,
+die even sterk rooken als de mannen, steken de sigaret, of het blaadje, waarin de tabak wordt gewikkeld, door de gaten in
+hare ooren, die groot genoeg zijn om het begeerde voorwerp in te bergen.
+
+</p>
+<p id="d0e232">Zooals op bijna alle eilandengroepen van den Stillen Oceaan neemt de inlandsche bevolking in aantal af volgens de natuurwet,
+die leert, dat de zwarten langzamerhand verdwijnen, naarmate de beschaving tot hen doordringt en de blanken onder hen in aantal
+toenemen. Op de Fidsji-eilanden treedt die achteruitgang van het ras duidelijker aan het licht dan ergens anders; naar de
+laatste schatting wonen er op alle eilanden te zamen niet meer dan 120 000 menschen. In 1859 werd die bevolking op 200 000
+geschat en in 1874 nog op 140 000. Een oorzaak, die de vermindering sterk in de hand werkt, is de numerieke minderheid der
+vrouwen. Wat de Europeanen betreft, hun aantal is nog slechts beperkt en wisselde sedert 1880 af van 2000 tot 3000.
+
+</p>
+<p id="d0e234">De openbare instellingen zijn wel een bezoek van den toerist waard. Een frisch, goed geventileerd hospitaal, dat door een
+kundig geneesheer bestuurd wordt, ligt op een heuvel en kan ruim de zieken uit het dorp en uit de omstreken bergen. Nadat
+ik het had bekeken, zette ik mijne wandeling over de heuvels voort en de dokter, die mij vergezelde, toonde mij de plaats,
+waar men wil beginnen, dicht bij Suva, amphitheatersgewijze een botanischen tuin aan te leggen. Die tuin, die nu nog in embryonalen
+staat verkeert, belooft eens zeer belangrijk te worden. Ongelukkig is er nog niet genoeg geld voor bijeen, wat des te meer
+jammer is, omdat de gouverneur en een der voornaamste ambtenaren hartstochtelijke botanisten zijn. Dank zij hun initiatief
+kan ik reeds een mooie <span class="pageno"><a id="d0e236"></a>Bladzijde 152</span>verzameling planten en boomen zien uit alle deelen der tropische wereld.
+
+</p>
+<p id="d0e238">In de gevangenis waren, toen ik die bezocht, een twintigtal inboorlingen en twee Europeanen, een Engelschman en een Duitscher.
+Die laatsten moeten overdag werken met de gekleurde misdadigers, maar des avonds worden ze in cellen gebracht, terwijl de
+inboorlingen algemeene slaapzalen hebben. Er heerscht eene strenge tucht, zooals in elke engelsche gevangenis, en de arbeid
+der veroordeelden komt der kolonie in vele opzichten ten goede. Enkele van hen moeten eenen weg aanleggen naar de monding
+der Rewa; andere moeten aan de haven arbeid verrichten.
+
+</p>
+<div id="d0e240" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1892-152.jpg" alt="Aanplanting van bananen."></p>
+<p class="figureHead">Aanplanting van bananen.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e244">Een der laatste avonden van mijn verblijf op het eiland breng ik door bij lieden van de Samoa-eilanden, en zoo kon ik het
+verschil waarnemen tusschen deze eilanders en die van de groep, waar we zijn. De vrouwen der Samoa-eilanden zijn over &#8217;t geheel
+mooi, ofschoon haar embonpoint de schoonheid niet verhoogt. Ze zijn behaagziek en tooien zich met kleederen, waarin rood,
+wit en groen de hoofdtinten vormen. Bij elk bezoek wordt gedanst en gezongen, waarbij het lichaam zich in dezelfde bochten
+wringt als bij de dansen in Indi&euml;.
+
+</p>
+<p id="d0e246">Als men te Suva of te Levuka des avonds uitgaat, moet men eene lantaarn meenemen. De meeste huizen liggen tusschen de heuvels
+verspreid en het is niet gemakkelijk, om zonder licht de smalle voetpaden te herkennen, die langs allerlei zigzaglijnen de
+stad doorkruisen. Op den avond v&oacute;&oacute;r mijn vertrek kwam ik van een diner bij den gouverneur, gewapend met mijne lantaarn, die
+tegelijk mijn avondtoilet en de struiken langs den weg bescheen, toen een witte slang met zwarte ringen sissend voor mijn
+voeten langs schoot. Indien ik in een ander land ware geweest, zou ik zeker meer verschrikt zijn geworden, maar ik wist, dat
+op de Fidsji-eilanden dit kruipend gedierte onschadelijk is. Daar het dier bijna twee meter lang was, kon ik een onwillekeurig
+gevoel van afkeer niet onderdrukken bij &#8217;t zien van het kruipende dier, dat den mensch ten val heeft gebracht, lang voor het
+werk der madreporen den schoonen Fidsji-archipel uit de zee had opgebouwd.
+
+</p>
+<p id="d0e248">Den volgenden morgen zag ik een rookzuil aan den horizon; &#8217;t is de <i>Rockton</i>, de koerier van Sydney, die mij, hoop ik, nieuws uit Europa zal brengen.
+
+</p>
+<p id="d0e253">Met diezelfde boot zal ik mij naar een naburigen archipel begeven en het doet mij genoegen, dat ze veel beter is dan de stoomboot,
+welke mij op het eiland heeft aan wal gezet. Ik verlaat de Fidsji-eilanden met de aangenaamste herinneringen en met een gevoel
+van oprechte dankbaarheid jegens de gastvrije bewoners.
+
+
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Reis naar de Fidsji-eilanden, by G. Verschuur
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REIS NAAR DE FIDSJI-EILANDEN ***
+
+***** This file should be named 14561-h.htm or 14561-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/5/6/14561/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/old/14561-h/img/p1892-145.jpg b/old/14561-h/img/p1892-145.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0fe205d
--- /dev/null
+++ b/old/14561-h/img/p1892-145.jpg
diff --git a/old/14561-h/img/p1892-148.jpg b/old/14561-h/img/p1892-148.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6f9a161
--- /dev/null
+++ b/old/14561-h/img/p1892-148.jpg
diff --git a/old/14561-h/img/p1892-149.jpg b/old/14561-h/img/p1892-149.jpg
new file mode 100644
index 0000000..727a8f2
--- /dev/null
+++ b/old/14561-h/img/p1892-149.jpg
diff --git a/old/14561-h/img/p1892-152.jpg b/old/14561-h/img/p1892-152.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b17e927
--- /dev/null
+++ b/old/14561-h/img/p1892-152.jpg
diff --git a/old/14561-h/style/amazonia.css b/old/14561-h/style/amazonia.css
new file mode 100644
index 0000000..f3a05a3
--- /dev/null
+++ b/old/14561-h/style/amazonia.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #808000; /* #808000;  olive green */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/old/14561-h/style/arctic.css b/old/14561-h/style/arctic.css
new file mode 100644
index 0000000..63bc14d
--- /dev/null
+++ b/old/14561-h/style/arctic.css
@@ -0,0 +1,33 @@
+/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFFF;
+	font-family: Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+	color: #001FA4;
+	font-family: Arial, sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #001FA4;
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #AAAAAA;
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/old/14561-h/style/borneo.css b/old/14561-h/style/borneo.css
new file mode 100644
index 0000000..51cc9bc
--- /dev/null
+++ b/old/14561-h/style/borneo.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFEE; /* #FFFFEE;  light yellowish brown */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno
+{
+	color:  #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/old/14561-h/style/gutenberg.css b/old/14561-h/style/gutenberg.css
new file mode 100644
index 0000000..ce7083f
--- /dev/null
+++ b/old/14561-h/style/gutenberg.css
@@ -0,0 +1,387 @@
+/* 
+	gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+
+/*
+body - body of html page; define overall properties
+*/
+
+body
+{
+	line-height: 1.44em;
+	font-family: times, serif;
+	font-size: 1em;
+	font-weight: normal;
+	margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; 
+	width: auto;
+	letter-spacing: normal;
+	text-transform: none;
+	word-spacing: normal;
+	font-size-adjust: 0.58;
+}
+
+/* title Page headers */
+
+h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline, h2.docTitle
+{
+	text-align: center;
+}
+
+h2.byline
+{
+	font-size: 1.14em;
+	line-height: 2em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+	font-size: 1.44em;
+	font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+	font-size: 1.14em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+/*
+
+h1..h5 headers
+
+class
+	sub		subtitle	
+
+*/
+
+h1
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 2em; 
+	font-style: normal; 
+	font-weight: 600; 
+	letter-spacing: normal; 
+	text-decoration: none; 
+	text-transform: none; 
+	word-spacing: normal; 
+	font-size-adjust: .4;
+
+	line-height: 1.5em;
+
+	margin-bottom: 0.33em; 
+	margin-top: 1.33em; 
+}
+
+h2
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.44em; 
+	line-height: 1.2em;
+
+}
+
+h3
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.2em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+h4
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+h5
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-style: italic;
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+
+/*
+p -- paragraph
+
+class
+	initial		initial paragraph of chapter, i.e. no indentation
+	argument	argument, the list of topics at the head of a chapter
+	note		footnote
+	quote		quoted material, like blockquote
+	stb		small thematic break
+	mtb		medium thematic break
+	ltb		large thematic break
+	navline		navigation line
+	figure		figure, plate, illustration
+	legend		legend with figure, plate, or other type of illustration
+*/
+
+p
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.poetry
+{
+	margin: 0em 10% 1.58em 10%;
+	/* font-style: italic; */
+}
+
+p.initial
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument, p.note
+{
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+p.argument
+{
+	margin: 1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.notetext
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+}
+
+div.divFigure
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figureHead
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.legend
+{
+	font-size: 0.9em;
+	margin-top: 0;
+}
+
+p.navline
+{
+	text-indent: 0em;
+	text-align: center;
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.1em;
+	color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+
+p.question
+{
+	text-align: left;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+	text-align: right;
+	margin-top: 0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+	margin-left: 0.9em;
+	margin-right: 0.9em;
+	font-size: smaller;
+}
+
+
+/*
+// span -- used for special effects in formatting.
+//
+// class
+//	 leftnote	note in the left margin
+//	 rightnote	note in the right margin
+//	 pageno		page number, inserted at location of original page break.
+//
+// Note that the positioning only works properly in IE 5.0.
+*/
+
+span.leftnote 
+{
+	position:absolute;
+	left:1%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	font-size:0.8em; 
+	text-indent: 0em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno
+{
+	position:absolute;
+	left:86%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	text-align:right;
+	text-indent:0em;
+	font-size:0.8em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.lineno
+{
+	position: absolute;
+	left: 12%;
+	height: 0em;
+	width: 12%;
+	text-align: right;
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.6em; 
+	line-height: 1em;
+	font-style: normal;
+}
+
+.Greek
+{
+	font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif;	/* font that supports classical Greek */
+}
+
+.Arabic
+{
+	font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;	/* font that supports Arabic */
+}
+
+.letterspaced
+{
+	letter-spacing: 0.2em;
+}
+
+span.smallcaps
+{
+	font-variant: small-caps;
+}
+
+/*
+a -- anchor
+
+class
+  offsite
+  gloss	glossary entry; should be less visible
+  noteref	(foot) note reference.
+  hidden
+  navline
+*/
+
+a.navline
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.navline:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.hidden:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.noteref:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+	text-decoration: none;
+	font-size: 0.7em;
+	vertical-align: super;
+}
+
+a.hidden
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+	width: 100%;
+	height: 1px;
+	color: black;
+}
+
+hr.noteseparator
+{
+	width: 25%;
+	height: 1px;
+	text-align: left;
+}
+
+/*
+// ol ul -- ordered list, unordered list
+//
+// class
+//	toc	table of contents
+*/
+
+
+/*
+// li -- list item
+//
+// class
+//	toc_h1	table of contents h1
+//	toc_h2
+
+// table -- table
+*/
+
+table.navline
+{
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
diff --git a/old/14561-h/style/print.css b/old/14561-h/style/print.css
new file mode 100644
index 0000000..764ba41
--- /dev/null
+++ b/old/14561-h/style/print.css
@@ -0,0 +1,36 @@
+/* 
+	print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing.
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+body
+{
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+	margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; 
+	font-size: 11pt;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5
+{
+	color: black;
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: black;
+}
+
+a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: black;
+	text-decoration: none;
+}
+
+span.pageno
+{
+	font-size: 6pt;
+}
\ No newline at end of file