38 files changed, 8515 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/14559-0.txt b/14559-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..f54cd64
--- /dev/null
+++ b/14559-0.txt
@@ -0,0 +1,1331 @@
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14559 ***
+
+Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan.
+
+
+
+I
+
+De Tubuaï eilanden.
+
+
+Reeds meermalen brachten wij een bezoek aan een der schier tallooze
+eilandengroepen, die daar in den Grooten-oceaan liggen uitgestrooid
+als het zaad op den akker, of als de sterren aan den nachtelijken
+hemel. Maar deze eilanden wereld is, onder meer dan een opzicht,
+zoo merkwaardig en geeft ons zulke geheel eigenaardige toestanden
+te aanschouwen, dat het wel de moeite waard is, nu en dan, ter
+afwisseling, onze schreden daarheen te richten. Zoo noodig ik dan nu
+mijne lezers uit, mij te vergezellen naar vier groepen van eilanden,
+welke wij tot dusver niet hebben bezocht.
+
+Wij waren eerst sedert ettelijke dagen te Tahiti, toen de kommandant
+van het eskader der Stille-Zuidzee bevel gaf, met de _Manua_ een
+bezoek te gaan brengen aan de groep van de Tubuaï-eilanden en aan
+Cooks-archipel.
+
+De Austraal- of Tubuaï-eilanden zijn slechts vier in getal: Wawitu,
+Tubuaï, Rurutu en Rimatara; de twee eersten behooren tot de fransche
+bezittingen; de beide anderen zijn nog onafhankelijk en worden
+geregeerd door zoogenaamde koningen of vorsten, die zelven niet anders
+zijn dan werktuigen in de hand der engelsche zendelingen.
+
+Rurutu maakt, vooral als men van Tahiti komt en het verrukkelijk
+schoone panorama van dat paradijsachtige weelderige eiland ons nog
+levendig voor den geest staat, geen aangenamen indruk; naar de kale
+naakte bergtoppen te oordeelen, zou men het eiland voor eene dorre
+wildernis houden. De kust is zoo hoog, dat men die, bij helder weer,
+op twintig mijlen afstands in zee kan onderscheiden; wie haar te dicht
+zou willen naderen, zou zich aan de grootste gevaren blootstellen:
+overal toch is die kust omringd door een gordel van riffen, waarop de
+golven van den Oceaan met felle branding breken. De sloep, waarmede
+ik mij naar den wal begaf, kon zich niet dan met eenige moeite een
+weg door die branding banen; de geul, die wij te midden der banken
+en riffen volgden, werd gevormd door het zoete water eener kleine
+rivier, welke zich in zee uitstort. Deze smalle geul, die zich als
+een donkerblauw lint tusschen de smaragdgroene koraalriffen slingert,
+voert naar het strand, waar de sloep, door eene bekwame hand bestuurd,
+weldra veilig aanlandde.
+
+Naarmate wij de kust naderden, ontvouwde zich voor ons het panorama
+van het eiland, waarvan alleen de vlakte en de voet der heuvelen
+begroeid zijn. Tusschen de ijzerboomen met hun zwarten stam en schraal
+gebladerte, de pandanusboomen met hun grillig gevormde takken, en
+de sierlijke kokospalmen, bespeurde ik de huisjes van het dorp, door
+beschilderde palissaden omringd. Aanstonds blijkt dat de temperatuur
+hier minder hoog is dan op Tahiti. De doorluchtige woningen van
+dat toovereiland, die bevallige hutten van vlechtwerk van bamboes,
+waardoor de lucht vrij suizen en spelen kan, zouden voor de bewoners
+van Rurutu niet geschikt zijn. Zij hebben plankenwoningen noodig:
+ja, wat meer zegt, al de vensters zijn van glasruiten voorzien, een
+ongehoord iets in Polynesië. Ongetwijfeld hebben deze woningen, hoe
+eenvoudig ze ook mogen zijn, van de inboorlingen geene geringe mate
+van moeite en inspanning gevorderd. Polynesiërs die arbeiden!--dat
+is inderdaad een zeer zeldzaam verschijnsel, en ik mag niet nalaten
+daarop te wijzen als op eene eigenaardigheid, welke de inboorlingen van
+Rurutu van hunne stamgenooten van de Gezelschaps-eilanden onderscheidt.
+
+Ik begaf mij aanstonds naar het belangrijkste dorp van het eiland, dat
+naar mij voorkwam weinig bevolkt is; volgens de door onzen tolk--dien
+wij van Tahiti hadden medegenomen--ingewonnen inlichtingen, zou de
+geheele bevolking van het koninkrijk Rurutu, blijkens eene voor twee
+jaren door de zendelingen gehouden volkstelling, niet meer bedragen
+dan tusschen de vijf- en zeshonderd zielen. Op eene wandeling in de
+omstreken van het dorp trof het mij, dat vele woningen blijkbaar sedert
+lang verlaten en ledig waren; waar vroeger talrijke gezinnen leefden,
+zag men nu niets anders dan dicht kreupelhout, en nu en dan een graf,
+overschaduwd door prachtige boomen, echte woudreuzen met forsche,
+ver uitgespreide takken. Daar, te midden der vrije natuur, sliepen
+de voorvaderen van den stam in hunne eenvoudige graven.
+
+Even buiten het dorp staan, dicht bij elkander, het paleis van den
+koning en de protestantsche kerk. Op Rurutu is, merkwaardig genoeg,
+het wereldlijk en het geestelijk gezag nog in ééne hand vereenigd:
+Teuruarii, de schoonste man van het eiland, is, zij het dan ook
+op zeer kleine schaal, geestelijk en wereldlijk souverein. De
+zendelingen, die de inwoners van de Tubuaï-eilanden hebben bekeerd,
+hebben ook inlandsche leeraars en onderwijzers gevormd, aan wie
+zij de verdere voltooiing van hunne taak hebben overgedragen.--De
+kerk, van hout getimmerd, onderscheidt zich door niets bijzonders:
+zij is een publiek lokaal, waar het volk samenkomt om te bidden, te
+zingen en te luisteren naar de preeken van den koning, die tevens
+den Bijbel weet uit te leggen.--Het paleis des konings is zeer
+eenvoudig gemeubeld: de vloer is belegd met pandanusmatten; in eene
+der kamers zag ik pannen en potten en ander keukengereedschap, dat
+van een vrij hoogen trap van beschaving getuigde. Vooral werd mijne
+aandacht getrokken door het koninklijk ledikant, van _tomanu_planken
+getimmerd, en bij wijze van matrassen voorzien van eenige lagen boven
+elkander gestapelde matten.--Toen ik het paleis binnentrad, was de
+koningin juist bezig, aan den vermoedelijken troonopvolger de borst
+te geven. De etiquette aan het hof van Rurutu is niet bijzonder streng
+en getuigt voor de vrijzinnige denkbeelden van Teuruarii: eene zijner
+vrouwelijke bloedverwanten, in volkomen deshabillé, lag voor de voeten
+der koningin op den grond te slapen. Van eene lijfwacht was niets te
+bespeuren: tenzij als zoodanig de twee dikbuikige inlanders moesten
+gelden, die voor de deur zaten te rooken en te soezen.--De vorstinnen
+ontvingen mij met de meest mogelijke beleefdheid. Zijne Majesteit,
+die kokosnoten was gaan plukken, bood er mij een aan, waarvan ik
+zonder eenige vleierij kon getuigen dat zij heerlijk smaakte. Om
+zijnerzijds niet onder te doen voor de beleefdheid van den kommandant,
+die hem eenige nuttige geschenken, waaronder enkele stukken katoen,
+gezonden had, zocht de goede Teuruarii de mooiste vruchten en groenten
+van zijn tuin uit, om die den admiraal aan te bieden. Daarmede nog
+niet tevreden, voegde hij er zelfs twee kippen en twee varkens bij.
+
+De inboorlingen, die ik te Rurutu gezien heb, komen uit een
+anthropologisch oogpunt het meest overeen met het zoo opmerkelijke
+ras dat Tahiti bewoont. Echter bedraagt de lengte van de mannen op de
+Tubuaï-eilanden gemiddeld niet meer dan een el zeventig duim, terwijl
+in den archipel der Gezelschapseilanden de gemiddelde lengte voor
+de mannen een el negentig duim bedraagt. Wanneer ik de schoonheid
+der bewoners van Tahiti roem, dan bedoel ik daarmede uitsluitend
+het mannelijk geslacht; de vrouwen mogen dikwijls aanminnig zijn,
+schoon in den waren zin des woords zijn zij bijna nooit.
+
+De kleeding is op de Tubuaï-eilanden overal dezelfde en mist geheel de
+artistieke bevalligheid van de vroegere draperieën van tapa, die naar
+oud-griekschen trant over de schouders werden geworpen. De kleeding
+der vrouwen bestaat uit eene wijde jurk of peignoir; in huis en als
+zij arbeiden, dragen zij niets anders dan een _pareo_, een soort van
+rok, bestaande uit een lap, welke om de heupen bevestigd wordt en
+tot beneden de knieën reikt. De mannen dragen ook dien pareo en ook
+een europeesch hemd, dat dan over den pantalon hangt.
+
+Rimatara, dat ik vervolgens bezocht, is dertig mijlen van Rurutu
+verwijderd; dit eilandje heeft slechts eene lengte van anderhalve mijl
+bij eene breedte van eene mijl. Ook hier is de kust omsloten door een
+gordel van koraalriffen; reeds uit de verte ziet men de hooge golven,
+die op deze klippen breken en in wolken schuim uiteen spatten.--Het
+hoogste punt van Rimatara stijgt niet boven de honderd el; een boschje
+van mangoboomen kroont deze hoogte en valt van alle zijden aanstonds
+in het oog. Kokospalmen en andere boomen ontspruiten tot zelfs op de
+koraalriffen, die het strand omzoomen.
+
+De grond van Rimatara is zeer vruchtbaar; de schepen zouden hier
+overvloed van vruchten en andere levensmiddelen kunnen vinden,
+maar de onherbergzame kust biedt nergens eene veilige ankerplaats
+aan. Goëletten van Tahiti, die onder fransche vlag varen, drijven
+handel tusschen Rurutu en Rimatara, maar zonder aan het laatste eiland
+aan te leggen. De bevolking, uit ongeveer honderdvijftig zielen
+bestaande, levert jaarlijks gemiddeld voor den uitvoer omstreeks
+honderd ton aan koopwaren, met name katoen en arrowroot.
+
+Wij voeren langzaam om het eiland heen; eene landing ging ook voor de
+sloepen met groote bezwaren gepaard, en het gelukte den inboorlingen
+niet, hunne prauwen in zee te brengen, ten einde ons eene landing
+te vergemakkelijken. De kommandant alleen ging een officieel
+bezoek afleggen bij de koningin Tamaëva. Men hoopte aan boord op
+de milddadigheid van deze vorstin, maar zag zich in die verwachting
+teleurgesteld: de sloep bracht slechts eenige vruchten en een ouden
+haan mede. Trouwens de vrijgevigste en beminnelijkste koningin van
+de wereld kan niet meer geven dan zij zelve heeft.
+
+Bij een tweede tochtje, kort daarna ondernomen, had ik gelegenheid de
+beide fransche eilandjes Tubuaï en Wawitu of Laïwawaï te bezoeken. Aan
+boord van de _Manua_ bevonden zich toen twee passagiers, die,
+zij het ook krachtens verschillenden titel, het beginsel des gezags
+vertegenwoordigden: een gendarme, die als resident zijn post op Tubuaï
+ging betrekken, en een inlandsen hoofd van Laïwawaï, die naar zijn
+vaderland terugkeerde. De gendarme was een echt type van den ouden
+kolonialen soldaat; hij had reeds vele jaren op de Markiezen-eilanden
+doorgebracht en sprak het maori als een geboren Kanake. Het opperhoofd,
+een fraai gebouwd man, met fijne en regelmatige gelaatstrekken,
+was eerst twee- of drie-en twintig jaren oud en maakte een zeer
+gunstigen indruk. De helft van de bevolking van Laïwawaï gehoorzaamde
+aan zijn gezag. Daar de fransche regeering tot dusver geen resident
+op dat eiland had gehad, was aan de beide hoofden, die over het
+eiland regeerden, de zorg opgedragen voor de bewaring der vlag,
+voor de handhaving der orde, de rechtspleging enz. Sedert werd het
+bestuur over de fransche eilanden van de Tubuaï-groep bepaaldelijk
+opgedragen aan een luitenant ter zee, die het bevel voerde over een
+goëlet van het station van Tahiti.
+
+De toegang tot het eiland Tubuaï, dat aan den archipel zijn naam
+geeft, is voor groote schepen zeer gevaarlijk. De _Manua_ moest dus
+op een eerbiedigen afstand van de kust het anker uitwerpen, en op de
+vrij hooge golven heen en wier wiegelen, ten einde aan den gendarme
+gelegenheid te laten om zich naar de wal te begeven. Zijne geheele
+bagage, bestaande uit een half dozijn groote koffers, uit eenige
+meubelen, geweren, hoeden, ook de traditioneele zevenmijls-laarzen
+niet te vergeten, werd in de boot geladen. Daar ik de vaste gewoonte
+had, van elke gelegenheid om onbekende streken te zien te profiteeren,
+ten einde, al ware het slechts voor eenige uren, de eentonigheid van
+het leven aan boord af te breken, nam ik mede plaats in de boot. Wij
+hadden den wind tegen en moesten roeien: de tocht duurde twee volle
+uren.... Ik kreeg bijna een zonnesteek, terwijl de weerspiegeling
+van de zonnestralen op het water zoo onuitstaanbaar was dat ik mijne
+oogen niet open kon houden. Eindelijk stapten wij aan land. Ik dacht
+op Tubuaï eene fransche nederzetting te vinden en een aardig dorpje,
+schilderachtig onder het geboomte genesteld, als op Rurutu. Welk
+eene teleurstelling. Het eiland telt nog slechts driehonderd-veertig
+inwoners, en het voornaamste dorp, eene verzameling van eenige
+armzalige hutten, ziet er vuil en ellendig uit. Naar het schijnt,
+brengen de inboorlingen twee dagen van de week door met het bereiden
+van zoogenoemden oranjewijn, en de overige met het drinken van
+dien wijn.
+
+Een zwaar belommerde weg loopt rondom het eiland. Ik trad op goed
+geluk een der hutten, waarvan de deur open stond, binnen. Drie
+vrouwen, die stomdronken waren, rookten eene cigarette van wilde
+tabak in een pandanus-blad gewikkeld, en wentelden zich om en om op
+een houten bed, met smerige gescheurde matten belegd; ik keerde mij
+dadelijk om, meer dan tevreden met dit kijkje op de plaatselijke
+gewoonten. Ik beklaag den gendarme, aan wien de taak is opgedragen
+om de inboorlingen van Tubuaï te regeeren en tot andere menschen te
+maken. Die goede man kwam daar met een in de tahitische taal gedrukt
+fransch wetboek! Wat moet hij in 's hemels naam daarmede uitvoeren? en
+welke resultaten zijn van zijn arbeid te wachten? Misschien zal hij,
+om zijn gezag te toonen en krachtig op te treden, woedende plakkaten,
+vol dreiging en moord tegen de dronkenschap, laten aanplakken aan de
+bamboezen wanden van het bedehuis; maar welke middelen heeft hij om
+die fraaie wetten en verordeningen te handhaven? En al had hij die,
+welke wezenlijke hervorming meent men toch wel dat hij tot stand zou
+kunnen brengen? Dit ras is onherroepelijk ten ondergang gedoemd.
+
+Van Tubuaï begaven wij ons naar Laïwawaï, ook Wawitu of Raiwawaë
+genoemd; bij de Engelschen bekend onder den naam van High-Island,
+omdat dit eilandje het hoogste van de geheele groep is. De ligging van
+het eiland was op de kaarten niet goed aangewezen; bovendien dreef
+eene zeer sterke strooming ons naar het westen: het gevolg van een
+en ander was, dat wij eerst tegen den avond van den volgenden dag de
+plaats onzer bestemming bereikten, te laat om nog aan wal te gaan. Wij
+moesten dus het aanbreken van den dag afwachten. Ik bracht den avond
+door in gesprek met het inlandsch opperhoofd, die mij uitnoodigde
+een bezoek aan zijn rijk te brengen. Ten zes uren begaven wij ons,
+met den kommandant en nog een der andere officieren, naar den wal.
+
+De jeugdige vorst, die zich behoorlijk met monoï (kokosolie met
+welriekend santalpoeder vermengd) had geparfumeerd en zijn mooiste
+kleederen aangetrokken, was buiten zich zelven van vreugde, nu hij weer
+naar zijn land terugkeerde. De Polynesiërs houden wel van reizen, maar
+toch is de liefde voor hun land diep in hun hart geworteld; als zij
+aan den horizon hun eiland zien opdoemen uit de onmetelijke wateren,
+toonen zij nog altijd eene naïeve, echt kinderlijke vreugde. Toen
+wij nog twee mijlen van de haven verwijderd waren, zeiden wij tot
+onzen passagier, dat wij rechtstreeks naar Rapa zouden doorvaren,
+zonder zijn eiland aan te doen; hij trok daarop heel kalm zijn hemd
+uit en beduidde ons dat hij er dan heen zou zwemmen.
+
+Ik denk nog met genoegen terug aan dat bekoorlijke eiland, met zijne
+hooge romantische kust, zijne fraai geteekende, met bosschen bedekte
+bergen en heuvelen, met zijne weelderige flora. Tusschen den gordel
+van riffen en de kust strekt zich een binnenmeer uit, dat op sommige
+punten drie tot vier mijlen breed is, en dat eene uitmuntende haven
+zou kunnen zijn, indien men slechts een toegang maakte door eenige
+rotsen te laten springen.
+
+Bij onze komst werden wij verwelkomd door eene muziek, die mij dadelijk
+aan onze kermissen denken deed. Een half dozijn mutoïs (inlandsche
+politie-beambten) sloegen uit alle macht op een turksche trom van
+amerikaansch maaksel en op twee tamboerijnen; achter hen volgden
+de bewoners van het dorp. De vorst ontving ons in zijne woning;
+fauteuils van roting werden voor eene tafel geplaatst, waarop de
+mooiste meisjes van het land kalebassen nederzetten, met bananen en
+geschilde oranjeappelen gevuld.
+
+Terwijl de kommandant een gesprek aanknoopte met een Portugees, den
+eenigen Europeaan die op het eiland woonde, stelde de vorst mij met
+groote vriendelijkheid voor aan de notabelen en aan de vele schoonen
+van zijn rijk, die van alle kanten kwamen aangeloopen, om hem met zijne
+behouden tehuiskomst geluk te wenschen. De vrouwen van Laïwawaï hebben
+in haar gang en beweging iets zeer bekoorlijks. Met een glimlach om
+de lippen, met eene sierlijke houding, met de rechterhand den langen
+sleep van haar peignoir ophoudende, boden zij ons cigaretten van
+pandanus aan, die zij zelven met hare dunne vingers hadden gemaakt,
+en die voor het meerendeel half waren opgerookt. Men zeide mij,
+dat het aannemen van de half opgerookte cigarette als een bewijs van
+kiesche beleefdheid gold.
+
+Ondanks de hitte deed ik eene heerlijke wandeling in de prachtige,
+geheel belommerde laan, die langs de kust loopt, en waarin eene
+verkwikkelijke koelte heerschte. Dit eiland onderscheidt zich zeer
+gunstig van Tubuaï. De broodboom groeit hier niet, maar de taro
+voorziet in bijna alle behoeften der inwoners, wier aantal ter
+nauwernood tweehonderdvijftig bedraagt. Zoo arm en ellendig als het
+er op Tubuaï uitziet, zoo welvarend en aangenaam is het hier. De
+inlanders hebben blijkbaar alles wat zij behoeven; het is waar, dat
+hunne behoeften niet vele zijn en dat zij nooit iets anders drinken
+dan kokosmelk. Hunne matigheid is zeer zeker de hoofdoorzaak van
+hunne welvaart.
+
+
+
+II
+
+Cooks-Archipel.
+
+
+Reeds waren twee dagen verloopen sedert ons vertrek van Rimatara,
+toen de man op den uitkijk ons land aankondigde; de nevel had tot
+dusver het eiland aan ons oog onttrokken, maar nu brak de zon door
+de wolken en strooide haar goud en diamanten op de stralende wateren
+van de terecht zoo genoemde _schoone zee_.
+
+Weldra bespeurde ik aan den horizon de tweehonderd el hooge
+bergen en de steile kusten van het eiland Mangia; een driemaster,
+de _John Williams_, laveerde statig aan bakboordzij. Dit was
+het eerste zeilschip, dat wij sedert ons vertrek van Valparaiso
+ontmoetten.... Slechts wie geruimen tijd in Oceanië vertoefd heeft, kan
+zich een denkbeeld maken van die ontzaglijke aangrijpende eenzaamheid
+van den onmetelijken Stillen-oceaan.
+
+De eilanden Rarotonga, Mangia, Mauti, Watioe, Mittiero, Hervey,
+Fenoea-iti en Oeïtoetaté, die te zamen den dusgenoemden Cooks-archipel
+vormen, zijn tot dusver nog onafhankelijk, ondanks de zeer ijverige
+propaganda van de engelsche zendelingen, wier post hier reeds in
+1821 door John Williams werd gesticht. Wil men de verzekeringen
+van de opvolgers van dien man gelooven, dan zouden de wesleyaansche
+zendelingen zoo spoedig en zoo volkomen geslaagd zijn in hunne poging
+om de anthropophagen van deze eilanden tot hun geloof te bekeeren, dat
+er voor de katholieke missionarissen niet de minste kans bestond om hun
+invloed en gezag te bestrijden. Maar al wat deze evangeliepredikers
+verkondigen, is daarom nog geen Evangelie. Voor de meesten hunner
+is de godsdienst niet anders dan een zeer krachtig hulpmiddel om de
+politieke macht van Engeland uit te breiden; zij maken zich meester
+van alle gezag en beheerschen de gewetens der vorsten. De door en
+door mercantiele geest van verreweg de meesten dezer zendelingen
+is zoo algemeen bekend, dat ik daarover niet behoef te spreken. De
+beruchte zendeling-apotheker Pritchard was in zijn tijd een type van
+deze klasse van lieden.
+
+Toen wij nog ettelijke mijlen van het strand verwijderd waren,
+bespeurden wij eenige prauwen met inlanders, die een walvisch
+vervolgden. Velen hunner hadden, in plaats van een harpoen, eene lange
+lans van ijzerhout met metalen punt. De stoutmoedigheid dezer inlanders
+is inderdaad verbazend: met hunne primitieve vaartuigen, uit uitgeholde
+boomstammen bestaande, wagen zij zich dikwerf in volle zee. Eene der
+prauwen scheidde zich van de groep af en draaide met verwonderlijke
+snelheid om de _Manua_ heen, dank zij het groote driekantige zeil,
+waarin de wind met volle kracht blies. Maar daar wij onze vaart
+vertraagden, ten einde niet op de banken en ondiepten te vervallen,
+die Mangia aan alle kanten omringen, namen de inboorlingen met luid
+geschreeuw afscheid van ons, en het brooze vaartuig voer recht naar
+de branding toe. Ik nam mijn verrekijker en was alzoo getuige van
+eene eigenaardige vertooning, de _gorué_, eene uitspanning, die ge
+niet zonder huivering kunt aanschouwen.
+
+De prauw werd op het rif gezet, en verschillende jongelieden sprongen
+uit het vaartuig en doken in de opening tusschen de koraalriffen, juist
+op de plek waar de branding het hevigst was en de zee een draaikolk
+geleek. Naderhand vertelde men mij, wat de _gorué_ eigenlijk is. De
+duikers zijn gewapend met een plank van drie of vier voet lengte
+en wachten, op die plank uitgestrekt, tot eene machtige golf hen in
+de hoogte zal tillen. Op het oogenblik waarop de golf hen aanraakt,
+weten zij met eene vlugge beweging er zich boven op te werken, en in
+een oogwenk worden zij tot bij het strand medegevoerd. Een Europeaan
+zou gewis verpletterd worden; de inlanders, die als bruinvisschen
+zwemmen en duiken, maken zich los van de golf juist als zij tegen
+de rotsen gaat breken, en zwemmen weer terug, om hetzelfde spel te
+hervatten. Naar men mij verhaalde, nemen zelfs vrouwen en kinderen
+daaraan deel.
+
+Mangia heeft misschien dertig mijlen in omtrek. De grond is uiterst
+vruchtbaar en voor een groot deel met bosch bedekt; het eiland wordt
+zeer goed bebouwd door inlandsche planters, die van de lessen en het
+voorbeeld hunner europeesche onderwijzers uitmuntend partij hebben
+weten te trekken: dat resultaat verdient te meer waardeering, omdat
+de Mangianen van zuiver maöri-ras zijn. De vierduizend inwoners van
+het eiland houden zich alleen met landbouw bezig, en hunne plantages
+maken den besten indruk.
+
+De woningen der inlanders, van hout getimmerd, zijn voor het meerendeel
+met kalk gewit, hetgeen een uitmuntend voorbehoedmiddel is tegen het
+felle branden der zonnestralen. Elke woning is omringd door een lagen
+muur van koraalblokken, waarvan de melkwitte kleur scherp afsteekt
+bij het donkergroen der tropische planten. De eigendomsrechten zijn
+nauwkeurig omschreven; de grond heeft hier eene wezenlijke waarde.
+
+De woning van den protestantschen leeraar op Mangia voldoet aan alle
+vereischten van comfort in een heet klimaat, waar de eenvoud van het
+ameublement eene wezenlijke voorwaarde van de gezondheid is. Het huis
+is ruim en boven den grond verheven; een woud van kokospalmen, mango-
+en broodboomen bedekt den heuvel, tegen welks helling de cottage is
+gebouwd. Bij het doorwandelen van de heerlijke lanen van het park, dat
+tot de pastorie behoort, zou men kunnen denken, op het buitengoed van
+een of ander landedelman te zijn. Welk een onderscheid met de ellendige
+krotten, waarin sommige andere missionarissen moeten verblijven!
+
+In tegenwoordigheid van Europeanen, die hem met vragen zouden kunnen
+lastig vallen, houdt deze engelsche predikant zich zedig op den
+achtergrond. Metterdaad echter is hij oppermachtig heer en gebieder
+over dit eiland, waar hij zich gevestigd heeft en dat hij bijna
+als zijn eigendom beschouwt. Zijne woning heeft hem niets gekost:
+de inboorlingen hebben het hout voor hem gehakt en de kalk van de
+koraalriffen gehaald; de mooie tuin, waarin hij naar hartelust mijmeren
+en botaniseeren kan, is een geschenk van de dankbare gemeente. "Ik ben
+niemand tot overlast, en tracht alleen een weinig nut te stichten",
+zoo zegt hij.
+
+De raad der opperhoofden van Mangia neemt geen enkel besluit van eenig
+gewicht, zonder raadpleging en overleg met dien zachtzinnigen man,
+wiens invloed des te grooter is, omdat zijn eigen belang geheel buiten
+spel schijnt te zijn en dit, in den gewonen alledaagschen zin, meestal
+ook inderdaad is. Minder prijzenswaardig is het echter, dat hij zijn
+aandeel krijgt van de boete, op de overtreding van politiereglementen
+gesteld, waarvan de uitvoering aan inlandsche beambten is
+toevertrouwd en die dikwijls een zeer eigenaardig karakter dragen. De
+Europeanen, die tijdelijk op het eiland verblijven, de officieren
+der oorlogschepen, de koning en de koningin zelfs, zijn in beginsel
+gehouden, zich aan de bevelen van deze mutoïs te onderwerpen. Deze
+reglementen en politie-verordeningen, waarvan de minste voorschriften
+door de inboorlingen letterlijk moeten worden opgevolgd, ademen
+voor het meerendeel den echten geest van het bekrompen, despotieke,
+puriteinsche ascetisme, dat in Engeland nog zooveel invloed heeft, en
+waarvan--als van elke absolute theorie--een der kenmerkende trekken
+is, dat het alle menschen met dezelfde maat meet en allen over één
+kam scheert. Het hoofdstuk betreffende de handhaving der goede zeden
+is uit dat oogpunt inderdaad merkwaardig; zie hier enkele van zijne
+bepalingen: "Ieder, man of vrouw, die na negen uren 's avonds buiten
+de omtuining van zijn huis wandelt, zal eene boete van twee piasters
+betalen aan den mutoï die hem betrapt."--"Elke gehuwde vrouw, die
+door een gerechtsdienaar in te vertrouwelijk gesprek met een buurman
+gevonden wordt, zal eene boete betalen van vijftig piasters, waarvan
+twintig voor den predikant en de rechters, tien voor den koning of de
+koningin, en twintig voor haar echtgenoot."--Voorts is het verboden
+des zondags te gaan wandelen, in de boomen te klimmen, te visschen of
+te jagen. Inlandsche politie-agenten vestigden mijne aandacht op dit
+verbod, toen ik gidsen zocht om een uitstapje te gaan doen. Maar ik
+kon over een onwederstaambaar argument beschikken om hunne bezwaren
+te overwinnen: een goudstukje ruimde alle bedenkingen uit den weg en
+de puriteinsche overheid sloot de oogen. De prijs der levensmiddelen,
+varkens, gevogelte, vruchten, wordt door de zendelingen vastgesteld.
+
+De stout geteekende bergen van Rarotonga, waarheen wij na ons vertrek
+van Mangia koers zetten, geven aan dit eiland zekere overeenkomst
+met Moorea, het zustereiland van Tahiti, dat bij zonsondergang van de
+kaaien van Papéete gezien, zulk een onvergetelijken indruk maakt. Op
+Rarotonga zijn de heuvelhellingen niet, als op sommige andere eilanden,
+met dun en schraal gras bedekt, maar met dichte bosschen, die tot de
+kruinen van de voornaamste bergketen reiken. De hoogste bergspits is
+negenhonderd ellen hoog; de helling is voor drie vierden met struiken,
+heesters en boomen begroeid, wier verschillende tinten en schakeeringen
+van groen een schilderachtig effect maken.
+
+Wij voeren eerst langs het dorp Arognani, op de noord-westelijke kust,
+zonder dat het mogelijk was, zelfs met de sloep aan land te komen,
+zoo moeielijk genaakbaar is de kust. Naast de hut, waarop de vlag
+der vorstin van het district Arognani wapperde, stond, tusschen het
+geboomte, een betrekkelijk massief gebouw van witte koraal: dat was
+de protestantsche kerk, aanstonds kenbaar aan hare boogvensters,
+die men in alle bedehuizen op de eilanden aantreft.
+
+Rarotonga wordt geregeerd door twee vrouwen, waarvan de eene te
+Arognani, de andere te Avarua, het belangrijkste dorp van het eiland,
+resideert. De landing is te Avarua betrekkelijk gemakkelijk; de _Manua_
+liet het anker vallen, en ik had gelegenheid mij naar wal te begeven
+en een interessant uitstapje te maken. Wij werden te Avarua ontvangen
+door eene nieuwsgierige menigte, die ons aan de landingplaats stond
+op te wachten; de vrouwen vielen in het oog door haar roode rokken:
+rood is de modekleur in Cooks-archipel. Trommels maakten de aankomst
+van ons schip bekend; het luid en herhaald geroep der inlanders, die
+elkander het nieuws mededeelden, en het geschreeuw van hun talrijk
+nakroost deden ons bijna hooren en zien vergaan.
+
+Met een mijner mede-officieren ondernam ik eene wandeling; weldra
+kwamen wij in de kom van het dorp, waarvan alle woningen, even als
+op Tahiti, half verdwenen onder de weelderige, rijk geschakeerde
+tropische flora. De Kanaken zijn groote liefhebbers van bloemen; zelfs
+de armsten kweeken in hun tuintje eenige bloemen aan. De polynesische
+vrouwen kennen geen ander tooisel, en zij verstaan bij uitnemendheid
+de kunst, zich op de smaakvolste en bevalligste wijze met bloemen te
+versieren. Men moet die vrouwen liefst des avonds en bij feestelijke
+gelegenheden zien: het ruwe en grove van haar gelaatstrekken valt
+dan minder in het oog, en haar koperkleurige huid hindert minder
+dan bij het volle daglicht. Haar groote donkere oogen stralen in de
+schemering, en het zoetvloeiende, zangerige van haar taal, waarin de
+klinkers verreweg de overhand hebben, oefent eene onbeschrijfelijke
+bekoring uit. Deze jonge meisjes, in wijde witte jurken gekleed,
+het lange pikzwarte hair doorvlochten met bloemen, die langs haar
+welgevulden hals afhangen of haar voorhoofd omkransen, zijn inderdaad
+eene liefelijke verschijning.
+
+Het bezoek aan het dorp, hoe aardig ook, was ons niet voldoende; van de
+weinige uren, die wij tot onze beschikking hadden, wilden wij zooveel
+mogelijk profiteeren. Waarheen zouden wij gaan? Het toeval kwam ons
+te hulp. Een inlander, die eenige woorden engelsch sprak, gaf ons den
+raad, den weg rondom het eiland te volgen, die naar zijn oordeel de
+meest bruikbare was. Aan den boom, waaronder wij stonden te praten,
+waren twee paarden vastgebonden; wij huurden die en sloegen nu den
+weg in die Avarua met Arognani en zelfs met Atania, een derde dorp
+in het zuid-oostelijk deel des eilands, verbindt. Onze paarden waren
+een paar magere knollen en hun tuig was in de hoogste mate eenvoudig:
+matten vervingen de plaats van zadels en voor toom moesten wij ons
+behelpen met een stuk touw van kokosdraad gevlochten. Onze rossen namen
+het aanvankelijk zeer kalm en bedaard op; zij stonden hardnekkig stil
+om zich te goed te doen aan het gras, dat langs de bermen van den weg
+groeide. Daar wij volstrekt niet op een rit te paard hadden gerekend,
+hadden wij onze sporen niet aangedaan; maar wij behielpen ons met
+dorentakken, en weldra vlogen wij in vollen ren door het kreupelhout.
+
+Te Arognani, tegenover de kerk, hielden wij stil en stegen af;
+en een blik op het heerlijke landschap rondom ons deed ons al de
+onaangenaamheden van onzen dollen rit vergeten. Achter de kerk verhief
+zich de berg, met dicht bosch bedekt, waarboven groote zeevogels
+zweefden; voor ons strekte zich, zoover de blik reiken kon, de
+donkerblauwe oceaan uit, en vlak in onze nabijheid stak boven het water
+de gordel van koraalriffen uit, afgebroken door diepe gaten en spleten,
+waar wij onder het bleekgroene, kristalheldere water, de fantastische
+vegetatie konden zien, die op de klippen en rotsen haar tooverachtige
+vormen ontplooit. Tusschen de verschillend gekleurde koraaltakken
+zwommen en dartelden visschen, wier schubben schitterden in al de
+kleuren van den regenboog. Stel u daarbij voor de verschillende
+soorten van zeewier, die de wanden van deze natuurlijke aquariums
+bekleeden, en ge zult u misschien eenig denkbeeld kunnen maken van deze
+overstelpende kleurenpracht. Het tafreel is onbeschrijfelijk, want het
+wisselt onophoudelijk: de bekwaamste schilder zou in wanhoop penseel
+en palet wegwerpen tegenover deze fantasmagorie. Het kleinste wolkje,
+dat aan den azuren hemel opdoemt, wijzigt de verlichting; de meeuw, die
+zich in de lagune dompelt, brengt het water in beweging, en aanstonds
+veranderen de tinten en schakeeringen; zoo wisselt dit kleurenspel
+elk oogenblik en ge wordt niet moede deze feërie aan te staren.
+
+Als de avond gekomen is, is het schouwspel niet minder interessant:
+dan is voor de inboorlingen de tijd gekomen om te gaan visschen. Hoe
+schoon, hoe skulpturaal schoon, zijn die naakte gestalten, wier
+onberispelijke athletische vormen nog grootscher en indrukwekkender
+schijnen bij het bleeke licht der maan, dat over de wateren wemelt. De
+vrouwen en kinderen loopen en springen over de riffen, met brandende
+fakkels in de hand, waarvan de rosse gloed zich weerspiegelt in de
+effen watervlakte, nauwelijks door het suizende koeltje gerimpeld. De
+visschen, door het licht aangelokt, komen uit de rotsspleten, waarin
+zij zich verscholen hielden, te voorschijn en worden door de visschers
+met hunne houten lansen doorboord.
+
+Maar ik keer tot mijne wandeling terug.... Na deze tooverachtige
+dekoratie der koraalriffen bewonderd te hebben, moesten wij weder te
+paard stijgen; de tijd verliep en het uur naderde, waarop wij weder
+aan boord moesten zijn. Wij deden, stapvoets rijdende, onzen intocht
+in het dorp Arognani, waar alles in diepen slaap scheen gedompeld,
+uitgezonderd eene oude vrouw, die halfluid in den Bijbel zat te
+lezen. Maar weldra begonnen de kinderen alarm te maken; de honden
+schoten onder woedend geblaf op ons toe, en binnen vijf minuten
+waren al de bewoners van Arognani uit hunne siesta opgeschrikt. Zij
+ontvingen ons niettemin zeer vriendelijk, en noodigden ons uit,
+enkele hutten te bezoeken. Het trok mijne aandacht, dat de vrouwen
+in katoen van engelsch fabrikaat waren gekleed, want de oude tapa
+is hier in onbruik geraakt: zij had het groote ongerief van niet
+tegen de vochtigheid bestand te zijn. Toen de door het Britsche
+zendelinggenootschap uitgezonden zendelingen voor het eerst aan deze
+eilanden verschenen, was de bevolking op het strand saamgestroomd en
+keek met verbazing naar de reusachtige prauw, die de vreemdelingen
+aanbracht. Eenige prinsessen, gedreven door de onder alle hemelstreken
+aan alle vrouwen ingeschapen nieuwsgierigheid, wilden dat drijvende
+huis van nabij gaan zien; gevolgd door eene menigte vrouwen, gingen
+zij te water en, als echte najaden, met forsche slagen de golven
+klievende, bereikten zij weldra het schip, langs welks boord zij
+omhoog klauterden. De predikers, wier belangstelling door deze proef
+van zwemkunst was gewekt, volgden met hun verrekijkers de bewegingen
+hunner toekomstige hoorderessen. Toen zij van wal staken, waren deze
+dames onberispelijk gekleed: wijde draperiën van tapa omhulden haar
+slanke gestalte. Maar verbeeld u de verontwaardiging der eerwaarde
+heeren, toen zij op het dek verschenen: de rokken waren onder het
+zwemmen letterlijk weggesmolten!
+
+Onze terugreis naar Avarua leverde niets bijzonders op: onze paarden
+roken den stal en liepen flink. Wij reden door een bosch van mapés,
+waarvan de zoom door de golven der zee werd bespoeld. Zulk een bosch
+van mapés levert een eigenaardig schouwspel op. Deze boom, waarvan
+de vrucht, goed gebraden, eenige overeenkomst in smaak heeft met onze
+kastanje, is door den eigenaardigen bouw van zijn stam en zijne takken,
+een der zonderlingste die men zien kan. De stam bestaat uit dunne,
+naast elkander gelegde strooken; de hooge, smalle wortels kronkelen
+zich als krullen onder de schaaf. De mapé bereikt dikwijls een
+kolossalen omvang; zijn dicht gebladerte overschaduwt in wijden omtrek
+den dorren grond, waarin hij bij voorkeur tiert; even als de kokospalm
+groeit hij langs het strand, in den zandigen, met fragmenten van koraal
+vermengden bodem; beiden zijn de geliefkoosde schuilplaats van eene
+zekere soort van landkrabben, die door de inboorlingen gegeten worden.
+
+In den omtrek van Arognani merkte ik twee inlandsche begraafplaatsen
+op, geheel verschillende van die, welke ik reeds elders gezien had. De
+graven bevonden zich eenvoudig ter zijde van den weg, zonder een muur
+of eenige afscheiding hoegenaamd. Hierbij mag echter niet vergeten
+worden, dat de doodenakker nog steeds _taboe_ is, onschendbaar voor
+iedereen. De roekelooze, die de graven der vaderen durfde schenden,
+zou vroeger onverwijld ter eere der wrekende goden geofferd zijn
+geworden; nu zou hij nog steeds als een heiligschenner worden
+beschouwd, die met afschuwelijke ziekten, zoo als melaatschheid,
+zou worden bezocht of het slachtoffer worden van de _erincatua_,
+eene soort van geheimzinnige betoovering, die hare prooi langzaam
+maar onvermijdelijk ten grave sleept.
+
+Van Rarotonga zetten wij koers naar Oeaïtoetaté, in het noordelijk
+gedeelte van den archipel. Nog voor wij de bergtoppen van het eiland
+konden onderscheiden, zagen wij aan den horizon de kruinen van
+kokospalmen uit de zee verrijzen; het was een eilandje, het eerste
+eener reeks van rotsen, die zich over vele mijlen uitstrekt, en waarin
+negen bloeiende oasen haar groenen dos in de zee weerspiegelen. De
+bergen van het voornaamste eiland, zich scherp afteekenende tegen
+den helderen hemel, beheerschten den ganschen omtrek. Myriaden
+van zeevogels zweefden en zwermden in wilde vlucht boven het rif,
+luid schreeuwende en nu en dan in de rollende golven duikende;
+groote plekken grijsachtig schuim, hoopen veelkleurige zeeplanten,
+wemelende van mikroskopische diertjes, getuigden van den rusteloozen
+strijd tusschen den oceaan en het koraalrif. Ook hier was de kust
+ongenaakbaar en moest de _Manua_ in het ruime sop ankeren.
+
+Omstreeks vijf uren in den avond keerde de sloep van den kommandant
+naar boord terug, gevolgd door twee groote booten, waarin de
+notabelen van het land hadden plaats genomen. De inboorlingen van
+Oeaïtoetaté klauterden als apen tegen het boord op, beladen met
+zakken vol oranjeappelen; de gouden vruchten rolden in zoo grooten
+overvloed over het dek, dat de matrozen er meer dan tweeduizend
+opraapten. Weldra waren wij met onze bezoekers op den besten voet. De
+koning Kuâ en zijn rechterhand, het opperhoofd Tamatoa, bewezen alle
+eer aan den welvoorzienen wijnkelder van den kommandant, niet het
+minst aan de champagne, die wij juist voor dergelijke gelegenheden
+hadden medegenomen.
+
+De inlanders bekeken het gansche schip, waarbij niets aan hunne
+aandacht ontging en zij onophoudelijk allerlei vragen richtten tot
+onzen tolk.
+
+Deze leerzame en interessante bijeenkomst werd besloten met een bezoek
+aan de keuken, waaruit verleidelijke geuren opstegen, die blijkbaar
+hunne uitwerking op de wijde neusgaten onzer gasten niet misten;
+de matrozen kwamen aan hunne wenschen te gemoet, door hen uit te
+noodigen aan hun maal deel te nemen. Het dek leverde inderdaad een
+aardig schouwspel op; wat al naïeve uitstortingen van vreugde, wat al
+hartelijke handdrukken en vriendschapsbetuigingen! Alvorens afscheid
+van ons te nemen, knielden de opperhoofden en alle anderen neder en
+hieven, op plechtigen toon, in de tahitische taal, een psalm aan. Dit
+ernstig, statig gezang, bij het vallen van den avond, aan boord
+van het schip, te midden der onbegrijpelijke stilte en aangrijpende
+eenzaamheid der onmetelijke zee, had iets onuitsprekelijk plechtigs
+en treffends. De predikant bad ons ten slotte den zegen des Heeren
+toe; de krijgslieden van Oeaïtoetaté rezen op in hunne booten en
+begroetten onze vlag met een driemaal herhaald hoezee! Toen voeren
+zij weg, en het werd weder stil rondom ons....
+
+
+
+III
+
+De Samoa-eilanden.
+
+
+Den 29_sten_ Juli 1882 wierp de _Manua_, die de verschillende door
+fransche missionarissen bezette posten in Centraal-Oceanië bezoeken
+moest, het anker uit voor het eiland Tetuïla, dat tot de groep der
+Samoa-eilanden behoort. Op deze eilanden ontplooit de tropische natuur
+al haar weelde en rijkdom; verrukkelijk schoon is de aanblik der fraai
+geteekende bergen, tot den top met het prachtigste groen bekleed, dat
+onder den gloed der zonnestralen de schoonste schakeeringen en tinten
+vertoont. Men zou meenen, dat de mensch, in dit heerlijke land, niet
+anders dan gelukkig kan zijn; en terwijl ik mij aan het betooverend
+panorama vergastte, kwam mij de naïeve legende te binnen, volgens
+welke deze eilanden de bakermat zouden zijn van het polynesische ras,
+het paradijs der halve goden en hunner schoone gezellinnen.
+
+Het eiland Tetuïla is een groot park, welks zoete geuren zelfs den
+oceaan welriekend maken; zij stroomden ons tegen op den adem van het
+koeltje, toen wij in het midden van de baai van Pago-Pago geankerd
+lagen. Deze natuurlijke haven, die zeer gemakkelijk te bereiken is,
+biedt een veilige ankerplaats; de oorlogschepen loopen altijd hier
+binnen. Overigens wordt de haven weinig bezocht; de verschijning van
+een franschen kruiser is nog altijd eene gebeurtenis in deze streek,
+die voor een goed deel nog den stempel der oorspronkelijke wildheid
+heeft behouden. Nauwelijks had de _Manua_ het anker laten vallen in de
+stille wateren dezer baai, waarin zich de met bosch begroeide bergen
+spiegelen, of van drie verschillende dorpen staken een aantal prauwen
+af, allen met inlanders bemand. Mannen en vrouwen, naakt tot aan den
+gordel, roeiden op de maat van een gezang, waarvan allen in koor het
+refrein herhaalden. De mannen waren op de dijen getatoeëerd; de vrouwen
+hadden op de handen en de borst verschillende figuren in reliëf, door
+inbranding verkregen. Ik vond die wonderlijke versieringen afschuwelijk
+leelijk. Het kostuum was voor de beiden seksen hetzelfde: een breede
+gordel van zeegras of bladeren, die bij wijze van rok tot beneden de
+knieën hing. Eene bijzonderheid trok aanstonds mijne aandacht, toen
+de eilanders op het dek verschenen: de Samoanen verwen zich de haren
+wit en wasschen ze met kalkwater; zij zien er uit of zij gepoederd
+zijn. Deze laatste operatie heeft vooral ten doel om den geweldigen
+haardos der krijgslieden rood te kleuren; zij zijn zeer trotsch op
+deze manen, die hun een schrikwekkend voorkomen moeten geven. De
+bloemen en bloemkransen, die zij op het hoofd en om den hals dragen,
+staan hun zeer goed.
+
+De jonge meisjes onderscheiden zich door de regelmatige evenredigheid
+en de schoonheid harer vormen. Echter moet men zich ook hier voor
+overdrijving wachten: de bevallige ronde lijnen verliezen spoedig
+haar bekoorlijkheid. Als zij de twintig voorbij zijn, zouden zij er
+bij winnen indien zij wat minder zuinig met haar kleeding waren. Zij
+verschenen op het dek, met korfjes vol kokosnoten, oranjeappelen
+of ananassen in de hand; of wel met de eenvoudige produkten harer
+nijverheid, fijn bewerkte strooien doosjes, kammen van hout of fijne
+palmvezels, matten van verschillende grootte. Ieder koos zich onder de
+officieren of de bemanning een vriend uit, dien zij met geschenken
+overlaadde en van wien zij gratis alles aannam wat haar in ruil
+geschonken werd, katoen of snuisterijen. Als de vriend, de _taïo_,
+aan land gaat, vergezelt zij hem op al zijne wandelingen. Savali,
+mijne vriendin, versierde mijne kleine hut op de _Manua_ met een
+zeldzame collectie van knodsen; haar vader, haar broeders, haar
+gansche familie plunderden zekere plank in mijne kast, waarop ik
+een rommel van allerlei dingen bewaarde, die ik tegen curiositeiten
+van het land wilde inruilen; maar ik heb geen recht mij daarover te
+beklagen: al de wapenen, de matten, de merkwaardige tapas, die ik van
+de Samoa-eilanden heb medegebracht, dank ik aan hunne vrijgevigheid.
+
+Den volgenden dag ging ik, aan den anderen kant van het eiland,
+de Françabaai bezoeken, dicht bij de baai van Aasoe, waar, op den
+11{den} December 1787, de kommandant van de _Astrolabe_, de Langle,
+de natuuronderzoeker Lamanon en negen matrozen werden vermoord, die
+allen deel uitmaakten van de expeditie van La Pérouse. De fransche
+matrozen, die in eene sloep naar het land waren gegaan om drinkwater
+te halen, vielen als de slachtoffers van de onvoorzichtigheid van
+hun hooggeschatten chef, die aan sommige invloedrijke krijgslieden
+glaskralen en snuisterijen uitdeelde en aldus, zonder het te weten,
+den naijver van eenige anderen opwekte. Den 16{den} Juli 1884 is op
+de plek waar de geleerde gezagvoerder van de _Astrolabe_ en zijne
+metgezellen werden gedood, te hunner eere een monument opgericht,
+waarop, op een plaat, de namen der gevallenen staan gebeiteld.
+
+Dit uitstapje naar França schonk mij de gelegenheid om het eiland
+Tetuïla dwars over te steken; de inlanders hebben midden door de
+dichte bosschen, die de beide hellingen van den berg bedekken, een
+pad aangelegd, dat de grilligste slingeringen beschrijft. Ik volgde
+dat pad, waarlangs een kristalheldere bergstroom klaterend over de
+rotsen schoot; boven mijn hoofd ruischten de lange bladeren van de
+kokospalmen, door den zeewind bewogen, statig en harmonisch als de
+golven; boomen van allerlei soort, van wier takken lianen tot op den
+grond afhingen, vlochten hunne armen in onbeschrijfelijke wanorde
+dooreen. Voor het eerst zag ik, midden in de vallei, hooge krachtvolle
+boomvarens, die men anders doorgaans enkel op de bergen vindt. Naar
+de zijde van França, aan den tegenovergestelden kant van Pago-Pago,
+is het pad steiler en oneffener; het werd zelfs zoo steil, dat ik op
+een draf je moest gaan loopen en zoo eensklaps terecht kwam bij het
+gemeentehuis, in het midden van het dorp. Ik trad binnen: daar zaten
+met saâmgevouwen beenen op den grond neergehurkt, vier grijsaards
+en een mooi jong meisje, die mij met het gebruikelijke _kalofa!_
+begroetten en mij van het hoofd tot de voeten opnamen. De chef Kalo,
+een der eerwaardige grijsaards wier gesprek ik stoorde, was onderricht
+van de verschijning van de _Manua_ in de baai van Pago-Pago; hij
+ontving mij zeer vriendelijk en noodigde mij aanstonds uit, in zijne
+hut wat te komen rusten. Ik bood hem, als blijk mijner dankbaarheid,
+een pakje tabak aan: van dat oogenblik waren wij de beste vrienden.
+
+Kalo gaf mij gelegenheid, eene zeer eigenaardige vischpartij bij
+te wonen. Drie oude vrouwen riepen met wanluidend gegil de gansche
+bevolking op het strand samen. Tweehonderd personen ongeveer, mannen
+en vrouwen, ontdeden zich van de zeer luttele kleeding, die hen in
+hunne bewegingen zou kunnen belemmeren, en gingen in zee, gewapend met
+een tak van een kokospalm. Op zekeren afstand van het strand gekomen,
+keerden zij zich om, schaarden zich naast elkander en vormden alzoo een
+halven kring, daarbij tevens de palmtakken rechtstandig in het water
+dompelende. Op een door het opperhoofd, die bij mij op het strand was
+blijven staan, gegeven teeken, naderden allen, in volmaakte orde en
+met langzame schreden, steeds meer den oever, eene groote bende van
+visschen voor zich uitdrijvende, die in dolle sprongen en met haastige
+bewegingen den vijand trachtten te ontvluchten. Door den levenden muur
+ingesloten, in de takken der kokospalmen gevangen, kwamen de kleine
+visschen op het strand terecht, waar de vrouwen ze opraapten en in haar
+manden wierpen; de grootere trachtten door de linie heen te breken,
+maar werden met stokslagen gedood. Het deel der vangst, dat rechtens
+aan het dorpshoofd toekwam, werd nu in de hut van Kalo gebracht,
+en eene vrouw bakte aanstonds eenige kleine visschen, die zij mij
+aanbood: een stuk van de gekookte visch, vruchten van den broodboom,
+bananen en versche kokosmelk voltooiden het menu van dit dejeuner.
+
+Bij mijne terugkomst te Pago-Pago wachtte mij eene verrassing. Het was
+een heerlijke avond: de maan straalde aan den wolkeloozen hemel; de
+frissche zeewind deed zijn weldadigen invloed gevoelen in de baai, waar
+de _Manua_ scheen ingeslapen op de zachtkens kabbelende wateren; alom
+stilte en verkwikkende rust na een heeten dag. Eensklaps werd mijn oor
+getroffen door een vroolijk gezang, dat de plechtige stilte verbrak:
+het was de bemanning van eene groote boot, welke de officieren kwam
+afhalen, die door het opperhoofd Moses op een feest waren genoodigd. De
+prauw, bemand met vier-en-twintig roeiers van athletische gestalte,
+bracht mij naar den oever, waar de menigte onze komst afwachtte.
+
+Het opperhoofd geleidde mij naar een soort van loods, waar de
+danseressen de laatste hand legden aan haar toilet. Zij dompelden
+haar vingers in eene kalabas met geparfumeerde kokosolie gevuld, en
+bestreken hare schouders, haar borst en dijen met deze welriekende
+olie. Om haar heupen hadden zij een eveneens met olie gezalfden
+gordel van bladeren; om haar hals droegen zij een ketting van
+beurtelings langwerpige en ronde peperzaden; op haar borst hing
+de slagtand van een wild zwijn; een krans van bloemen omgaf haar
+voorhoofd; het lange zware gitzwarte haar golfde vrijelijk over
+schouders en rug. De dansers schaarden zich achter hunne dames;
+zij gingen op eene lijn naast elkander zitten, en begonnen met een
+soort van pantomime, gevolgd door buigingen met de armen, welke met
+onberispelijk ensemble werden uitgevoerd. De vlugheid en buigzaamheid
+hunner handen is inderdaad verwonderlijk: nu eens was het of zij iemand
+in magnetischen slaap wilden brengen, dan weer speelden hunne vingers,
+met duizelingwekkende snelheid, op den grond, als op de toetsen eener
+piano. Terwijl de handen en armen in rustelooze beweging waren,
+schommelden zij met het bovenlijf heen en weer; de beenen bleven
+gevouwen, op de turksche manier. Daarop volgde de eigenlijke dans,
+die zeer verschillend van karakter was, al naarmate de dansers den
+hartstocht der liefde of dien van den krijg in zijne onderscheidene
+openbaringen moesten voorstellen. De gebruikelijke verwringingen
+en verdraaiingen van het lichaam en van de gelaatstrekken waren,
+in sommige oogenblikken, inderdaad afschuwelijk.
+
+Wij hadden in Pago-Pago verder niets te verrichten; de fransche
+missionaris, de heer Vidal, voor wien wij van Tahiti brieven hadden
+medegebracht, was juist afwezig. De bisschop van Centraal-Oceanië
+had te Apia (op het eiland Oepopoe) eene bijeenkomst belegd van alle
+Maristen, die de verschillende katholieke posten in den archipel
+bezetten; wij begaven ons ook daarheen. De Amerikanen hebben een
+kolenstation te Pago-Pago, maar, naar het schijnt, maken zij geene
+ernstige aanspraak op de heerschappij over de Samoa-eilanden;
+zij stellen zich voorloopig tevreden met de Sandwich-eilanden,
+die dichter bij Amerika zijn gelegen en waar zij eene onbetwiste
+heerschappij uitoefenen. Maar niemand kan zeggen, waar de hebzucht
+der Yankees zich grenzen stellen zal.
+
+De Duitschers hebben van de regeering der Samoa-eilanden vergunning
+verkregen tot eene nederzetting te Saloeafata, niet verre van Apia,
+op het eiland Oepoloe, het voornaamste van den geheelen archipel; zij
+zijn daardoor in het bezit gekomen van eene tamelijk veilige haven,
+waar zij de noodige magazijnen hebben gevestigd ten behoeve van hunne
+schepen, die zich daar van levensmiddelen en andere benoodigdheden
+kunnen voorzien, ingeval Duitschland met eene der europeesche koloniale
+mogendheden in oorlog geraakte.--De schepen van de Handelmaatschappij
+te Hamburg vormen een vloot, door welker bemiddeling het geheele
+vervoer der produkten van het eiland plaats heeft. Van de vijfduizend
+bunders, die op de Samoa-eilanden worden bebouwd, behooren er
+vierduizend-vijfhonderd aan duitsche emigranten; van de tweeduizend
+werklieden, die op de Salomon-eilanden, op Nieuw-Zeeland of elders
+aangeworven worden voor de ontginning der gronden in den archipel,
+zijn er achttienhonderd in dienst der duitsche planters, wier
+invloed zeer groot is. Te Apia vormen de consuls van Duitschland,
+Engeland en de Vereenigde-Staten eene soort van bestuur, dat zich
+drie bijzitters heeft toegevoegd en voor de belangen der Europeanen
+waakt. Dit bestuur is ruim zoo machtig als de inlandsche regeering,
+wier zetel te Malinuu is, aan de westpunt van de baai van Apia.
+
+Twee koninklijke familiën betwisten elkander het gezag: de Tupua,
+afstammelingen der oude koningen, staan aan het hoofd van de nationale
+partij; zij behooren tot de ijverigste bekeerlingen van de fransche
+katholieke zendelingen. De Maliétoa, die door de Engelschen en de
+Duitschers ondersteund worden, zijn protestantsche methodisten. Dit
+verschil van godsdienst is de voornaamste oorzaak--ik moest misschien
+zeggen het voornaamste voorwendsel--van de moorddadige oorlogen, die de
+verschillende eilanden en stammen met elkander voeren. De tegenwoordige
+koning Maliétoa Laupepa, is niet de uitverkorene des volks, maar een
+creatuur der vreemde residenten. Zijn aangenomen vader, wijlen William,
+was tegelijk protestantsch predikant en vice-consul van Engeland. De
+bevolking erkent in schijn het gezag van dien vorst, in afwachting
+dat eene omwenteling den nationalen pretendent op den troon brengt.
+
+De eilanden tellen te zamen eene bevolking van ruim
+vijf-en-dertigduizend zielen, welke aldus is verdeeld: op Tetuïla en
+Manoe vijfduizend inwoners; zestienduizend op Oepoloe; elfduizend
+op Sawaï; tweehonderdvijftig op Apolina; duizend op Manono, een
+klein eiland, waarvan de bewoners om hunne dapperheid beroemd zijn;
+eindelijk tweeduizend op Manoea. Zesduizend Samoanen behooren tot
+de katholieke Kerk; de anderen zijn Wesleyanen of Methodisten, met
+uitzondering van tweehonderd Mormonen op Tetuïla.
+
+In 1882 telde men, volgens officieele opgave, in den archipel
+driehonderd Duitschers, honderd Engelschen, veertig Amerikanen, twintig
+Franschen, waaronder zestien missionarissen; voorts vijftig Europeanen
+van verschillenden oorsprong, vijftig Chineezen, en tweeduizend
+Polynesiërs, die op de andere eilanden als arbeiders waren aangeworven.
+
+De haven van Apia is het voornaamste middelpunt van den handel in den
+Samoa-archipel. Verbeeld u eene kleine kosmopolitische stad, waarvan de
+zeer heterogene elementen een bij uitstek bont geheel vormen, waar de
+beschaving en de barbaarschheid elkander ontmoeten en die gelegenheid
+biedt tot zeer merkwaardige studiën en waarnemingen. Naast de winkels
+der europeesche handelaars staan nog de hutten van het oude inlandsche
+dorp, die de eigenaars niet hebben willen verlaten. De fransche
+Maristen hebben te Apia eene zeer bloeiende nederzetting. Rondom
+de kerk, welke te klein is om de schare der geloovigen te kunnen
+bevatten, en op den heuvel staat de woning der missionarissen en in
+de nabijheid de scholen voor jongens en meisjes. De stichter der
+missie van Oepoloe, een eerwaardig grijsaard, die sedert 1847 op
+dit eiland zijn leven heeft gewijd aan de dienst des Evangelies en
+der beschaving, had de vriendelijkheid, mij bij mijn bezoek aan de
+scholen te vergezellen. Op zijn aandrang richtte ik onderscheidene
+vragen tot verschillende leerlingen, zoo jongens als meisjes; en ik
+moet verklaren dat zij mij verbaasden door hunne juiste antwoorden
+en hunne kennis, vooral in rekenen en aardrijkskunde.
+
+Van mijn verblijf te Apia maakte ik gebruik om het binnenland te
+bezoeken. Tusschen het strand en de bergstreek volgde ik een weg,
+die, door oranjehagen omzoomd, dwars door de uitgestrekte plantages
+loopt van de duitsche Handelmaatschappij, wier voornaamste produkten
+bestaan in coprah, koffie en katoen. Langs zacht glooiende paden
+steeg ik vervolgens omhoog tot de kam van de hoofdketen; in dit
+wonderschoone land zijn de hellingen der bergen geheel bedekt met
+dichte bosschen, waarin het gezang weerklinkt van allerlei vogels;
+papegaaien, kardinalen, meerlen, groene en grijze tortelduiven en vele
+andere vogels vlogen bij mijne nadering verschrikt weg. Somwijlen
+openden zich de levende wanden van ondoordringbaar groen, die ter
+wederzijde den weg omzoomden, en dan zag ik, vele honderden ellen
+beneden mij, heerlijke, paradijsachtige valleien, waar beken ruischen
+en watervallen zich van de rotsen storten. Doorgaans volgde ik, bij
+het terugkeeren van deze wandelingen, eene kleine rivier, die in de
+baai van Apia uitloopt; een bad in hare frissche wateren deed mij
+spoedig mijne vermoeienis vergeten.
+
+Bij ons vertrek van Apia namen wij als passagiers den bisschop van
+Centraal-Oceanië, Mgr. Lamaze, mede en een zijner medearbeiders,
+den heer Delahaye. Ook hadden wij tijdelijk aan boord opgenomen de
+geestelijke zusters van Apia, waaronder twee Françaises, eene Iersche
+en vier inlandsche vrouwen, die te Sawaï hare vacantie van eene maand
+gingen doorbrengen. Ondanks het heerlijke weder, had de overste,
+eene bejaarde vrouw, schrikkelijk te lijden van de zeeziekte. Hare
+twee europeesche zusters--vroeger dames die een hoogen rang in de
+maatschappij innamen, en die zich nu, met nooit genoeg te waardeeren
+zelfopoffering, op de Samoa-eilanden aan de opvoeding der jeugd en
+de werken der barmhartigheid wijden,--waren gelukkiger. Zij deden
+ons allerlei verhalen aangaande het land, terwijl de verschillende
+eilanden van den archipel voor onze oogen uit de wateren oprezen en
+weder verdwenen. Tot mijn leedwezen konden wij deze eilanden niet
+aandoen, ook Sawaï niet, waarvan de hooge rotsige kust, de vulkanische
+kegel en de met den weelderigsten plantengroei bedekte vlakten en
+valleien een verrukkelijk schoonen aanblik opleverden.
+
+Op Sawaï zijn twee fransche missionarissen gevestigd: de een woont
+te Atatèle; de ander, die bij ons aan boord was, de heer Delahaye, te
+Salelawaloe. De _Manua_ hield stil voor de baai van Mataoetoe, waar de
+missionaris aan land ging met de zes geestelijke zusters van Apia. Zeer
+gaarne zou ik mede naar wal zijn gegaan; maar dat was onmogelijk.
+
+
+
+IV
+
+De Tonga-eilanden.
+
+
+Na een bezoek aan de Wallis-eilanden, zette de _Manua_ koers naar
+de Tonga-groep. Daar de machine op de reede van Oevéa onklaar was
+geraakt, moesten wij met tegenwind zeilen en gedurende zes lange
+dagen laveeren en manoeuvreeren, eer wij aan Vavao kwamen. Het was
+dan ook eene ware uitkomst, toen wij de eerste eilanden van het rijk
+van George I, den koning der Tonga's, in het gezicht kregen; na de
+bewoonde en vruchtbare eilanden Boscawen en Keppel, vertoonden zich
+de kale rotsen van Amargura en Toko; daarop volgde de doolhof van
+de Vavao-eilanden, de noordelijkste groep van den Tonga-archipel,
+die zich van de beide andere groepen--Hapaï en Tonga-Taboe--door haar
+vulkanische gesteldheid onderscheidt. De Hafulu-Hu of Vavao-eilanden
+bereiken doorgaans eene hoogte van tweehonderd el, terwijl die der
+andere groepen vlak en laag zijn.
+
+Om de reede van Nu-Ofa, de hoofdstad der Vavao-eilanden te bereiken,
+moet men zich een weg banen tusschen een twintigtal kleine eilandjes,
+door engten en kanalen, die mij aan de smalle vaarwaters van
+Patagonië deden denken. Als men de kokosboomen, die hier niet tehuis
+schijnen te behooren, voor een oogenblik wegdenkt, is de gelijkenis
+volkomen.... de hemel is grauw, de wind is koud, de laken kleederen
+zijn ons welkom. Echter maakt Vavao niet altijd zulk een treurigen
+indruk; de zon schijnt er ook wel in al hare kracht en de nachtelijke
+regens verfrisschen dan het dorstende aardrijk. Dit regenwater is
+voor de inwoners het eenige drinkwater, dat zij in bakken bewaren. Men
+vindt op Vavao noch eene beek, noch een meer.
+
+Langs de beide oevers van het kanaal dat ons naar Nu-Ofa voerde,
+lagen inlandsche dorpen verspreid; hier en daar zag men fraaie
+europeesche woningen, waarop de duitsche of de engelsche vlag was
+geplant. De reede van Nu-Ofa is prachtig; het vlek, uit zee gezien,
+schijnt niet onbelangrijk; het paleis van koning George, die dikwijls
+op Vavao komt, en vier kleine steigers voor het lossen en laden van
+stoombooten geven aan het geheel een zeker voorkomen van beschaving,
+dat sterk afsteekt bij het overige gedeelte des eilands.
+
+De fransche missie verkeert op dit oogenblik in geen gunstige
+omstandigheden; de vreeselijke cycloon, die het eiland in de maand
+Maart 1882 teisterde, heeft haar bijna verwoest. De kleine kerk
+werd omver geworpen; het dak is ingestort, en verscheidene hutten
+van inlanders in de nabijheid werden geheel vernield. Prachtige,
+door den bliksem getroffen en gespleten boomen liggen nog op den grond.
+
+Gedurende drie dagen heb ik in de omstreken van Nu-Ofa uitstapjes
+gemaakt: talrijke wegen doorsnijden de velden en vormen de gemeenschap
+tusschen dorpjes en gehuchten, die zeer dicht bij elkander liggen. De
+woningen der inlanders onderscheiden zich door haar zindelijkheid;
+de sierlijk van riet gevlochten wanden en de eigenaardige daken hebben
+ten allen tijde de aandacht der reizigers getrokken. Dit dak is, even
+als de hut zelve, ovaal van vorm of althans aan de hoeken afgerond;
+het rust van binnen op twee boomstammen, die door vier houten pijlers
+worden gedragen. Het dak zelf bestaat uit een netwerk van kleine
+latjes van kokoshout, onderling verbonden door sierlijke en stevige
+bindsels. In dit geheele samenstel is geen enkele spijker te vinden,
+en toch is het bestand tegen de schokken der hier niet zeldzame
+aardbevingen. Juist de veerkrachtige buigzaamheid der constructie
+veroorlooft haar de schuddingen en golvingen van den bodem mede te
+maken, zonder te breken. Een met bloemen versierde tuin omgeeft elke
+woning, die met de tot haar behoorende bijgebouwtjes wordt omsloten
+door eene zeer dichte oranjehaag.
+
+Op Vavao, waar het vrij koud is, kleeden de mannen zich tegenwoordig
+bijna allen op europeesche manier; op Tonga-Taboe daarentegen is de
+pantalon nog een weinig bekend kleedingstuk, dat meestal nog door
+een kort rokje of door een eenvoudigen gordel van bladeren wordt
+vervangen. De mannelijke bewoners der Tonga-eilanden zouden bijna
+zonder uitzondering onzen beeldhouwers tot model kunnen dienen: hunne
+vormen zijn onberispelijk, hunne houding en hun gang indrukwekkend
+en majestueus. Met zeldzamen moed en buitengewone kracht begaafd,
+zijn zij krijgshaftig van aard en hebben in herhaalde oorlogen
+uitgestrekte veroveringen gemaakt.
+
+De vrouwen zijn over het algemeen schoon en tevens bevallig; borst
+en schouders zijn uitnemend fraai gevormd en de verscheidenheid
+harer gelaatstrekken is bijna zoo groot als die onzer europeesche
+vrouwen. De adellijke dames, die niet veel werken en niet aan de
+brandende zonnestralen zijn blootgesteld, zoo als de anderen die op
+het land moeten arbeiden, zou men bijna blank kunnen noemen; ik heb
+er verscheidenen gezien, die zich, als tijdverdrijf, eene naaimachine
+hadden aangeschaft en daarmede zeer goed wisten om te gaan.
+
+De vrouwen en meisjes van Vavao en van Tonga-Taboe bedekken een
+gedeelte van haar borst met een kort lijfje zonder mouwen, waardoor
+haar onberispelijk fraaie armen zichtbaar blijven. De rok, die tot
+op de knieën hangt--behalve in huis, waar de kleeding tot een minimum
+herleid wordt;--bestaat uit eenen breeden gordel van inlandsche stof,
+bekleed met strooken van gedroogde boomschors of zelfs gefriseerd
+papier en steeds verschillend van kleur. Het danstoilet vertoont eenige
+gelijkenis met dat der Zigeuner-vrouwen; verdere bijzonderheden kan ik
+hieromtrent niet vermelden, want ieder volgt daarin haar eigen smaak
+en luim. De zorg voor het hoofdhair is, zoowel voor de mannen als
+voor de vrouwen, eene dagelijks wederkeerende, belangrijke bezigheid;
+de vrouwen strijken het hair op het voorhoofd naar achteren--onze
+bestiale mode om het haar over het voorhoofd tot op de wenkbrauwen
+te laten hangen, is hier onbekend;--en binden het, met behulp van een
+kam van kokosvezels, in een knot op de kruin van het hoofd samen; ter
+wederzijde van den hals hangen talrijke en zeer fijne vlechten op de
+borst af. Op zekeren dag dat het stortregende, ontmoette ik, op eenigen
+afstand van het dorp, een groepje jonge vrouwen, die door den regen
+waren overvallen; om haar kapsel voor nat worden te bewaren, hadden
+zij hare rokken, bij wijze van kapers, over hare hoofden getrokken.
+
+Van de missionarissen vernam ik, dat op de Tonga-eilanden de jonge
+meisjes tot haar huwelijk eene onbeperkte vrijheid genieten; na het
+huwelijk is haar daarentegen de stiptste ingetogenheid ten plicht
+gesteld. Overspel wordt door de wet zeer streng gestraft; vroeger
+stond daar de doodstraf op. Naar het schijnt, kunnen de polynesische
+dames zich bezwaarlijk aan dat strenge regime onderwerpen, en heeft
+men daarom, althans in de praktijk, de echtscheiding zeer gemakkelijk
+gemaakt. De bisschop van Centraal-Oceanië verklaarde mij, dat hem
+geen enkel voorbeeld bekend was van een gelukkig huwelijk tusschen
+een Europeaan en eene Tonganeesche; de vrouw kan zich nooit schikken
+naar de gewoonten en levenswijze van den blanke, vooral kan zij zich
+niet aan zijne keuken gewennen.
+
+Hoewel half-beschaafd--voor 't minst wat het uitwendige
+aangaat--gevoelen de inboorlingen toch nog altijd een onweerstaanbaren
+trek naar laag-zinnelijke genietingen: elke gebeurtenis in
+het familieleven moet met maaltijden en drinkgelagen, _kavas_ en
+_savas_, zang en dans en allerlei luidruchtige feestelijkheden worden
+gevierd. De geboorte en de besnijdenis van een kind, de ceremoniën
+van het tatoeëren; het huwelijk of de begrafenis van een bloedverwant:
+al deze gelegenheden geven aanleiding tot buitensporige zwelgerijen,
+waarvan de beteekenis in de eerste plaats wordt bepaald volgens
+het aantal en de grootte der geslachte en verslonden varkens. De
+missionarissen doen hun best om dit vermoorden van varkens te doen
+verbieden: en inderdaad, wanneer aan dit misbruik geen paal en perk
+wordt gesteld, zal het einde zijn dat deze diersoort, die voor de
+voeding der inboorlingen van zoo overwegend belang is, van de eilanden
+verdwijnt. De Polynesiërs, als alle onbeschaafde volken, leven bij
+den dag, zonder zich in het minst om de eerstvolgende toekomst te
+bekommeren; deze kinderlijke zorgeloosheid is eene hoofdoorzaak
+van den lagen trap van ontwikkeling, waarop hun ras staat en eene
+belemmering voor allen vooruitgang. De natuur was voor hen te mild.
+
+Het braden van een varken is in Polynesië eene zaak van het uiterste
+gewicht, waarmede zelfs de vorsten het niet beneden hunne waardigheid
+achten zich in te laten. Het geslachte dier, zorgvuldig schoongemaakt
+en opgevuld met welriekende kruiden, wordt in zijn geheel gelegd in
+een kuil, die vrij diep in den grond is uitgegraven en ten deele
+met gloeiende steenen gevuld; verschillende vruchten worden nu
+rondom het varken nedergelegd en alles weer met eene laag gloeiende
+steenen overdekt. Deze geïmproviseerde oven wordt ten slotte door
+een hoop aarde van de buitenlucht afgesloten, opdat de warmte bewaard
+blijve. Het vleesch wordt dus gaar gestoofd; en de genoodigden wachten
+geduldig tot de spijs gereed zij, zich inmiddels den tijd kortende
+met allerlei verhalen.
+
+Op Vavao verhaalde men mij eene niet onaardige legende in verband met
+de wonderschoone koraalgrotten, door den oceaan in de kusten van dit
+eiland uitgegraven. Men vergunne mij die legende mede te deelen.
+
+"Langen tijd geleden vond een jong krijgsman, naast de koraalgrot
+waarin men met eene prauw kan doordringen, bij toeval de oude woning
+van den god onzer kusten. Dat is een tooverhol, waarvan de duikers
+alleen, in de diepte der zee, den ingang kunnen ontdekken. Het gewelf
+van die grot, schitterende van lichtende stalaktiten, wordt door
+natuurlijke pijlers gedragen; door eene opening van boven valt het
+licht naar binnen.
+
+"Malohi was met zijne makkers op de schildpaddenjacht, toen hij
+voor de eerste maal dit geheimzinnig verblijf ontdekte; de schildpad
+vluchtte in de grot; hij volgde haar duikende en bleef verstomd van
+bewondering. Hij sprak echter tot niemand over zijne ontdekking,
+want hij overlegde bij zich zelven, dat hij in die grot een veilig
+toevluchtsoord zou kunnen vinden, indien hij ooit door zijne vijanden
+overwonnen en achtervolgd werd.
+
+"Eenigen tijd daarna werd Malohi smoorlijk verliefd op de dochter
+van den koning van Vavao, doch deze weigerde hem haar tot vrouw te
+geven. De twee gelieven vluchtten te zamen naar de godengrot en leefden
+daar eenige maanden, slapende op een bed van zeewier, zich voedende
+met visschen. Men dacht algemeen dat het jonge meisje dood was; maar
+de onvoorzichtige krijgsman ging iederen dag naar het dorp en keerde
+eerst tegen den avond naar zijne geheimzinnige woning terug. Intusschen
+bemerkten zijne makkers, dat het hair van Malohi altijd nat was, en
+sloegen zijne gangen gade. Weldra werd nu het paar ontdekt. Het jonge
+meisje werd tot haren vader teruggebracht, wiens toorn onverbiddelijk
+was: de roover werd aan de wraakgodinnen geofferd."
+
+Wij hielden ons niet op bij de Hapaïgroep, maar vervolgden de reis
+rechtstreeks naar de eigenlijke Tonga-eilanden. Het eiland Tonga-Taboe
+is zoo vlak, dat men het eerst op een afstand van twee of drie mijlen,
+naar gelang van het weer, bemerkt; het hoogste punt van het eiland
+reikt niet boven de vijf-en-twintig meter.
+
+Wij wierpen het anker uit voor Maofaga, waar de katholieke missie is
+gevestigd en de bisschop doorgaans resideert. De missie bestaat uit
+een huis, waarin de bisschop met twee andere geestelijken woont, uit
+eene school voor knapen, verschillende magazijnen van levensmiddelen
+enz. het zusterhuis en de kerk. Vijf europeesche zusters en eene
+inlandsche van Futunah (eiland Hoorn) besturen eene school voor
+inlandsche meisjes en eene andere voor half-blanke meisjes. Deze
+beide scholen zijn nog pas voor kort opgericht, maar het geduld en
+de toewijding der onderwijzeressen is onuitputtelijk. De _Zusters
+van Oceanië_ moeten vaak haar toevlucht nemen tot allerlei kunstjes
+om hare leerlingen te voeden; de overste, die wat verstand heeft van
+geneeskunde, laat zich hare raadgevingen en de medicijnen die zij
+uitdeelt, in vruchten betalen.
+
+De eerste engelsche kooplieden, die zich op deze eilandengroepen
+vestigden, traden tevens bijna allen als evangeliepredikers
+op. Dit is zeker een der redenen, waarom, in dit gedeelte van
+den Grooten-oceaan, het aantal Protestanten zooveel grooter is
+dan dat der Katholieken. Intusschen hadden deze geïmproviseerde
+predikers op de Tonga-eilanden met vele moeilijkheden te kampen. De
+inlanders waren zeer aan hunne voorvaderlijke godsdienst gehecht,
+en toonden zich niet zoo aanstonds bereid, hun velen goden vaarwel
+te zeggen. Behalve de goede en kwade geesten, wier aantal meer dan
+vierhonderd bedroeg, vereerden zij een oppersten god, den god der
+koningen, wiens vertegenwoordiger op aarde de Tuï-Tonga, een soort
+van Mikado, was. Vervolgens verschenen in hun pantheon: Toebo-Taï,
+de god der reizigers; Alo-Alo, die de elementen beheerschte;
+Kala-Foetanga, de godin der zee; Maoeï, die Tonga-Taboe op zijne
+schouders droeg en het nu en dan heen en weer schudde, als de last
+hem hinderde; en nog vele anderen. De priesters dezer goden boden den
+heftigsten tegenstand tegen alle pogingen om de inlanders te bekeeren;
+verschillende zendelingen werden achtervolgens het slachtoffer van
+hun ijver; maar in 1827 gelukte het, een vasten zendingpost op de
+Tonga-eilanden te vestigen, en in 1850 ging de koning zelf tot het
+Christendom over. De geestelijke souverein, de Tuï-Tonga, bekeerde
+zich eerst veel later, maar hij werd katholiek. De waardigheid van
+Tuï-Tonga was in den regel erfelijk; zijne familie bekleedde den
+hoogsten rang onder den adel van het heilige eiland (Tonga-Taboe),
+waar het onderscheid der standen zeer scherp geteekend is. De laatste
+Tuï-Tonga heeft twee zoons achtergelaten, die zeer arm zijn; niettemin
+vereeren hunne landgenooten hen als de eerste vorsten des lands, en
+bij plechtige gelegenheden wordt de met kava gevulde beker eerst aan
+den koning en onmiddellijk daarna aan deze edele vertegenwoordigers
+van het verleden aangeboden.
+
+In Oceanië zijn de koningen nu juist geene zeldzaamheid, maar deze
+George I onderscheidt zich toch in sommige opzichten voordeelig
+van zijne talrijke mede-souvereinen. Meermalen stonden europeesche
+bezoekers verbaasd over de mate zijner kennis, vooral van militaire
+zaken. Daar de Tonga-eilanden door engelsche zendelingen werden bekeerd
+en beschaafd, voerden zij er natuurlijk het parlementaire stelsel in;
+en zoo heeft ook koning George een parlement naast zich, bestaande uit
+een huis der edelen en eene wetgevende vergadering!--Der menschelijke
+dwaasheid is toch inderdaad geen grensgesteld!--Deze beide doorluchtige
+vergaderingen zijn echter, even als de inlandsche ministers, niets
+anders dan werktuigen in de hand van den slimmen eersten minister,
+die vermoedelijk ook den koning zelven om zijn duim windt, den heer
+William Baker. Door het protestantsche zendelinggenootschap van Sidney
+naar de Tonga-eilanden gezonden om daar het Evangelie te verkondigen
+en tevens een handelshuis te stichten, vergat de eerwaarde Baker
+de verplichtingen die hij op zich genomen had en behield de winst
+der onderneming voor zich. Het genootschap van Sidney, dat hem geld
+geleend had, zette hem af en benoemde een ander in zijne plaats;
+Baker wreekte zich door de partij der Duitschers te kiezen en zich
+tot agent te laten benoemen van het huis Godefroij te Hamburg, dat den
+geheelen handel der Tonga-eilanden in handen heeft. Het was zeker ook
+niet buiten zijn toedoen, dat koning George zich en zijn rijk onder
+het protektoraat van den Keizer van Duitschland heeft gesteld.
+
+Nukualofa, waar koning George woont, is de officieele hoofdstad van
+zijn rijk. Men vindt er veel europeesche huizen, want het aantal
+Europeanen, vooral duitsche handelaars en planters, is op Tonga zeer
+aanzienlijk; de handel breidt zich gestadig uit, en de tijd kan niet
+verre meer zijn, waarop het inlandsche element hier geheel zal zijn
+overvleugeld.
+
+Wij mochten niet van het heilige eiland scheiden zonder een bezoek aan
+Mua, den ouden zetel der Tuï-Tonga, en tevens een van de voornaamste
+posten der katholieke missie.  Op uitnoodiging van Mgr. Lamaze
+begaven alle officieren van de _Manua_ zich daarheen. Drie fransche
+missionarissen zijn daar gevestigd. De overste, de heer Chevron, die
+den laatsten Tuï-Tonga tot het katholicisme heeft bekeerd, is meer
+dan vijf-en-zeventig jaren oud, maar ondanks dien hoogen ouderdom
+nog helder van hoofd en opgeruimd. Het beeld van dien eerwaardigen
+grijsaard zal niet licht uit het geheugen zijner gasten wijken.
+
+De vierhonderd bewoners van het dorp Mua zijn tegenwoordig allen
+katholiek; buiten de oude vestingwerken der voormalige residentie
+van de Tuï-Tonga, wonen de protestantsche bekeerlingen in eene
+afzonderlijke buurt. De Katholieken van Mua schijnen voor hunne
+geestelijke herders een grooten eerbied te koesteren; de kerk en
+het huis der missionarissen werden vrijwillig en kosteloos door
+hen gebouwd.
+
+Wij waren getuigen van een inlandsch feest, waarvoor de bevolking zich
+in hare fraaiste kleeren had gedost, en waarvan dansen natuurlijk
+het middelpunt vormden. Deze dansen kwamen geheel overeen met die,
+welke ik op de Samoa-eilanden gezien had; het is dus niet noodig,
+ze op nieuw te beschrijven.
+
+De kommandant en de officieren van de _Manua_ zaten met den
+bisschop onder de veranda van het missiehuis, als toeschouwers van
+het feest. Gu-Wellington, de oudste zoon van koning George, voegde
+zich weldra bij ons, tot blijkbare ergernis van een nieuwen gast,
+den zoon van Tongi, den voormaligen vorst van het oostelijk gedeelte
+des eilands. Deze zoon van Tongi, die beweert van koninklijken bloede
+te zijn, wilde niet de eereplaats afstaan aan den zoon van George,
+die met ijzeren hand de macht van de hooge aristocratie gebroken
+heeft; hij stond op en ging heen. Zelden zag ik een zoo schoon man;
+zijn houding en gang trof ons allen door natuurlijke majesteit. Rijzig
+van gestalte, trad hij langzaam voort, op romeinsche wijze gedrapeerd
+in een wijden mantel van tapa, en gevolgd door tien bedienden, die
+achter elkander liepen.
+
+In den omtrek van Mua zag ik verschillende graven van Tuï-Tonga,
+groote terpen, omringd door kolossale platte steenen. Als men door
+de struiken heendringt, waarmede deze terpen zijn begroeid, vindt
+men een hoop zand, met scherven van koraal vermengd: dat is het
+eigenlijke graf. Een mijl oostwaarts van Mua wezen de inboorlingen
+mij een reusachtig monument, even als de dusgenoemde _dolmens_, uit
+drie geweldige steenklompen gevormd. Ook de missionarissen kunnen
+zich den oorsprong van dit raadselachtig gedenkteeken niet verklaren.
+
+Voor mijn vertrek van Tonga verkreeg ik eene audiëntie bij koning
+George, die voor deze gelegenheid versierd was met het grootkruis van
+de pruissische orde van den Zwarten Adelaar, hem door Keizer Wilhelm
+geschonken. De schoenen, waarmede Zijne Majesteit zich nooit heeft
+kunnen verdragen, hinderden den koning blijkbaar geweldig; ik had
+medelijden met hem en maakte spoedig een einde aan mijn bezoek.
+
+Ik bracht ook een bezoek aan Gu-Wellington, den kroonprins, wiens
+huis een uitdragerswinkel gelijkt: overal ziet men langs de wanden
+portretten, wapenen, blaasinstrumenten, snuisterijen van allerlei aard,
+een onbeschrijfelijken rommel. De prins spreekt zeer goed engelsch.
+
+De prins toonde vrij wel op de hoogte te zijn van de verhoudingen
+tusschen de europeesche mogendheden, die elkander ook hier het
+overwicht betwisten, en sprak met ingenomenheid over de Franschen. Was
+hij daarin oprecht?
+
+Deze eilanders, wier ouders nog volslagen wilden en menscheneters
+waren, nemen thans tegenover de Europeanen, wier meerderheid zij hebben
+leeren kennen en tegen wier overmacht zij weten zich niet te kunnen
+verzetten, de plichten der gastvrijheid in acht. Geen blanke die deze
+eilanden bezoekt, behoeft eenig gevaar te vreezen; de bevolking heeft
+zelfs voor een deel europeesche gewoonten aangenomen; en behalve het
+parlementaire stelsel, hebben wij haar ook vuurwapenen, brandewijn
+en sommige noodlottige ziekten ten geschenke gegeven. Ondanks de
+betrekkelijke zegeningen, door dikwijls zeer welmeenende, maar
+zeer onverstandige en in hooge mate eenzijdige mannen aan deze
+natuurkinderen geschonken,--die men plotseling uit den staat van
+volkomen barbaarschheid heeft willen overbrengen op het standpunt,
+waarop na eeuwenlange voorbereiding en ontwikkeling de christelijke
+volken van westelijk Europa staan;--ondanks die betrekkelijke
+zegeningen en weldaden, is de aanraking met de blanken voor de
+stammen van Polynesië verderfelijk geweest, en is het wel aan geen
+twijfel onderhevig, dat zij juist ten gevolge van die aanraking en
+de daardoor veroorzaakte geweldige omkeering in hun gansche bestaan,
+in hun levensbeginsel doodelijk getroffen en onherroepelijk ten
+ondergang gedoemd zijn. De afstand tusschen de beide rassen, die
+aldus eensklaps met elkander in aanraking werden gebracht, was veel
+te groot om inderdaad samenwerking en gemeenschappelijke ontwikkeling
+mogelijk te maken; het eene heeft het andere niet noodig en heeft niets
+te ontvangen; de inboorlingen staan, onder elk opzicht, weerloos en
+machteloos tegenover de blanken, aan wie zij inderdaad niets te bieden
+hebben. Onder zulke omstandigheden is de uitslag der ontmoeting niet
+twijfelachtig: het lagere ras zal worden overvleugeld en verdrongen,
+om in het eind te verdwijnen.
+
+Gevoelen zij zelven hiervan iets? Ik weet het niet; maar dit is
+zeker, dat de inlanders, in spijt van hunne vriendelijkheid en
+voorkomendheid, ons innerlijk verachten en met zekeren trots, den
+trots der natuurkinderen op hunne nog ongebroken kracht, op ons
+neerzien. Men verhaalde mij daarvan een aardig staaltje.
+
+Toen Mgr. Lamaze van Rome, waar hij de wijding ontvangen had, was
+teruggekeerd, had, als naar gewoonte te Maofaga, de plechtigheid
+van den handkus plaats. Den volgenden morgen meldde een katholiek
+inboorling zich bij den bisschop aan, en deelde hem mede, dat zijne
+protestantsche stamgenooten hem en de andere Katholieken bespotten,
+omdat zij de hand van den prelaat hadden gekust.
+
+Den volgenden zondag beklom de bisschop den preekstoel, en sprak
+ongeveer het volgende: "Vroeger kustet gij den voet van den Tuï-Tonga;
+de Katholieken kussen den voet van den Paus: hierin is dus niets
+vreemds. Nu nog kust gij de hand van koning George, die in rang op
+den Tuï-Tonga volgde; de bisschoppen volgen in rang op den Paus: het
+is niet meer dan natuurlijk dat de Katholieken hun de hand kussen...."
+
+Na afloop van de preek verscheen dezelfde man weer aan de missie en
+zeide tot Mgr. Lamaze:
+
+"Gij hebt mijne vraag niet begrepen, Monseigneur."
+
+"Hoe dat?" hernam de bisschop.
+
+"Wel, de anderen bespotten ons niet omdat wij met onze lippen uwe
+hand hebben aangeraakt, maar zij zien verachtend op ons neer, omdat
+uwe hand _blank_ is!"
+
+Van de Tonga-eilanden zetten wij koers naar den Fidji-archipel, die,
+zoo als men weet, eene engelsche bezitting is. Wellicht deel ik u
+later daarvan het een en ander mede.
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld
+van den Grooten-oceaan, by Anonymous
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14559 ***
diff --git a/14559-8.txt b/14559-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..25021e5
--- /dev/null
+++ b/14559-8.txt
@@ -0,0 +1,1718 @@
+The Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld van den
+Grooten-oceaan, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan
+       From "De Aarde en Haar Volken"
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: January 2, 2005 [EBook #14559]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GROOTEN-OCEAAN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan.
+
+
+
+I
+
+De Tubuaï eilanden.
+
+
+Reeds meermalen brachten wij een bezoek aan een der schier tallooze
+eilandengroepen, die daar in den Grooten-oceaan liggen uitgestrooid
+als het zaad op den akker, of als de sterren aan den nachtelijken
+hemel. Maar deze eilanden wereld is, onder meer dan een opzicht,
+zoo merkwaardig en geeft ons zulke geheel eigenaardige toestanden
+te aanschouwen, dat het wel de moeite waard is, nu en dan, ter
+afwisseling, onze schreden daarheen te richten. Zoo noodig ik dan nu
+mijne lezers uit, mij te vergezellen naar vier groepen van eilanden,
+welke wij tot dusver niet hebben bezocht.
+
+Wij waren eerst sedert ettelijke dagen te Tahiti, toen de kommandant
+van het eskader der Stille-Zuidzee bevel gaf, met de _Manua_ een
+bezoek te gaan brengen aan de groep van de Tubuaï-eilanden en aan
+Cooks-archipel.
+
+De Austraal- of Tubuaï-eilanden zijn slechts vier in getal: Wawitu,
+Tubuaï, Rurutu en Rimatara; de twee eersten behooren tot de fransche
+bezittingen; de beide anderen zijn nog onafhankelijk en worden
+geregeerd door zoogenaamde koningen of vorsten, die zelven niet anders
+zijn dan werktuigen in de hand der engelsche zendelingen.
+
+Rurutu maakt, vooral als men van Tahiti komt en het verrukkelijk
+schoone panorama van dat paradijsachtige weelderige eiland ons nog
+levendig voor den geest staat, geen aangenamen indruk; naar de kale
+naakte bergtoppen te oordeelen, zou men het eiland voor eene dorre
+wildernis houden. De kust is zoo hoog, dat men die, bij helder weer,
+op twintig mijlen afstands in zee kan onderscheiden; wie haar te dicht
+zou willen naderen, zou zich aan de grootste gevaren blootstellen:
+overal toch is die kust omringd door een gordel van riffen, waarop de
+golven van den Oceaan met felle branding breken. De sloep, waarmede
+ik mij naar den wal begaf, kon zich niet dan met eenige moeite een
+weg door die branding banen; de geul, die wij te midden der banken
+en riffen volgden, werd gevormd door het zoete water eener kleine
+rivier, welke zich in zee uitstort. Deze smalle geul, die zich als
+een donkerblauw lint tusschen de smaragdgroene koraalriffen slingert,
+voert naar het strand, waar de sloep, door eene bekwame hand bestuurd,
+weldra veilig aanlandde.
+
+Naarmate wij de kust naderden, ontvouwde zich voor ons het panorama
+van het eiland, waarvan alleen de vlakte en de voet der heuvelen
+begroeid zijn. Tusschen de ijzerboomen met hun zwarten stam en schraal
+gebladerte, de pandanusboomen met hun grillig gevormde takken, en
+de sierlijke kokospalmen, bespeurde ik de huisjes van het dorp, door
+beschilderde palissaden omringd. Aanstonds blijkt dat de temperatuur
+hier minder hoog is dan op Tahiti. De doorluchtige woningen van
+dat toovereiland, die bevallige hutten van vlechtwerk van bamboes,
+waardoor de lucht vrij suizen en spelen kan, zouden voor de bewoners
+van Rurutu niet geschikt zijn. Zij hebben plankenwoningen noodig:
+ja, wat meer zegt, al de vensters zijn van glasruiten voorzien, een
+ongehoord iets in Polynesië. Ongetwijfeld hebben deze woningen, hoe
+eenvoudig ze ook mogen zijn, van de inboorlingen geene geringe mate
+van moeite en inspanning gevorderd. Polynesiërs die arbeiden!--dat
+is inderdaad een zeer zeldzaam verschijnsel, en ik mag niet nalaten
+daarop te wijzen als op eene eigenaardigheid, welke de inboorlingen van
+Rurutu van hunne stamgenooten van de Gezelschaps-eilanden onderscheidt.
+
+Ik begaf mij aanstonds naar het belangrijkste dorp van het eiland, dat
+naar mij voorkwam weinig bevolkt is; volgens de door onzen tolk--dien
+wij van Tahiti hadden medegenomen--ingewonnen inlichtingen, zou de
+geheele bevolking van het koninkrijk Rurutu, blijkens eene voor twee
+jaren door de zendelingen gehouden volkstelling, niet meer bedragen
+dan tusschen de vijf- en zeshonderd zielen. Op eene wandeling in de
+omstreken van het dorp trof het mij, dat vele woningen blijkbaar sedert
+lang verlaten en ledig waren; waar vroeger talrijke gezinnen leefden,
+zag men nu niets anders dan dicht kreupelhout, en nu en dan een graf,
+overschaduwd door prachtige boomen, echte woudreuzen met forsche,
+ver uitgespreide takken. Daar, te midden der vrije natuur, sliepen
+de voorvaderen van den stam in hunne eenvoudige graven.
+
+Even buiten het dorp staan, dicht bij elkander, het paleis van den
+koning en de protestantsche kerk. Op Rurutu is, merkwaardig genoeg,
+het wereldlijk en het geestelijk gezag nog in ééne hand vereenigd:
+Teuruarii, de schoonste man van het eiland, is, zij het dan ook
+op zeer kleine schaal, geestelijk en wereldlijk souverein. De
+zendelingen, die de inwoners van de Tubuaï-eilanden hebben bekeerd,
+hebben ook inlandsche leeraars en onderwijzers gevormd, aan wie
+zij de verdere voltooiing van hunne taak hebben overgedragen.--De
+kerk, van hout getimmerd, onderscheidt zich door niets bijzonders:
+zij is een publiek lokaal, waar het volk samenkomt om te bidden, te
+zingen en te luisteren naar de preeken van den koning, die tevens
+den Bijbel weet uit te leggen.--Het paleis des konings is zeer
+eenvoudig gemeubeld: de vloer is belegd met pandanusmatten; in eene
+der kamers zag ik pannen en potten en ander keukengereedschap, dat
+van een vrij hoogen trap van beschaving getuigde. Vooral werd mijne
+aandacht getrokken door het koninklijk ledikant, van _tomanu_planken
+getimmerd, en bij wijze van matrassen voorzien van eenige lagen boven
+elkander gestapelde matten.--Toen ik het paleis binnentrad, was de
+koningin juist bezig, aan den vermoedelijken troonopvolger de borst
+te geven. De etiquette aan het hof van Rurutu is niet bijzonder streng
+en getuigt voor de vrijzinnige denkbeelden van Teuruarii: eene zijner
+vrouwelijke bloedverwanten, in volkomen deshabillé, lag voor de voeten
+der koningin op den grond te slapen. Van eene lijfwacht was niets te
+bespeuren: tenzij als zoodanig de twee dikbuikige inlanders moesten
+gelden, die voor de deur zaten te rooken en te soezen.--De vorstinnen
+ontvingen mij met de meest mogelijke beleefdheid. Zijne Majesteit,
+die kokosnoten was gaan plukken, bood er mij een aan, waarvan ik
+zonder eenige vleierij kon getuigen dat zij heerlijk smaakte. Om
+zijnerzijds niet onder te doen voor de beleefdheid van den kommandant,
+die hem eenige nuttige geschenken, waaronder enkele stukken katoen,
+gezonden had, zocht de goede Teuruarii de mooiste vruchten en groenten
+van zijn tuin uit, om die den admiraal aan te bieden. Daarmede nog
+niet tevreden, voegde hij er zelfs twee kippen en twee varkens bij.
+
+De inboorlingen, die ik te Rurutu gezien heb, komen uit een
+anthropologisch oogpunt het meest overeen met het zoo opmerkelijke
+ras dat Tahiti bewoont. Echter bedraagt de lengte van de mannen op de
+Tubuaï-eilanden gemiddeld niet meer dan een el zeventig duim, terwijl
+in den archipel der Gezelschapseilanden de gemiddelde lengte voor
+de mannen een el negentig duim bedraagt. Wanneer ik de schoonheid
+der bewoners van Tahiti roem, dan bedoel ik daarmede uitsluitend
+het mannelijk geslacht; de vrouwen mogen dikwijls aanminnig zijn,
+schoon in den waren zin des woords zijn zij bijna nooit.
+
+De kleeding is op de Tubuaï-eilanden overal dezelfde en mist geheel de
+artistieke bevalligheid van de vroegere draperieën van tapa, die naar
+oud-griekschen trant over de schouders werden geworpen. De kleeding
+der vrouwen bestaat uit eene wijde jurk of peignoir; in huis en als
+zij arbeiden, dragen zij niets anders dan een _pareo_, een soort van
+rok, bestaande uit een lap, welke om de heupen bevestigd wordt en
+tot beneden de knieën reikt. De mannen dragen ook dien pareo en ook
+een europeesch hemd, dat dan over den pantalon hangt.
+
+Rimatara, dat ik vervolgens bezocht, is dertig mijlen van Rurutu
+verwijderd; dit eilandje heeft slechts eene lengte van anderhalve mijl
+bij eene breedte van eene mijl. Ook hier is de kust omsloten door een
+gordel van koraalriffen; reeds uit de verte ziet men de hooge golven,
+die op deze klippen breken en in wolken schuim uiteen spatten.--Het
+hoogste punt van Rimatara stijgt niet boven de honderd el; een boschje
+van mangoboomen kroont deze hoogte en valt van alle zijden aanstonds
+in het oog. Kokospalmen en andere boomen ontspruiten tot zelfs op de
+koraalriffen, die het strand omzoomen.
+
+De grond van Rimatara is zeer vruchtbaar; de schepen zouden hier
+overvloed van vruchten en andere levensmiddelen kunnen vinden,
+maar de onherbergzame kust biedt nergens eene veilige ankerplaats
+aan. Goëletten van Tahiti, die onder fransche vlag varen, drijven
+handel tusschen Rurutu en Rimatara, maar zonder aan het laatste eiland
+aan te leggen. De bevolking, uit ongeveer honderdvijftig zielen
+bestaande, levert jaarlijks gemiddeld voor den uitvoer omstreeks
+honderd ton aan koopwaren, met name katoen en arrowroot.
+
+Wij voeren langzaam om het eiland heen; eene landing ging ook voor de
+sloepen met groote bezwaren gepaard, en het gelukte den inboorlingen
+niet, hunne prauwen in zee te brengen, ten einde ons eene landing
+te vergemakkelijken. De kommandant alleen ging een officieel
+bezoek afleggen bij de koningin Tamaëva. Men hoopte aan boord op
+de milddadigheid van deze vorstin, maar zag zich in die verwachting
+teleurgesteld: de sloep bracht slechts eenige vruchten en een ouden
+haan mede. Trouwens de vrijgevigste en beminnelijkste koningin van
+de wereld kan niet meer geven dan zij zelve heeft.
+
+Bij een tweede tochtje, kort daarna ondernomen, had ik gelegenheid de
+beide fransche eilandjes Tubuaï en Wawitu of Laïwawaï te bezoeken. Aan
+boord van de _Manua_ bevonden zich toen twee passagiers, die,
+zij het ook krachtens verschillenden titel, het beginsel des gezags
+vertegenwoordigden: een gendarme, die als resident zijn post op Tubuaï
+ging betrekken, en een inlandsen hoofd van Laïwawaï, die naar zijn
+vaderland terugkeerde. De gendarme was een echt type van den ouden
+kolonialen soldaat; hij had reeds vele jaren op de Markiezen-eilanden
+doorgebracht en sprak het maori als een geboren Kanake. Het opperhoofd,
+een fraai gebouwd man, met fijne en regelmatige gelaatstrekken,
+was eerst twee- of drie-en twintig jaren oud en maakte een zeer
+gunstigen indruk. De helft van de bevolking van Laïwawaï gehoorzaamde
+aan zijn gezag. Daar de fransche regeering tot dusver geen resident
+op dat eiland had gehad, was aan de beide hoofden, die over het
+eiland regeerden, de zorg opgedragen voor de bewaring der vlag,
+voor de handhaving der orde, de rechtspleging enz. Sedert werd het
+bestuur over de fransche eilanden van de Tubuaï-groep bepaaldelijk
+opgedragen aan een luitenant ter zee, die het bevel voerde over een
+goëlet van het station van Tahiti.
+
+De toegang tot het eiland Tubuaï, dat aan den archipel zijn naam
+geeft, is voor groote schepen zeer gevaarlijk. De _Manua_ moest dus
+op een eerbiedigen afstand van de kust het anker uitwerpen, en op de
+vrij hooge golven heen en wier wiegelen, ten einde aan den gendarme
+gelegenheid te laten om zich naar de wal te begeven. Zijne geheele
+bagage, bestaande uit een half dozijn groote koffers, uit eenige
+meubelen, geweren, hoeden, ook de traditioneele zevenmijls-laarzen
+niet te vergeten, werd in de boot geladen. Daar ik de vaste gewoonte
+had, van elke gelegenheid om onbekende streken te zien te profiteeren,
+ten einde, al ware het slechts voor eenige uren, de eentonigheid van
+het leven aan boord af te breken, nam ik mede plaats in de boot. Wij
+hadden den wind tegen en moesten roeien: de tocht duurde twee volle
+uren.... Ik kreeg bijna een zonnesteek, terwijl de weerspiegeling
+van de zonnestralen op het water zoo onuitstaanbaar was dat ik mijne
+oogen niet open kon houden. Eindelijk stapten wij aan land. Ik dacht
+op Tubuaï eene fransche nederzetting te vinden en een aardig dorpje,
+schilderachtig onder het geboomte genesteld, als op Rurutu. Welk
+eene teleurstelling. Het eiland telt nog slechts driehonderd-veertig
+inwoners, en het voornaamste dorp, eene verzameling van eenige
+armzalige hutten, ziet er vuil en ellendig uit. Naar het schijnt,
+brengen de inboorlingen twee dagen van de week door met het bereiden
+van zoogenoemden oranjewijn, en de overige met het drinken van
+dien wijn.
+
+Een zwaar belommerde weg loopt rondom het eiland. Ik trad op goed
+geluk een der hutten, waarvan de deur open stond, binnen. Drie
+vrouwen, die stomdronken waren, rookten eene cigarette van wilde
+tabak in een pandanus-blad gewikkeld, en wentelden zich om en om op
+een houten bed, met smerige gescheurde matten belegd; ik keerde mij
+dadelijk om, meer dan tevreden met dit kijkje op de plaatselijke
+gewoonten. Ik beklaag den gendarme, aan wien de taak is opgedragen
+om de inboorlingen van Tubuaï te regeeren en tot andere menschen te
+maken. Die goede man kwam daar met een in de tahitische taal gedrukt
+fransch wetboek! Wat moet hij in 's hemels naam daarmede uitvoeren? en
+welke resultaten zijn van zijn arbeid te wachten? Misschien zal hij,
+om zijn gezag te toonen en krachtig op te treden, woedende plakkaten,
+vol dreiging en moord tegen de dronkenschap, laten aanplakken aan de
+bamboezen wanden van het bedehuis; maar welke middelen heeft hij om
+die fraaie wetten en verordeningen te handhaven? En al had hij die,
+welke wezenlijke hervorming meent men toch wel dat hij tot stand zou
+kunnen brengen? Dit ras is onherroepelijk ten ondergang gedoemd.
+
+Van Tubuaï begaven wij ons naar Laïwawaï, ook Wawitu of Raiwawaë
+genoemd; bij de Engelschen bekend onder den naam van High-Island,
+omdat dit eilandje het hoogste van de geheele groep is. De ligging van
+het eiland was op de kaarten niet goed aangewezen; bovendien dreef
+eene zeer sterke strooming ons naar het westen: het gevolg van een
+en ander was, dat wij eerst tegen den avond van den volgenden dag de
+plaats onzer bestemming bereikten, te laat om nog aan wal te gaan. Wij
+moesten dus het aanbreken van den dag afwachten. Ik bracht den avond
+door in gesprek met het inlandsch opperhoofd, die mij uitnoodigde
+een bezoek aan zijn rijk te brengen. Ten zes uren begaven wij ons,
+met den kommandant en nog een der andere officieren, naar den wal.
+
+De jeugdige vorst, die zich behoorlijk met monoï (kokosolie met
+welriekend santalpoeder vermengd) had geparfumeerd en zijn mooiste
+kleederen aangetrokken, was buiten zich zelven van vreugde, nu hij weer
+naar zijn land terugkeerde. De Polynesiërs houden wel van reizen, maar
+toch is de liefde voor hun land diep in hun hart geworteld; als zij
+aan den horizon hun eiland zien opdoemen uit de onmetelijke wateren,
+toonen zij nog altijd eene naïeve, echt kinderlijke vreugde. Toen
+wij nog twee mijlen van de haven verwijderd waren, zeiden wij tot
+onzen passagier, dat wij rechtstreeks naar Rapa zouden doorvaren,
+zonder zijn eiland aan te doen; hij trok daarop heel kalm zijn hemd
+uit en beduidde ons dat hij er dan heen zou zwemmen.
+
+Ik denk nog met genoegen terug aan dat bekoorlijke eiland, met zijne
+hooge romantische kust, zijne fraai geteekende, met bosschen bedekte
+bergen en heuvelen, met zijne weelderige flora. Tusschen den gordel
+van riffen en de kust strekt zich een binnenmeer uit, dat op sommige
+punten drie tot vier mijlen breed is, en dat eene uitmuntende haven
+zou kunnen zijn, indien men slechts een toegang maakte door eenige
+rotsen te laten springen.
+
+Bij onze komst werden wij verwelkomd door eene muziek, die mij dadelijk
+aan onze kermissen denken deed. Een half dozijn mutoïs (inlandsche
+politie-beambten) sloegen uit alle macht op een turksche trom van
+amerikaansch maaksel en op twee tamboerijnen; achter hen volgden
+de bewoners van het dorp. De vorst ontving ons in zijne woning;
+fauteuils van roting werden voor eene tafel geplaatst, waarop de
+mooiste meisjes van het land kalebassen nederzetten, met bananen en
+geschilde oranjeappelen gevuld.
+
+Terwijl de kommandant een gesprek aanknoopte met een Portugees, den
+eenigen Europeaan die op het eiland woonde, stelde de vorst mij met
+groote vriendelijkheid voor aan de notabelen en aan de vele schoonen
+van zijn rijk, die van alle kanten kwamen aangeloopen, om hem met zijne
+behouden tehuiskomst geluk te wenschen. De vrouwen van Laïwawaï hebben
+in haar gang en beweging iets zeer bekoorlijks. Met een glimlach om
+de lippen, met eene sierlijke houding, met de rechterhand den langen
+sleep van haar peignoir ophoudende, boden zij ons cigaretten van
+pandanus aan, die zij zelven met hare dunne vingers hadden gemaakt,
+en die voor het meerendeel half waren opgerookt. Men zeide mij,
+dat het aannemen van de half opgerookte cigarette als een bewijs van
+kiesche beleefdheid gold.
+
+Ondanks de hitte deed ik eene heerlijke wandeling in de prachtige,
+geheel belommerde laan, die langs de kust loopt, en waarin eene
+verkwikkelijke koelte heerschte. Dit eiland onderscheidt zich zeer
+gunstig van Tubuaï. De broodboom groeit hier niet, maar de taro
+voorziet in bijna alle behoeften der inwoners, wier aantal ter
+nauwernood tweehonderdvijftig bedraagt. Zoo arm en ellendig als het
+er op Tubuaï uitziet, zoo welvarend en aangenaam is het hier. De
+inlanders hebben blijkbaar alles wat zij behoeven; het is waar, dat
+hunne behoeften niet vele zijn en dat zij nooit iets anders drinken
+dan kokosmelk. Hunne matigheid is zeer zeker de hoofdoorzaak van
+hunne welvaart.
+
+
+
+II
+
+Cooks-Archipel.
+
+
+Reeds waren twee dagen verloopen sedert ons vertrek van Rimatara,
+toen de man op den uitkijk ons land aankondigde; de nevel had tot
+dusver het eiland aan ons oog onttrokken, maar nu brak de zon door
+de wolken en strooide haar goud en diamanten op de stralende wateren
+van de terecht zoo genoemde _schoone zee_.
+
+Weldra bespeurde ik aan den horizon de tweehonderd el hooge
+bergen en de steile kusten van het eiland Mangia; een driemaster,
+de _John Williams_, laveerde statig aan bakboordzij. Dit was
+het eerste zeilschip, dat wij sedert ons vertrek van Valparaiso
+ontmoetten.... Slechts wie geruimen tijd in Oceanië vertoefd heeft, kan
+zich een denkbeeld maken van die ontzaglijke aangrijpende eenzaamheid
+van den onmetelijken Stillen-oceaan.
+
+De eilanden Rarotonga, Mangia, Mauti, Watioe, Mittiero, Hervey,
+Fenoea-iti en Oeïtoetaté, die te zamen den dusgenoemden Cooks-archipel
+vormen, zijn tot dusver nog onafhankelijk, ondanks de zeer ijverige
+propaganda van de engelsche zendelingen, wier post hier reeds in
+1821 door John Williams werd gesticht. Wil men de verzekeringen
+van de opvolgers van dien man gelooven, dan zouden de wesleyaansche
+zendelingen zoo spoedig en zoo volkomen geslaagd zijn in hunne poging
+om de anthropophagen van deze eilanden tot hun geloof te bekeeren, dat
+er voor de katholieke missionarissen niet de minste kans bestond om hun
+invloed en gezag te bestrijden. Maar al wat deze evangeliepredikers
+verkondigen, is daarom nog geen Evangelie. Voor de meesten hunner
+is de godsdienst niet anders dan een zeer krachtig hulpmiddel om de
+politieke macht van Engeland uit te breiden; zij maken zich meester
+van alle gezag en beheerschen de gewetens der vorsten. De door en
+door mercantiele geest van verreweg de meesten dezer zendelingen
+is zoo algemeen bekend, dat ik daarover niet behoef te spreken. De
+beruchte zendeling-apotheker Pritchard was in zijn tijd een type van
+deze klasse van lieden.
+
+Toen wij nog ettelijke mijlen van het strand verwijderd waren,
+bespeurden wij eenige prauwen met inlanders, die een walvisch
+vervolgden. Velen hunner hadden, in plaats van een harpoen, eene lange
+lans van ijzerhout met metalen punt. De stoutmoedigheid dezer inlanders
+is inderdaad verbazend: met hunne primitieve vaartuigen, uit uitgeholde
+boomstammen bestaande, wagen zij zich dikwerf in volle zee. Eene der
+prauwen scheidde zich van de groep af en draaide met verwonderlijke
+snelheid om de _Manua_ heen, dank zij het groote driekantige zeil,
+waarin de wind met volle kracht blies. Maar daar wij onze vaart
+vertraagden, ten einde niet op de banken en ondiepten te vervallen,
+die Mangia aan alle kanten omringen, namen de inboorlingen met luid
+geschreeuw afscheid van ons, en het brooze vaartuig voer recht naar
+de branding toe. Ik nam mijn verrekijker en was alzoo getuige van
+eene eigenaardige vertooning, de _gorué_, eene uitspanning, die ge
+niet zonder huivering kunt aanschouwen.
+
+De prauw werd op het rif gezet, en verschillende jongelieden sprongen
+uit het vaartuig en doken in de opening tusschen de koraalriffen, juist
+op de plek waar de branding het hevigst was en de zee een draaikolk
+geleek. Naderhand vertelde men mij, wat de _gorué_ eigenlijk is. De
+duikers zijn gewapend met een plank van drie of vier voet lengte
+en wachten, op die plank uitgestrekt, tot eene machtige golf hen in
+de hoogte zal tillen. Op het oogenblik waarop de golf hen aanraakt,
+weten zij met eene vlugge beweging er zich boven op te werken, en in
+een oogwenk worden zij tot bij het strand medegevoerd. Een Europeaan
+zou gewis verpletterd worden; de inlanders, die als bruinvisschen
+zwemmen en duiken, maken zich los van de golf juist als zij tegen
+de rotsen gaat breken, en zwemmen weer terug, om hetzelfde spel te
+hervatten. Naar men mij verhaalde, nemen zelfs vrouwen en kinderen
+daaraan deel.
+
+Mangia heeft misschien dertig mijlen in omtrek. De grond is uiterst
+vruchtbaar en voor een groot deel met bosch bedekt; het eiland wordt
+zeer goed bebouwd door inlandsche planters, die van de lessen en het
+voorbeeld hunner europeesche onderwijzers uitmuntend partij hebben
+weten te trekken: dat resultaat verdient te meer waardeering, omdat
+de Mangianen van zuiver maöri-ras zijn. De vierduizend inwoners van
+het eiland houden zich alleen met landbouw bezig, en hunne plantages
+maken den besten indruk.
+
+De woningen der inlanders, van hout getimmerd, zijn voor het meerendeel
+met kalk gewit, hetgeen een uitmuntend voorbehoedmiddel is tegen het
+felle branden der zonnestralen. Elke woning is omringd door een lagen
+muur van koraalblokken, waarvan de melkwitte kleur scherp afsteekt
+bij het donkergroen der tropische planten. De eigendomsrechten zijn
+nauwkeurig omschreven; de grond heeft hier eene wezenlijke waarde.
+
+De woning van den protestantschen leeraar op Mangia voldoet aan alle
+vereischten van comfort in een heet klimaat, waar de eenvoud van het
+ameublement eene wezenlijke voorwaarde van de gezondheid is. Het huis
+is ruim en boven den grond verheven; een woud van kokospalmen, mango-
+en broodboomen bedekt den heuvel, tegen welks helling de cottage is
+gebouwd. Bij het doorwandelen van de heerlijke lanen van het park, dat
+tot de pastorie behoort, zou men kunnen denken, op het buitengoed van
+een of ander landedelman te zijn. Welk een onderscheid met de ellendige
+krotten, waarin sommige andere missionarissen moeten verblijven!
+
+In tegenwoordigheid van Europeanen, die hem met vragen zouden kunnen
+lastig vallen, houdt deze engelsche predikant zich zedig op den
+achtergrond. Metterdaad echter is hij oppermachtig heer en gebieder
+over dit eiland, waar hij zich gevestigd heeft en dat hij bijna
+als zijn eigendom beschouwt. Zijne woning heeft hem niets gekost:
+de inboorlingen hebben het hout voor hem gehakt en de kalk van de
+koraalriffen gehaald; de mooie tuin, waarin hij naar hartelust mijmeren
+en botaniseeren kan, is een geschenk van de dankbare gemeente. "Ik ben
+niemand tot overlast, en tracht alleen een weinig nut te stichten",
+zoo zegt hij.
+
+De raad der opperhoofden van Mangia neemt geen enkel besluit van eenig
+gewicht, zonder raadpleging en overleg met dien zachtzinnigen man,
+wiens invloed des te grooter is, omdat zijn eigen belang geheel buiten
+spel schijnt te zijn en dit, in den gewonen alledaagschen zin, meestal
+ook inderdaad is. Minder prijzenswaardig is het echter, dat hij zijn
+aandeel krijgt van de boete, op de overtreding van politiereglementen
+gesteld, waarvan de uitvoering aan inlandsche beambten is
+toevertrouwd en die dikwijls een zeer eigenaardig karakter dragen. De
+Europeanen, die tijdelijk op het eiland verblijven, de officieren
+der oorlogschepen, de koning en de koningin zelfs, zijn in beginsel
+gehouden, zich aan de bevelen van deze mutoïs te onderwerpen. Deze
+reglementen en politie-verordeningen, waarvan de minste voorschriften
+door de inboorlingen letterlijk moeten worden opgevolgd, ademen
+voor het meerendeel den echten geest van het bekrompen, despotieke,
+puriteinsche ascetisme, dat in Engeland nog zooveel invloed heeft, en
+waarvan--als van elke absolute theorie--een der kenmerkende trekken
+is, dat het alle menschen met dezelfde maat meet en allen over één
+kam scheert. Het hoofdstuk betreffende de handhaving der goede zeden
+is uit dat oogpunt inderdaad merkwaardig; zie hier enkele van zijne
+bepalingen: "Ieder, man of vrouw, die na negen uren 's avonds buiten
+de omtuining van zijn huis wandelt, zal eene boete van twee piasters
+betalen aan den mutoï die hem betrapt."--"Elke gehuwde vrouw, die
+door een gerechtsdienaar in te vertrouwelijk gesprek met een buurman
+gevonden wordt, zal eene boete betalen van vijftig piasters, waarvan
+twintig voor den predikant en de rechters, tien voor den koning of de
+koningin, en twintig voor haar echtgenoot."--Voorts is het verboden
+des zondags te gaan wandelen, in de boomen te klimmen, te visschen of
+te jagen. Inlandsche politie-agenten vestigden mijne aandacht op dit
+verbod, toen ik gidsen zocht om een uitstapje te gaan doen. Maar ik
+kon over een onwederstaambaar argument beschikken om hunne bezwaren
+te overwinnen: een goudstukje ruimde alle bedenkingen uit den weg en
+de puriteinsche overheid sloot de oogen. De prijs der levensmiddelen,
+varkens, gevogelte, vruchten, wordt door de zendelingen vastgesteld.
+
+De stout geteekende bergen van Rarotonga, waarheen wij na ons vertrek
+van Mangia koers zetten, geven aan dit eiland zekere overeenkomst
+met Moorea, het zustereiland van Tahiti, dat bij zonsondergang van de
+kaaien van Papéete gezien, zulk een onvergetelijken indruk maakt. Op
+Rarotonga zijn de heuvelhellingen niet, als op sommige andere eilanden,
+met dun en schraal gras bedekt, maar met dichte bosschen, die tot de
+kruinen van de voornaamste bergketen reiken. De hoogste bergspits is
+negenhonderd ellen hoog; de helling is voor drie vierden met struiken,
+heesters en boomen begroeid, wier verschillende tinten en schakeeringen
+van groen een schilderachtig effect maken.
+
+Wij voeren eerst langs het dorp Arognani, op de noord-westelijke kust,
+zonder dat het mogelijk was, zelfs met de sloep aan land te komen,
+zoo moeielijk genaakbaar is de kust. Naast de hut, waarop de vlag
+der vorstin van het district Arognani wapperde, stond, tusschen het
+geboomte, een betrekkelijk massief gebouw van witte koraal: dat was
+de protestantsche kerk, aanstonds kenbaar aan hare boogvensters,
+die men in alle bedehuizen op de eilanden aantreft.
+
+Rarotonga wordt geregeerd door twee vrouwen, waarvan de eene te
+Arognani, de andere te Avarua, het belangrijkste dorp van het eiland,
+resideert. De landing is te Avarua betrekkelijk gemakkelijk; de _Manua_
+liet het anker vallen, en ik had gelegenheid mij naar wal te begeven
+en een interessant uitstapje te maken. Wij werden te Avarua ontvangen
+door eene nieuwsgierige menigte, die ons aan de landingplaats stond
+op te wachten; de vrouwen vielen in het oog door haar roode rokken:
+rood is de modekleur in Cooks-archipel. Trommels maakten de aankomst
+van ons schip bekend; het luid en herhaald geroep der inlanders, die
+elkander het nieuws mededeelden, en het geschreeuw van hun talrijk
+nakroost deden ons bijna hooren en zien vergaan.
+
+Met een mijner mede-officieren ondernam ik eene wandeling; weldra
+kwamen wij in de kom van het dorp, waarvan alle woningen, even als
+op Tahiti, half verdwenen onder de weelderige, rijk geschakeerde
+tropische flora. De Kanaken zijn groote liefhebbers van bloemen; zelfs
+de armsten kweeken in hun tuintje eenige bloemen aan. De polynesische
+vrouwen kennen geen ander tooisel, en zij verstaan bij uitnemendheid
+de kunst, zich op de smaakvolste en bevalligste wijze met bloemen te
+versieren. Men moet die vrouwen liefst des avonds en bij feestelijke
+gelegenheden zien: het ruwe en grove van haar gelaatstrekken valt
+dan minder in het oog, en haar koperkleurige huid hindert minder
+dan bij het volle daglicht. Haar groote donkere oogen stralen in de
+schemering, en het zoetvloeiende, zangerige van haar taal, waarin de
+klinkers verreweg de overhand hebben, oefent eene onbeschrijfelijke
+bekoring uit. Deze jonge meisjes, in wijde witte jurken gekleed,
+het lange pikzwarte hair doorvlochten met bloemen, die langs haar
+welgevulden hals afhangen of haar voorhoofd omkransen, zijn inderdaad
+eene liefelijke verschijning.
+
+Het bezoek aan het dorp, hoe aardig ook, was ons niet voldoende; van de
+weinige uren, die wij tot onze beschikking hadden, wilden wij zooveel
+mogelijk profiteeren. Waarheen zouden wij gaan? Het toeval kwam ons
+te hulp. Een inlander, die eenige woorden engelsch sprak, gaf ons den
+raad, den weg rondom het eiland te volgen, die naar zijn oordeel de
+meest bruikbare was. Aan den boom, waaronder wij stonden te praten,
+waren twee paarden vastgebonden; wij huurden die en sloegen nu den
+weg in die Avarua met Arognani en zelfs met Atania, een derde dorp
+in het zuid-oostelijk deel des eilands, verbindt. Onze paarden waren
+een paar magere knollen en hun tuig was in de hoogste mate eenvoudig:
+matten vervingen de plaats van zadels en voor toom moesten wij ons
+behelpen met een stuk touw van kokosdraad gevlochten. Onze rossen namen
+het aanvankelijk zeer kalm en bedaard op; zij stonden hardnekkig stil
+om zich te goed te doen aan het gras, dat langs de bermen van den weg
+groeide. Daar wij volstrekt niet op een rit te paard hadden gerekend,
+hadden wij onze sporen niet aangedaan; maar wij behielpen ons met
+dorentakken, en weldra vlogen wij in vollen ren door het kreupelhout.
+
+Te Arognani, tegenover de kerk, hielden wij stil en stegen af;
+en een blik op het heerlijke landschap rondom ons deed ons al de
+onaangenaamheden van onzen dollen rit vergeten. Achter de kerk verhief
+zich de berg, met dicht bosch bedekt, waarboven groote zeevogels
+zweefden; voor ons strekte zich, zoover de blik reiken kon, de
+donkerblauwe oceaan uit, en vlak in onze nabijheid stak boven het water
+de gordel van koraalriffen uit, afgebroken door diepe gaten en spleten,
+waar wij onder het bleekgroene, kristalheldere water, de fantastische
+vegetatie konden zien, die op de klippen en rotsen haar tooverachtige
+vormen ontplooit. Tusschen de verschillend gekleurde koraaltakken
+zwommen en dartelden visschen, wier schubben schitterden in al de
+kleuren van den regenboog. Stel u daarbij voor de verschillende
+soorten van zeewier, die de wanden van deze natuurlijke aquariums
+bekleeden, en ge zult u misschien eenig denkbeeld kunnen maken van deze
+overstelpende kleurenpracht. Het tafreel is onbeschrijfelijk, want het
+wisselt onophoudelijk: de bekwaamste schilder zou in wanhoop penseel
+en palet wegwerpen tegenover deze fantasmagorie. Het kleinste wolkje,
+dat aan den azuren hemel opdoemt, wijzigt de verlichting; de meeuw, die
+zich in de lagune dompelt, brengt het water in beweging, en aanstonds
+veranderen de tinten en schakeeringen; zoo wisselt dit kleurenspel
+elk oogenblik en ge wordt niet moede deze feërie aan te staren.
+
+Als de avond gekomen is, is het schouwspel niet minder interessant:
+dan is voor de inboorlingen de tijd gekomen om te gaan visschen. Hoe
+schoon, hoe skulpturaal schoon, zijn die naakte gestalten, wier
+onberispelijke athletische vormen nog grootscher en indrukwekkender
+schijnen bij het bleeke licht der maan, dat over de wateren wemelt. De
+vrouwen en kinderen loopen en springen over de riffen, met brandende
+fakkels in de hand, waarvan de rosse gloed zich weerspiegelt in de
+effen watervlakte, nauwelijks door het suizende koeltje gerimpeld. De
+visschen, door het licht aangelokt, komen uit de rotsspleten, waarin
+zij zich verscholen hielden, te voorschijn en worden door de visschers
+met hunne houten lansen doorboord.
+
+Maar ik keer tot mijne wandeling terug.... Na deze tooverachtige
+dekoratie der koraalriffen bewonderd te hebben, moesten wij weder te
+paard stijgen; de tijd verliep en het uur naderde, waarop wij weder
+aan boord moesten zijn. Wij deden, stapvoets rijdende, onzen intocht
+in het dorp Arognani, waar alles in diepen slaap scheen gedompeld,
+uitgezonderd eene oude vrouw, die halfluid in den Bijbel zat te
+lezen. Maar weldra begonnen de kinderen alarm te maken; de honden
+schoten onder woedend geblaf op ons toe, en binnen vijf minuten
+waren al de bewoners van Arognani uit hunne siesta opgeschrikt. Zij
+ontvingen ons niettemin zeer vriendelijk, en noodigden ons uit,
+enkele hutten te bezoeken. Het trok mijne aandacht, dat de vrouwen
+in katoen van engelsch fabrikaat waren gekleed, want de oude tapa
+is hier in onbruik geraakt: zij had het groote ongerief van niet
+tegen de vochtigheid bestand te zijn. Toen de door het Britsche
+zendelinggenootschap uitgezonden zendelingen voor het eerst aan deze
+eilanden verschenen, was de bevolking op het strand saamgestroomd en
+keek met verbazing naar de reusachtige prauw, die de vreemdelingen
+aanbracht. Eenige prinsessen, gedreven door de onder alle hemelstreken
+aan alle vrouwen ingeschapen nieuwsgierigheid, wilden dat drijvende
+huis van nabij gaan zien; gevolgd door eene menigte vrouwen, gingen
+zij te water en, als echte najaden, met forsche slagen de golven
+klievende, bereikten zij weldra het schip, langs welks boord zij
+omhoog klauterden. De predikers, wier belangstelling door deze proef
+van zwemkunst was gewekt, volgden met hun verrekijkers de bewegingen
+hunner toekomstige hoorderessen. Toen zij van wal staken, waren deze
+dames onberispelijk gekleed: wijde draperiën van tapa omhulden haar
+slanke gestalte. Maar verbeeld u de verontwaardiging der eerwaarde
+heeren, toen zij op het dek verschenen: de rokken waren onder het
+zwemmen letterlijk weggesmolten!
+
+Onze terugreis naar Avarua leverde niets bijzonders op: onze paarden
+roken den stal en liepen flink. Wij reden door een bosch van mapés,
+waarvan de zoom door de golven der zee werd bespoeld. Zulk een bosch
+van mapés levert een eigenaardig schouwspel op. Deze boom, waarvan
+de vrucht, goed gebraden, eenige overeenkomst in smaak heeft met onze
+kastanje, is door den eigenaardigen bouw van zijn stam en zijne takken,
+een der zonderlingste die men zien kan. De stam bestaat uit dunne,
+naast elkander gelegde strooken; de hooge, smalle wortels kronkelen
+zich als krullen onder de schaaf. De mapé bereikt dikwijls een
+kolossalen omvang; zijn dicht gebladerte overschaduwt in wijden omtrek
+den dorren grond, waarin hij bij voorkeur tiert; even als de kokospalm
+groeit hij langs het strand, in den zandigen, met fragmenten van koraal
+vermengden bodem; beiden zijn de geliefkoosde schuilplaats van eene
+zekere soort van landkrabben, die door de inboorlingen gegeten worden.
+
+In den omtrek van Arognani merkte ik twee inlandsche begraafplaatsen
+op, geheel verschillende van die, welke ik reeds elders gezien had. De
+graven bevonden zich eenvoudig ter zijde van den weg, zonder een muur
+of eenige afscheiding hoegenaamd. Hierbij mag echter niet vergeten
+worden, dat de doodenakker nog steeds _taboe_ is, onschendbaar voor
+iedereen. De roekelooze, die de graven der vaderen durfde schenden,
+zou vroeger onverwijld ter eere der wrekende goden geofferd zijn
+geworden; nu zou hij nog steeds als een heiligschenner worden
+beschouwd, die met afschuwelijke ziekten, zoo als melaatschheid,
+zou worden bezocht of het slachtoffer worden van de _erincatua_,
+eene soort van geheimzinnige betoovering, die hare prooi langzaam
+maar onvermijdelijk ten grave sleept.
+
+Van Rarotonga zetten wij koers naar Oeaïtoetaté, in het noordelijk
+gedeelte van den archipel. Nog voor wij de bergtoppen van het eiland
+konden onderscheiden, zagen wij aan den horizon de kruinen van
+kokospalmen uit de zee verrijzen; het was een eilandje, het eerste
+eener reeks van rotsen, die zich over vele mijlen uitstrekt, en waarin
+negen bloeiende oasen haar groenen dos in de zee weerspiegelen. De
+bergen van het voornaamste eiland, zich scherp afteekenende tegen
+den helderen hemel, beheerschten den ganschen omtrek. Myriaden
+van zeevogels zweefden en zwermden in wilde vlucht boven het rif,
+luid schreeuwende en nu en dan in de rollende golven duikende;
+groote plekken grijsachtig schuim, hoopen veelkleurige zeeplanten,
+wemelende van mikroskopische diertjes, getuigden van den rusteloozen
+strijd tusschen den oceaan en het koraalrif. Ook hier was de kust
+ongenaakbaar en moest de _Manua_ in het ruime sop ankeren.
+
+Omstreeks vijf uren in den avond keerde de sloep van den kommandant
+naar boord terug, gevolgd door twee groote booten, waarin de
+notabelen van het land hadden plaats genomen. De inboorlingen van
+Oeaïtoetaté klauterden als apen tegen het boord op, beladen met
+zakken vol oranjeappelen; de gouden vruchten rolden in zoo grooten
+overvloed over het dek, dat de matrozen er meer dan tweeduizend
+opraapten. Weldra waren wij met onze bezoekers op den besten voet. De
+koning Kuâ en zijn rechterhand, het opperhoofd Tamatoa, bewezen alle
+eer aan den welvoorzienen wijnkelder van den kommandant, niet het
+minst aan de champagne, die wij juist voor dergelijke gelegenheden
+hadden medegenomen.
+
+De inlanders bekeken het gansche schip, waarbij niets aan hunne
+aandacht ontging en zij onophoudelijk allerlei vragen richtten tot
+onzen tolk.
+
+Deze leerzame en interessante bijeenkomst werd besloten met een bezoek
+aan de keuken, waaruit verleidelijke geuren opstegen, die blijkbaar
+hunne uitwerking op de wijde neusgaten onzer gasten niet misten;
+de matrozen kwamen aan hunne wenschen te gemoet, door hen uit te
+noodigen aan hun maal deel te nemen. Het dek leverde inderdaad een
+aardig schouwspel op; wat al naïeve uitstortingen van vreugde, wat al
+hartelijke handdrukken en vriendschapsbetuigingen! Alvorens afscheid
+van ons te nemen, knielden de opperhoofden en alle anderen neder en
+hieven, op plechtigen toon, in de tahitische taal, een psalm aan. Dit
+ernstig, statig gezang, bij het vallen van den avond, aan boord
+van het schip, te midden der onbegrijpelijke stilte en aangrijpende
+eenzaamheid der onmetelijke zee, had iets onuitsprekelijk plechtigs
+en treffends. De predikant bad ons ten slotte den zegen des Heeren
+toe; de krijgslieden van Oeaïtoetaté rezen op in hunne booten en
+begroetten onze vlag met een driemaal herhaald hoezee! Toen voeren
+zij weg, en het werd weder stil rondom ons....
+
+
+
+III
+
+De Samoa-eilanden.
+
+
+Den 29_sten_ Juli 1882 wierp de _Manua_, die de verschillende door
+fransche missionarissen bezette posten in Centraal-Oceanië bezoeken
+moest, het anker uit voor het eiland Tetuïla, dat tot de groep der
+Samoa-eilanden behoort. Op deze eilanden ontplooit de tropische natuur
+al haar weelde en rijkdom; verrukkelijk schoon is de aanblik der fraai
+geteekende bergen, tot den top met het prachtigste groen bekleed, dat
+onder den gloed der zonnestralen de schoonste schakeeringen en tinten
+vertoont. Men zou meenen, dat de mensch, in dit heerlijke land, niet
+anders dan gelukkig kan zijn; en terwijl ik mij aan het betooverend
+panorama vergastte, kwam mij de naïeve legende te binnen, volgens
+welke deze eilanden de bakermat zouden zijn van het polynesische ras,
+het paradijs der halve goden en hunner schoone gezellinnen.
+
+Het eiland Tetuïla is een groot park, welks zoete geuren zelfs den
+oceaan welriekend maken; zij stroomden ons tegen op den adem van het
+koeltje, toen wij in het midden van de baai van Pago-Pago geankerd
+lagen. Deze natuurlijke haven, die zeer gemakkelijk te bereiken is,
+biedt een veilige ankerplaats; de oorlogschepen loopen altijd hier
+binnen. Overigens wordt de haven weinig bezocht; de verschijning van
+een franschen kruiser is nog altijd eene gebeurtenis in deze streek,
+die voor een goed deel nog den stempel der oorspronkelijke wildheid
+heeft behouden. Nauwelijks had de _Manua_ het anker laten vallen in de
+stille wateren dezer baai, waarin zich de met bosch begroeide bergen
+spiegelen, of van drie verschillende dorpen staken een aantal prauwen
+af, allen met inlanders bemand. Mannen en vrouwen, naakt tot aan den
+gordel, roeiden op de maat van een gezang, waarvan allen in koor het
+refrein herhaalden. De mannen waren op de dijen getatoeëerd; de vrouwen
+hadden op de handen en de borst verschillende figuren in reliëf, door
+inbranding verkregen. Ik vond die wonderlijke versieringen afschuwelijk
+leelijk. Het kostuum was voor de beiden seksen hetzelfde: een breede
+gordel van zeegras of bladeren, die bij wijze van rok tot beneden de
+knieën hing. Eene bijzonderheid trok aanstonds mijne aandacht, toen
+de eilanders op het dek verschenen: de Samoanen verwen zich de haren
+wit en wasschen ze met kalkwater; zij zien er uit of zij gepoederd
+zijn. Deze laatste operatie heeft vooral ten doel om den geweldigen
+haardos der krijgslieden rood te kleuren; zij zijn zeer trotsch op
+deze manen, die hun een schrikwekkend voorkomen moeten geven. De
+bloemen en bloemkransen, die zij op het hoofd en om den hals dragen,
+staan hun zeer goed.
+
+De jonge meisjes onderscheiden zich door de regelmatige evenredigheid
+en de schoonheid harer vormen. Echter moet men zich ook hier voor
+overdrijving wachten: de bevallige ronde lijnen verliezen spoedig
+haar bekoorlijkheid. Als zij de twintig voorbij zijn, zouden zij er
+bij winnen indien zij wat minder zuinig met haar kleeding waren. Zij
+verschenen op het dek, met korfjes vol kokosnoten, oranjeappelen
+of ananassen in de hand; of wel met de eenvoudige produkten harer
+nijverheid, fijn bewerkte strooien doosjes, kammen van hout of fijne
+palmvezels, matten van verschillende grootte. Ieder koos zich onder de
+officieren of de bemanning een vriend uit, dien zij met geschenken
+overlaadde en van wien zij gratis alles aannam wat haar in ruil
+geschonken werd, katoen of snuisterijen. Als de vriend, de _taïo_,
+aan land gaat, vergezelt zij hem op al zijne wandelingen. Savali,
+mijne vriendin, versierde mijne kleine hut op de _Manua_ met een
+zeldzame collectie van knodsen; haar vader, haar broeders, haar
+gansche familie plunderden zekere plank in mijne kast, waarop ik
+een rommel van allerlei dingen bewaarde, die ik tegen curiositeiten
+van het land wilde inruilen; maar ik heb geen recht mij daarover te
+beklagen: al de wapenen, de matten, de merkwaardige tapas, die ik van
+de Samoa-eilanden heb medegebracht, dank ik aan hunne vrijgevigheid.
+
+Den volgenden dag ging ik, aan den anderen kant van het eiland,
+de Françabaai bezoeken, dicht bij de baai van Aasoe, waar, op den
+11{den} December 1787, de kommandant van de _Astrolabe_, de Langle,
+de natuuronderzoeker Lamanon en negen matrozen werden vermoord, die
+allen deel uitmaakten van de expeditie van La Pérouse. De fransche
+matrozen, die in eene sloep naar het land waren gegaan om drinkwater
+te halen, vielen als de slachtoffers van de onvoorzichtigheid van
+hun hooggeschatten chef, die aan sommige invloedrijke krijgslieden
+glaskralen en snuisterijen uitdeelde en aldus, zonder het te weten,
+den naijver van eenige anderen opwekte. Den 16{den} Juli 1884 is op
+de plek waar de geleerde gezagvoerder van de _Astrolabe_ en zijne
+metgezellen werden gedood, te hunner eere een monument opgericht,
+waarop, op een plaat, de namen der gevallenen staan gebeiteld.
+
+Dit uitstapje naar França schonk mij de gelegenheid om het eiland
+Tetuïla dwars over te steken; de inlanders hebben midden door de
+dichte bosschen, die de beide hellingen van den berg bedekken, een
+pad aangelegd, dat de grilligste slingeringen beschrijft. Ik volgde
+dat pad, waarlangs een kristalheldere bergstroom klaterend over de
+rotsen schoot; boven mijn hoofd ruischten de lange bladeren van de
+kokospalmen, door den zeewind bewogen, statig en harmonisch als de
+golven; boomen van allerlei soort, van wier takken lianen tot op den
+grond afhingen, vlochten hunne armen in onbeschrijfelijke wanorde
+dooreen. Voor het eerst zag ik, midden in de vallei, hooge krachtvolle
+boomvarens, die men anders doorgaans enkel op de bergen vindt. Naar
+de zijde van França, aan den tegenovergestelden kant van Pago-Pago,
+is het pad steiler en oneffener; het werd zelfs zoo steil, dat ik op
+een draf je moest gaan loopen en zoo eensklaps terecht kwam bij het
+gemeentehuis, in het midden van het dorp. Ik trad binnen: daar zaten
+met saâmgevouwen beenen op den grond neergehurkt, vier grijsaards
+en een mooi jong meisje, die mij met het gebruikelijke _kalofa!_
+begroetten en mij van het hoofd tot de voeten opnamen. De chef Kalo,
+een der eerwaardige grijsaards wier gesprek ik stoorde, was onderricht
+van de verschijning van de _Manua_ in de baai van Pago-Pago; hij
+ontving mij zeer vriendelijk en noodigde mij aanstonds uit, in zijne
+hut wat te komen rusten. Ik bood hem, als blijk mijner dankbaarheid,
+een pakje tabak aan: van dat oogenblik waren wij de beste vrienden.
+
+Kalo gaf mij gelegenheid, eene zeer eigenaardige vischpartij bij
+te wonen. Drie oude vrouwen riepen met wanluidend gegil de gansche
+bevolking op het strand samen. Tweehonderd personen ongeveer, mannen
+en vrouwen, ontdeden zich van de zeer luttele kleeding, die hen in
+hunne bewegingen zou kunnen belemmeren, en gingen in zee, gewapend met
+een tak van een kokospalm. Op zekeren afstand van het strand gekomen,
+keerden zij zich om, schaarden zich naast elkander en vormden alzoo een
+halven kring, daarbij tevens de palmtakken rechtstandig in het water
+dompelende. Op een door het opperhoofd, die bij mij op het strand was
+blijven staan, gegeven teeken, naderden allen, in volmaakte orde en
+met langzame schreden, steeds meer den oever, eene groote bende van
+visschen voor zich uitdrijvende, die in dolle sprongen en met haastige
+bewegingen den vijand trachtten te ontvluchten. Door den levenden muur
+ingesloten, in de takken der kokospalmen gevangen, kwamen de kleine
+visschen op het strand terecht, waar de vrouwen ze opraapten en in haar
+manden wierpen; de grootere trachtten door de linie heen te breken,
+maar werden met stokslagen gedood. Het deel der vangst, dat rechtens
+aan het dorpshoofd toekwam, werd nu in de hut van Kalo gebracht,
+en eene vrouw bakte aanstonds eenige kleine visschen, die zij mij
+aanbood: een stuk van de gekookte visch, vruchten van den broodboom,
+bananen en versche kokosmelk voltooiden het menu van dit dejeuner.
+
+Bij mijne terugkomst te Pago-Pago wachtte mij eene verrassing. Het was
+een heerlijke avond: de maan straalde aan den wolkeloozen hemel; de
+frissche zeewind deed zijn weldadigen invloed gevoelen in de baai, waar
+de _Manua_ scheen ingeslapen op de zachtkens kabbelende wateren; alom
+stilte en verkwikkende rust na een heeten dag. Eensklaps werd mijn oor
+getroffen door een vroolijk gezang, dat de plechtige stilte verbrak:
+het was de bemanning van eene groote boot, welke de officieren kwam
+afhalen, die door het opperhoofd Moses op een feest waren genoodigd. De
+prauw, bemand met vier-en-twintig roeiers van athletische gestalte,
+bracht mij naar den oever, waar de menigte onze komst afwachtte.
+
+Het opperhoofd geleidde mij naar een soort van loods, waar de
+danseressen de laatste hand legden aan haar toilet. Zij dompelden
+haar vingers in eene kalabas met geparfumeerde kokosolie gevuld, en
+bestreken hare schouders, haar borst en dijen met deze welriekende
+olie. Om haar heupen hadden zij een eveneens met olie gezalfden
+gordel van bladeren; om haar hals droegen zij een ketting van
+beurtelings langwerpige en ronde peperzaden; op haar borst hing
+de slagtand van een wild zwijn; een krans van bloemen omgaf haar
+voorhoofd; het lange zware gitzwarte haar golfde vrijelijk over
+schouders en rug. De dansers schaarden zich achter hunne dames;
+zij gingen op eene lijn naast elkander zitten, en begonnen met een
+soort van pantomime, gevolgd door buigingen met de armen, welke met
+onberispelijk ensemble werden uitgevoerd. De vlugheid en buigzaamheid
+hunner handen is inderdaad verwonderlijk: nu eens was het of zij iemand
+in magnetischen slaap wilden brengen, dan weer speelden hunne vingers,
+met duizelingwekkende snelheid, op den grond, als op de toetsen eener
+piano. Terwijl de handen en armen in rustelooze beweging waren,
+schommelden zij met het bovenlijf heen en weer; de beenen bleven
+gevouwen, op de turksche manier. Daarop volgde de eigenlijke dans,
+die zeer verschillend van karakter was, al naarmate de dansers den
+hartstocht der liefde of dien van den krijg in zijne onderscheidene
+openbaringen moesten voorstellen. De gebruikelijke verwringingen
+en verdraaiingen van het lichaam en van de gelaatstrekken waren,
+in sommige oogenblikken, inderdaad afschuwelijk.
+
+Wij hadden in Pago-Pago verder niets te verrichten; de fransche
+missionaris, de heer Vidal, voor wien wij van Tahiti brieven hadden
+medegebracht, was juist afwezig. De bisschop van Centraal-Oceanië
+had te Apia (op het eiland Oepopoe) eene bijeenkomst belegd van alle
+Maristen, die de verschillende katholieke posten in den archipel
+bezetten; wij begaven ons ook daarheen. De Amerikanen hebben een
+kolenstation te Pago-Pago, maar, naar het schijnt, maken zij geene
+ernstige aanspraak op de heerschappij over de Samoa-eilanden;
+zij stellen zich voorloopig tevreden met de Sandwich-eilanden,
+die dichter bij Amerika zijn gelegen en waar zij eene onbetwiste
+heerschappij uitoefenen. Maar niemand kan zeggen, waar de hebzucht
+der Yankees zich grenzen stellen zal.
+
+De Duitschers hebben van de regeering der Samoa-eilanden vergunning
+verkregen tot eene nederzetting te Saloeafata, niet verre van Apia,
+op het eiland Oepoloe, het voornaamste van den geheelen archipel; zij
+zijn daardoor in het bezit gekomen van eene tamelijk veilige haven,
+waar zij de noodige magazijnen hebben gevestigd ten behoeve van hunne
+schepen, die zich daar van levensmiddelen en andere benoodigdheden
+kunnen voorzien, ingeval Duitschland met eene der europeesche koloniale
+mogendheden in oorlog geraakte.--De schepen van de Handelmaatschappij
+te Hamburg vormen een vloot, door welker bemiddeling het geheele
+vervoer der produkten van het eiland plaats heeft. Van de vijfduizend
+bunders, die op de Samoa-eilanden worden bebouwd, behooren er
+vierduizend-vijfhonderd aan duitsche emigranten; van de tweeduizend
+werklieden, die op de Salomon-eilanden, op Nieuw-Zeeland of elders
+aangeworven worden voor de ontginning der gronden in den archipel,
+zijn er achttienhonderd in dienst der duitsche planters, wier
+invloed zeer groot is. Te Apia vormen de consuls van Duitschland,
+Engeland en de Vereenigde-Staten eene soort van bestuur, dat zich
+drie bijzitters heeft toegevoegd en voor de belangen der Europeanen
+waakt. Dit bestuur is ruim zoo machtig als de inlandsche regeering,
+wier zetel te Malinuu is, aan de westpunt van de baai van Apia.
+
+Twee koninklijke familiën betwisten elkander het gezag: de Tupua,
+afstammelingen der oude koningen, staan aan het hoofd van de nationale
+partij; zij behooren tot de ijverigste bekeerlingen van de fransche
+katholieke zendelingen. De Maliétoa, die door de Engelschen en de
+Duitschers ondersteund worden, zijn protestantsche methodisten. Dit
+verschil van godsdienst is de voornaamste oorzaak--ik moest misschien
+zeggen het voornaamste voorwendsel--van de moorddadige oorlogen, die de
+verschillende eilanden en stammen met elkander voeren. De tegenwoordige
+koning Maliétoa Laupepa, is niet de uitverkorene des volks, maar een
+creatuur der vreemde residenten. Zijn aangenomen vader, wijlen William,
+was tegelijk protestantsch predikant en vice-consul van Engeland. De
+bevolking erkent in schijn het gezag van dien vorst, in afwachting
+dat eene omwenteling den nationalen pretendent op den troon brengt.
+
+De eilanden tellen te zamen eene bevolking van ruim
+vijf-en-dertigduizend zielen, welke aldus is verdeeld: op Tetuïla en
+Manoe vijfduizend inwoners; zestienduizend op Oepoloe; elfduizend
+op Sawaï; tweehonderdvijftig op Apolina; duizend op Manono, een
+klein eiland, waarvan de bewoners om hunne dapperheid beroemd zijn;
+eindelijk tweeduizend op Manoea. Zesduizend Samoanen behooren tot
+de katholieke Kerk; de anderen zijn Wesleyanen of Methodisten, met
+uitzondering van tweehonderd Mormonen op Tetuïla.
+
+In 1882 telde men, volgens officieele opgave, in den archipel
+driehonderd Duitschers, honderd Engelschen, veertig Amerikanen, twintig
+Franschen, waaronder zestien missionarissen; voorts vijftig Europeanen
+van verschillenden oorsprong, vijftig Chineezen, en tweeduizend
+Polynesiërs, die op de andere eilanden als arbeiders waren aangeworven.
+
+De haven van Apia is het voornaamste middelpunt van den handel in den
+Samoa-archipel. Verbeeld u eene kleine kosmopolitische stad, waarvan de
+zeer heterogene elementen een bij uitstek bont geheel vormen, waar de
+beschaving en de barbaarschheid elkander ontmoeten en die gelegenheid
+biedt tot zeer merkwaardige studiën en waarnemingen. Naast de winkels
+der europeesche handelaars staan nog de hutten van het oude inlandsche
+dorp, die de eigenaars niet hebben willen verlaten. De fransche
+Maristen hebben te Apia eene zeer bloeiende nederzetting. Rondom
+de kerk, welke te klein is om de schare der geloovigen te kunnen
+bevatten, en op den heuvel staat de woning der missionarissen en in
+de nabijheid de scholen voor jongens en meisjes. De stichter der
+missie van Oepoloe, een eerwaardig grijsaard, die sedert 1847 op
+dit eiland zijn leven heeft gewijd aan de dienst des Evangelies en
+der beschaving, had de vriendelijkheid, mij bij mijn bezoek aan de
+scholen te vergezellen. Op zijn aandrang richtte ik onderscheidene
+vragen tot verschillende leerlingen, zoo jongens als meisjes; en ik
+moet verklaren dat zij mij verbaasden door hunne juiste antwoorden
+en hunne kennis, vooral in rekenen en aardrijkskunde.
+
+Van mijn verblijf te Apia maakte ik gebruik om het binnenland te
+bezoeken. Tusschen het strand en de bergstreek volgde ik een weg,
+die, door oranjehagen omzoomd, dwars door de uitgestrekte plantages
+loopt van de duitsche Handelmaatschappij, wier voornaamste produkten
+bestaan in coprah, koffie en katoen. Langs zacht glooiende paden
+steeg ik vervolgens omhoog tot de kam van de hoofdketen; in dit
+wonderschoone land zijn de hellingen der bergen geheel bedekt met
+dichte bosschen, waarin het gezang weerklinkt van allerlei vogels;
+papegaaien, kardinalen, meerlen, groene en grijze tortelduiven en vele
+andere vogels vlogen bij mijne nadering verschrikt weg. Somwijlen
+openden zich de levende wanden van ondoordringbaar groen, die ter
+wederzijde den weg omzoomden, en dan zag ik, vele honderden ellen
+beneden mij, heerlijke, paradijsachtige valleien, waar beken ruischen
+en watervallen zich van de rotsen storten. Doorgaans volgde ik, bij
+het terugkeeren van deze wandelingen, eene kleine rivier, die in de
+baai van Apia uitloopt; een bad in hare frissche wateren deed mij
+spoedig mijne vermoeienis vergeten.
+
+Bij ons vertrek van Apia namen wij als passagiers den bisschop van
+Centraal-Oceanië, Mgr. Lamaze, mede en een zijner medearbeiders,
+den heer Delahaye. Ook hadden wij tijdelijk aan boord opgenomen de
+geestelijke zusters van Apia, waaronder twee Françaises, eene Iersche
+en vier inlandsche vrouwen, die te Sawaï hare vacantie van eene maand
+gingen doorbrengen. Ondanks het heerlijke weder, had de overste,
+eene bejaarde vrouw, schrikkelijk te lijden van de zeeziekte. Hare
+twee europeesche zusters--vroeger dames die een hoogen rang in de
+maatschappij innamen, en die zich nu, met nooit genoeg te waardeeren
+zelfopoffering, op de Samoa-eilanden aan de opvoeding der jeugd en
+de werken der barmhartigheid wijden,--waren gelukkiger. Zij deden
+ons allerlei verhalen aangaande het land, terwijl de verschillende
+eilanden van den archipel voor onze oogen uit de wateren oprezen en
+weder verdwenen. Tot mijn leedwezen konden wij deze eilanden niet
+aandoen, ook Sawaï niet, waarvan de hooge rotsige kust, de vulkanische
+kegel en de met den weelderigsten plantengroei bedekte vlakten en
+valleien een verrukkelijk schoonen aanblik opleverden.
+
+Op Sawaï zijn twee fransche missionarissen gevestigd: de een woont
+te Atatèle; de ander, die bij ons aan boord was, de heer Delahaye, te
+Salelawaloe. De _Manua_ hield stil voor de baai van Mataoetoe, waar de
+missionaris aan land ging met de zes geestelijke zusters van Apia. Zeer
+gaarne zou ik mede naar wal zijn gegaan; maar dat was onmogelijk.
+
+
+
+IV
+
+De Tonga-eilanden.
+
+
+Na een bezoek aan de Wallis-eilanden, zette de _Manua_ koers naar
+de Tonga-groep. Daar de machine op de reede van Oevéa onklaar was
+geraakt, moesten wij met tegenwind zeilen en gedurende zes lange
+dagen laveeren en manoeuvreeren, eer wij aan Vavao kwamen. Het was
+dan ook eene ware uitkomst, toen wij de eerste eilanden van het rijk
+van George I, den koning der Tonga's, in het gezicht kregen; na de
+bewoonde en vruchtbare eilanden Boscawen en Keppel, vertoonden zich
+de kale rotsen van Amargura en Toko; daarop volgde de doolhof van
+de Vavao-eilanden, de noordelijkste groep van den Tonga-archipel,
+die zich van de beide andere groepen--Hapaï en Tonga-Taboe--door haar
+vulkanische gesteldheid onderscheidt. De Hafulu-Hu of Vavao-eilanden
+bereiken doorgaans eene hoogte van tweehonderd el, terwijl die der
+andere groepen vlak en laag zijn.
+
+Om de reede van Nu-Ofa, de hoofdstad der Vavao-eilanden te bereiken,
+moet men zich een weg banen tusschen een twintigtal kleine eilandjes,
+door engten en kanalen, die mij aan de smalle vaarwaters van
+Patagonië deden denken. Als men de kokosboomen, die hier niet tehuis
+schijnen te behooren, voor een oogenblik wegdenkt, is de gelijkenis
+volkomen.... de hemel is grauw, de wind is koud, de laken kleederen
+zijn ons welkom. Echter maakt Vavao niet altijd zulk een treurigen
+indruk; de zon schijnt er ook wel in al hare kracht en de nachtelijke
+regens verfrisschen dan het dorstende aardrijk. Dit regenwater is
+voor de inwoners het eenige drinkwater, dat zij in bakken bewaren. Men
+vindt op Vavao noch eene beek, noch een meer.
+
+Langs de beide oevers van het kanaal dat ons naar Nu-Ofa voerde,
+lagen inlandsche dorpen verspreid; hier en daar zag men fraaie
+europeesche woningen, waarop de duitsche of de engelsche vlag was
+geplant. De reede van Nu-Ofa is prachtig; het vlek, uit zee gezien,
+schijnt niet onbelangrijk; het paleis van koning George, die dikwijls
+op Vavao komt, en vier kleine steigers voor het lossen en laden van
+stoombooten geven aan het geheel een zeker voorkomen van beschaving,
+dat sterk afsteekt bij het overige gedeelte des eilands.
+
+De fransche missie verkeert op dit oogenblik in geen gunstige
+omstandigheden; de vreeselijke cycloon, die het eiland in de maand
+Maart 1882 teisterde, heeft haar bijna verwoest. De kleine kerk
+werd omver geworpen; het dak is ingestort, en verscheidene hutten
+van inlanders in de nabijheid werden geheel vernield. Prachtige,
+door den bliksem getroffen en gespleten boomen liggen nog op den grond.
+
+Gedurende drie dagen heb ik in de omstreken van Nu-Ofa uitstapjes
+gemaakt: talrijke wegen doorsnijden de velden en vormen de gemeenschap
+tusschen dorpjes en gehuchten, die zeer dicht bij elkander liggen. De
+woningen der inlanders onderscheiden zich door haar zindelijkheid;
+de sierlijk van riet gevlochten wanden en de eigenaardige daken hebben
+ten allen tijde de aandacht der reizigers getrokken. Dit dak is, even
+als de hut zelve, ovaal van vorm of althans aan de hoeken afgerond;
+het rust van binnen op twee boomstammen, die door vier houten pijlers
+worden gedragen. Het dak zelf bestaat uit een netwerk van kleine
+latjes van kokoshout, onderling verbonden door sierlijke en stevige
+bindsels. In dit geheele samenstel is geen enkele spijker te vinden,
+en toch is het bestand tegen de schokken der hier niet zeldzame
+aardbevingen. Juist de veerkrachtige buigzaamheid der constructie
+veroorlooft haar de schuddingen en golvingen van den bodem mede te
+maken, zonder te breken. Een met bloemen versierde tuin omgeeft elke
+woning, die met de tot haar behoorende bijgebouwtjes wordt omsloten
+door eene zeer dichte oranjehaag.
+
+Op Vavao, waar het vrij koud is, kleeden de mannen zich tegenwoordig
+bijna allen op europeesche manier; op Tonga-Taboe daarentegen is de
+pantalon nog een weinig bekend kleedingstuk, dat meestal nog door
+een kort rokje of door een eenvoudigen gordel van bladeren wordt
+vervangen. De mannelijke bewoners der Tonga-eilanden zouden bijna
+zonder uitzondering onzen beeldhouwers tot model kunnen dienen: hunne
+vormen zijn onberispelijk, hunne houding en hun gang indrukwekkend
+en majestueus. Met zeldzamen moed en buitengewone kracht begaafd,
+zijn zij krijgshaftig van aard en hebben in herhaalde oorlogen
+uitgestrekte veroveringen gemaakt.
+
+De vrouwen zijn over het algemeen schoon en tevens bevallig; borst
+en schouders zijn uitnemend fraai gevormd en de verscheidenheid
+harer gelaatstrekken is bijna zoo groot als die onzer europeesche
+vrouwen. De adellijke dames, die niet veel werken en niet aan de
+brandende zonnestralen zijn blootgesteld, zoo als de anderen die op
+het land moeten arbeiden, zou men bijna blank kunnen noemen; ik heb
+er verscheidenen gezien, die zich, als tijdverdrijf, eene naaimachine
+hadden aangeschaft en daarmede zeer goed wisten om te gaan.
+
+De vrouwen en meisjes van Vavao en van Tonga-Taboe bedekken een
+gedeelte van haar borst met een kort lijfje zonder mouwen, waardoor
+haar onberispelijk fraaie armen zichtbaar blijven. De rok, die tot
+op de knieën hangt--behalve in huis, waar de kleeding tot een minimum
+herleid wordt;--bestaat uit eenen breeden gordel van inlandsche stof,
+bekleed met strooken van gedroogde boomschors of zelfs gefriseerd
+papier en steeds verschillend van kleur. Het danstoilet vertoont eenige
+gelijkenis met dat der Zigeuner-vrouwen; verdere bijzonderheden kan ik
+hieromtrent niet vermelden, want ieder volgt daarin haar eigen smaak
+en luim. De zorg voor het hoofdhair is, zoowel voor de mannen als
+voor de vrouwen, eene dagelijks wederkeerende, belangrijke bezigheid;
+de vrouwen strijken het hair op het voorhoofd naar achteren--onze
+bestiale mode om het haar over het voorhoofd tot op de wenkbrauwen
+te laten hangen, is hier onbekend;--en binden het, met behulp van een
+kam van kokosvezels, in een knot op de kruin van het hoofd samen; ter
+wederzijde van den hals hangen talrijke en zeer fijne vlechten op de
+borst af. Op zekeren dag dat het stortregende, ontmoette ik, op eenigen
+afstand van het dorp, een groepje jonge vrouwen, die door den regen
+waren overvallen; om haar kapsel voor nat worden te bewaren, hadden
+zij hare rokken, bij wijze van kapers, over hare hoofden getrokken.
+
+Van de missionarissen vernam ik, dat op de Tonga-eilanden de jonge
+meisjes tot haar huwelijk eene onbeperkte vrijheid genieten; na het
+huwelijk is haar daarentegen de stiptste ingetogenheid ten plicht
+gesteld. Overspel wordt door de wet zeer streng gestraft; vroeger
+stond daar de doodstraf op. Naar het schijnt, kunnen de polynesische
+dames zich bezwaarlijk aan dat strenge regime onderwerpen, en heeft
+men daarom, althans in de praktijk, de echtscheiding zeer gemakkelijk
+gemaakt. De bisschop van Centraal-Oceanië verklaarde mij, dat hem
+geen enkel voorbeeld bekend was van een gelukkig huwelijk tusschen
+een Europeaan en eene Tonganeesche; de vrouw kan zich nooit schikken
+naar de gewoonten en levenswijze van den blanke, vooral kan zij zich
+niet aan zijne keuken gewennen.
+
+Hoewel half-beschaafd--voor 't minst wat het uitwendige
+aangaat--gevoelen de inboorlingen toch nog altijd een onweerstaanbaren
+trek naar laag-zinnelijke genietingen: elke gebeurtenis in
+het familieleven moet met maaltijden en drinkgelagen, _kavas_ en
+_savas_, zang en dans en allerlei luidruchtige feestelijkheden worden
+gevierd. De geboorte en de besnijdenis van een kind, de ceremoniën
+van het tatoeëren; het huwelijk of de begrafenis van een bloedverwant:
+al deze gelegenheden geven aanleiding tot buitensporige zwelgerijen,
+waarvan de beteekenis in de eerste plaats wordt bepaald volgens
+het aantal en de grootte der geslachte en verslonden varkens. De
+missionarissen doen hun best om dit vermoorden van varkens te doen
+verbieden: en inderdaad, wanneer aan dit misbruik geen paal en perk
+wordt gesteld, zal het einde zijn dat deze diersoort, die voor de
+voeding der inboorlingen van zoo overwegend belang is, van de eilanden
+verdwijnt. De Polynesiërs, als alle onbeschaafde volken, leven bij
+den dag, zonder zich in het minst om de eerstvolgende toekomst te
+bekommeren; deze kinderlijke zorgeloosheid is eene hoofdoorzaak
+van den lagen trap van ontwikkeling, waarop hun ras staat en eene
+belemmering voor allen vooruitgang. De natuur was voor hen te mild.
+
+Het braden van een varken is in Polynesië eene zaak van het uiterste
+gewicht, waarmede zelfs de vorsten het niet beneden hunne waardigheid
+achten zich in te laten. Het geslachte dier, zorgvuldig schoongemaakt
+en opgevuld met welriekende kruiden, wordt in zijn geheel gelegd in
+een kuil, die vrij diep in den grond is uitgegraven en ten deele
+met gloeiende steenen gevuld; verschillende vruchten worden nu
+rondom het varken nedergelegd en alles weer met eene laag gloeiende
+steenen overdekt. Deze geïmproviseerde oven wordt ten slotte door
+een hoop aarde van de buitenlucht afgesloten, opdat de warmte bewaard
+blijve. Het vleesch wordt dus gaar gestoofd; en de genoodigden wachten
+geduldig tot de spijs gereed zij, zich inmiddels den tijd kortende
+met allerlei verhalen.
+
+Op Vavao verhaalde men mij eene niet onaardige legende in verband met
+de wonderschoone koraalgrotten, door den oceaan in de kusten van dit
+eiland uitgegraven. Men vergunne mij die legende mede te deelen.
+
+"Langen tijd geleden vond een jong krijgsman, naast de koraalgrot
+waarin men met eene prauw kan doordringen, bij toeval de oude woning
+van den god onzer kusten. Dat is een tooverhol, waarvan de duikers
+alleen, in de diepte der zee, den ingang kunnen ontdekken. Het gewelf
+van die grot, schitterende van lichtende stalaktiten, wordt door
+natuurlijke pijlers gedragen; door eene opening van boven valt het
+licht naar binnen.
+
+"Malohi was met zijne makkers op de schildpaddenjacht, toen hij
+voor de eerste maal dit geheimzinnig verblijf ontdekte; de schildpad
+vluchtte in de grot; hij volgde haar duikende en bleef verstomd van
+bewondering. Hij sprak echter tot niemand over zijne ontdekking,
+want hij overlegde bij zich zelven, dat hij in die grot een veilig
+toevluchtsoord zou kunnen vinden, indien hij ooit door zijne vijanden
+overwonnen en achtervolgd werd.
+
+"Eenigen tijd daarna werd Malohi smoorlijk verliefd op de dochter
+van den koning van Vavao, doch deze weigerde hem haar tot vrouw te
+geven. De twee gelieven vluchtten te zamen naar de godengrot en leefden
+daar eenige maanden, slapende op een bed van zeewier, zich voedende
+met visschen. Men dacht algemeen dat het jonge meisje dood was; maar
+de onvoorzichtige krijgsman ging iederen dag naar het dorp en keerde
+eerst tegen den avond naar zijne geheimzinnige woning terug. Intusschen
+bemerkten zijne makkers, dat het hair van Malohi altijd nat was, en
+sloegen zijne gangen gade. Weldra werd nu het paar ontdekt. Het jonge
+meisje werd tot haren vader teruggebracht, wiens toorn onverbiddelijk
+was: de roover werd aan de wraakgodinnen geofferd."
+
+Wij hielden ons niet op bij de Hapaïgroep, maar vervolgden de reis
+rechtstreeks naar de eigenlijke Tonga-eilanden. Het eiland Tonga-Taboe
+is zoo vlak, dat men het eerst op een afstand van twee of drie mijlen,
+naar gelang van het weer, bemerkt; het hoogste punt van het eiland
+reikt niet boven de vijf-en-twintig meter.
+
+Wij wierpen het anker uit voor Maofaga, waar de katholieke missie is
+gevestigd en de bisschop doorgaans resideert. De missie bestaat uit
+een huis, waarin de bisschop met twee andere geestelijken woont, uit
+eene school voor knapen, verschillende magazijnen van levensmiddelen
+enz. het zusterhuis en de kerk. Vijf europeesche zusters en eene
+inlandsche van Futunah (eiland Hoorn) besturen eene school voor
+inlandsche meisjes en eene andere voor half-blanke meisjes. Deze
+beide scholen zijn nog pas voor kort opgericht, maar het geduld en
+de toewijding der onderwijzeressen is onuitputtelijk. De _Zusters
+van Oceanië_ moeten vaak haar toevlucht nemen tot allerlei kunstjes
+om hare leerlingen te voeden; de overste, die wat verstand heeft van
+geneeskunde, laat zich hare raadgevingen en de medicijnen die zij
+uitdeelt, in vruchten betalen.
+
+De eerste engelsche kooplieden, die zich op deze eilandengroepen
+vestigden, traden tevens bijna allen als evangeliepredikers
+op. Dit is zeker een der redenen, waarom, in dit gedeelte van
+den Grooten-oceaan, het aantal Protestanten zooveel grooter is
+dan dat der Katholieken. Intusschen hadden deze geïmproviseerde
+predikers op de Tonga-eilanden met vele moeilijkheden te kampen. De
+inlanders waren zeer aan hunne voorvaderlijke godsdienst gehecht,
+en toonden zich niet zoo aanstonds bereid, hun velen goden vaarwel
+te zeggen. Behalve de goede en kwade geesten, wier aantal meer dan
+vierhonderd bedroeg, vereerden zij een oppersten god, den god der
+koningen, wiens vertegenwoordiger op aarde de Tuï-Tonga, een soort
+van Mikado, was. Vervolgens verschenen in hun pantheon: Toebo-Taï,
+de god der reizigers; Alo-Alo, die de elementen beheerschte;
+Kala-Foetanga, de godin der zee; Maoeï, die Tonga-Taboe op zijne
+schouders droeg en het nu en dan heen en weer schudde, als de last
+hem hinderde; en nog vele anderen. De priesters dezer goden boden den
+heftigsten tegenstand tegen alle pogingen om de inlanders te bekeeren;
+verschillende zendelingen werden achtervolgens het slachtoffer van
+hun ijver; maar in 1827 gelukte het, een vasten zendingpost op de
+Tonga-eilanden te vestigen, en in 1850 ging de koning zelf tot het
+Christendom over. De geestelijke souverein, de Tuï-Tonga, bekeerde
+zich eerst veel later, maar hij werd katholiek. De waardigheid van
+Tuï-Tonga was in den regel erfelijk; zijne familie bekleedde den
+hoogsten rang onder den adel van het heilige eiland (Tonga-Taboe),
+waar het onderscheid der standen zeer scherp geteekend is. De laatste
+Tuï-Tonga heeft twee zoons achtergelaten, die zeer arm zijn; niettemin
+vereeren hunne landgenooten hen als de eerste vorsten des lands, en
+bij plechtige gelegenheden wordt de met kava gevulde beker eerst aan
+den koning en onmiddellijk daarna aan deze edele vertegenwoordigers
+van het verleden aangeboden.
+
+In Oceanië zijn de koningen nu juist geene zeldzaamheid, maar deze
+George I onderscheidt zich toch in sommige opzichten voordeelig
+van zijne talrijke mede-souvereinen. Meermalen stonden europeesche
+bezoekers verbaasd over de mate zijner kennis, vooral van militaire
+zaken. Daar de Tonga-eilanden door engelsche zendelingen werden bekeerd
+en beschaafd, voerden zij er natuurlijk het parlementaire stelsel in;
+en zoo heeft ook koning George een parlement naast zich, bestaande uit
+een huis der edelen en eene wetgevende vergadering!--Der menschelijke
+dwaasheid is toch inderdaad geen grensgesteld!--Deze beide doorluchtige
+vergaderingen zijn echter, even als de inlandsche ministers, niets
+anders dan werktuigen in de hand van den slimmen eersten minister,
+die vermoedelijk ook den koning zelven om zijn duim windt, den heer
+William Baker. Door het protestantsche zendelinggenootschap van Sidney
+naar de Tonga-eilanden gezonden om daar het Evangelie te verkondigen
+en tevens een handelshuis te stichten, vergat de eerwaarde Baker
+de verplichtingen die hij op zich genomen had en behield de winst
+der onderneming voor zich. Het genootschap van Sidney, dat hem geld
+geleend had, zette hem af en benoemde een ander in zijne plaats;
+Baker wreekte zich door de partij der Duitschers te kiezen en zich
+tot agent te laten benoemen van het huis Godefroij te Hamburg, dat den
+geheelen handel der Tonga-eilanden in handen heeft. Het was zeker ook
+niet buiten zijn toedoen, dat koning George zich en zijn rijk onder
+het protektoraat van den Keizer van Duitschland heeft gesteld.
+
+Nukualofa, waar koning George woont, is de officieele hoofdstad van
+zijn rijk. Men vindt er veel europeesche huizen, want het aantal
+Europeanen, vooral duitsche handelaars en planters, is op Tonga zeer
+aanzienlijk; de handel breidt zich gestadig uit, en de tijd kan niet
+verre meer zijn, waarop het inlandsche element hier geheel zal zijn
+overvleugeld.
+
+Wij mochten niet van het heilige eiland scheiden zonder een bezoek aan
+Mua, den ouden zetel der Tuï-Tonga, en tevens een van de voornaamste
+posten der katholieke missie.  Op uitnoodiging van Mgr. Lamaze
+begaven alle officieren van de _Manua_ zich daarheen. Drie fransche
+missionarissen zijn daar gevestigd. De overste, de heer Chevron, die
+den laatsten Tuï-Tonga tot het katholicisme heeft bekeerd, is meer
+dan vijf-en-zeventig jaren oud, maar ondanks dien hoogen ouderdom
+nog helder van hoofd en opgeruimd. Het beeld van dien eerwaardigen
+grijsaard zal niet licht uit het geheugen zijner gasten wijken.
+
+De vierhonderd bewoners van het dorp Mua zijn tegenwoordig allen
+katholiek; buiten de oude vestingwerken der voormalige residentie
+van de Tuï-Tonga, wonen de protestantsche bekeerlingen in eene
+afzonderlijke buurt. De Katholieken van Mua schijnen voor hunne
+geestelijke herders een grooten eerbied te koesteren; de kerk en
+het huis der missionarissen werden vrijwillig en kosteloos door
+hen gebouwd.
+
+Wij waren getuigen van een inlandsch feest, waarvoor de bevolking zich
+in hare fraaiste kleeren had gedost, en waarvan dansen natuurlijk
+het middelpunt vormden. Deze dansen kwamen geheel overeen met die,
+welke ik op de Samoa-eilanden gezien had; het is dus niet noodig,
+ze op nieuw te beschrijven.
+
+De kommandant en de officieren van de _Manua_ zaten met den
+bisschop onder de veranda van het missiehuis, als toeschouwers van
+het feest. Gu-Wellington, de oudste zoon van koning George, voegde
+zich weldra bij ons, tot blijkbare ergernis van een nieuwen gast,
+den zoon van Tongi, den voormaligen vorst van het oostelijk gedeelte
+des eilands. Deze zoon van Tongi, die beweert van koninklijken bloede
+te zijn, wilde niet de eereplaats afstaan aan den zoon van George,
+die met ijzeren hand de macht van de hooge aristocratie gebroken
+heeft; hij stond op en ging heen. Zelden zag ik een zoo schoon man;
+zijn houding en gang trof ons allen door natuurlijke majesteit. Rijzig
+van gestalte, trad hij langzaam voort, op romeinsche wijze gedrapeerd
+in een wijden mantel van tapa, en gevolgd door tien bedienden, die
+achter elkander liepen.
+
+In den omtrek van Mua zag ik verschillende graven van Tuï-Tonga,
+groote terpen, omringd door kolossale platte steenen. Als men door
+de struiken heendringt, waarmede deze terpen zijn begroeid, vindt
+men een hoop zand, met scherven van koraal vermengd: dat is het
+eigenlijke graf. Een mijl oostwaarts van Mua wezen de inboorlingen
+mij een reusachtig monument, even als de dusgenoemde _dolmens_, uit
+drie geweldige steenklompen gevormd. Ook de missionarissen kunnen
+zich den oorsprong van dit raadselachtig gedenkteeken niet verklaren.
+
+Voor mijn vertrek van Tonga verkreeg ik eene audiëntie bij koning
+George, die voor deze gelegenheid versierd was met het grootkruis van
+de pruissische orde van den Zwarten Adelaar, hem door Keizer Wilhelm
+geschonken. De schoenen, waarmede Zijne Majesteit zich nooit heeft
+kunnen verdragen, hinderden den koning blijkbaar geweldig; ik had
+medelijden met hem en maakte spoedig een einde aan mijn bezoek.
+
+Ik bracht ook een bezoek aan Gu-Wellington, den kroonprins, wiens
+huis een uitdragerswinkel gelijkt: overal ziet men langs de wanden
+portretten, wapenen, blaasinstrumenten, snuisterijen van allerlei aard,
+een onbeschrijfelijken rommel. De prins spreekt zeer goed engelsch.
+
+De prins toonde vrij wel op de hoogte te zijn van de verhoudingen
+tusschen de europeesche mogendheden, die elkander ook hier het
+overwicht betwisten, en sprak met ingenomenheid over de Franschen. Was
+hij daarin oprecht?
+
+Deze eilanders, wier ouders nog volslagen wilden en menscheneters
+waren, nemen thans tegenover de Europeanen, wier meerderheid zij hebben
+leeren kennen en tegen wier overmacht zij weten zich niet te kunnen
+verzetten, de plichten der gastvrijheid in acht. Geen blanke die deze
+eilanden bezoekt, behoeft eenig gevaar te vreezen; de bevolking heeft
+zelfs voor een deel europeesche gewoonten aangenomen; en behalve het
+parlementaire stelsel, hebben wij haar ook vuurwapenen, brandewijn
+en sommige noodlottige ziekten ten geschenke gegeven. Ondanks de
+betrekkelijke zegeningen, door dikwijls zeer welmeenende, maar
+zeer onverstandige en in hooge mate eenzijdige mannen aan deze
+natuurkinderen geschonken,--die men plotseling uit den staat van
+volkomen barbaarschheid heeft willen overbrengen op het standpunt,
+waarop na eeuwenlange voorbereiding en ontwikkeling de christelijke
+volken van westelijk Europa staan;--ondanks die betrekkelijke
+zegeningen en weldaden, is de aanraking met de blanken voor de
+stammen van Polynesië verderfelijk geweest, en is het wel aan geen
+twijfel onderhevig, dat zij juist ten gevolge van die aanraking en
+de daardoor veroorzaakte geweldige omkeering in hun gansche bestaan,
+in hun levensbeginsel doodelijk getroffen en onherroepelijk ten
+ondergang gedoemd zijn. De afstand tusschen de beide rassen, die
+aldus eensklaps met elkander in aanraking werden gebracht, was veel
+te groot om inderdaad samenwerking en gemeenschappelijke ontwikkeling
+mogelijk te maken; het eene heeft het andere niet noodig en heeft niets
+te ontvangen; de inboorlingen staan, onder elk opzicht, weerloos en
+machteloos tegenover de blanken, aan wie zij inderdaad niets te bieden
+hebben. Onder zulke omstandigheden is de uitslag der ontmoeting niet
+twijfelachtig: het lagere ras zal worden overvleugeld en verdrongen,
+om in het eind te verdwijnen.
+
+Gevoelen zij zelven hiervan iets? Ik weet het niet; maar dit is
+zeker, dat de inlanders, in spijt van hunne vriendelijkheid en
+voorkomendheid, ons innerlijk verachten en met zekeren trots, den
+trots der natuurkinderen op hunne nog ongebroken kracht, op ons
+neerzien. Men verhaalde mij daarvan een aardig staaltje.
+
+Toen Mgr. Lamaze van Rome, waar hij de wijding ontvangen had, was
+teruggekeerd, had, als naar gewoonte te Maofaga, de plechtigheid
+van den handkus plaats. Den volgenden morgen meldde een katholiek
+inboorling zich bij den bisschop aan, en deelde hem mede, dat zijne
+protestantsche stamgenooten hem en de andere Katholieken bespotten,
+omdat zij de hand van den prelaat hadden gekust.
+
+Den volgenden zondag beklom de bisschop den preekstoel, en sprak
+ongeveer het volgende: "Vroeger kustet gij den voet van den Tuï-Tonga;
+de Katholieken kussen den voet van den Paus: hierin is dus niets
+vreemds. Nu nog kust gij de hand van koning George, die in rang op
+den Tuï-Tonga volgde; de bisschoppen volgen in rang op den Paus: het
+is niet meer dan natuurlijk dat de Katholieken hun de hand kussen...."
+
+Na afloop van de preek verscheen dezelfde man weer aan de missie en
+zeide tot Mgr. Lamaze:
+
+"Gij hebt mijne vraag niet begrepen, Monseigneur."
+
+"Hoe dat?" hernam de bisschop.
+
+"Wel, de anderen bespotten ons niet omdat wij met onze lippen uwe
+hand hebben aangeraakt, maar zij zien verachtend op ons neer, omdat
+uwe hand _blank_ is!"
+
+Van de Tonga-eilanden zetten wij koers naar den Fidji-archipel, die,
+zoo als men weet, eene engelsche bezitting is. Wellicht deel ik u
+later daarvan het een en ander mede.
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld
+van den Grooten-oceaan, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GROOTEN-OCEAAN ***
+
+***** This file should be named 14559-8.txt or 14559-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/5/5/14559/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/14559-8.zip b/14559-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..0322057
--- /dev/null
+++ b/14559-8.zip
diff --git a/14559-h.zip b/14559-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..7b0e361
--- /dev/null
+++ b/14559-h.zip
diff --git a/14559-h/14559-h.htm b/14559-h/14559-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..d6f4989
--- /dev/null
+++ b/14559-h/14559-h.htm
@@ -0,0 +1,1358 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+
+<title>Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan</title>
+<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css" title="Artic Blue">
+<link href="style/amazonia.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Amazonia Green">
+<link href="style/borneo.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Borneo Brown">
+<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print">
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="Anoniem">
+<meta name="DC.Creator" content="Anoniem">
+<meta name="DC.Title" content="Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan">
+<meta name="DC.Date" content="##### 2004">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld van den
+Grooten-oceaan, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan
+       From "De Aarde en Haar Volken"
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: January 2, 2005 [EBook #14559]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GROOTEN-OCEAAN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<span class="pageno"><a id="d0e67"></a>Bladzijde 189</span><a id="d0e68"></a><h1>Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan.</h1>
+<p id="d0e71"></p>
+<div id="d0e72" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-189.jpg" alt="Hut op de Tubua&iuml;-eilanden."></p>
+<p class="figureHead">Hut op de Tubua&iuml;-eilanden.</p>
+</div><p>
+
+</p><a id="d0e76"></a><h2>De Tubua&iuml; eilanden.</h2>
+<p id="d0e79">Reeds meermalen brachten wij een bezoek aan een der schier tallooze eilandengroepen, die daar in den Grooten-oceaan liggen
+uitgestrooid als het zaad op den akker, of als de sterren aan den nachtelijken hemel. Maar deze eilanden wereld is, onder
+meer dan een opzicht, zoo merkwaardig en geeft ons zulke geheel eigenaardige toestanden te aanschouwen, dat het wel de moeite
+waard is, nu en dan, ter afwisseling, onze schreden daarheen te richten. Zoo noodig ik dan nu mijne lezers uit, mij te vergezellen
+naar vier groepen van eilanden, welke wij tot dusver niet hebben bezocht.
+
+</p>
+<p id="d0e81">Wij waren eerst sedert ettelijke dagen te Tahiti, toen de kommandant van het eskader der Stille-Zuidzee bevel gaf, met de
+<i>Manua</i> een bezoek te gaan brengen aan de groep van de Tubua&iuml;-eilanden en aan Cooks-archipel.
+
+</p>
+<p id="d0e86">De Austraal- of Tubua&iuml;-eilanden zijn slechts vier in getal: Wawitu, Tubua&iuml;, Rurutu en Rimatara; de twee eersten behooren tot
+de fransche bezittingen; de beide anderen zijn nog onafhankelijk en worden geregeerd door zoogenaamde koningen of vorsten,
+die zelven niet anders zijn dan werktuigen in de hand der engelsche zendelingen.
+
+</p>
+<p id="d0e88">Rurutu maakt, vooral als men van Tahiti komt en het verrukkelijk schoone panorama van dat paradijsachtige weelderige eiland
+ons nog levendig voor den geest staat, geen aangenamen indruk; naar de kale naakte bergtoppen te oordeelen, zou men het eiland
+voor eene dorre wildernis houden. De kust is zoo hoog, dat men die, bij helder weer, op twintig mijlen afstands in zee kan
+onderscheiden; wie haar te dicht zou willen naderen, zou zich aan de grootste gevaren blootstellen: <span class="pageno"><a id="d0e90"></a>Bladzijde 190</span>overal toch is die kust omringd door een gordel van riffen, waarop de golven van den Oceaan met felle branding breken. De
+sloep, waarmede ik mij naar den wal begaf, kon zich niet dan met eenige moeite een weg door die branding banen; de geul, die
+wij te midden der banken en riffen volgden, werd gevormd door het zoete water eener kleine rivier, welke zich in zee uitstort.
+Deze smalle geul, die zich als een donkerblauw lint tusschen de smaragdgroene koraalriffen slingert, voert naar het strand,
+waar de sloep, door eene bekwame hand bestuurd, weldra veilig aanlandde.
+
+</p>
+<p id="d0e92">Naarmate wij de kust naderden, ontvouwde zich voor ons het panorama van het eiland, waarvan alleen de vlakte en de voet der
+heuvelen begroeid zijn. Tusschen de ijzerboomen met hun zwarten stam en schraal gebladerte, de pandanusboomen met hun grillig
+gevormde takken, en de sierlijke kokospalmen, bespeurde ik de huisjes van het dorp, door beschilderde palissaden omringd.
+Aanstonds blijkt dat de temperatuur hier minder hoog is dan op Tahiti. De doorluchtige woningen van dat toovereiland, die
+bevallige hutten van vlechtwerk van bamboes, waardoor de lucht vrij suizen en spelen kan, zouden voor de bewoners van Rurutu
+niet geschikt zijn. Zij hebben plankenwoningen noodig: ja, wat meer zegt, al de vensters zijn van glasruiten voorzien, een
+ongehoord iets in Polynesi&euml;. Ongetwijfeld hebben deze woningen, hoe eenvoudig ze ook mogen zijn, van de inboorlingen geene
+geringe mate van moeite en inspanning gevorderd. Polynesi&euml;rs die arbeiden!&#8212;dat is inderdaad een zeer zeldzaam verschijnsel,
+en ik mag niet nalaten daarop te wijzen als op eene eigenaardigheid, welke de inboorlingen van Rurutu van hunne stamgenooten
+van de Gezelschaps-eilanden onderscheidt.
+
+</p>
+<p id="d0e94">Ik begaf mij aanstonds naar het belangrijkste dorp van het eiland, dat naar mij voorkwam weinig bevolkt is; volgens de door
+onzen tolk&#8212;dien wij van Tahiti hadden medegenomen&#8212;ingewonnen inlichtingen, zou de geheele bevolking van het koninkrijk Rurutu,
+blijkens eene voor twee jaren door de zendelingen gehouden volkstelling, niet meer bedragen dan tusschen de vijf- en zeshonderd
+zielen. Op eene wandeling in de omstreken van het dorp trof het mij, dat vele woningen blijkbaar sedert lang verlaten en ledig
+waren; waar vroeger talrijke gezinnen leefden, zag men nu niets anders dan dicht kreupelhout, en nu en dan een graf, overschaduwd
+door prachtige boomen, echte woudreuzen met forsche, ver uitgespreide takken. Daar, te midden der vrije natuur, sliepen de
+voorvaderen van den stam in hunne eenvoudige graven.
+
+</p>
+<p id="d0e96">Even buiten het dorp staan, dicht bij elkander, het paleis van den koning en de protestantsche kerk. Op Rurutu is, merkwaardig
+genoeg, het wereldlijk en het geestelijk gezag nog in &eacute;&eacute;ne hand vereenigd: Teuruarii, de schoonste man van het eiland, is,
+zij het dan ook op zeer kleine schaal, geestelijk en wereldlijk souverein. De zendelingen, die de inwoners van de Tubua&iuml;-eilanden
+hebben bekeerd, hebben ook inlandsche leeraars en onderwijzers gevormd, aan wie zij de verdere voltooiing van hunne taak hebben
+overgedragen.&#8212;De kerk, van hout getimmerd, onderscheidt zich door niets bijzonders: zij is een publiek lokaal, waar het volk
+samenkomt om te bidden, te zingen en te luisteren naar de preeken van den koning, die tevens den Bijbel weet uit te leggen.&#8212;Het
+paleis des konings is zeer eenvoudig gemeubeld: de vloer is belegd met pandanusmatten; in eene der kamers zag ik pannen en
+potten en ander keukengereedschap, dat van een vrij hoogen trap van beschaving getuigde. Vooral werd mijne aandacht getrokken
+door het koninklijk ledikant, van <i>tomanu</i>planken getimmerd, en bij wijze van matrassen voorzien van eenige lagen boven elkander gestapelde matten.&#8212;Toen ik het paleis
+binnentrad, was de koningin juist bezig, aan den vermoedelijken troonopvolger de borst te geven. De etiquette aan het hof
+van Rurutu is niet bijzonder streng en getuigt voor de vrijzinnige denkbeelden van Teuruarii: eene zijner vrouwelijke bloedverwanten,
+in volkomen deshabill&eacute;, lag voor de voeten der koningin op den grond te slapen. Van eene lijfwacht was niets te bespeuren:
+tenzij als zoodanig de twee dikbuikige inlanders moesten gelden, die voor de deur zaten te rooken en te soezen.&#8212;De vorstinnen
+ontvingen mij met de meest mogelijke beleefdheid. Zijne Majesteit, die kokosnoten was gaan plukken, bood er mij een aan, waarvan
+ik zonder eenige vleierij kon getuigen dat zij heerlijk smaakte. Om zijnerzijds niet onder te doen voor de beleefdheid van
+den kommandant, die hem eenige nuttige geschenken, waaronder enkele stukken katoen, gezonden had, zocht de goede Teuruarii
+de mooiste vruchten en groenten van zijn tuin uit, om die den admiraal aan te bieden. Daarmede nog niet tevreden, voegde hij
+er zelfs twee kippen en twee varkens bij.
+
+</p>
+<p id="d0e101">De inboorlingen, die ik te Rurutu gezien heb, komen uit een anthropologisch oogpunt het meest overeen met het zoo opmerkelijke
+ras dat Tahiti bewoont. Echter bedraagt de lengte van de mannen op de Tubua&iuml;-eilanden gemiddeld niet meer dan een el zeventig
+duim, terwijl in den archipel der Gezelschapseilanden de gemiddelde lengte voor de mannen een el negentig duim bedraagt. Wanneer
+ik de schoonheid der bewoners van Tahiti roem, dan bedoel ik daarmede uitsluitend het mannelijk geslacht; de vrouwen mogen
+dikwijls aanminnig zijn, schoon in den waren zin des woords zijn zij bijna nooit.
+
+</p>
+<p id="d0e103">De kleeding is op de Tubua&iuml;-eilanden overal dezelfde en mist geheel de artistieke bevalligheid van de vroegere draperie&euml;n
+van tapa, die naar oud-griekschen trant over de schouders werden geworpen. De kleeding der vrouwen bestaat uit eene wijde
+jurk of peignoir; in huis en als zij arbeiden, dragen zij niets anders dan een <i>pareo</i>, een soort van rok, bestaande uit een lap, welke om de heupen bevestigd wordt en tot beneden de knie&euml;n reikt. De mannen dragen
+ook dien pareo en ook een europeesch hemd, dat dan over den pantalon hangt.
+<span class="pageno"><a id="d0e108"></a>Bladzijde 191</span></p>
+<p id="d0e109">Rimatara, dat ik vervolgens bezocht, is dertig mijlen van Rurutu verwijderd; dit eilandje heeft slechts eene lengte van anderhalve
+mijl bij eene breedte van eene mijl. Ook hier is de kust omsloten door een gordel van koraalriffen; reeds uit de verte ziet
+men de hooge golven, die op deze klippen breken en in wolken schuim uiteen spatten.&#8212;Het hoogste punt van Rimatara stijgt niet
+boven de honderd el; een boschje van mangoboomen kroont deze hoogte en valt van alle zijden aanstonds in het oog. Kokospalmen
+en andere boomen ontspruiten tot zelfs op de koraalriffen, die het strand omzoomen.
+
+</p>
+<p id="d0e111">De grond van Rimatara is zeer vruchtbaar; de schepen zouden hier overvloed van vruchten en andere levensmiddelen kunnen vinden,
+maar de onherbergzame kust biedt nergens eene veilige ankerplaats aan. Go&euml;letten van Tahiti, die onder fransche vlag varen,
+drijven handel tusschen Rurutu en Rimatara, maar zonder aan het laatste eiland aan te leggen. De bevolking, uit ongeveer honderdvijftig
+zielen bestaande, levert jaarlijks gemiddeld voor den uitvoer omstreeks honderd ton aan koopwaren, met name katoen en arrowroot.
+
+
+</p>
+<p id="d0e113">Wij voeren langzaam om het eiland heen; eene landing ging ook voor de sloepen met groote bezwaren gepaard, en het gelukte
+den inboorlingen niet, hunne prauwen in zee te brengen, ten einde ons eene landing te vergemakkelijken. De kommandant alleen
+ging een officieel bezoek afleggen bij de koningin Tama&euml;va. Men hoopte aan boord op de milddadigheid van deze vorstin, maar
+zag zich in die verwachting teleurgesteld: de sloep bracht slechts eenige vruchten en een ouden haan mede. Trouwens de vrijgevigste
+en beminnelijkste koningin van de wereld kan niet meer geven dan zij zelve heeft.
+
+</p>
+<p id="d0e115">Bij een tweede tochtje, kort daarna ondernomen, had ik gelegenheid de beide fransche eilandjes Tubua&iuml; en Wawitu of La&iuml;wawa&iuml;
+te bezoeken. Aan boord van de <i>Manua</i> bevonden zich toen twee passagiers, die, zij het ook krachtens verschillenden titel, het beginsel des gezags vertegenwoordigden:
+een gendarme, die als resident zijn post op Tubua&iuml; ging betrekken, en een inlandsen hoofd van La&iuml;wawa&iuml;, die naar zijn vaderland
+terugkeerde. De gendarme was een echt type van den ouden kolonialen soldaat; hij had reeds vele jaren op de Markiezen-eilanden
+doorgebracht en sprak het maori als een geboren Kanake. Het opperhoofd, een fraai gebouwd man, met fijne en regelmatige gelaatstrekken,
+was eerst twee- of drie-en twintig jaren oud en maakte een zeer gunstigen indruk. De helft van de bevolking van La&iuml;wawa&iuml; gehoorzaamde
+aan zijn gezag. Daar de fransche regeering tot dusver geen resident op dat eiland had gehad, was aan de beide hoofden, die
+over het eiland regeerden, de zorg opgedragen voor de bewaring der vlag, voor de handhaving der orde, de rechtspleging enz.
+Sedert werd het bestuur over de fransche eilanden van de Tubua&iuml;-groep bepaaldelijk opgedragen aan een luitenant ter zee, die
+het bevel voerde over een go&euml;let van het station van Tahiti.
+
+</p>
+<p id="d0e120">De toegang tot het eiland Tubua&iuml;, dat aan den archipel zijn naam geeft, is voor groote schepen zeer gevaarlijk. De <i>Manua</i> moest dus op een eerbiedigen afstand van de kust het anker uitwerpen, en op de vrij hooge golven heen en wier wiegelen, ten
+einde aan den gendarme gelegenheid te laten om zich naar de wal te begeven. Zijne geheele bagage, bestaande uit een half dozijn
+groote koffers, uit eenige meubelen, geweren, hoeden, ook de traditioneele zevenmijls-laarzen niet te vergeten, werd in de
+boot geladen. Daar ik de vaste gewoonte had, van elke gelegenheid om onbekende streken te zien te profiteeren, ten einde,
+al ware het slechts voor eenige uren, de eentonigheid van het leven aan boord af te breken, nam ik mede plaats in de boot.
+Wij hadden den wind tegen en moesten roeien: de tocht duurde twee volle uren.... Ik kreeg bijna een zonnesteek, terwijl de
+weerspiegeling van de zonnestralen op het water zoo onuitstaanbaar was dat ik mijne oogen niet open kon houden. Eindelijk
+stapten wij aan land. Ik dacht op Tubua&iuml; eene fransche nederzetting te vinden en een aardig dorpje, schilderachtig onder het
+geboomte genesteld, als op Rurutu. Welk eene teleurstelling. Het eiland telt nog slechts driehonderd-veertig inwoners, en
+het voornaamste dorp, eene verzameling van eenige armzalige hutten, ziet er vuil en ellendig uit. Naar het schijnt, brengen
+de inboorlingen twee dagen van de week door met het bereiden van zoogenoemden oranjewijn, en de overige met het drinken van
+dien wijn.
+
+</p>
+<p id="d0e125">Een zwaar belommerde weg loopt rondom het eiland. Ik trad op goed geluk een der hutten, waarvan de deur open stond, binnen.
+Drie vrouwen, die stomdronken waren, rookten eene cigarette van wilde tabak in een pandanus-blad gewikkeld, en wentelden zich
+om en om op een houten bed, met smerige gescheurde matten belegd; ik keerde mij dadelijk om, meer dan tevreden met dit kijkje
+op de plaatselijke gewoonten. Ik beklaag den gendarme, aan wien de taak is opgedragen om de inboorlingen van Tubua&iuml; te regeeren
+en tot andere menschen te maken. Die goede man kwam daar met een in de tahitische taal gedrukt fransch wetboek! Wat moet hij
+in &#8217;s hemels naam daarmede uitvoeren? en welke resultaten zijn van zijn arbeid te wachten? Misschien zal hij, om zijn gezag
+te toonen en krachtig op te treden, woedende plakkaten, vol dreiging en moord tegen de dronkenschap, laten aanplakken aan
+de bamboezen wanden van het bedehuis; maar welke middelen heeft hij om die fraaie wetten en verordeningen te handhaven? En
+al had hij die, welke wezenlijke hervorming meent men toch wel dat hij tot stand zou kunnen brengen? Dit ras is onherroepelijk
+ten ondergang gedoemd.
+
+</p>
+<p id="d0e127">Van Tubua&iuml; begaven wij ons naar La&iuml;wawa&iuml;, ook Wawitu of Raiwawa&euml; genoemd; bij de Engelschen bekend onder den naam van High-Island,
+omdat dit eilandje het hoogste van de geheele groep is. De ligging van het eiland was op de kaarten niet goed aangewezen;
+bovendien dreef eene zeer sterke strooming ons naar het westen: het gevolg van een en ander was, dat wij eerst <span class="pageno"><a id="d0e129"></a>Bladzijde 192</span>tegen den avond van den volgenden dag de plaats onzer bestemming bereikten, te laat om nog aan wal te gaan. Wij moesten dus
+het aanbreken van den dag afwachten. Ik bracht den avond door in gesprek met het inlandsch opperhoofd, die mij uitnoodigde
+een bezoek aan zijn rijk te brengen. Ten zes uren begaven wij ons, met den kommandant en nog een der andere officieren, naar
+den wal.
+
+</p>
+<p id="d0e131"></p>
+<div id="d0e132" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-192.jpg" alt="Jong meisje van Rimatara."></p>
+<p class="figureHead">Jong meisje van Rimatara.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e136">De jeugdige vorst, die zich behoorlijk met mono&iuml; (kokosolie met welriekend santalpoeder vermengd) had geparfumeerd en zijn
+mooiste kleederen aangetrokken, was buiten zich zelven van vreugde, nu hij weer naar zijn land terugkeerde. De Polynesi&euml;rs
+houden wel van reizen, maar toch is de liefde voor hun land diep in hun hart geworteld; als zij aan den horizon hun eiland
+zien opdoemen uit de onmetelijke wateren, toonen zij nog altijd eene na&iuml;eve, echt kinderlijke vreugde. Toen wij nog twee mijlen
+van de haven verwijderd waren, zeiden wij tot onzen passagier, dat wij rechtstreeks naar Rapa zouden doorvaren, zonder zijn
+eiland aan te doen; hij trok daarop heel kalm zijn hemd uit en beduidde ons dat hij er dan heen zou zwemmen.
+
+</p>
+<p id="d0e138">Ik denk nog met genoegen terug aan dat bekoorlijke eiland, met zijne hooge romantische kust, zijne fraai geteekende, met bosschen
+bedekte bergen en heuvelen, met zijne weelderige flora. Tusschen den gordel van riffen en de kust strekt zich een binnenmeer
+uit, dat op sommige punten drie tot vier mijlen breed is, en dat eene uitmuntende haven zou kunnen zijn, indien men slechts
+een toegang maakte door eenige rotsen te laten springen.
+
+</p>
+<p id="d0e140"></p>
+<div id="d0e141" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-193.jpg" alt="Pastorie op Mangia."></p>
+<p class="figureHead">Pastorie op Mangia.</p>
+</div><p>
+<span class="pageno"><a id="d0e145"></a>Bladzijde 194</span></p>
+<p id="d0e146">Bij onze komst werden wij verwelkomd door eene muziek, die mij dadelijk aan onze kermissen denken deed. Een half dozijn muto&iuml;s
+(inlandsche politie-beambten) sloegen uit alle macht op een turksche trom van amerikaansch maaksel en op twee tamboerijnen;
+achter hen volgden de bewoners van het dorp. De vorst ontving ons in zijne woning; fauteuils van roting werden voor eene tafel
+geplaatst, waarop de mooiste meisjes van het land kalebassen nederzetten, met bananen en geschilde oranjeappelen gevuld.
+
+</p>
+<p id="d0e148">Terwijl de kommandant een gesprek aanknoopte met een Portugees, den eenigen Europeaan die op het eiland woonde, stelde de
+vorst mij met groote vriendelijkheid voor aan de notabelen en aan de vele schoonen van zijn rijk, die van alle kanten kwamen
+aangeloopen, om hem met zijne behouden tehuiskomst geluk te wenschen. De vrouwen van La&iuml;wawa&iuml; hebben in haar gang en beweging
+iets zeer bekoorlijks. Met een glimlach om de lippen, met eene sierlijke houding, met de rechterhand den langen sleep van
+haar peignoir ophoudende, boden zij ons cigaretten van pandanus aan, die zij zelven met hare dunne vingers hadden gemaakt,
+en die voor het meerendeel half waren opgerookt. Men zeide mij, dat het aannemen van de half opgerookte cigarette als een
+bewijs van kiesche beleefdheid gold.
+
+</p>
+<p id="d0e150">Ondanks de hitte deed ik eene heerlijke wandeling in de prachtige, geheel belommerde laan, die langs de kust loopt, en waarin
+eene verkwikkelijke koelte heerschte. Dit eiland onderscheidt zich zeer gunstig van Tubua&iuml;. De broodboom groeit hier niet,
+maar de taro voorziet in bijna alle behoeften der inwoners, wier aantal ter nauwernood tweehonderdvijftig bedraagt. Zoo arm
+en ellendig als het er op Tubua&iuml; uitziet, zoo welvarend en aangenaam is het hier. De inlanders hebben blijkbaar alles wat
+zij behoeven; het is waar, dat hunne behoeften niet vele zijn en dat zij nooit iets anders drinken dan kokosmelk. Hunne matigheid
+is zeer zeker de hoofdoorzaak van hunne welvaart.
+
+
+</p><a id="d0e153"></a><h2>Cooks-Archipel.</h2>
+<p id="d0e156">Reeds waren twee dagen verloopen sedert ons vertrek van Rimatara, toen de man op den uitkijk ons land aankondigde; de nevel
+had tot dusver het eiland aan ons oog onttrokken, maar nu brak de zon door de wolken en strooide haar goud en diamanten op
+de stralende wateren van de terecht zoo genoemde <i>schoone zee</i>.
+
+</p>
+<p id="d0e161">Weldra bespeurde ik aan den horizon de tweehonderd el hooge bergen en de steile kusten van het eiland Mangia; een driemaster,
+de <i>John Williams</i>, laveerde statig aan bakboordzij. Dit was het eerste zeilschip, dat wij sedert ons vertrek van Valparaiso ontmoetten....
+Slechts wie geruimen tijd in Oceani&euml; vertoefd heeft, kan zich een denkbeeld maken van die ontzaglijke aangrijpende eenzaamheid
+van den onmetelijken Stillen-oceaan.
+
+</p>
+<p id="d0e166">De eilanden Rarotonga, Mangia, Mauti, Watioe, Mittiero, Hervey, Fenoea-iti en Oe&iuml;toetat&eacute;, die te zamen den dusgenoemden Cooks-archipel
+vormen, zijn tot dusver nog onafhankelijk, ondanks de zeer ijverige propaganda van de engelsche zendelingen, wier post hier
+reeds in 1821 door John Williams werd gesticht. Wil men de verzekeringen van de opvolgers van dien man gelooven, dan zouden
+de wesleyaansche zendelingen zoo spoedig en zoo volkomen geslaagd zijn in hunne poging om de anthropophagen van deze eilanden
+tot hun geloof te bekeeren, dat er voor de katholieke missionarissen niet de minste kans bestond om hun invloed en gezag te
+bestrijden. Maar al wat deze evangeliepredikers verkondigen, is daarom nog geen Evangelie. Voor de meesten hunner is de godsdienst
+niet anders dan een zeer krachtig hulpmiddel om de politieke macht van Engeland uit te breiden; zij maken zich meester van
+alle gezag en beheerschen de gewetens der vorsten. De door en door mercantiele geest van verreweg de meesten dezer zendelingen
+is zoo algemeen bekend, dat ik daarover niet behoef te spreken. De beruchte zendeling-apotheker Pritchard was in zijn tijd
+een type van deze klasse van lieden.
+
+</p>
+<p id="d0e168">Toen wij nog ettelijke mijlen van het strand verwijderd waren, bespeurden wij eenige prauwen met inlanders, die een walvisch
+vervolgden. Velen hunner hadden, in plaats van een harpoen, eene lange lans van ijzerhout met metalen punt. De stoutmoedigheid
+dezer inlanders is inderdaad verbazend: met hunne primitieve vaartuigen, uit uitgeholde boomstammen bestaande, wagen zij zich
+dikwerf in volle zee. Eene der prauwen scheidde zich van de groep af en draaide met verwonderlijke snelheid om de <i>Manua</i> heen, dank zij het groote driekantige zeil, waarin de wind met volle kracht blies. Maar daar wij onze vaart vertraagden,
+ten einde niet op de banken en ondiepten te vervallen, die Mangia aan alle kanten omringen, namen de inboorlingen met luid
+geschreeuw afscheid van ons, en het brooze vaartuig voer recht naar de branding toe. Ik nam mijn verrekijker en was alzoo
+getuige van eene eigenaardige vertooning, de <i>goru&eacute;</i>, eene uitspanning, die ge niet zonder huivering kunt aanschouwen.
+
+</p>
+<p id="d0e176">De prauw werd op het rif gezet, en verschillende jongelieden sprongen uit het vaartuig en doken in de opening tusschen de
+koraalriffen, juist op de plek waar de branding het hevigst was en de zee een draaikolk geleek. Naderhand vertelde men mij,
+wat de <i>goru&eacute;</i> eigenlijk is. De duikers zijn gewapend met een plank van drie of vier voet lengte en wachten, op die plank uitgestrekt, tot
+eene machtige golf hen in de hoogte zal tillen. Op het oogenblik waarop de golf hen aanraakt, weten zij met eene vlugge beweging
+er zich boven op te werken, en in een oogwenk worden zij tot bij het strand medegevoerd. Een Europeaan zou gewis verpletterd
+worden; de inlanders, die als bruinvisschen zwemmen en duiken, maken zich los van de golf juist als zij tegen de rotsen gaat
+breken, <span class="pageno"><a id="d0e181"></a>Bladzijde 195</span>en zwemmen weer terug, om hetzelfde spel te hervatten. Naar men mij verhaalde, nemen zelfs vrouwen en kinderen daaraan deel.
+
+
+</p>
+<p id="d0e183">Mangia heeft misschien dertig mijlen in omtrek. De grond is uiterst vruchtbaar en voor een groot deel met bosch bedekt; het
+eiland wordt zeer goed bebouwd door inlandsche planters, die van de lessen en het voorbeeld hunner europeesche onderwijzers
+uitmuntend partij hebben weten te trekken: dat resultaat verdient te meer waardeering, omdat de Mangianen van zuiver ma&ouml;ri-ras
+zijn. De vierduizend inwoners van het eiland houden zich alleen met landbouw bezig, en hunne plantages maken den besten indruk.
+
+
+</p>
+<p id="d0e185">De woningen der inlanders, van hout getimmerd, zijn voor het meerendeel met kalk gewit, hetgeen een uitmuntend voorbehoedmiddel
+is tegen het felle branden der zonnestralen. Elke woning is omringd door een lagen muur van koraalblokken, waarvan de melkwitte
+kleur scherp afsteekt bij het donkergroen der tropische planten. De eigendomsrechten zijn nauwkeurig omschreven; de grond
+heeft hier eene wezenlijke waarde.
+
+</p>
+<p id="d0e187">De woning van den protestantschen leeraar op Mangia voldoet aan alle vereischten van comfort in een heet klimaat, waar de
+eenvoud van het ameublement eene wezenlijke voorwaarde van de gezondheid is. Het huis is ruim en boven den grond verheven;
+een woud van kokospalmen, mango- en broodboomen bedekt den heuvel, tegen welks helling de cottage is gebouwd. Bij het doorwandelen
+van de heerlijke lanen van het park, dat tot de pastorie behoort, zou men kunnen denken, op het buitengoed van een of ander
+landedelman te zijn. Welk een onderscheid met de ellendige krotten, waarin sommige andere missionarissen moeten verblijven!
+
+
+</p>
+<p id="d0e189">In tegenwoordigheid van Europeanen, die hem met vragen zouden kunnen lastig vallen, houdt deze engelsche predikant zich zedig
+op den achtergrond. Metterdaad echter is hij oppermachtig heer en gebieder over dit eiland, waar hij zich gevestigd heeft
+en dat hij bijna als zijn eigendom beschouwt. Zijne woning heeft hem niets gekost: de inboorlingen hebben het hout voor hem
+gehakt en de kalk van de koraalriffen gehaald; de mooie tuin, waarin hij naar hartelust mijmeren en botaniseeren kan, is een
+geschenk van de dankbare gemeente. &#8220;Ik ben niemand tot overlast, en tracht alleen een weinig nut te stichten&#8221;, zoo zegt hij.
+
+
+</p>
+<p id="d0e191">De raad der opperhoofden van Mangia neemt geen enkel besluit van eenig gewicht, zonder raadpleging en overleg met dien zachtzinnigen
+man, wiens invloed des te grooter is, omdat zijn eigen belang geheel buiten spel schijnt te zijn en dit, in den gewonen alledaagschen
+zin, meestal ook inderdaad is. Minder prijzenswaardig is het echter, dat hij zijn aandeel krijgt van de boete, op de overtreding
+van politiereglementen gesteld, waarvan de uitvoering aan inlandsche beambten is toevertrouwd en die dikwijls een zeer eigenaardig
+karakter dragen. De Europeanen, die tijdelijk op het eiland verblijven, de officieren der oorlogschepen, de koning en de koningin
+zelfs, zijn in beginsel gehouden, zich aan de bevelen van deze muto&iuml;s te onderwerpen. Deze reglementen en politie-verordeningen,
+waarvan de minste voorschriften door de inboorlingen letterlijk moeten worden opgevolgd, ademen voor het meerendeel den echten
+geest van het bekrompen, despotieke, puriteinsche ascetisme, dat in Engeland nog zooveel invloed heeft, en waarvan&#8212;als van
+elke absolute theorie&#8212;een der kenmerkende trekken is, dat het alle menschen met dezelfde maat meet en allen over &eacute;&eacute;n kam scheert.
+Het hoofdstuk betreffende de handhaving der goede zeden is uit dat oogpunt inderdaad merkwaardig; zie hier enkele van zijne
+bepalingen: &#8220;Ieder, man of vrouw, die na negen uren &#8217;s avonds buiten de omtuining van zijn huis wandelt, zal eene boete van
+twee piasters betalen aan den muto&iuml; die hem betrapt.&#8221;&#8212;&#8220;Elke gehuwde vrouw, die door een gerechtsdienaar in te vertrouwelijk
+gesprek met een buurman gevonden wordt, zal eene boete betalen van vijftig piasters, waarvan twintig voor den predikant en
+de rechters, tien voor den koning of de koningin, en twintig voor haar echtgenoot.&#8221;&#8212;Voorts is het verboden des zondags te
+gaan wandelen, in de boomen te klimmen, te visschen of te jagen. Inlandsche politie-agenten vestigden mijne aandacht op dit
+verbod, toen ik gidsen zocht om een uitstapje te gaan doen. Maar ik kon over een onwederstaambaar argument beschikken om hunne
+bezwaren te overwinnen: een goudstukje ruimde alle bedenkingen uit den weg en de puriteinsche overheid sloot de oogen. De
+prijs der levensmiddelen, varkens, gevogelte, vruchten, wordt door de zendelingen vastgesteld.
+
+</p>
+<p id="d0e193">De stout geteekende bergen van Rarotonga, waarheen wij na ons vertrek van Mangia koers zetten, geven aan dit eiland zekere
+overeenkomst met Moorea, het zustereiland van Tahiti, dat bij zonsondergang van de kaaien van Pap&eacute;ete gezien, zulk een onvergetelijken
+indruk maakt. Op Rarotonga zijn de heuvelhellingen niet, als op sommige andere eilanden, met dun en schraal gras bedekt, maar
+met dichte bosschen, die tot de kruinen van de voornaamste bergketen reiken. De hoogste bergspits is negenhonderd ellen hoog;
+de helling is voor drie vierden met struiken, heesters en boomen begroeid, wier verschillende tinten en schakeeringen van
+groen een schilderachtig effect maken.
+
+</p>
+<p id="d0e195">Wij voeren eerst langs het dorp Arognani, op de noord-westelijke kust, zonder dat het mogelijk was, zelfs met de sloep aan
+land te komen, zoo moeielijk genaakbaar is de kust. Naast de hut, waarop de vlag der vorstin van het district Arognani wapperde,
+stond, tusschen het geboomte, een betrekkelijk massief gebouw van witte koraal: dat was de protestantsche kerk, aanstonds
+kenbaar aan hare boogvensters, die men in alle bedehuizen op de eilanden aantreft.
+
+</p>
+<p id="d0e197">Rarotonga wordt geregeerd door twee vrouwen, waarvan de eene te Arognani, de andere te Avarua, het belangrijkste dorp van
+het eiland, resideert. De landing is te Avarua betrekkelijk gemakkelijk; <span class="pageno"><a id="d0e199"></a>Bladzijde 196</span>de <i>Manua</i> liet het anker vallen, en ik had gelegenheid mij naar wal te begeven en een interessant uitstapje te maken. Wij werden te
+Avarua ontvangen door eene nieuwsgierige menigte, die ons aan de landingplaats stond op te wachten; de vrouwen vielen in het
+oog door haar roode rokken: rood is de modekleur in Cooks-archipel. Trommels maakten de aankomst van ons schip bekend; het
+luid en herhaald geroep der inlanders, die elkander het nieuws mededeelden, en het geschreeuw van hun talrijk nakroost deden
+ons bijna hooren en zien vergaan.
+
+</p>
+<p id="d0e204">Met een mijner mede-officieren ondernam ik eene wandeling; weldra kwamen wij in de kom van het dorp, waarvan alle woningen,
+even als op Tahiti, half verdwenen onder de weelderige, rijk geschakeerde tropische flora. De Kanaken zijn groote liefhebbers
+van bloemen; zelfs de armsten kweeken in hun tuintje eenige bloemen aan. De polynesische vrouwen kennen geen ander tooisel,
+en zij verstaan bij uitnemendheid de kunst, zich op de smaakvolste en bevalligste wijze met bloemen te versieren. Men moet
+die vrouwen liefst des avonds en bij feestelijke gelegenheden zien: het ruwe en grove van haar gelaatstrekken valt dan minder
+in het oog, en haar koperkleurige huid hindert minder dan bij het volle daglicht. Haar groote donkere oogen stralen in de
+schemering, en het zoetvloeiende, zangerige van haar taal, waarin de klinkers verreweg de overhand hebben, oefent eene onbeschrijfelijke
+bekoring uit. Deze jonge meisjes, in wijde witte jurken gekleed, het lange pikzwarte hair doorvlochten met bloemen, die langs
+haar welgevulden hals afhangen of haar voorhoofd omkransen, zijn inderdaad eene liefelijke verschijning.
+
+</p>
+<p id="d0e206">Het bezoek aan het dorp, hoe aardig ook, was ons niet voldoende; van de weinige uren, die wij tot onze beschikking hadden,
+wilden wij zooveel mogelijk profiteeren. Waarheen zouden wij gaan? Het toeval kwam ons te hulp. Een inlander, die eenige woorden
+engelsch sprak, gaf ons den raad, den weg rondom het eiland te volgen, die naar zijn oordeel de meest bruikbare was. Aan den
+boom, waaronder wij stonden te praten, waren twee paarden vastgebonden; wij huurden die en sloegen nu den weg in die Avarua
+met Arognani en zelfs met Atania, een derde dorp in het zuid-oostelijk deel des eilands, verbindt. Onze paarden waren een
+paar magere knollen en hun tuig was in de hoogste mate eenvoudig: matten vervingen de plaats van zadels en voor toom moesten
+wij ons behelpen met een stuk touw van kokosdraad gevlochten. Onze rossen namen het aanvankelijk zeer kalm en bedaard op;
+zij stonden hardnekkig stil om zich te goed te doen aan het gras, dat langs de bermen van den weg groeide. Daar wij volstrekt
+niet op een rit te paard hadden gerekend, hadden wij onze sporen niet aangedaan; maar wij behielpen ons met dorentakken, en
+weldra vlogen wij in vollen ren door het kreupelhout.
+
+</p>
+<p id="d0e208">Te Arognani, tegenover de kerk, hielden wij stil en stegen af; en een blik op het heerlijke landschap rondom ons deed ons
+al de onaangenaamheden van onzen dollen rit vergeten. Achter de kerk verhief zich de berg, met dicht bosch bedekt, waarboven
+groote zeevogels zweefden; voor ons strekte zich, zoover de blik reiken kon, de donkerblauwe oceaan uit, en vlak in onze nabijheid
+stak boven het water de gordel van koraalriffen uit, afgebroken door diepe gaten en spleten, waar wij onder het bleekgroene,
+kristalheldere water, de fantastische vegetatie konden zien, die op de klippen en rotsen haar tooverachtige vormen ontplooit.
+Tusschen de verschillend gekleurde koraaltakken zwommen en dartelden visschen, wier schubben schitterden in al de kleuren
+van den regenboog. Stel u daarbij voor de verschillende soorten van zeewier, die de wanden van deze natuurlijke aquariums
+bekleeden, en ge zult u misschien eenig denkbeeld kunnen maken van deze overstelpende kleurenpracht. Het tafreel is onbeschrijfelijk,
+want het wisselt onophoudelijk: de bekwaamste schilder zou in wanhoop penseel en palet wegwerpen tegenover deze fantasmagorie.
+Het kleinste wolkje, dat aan den azuren hemel opdoemt, wijzigt de verlichting; de meeuw, die zich in de lagune dompelt, brengt
+het water in beweging, en aanstonds veranderen de tinten en schakeeringen; zoo wisselt dit kleurenspel elk oogenblik en ge
+wordt niet moede deze fe&euml;rie aan te staren.
+
+</p>
+<p id="d0e210">Als de avond gekomen is, is het schouwspel niet minder interessant: dan is voor de inboorlingen de tijd gekomen om te gaan
+visschen. Hoe schoon, hoe skulpturaal schoon, zijn die naakte gestalten, wier onberispelijke athletische vormen nog grootscher
+en indrukwekkender schijnen bij het bleeke licht der maan, dat over de wateren wemelt. De vrouwen en kinderen loopen en springen
+over de riffen, met brandende fakkels in de hand, waarvan de rosse gloed zich weerspiegelt in de effen watervlakte, nauwelijks
+door het suizende koeltje gerimpeld. De visschen, door het licht aangelokt, komen uit de rotsspleten, waarin zij zich verscholen
+hielden, te voorschijn en worden door de visschers met hunne houten lansen doorboord.
+
+</p>
+<p id="d0e212"></p>
+<div id="d0e213" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-197.jpg" alt="Het koninklijk paleis en de tempel te Rurutu."></p>
+<p class="figureHead">Het koninklijk paleis en de tempel te Rurutu.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e217">Maar ik keer tot mijne wandeling terug.... Na deze tooverachtige dekoratie der koraalriffen bewonderd te hebben, moesten wij
+weder te paard stijgen; de tijd verliep en het uur naderde, waarop wij weder aan boord moesten zijn. Wij deden, stapvoets
+rijdende, onzen intocht in het dorp Arognani, waar alles in diepen slaap scheen gedompeld, uitgezonderd eene oude vrouw, die
+halfluid in den Bijbel zat te lezen. Maar weldra begonnen de kinderen alarm te maken; de honden schoten onder woedend geblaf
+op ons toe, en binnen vijf minuten waren al de bewoners van Arognani uit hunne siesta opgeschrikt. Zij ontvingen ons niettemin
+zeer vriendelijk, en noodigden ons uit, enkele hutten te bezoeken. Het trok mijne aandacht, dat de vrouwen in katoen van engelsch
+fabrikaat waren gekleed, want de oude tapa is hier in onbruik geraakt: zij had het groote ongerief van niet tegen de vochtigheid
+bestand te zijn. <span class="pageno"><a id="d0e219"></a>Bladzijde 198</span>Toen de door het Britsche zendelinggenootschap uitgezonden zendelingen voor het eerst aan deze eilanden verschenen, was de
+bevolking op het strand saamgestroomd en keek met verbazing naar de reusachtige prauw, die de vreemdelingen aanbracht. Eenige
+prinsessen, gedreven door de onder alle hemelstreken aan alle vrouwen ingeschapen nieuwsgierigheid, wilden dat drijvende huis
+van nabij gaan zien; gevolgd door eene menigte vrouwen, gingen zij te water en, als echte najaden, met forsche slagen de golven
+klievende, bereikten zij weldra het schip, langs welks boord zij omhoog klauterden. De predikers, wier belangstelling door
+deze proef van zwemkunst was gewekt, volgden met hun verrekijkers de bewegingen hunner toekomstige hoorderessen. Toen zij
+van wal staken, waren deze dames onberispelijk gekleed: wijde draperi&euml;n van tapa omhulden haar slanke gestalte. Maar verbeeld
+u de verontwaardiging der eerwaarde heeren, toen zij op het dek verschenen: de rokken waren onder het zwemmen letterlijk weggesmolten!
+
+
+</p>
+<p id="d0e221">Onze terugreis naar Avarua leverde niets bijzonders op: onze paarden roken den stal en liepen flink. Wij reden door een bosch
+van map&eacute;s, waarvan de zoom door de golven der zee werd bespoeld. Zulk een bosch van map&eacute;s levert een eigenaardig schouwspel
+op. Deze boom, waarvan de vrucht, goed gebraden, eenige overeenkomst in smaak heeft met onze kastanje, is door den eigenaardigen
+bouw van zijn stam en zijne takken, een der zonderlingste die men zien kan. De stam bestaat uit dunne, naast elkander gelegde
+strooken; de hooge, smalle wortels kronkelen zich als krullen onder de schaaf. De map&eacute; bereikt dikwijls een kolossalen omvang;
+zijn dicht gebladerte overschaduwt in wijden omtrek den dorren grond, waarin hij bij voorkeur tiert; even als de kokospalm
+groeit hij langs het strand, in den zandigen, met fragmenten van koraal vermengden bodem; beiden zijn de geliefkoosde schuilplaats
+van eene zekere soort van landkrabben, die door de inboorlingen gegeten worden.
+
+</p>
+<p id="d0e223">In den omtrek van Arognani merkte ik twee inlandsche begraafplaatsen op, geheel verschillende van die, welke ik reeds elders
+gezien had. De graven bevonden zich eenvoudig ter zijde van den weg, zonder een muur of eenige afscheiding hoegenaamd. Hierbij
+mag echter niet vergeten worden, dat de doodenakker nog steeds <i>taboe</i> is, onschendbaar voor iedereen. De roekelooze, die de graven der vaderen durfde schenden, zou vroeger onverwijld ter eere
+der wrekende goden geofferd zijn geworden; nu zou hij nog steeds als een heiligschenner worden beschouwd, die met afschuwelijke
+ziekten, zoo als melaatschheid, zou worden bezocht of het slachtoffer worden van de <i>erincatua</i>, eene soort van geheimzinnige betoovering, die hare prooi langzaam maar onvermijdelijk ten grave sleept.
+
+</p>
+<p id="d0e231">Van Rarotonga zetten wij koers naar Oea&iuml;toetat&eacute;, in het noordelijk gedeelte van den archipel. Nog voor wij de bergtoppen van
+het eiland konden onderscheiden, zagen wij aan den horizon de kruinen van kokospalmen uit de zee verrijzen; het was een eilandje,
+het eerste eener reeks van rotsen, die zich over vele mijlen uitstrekt, en waarin negen bloeiende oasen haar groenen dos in
+de zee weerspiegelen. De bergen van het voornaamste eiland, zich scherp afteekenende tegen den helderen hemel, beheerschten
+den ganschen omtrek. Myriaden van zeevogels zweefden en zwermden in wilde vlucht boven het rif, luid schreeuwende en nu en
+dan in de rollende golven duikende; groote plekken grijsachtig schuim, hoopen veelkleurige zeeplanten, wemelende van mikroskopische
+diertjes, getuigden van den rusteloozen strijd tusschen den oceaan en het koraalrif. Ook hier was de kust ongenaakbaar en
+moest de <i>Manua</i> in het ruime sop ankeren.
+
+</p>
+<p id="d0e236">Omstreeks vijf uren in den avond keerde de sloep van den kommandant naar boord terug, gevolgd door twee groote booten, waarin
+de notabelen van het land hadden plaats genomen. De inboorlingen van Oea&iuml;toetat&eacute; klauterden als apen tegen het boord op, beladen
+met zakken vol oranjeappelen; de gouden vruchten rolden in zoo grooten overvloed over het dek, dat de matrozen er meer dan
+tweeduizend opraapten. Weldra waren wij met onze bezoekers op den besten voet. De koning Ku&acirc; en zijn rechterhand, het opperhoofd
+Tamatoa, bewezen alle eer aan den welvoorzienen wijnkelder van den kommandant, niet het minst aan de champagne, die wij juist
+voor dergelijke gelegenheden hadden medegenomen.
+
+</p>
+<p id="d0e238">De inlanders bekeken het gansche schip, waarbij niets aan hunne aandacht ontging en zij onophoudelijk allerlei vragen richtten
+tot onzen tolk.
+
+</p>
+<p id="d0e240">Deze leerzame en interessante bijeenkomst werd besloten met een bezoek aan de keuken, waaruit verleidelijke geuren opstegen,
+die blijkbaar hunne uitwerking op de wijde neusgaten onzer gasten niet misten; de matrozen kwamen aan hunne wenschen te gemoet,
+door hen uit te noodigen aan hun maal deel te nemen. Het dek leverde inderdaad een aardig schouwspel op; wat al na&iuml;eve uitstortingen
+van vreugde, wat al hartelijke handdrukken en vriendschapsbetuigingen! Alvorens afscheid van ons te nemen, knielden de opperhoofden
+en alle anderen neder en hieven, op plechtigen toon, in de tahitische taal, een psalm aan. Dit ernstig, statig gezang, bij
+het vallen van den avond, aan boord van het schip, te midden der onbegrijpelijke stilte en aangrijpende eenzaamheid der onmetelijke
+zee, had iets onuitsprekelijk plechtigs en treffends. De predikant bad ons ten slotte den zegen des Heeren toe; de krijgslieden
+van Oea&iuml;toetat&eacute; rezen op in hunne booten en begroetten onze vlag met een driemaal herhaald hoezee! Toen voeren zij weg, en
+het werd weder stil rondom ons....
+
+
+
+</p><a id="d0e242"></a><h2>De Samoa-eilanden.</h2>
+<p id="d0e245">Den 29<sup>sten</sup> Juli 1882 wierp de <i>Manua</i>, die de verschillende door fransche missionarissen bezette posten in Centraal-Oceani&euml; bezoeken moest, het <span class="pageno"><a id="d0e253"></a>Bladzijde 199</span>anker uit voor het eiland Tetu&iuml;la, dat tot de groep der Samoa-eilanden behoort. Op deze eilanden ontplooit de tropische natuur
+al haar weelde en rijkdom; verrukkelijk schoon is de aanblik der fraai geteekende bergen, tot den top met het prachtigste
+groen bekleed, dat onder den gloed der zonnestralen de schoonste schakeeringen en tinten vertoont. Men zou meenen, dat de
+mensch, in dit heerlijke land, niet anders dan gelukkig kan zijn; en terwijl ik mij aan het betooverend panorama vergastte,
+kwam mij de na&iuml;eve legende te binnen, volgens welke deze eilanden de bakermat zouden zijn van het polynesische ras, het paradijs
+der halve goden en hunner schoone gezellinnen.
+
+</p>
+<p id="d0e255">Het eiland Tetu&iuml;la is een groot park, welks zoete geuren zelfs den oceaan welriekend maken; zij stroomden ons tegen op den
+adem van het koeltje, toen wij in het midden van de baai van Pago-Pago geankerd lagen. Deze natuurlijke haven, die zeer gemakkelijk
+te bereiken is, biedt een veilige ankerplaats; de oorlogschepen loopen altijd hier binnen. Overigens wordt de haven weinig
+bezocht; de verschijning van een franschen kruiser is nog altijd eene gebeurtenis in deze streek, die voor een goed deel nog
+den stempel der oorspronkelijke wildheid heeft behouden. Nauwelijks had de <i>Manua</i> het anker laten vallen in de stille wateren dezer baai, waarin zich de met bosch begroeide bergen spiegelen, of van drie
+verschillende dorpen staken een aantal prauwen af, allen met inlanders bemand. Mannen en vrouwen, naakt tot aan den gordel,
+roeiden op de maat van een gezang, waarvan allen in koor het refrein herhaalden. De mannen waren op de dijen getatoe&euml;erd;
+de vrouwen hadden op de handen en de borst verschillende figuren in reli&euml;f, door inbranding verkregen. Ik vond die wonderlijke
+versieringen afschuwelijk leelijk. Het kostuum was voor de beiden seksen hetzelfde: een breede gordel van zeegras of bladeren,
+die bij wijze van rok tot beneden de knie&euml;n hing. Eene bijzonderheid trok aanstonds mijne aandacht, toen de eilanders op het
+dek verschenen: de Samoanen verwen zich de haren wit en wasschen ze met kalkwater; zij zien er uit of zij gepoederd zijn.
+Deze laatste operatie heeft vooral ten doel om den geweldigen haardos der krijgslieden rood te kleuren; zij zijn zeer trotsch
+op deze manen, die hun een schrikwekkend voorkomen moeten geven. De bloemen en bloemkransen, die zij op het hoofd en om den
+hals dragen, staan hun zeer goed.
+
+</p>
+<p id="d0e260">De jonge meisjes onderscheiden zich door de regelmatige evenredigheid en de schoonheid harer vormen. Echter moet men zich
+ook hier voor overdrijving wachten: de bevallige ronde lijnen verliezen spoedig haar bekoorlijkheid. Als zij de twintig voorbij
+zijn, zouden zij er bij winnen indien zij wat minder zuinig met haar kleeding waren. Zij verschenen op het dek, met korfjes
+vol kokosnoten, oranjeappelen of ananassen in de hand; of wel met de eenvoudige produkten harer nijverheid, fijn bewerkte
+strooien doosjes, kammen van hout of fijne palmvezels, matten van verschillende grootte. Ieder koos zich onder de officieren
+of de bemanning een vriend uit, dien zij met geschenken overlaadde en van wien zij gratis alles aannam wat haar in ruil geschonken
+werd, katoen of snuisterijen. Als de vriend, de <i>ta&iuml;o</i>, aan land gaat, vergezelt zij hem op al zijne wandelingen. Savali, mijne vriendin, versierde mijne kleine hut op de <i>Manua</i> met een zeldzame collectie van knodsen; haar vader, haar broeders, haar gansche familie plunderden zekere plank in mijne
+kast, waarop ik een rommel van allerlei dingen bewaarde, die ik tegen curiositeiten van het land wilde inruilen; maar ik heb
+geen recht mij daarover te beklagen: al de wapenen, de matten, de merkwaardige tapas, die ik van de Samoa-eilanden heb medegebracht,
+dank ik aan hunne vrijgevigheid.
+
+</p>
+<p id="d0e268">Den volgenden dag ging ik, aan den anderen kant van het eiland, de Fran&ccedil;abaai bezoeken, dicht bij de baai van Aasoe, waar,
+op den 11{den} December 1787, de kommandant van de <i>Astrolabe</i>, de Langle, de natuuronderzoeker Lamanon en negen matrozen werden vermoord, die allen deel uitmaakten van de expeditie van
+La P&eacute;rouse. De fransche matrozen, die in eene sloep naar het land waren gegaan om drinkwater te halen, vielen als de slachtoffers
+van de onvoorzichtigheid van hun hooggeschatten chef, die aan sommige invloedrijke krijgslieden glaskralen en snuisterijen
+uitdeelde en aldus, zonder het te weten, den naijver van eenige anderen opwekte. Den 16{den} Juli 1884 is op de plek waar
+de geleerde gezagvoerder van de <i>Astrolabe</i> en zijne metgezellen werden gedood, te hunner eere een monument opgericht, waarop, op een plaat, de namen der gevallenen
+staan gebeiteld.
+
+</p>
+<p id="d0e276">Dit uitstapje naar Fran&ccedil;a schonk mij de gelegenheid om het eiland Tetu&iuml;la dwars over te steken; de inlanders hebben midden
+door de dichte bosschen, die de beide hellingen van den berg bedekken, een pad aangelegd, dat de grilligste slingeringen beschrijft.
+Ik volgde dat pad, waarlangs een kristalheldere bergstroom klaterend over de rotsen schoot; boven mijn hoofd ruischten de
+lange bladeren van de kokospalmen, door den zeewind bewogen, statig en harmonisch als de golven; boomen van allerlei soort,
+van wier takken lianen tot op den grond afhingen, vlochten hunne armen in onbeschrijfelijke wanorde dooreen. Voor het eerst
+zag ik, midden in de vallei, hooge krachtvolle boomvarens, die men anders doorgaans enkel op de bergen vindt. Naar de zijde
+van Fran&ccedil;a, aan den tegenovergestelden kant van Pago-Pago, is het pad steiler en oneffener; het werd zelfs zoo steil, dat
+ik op een draf je moest gaan loopen en zoo eensklaps terecht kwam bij het gemeentehuis, in het midden van het dorp. Ik trad
+binnen: daar zaten met sa&acirc;mgevouwen beenen op den grond neergehurkt, vier grijsaards en een mooi jong meisje, die mij met
+het gebruikelijke <i>kalofa!</i> begroetten en mij van het hoofd tot de voeten opnamen. De chef Kalo, een der eerwaardige grijsaards wier gesprek ik stoorde,
+was onderricht van de verschijning van de <i>Manua</i> in de baai van Pago-Pago; hij ontving mij zeer vriendelijk en noodigde <span class="pageno"><a id="d0e284"></a>Bladzijde 200</span>mij aanstonds uit, in zijne hut wat te komen rusten. Ik bood hem, als blijk mijner dankbaarheid, een pakje tabak aan: van
+dat oogenblik waren wij de beste vrienden.
+
+</p>
+<p id="d0e286"></p>
+<div id="d0e287" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-200.jpg" alt="Inboorlingen van Mangia."></p>
+<p class="figureHead">Inboorlingen van Mangia.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e291">Kalo gaf mij gelegenheid, eene zeer eigenaardige vischpartij bij te wonen. Drie oude vrouwen riepen met wanluidend gegil de
+gansche bevolking op het strand samen. Tweehonderd personen ongeveer, mannen en vrouwen, ontdeden zich van de zeer luttele
+kleeding, die hen in hunne bewegingen zou kunnen belemmeren, en gingen in zee, gewapend met een tak van een kokospalm. Op
+zekeren afstand van het strand gekomen, keerden zij zich om, schaarden zich naast elkander en vormden alzoo een halven kring,
+daarbij tevens de palmtakken rechtstandig in het water dompelende. Op een door het opperhoofd, die bij mij op het strand was
+blijven staan, gegeven teeken, naderden allen, in volmaakte orde en met langzame schreden, steeds meer den oever, eene groote
+bende van visschen voor zich uitdrijvende, die in dolle sprongen en met haastige bewegingen den vijand trachtten te ontvluchten.
+Door den levenden muur ingesloten, in de takken der kokospalmen gevangen, kwamen de kleine visschen op het strand terecht,
+waar de vrouwen ze opraapten en in haar manden wierpen; de grootere trachtten door de linie heen te breken, maar werden met
+stokslagen gedood. Het deel der vangst, dat rechtens aan het dorpshoofd toekwam, werd nu in de hut van Kalo gebracht, en eene
+vrouw bakte aanstonds eenige kleine visschen, die zij mij aanbood: een stuk van de gekookte visch, vruchten van den broodboom,
+bananen en versche kokosmelk voltooiden het menu van dit dejeuner.
+
+</p>
+<p id="d0e293">Bij mijne terugkomst te Pago-Pago wachtte mij eene verrassing. Het was een heerlijke avond: de maan straalde aan den wolkeloozen
+hemel; de frissche zeewind deed zijn weldadigen invloed gevoelen in de baai, waar de <i>Manua</i> scheen ingeslapen op de zachtkens kabbelende wateren; alom stilte en verkwikkende rust na een heeten dag. Eensklaps werd
+mijn oor getroffen door een vroolijk gezang, dat de plechtige stilte verbrak: het was de bemanning van eene groote boot, welke
+de officieren kwam afhalen, die door het opperhoofd Moses op een feest waren genoodigd. De prauw, bemand met vier-en-twintig
+roeiers van athletische gestalte, bracht mij naar den oever, waar de menigte onze komst afwachtte.
+
+</p>
+<p id="d0e298">Het opperhoofd geleidde mij naar een soort van loods, waar de danseressen de laatste hand legden aan haar toilet. Zij dompelden
+haar vingers in eene kalabas met geparfumeerde kokosolie gevuld, en bestreken hare schouders, haar borst en dijen met deze
+welriekende olie. Om haar heupen hadden zij een eveneens met olie gezalfden gordel van bladeren; om haar hals droegen zij
+een ketting van beurtelings langwerpige en ronde peperzaden; op haar borst hing de slagtand van een wild zwijn; een krans
+van bloemen omgaf haar voorhoofd; het lange zware gitzwarte haar golfde vrijelijk over schouders en rug. De dansers schaarden
+zich achter hunne dames; zij gingen op eene lijn naast elkander zitten, en begonnen met een soort van pantomime, gevolgd door
+buigingen met de armen, welke met onberispelijk ensemble werden uitgevoerd. De vlugheid en buigzaamheid hunner handen is inderdaad
+verwonderlijk: nu eens was het of zij iemand in magnetischen slaap wilden brengen, dan weer speelden hunne vingers, met duizelingwekkende
+snelheid, op den grond, als op de toetsen eener piano. Terwijl de handen en armen in rustelooze beweging waren, schommelden
+zij met het bovenlijf heen en weer; de beenen bleven gevouwen, op de turksche manier. Daarop volgde de eigenlijke dans, die
+zeer verschillend van karakter was, al naarmate de dansers den hartstocht der liefde of dien van den krijg in zijne onderscheidene
+openbaringen moesten voorstellen. De gebruikelijke verwringingen en verdraaiingen van het lichaam en van de gelaatstrekken
+waren, in sommige oogenblikken, inderdaad afschuwelijk.
+
+</p>
+<p id="d0e300"></p>
+<div id="d0e301" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-201.jpg" alt="Inboorlingen van de Samoa-eilanden."></p>
+<p class="figureHead">Inboorlingen van de Samoa-eilanden.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e305">Wij hadden in Pago-Pago verder niets te verrichten; de fransche missionaris, de heer Vidal, voor wien wij van Tahiti brieven
+hadden medegebracht, was juist afwezig. De bisschop van Centraal-Oceani&euml; had te Apia (op het eiland Oepopoe) eene bijeenkomst
+belegd van alle Maristen, die de verschillende katholieke posten in den <span class="pageno"><a id="d0e307"></a>Bladzijde 202</span>archipel bezetten; wij begaven ons ook daarheen. De Amerikanen hebben een kolenstation te Pago-Pago, maar, naar het schijnt,
+maken zij geene ernstige aanspraak op de heerschappij over de Samoa-eilanden; zij stellen zich voorloopig tevreden met de
+Sandwich-eilanden, die dichter bij Amerika zijn gelegen en waar zij eene onbetwiste heerschappij uitoefenen. Maar niemand
+kan zeggen, waar de hebzucht der Yankees zich grenzen stellen zal.
+
+</p>
+<p id="d0e309">De Duitschers hebben van de regeering der Samoa-eilanden vergunning verkregen tot eene nederzetting te Saloeafata, niet verre
+van Apia, op het eiland Oepoloe, het voornaamste van den geheelen archipel; zij zijn daardoor in het bezit gekomen van eene
+tamelijk veilige haven, waar zij de noodige magazijnen hebben gevestigd ten behoeve van hunne schepen, die zich daar van levensmiddelen
+en andere benoodigdheden kunnen voorzien, ingeval Duitschland met eene der europeesche koloniale mogendheden in oorlog geraakte.&#8212;De
+schepen van de Handelmaatschappij te Hamburg vormen een vloot, door welker bemiddeling het geheele vervoer der produkten van
+het eiland plaats heeft. Van de vijfduizend bunders, die op de Samoa-eilanden worden bebouwd, behooren er vierduizend-vijfhonderd
+aan duitsche emigranten; van de tweeduizend werklieden, die op de Salomon-eilanden, op Nieuw-Zeeland of elders aangeworven
+worden voor de ontginning der gronden in den archipel, zijn er achttienhonderd in dienst der duitsche planters, wier invloed
+zeer groot is. Te Apia vormen de consuls van Duitschland, Engeland en de Vereenigde-Staten eene soort van bestuur, dat zich
+drie bijzitters heeft toegevoegd en voor de belangen der Europeanen waakt. Dit bestuur is ruim zoo machtig als de inlandsche
+regeering, wier zetel te Malinuu is, aan de westpunt van de baai van Apia.
+
+</p>
+<p id="d0e311">Twee koninklijke famili&euml;n betwisten elkander het gezag: de Tupua, afstammelingen der oude koningen, staan aan het hoofd van
+de nationale partij; zij behooren tot de ijverigste bekeerlingen van de fransche katholieke zendelingen. De Mali&eacute;toa, die
+door de Engelschen en de Duitschers ondersteund worden, zijn protestantsche methodisten. Dit verschil van godsdienst is de
+voornaamste oorzaak&#8212;ik moest misschien zeggen het voornaamste voorwendsel&#8212;van de moorddadige oorlogen, die de verschillende
+eilanden en stammen met elkander voeren. De tegenwoordige koning Mali&eacute;toa Laupepa, is niet de uitverkorene des volks, maar
+een creatuur der vreemde residenten. Zijn aangenomen vader, wijlen William, was tegelijk protestantsch predikant en vice-consul
+van Engeland. De bevolking erkent in schijn het gezag van dien vorst, in afwachting dat eene omwenteling den nationalen pretendent
+op den troon brengt.
+
+</p>
+<p id="d0e313">De eilanden tellen te zamen eene bevolking van ruim vijf-en-dertigduizend zielen, welke aldus is verdeeld: op Tetu&iuml;la en Manoe
+vijfduizend inwoners; zestienduizend op Oepoloe; elfduizend op Sawa&iuml;; tweehonderdvijftig op Apolina; duizend op Manono, een
+klein eiland, waarvan de bewoners om hunne dapperheid beroemd zijn; eindelijk tweeduizend op Manoea. Zesduizend Samoanen behooren
+tot de katholieke Kerk; de anderen zijn Wesleyanen of Methodisten, met uitzondering van tweehonderd Mormonen op Tetu&iuml;la.
+
+</p>
+<p id="d0e315">In 1882 telde men, volgens officieele opgave, in den archipel driehonderd Duitschers, honderd Engelschen, veertig Amerikanen,
+twintig Franschen, waaronder zestien missionarissen; voorts vijftig Europeanen van verschillenden oorsprong, vijftig Chineezen,
+en tweeduizend Polynesi&euml;rs, die op de andere eilanden als arbeiders waren aangeworven.
+
+</p>
+<p id="d0e317">De haven van Apia is het voornaamste middelpunt van den handel in den Samoa-archipel. Verbeeld u eene kleine kosmopolitische
+stad, waarvan de zeer heterogene elementen een bij uitstek bont geheel vormen, waar de beschaving en de barbaarschheid elkander
+ontmoeten en die gelegenheid biedt tot zeer merkwaardige studi&euml;n en waarnemingen. Naast de winkels der europeesche handelaars
+staan nog de hutten van het oude inlandsche dorp, die de eigenaars niet hebben willen verlaten. De fransche Maristen hebben
+te Apia eene zeer bloeiende nederzetting. Rondom de kerk, welke te klein is om de schare der geloovigen te kunnen bevatten,
+en op den heuvel staat de woning der missionarissen en in de nabijheid de scholen voor jongens en meisjes. De stichter der
+missie van Oepoloe, een eerwaardig grijsaard, die sedert 1847 op dit eiland zijn leven heeft gewijd aan de dienst des Evangelies
+en der beschaving, had de vriendelijkheid, mij bij mijn bezoek aan de scholen te vergezellen. Op zijn aandrang richtte ik
+onderscheidene vragen tot verschillende leerlingen, zoo jongens als meisjes; en ik moet verklaren dat zij mij verbaasden door
+hunne juiste antwoorden en hunne kennis, vooral in rekenen en aardrijkskunde.
+
+</p>
+<p id="d0e319">Van mijn verblijf te Apia maakte ik gebruik om het binnenland te bezoeken. Tusschen het strand en de bergstreek volgde ik
+een weg, die, door oranjehagen omzoomd, dwars door de uitgestrekte plantages loopt van de duitsche Handelmaatschappij, wier
+voornaamste produkten bestaan in coprah, koffie en katoen. Langs zacht glooiende paden steeg ik vervolgens omhoog tot de kam
+van de hoofdketen; in dit wonderschoone land zijn de hellingen der bergen geheel bedekt met dichte bosschen, waarin het gezang
+weerklinkt van allerlei vogels; papegaaien, kardinalen, meerlen, groene en grijze tortelduiven en vele andere vogels vlogen
+bij mijne nadering verschrikt weg. Somwijlen openden zich de levende wanden van ondoordringbaar groen, die ter wederzijde
+den weg omzoomden, en dan zag ik, vele honderden ellen beneden mij, heerlijke, paradijsachtige valleien, waar beken ruischen
+en watervallen zich van de rotsen storten. Doorgaans volgde ik, bij het terugkeeren van deze wandelingen, eene kleine rivier,
+die in de baai van Apia uitloopt; een bad in hare frissche wateren deed mij spoedig mijne vermoeienis vergeten.
+<span class="pageno"><a id="d0e321"></a>Bladzijde 203</span></p>
+<p id="d0e322">Bij ons vertrek van Apia namen wij als passagiers den bisschop van Centraal-Oceani&euml;, Mgr. Lamaze, mede en een zijner medearbeiders,
+den heer Delahaye. Ook hadden wij tijdelijk aan boord opgenomen de geestelijke zusters van Apia, waaronder twee Fran&ccedil;aises,
+eene Iersche en vier inlandsche vrouwen, die te Sawa&iuml; hare vacantie van eene maand gingen doorbrengen. Ondanks het heerlijke
+weder, had de overste, eene bejaarde vrouw, schrikkelijk te lijden van de zeeziekte. Hare twee europeesche zusters&#8212;vroeger
+dames die een hoogen rang in de maatschappij innamen, en die zich nu, met nooit genoeg te waardeeren zelfopoffering, op de
+Samoa-eilanden aan de opvoeding der jeugd en de werken der barmhartigheid wijden,&#8212;waren gelukkiger. Zij deden ons allerlei
+verhalen aangaande het land, terwijl de verschillende eilanden van den archipel voor onze oogen uit de wateren oprezen en
+weder verdwenen. Tot mijn leedwezen konden wij deze eilanden niet aandoen, ook Sawa&iuml; niet, waarvan de hooge rotsige kust,
+de vulkanische kegel en de met den weelderigsten plantengroei bedekte vlakten en valleien een verrukkelijk schoonen aanblik
+opleverden.
+
+</p>
+<p id="d0e324">Op Sawa&iuml; zijn twee fransche missionarissen gevestigd: de een woont te Atat&egrave;le; de ander, die bij ons aan boord was, de heer
+Delahaye, te Salelawaloe. De <i>Manua</i> hield stil voor de baai van Mataoetoe, waar de missionaris aan land ging met de zes geestelijke zusters van Apia. Zeer gaarne
+zou ik mede naar wal zijn gegaan; maar dat was onmogelijk.
+
+
+
+</p><a id="d0e329"></a><h2>De Tonga-eilanden.</h2>
+<p id="d0e332">Na een bezoek aan de Wallis-eilanden, zette de <i>Manua</i> koers naar de Tonga-groep. Daar de machine op de reede van Oev&eacute;a onklaar was geraakt, moesten wij met tegenwind zeilen en
+gedurende zes lange dagen laveeren en manoeuvreeren, eer wij aan Vavao kwamen. Het was dan ook eene ware uitkomst, toen wij
+de eerste eilanden van het rijk van George I, den koning der Tonga&#8217;s, in het gezicht kregen; na de bewoonde en vruchtbare
+eilanden Boscawen en Keppel, vertoonden zich de kale rotsen van Amargura en Toko; daarop volgde de doolhof van de Vavao-eilanden,
+de noordelijkste groep van den Tonga-archipel, die zich van de beide andere groepen&#8212;Hapa&iuml; en Tonga-Taboe&#8212;door haar vulkanische
+gesteldheid onderscheidt. De Hafulu-Hu of Vavao-eilanden bereiken doorgaans eene hoogte van tweehonderd el, terwijl die der
+andere groepen vlak en laag zijn.
+
+</p>
+<p id="d0e337">Om de reede van Nu-Ofa, de hoofdstad der Vavao-eilanden te bereiken, moet men zich een weg banen tusschen een twintigtal kleine
+eilandjes, door engten en kanalen, die mij aan de smalle vaarwaters van Patagoni&euml; deden denken. Als men de kokosboomen, die
+hier niet tehuis schijnen te behooren, voor een oogenblik wegdenkt, is de gelijkenis volkomen.... de hemel is grauw, de wind
+is koud, de laken kleederen zijn ons welkom. Echter maakt Vavao niet altijd zulk een treurigen indruk; de zon schijnt er ook
+wel in al hare kracht en de nachtelijke regens verfrisschen dan het dorstende aardrijk. Dit regenwater is voor de inwoners
+het eenige drinkwater, dat zij in bakken bewaren. Men vindt op Vavao noch eene beek, noch een meer.
+
+</p>
+<p id="d0e339">Langs de beide oevers van het kanaal dat ons naar Nu-Ofa voerde, lagen inlandsche dorpen verspreid; hier en daar zag men fraaie
+europeesche woningen, waarop de duitsche of de engelsche vlag was geplant. De reede van Nu-Ofa is prachtig; het vlek, uit
+zee gezien, schijnt niet onbelangrijk; het paleis van koning George, die dikwijls op Vavao komt, en vier kleine steigers voor
+het lossen en laden van stoombooten geven aan het geheel een zeker voorkomen van beschaving, dat sterk afsteekt bij het overige
+gedeelte des eilands.
+
+</p>
+<p id="d0e341">De fransche missie verkeert op dit oogenblik in geen gunstige omstandigheden; de vreeselijke cycloon, die het eiland in de
+maand Maart 1882 teisterde, heeft haar bijna verwoest. De kleine kerk werd omver geworpen; het dak is ingestort, en verscheidene
+hutten van inlanders in de nabijheid werden geheel vernield. Prachtige, door den bliksem getroffen en gespleten boomen liggen
+nog op den grond.
+
+</p>
+<p id="d0e343">Gedurende drie dagen heb ik in de omstreken van Nu-Ofa uitstapjes gemaakt: talrijke wegen doorsnijden de velden en vormen
+de gemeenschap tusschen dorpjes en gehuchten, die zeer dicht bij elkander liggen. De woningen der inlanders onderscheiden
+zich door haar zindelijkheid; de sierlijk van riet gevlochten wanden en de eigenaardige daken hebben ten allen tijde de aandacht
+der reizigers getrokken. Dit dak is, even als de hut zelve, ovaal van vorm of althans aan de hoeken afgerond; het rust van
+binnen op twee boomstammen, die door vier houten pijlers worden gedragen. Het dak zelf bestaat uit een netwerk van kleine
+latjes van kokoshout, onderling verbonden door sierlijke en stevige bindsels. In dit geheele samenstel is geen enkele spijker
+te vinden, en toch is het bestand tegen de schokken der hier niet zeldzame aardbevingen. Juist de veerkrachtige buigzaamheid
+der constructie veroorlooft haar de schuddingen en golvingen van den bodem mede te maken, zonder te breken. Een met bloemen
+versierde tuin omgeeft elke woning, die met de tot haar behoorende bijgebouwtjes wordt omsloten door eene zeer dichte oranjehaag.
+
+
+</p>
+<p id="d0e345">Op Vavao, waar het vrij koud is, kleeden de mannen zich tegenwoordig bijna allen op europeesche manier; op Tonga-Taboe daarentegen
+is de pantalon nog een weinig bekend kleedingstuk, dat meestal nog door een kort rokje of door een eenvoudigen gordel van
+bladeren wordt vervangen. De mannelijke bewoners der Tonga-eilanden zouden bijna zonder uitzondering onzen beeldhouwers tot
+model kunnen dienen: hunne vormen zijn onberispelijk, hunne houding en hun gang indrukwekkend en majestueus. Met zeldzamen
+moed en <span class="pageno"><a id="d0e347"></a>Bladzijde 204</span>buitengewone kracht begaafd, zijn zij krijgshaftig van aard en hebben in herhaalde oorlogen uitgestrekte veroveringen gemaakt.
+
+
+</p>
+<p id="d0e349">De vrouwen zijn over het algemeen schoon en tevens bevallig; borst en schouders zijn uitnemend fraai gevormd en de verscheidenheid
+harer gelaatstrekken is bijna zoo groot als die onzer europeesche vrouwen. De adellijke dames, die niet veel werken en niet
+aan de brandende zonnestralen zijn blootgesteld, zoo als de anderen die op het land moeten arbeiden, zou men bijna blank kunnen
+noemen; ik heb er verscheidenen gezien, die zich, als tijdverdrijf, eene naaimachine hadden aangeschaft en daarmede zeer goed
+wisten om te gaan.
+
+</p>
+<p id="d0e351">De vrouwen en meisjes van Vavao en van Tonga-Taboe bedekken een gedeelte van haar borst met een kort lijfje zonder mouwen,
+waardoor haar onberispelijk fraaie armen zichtbaar blijven. De rok, die tot op de knie&euml;n hangt&#8212;behalve in huis, waar de kleeding
+tot een minimum herleid wordt;&#8212;bestaat uit eenen breeden gordel van inlandsche stof, bekleed met strooken van gedroogde boomschors
+of zelfs gefriseerd papier en steeds verschillend van kleur. Het danstoilet vertoont eenige gelijkenis met dat der Zigeuner-vrouwen;
+verdere bijzonderheden kan ik hieromtrent niet vermelden, want ieder volgt daarin haar eigen smaak en luim. De zorg voor het
+hoofdhair is, zoowel voor de mannen als voor de vrouwen, eene dagelijks wederkeerende, belangrijke bezigheid; de vrouwen strijken
+het hair op het voorhoofd naar achteren&#8212;onze bestiale mode om het haar over het voorhoofd tot op de wenkbrauwen te laten hangen,
+is hier onbekend;&#8212;en binden het, met behulp van een kam van kokosvezels, in een knot op de kruin van het hoofd samen; ter
+wederzijde van den hals hangen talrijke en zeer fijne vlechten op de borst af. Op zekeren dag dat het stortregende, ontmoette
+ik, op eenigen afstand van het dorp, een groepje jonge vrouwen, die door den regen waren overvallen; om haar kapsel voor nat
+worden te bewaren, hadden zij hare rokken, bij wijze van kapers, over hare hoofden getrokken.
+
+</p>
+<p id="d0e353">Van de missionarissen vernam ik, dat op de Tonga-eilanden de jonge meisjes tot haar huwelijk eene onbeperkte vrijheid genieten;
+na het huwelijk is haar daarentegen de stiptste ingetogenheid ten plicht gesteld. Overspel wordt door de wet zeer streng gestraft;
+vroeger stond daar de doodstraf op. Naar het schijnt, kunnen de polynesische dames zich bezwaarlijk aan dat strenge regime
+onderwerpen, en heeft men daarom, althans in de praktijk, de echtscheiding zeer gemakkelijk gemaakt. De bisschop van Centraal-Oceani&euml;
+verklaarde mij, dat hem geen enkel voorbeeld bekend was van een gelukkig huwelijk tusschen een Europeaan en eene Tonganeesche;
+de vrouw kan zich nooit schikken naar de gewoonten en levenswijze van den blanke, vooral kan zij zich niet aan zijne keuken
+gewennen.
+
+</p>
+<p id="d0e355">Hoewel half-beschaafd&#8212;voor &#8217;t minst wat het uitwendige aangaat&#8212;gevoelen de inboorlingen toch nog altijd een onweerstaanbaren
+trek naar laag-zinnelijke genietingen: elke gebeurtenis in het familieleven moet met maaltijden en drinkgelagen, <i>kavas</i> en <i>savas</i>, zang en dans en allerlei luidruchtige feestelijkheden worden gevierd. De geboorte en de besnijdenis van een kind, de ceremoni&euml;n
+van het tatoe&euml;ren; het huwelijk of de begrafenis van een bloedverwant: al deze gelegenheden geven aanleiding tot buitensporige
+zwelgerijen, waarvan de beteekenis in de eerste plaats wordt bepaald volgens het aantal en de grootte der geslachte en verslonden
+varkens. De missionarissen doen hun best om dit vermoorden van varkens te doen verbieden: en inderdaad, wanneer aan dit misbruik
+geen paal en perk wordt gesteld, zal het einde zijn dat deze diersoort, die voor de voeding der inboorlingen van zoo overwegend
+belang is, van de eilanden verdwijnt. De Polynesi&euml;rs, als alle onbeschaafde volken, leven bij den dag, zonder zich in het
+minst om de eerstvolgende toekomst te bekommeren; deze kinderlijke zorgeloosheid is eene hoofdoorzaak van den lagen trap van
+ontwikkeling, waarop hun ras staat en eene belemmering voor allen vooruitgang. De natuur was voor hen te mild.
+
+</p>
+<p id="d0e363">Het braden van een varken is in Polynesi&euml; eene zaak van het uiterste gewicht, waarmede zelfs de vorsten het niet beneden hunne
+waardigheid achten zich in te laten. Het geslachte dier, zorgvuldig schoongemaakt en opgevuld met welriekende kruiden, wordt
+in zijn geheel gelegd in een kuil, die vrij diep in den grond is uitgegraven en ten deele met gloeiende steenen gevuld; verschillende
+vruchten worden nu rondom het varken nedergelegd en alles weer met eene laag gloeiende steenen overdekt. Deze ge&iuml;mproviseerde
+oven wordt ten slotte door een hoop aarde van de buitenlucht afgesloten, opdat de warmte bewaard blijve. Het vleesch wordt
+dus gaar gestoofd; en de genoodigden wachten geduldig tot de spijs gereed zij, zich inmiddels den tijd kortende met allerlei
+verhalen.
+
+</p>
+<p id="d0e365">Op Vavao verhaalde men mij eene niet onaardige legende in verband met de wonderschoone koraalgrotten, door den oceaan in de
+kusten van dit eiland uitgegraven. Men vergunne mij die legende mede te deelen.
+
+</p>
+<p id="d0e367">&#8220;Langen tijd geleden vond een jong krijgsman, naast de koraalgrot waarin men met eene prauw kan doordringen, bij toeval de
+oude woning van den god onzer kusten. Dat is een tooverhol, waarvan de duikers alleen, in de diepte der zee, den ingang kunnen
+ontdekken. Het gewelf van die grot, schitterende van lichtende stalaktiten, wordt door natuurlijke pijlers gedragen; door
+eene opening van boven valt het licht naar binnen.
+
+</p>
+<p id="d0e369">&#8220;Malohi was met zijne makkers op de schildpaddenjacht, toen hij voor de eerste maal dit geheimzinnig verblijf ontdekte; de
+schildpad vluchtte in de grot; hij volgde haar duikende en bleef verstomd van bewondering. Hij sprak echter tot niemand over
+zijne ontdekking, want hij overlegde bij zich zelven, dat hij in die grot een veilig toevluchtsoord zou kunnen vinden, indien
+hij ooit door zijne vijanden overwonnen en achtervolgd werd.
+
+</p>
+<p id="d0e371"></p>
+<div id="d0e372" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-205.jpg" alt="Het braden van een varken."></p>
+<p class="figureHead">Het braden van een varken.</p>
+</div><p>
+<span class="pageno"><a id="d0e376"></a>Bladzijde 206</span></p>
+<p id="d0e377">&#8220;Eenigen tijd daarna werd Malohi smoorlijk verliefd op de dochter van den koning van Vavao, doch deze weigerde hem haar tot
+vrouw te geven. De twee gelieven vluchtten te zamen naar de godengrot en leefden daar eenige maanden, slapende op een bed
+van zeewier, zich voedende met visschen. Men dacht algemeen dat het jonge meisje dood was; maar de onvoorzichtige krijgsman
+ging iederen dag naar het dorp en keerde eerst tegen den avond naar zijne geheimzinnige woning terug. Intusschen bemerkten
+zijne makkers, dat het hair van Malohi altijd nat was, en sloegen zijne gangen gade. Weldra werd nu het paar ontdekt. Het
+jonge meisje werd tot haren vader teruggebracht, wiens toorn onverbiddelijk was: de roover werd aan de wraakgodinnen geofferd.&#8221;
+
+</p>
+<p id="d0e379">Wij hielden ons niet op bij de Hapa&iuml;groep, maar vervolgden de reis rechtstreeks naar de eigenlijke Tonga-eilanden. Het eiland
+Tonga-Taboe is zoo vlak, dat men het eerst op een afstand van twee of drie mijlen, naar gelang van het weer, bemerkt; het
+hoogste punt van het eiland reikt niet boven de vijf-en-twintig meter.
+
+</p>
+<p id="d0e381">Wij wierpen het anker uit voor Maofaga, waar de katholieke missie is gevestigd en de bisschop doorgaans resideert. De missie
+bestaat uit een huis, waarin de bisschop met twee andere geestelijken woont, uit eene school voor knapen, verschillende magazijnen
+van levensmiddelen enz. het zusterhuis en de kerk. Vijf europeesche zusters en eene inlandsche van Futunah (eiland Hoorn)
+besturen eene school voor inlandsche meisjes en eene andere voor half-blanke meisjes. Deze beide scholen zijn nog pas voor
+kort opgericht, maar het geduld en de toewijding der onderwijzeressen is onuitputtelijk. De <i>Zusters van Oceani&euml;</i> moeten vaak haar toevlucht nemen tot allerlei kunstjes om hare leerlingen te voeden; de overste, die wat verstand heeft van
+geneeskunde, laat zich hare raadgevingen en de medicijnen die zij uitdeelt, in vruchten betalen.
+
+</p>
+<p id="d0e386">De eerste engelsche kooplieden, die zich op deze eilandengroepen vestigden, traden tevens bijna allen als evangeliepredikers
+op. Dit is zeker een der redenen, waarom, in dit gedeelte van den Grooten-oceaan, het aantal Protestanten zooveel grooter
+is dan dat der Katholieken. Intusschen hadden deze ge&iuml;mproviseerde predikers op de Tonga-eilanden met vele moeilijkheden te
+kampen. De inlanders waren zeer aan hunne voorvaderlijke godsdienst gehecht, en toonden zich niet zoo aanstonds bereid, hun
+velen goden vaarwel te zeggen. Behalve de goede en kwade geesten, wier aantal meer dan vierhonderd bedroeg, vereerden zij
+een oppersten god, den god der koningen, wiens vertegenwoordiger op aarde de Tu&iuml;-Tonga, een soort van Mikado, was. Vervolgens
+verschenen in hun pantheon: Toebo-Ta&iuml;, de god der reizigers; Alo-Alo, die de elementen beheerschte; Kala-Foetanga, de godin
+der zee; Maoe&iuml;, die Tonga-Taboe op zijne schouders droeg en het nu en dan heen en weer schudde, als de last hem hinderde;
+en nog vele anderen. De priesters dezer goden boden den heftigsten tegenstand tegen alle pogingen om de inlanders te bekeeren;
+verschillende zendelingen werden achtervolgens het slachtoffer van hun ijver; maar in 1827 gelukte het, een vasten zendingpost
+op de Tonga-eilanden te vestigen, en in 1850 ging de koning zelf tot het Christendom over. De geestelijke souverein, de Tu&iuml;-Tonga,
+bekeerde zich eerst veel later, maar hij werd katholiek. De waardigheid van Tu&iuml;-Tonga was in den regel erfelijk; zijne familie
+bekleedde den hoogsten rang onder den adel van het heilige eiland (Tonga-Taboe), waar het onderscheid der standen zeer scherp
+geteekend is. De laatste Tu&iuml;-Tonga heeft twee zoons achtergelaten, die zeer arm zijn; niettemin vereeren hunne landgenooten
+hen als de eerste vorsten des lands, en bij plechtige gelegenheden wordt de met kava gevulde beker eerst aan den koning en
+onmiddellijk daarna aan deze edele vertegenwoordigers van het verleden aangeboden.
+
+</p>
+<p id="d0e388">In Oceani&euml; zijn de koningen nu juist geene zeldzaamheid, maar deze George&nbsp;I onderscheidt zich toch in sommige opzichten voordeelig
+van zijne talrijke mede-souvereinen. Meermalen stonden europeesche bezoekers verbaasd over de mate zijner kennis, vooral van
+militaire zaken. Daar de Tonga-eilanden door engelsche zendelingen werden bekeerd en beschaafd, voerden zij er natuurlijk
+het parlementaire stelsel in; en zoo heeft ook koning George een parlement naast zich, bestaande uit een huis der edelen en
+eene wetgevende vergadering!&#8212;Der menschelijke dwaasheid is toch inderdaad geen grensgesteld!&#8212;Deze beide doorluchtige vergaderingen
+zijn echter, even als de inlandsche ministers, niets anders dan werktuigen in de hand van den slimmen eersten minister, die
+vermoedelijk ook den koning zelven om zijn duim windt, den heer William Baker. Door het protestantsche zendelinggenootschap
+van Sidney naar de Tonga-eilanden gezonden om daar het Evangelie te verkondigen en tevens een handelshuis te stichten, vergat
+de eerwaarde Baker de verplichtingen die hij op zich genomen had en behield de winst der onderneming voor zich. Het genootschap
+van Sidney, dat hem geld geleend had, zette hem af en benoemde een ander in zijne plaats; Baker wreekte zich door de partij
+der Duitschers te kiezen en zich tot agent te laten benoemen van het huis Godefroij te Hamburg, dat den geheelen handel der
+Tonga-eilanden in handen heeft. Het was zeker ook niet buiten zijn toedoen, dat koning George zich en zijn rijk onder het
+protektoraat van den Keizer van Duitschland heeft gesteld.
+
+</p>
+<p id="d0e390">Nukualofa, waar koning George woont, is de officieele hoofdstad van zijn rijk. Men vindt er veel europeesche huizen, want
+het aantal Europeanen, vooral duitsche handelaars en planters, is op Tonga zeer aanzienlijk; de handel breidt zich gestadig
+uit, en de tijd kan niet verre meer zijn, waarop het inlandsche element hier geheel zal zijn overvleugeld.
+
+</p>
+<p id="d0e392">Wij mochten niet van het heilige eiland scheiden zonder een bezoek aan Mua, den ouden zetel der Tu&iuml;-Tonga, en tevens een van
+de voornaamste posten der katholieke missie.  Op uitnoodiging <span class="pageno"><a id="d0e394"></a>Bladzijde 207</span>van Mgr. Lamaze begaven alle officieren van de <i>Manua</i> zich daarheen. Drie fransche missionarissen zijn daar gevestigd. De overste, de heer Chevron, die den laatsten Tu&iuml;-Tonga
+tot het katholicisme heeft bekeerd, is meer dan vijf-en-zeventig jaren oud, maar ondanks dien hoogen ouderdom nog helder van
+hoofd en opgeruimd. Het beeld van dien eerwaardigen grijsaard zal niet licht uit het geheugen zijner gasten wijken.
+
+</p>
+<p id="d0e399">De vierhonderd bewoners van het dorp Mua zijn tegenwoordig allen katholiek; buiten de oude vestingwerken der voormalige residentie
+van de Tu&iuml;-Tonga, wonen de protestantsche bekeerlingen in eene afzonderlijke buurt. De Katholieken van Mua schijnen voor hunne
+geestelijke herders een grooten eerbied te koesteren; de kerk en het huis der missionarissen werden vrijwillig en kosteloos
+door hen gebouwd.
+
+</p>
+<p id="d0e401">Wij waren getuigen van een inlandsch feest, waarvoor de bevolking zich in hare fraaiste kleeren had gedost, en waarvan dansen
+natuurlijk het middelpunt vormden. Deze dansen kwamen geheel overeen met die, welke ik op de Samoa-eilanden gezien had; het
+is dus niet noodig, ze op nieuw te beschrijven.
+
+</p>
+<p id="d0e403">De kommandant en de officieren van de <i>Manua</i> zaten met den bisschop onder de veranda van het missiehuis, als toeschouwers van het feest. Gu-Wellington, de oudste zoon
+van koning George, voegde zich weldra bij ons, tot blijkbare ergernis van een nieuwen gast, den zoon van Tongi, den voormaligen
+vorst van het oostelijk gedeelte des eilands. Deze zoon van Tongi, die beweert van koninklijken bloede te zijn, wilde niet
+de eereplaats afstaan aan den zoon van George, die met ijzeren hand de macht van de hooge aristocratie gebroken heeft; hij
+stond op en ging heen. Zelden zag ik een zoo schoon man; zijn houding en gang trof ons allen door natuurlijke majesteit. Rijzig
+van gestalte, trad hij langzaam voort, op romeinsche wijze gedrapeerd in een wijden mantel van tapa, en gevolgd door tien
+bedienden, die achter elkander liepen.
+
+</p>
+<p id="d0e408">In den omtrek van Mua zag ik verschillende graven van Tu&iuml;-Tonga, groote terpen, omringd door kolossale platte steenen. Als
+men door de struiken heendringt, waarmede deze terpen zijn begroeid, vindt men een hoop zand, met scherven van koraal vermengd:
+dat is het eigenlijke graf. Een mijl oostwaarts van Mua wezen de inboorlingen mij een reusachtig monument, even als de dusgenoemde
+<i>dolmens</i>, uit drie geweldige steenklompen gevormd. Ook de missionarissen kunnen zich den oorsprong van dit raadselachtig gedenkteeken
+niet verklaren.
+
+</p>
+<p id="d0e413">Voor mijn vertrek van Tonga verkreeg ik eene audi&euml;ntie bij koning George, die voor deze gelegenheid versierd was met het grootkruis
+van de pruissische orde van den Zwarten Adelaar, hem door Keizer Wilhelm geschonken. De schoenen, waarmede Zijne Majesteit
+zich nooit heeft kunnen verdragen, hinderden den koning blijkbaar geweldig; ik had medelijden met hem en maakte spoedig een
+einde aan mijn bezoek.
+
+</p>
+<p id="d0e415">Ik bracht ook een bezoek aan Gu-Wellington, den kroonprins, wiens huis een uitdragerswinkel gelijkt: overal ziet men langs
+de wanden portretten, wapenen, blaasinstrumenten, snuisterijen van allerlei aard, een onbeschrijfelijken rommel. De prins
+spreekt zeer goed engelsch.
+
+</p>
+<p id="d0e417">De prins toonde vrij wel op de hoogte te zijn van de verhoudingen tusschen de europeesche mogendheden, die elkander ook hier
+het overwicht betwisten, en sprak met ingenomenheid over de Franschen. Was hij daarin oprecht?
+
+</p>
+<p id="d0e419">Deze eilanders, wier ouders nog volslagen wilden en menscheneters waren, nemen thans tegenover de Europeanen, wier meerderheid
+zij hebben leeren kennen en tegen wier overmacht zij weten zich niet te kunnen verzetten, de plichten der gastvrijheid in
+acht. Geen blanke die deze eilanden bezoekt, behoeft eenig gevaar te vreezen; de bevolking heeft zelfs voor een deel europeesche
+gewoonten aangenomen; en behalve het parlementaire stelsel, hebben wij haar ook vuurwapenen, brandewijn en sommige noodlottige
+ziekten ten geschenke gegeven. Ondanks de betrekkelijke zegeningen, door dikwijls zeer welmeenende, maar zeer onverstandige
+en in hooge mate eenzijdige mannen aan deze natuurkinderen geschonken,&#8212;die men plotseling uit den staat van volkomen barbaarschheid
+heeft willen overbrengen op het standpunt, waarop na eeuwenlange voorbereiding en ontwikkeling de christelijke volken van
+westelijk Europa staan;&#8212;ondanks die betrekkelijke zegeningen en weldaden, is de aanraking met de blanken voor de stammen van
+Polynesi&euml; verderfelijk geweest, en is het wel aan geen twijfel onderhevig, dat zij juist ten gevolge van die aanraking en
+de daardoor veroorzaakte geweldige omkeering in hun gansche bestaan, in hun levensbeginsel doodelijk getroffen en onherroepelijk ten ondergang gedoemd zijn. De afstand tusschen
+de beide rassen, die aldus eensklaps met elkander in aanraking werden gebracht, was veel te groot om inderdaad samenwerking
+en gemeenschappelijke ontwikkeling mogelijk te maken; het eene heeft het andere niet noodig en heeft niets te ontvangen; de
+inboorlingen staan, onder elk opzicht, weerloos en machteloos tegenover de blanken, aan wie zij inderdaad niets te bieden
+hebben. Onder zulke omstandigheden is de uitslag der ontmoeting niet twijfelachtig: het lagere ras zal worden overvleugeld
+en verdrongen, om in het eind te verdwijnen.
+
+</p>
+<p id="d0e424">Gevoelen zij zelven hiervan iets? Ik weet het niet; maar dit is zeker, dat de inlanders, in spijt van hunne vriendelijkheid
+en voorkomendheid, ons innerlijk verachten en met zekeren trots, den trots der natuurkinderen op hunne nog ongebroken kracht,
+op ons neerzien. Men verhaalde mij daarvan een aardig staaltje.
+
+</p>
+<p id="d0e426">Toen Mgr. Lamaze van Rome, waar hij de wijding ontvangen had, was teruggekeerd, had, als naar gewoonte te Maofaga, de plechtigheid
+van den handkus plaats. Den volgenden morgen meldde een katholiek inboorling zich bij den bisschop aan, en deelde hem mede,
+dat zijne protestantsche stamgenooten hem en de andere <span class="pageno"><a id="d0e428"></a>Bladzijde 208</span>Katholieken bespotten, omdat zij de hand van den prelaat hadden gekust.
+
+</p>
+<p id="d0e430">Den volgenden zondag beklom de bisschop den preekstoel, en sprak ongeveer het volgende: &#8220;Vroeger kustet gij den voet van den
+Tu&iuml;-Tonga; de Katholieken kussen den voet van den Paus: hierin is dus niets vreemds. Nu nog kust gij de hand van koning George,
+die in rang op den Tu&iuml;-Tonga volgde; de bisschoppen volgen in rang op den Paus: het is niet meer dan natuurlijk dat de Katholieken
+hun de hand kussen....&#8221;
+
+</p>
+<p id="d0e432">Na afloop van de preek verscheen dezelfde man weer aan de missie en zeide tot Mgr. Lamaze:
+
+</p>
+<p id="d0e434">&#8220;Gij hebt mijne vraag niet begrepen, Monseigneur.&#8221;
+
+</p>
+<p id="d0e436">&#8220;Hoe dat?&#8221; hernam de bisschop.
+
+</p>
+<p id="d0e438">&#8220;Wel, de anderen bespotten ons niet omdat wij met onze lippen uwe hand hebben aangeraakt, maar zij zien verachtend op ons
+neer, omdat uwe hand <i>blank</i> is!&#8221;
+
+</p>
+<p id="d0e443"></p>
+<div id="d0e444" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-208.jpg" alt="Inboorlingen uit den Tonga-Archipel."></p>
+<p class="figureHead">Inboorlingen uit den Tonga-Archipel.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e448">Van de Tonga-eilanden zetten wij koers naar den Fidji-archipel, die, zoo als men weet, eene engelsche bezitting is. Wellicht
+deel ik u later daarvan het een en ander mede.
+
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld
+van den Grooten-oceaan, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GROOTEN-OCEAAN ***
+
+***** This file should be named 14559-h.htm or 14559-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/5/5/14559/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/14559-h/img/p1887-189.jpg b/14559-h/img/p1887-189.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ea55021
--- /dev/null
+++ b/14559-h/img/p1887-189.jpg
diff --git a/14559-h/img/p1887-192.jpg b/14559-h/img/p1887-192.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4ca97e7
--- /dev/null
+++ b/14559-h/img/p1887-192.jpg
diff --git a/14559-h/img/p1887-193.jpg b/14559-h/img/p1887-193.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0dc89cb
--- /dev/null
+++ b/14559-h/img/p1887-193.jpg
diff --git a/14559-h/img/p1887-197.jpg b/14559-h/img/p1887-197.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e0514eb
--- /dev/null
+++ b/14559-h/img/p1887-197.jpg
diff --git a/14559-h/img/p1887-200.jpg b/14559-h/img/p1887-200.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9910632
--- /dev/null
+++ b/14559-h/img/p1887-200.jpg
diff --git a/14559-h/img/p1887-201.jpg b/14559-h/img/p1887-201.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8956dae
--- /dev/null
+++ b/14559-h/img/p1887-201.jpg
diff --git a/14559-h/img/p1887-205.jpg b/14559-h/img/p1887-205.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4dfcc82
--- /dev/null
+++ b/14559-h/img/p1887-205.jpg
diff --git a/14559-h/img/p1887-208.jpg b/14559-h/img/p1887-208.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a555a0c
--- /dev/null
+++ b/14559-h/img/p1887-208.jpg
diff --git a/14559-h/style/amazonia.css b/14559-h/style/amazonia.css
new file mode 100644
index 0000000..f3a05a3
--- /dev/null
+++ b/14559-h/style/amazonia.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #808000; /* #808000;  olive green */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/14559-h/style/arctic.css b/14559-h/style/arctic.css
new file mode 100644
index 0000000..63bc14d
--- /dev/null
+++ b/14559-h/style/arctic.css
@@ -0,0 +1,33 @@
+/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFFF;
+	font-family: Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+	color: #001FA4;
+	font-family: Arial, sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #001FA4;
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #AAAAAA;
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/14559-h/style/borneo.css b/14559-h/style/borneo.css
new file mode 100644
index 0000000..51cc9bc
--- /dev/null
+++ b/14559-h/style/borneo.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFEE; /* #FFFFEE;  light yellowish brown */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno
+{
+	color:  #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/14559-h/style/gutenberg.css b/14559-h/style/gutenberg.css
new file mode 100644
index 0000000..ce7083f
--- /dev/null
+++ b/14559-h/style/gutenberg.css
@@ -0,0 +1,387 @@
+/* 
+	gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+
+/*
+body - body of html page; define overall properties
+*/
+
+body
+{
+	line-height: 1.44em;
+	font-family: times, serif;
+	font-size: 1em;
+	font-weight: normal;
+	margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; 
+	width: auto;
+	letter-spacing: normal;
+	text-transform: none;
+	word-spacing: normal;
+	font-size-adjust: 0.58;
+}
+
+/* title Page headers */
+
+h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline, h2.docTitle
+{
+	text-align: center;
+}
+
+h2.byline
+{
+	font-size: 1.14em;
+	line-height: 2em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+	font-size: 1.44em;
+	font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+	font-size: 1.14em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+/*
+
+h1..h5 headers
+
+class
+	sub		subtitle	
+
+*/
+
+h1
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 2em; 
+	font-style: normal; 
+	font-weight: 600; 
+	letter-spacing: normal; 
+	text-decoration: none; 
+	text-transform: none; 
+	word-spacing: normal; 
+	font-size-adjust: .4;
+
+	line-height: 1.5em;
+
+	margin-bottom: 0.33em; 
+	margin-top: 1.33em; 
+}
+
+h2
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.44em; 
+	line-height: 1.2em;
+
+}
+
+h3
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.2em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+h4
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+h5
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-style: italic;
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+
+/*
+p -- paragraph
+
+class
+	initial		initial paragraph of chapter, i.e. no indentation
+	argument	argument, the list of topics at the head of a chapter
+	note		footnote
+	quote		quoted material, like blockquote
+	stb		small thematic break
+	mtb		medium thematic break
+	ltb		large thematic break
+	navline		navigation line
+	figure		figure, plate, illustration
+	legend		legend with figure, plate, or other type of illustration
+*/
+
+p
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.poetry
+{
+	margin: 0em 10% 1.58em 10%;
+	/* font-style: italic; */
+}
+
+p.initial
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument, p.note
+{
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+p.argument
+{
+	margin: 1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.notetext
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+}
+
+div.divFigure
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figureHead
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.legend
+{
+	font-size: 0.9em;
+	margin-top: 0;
+}
+
+p.navline
+{
+	text-indent: 0em;
+	text-align: center;
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.1em;
+	color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+
+p.question
+{
+	text-align: left;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+	text-align: right;
+	margin-top: 0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+	margin-left: 0.9em;
+	margin-right: 0.9em;
+	font-size: smaller;
+}
+
+
+/*
+// span -- used for special effects in formatting.
+//
+// class
+//	 leftnote	note in the left margin
+//	 rightnote	note in the right margin
+//	 pageno		page number, inserted at location of original page break.
+//
+// Note that the positioning only works properly in IE 5.0.
+*/
+
+span.leftnote 
+{
+	position:absolute;
+	left:1%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	font-size:0.8em; 
+	text-indent: 0em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno
+{
+	position:absolute;
+	left:86%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	text-align:right;
+	text-indent:0em;
+	font-size:0.8em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.lineno
+{
+	position: absolute;
+	left: 12%;
+	height: 0em;
+	width: 12%;
+	text-align: right;
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.6em; 
+	line-height: 1em;
+	font-style: normal;
+}
+
+.Greek
+{
+	font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif;	/* font that supports classical Greek */
+}
+
+.Arabic
+{
+	font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;	/* font that supports Arabic */
+}
+
+.letterspaced
+{
+	letter-spacing: 0.2em;
+}
+
+span.smallcaps
+{
+	font-variant: small-caps;
+}
+
+/*
+a -- anchor
+
+class
+  offsite
+  gloss	glossary entry; should be less visible
+  noteref	(foot) note reference.
+  hidden
+  navline
+*/
+
+a.navline
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.navline:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.hidden:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.noteref:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+	text-decoration: none;
+	font-size: 0.7em;
+	vertical-align: super;
+}
+
+a.hidden
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+	width: 100%;
+	height: 1px;
+	color: black;
+}
+
+hr.noteseparator
+{
+	width: 25%;
+	height: 1px;
+	text-align: left;
+}
+
+/*
+// ol ul -- ordered list, unordered list
+//
+// class
+//	toc	table of contents
+*/
+
+
+/*
+// li -- list item
+//
+// class
+//	toc_h1	table of contents h1
+//	toc_h2
+
+// table -- table
+*/
+
+table.navline
+{
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
diff --git a/14559-h/style/print.css b/14559-h/style/print.css
new file mode 100644
index 0000000..764ba41
--- /dev/null
+++ b/14559-h/style/print.css
@@ -0,0 +1,36 @@
+/* 
+	print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing.
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+body
+{
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+	margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; 
+	font-size: 11pt;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5
+{
+	color: black;
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: black;
+}
+
+a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: black;
+	text-decoration: none;
+}
+
+span.pageno
+{
+	font-size: 6pt;
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..3e27e90
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #14559 (https://www.gutenberg.org/ebooks/14559)
diff --git a/old/14559-8.txt b/old/14559-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..25021e5
--- /dev/null
+++ b/old/14559-8.txt
@@ -0,0 +1,1718 @@
+The Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld van den
+Grooten-oceaan, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan
+       From "De Aarde en Haar Volken"
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: January 2, 2005 [EBook #14559]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GROOTEN-OCEAAN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan.
+
+
+
+I
+
+De Tubuaï eilanden.
+
+
+Reeds meermalen brachten wij een bezoek aan een der schier tallooze
+eilandengroepen, die daar in den Grooten-oceaan liggen uitgestrooid
+als het zaad op den akker, of als de sterren aan den nachtelijken
+hemel. Maar deze eilanden wereld is, onder meer dan een opzicht,
+zoo merkwaardig en geeft ons zulke geheel eigenaardige toestanden
+te aanschouwen, dat het wel de moeite waard is, nu en dan, ter
+afwisseling, onze schreden daarheen te richten. Zoo noodig ik dan nu
+mijne lezers uit, mij te vergezellen naar vier groepen van eilanden,
+welke wij tot dusver niet hebben bezocht.
+
+Wij waren eerst sedert ettelijke dagen te Tahiti, toen de kommandant
+van het eskader der Stille-Zuidzee bevel gaf, met de _Manua_ een
+bezoek te gaan brengen aan de groep van de Tubuaï-eilanden en aan
+Cooks-archipel.
+
+De Austraal- of Tubuaï-eilanden zijn slechts vier in getal: Wawitu,
+Tubuaï, Rurutu en Rimatara; de twee eersten behooren tot de fransche
+bezittingen; de beide anderen zijn nog onafhankelijk en worden
+geregeerd door zoogenaamde koningen of vorsten, die zelven niet anders
+zijn dan werktuigen in de hand der engelsche zendelingen.
+
+Rurutu maakt, vooral als men van Tahiti komt en het verrukkelijk
+schoone panorama van dat paradijsachtige weelderige eiland ons nog
+levendig voor den geest staat, geen aangenamen indruk; naar de kale
+naakte bergtoppen te oordeelen, zou men het eiland voor eene dorre
+wildernis houden. De kust is zoo hoog, dat men die, bij helder weer,
+op twintig mijlen afstands in zee kan onderscheiden; wie haar te dicht
+zou willen naderen, zou zich aan de grootste gevaren blootstellen:
+overal toch is die kust omringd door een gordel van riffen, waarop de
+golven van den Oceaan met felle branding breken. De sloep, waarmede
+ik mij naar den wal begaf, kon zich niet dan met eenige moeite een
+weg door die branding banen; de geul, die wij te midden der banken
+en riffen volgden, werd gevormd door het zoete water eener kleine
+rivier, welke zich in zee uitstort. Deze smalle geul, die zich als
+een donkerblauw lint tusschen de smaragdgroene koraalriffen slingert,
+voert naar het strand, waar de sloep, door eene bekwame hand bestuurd,
+weldra veilig aanlandde.
+
+Naarmate wij de kust naderden, ontvouwde zich voor ons het panorama
+van het eiland, waarvan alleen de vlakte en de voet der heuvelen
+begroeid zijn. Tusschen de ijzerboomen met hun zwarten stam en schraal
+gebladerte, de pandanusboomen met hun grillig gevormde takken, en
+de sierlijke kokospalmen, bespeurde ik de huisjes van het dorp, door
+beschilderde palissaden omringd. Aanstonds blijkt dat de temperatuur
+hier minder hoog is dan op Tahiti. De doorluchtige woningen van
+dat toovereiland, die bevallige hutten van vlechtwerk van bamboes,
+waardoor de lucht vrij suizen en spelen kan, zouden voor de bewoners
+van Rurutu niet geschikt zijn. Zij hebben plankenwoningen noodig:
+ja, wat meer zegt, al de vensters zijn van glasruiten voorzien, een
+ongehoord iets in Polynesië. Ongetwijfeld hebben deze woningen, hoe
+eenvoudig ze ook mogen zijn, van de inboorlingen geene geringe mate
+van moeite en inspanning gevorderd. Polynesiërs die arbeiden!--dat
+is inderdaad een zeer zeldzaam verschijnsel, en ik mag niet nalaten
+daarop te wijzen als op eene eigenaardigheid, welke de inboorlingen van
+Rurutu van hunne stamgenooten van de Gezelschaps-eilanden onderscheidt.
+
+Ik begaf mij aanstonds naar het belangrijkste dorp van het eiland, dat
+naar mij voorkwam weinig bevolkt is; volgens de door onzen tolk--dien
+wij van Tahiti hadden medegenomen--ingewonnen inlichtingen, zou de
+geheele bevolking van het koninkrijk Rurutu, blijkens eene voor twee
+jaren door de zendelingen gehouden volkstelling, niet meer bedragen
+dan tusschen de vijf- en zeshonderd zielen. Op eene wandeling in de
+omstreken van het dorp trof het mij, dat vele woningen blijkbaar sedert
+lang verlaten en ledig waren; waar vroeger talrijke gezinnen leefden,
+zag men nu niets anders dan dicht kreupelhout, en nu en dan een graf,
+overschaduwd door prachtige boomen, echte woudreuzen met forsche,
+ver uitgespreide takken. Daar, te midden der vrije natuur, sliepen
+de voorvaderen van den stam in hunne eenvoudige graven.
+
+Even buiten het dorp staan, dicht bij elkander, het paleis van den
+koning en de protestantsche kerk. Op Rurutu is, merkwaardig genoeg,
+het wereldlijk en het geestelijk gezag nog in ééne hand vereenigd:
+Teuruarii, de schoonste man van het eiland, is, zij het dan ook
+op zeer kleine schaal, geestelijk en wereldlijk souverein. De
+zendelingen, die de inwoners van de Tubuaï-eilanden hebben bekeerd,
+hebben ook inlandsche leeraars en onderwijzers gevormd, aan wie
+zij de verdere voltooiing van hunne taak hebben overgedragen.--De
+kerk, van hout getimmerd, onderscheidt zich door niets bijzonders:
+zij is een publiek lokaal, waar het volk samenkomt om te bidden, te
+zingen en te luisteren naar de preeken van den koning, die tevens
+den Bijbel weet uit te leggen.--Het paleis des konings is zeer
+eenvoudig gemeubeld: de vloer is belegd met pandanusmatten; in eene
+der kamers zag ik pannen en potten en ander keukengereedschap, dat
+van een vrij hoogen trap van beschaving getuigde. Vooral werd mijne
+aandacht getrokken door het koninklijk ledikant, van _tomanu_planken
+getimmerd, en bij wijze van matrassen voorzien van eenige lagen boven
+elkander gestapelde matten.--Toen ik het paleis binnentrad, was de
+koningin juist bezig, aan den vermoedelijken troonopvolger de borst
+te geven. De etiquette aan het hof van Rurutu is niet bijzonder streng
+en getuigt voor de vrijzinnige denkbeelden van Teuruarii: eene zijner
+vrouwelijke bloedverwanten, in volkomen deshabillé, lag voor de voeten
+der koningin op den grond te slapen. Van eene lijfwacht was niets te
+bespeuren: tenzij als zoodanig de twee dikbuikige inlanders moesten
+gelden, die voor de deur zaten te rooken en te soezen.--De vorstinnen
+ontvingen mij met de meest mogelijke beleefdheid. Zijne Majesteit,
+die kokosnoten was gaan plukken, bood er mij een aan, waarvan ik
+zonder eenige vleierij kon getuigen dat zij heerlijk smaakte. Om
+zijnerzijds niet onder te doen voor de beleefdheid van den kommandant,
+die hem eenige nuttige geschenken, waaronder enkele stukken katoen,
+gezonden had, zocht de goede Teuruarii de mooiste vruchten en groenten
+van zijn tuin uit, om die den admiraal aan te bieden. Daarmede nog
+niet tevreden, voegde hij er zelfs twee kippen en twee varkens bij.
+
+De inboorlingen, die ik te Rurutu gezien heb, komen uit een
+anthropologisch oogpunt het meest overeen met het zoo opmerkelijke
+ras dat Tahiti bewoont. Echter bedraagt de lengte van de mannen op de
+Tubuaï-eilanden gemiddeld niet meer dan een el zeventig duim, terwijl
+in den archipel der Gezelschapseilanden de gemiddelde lengte voor
+de mannen een el negentig duim bedraagt. Wanneer ik de schoonheid
+der bewoners van Tahiti roem, dan bedoel ik daarmede uitsluitend
+het mannelijk geslacht; de vrouwen mogen dikwijls aanminnig zijn,
+schoon in den waren zin des woords zijn zij bijna nooit.
+
+De kleeding is op de Tubuaï-eilanden overal dezelfde en mist geheel de
+artistieke bevalligheid van de vroegere draperieën van tapa, die naar
+oud-griekschen trant over de schouders werden geworpen. De kleeding
+der vrouwen bestaat uit eene wijde jurk of peignoir; in huis en als
+zij arbeiden, dragen zij niets anders dan een _pareo_, een soort van
+rok, bestaande uit een lap, welke om de heupen bevestigd wordt en
+tot beneden de knieën reikt. De mannen dragen ook dien pareo en ook
+een europeesch hemd, dat dan over den pantalon hangt.
+
+Rimatara, dat ik vervolgens bezocht, is dertig mijlen van Rurutu
+verwijderd; dit eilandje heeft slechts eene lengte van anderhalve mijl
+bij eene breedte van eene mijl. Ook hier is de kust omsloten door een
+gordel van koraalriffen; reeds uit de verte ziet men de hooge golven,
+die op deze klippen breken en in wolken schuim uiteen spatten.--Het
+hoogste punt van Rimatara stijgt niet boven de honderd el; een boschje
+van mangoboomen kroont deze hoogte en valt van alle zijden aanstonds
+in het oog. Kokospalmen en andere boomen ontspruiten tot zelfs op de
+koraalriffen, die het strand omzoomen.
+
+De grond van Rimatara is zeer vruchtbaar; de schepen zouden hier
+overvloed van vruchten en andere levensmiddelen kunnen vinden,
+maar de onherbergzame kust biedt nergens eene veilige ankerplaats
+aan. Goëletten van Tahiti, die onder fransche vlag varen, drijven
+handel tusschen Rurutu en Rimatara, maar zonder aan het laatste eiland
+aan te leggen. De bevolking, uit ongeveer honderdvijftig zielen
+bestaande, levert jaarlijks gemiddeld voor den uitvoer omstreeks
+honderd ton aan koopwaren, met name katoen en arrowroot.
+
+Wij voeren langzaam om het eiland heen; eene landing ging ook voor de
+sloepen met groote bezwaren gepaard, en het gelukte den inboorlingen
+niet, hunne prauwen in zee te brengen, ten einde ons eene landing
+te vergemakkelijken. De kommandant alleen ging een officieel
+bezoek afleggen bij de koningin Tamaëva. Men hoopte aan boord op
+de milddadigheid van deze vorstin, maar zag zich in die verwachting
+teleurgesteld: de sloep bracht slechts eenige vruchten en een ouden
+haan mede. Trouwens de vrijgevigste en beminnelijkste koningin van
+de wereld kan niet meer geven dan zij zelve heeft.
+
+Bij een tweede tochtje, kort daarna ondernomen, had ik gelegenheid de
+beide fransche eilandjes Tubuaï en Wawitu of Laïwawaï te bezoeken. Aan
+boord van de _Manua_ bevonden zich toen twee passagiers, die,
+zij het ook krachtens verschillenden titel, het beginsel des gezags
+vertegenwoordigden: een gendarme, die als resident zijn post op Tubuaï
+ging betrekken, en een inlandsen hoofd van Laïwawaï, die naar zijn
+vaderland terugkeerde. De gendarme was een echt type van den ouden
+kolonialen soldaat; hij had reeds vele jaren op de Markiezen-eilanden
+doorgebracht en sprak het maori als een geboren Kanake. Het opperhoofd,
+een fraai gebouwd man, met fijne en regelmatige gelaatstrekken,
+was eerst twee- of drie-en twintig jaren oud en maakte een zeer
+gunstigen indruk. De helft van de bevolking van Laïwawaï gehoorzaamde
+aan zijn gezag. Daar de fransche regeering tot dusver geen resident
+op dat eiland had gehad, was aan de beide hoofden, die over het
+eiland regeerden, de zorg opgedragen voor de bewaring der vlag,
+voor de handhaving der orde, de rechtspleging enz. Sedert werd het
+bestuur over de fransche eilanden van de Tubuaï-groep bepaaldelijk
+opgedragen aan een luitenant ter zee, die het bevel voerde over een
+goëlet van het station van Tahiti.
+
+De toegang tot het eiland Tubuaï, dat aan den archipel zijn naam
+geeft, is voor groote schepen zeer gevaarlijk. De _Manua_ moest dus
+op een eerbiedigen afstand van de kust het anker uitwerpen, en op de
+vrij hooge golven heen en wier wiegelen, ten einde aan den gendarme
+gelegenheid te laten om zich naar de wal te begeven. Zijne geheele
+bagage, bestaande uit een half dozijn groote koffers, uit eenige
+meubelen, geweren, hoeden, ook de traditioneele zevenmijls-laarzen
+niet te vergeten, werd in de boot geladen. Daar ik de vaste gewoonte
+had, van elke gelegenheid om onbekende streken te zien te profiteeren,
+ten einde, al ware het slechts voor eenige uren, de eentonigheid van
+het leven aan boord af te breken, nam ik mede plaats in de boot. Wij
+hadden den wind tegen en moesten roeien: de tocht duurde twee volle
+uren.... Ik kreeg bijna een zonnesteek, terwijl de weerspiegeling
+van de zonnestralen op het water zoo onuitstaanbaar was dat ik mijne
+oogen niet open kon houden. Eindelijk stapten wij aan land. Ik dacht
+op Tubuaï eene fransche nederzetting te vinden en een aardig dorpje,
+schilderachtig onder het geboomte genesteld, als op Rurutu. Welk
+eene teleurstelling. Het eiland telt nog slechts driehonderd-veertig
+inwoners, en het voornaamste dorp, eene verzameling van eenige
+armzalige hutten, ziet er vuil en ellendig uit. Naar het schijnt,
+brengen de inboorlingen twee dagen van de week door met het bereiden
+van zoogenoemden oranjewijn, en de overige met het drinken van
+dien wijn.
+
+Een zwaar belommerde weg loopt rondom het eiland. Ik trad op goed
+geluk een der hutten, waarvan de deur open stond, binnen. Drie
+vrouwen, die stomdronken waren, rookten eene cigarette van wilde
+tabak in een pandanus-blad gewikkeld, en wentelden zich om en om op
+een houten bed, met smerige gescheurde matten belegd; ik keerde mij
+dadelijk om, meer dan tevreden met dit kijkje op de plaatselijke
+gewoonten. Ik beklaag den gendarme, aan wien de taak is opgedragen
+om de inboorlingen van Tubuaï te regeeren en tot andere menschen te
+maken. Die goede man kwam daar met een in de tahitische taal gedrukt
+fransch wetboek! Wat moet hij in 's hemels naam daarmede uitvoeren? en
+welke resultaten zijn van zijn arbeid te wachten? Misschien zal hij,
+om zijn gezag te toonen en krachtig op te treden, woedende plakkaten,
+vol dreiging en moord tegen de dronkenschap, laten aanplakken aan de
+bamboezen wanden van het bedehuis; maar welke middelen heeft hij om
+die fraaie wetten en verordeningen te handhaven? En al had hij die,
+welke wezenlijke hervorming meent men toch wel dat hij tot stand zou
+kunnen brengen? Dit ras is onherroepelijk ten ondergang gedoemd.
+
+Van Tubuaï begaven wij ons naar Laïwawaï, ook Wawitu of Raiwawaë
+genoemd; bij de Engelschen bekend onder den naam van High-Island,
+omdat dit eilandje het hoogste van de geheele groep is. De ligging van
+het eiland was op de kaarten niet goed aangewezen; bovendien dreef
+eene zeer sterke strooming ons naar het westen: het gevolg van een
+en ander was, dat wij eerst tegen den avond van den volgenden dag de
+plaats onzer bestemming bereikten, te laat om nog aan wal te gaan. Wij
+moesten dus het aanbreken van den dag afwachten. Ik bracht den avond
+door in gesprek met het inlandsch opperhoofd, die mij uitnoodigde
+een bezoek aan zijn rijk te brengen. Ten zes uren begaven wij ons,
+met den kommandant en nog een der andere officieren, naar den wal.
+
+De jeugdige vorst, die zich behoorlijk met monoï (kokosolie met
+welriekend santalpoeder vermengd) had geparfumeerd en zijn mooiste
+kleederen aangetrokken, was buiten zich zelven van vreugde, nu hij weer
+naar zijn land terugkeerde. De Polynesiërs houden wel van reizen, maar
+toch is de liefde voor hun land diep in hun hart geworteld; als zij
+aan den horizon hun eiland zien opdoemen uit de onmetelijke wateren,
+toonen zij nog altijd eene naïeve, echt kinderlijke vreugde. Toen
+wij nog twee mijlen van de haven verwijderd waren, zeiden wij tot
+onzen passagier, dat wij rechtstreeks naar Rapa zouden doorvaren,
+zonder zijn eiland aan te doen; hij trok daarop heel kalm zijn hemd
+uit en beduidde ons dat hij er dan heen zou zwemmen.
+
+Ik denk nog met genoegen terug aan dat bekoorlijke eiland, met zijne
+hooge romantische kust, zijne fraai geteekende, met bosschen bedekte
+bergen en heuvelen, met zijne weelderige flora. Tusschen den gordel
+van riffen en de kust strekt zich een binnenmeer uit, dat op sommige
+punten drie tot vier mijlen breed is, en dat eene uitmuntende haven
+zou kunnen zijn, indien men slechts een toegang maakte door eenige
+rotsen te laten springen.
+
+Bij onze komst werden wij verwelkomd door eene muziek, die mij dadelijk
+aan onze kermissen denken deed. Een half dozijn mutoïs (inlandsche
+politie-beambten) sloegen uit alle macht op een turksche trom van
+amerikaansch maaksel en op twee tamboerijnen; achter hen volgden
+de bewoners van het dorp. De vorst ontving ons in zijne woning;
+fauteuils van roting werden voor eene tafel geplaatst, waarop de
+mooiste meisjes van het land kalebassen nederzetten, met bananen en
+geschilde oranjeappelen gevuld.
+
+Terwijl de kommandant een gesprek aanknoopte met een Portugees, den
+eenigen Europeaan die op het eiland woonde, stelde de vorst mij met
+groote vriendelijkheid voor aan de notabelen en aan de vele schoonen
+van zijn rijk, die van alle kanten kwamen aangeloopen, om hem met zijne
+behouden tehuiskomst geluk te wenschen. De vrouwen van Laïwawaï hebben
+in haar gang en beweging iets zeer bekoorlijks. Met een glimlach om
+de lippen, met eene sierlijke houding, met de rechterhand den langen
+sleep van haar peignoir ophoudende, boden zij ons cigaretten van
+pandanus aan, die zij zelven met hare dunne vingers hadden gemaakt,
+en die voor het meerendeel half waren opgerookt. Men zeide mij,
+dat het aannemen van de half opgerookte cigarette als een bewijs van
+kiesche beleefdheid gold.
+
+Ondanks de hitte deed ik eene heerlijke wandeling in de prachtige,
+geheel belommerde laan, die langs de kust loopt, en waarin eene
+verkwikkelijke koelte heerschte. Dit eiland onderscheidt zich zeer
+gunstig van Tubuaï. De broodboom groeit hier niet, maar de taro
+voorziet in bijna alle behoeften der inwoners, wier aantal ter
+nauwernood tweehonderdvijftig bedraagt. Zoo arm en ellendig als het
+er op Tubuaï uitziet, zoo welvarend en aangenaam is het hier. De
+inlanders hebben blijkbaar alles wat zij behoeven; het is waar, dat
+hunne behoeften niet vele zijn en dat zij nooit iets anders drinken
+dan kokosmelk. Hunne matigheid is zeer zeker de hoofdoorzaak van
+hunne welvaart.
+
+
+
+II
+
+Cooks-Archipel.
+
+
+Reeds waren twee dagen verloopen sedert ons vertrek van Rimatara,
+toen de man op den uitkijk ons land aankondigde; de nevel had tot
+dusver het eiland aan ons oog onttrokken, maar nu brak de zon door
+de wolken en strooide haar goud en diamanten op de stralende wateren
+van de terecht zoo genoemde _schoone zee_.
+
+Weldra bespeurde ik aan den horizon de tweehonderd el hooge
+bergen en de steile kusten van het eiland Mangia; een driemaster,
+de _John Williams_, laveerde statig aan bakboordzij. Dit was
+het eerste zeilschip, dat wij sedert ons vertrek van Valparaiso
+ontmoetten.... Slechts wie geruimen tijd in Oceanië vertoefd heeft, kan
+zich een denkbeeld maken van die ontzaglijke aangrijpende eenzaamheid
+van den onmetelijken Stillen-oceaan.
+
+De eilanden Rarotonga, Mangia, Mauti, Watioe, Mittiero, Hervey,
+Fenoea-iti en Oeïtoetaté, die te zamen den dusgenoemden Cooks-archipel
+vormen, zijn tot dusver nog onafhankelijk, ondanks de zeer ijverige
+propaganda van de engelsche zendelingen, wier post hier reeds in
+1821 door John Williams werd gesticht. Wil men de verzekeringen
+van de opvolgers van dien man gelooven, dan zouden de wesleyaansche
+zendelingen zoo spoedig en zoo volkomen geslaagd zijn in hunne poging
+om de anthropophagen van deze eilanden tot hun geloof te bekeeren, dat
+er voor de katholieke missionarissen niet de minste kans bestond om hun
+invloed en gezag te bestrijden. Maar al wat deze evangeliepredikers
+verkondigen, is daarom nog geen Evangelie. Voor de meesten hunner
+is de godsdienst niet anders dan een zeer krachtig hulpmiddel om de
+politieke macht van Engeland uit te breiden; zij maken zich meester
+van alle gezag en beheerschen de gewetens der vorsten. De door en
+door mercantiele geest van verreweg de meesten dezer zendelingen
+is zoo algemeen bekend, dat ik daarover niet behoef te spreken. De
+beruchte zendeling-apotheker Pritchard was in zijn tijd een type van
+deze klasse van lieden.
+
+Toen wij nog ettelijke mijlen van het strand verwijderd waren,
+bespeurden wij eenige prauwen met inlanders, die een walvisch
+vervolgden. Velen hunner hadden, in plaats van een harpoen, eene lange
+lans van ijzerhout met metalen punt. De stoutmoedigheid dezer inlanders
+is inderdaad verbazend: met hunne primitieve vaartuigen, uit uitgeholde
+boomstammen bestaande, wagen zij zich dikwerf in volle zee. Eene der
+prauwen scheidde zich van de groep af en draaide met verwonderlijke
+snelheid om de _Manua_ heen, dank zij het groote driekantige zeil,
+waarin de wind met volle kracht blies. Maar daar wij onze vaart
+vertraagden, ten einde niet op de banken en ondiepten te vervallen,
+die Mangia aan alle kanten omringen, namen de inboorlingen met luid
+geschreeuw afscheid van ons, en het brooze vaartuig voer recht naar
+de branding toe. Ik nam mijn verrekijker en was alzoo getuige van
+eene eigenaardige vertooning, de _gorué_, eene uitspanning, die ge
+niet zonder huivering kunt aanschouwen.
+
+De prauw werd op het rif gezet, en verschillende jongelieden sprongen
+uit het vaartuig en doken in de opening tusschen de koraalriffen, juist
+op de plek waar de branding het hevigst was en de zee een draaikolk
+geleek. Naderhand vertelde men mij, wat de _gorué_ eigenlijk is. De
+duikers zijn gewapend met een plank van drie of vier voet lengte
+en wachten, op die plank uitgestrekt, tot eene machtige golf hen in
+de hoogte zal tillen. Op het oogenblik waarop de golf hen aanraakt,
+weten zij met eene vlugge beweging er zich boven op te werken, en in
+een oogwenk worden zij tot bij het strand medegevoerd. Een Europeaan
+zou gewis verpletterd worden; de inlanders, die als bruinvisschen
+zwemmen en duiken, maken zich los van de golf juist als zij tegen
+de rotsen gaat breken, en zwemmen weer terug, om hetzelfde spel te
+hervatten. Naar men mij verhaalde, nemen zelfs vrouwen en kinderen
+daaraan deel.
+
+Mangia heeft misschien dertig mijlen in omtrek. De grond is uiterst
+vruchtbaar en voor een groot deel met bosch bedekt; het eiland wordt
+zeer goed bebouwd door inlandsche planters, die van de lessen en het
+voorbeeld hunner europeesche onderwijzers uitmuntend partij hebben
+weten te trekken: dat resultaat verdient te meer waardeering, omdat
+de Mangianen van zuiver maöri-ras zijn. De vierduizend inwoners van
+het eiland houden zich alleen met landbouw bezig, en hunne plantages
+maken den besten indruk.
+
+De woningen der inlanders, van hout getimmerd, zijn voor het meerendeel
+met kalk gewit, hetgeen een uitmuntend voorbehoedmiddel is tegen het
+felle branden der zonnestralen. Elke woning is omringd door een lagen
+muur van koraalblokken, waarvan de melkwitte kleur scherp afsteekt
+bij het donkergroen der tropische planten. De eigendomsrechten zijn
+nauwkeurig omschreven; de grond heeft hier eene wezenlijke waarde.
+
+De woning van den protestantschen leeraar op Mangia voldoet aan alle
+vereischten van comfort in een heet klimaat, waar de eenvoud van het
+ameublement eene wezenlijke voorwaarde van de gezondheid is. Het huis
+is ruim en boven den grond verheven; een woud van kokospalmen, mango-
+en broodboomen bedekt den heuvel, tegen welks helling de cottage is
+gebouwd. Bij het doorwandelen van de heerlijke lanen van het park, dat
+tot de pastorie behoort, zou men kunnen denken, op het buitengoed van
+een of ander landedelman te zijn. Welk een onderscheid met de ellendige
+krotten, waarin sommige andere missionarissen moeten verblijven!
+
+In tegenwoordigheid van Europeanen, die hem met vragen zouden kunnen
+lastig vallen, houdt deze engelsche predikant zich zedig op den
+achtergrond. Metterdaad echter is hij oppermachtig heer en gebieder
+over dit eiland, waar hij zich gevestigd heeft en dat hij bijna
+als zijn eigendom beschouwt. Zijne woning heeft hem niets gekost:
+de inboorlingen hebben het hout voor hem gehakt en de kalk van de
+koraalriffen gehaald; de mooie tuin, waarin hij naar hartelust mijmeren
+en botaniseeren kan, is een geschenk van de dankbare gemeente. "Ik ben
+niemand tot overlast, en tracht alleen een weinig nut te stichten",
+zoo zegt hij.
+
+De raad der opperhoofden van Mangia neemt geen enkel besluit van eenig
+gewicht, zonder raadpleging en overleg met dien zachtzinnigen man,
+wiens invloed des te grooter is, omdat zijn eigen belang geheel buiten
+spel schijnt te zijn en dit, in den gewonen alledaagschen zin, meestal
+ook inderdaad is. Minder prijzenswaardig is het echter, dat hij zijn
+aandeel krijgt van de boete, op de overtreding van politiereglementen
+gesteld, waarvan de uitvoering aan inlandsche beambten is
+toevertrouwd en die dikwijls een zeer eigenaardig karakter dragen. De
+Europeanen, die tijdelijk op het eiland verblijven, de officieren
+der oorlogschepen, de koning en de koningin zelfs, zijn in beginsel
+gehouden, zich aan de bevelen van deze mutoïs te onderwerpen. Deze
+reglementen en politie-verordeningen, waarvan de minste voorschriften
+door de inboorlingen letterlijk moeten worden opgevolgd, ademen
+voor het meerendeel den echten geest van het bekrompen, despotieke,
+puriteinsche ascetisme, dat in Engeland nog zooveel invloed heeft, en
+waarvan--als van elke absolute theorie--een der kenmerkende trekken
+is, dat het alle menschen met dezelfde maat meet en allen over één
+kam scheert. Het hoofdstuk betreffende de handhaving der goede zeden
+is uit dat oogpunt inderdaad merkwaardig; zie hier enkele van zijne
+bepalingen: "Ieder, man of vrouw, die na negen uren 's avonds buiten
+de omtuining van zijn huis wandelt, zal eene boete van twee piasters
+betalen aan den mutoï die hem betrapt."--"Elke gehuwde vrouw, die
+door een gerechtsdienaar in te vertrouwelijk gesprek met een buurman
+gevonden wordt, zal eene boete betalen van vijftig piasters, waarvan
+twintig voor den predikant en de rechters, tien voor den koning of de
+koningin, en twintig voor haar echtgenoot."--Voorts is het verboden
+des zondags te gaan wandelen, in de boomen te klimmen, te visschen of
+te jagen. Inlandsche politie-agenten vestigden mijne aandacht op dit
+verbod, toen ik gidsen zocht om een uitstapje te gaan doen. Maar ik
+kon over een onwederstaambaar argument beschikken om hunne bezwaren
+te overwinnen: een goudstukje ruimde alle bedenkingen uit den weg en
+de puriteinsche overheid sloot de oogen. De prijs der levensmiddelen,
+varkens, gevogelte, vruchten, wordt door de zendelingen vastgesteld.
+
+De stout geteekende bergen van Rarotonga, waarheen wij na ons vertrek
+van Mangia koers zetten, geven aan dit eiland zekere overeenkomst
+met Moorea, het zustereiland van Tahiti, dat bij zonsondergang van de
+kaaien van Papéete gezien, zulk een onvergetelijken indruk maakt. Op
+Rarotonga zijn de heuvelhellingen niet, als op sommige andere eilanden,
+met dun en schraal gras bedekt, maar met dichte bosschen, die tot de
+kruinen van de voornaamste bergketen reiken. De hoogste bergspits is
+negenhonderd ellen hoog; de helling is voor drie vierden met struiken,
+heesters en boomen begroeid, wier verschillende tinten en schakeeringen
+van groen een schilderachtig effect maken.
+
+Wij voeren eerst langs het dorp Arognani, op de noord-westelijke kust,
+zonder dat het mogelijk was, zelfs met de sloep aan land te komen,
+zoo moeielijk genaakbaar is de kust. Naast de hut, waarop de vlag
+der vorstin van het district Arognani wapperde, stond, tusschen het
+geboomte, een betrekkelijk massief gebouw van witte koraal: dat was
+de protestantsche kerk, aanstonds kenbaar aan hare boogvensters,
+die men in alle bedehuizen op de eilanden aantreft.
+
+Rarotonga wordt geregeerd door twee vrouwen, waarvan de eene te
+Arognani, de andere te Avarua, het belangrijkste dorp van het eiland,
+resideert. De landing is te Avarua betrekkelijk gemakkelijk; de _Manua_
+liet het anker vallen, en ik had gelegenheid mij naar wal te begeven
+en een interessant uitstapje te maken. Wij werden te Avarua ontvangen
+door eene nieuwsgierige menigte, die ons aan de landingplaats stond
+op te wachten; de vrouwen vielen in het oog door haar roode rokken:
+rood is de modekleur in Cooks-archipel. Trommels maakten de aankomst
+van ons schip bekend; het luid en herhaald geroep der inlanders, die
+elkander het nieuws mededeelden, en het geschreeuw van hun talrijk
+nakroost deden ons bijna hooren en zien vergaan.
+
+Met een mijner mede-officieren ondernam ik eene wandeling; weldra
+kwamen wij in de kom van het dorp, waarvan alle woningen, even als
+op Tahiti, half verdwenen onder de weelderige, rijk geschakeerde
+tropische flora. De Kanaken zijn groote liefhebbers van bloemen; zelfs
+de armsten kweeken in hun tuintje eenige bloemen aan. De polynesische
+vrouwen kennen geen ander tooisel, en zij verstaan bij uitnemendheid
+de kunst, zich op de smaakvolste en bevalligste wijze met bloemen te
+versieren. Men moet die vrouwen liefst des avonds en bij feestelijke
+gelegenheden zien: het ruwe en grove van haar gelaatstrekken valt
+dan minder in het oog, en haar koperkleurige huid hindert minder
+dan bij het volle daglicht. Haar groote donkere oogen stralen in de
+schemering, en het zoetvloeiende, zangerige van haar taal, waarin de
+klinkers verreweg de overhand hebben, oefent eene onbeschrijfelijke
+bekoring uit. Deze jonge meisjes, in wijde witte jurken gekleed,
+het lange pikzwarte hair doorvlochten met bloemen, die langs haar
+welgevulden hals afhangen of haar voorhoofd omkransen, zijn inderdaad
+eene liefelijke verschijning.
+
+Het bezoek aan het dorp, hoe aardig ook, was ons niet voldoende; van de
+weinige uren, die wij tot onze beschikking hadden, wilden wij zooveel
+mogelijk profiteeren. Waarheen zouden wij gaan? Het toeval kwam ons
+te hulp. Een inlander, die eenige woorden engelsch sprak, gaf ons den
+raad, den weg rondom het eiland te volgen, die naar zijn oordeel de
+meest bruikbare was. Aan den boom, waaronder wij stonden te praten,
+waren twee paarden vastgebonden; wij huurden die en sloegen nu den
+weg in die Avarua met Arognani en zelfs met Atania, een derde dorp
+in het zuid-oostelijk deel des eilands, verbindt. Onze paarden waren
+een paar magere knollen en hun tuig was in de hoogste mate eenvoudig:
+matten vervingen de plaats van zadels en voor toom moesten wij ons
+behelpen met een stuk touw van kokosdraad gevlochten. Onze rossen namen
+het aanvankelijk zeer kalm en bedaard op; zij stonden hardnekkig stil
+om zich te goed te doen aan het gras, dat langs de bermen van den weg
+groeide. Daar wij volstrekt niet op een rit te paard hadden gerekend,
+hadden wij onze sporen niet aangedaan; maar wij behielpen ons met
+dorentakken, en weldra vlogen wij in vollen ren door het kreupelhout.
+
+Te Arognani, tegenover de kerk, hielden wij stil en stegen af;
+en een blik op het heerlijke landschap rondom ons deed ons al de
+onaangenaamheden van onzen dollen rit vergeten. Achter de kerk verhief
+zich de berg, met dicht bosch bedekt, waarboven groote zeevogels
+zweefden; voor ons strekte zich, zoover de blik reiken kon, de
+donkerblauwe oceaan uit, en vlak in onze nabijheid stak boven het water
+de gordel van koraalriffen uit, afgebroken door diepe gaten en spleten,
+waar wij onder het bleekgroene, kristalheldere water, de fantastische
+vegetatie konden zien, die op de klippen en rotsen haar tooverachtige
+vormen ontplooit. Tusschen de verschillend gekleurde koraaltakken
+zwommen en dartelden visschen, wier schubben schitterden in al de
+kleuren van den regenboog. Stel u daarbij voor de verschillende
+soorten van zeewier, die de wanden van deze natuurlijke aquariums
+bekleeden, en ge zult u misschien eenig denkbeeld kunnen maken van deze
+overstelpende kleurenpracht. Het tafreel is onbeschrijfelijk, want het
+wisselt onophoudelijk: de bekwaamste schilder zou in wanhoop penseel
+en palet wegwerpen tegenover deze fantasmagorie. Het kleinste wolkje,
+dat aan den azuren hemel opdoemt, wijzigt de verlichting; de meeuw, die
+zich in de lagune dompelt, brengt het water in beweging, en aanstonds
+veranderen de tinten en schakeeringen; zoo wisselt dit kleurenspel
+elk oogenblik en ge wordt niet moede deze feërie aan te staren.
+
+Als de avond gekomen is, is het schouwspel niet minder interessant:
+dan is voor de inboorlingen de tijd gekomen om te gaan visschen. Hoe
+schoon, hoe skulpturaal schoon, zijn die naakte gestalten, wier
+onberispelijke athletische vormen nog grootscher en indrukwekkender
+schijnen bij het bleeke licht der maan, dat over de wateren wemelt. De
+vrouwen en kinderen loopen en springen over de riffen, met brandende
+fakkels in de hand, waarvan de rosse gloed zich weerspiegelt in de
+effen watervlakte, nauwelijks door het suizende koeltje gerimpeld. De
+visschen, door het licht aangelokt, komen uit de rotsspleten, waarin
+zij zich verscholen hielden, te voorschijn en worden door de visschers
+met hunne houten lansen doorboord.
+
+Maar ik keer tot mijne wandeling terug.... Na deze tooverachtige
+dekoratie der koraalriffen bewonderd te hebben, moesten wij weder te
+paard stijgen; de tijd verliep en het uur naderde, waarop wij weder
+aan boord moesten zijn. Wij deden, stapvoets rijdende, onzen intocht
+in het dorp Arognani, waar alles in diepen slaap scheen gedompeld,
+uitgezonderd eene oude vrouw, die halfluid in den Bijbel zat te
+lezen. Maar weldra begonnen de kinderen alarm te maken; de honden
+schoten onder woedend geblaf op ons toe, en binnen vijf minuten
+waren al de bewoners van Arognani uit hunne siesta opgeschrikt. Zij
+ontvingen ons niettemin zeer vriendelijk, en noodigden ons uit,
+enkele hutten te bezoeken. Het trok mijne aandacht, dat de vrouwen
+in katoen van engelsch fabrikaat waren gekleed, want de oude tapa
+is hier in onbruik geraakt: zij had het groote ongerief van niet
+tegen de vochtigheid bestand te zijn. Toen de door het Britsche
+zendelinggenootschap uitgezonden zendelingen voor het eerst aan deze
+eilanden verschenen, was de bevolking op het strand saamgestroomd en
+keek met verbazing naar de reusachtige prauw, die de vreemdelingen
+aanbracht. Eenige prinsessen, gedreven door de onder alle hemelstreken
+aan alle vrouwen ingeschapen nieuwsgierigheid, wilden dat drijvende
+huis van nabij gaan zien; gevolgd door eene menigte vrouwen, gingen
+zij te water en, als echte najaden, met forsche slagen de golven
+klievende, bereikten zij weldra het schip, langs welks boord zij
+omhoog klauterden. De predikers, wier belangstelling door deze proef
+van zwemkunst was gewekt, volgden met hun verrekijkers de bewegingen
+hunner toekomstige hoorderessen. Toen zij van wal staken, waren deze
+dames onberispelijk gekleed: wijde draperiën van tapa omhulden haar
+slanke gestalte. Maar verbeeld u de verontwaardiging der eerwaarde
+heeren, toen zij op het dek verschenen: de rokken waren onder het
+zwemmen letterlijk weggesmolten!
+
+Onze terugreis naar Avarua leverde niets bijzonders op: onze paarden
+roken den stal en liepen flink. Wij reden door een bosch van mapés,
+waarvan de zoom door de golven der zee werd bespoeld. Zulk een bosch
+van mapés levert een eigenaardig schouwspel op. Deze boom, waarvan
+de vrucht, goed gebraden, eenige overeenkomst in smaak heeft met onze
+kastanje, is door den eigenaardigen bouw van zijn stam en zijne takken,
+een der zonderlingste die men zien kan. De stam bestaat uit dunne,
+naast elkander gelegde strooken; de hooge, smalle wortels kronkelen
+zich als krullen onder de schaaf. De mapé bereikt dikwijls een
+kolossalen omvang; zijn dicht gebladerte overschaduwt in wijden omtrek
+den dorren grond, waarin hij bij voorkeur tiert; even als de kokospalm
+groeit hij langs het strand, in den zandigen, met fragmenten van koraal
+vermengden bodem; beiden zijn de geliefkoosde schuilplaats van eene
+zekere soort van landkrabben, die door de inboorlingen gegeten worden.
+
+In den omtrek van Arognani merkte ik twee inlandsche begraafplaatsen
+op, geheel verschillende van die, welke ik reeds elders gezien had. De
+graven bevonden zich eenvoudig ter zijde van den weg, zonder een muur
+of eenige afscheiding hoegenaamd. Hierbij mag echter niet vergeten
+worden, dat de doodenakker nog steeds _taboe_ is, onschendbaar voor
+iedereen. De roekelooze, die de graven der vaderen durfde schenden,
+zou vroeger onverwijld ter eere der wrekende goden geofferd zijn
+geworden; nu zou hij nog steeds als een heiligschenner worden
+beschouwd, die met afschuwelijke ziekten, zoo als melaatschheid,
+zou worden bezocht of het slachtoffer worden van de _erincatua_,
+eene soort van geheimzinnige betoovering, die hare prooi langzaam
+maar onvermijdelijk ten grave sleept.
+
+Van Rarotonga zetten wij koers naar Oeaïtoetaté, in het noordelijk
+gedeelte van den archipel. Nog voor wij de bergtoppen van het eiland
+konden onderscheiden, zagen wij aan den horizon de kruinen van
+kokospalmen uit de zee verrijzen; het was een eilandje, het eerste
+eener reeks van rotsen, die zich over vele mijlen uitstrekt, en waarin
+negen bloeiende oasen haar groenen dos in de zee weerspiegelen. De
+bergen van het voornaamste eiland, zich scherp afteekenende tegen
+den helderen hemel, beheerschten den ganschen omtrek. Myriaden
+van zeevogels zweefden en zwermden in wilde vlucht boven het rif,
+luid schreeuwende en nu en dan in de rollende golven duikende;
+groote plekken grijsachtig schuim, hoopen veelkleurige zeeplanten,
+wemelende van mikroskopische diertjes, getuigden van den rusteloozen
+strijd tusschen den oceaan en het koraalrif. Ook hier was de kust
+ongenaakbaar en moest de _Manua_ in het ruime sop ankeren.
+
+Omstreeks vijf uren in den avond keerde de sloep van den kommandant
+naar boord terug, gevolgd door twee groote booten, waarin de
+notabelen van het land hadden plaats genomen. De inboorlingen van
+Oeaïtoetaté klauterden als apen tegen het boord op, beladen met
+zakken vol oranjeappelen; de gouden vruchten rolden in zoo grooten
+overvloed over het dek, dat de matrozen er meer dan tweeduizend
+opraapten. Weldra waren wij met onze bezoekers op den besten voet. De
+koning Kuâ en zijn rechterhand, het opperhoofd Tamatoa, bewezen alle
+eer aan den welvoorzienen wijnkelder van den kommandant, niet het
+minst aan de champagne, die wij juist voor dergelijke gelegenheden
+hadden medegenomen.
+
+De inlanders bekeken het gansche schip, waarbij niets aan hunne
+aandacht ontging en zij onophoudelijk allerlei vragen richtten tot
+onzen tolk.
+
+Deze leerzame en interessante bijeenkomst werd besloten met een bezoek
+aan de keuken, waaruit verleidelijke geuren opstegen, die blijkbaar
+hunne uitwerking op de wijde neusgaten onzer gasten niet misten;
+de matrozen kwamen aan hunne wenschen te gemoet, door hen uit te
+noodigen aan hun maal deel te nemen. Het dek leverde inderdaad een
+aardig schouwspel op; wat al naïeve uitstortingen van vreugde, wat al
+hartelijke handdrukken en vriendschapsbetuigingen! Alvorens afscheid
+van ons te nemen, knielden de opperhoofden en alle anderen neder en
+hieven, op plechtigen toon, in de tahitische taal, een psalm aan. Dit
+ernstig, statig gezang, bij het vallen van den avond, aan boord
+van het schip, te midden der onbegrijpelijke stilte en aangrijpende
+eenzaamheid der onmetelijke zee, had iets onuitsprekelijk plechtigs
+en treffends. De predikant bad ons ten slotte den zegen des Heeren
+toe; de krijgslieden van Oeaïtoetaté rezen op in hunne booten en
+begroetten onze vlag met een driemaal herhaald hoezee! Toen voeren
+zij weg, en het werd weder stil rondom ons....
+
+
+
+III
+
+De Samoa-eilanden.
+
+
+Den 29_sten_ Juli 1882 wierp de _Manua_, die de verschillende door
+fransche missionarissen bezette posten in Centraal-Oceanië bezoeken
+moest, het anker uit voor het eiland Tetuïla, dat tot de groep der
+Samoa-eilanden behoort. Op deze eilanden ontplooit de tropische natuur
+al haar weelde en rijkdom; verrukkelijk schoon is de aanblik der fraai
+geteekende bergen, tot den top met het prachtigste groen bekleed, dat
+onder den gloed der zonnestralen de schoonste schakeeringen en tinten
+vertoont. Men zou meenen, dat de mensch, in dit heerlijke land, niet
+anders dan gelukkig kan zijn; en terwijl ik mij aan het betooverend
+panorama vergastte, kwam mij de naïeve legende te binnen, volgens
+welke deze eilanden de bakermat zouden zijn van het polynesische ras,
+het paradijs der halve goden en hunner schoone gezellinnen.
+
+Het eiland Tetuïla is een groot park, welks zoete geuren zelfs den
+oceaan welriekend maken; zij stroomden ons tegen op den adem van het
+koeltje, toen wij in het midden van de baai van Pago-Pago geankerd
+lagen. Deze natuurlijke haven, die zeer gemakkelijk te bereiken is,
+biedt een veilige ankerplaats; de oorlogschepen loopen altijd hier
+binnen. Overigens wordt de haven weinig bezocht; de verschijning van
+een franschen kruiser is nog altijd eene gebeurtenis in deze streek,
+die voor een goed deel nog den stempel der oorspronkelijke wildheid
+heeft behouden. Nauwelijks had de _Manua_ het anker laten vallen in de
+stille wateren dezer baai, waarin zich de met bosch begroeide bergen
+spiegelen, of van drie verschillende dorpen staken een aantal prauwen
+af, allen met inlanders bemand. Mannen en vrouwen, naakt tot aan den
+gordel, roeiden op de maat van een gezang, waarvan allen in koor het
+refrein herhaalden. De mannen waren op de dijen getatoeëerd; de vrouwen
+hadden op de handen en de borst verschillende figuren in reliëf, door
+inbranding verkregen. Ik vond die wonderlijke versieringen afschuwelijk
+leelijk. Het kostuum was voor de beiden seksen hetzelfde: een breede
+gordel van zeegras of bladeren, die bij wijze van rok tot beneden de
+knieën hing. Eene bijzonderheid trok aanstonds mijne aandacht, toen
+de eilanders op het dek verschenen: de Samoanen verwen zich de haren
+wit en wasschen ze met kalkwater; zij zien er uit of zij gepoederd
+zijn. Deze laatste operatie heeft vooral ten doel om den geweldigen
+haardos der krijgslieden rood te kleuren; zij zijn zeer trotsch op
+deze manen, die hun een schrikwekkend voorkomen moeten geven. De
+bloemen en bloemkransen, die zij op het hoofd en om den hals dragen,
+staan hun zeer goed.
+
+De jonge meisjes onderscheiden zich door de regelmatige evenredigheid
+en de schoonheid harer vormen. Echter moet men zich ook hier voor
+overdrijving wachten: de bevallige ronde lijnen verliezen spoedig
+haar bekoorlijkheid. Als zij de twintig voorbij zijn, zouden zij er
+bij winnen indien zij wat minder zuinig met haar kleeding waren. Zij
+verschenen op het dek, met korfjes vol kokosnoten, oranjeappelen
+of ananassen in de hand; of wel met de eenvoudige produkten harer
+nijverheid, fijn bewerkte strooien doosjes, kammen van hout of fijne
+palmvezels, matten van verschillende grootte. Ieder koos zich onder de
+officieren of de bemanning een vriend uit, dien zij met geschenken
+overlaadde en van wien zij gratis alles aannam wat haar in ruil
+geschonken werd, katoen of snuisterijen. Als de vriend, de _taïo_,
+aan land gaat, vergezelt zij hem op al zijne wandelingen. Savali,
+mijne vriendin, versierde mijne kleine hut op de _Manua_ met een
+zeldzame collectie van knodsen; haar vader, haar broeders, haar
+gansche familie plunderden zekere plank in mijne kast, waarop ik
+een rommel van allerlei dingen bewaarde, die ik tegen curiositeiten
+van het land wilde inruilen; maar ik heb geen recht mij daarover te
+beklagen: al de wapenen, de matten, de merkwaardige tapas, die ik van
+de Samoa-eilanden heb medegebracht, dank ik aan hunne vrijgevigheid.
+
+Den volgenden dag ging ik, aan den anderen kant van het eiland,
+de Françabaai bezoeken, dicht bij de baai van Aasoe, waar, op den
+11{den} December 1787, de kommandant van de _Astrolabe_, de Langle,
+de natuuronderzoeker Lamanon en negen matrozen werden vermoord, die
+allen deel uitmaakten van de expeditie van La Pérouse. De fransche
+matrozen, die in eene sloep naar het land waren gegaan om drinkwater
+te halen, vielen als de slachtoffers van de onvoorzichtigheid van
+hun hooggeschatten chef, die aan sommige invloedrijke krijgslieden
+glaskralen en snuisterijen uitdeelde en aldus, zonder het te weten,
+den naijver van eenige anderen opwekte. Den 16{den} Juli 1884 is op
+de plek waar de geleerde gezagvoerder van de _Astrolabe_ en zijne
+metgezellen werden gedood, te hunner eere een monument opgericht,
+waarop, op een plaat, de namen der gevallenen staan gebeiteld.
+
+Dit uitstapje naar França schonk mij de gelegenheid om het eiland
+Tetuïla dwars over te steken; de inlanders hebben midden door de
+dichte bosschen, die de beide hellingen van den berg bedekken, een
+pad aangelegd, dat de grilligste slingeringen beschrijft. Ik volgde
+dat pad, waarlangs een kristalheldere bergstroom klaterend over de
+rotsen schoot; boven mijn hoofd ruischten de lange bladeren van de
+kokospalmen, door den zeewind bewogen, statig en harmonisch als de
+golven; boomen van allerlei soort, van wier takken lianen tot op den
+grond afhingen, vlochten hunne armen in onbeschrijfelijke wanorde
+dooreen. Voor het eerst zag ik, midden in de vallei, hooge krachtvolle
+boomvarens, die men anders doorgaans enkel op de bergen vindt. Naar
+de zijde van França, aan den tegenovergestelden kant van Pago-Pago,
+is het pad steiler en oneffener; het werd zelfs zoo steil, dat ik op
+een draf je moest gaan loopen en zoo eensklaps terecht kwam bij het
+gemeentehuis, in het midden van het dorp. Ik trad binnen: daar zaten
+met saâmgevouwen beenen op den grond neergehurkt, vier grijsaards
+en een mooi jong meisje, die mij met het gebruikelijke _kalofa!_
+begroetten en mij van het hoofd tot de voeten opnamen. De chef Kalo,
+een der eerwaardige grijsaards wier gesprek ik stoorde, was onderricht
+van de verschijning van de _Manua_ in de baai van Pago-Pago; hij
+ontving mij zeer vriendelijk en noodigde mij aanstonds uit, in zijne
+hut wat te komen rusten. Ik bood hem, als blijk mijner dankbaarheid,
+een pakje tabak aan: van dat oogenblik waren wij de beste vrienden.
+
+Kalo gaf mij gelegenheid, eene zeer eigenaardige vischpartij bij
+te wonen. Drie oude vrouwen riepen met wanluidend gegil de gansche
+bevolking op het strand samen. Tweehonderd personen ongeveer, mannen
+en vrouwen, ontdeden zich van de zeer luttele kleeding, die hen in
+hunne bewegingen zou kunnen belemmeren, en gingen in zee, gewapend met
+een tak van een kokospalm. Op zekeren afstand van het strand gekomen,
+keerden zij zich om, schaarden zich naast elkander en vormden alzoo een
+halven kring, daarbij tevens de palmtakken rechtstandig in het water
+dompelende. Op een door het opperhoofd, die bij mij op het strand was
+blijven staan, gegeven teeken, naderden allen, in volmaakte orde en
+met langzame schreden, steeds meer den oever, eene groote bende van
+visschen voor zich uitdrijvende, die in dolle sprongen en met haastige
+bewegingen den vijand trachtten te ontvluchten. Door den levenden muur
+ingesloten, in de takken der kokospalmen gevangen, kwamen de kleine
+visschen op het strand terecht, waar de vrouwen ze opraapten en in haar
+manden wierpen; de grootere trachtten door de linie heen te breken,
+maar werden met stokslagen gedood. Het deel der vangst, dat rechtens
+aan het dorpshoofd toekwam, werd nu in de hut van Kalo gebracht,
+en eene vrouw bakte aanstonds eenige kleine visschen, die zij mij
+aanbood: een stuk van de gekookte visch, vruchten van den broodboom,
+bananen en versche kokosmelk voltooiden het menu van dit dejeuner.
+
+Bij mijne terugkomst te Pago-Pago wachtte mij eene verrassing. Het was
+een heerlijke avond: de maan straalde aan den wolkeloozen hemel; de
+frissche zeewind deed zijn weldadigen invloed gevoelen in de baai, waar
+de _Manua_ scheen ingeslapen op de zachtkens kabbelende wateren; alom
+stilte en verkwikkende rust na een heeten dag. Eensklaps werd mijn oor
+getroffen door een vroolijk gezang, dat de plechtige stilte verbrak:
+het was de bemanning van eene groote boot, welke de officieren kwam
+afhalen, die door het opperhoofd Moses op een feest waren genoodigd. De
+prauw, bemand met vier-en-twintig roeiers van athletische gestalte,
+bracht mij naar den oever, waar de menigte onze komst afwachtte.
+
+Het opperhoofd geleidde mij naar een soort van loods, waar de
+danseressen de laatste hand legden aan haar toilet. Zij dompelden
+haar vingers in eene kalabas met geparfumeerde kokosolie gevuld, en
+bestreken hare schouders, haar borst en dijen met deze welriekende
+olie. Om haar heupen hadden zij een eveneens met olie gezalfden
+gordel van bladeren; om haar hals droegen zij een ketting van
+beurtelings langwerpige en ronde peperzaden; op haar borst hing
+de slagtand van een wild zwijn; een krans van bloemen omgaf haar
+voorhoofd; het lange zware gitzwarte haar golfde vrijelijk over
+schouders en rug. De dansers schaarden zich achter hunne dames;
+zij gingen op eene lijn naast elkander zitten, en begonnen met een
+soort van pantomime, gevolgd door buigingen met de armen, welke met
+onberispelijk ensemble werden uitgevoerd. De vlugheid en buigzaamheid
+hunner handen is inderdaad verwonderlijk: nu eens was het of zij iemand
+in magnetischen slaap wilden brengen, dan weer speelden hunne vingers,
+met duizelingwekkende snelheid, op den grond, als op de toetsen eener
+piano. Terwijl de handen en armen in rustelooze beweging waren,
+schommelden zij met het bovenlijf heen en weer; de beenen bleven
+gevouwen, op de turksche manier. Daarop volgde de eigenlijke dans,
+die zeer verschillend van karakter was, al naarmate de dansers den
+hartstocht der liefde of dien van den krijg in zijne onderscheidene
+openbaringen moesten voorstellen. De gebruikelijke verwringingen
+en verdraaiingen van het lichaam en van de gelaatstrekken waren,
+in sommige oogenblikken, inderdaad afschuwelijk.
+
+Wij hadden in Pago-Pago verder niets te verrichten; de fransche
+missionaris, de heer Vidal, voor wien wij van Tahiti brieven hadden
+medegebracht, was juist afwezig. De bisschop van Centraal-Oceanië
+had te Apia (op het eiland Oepopoe) eene bijeenkomst belegd van alle
+Maristen, die de verschillende katholieke posten in den archipel
+bezetten; wij begaven ons ook daarheen. De Amerikanen hebben een
+kolenstation te Pago-Pago, maar, naar het schijnt, maken zij geene
+ernstige aanspraak op de heerschappij over de Samoa-eilanden;
+zij stellen zich voorloopig tevreden met de Sandwich-eilanden,
+die dichter bij Amerika zijn gelegen en waar zij eene onbetwiste
+heerschappij uitoefenen. Maar niemand kan zeggen, waar de hebzucht
+der Yankees zich grenzen stellen zal.
+
+De Duitschers hebben van de regeering der Samoa-eilanden vergunning
+verkregen tot eene nederzetting te Saloeafata, niet verre van Apia,
+op het eiland Oepoloe, het voornaamste van den geheelen archipel; zij
+zijn daardoor in het bezit gekomen van eene tamelijk veilige haven,
+waar zij de noodige magazijnen hebben gevestigd ten behoeve van hunne
+schepen, die zich daar van levensmiddelen en andere benoodigdheden
+kunnen voorzien, ingeval Duitschland met eene der europeesche koloniale
+mogendheden in oorlog geraakte.--De schepen van de Handelmaatschappij
+te Hamburg vormen een vloot, door welker bemiddeling het geheele
+vervoer der produkten van het eiland plaats heeft. Van de vijfduizend
+bunders, die op de Samoa-eilanden worden bebouwd, behooren er
+vierduizend-vijfhonderd aan duitsche emigranten; van de tweeduizend
+werklieden, die op de Salomon-eilanden, op Nieuw-Zeeland of elders
+aangeworven worden voor de ontginning der gronden in den archipel,
+zijn er achttienhonderd in dienst der duitsche planters, wier
+invloed zeer groot is. Te Apia vormen de consuls van Duitschland,
+Engeland en de Vereenigde-Staten eene soort van bestuur, dat zich
+drie bijzitters heeft toegevoegd en voor de belangen der Europeanen
+waakt. Dit bestuur is ruim zoo machtig als de inlandsche regeering,
+wier zetel te Malinuu is, aan de westpunt van de baai van Apia.
+
+Twee koninklijke familiën betwisten elkander het gezag: de Tupua,
+afstammelingen der oude koningen, staan aan het hoofd van de nationale
+partij; zij behooren tot de ijverigste bekeerlingen van de fransche
+katholieke zendelingen. De Maliétoa, die door de Engelschen en de
+Duitschers ondersteund worden, zijn protestantsche methodisten. Dit
+verschil van godsdienst is de voornaamste oorzaak--ik moest misschien
+zeggen het voornaamste voorwendsel--van de moorddadige oorlogen, die de
+verschillende eilanden en stammen met elkander voeren. De tegenwoordige
+koning Maliétoa Laupepa, is niet de uitverkorene des volks, maar een
+creatuur der vreemde residenten. Zijn aangenomen vader, wijlen William,
+was tegelijk protestantsch predikant en vice-consul van Engeland. De
+bevolking erkent in schijn het gezag van dien vorst, in afwachting
+dat eene omwenteling den nationalen pretendent op den troon brengt.
+
+De eilanden tellen te zamen eene bevolking van ruim
+vijf-en-dertigduizend zielen, welke aldus is verdeeld: op Tetuïla en
+Manoe vijfduizend inwoners; zestienduizend op Oepoloe; elfduizend
+op Sawaï; tweehonderdvijftig op Apolina; duizend op Manono, een
+klein eiland, waarvan de bewoners om hunne dapperheid beroemd zijn;
+eindelijk tweeduizend op Manoea. Zesduizend Samoanen behooren tot
+de katholieke Kerk; de anderen zijn Wesleyanen of Methodisten, met
+uitzondering van tweehonderd Mormonen op Tetuïla.
+
+In 1882 telde men, volgens officieele opgave, in den archipel
+driehonderd Duitschers, honderd Engelschen, veertig Amerikanen, twintig
+Franschen, waaronder zestien missionarissen; voorts vijftig Europeanen
+van verschillenden oorsprong, vijftig Chineezen, en tweeduizend
+Polynesiërs, die op de andere eilanden als arbeiders waren aangeworven.
+
+De haven van Apia is het voornaamste middelpunt van den handel in den
+Samoa-archipel. Verbeeld u eene kleine kosmopolitische stad, waarvan de
+zeer heterogene elementen een bij uitstek bont geheel vormen, waar de
+beschaving en de barbaarschheid elkander ontmoeten en die gelegenheid
+biedt tot zeer merkwaardige studiën en waarnemingen. Naast de winkels
+der europeesche handelaars staan nog de hutten van het oude inlandsche
+dorp, die de eigenaars niet hebben willen verlaten. De fransche
+Maristen hebben te Apia eene zeer bloeiende nederzetting. Rondom
+de kerk, welke te klein is om de schare der geloovigen te kunnen
+bevatten, en op den heuvel staat de woning der missionarissen en in
+de nabijheid de scholen voor jongens en meisjes. De stichter der
+missie van Oepoloe, een eerwaardig grijsaard, die sedert 1847 op
+dit eiland zijn leven heeft gewijd aan de dienst des Evangelies en
+der beschaving, had de vriendelijkheid, mij bij mijn bezoek aan de
+scholen te vergezellen. Op zijn aandrang richtte ik onderscheidene
+vragen tot verschillende leerlingen, zoo jongens als meisjes; en ik
+moet verklaren dat zij mij verbaasden door hunne juiste antwoorden
+en hunne kennis, vooral in rekenen en aardrijkskunde.
+
+Van mijn verblijf te Apia maakte ik gebruik om het binnenland te
+bezoeken. Tusschen het strand en de bergstreek volgde ik een weg,
+die, door oranjehagen omzoomd, dwars door de uitgestrekte plantages
+loopt van de duitsche Handelmaatschappij, wier voornaamste produkten
+bestaan in coprah, koffie en katoen. Langs zacht glooiende paden
+steeg ik vervolgens omhoog tot de kam van de hoofdketen; in dit
+wonderschoone land zijn de hellingen der bergen geheel bedekt met
+dichte bosschen, waarin het gezang weerklinkt van allerlei vogels;
+papegaaien, kardinalen, meerlen, groene en grijze tortelduiven en vele
+andere vogels vlogen bij mijne nadering verschrikt weg. Somwijlen
+openden zich de levende wanden van ondoordringbaar groen, die ter
+wederzijde den weg omzoomden, en dan zag ik, vele honderden ellen
+beneden mij, heerlijke, paradijsachtige valleien, waar beken ruischen
+en watervallen zich van de rotsen storten. Doorgaans volgde ik, bij
+het terugkeeren van deze wandelingen, eene kleine rivier, die in de
+baai van Apia uitloopt; een bad in hare frissche wateren deed mij
+spoedig mijne vermoeienis vergeten.
+
+Bij ons vertrek van Apia namen wij als passagiers den bisschop van
+Centraal-Oceanië, Mgr. Lamaze, mede en een zijner medearbeiders,
+den heer Delahaye. Ook hadden wij tijdelijk aan boord opgenomen de
+geestelijke zusters van Apia, waaronder twee Françaises, eene Iersche
+en vier inlandsche vrouwen, die te Sawaï hare vacantie van eene maand
+gingen doorbrengen. Ondanks het heerlijke weder, had de overste,
+eene bejaarde vrouw, schrikkelijk te lijden van de zeeziekte. Hare
+twee europeesche zusters--vroeger dames die een hoogen rang in de
+maatschappij innamen, en die zich nu, met nooit genoeg te waardeeren
+zelfopoffering, op de Samoa-eilanden aan de opvoeding der jeugd en
+de werken der barmhartigheid wijden,--waren gelukkiger. Zij deden
+ons allerlei verhalen aangaande het land, terwijl de verschillende
+eilanden van den archipel voor onze oogen uit de wateren oprezen en
+weder verdwenen. Tot mijn leedwezen konden wij deze eilanden niet
+aandoen, ook Sawaï niet, waarvan de hooge rotsige kust, de vulkanische
+kegel en de met den weelderigsten plantengroei bedekte vlakten en
+valleien een verrukkelijk schoonen aanblik opleverden.
+
+Op Sawaï zijn twee fransche missionarissen gevestigd: de een woont
+te Atatèle; de ander, die bij ons aan boord was, de heer Delahaye, te
+Salelawaloe. De _Manua_ hield stil voor de baai van Mataoetoe, waar de
+missionaris aan land ging met de zes geestelijke zusters van Apia. Zeer
+gaarne zou ik mede naar wal zijn gegaan; maar dat was onmogelijk.
+
+
+
+IV
+
+De Tonga-eilanden.
+
+
+Na een bezoek aan de Wallis-eilanden, zette de _Manua_ koers naar
+de Tonga-groep. Daar de machine op de reede van Oevéa onklaar was
+geraakt, moesten wij met tegenwind zeilen en gedurende zes lange
+dagen laveeren en manoeuvreeren, eer wij aan Vavao kwamen. Het was
+dan ook eene ware uitkomst, toen wij de eerste eilanden van het rijk
+van George I, den koning der Tonga's, in het gezicht kregen; na de
+bewoonde en vruchtbare eilanden Boscawen en Keppel, vertoonden zich
+de kale rotsen van Amargura en Toko; daarop volgde de doolhof van
+de Vavao-eilanden, de noordelijkste groep van den Tonga-archipel,
+die zich van de beide andere groepen--Hapaï en Tonga-Taboe--door haar
+vulkanische gesteldheid onderscheidt. De Hafulu-Hu of Vavao-eilanden
+bereiken doorgaans eene hoogte van tweehonderd el, terwijl die der
+andere groepen vlak en laag zijn.
+
+Om de reede van Nu-Ofa, de hoofdstad der Vavao-eilanden te bereiken,
+moet men zich een weg banen tusschen een twintigtal kleine eilandjes,
+door engten en kanalen, die mij aan de smalle vaarwaters van
+Patagonië deden denken. Als men de kokosboomen, die hier niet tehuis
+schijnen te behooren, voor een oogenblik wegdenkt, is de gelijkenis
+volkomen.... de hemel is grauw, de wind is koud, de laken kleederen
+zijn ons welkom. Echter maakt Vavao niet altijd zulk een treurigen
+indruk; de zon schijnt er ook wel in al hare kracht en de nachtelijke
+regens verfrisschen dan het dorstende aardrijk. Dit regenwater is
+voor de inwoners het eenige drinkwater, dat zij in bakken bewaren. Men
+vindt op Vavao noch eene beek, noch een meer.
+
+Langs de beide oevers van het kanaal dat ons naar Nu-Ofa voerde,
+lagen inlandsche dorpen verspreid; hier en daar zag men fraaie
+europeesche woningen, waarop de duitsche of de engelsche vlag was
+geplant. De reede van Nu-Ofa is prachtig; het vlek, uit zee gezien,
+schijnt niet onbelangrijk; het paleis van koning George, die dikwijls
+op Vavao komt, en vier kleine steigers voor het lossen en laden van
+stoombooten geven aan het geheel een zeker voorkomen van beschaving,
+dat sterk afsteekt bij het overige gedeelte des eilands.
+
+De fransche missie verkeert op dit oogenblik in geen gunstige
+omstandigheden; de vreeselijke cycloon, die het eiland in de maand
+Maart 1882 teisterde, heeft haar bijna verwoest. De kleine kerk
+werd omver geworpen; het dak is ingestort, en verscheidene hutten
+van inlanders in de nabijheid werden geheel vernield. Prachtige,
+door den bliksem getroffen en gespleten boomen liggen nog op den grond.
+
+Gedurende drie dagen heb ik in de omstreken van Nu-Ofa uitstapjes
+gemaakt: talrijke wegen doorsnijden de velden en vormen de gemeenschap
+tusschen dorpjes en gehuchten, die zeer dicht bij elkander liggen. De
+woningen der inlanders onderscheiden zich door haar zindelijkheid;
+de sierlijk van riet gevlochten wanden en de eigenaardige daken hebben
+ten allen tijde de aandacht der reizigers getrokken. Dit dak is, even
+als de hut zelve, ovaal van vorm of althans aan de hoeken afgerond;
+het rust van binnen op twee boomstammen, die door vier houten pijlers
+worden gedragen. Het dak zelf bestaat uit een netwerk van kleine
+latjes van kokoshout, onderling verbonden door sierlijke en stevige
+bindsels. In dit geheele samenstel is geen enkele spijker te vinden,
+en toch is het bestand tegen de schokken der hier niet zeldzame
+aardbevingen. Juist de veerkrachtige buigzaamheid der constructie
+veroorlooft haar de schuddingen en golvingen van den bodem mede te
+maken, zonder te breken. Een met bloemen versierde tuin omgeeft elke
+woning, die met de tot haar behoorende bijgebouwtjes wordt omsloten
+door eene zeer dichte oranjehaag.
+
+Op Vavao, waar het vrij koud is, kleeden de mannen zich tegenwoordig
+bijna allen op europeesche manier; op Tonga-Taboe daarentegen is de
+pantalon nog een weinig bekend kleedingstuk, dat meestal nog door
+een kort rokje of door een eenvoudigen gordel van bladeren wordt
+vervangen. De mannelijke bewoners der Tonga-eilanden zouden bijna
+zonder uitzondering onzen beeldhouwers tot model kunnen dienen: hunne
+vormen zijn onberispelijk, hunne houding en hun gang indrukwekkend
+en majestueus. Met zeldzamen moed en buitengewone kracht begaafd,
+zijn zij krijgshaftig van aard en hebben in herhaalde oorlogen
+uitgestrekte veroveringen gemaakt.
+
+De vrouwen zijn over het algemeen schoon en tevens bevallig; borst
+en schouders zijn uitnemend fraai gevormd en de verscheidenheid
+harer gelaatstrekken is bijna zoo groot als die onzer europeesche
+vrouwen. De adellijke dames, die niet veel werken en niet aan de
+brandende zonnestralen zijn blootgesteld, zoo als de anderen die op
+het land moeten arbeiden, zou men bijna blank kunnen noemen; ik heb
+er verscheidenen gezien, die zich, als tijdverdrijf, eene naaimachine
+hadden aangeschaft en daarmede zeer goed wisten om te gaan.
+
+De vrouwen en meisjes van Vavao en van Tonga-Taboe bedekken een
+gedeelte van haar borst met een kort lijfje zonder mouwen, waardoor
+haar onberispelijk fraaie armen zichtbaar blijven. De rok, die tot
+op de knieën hangt--behalve in huis, waar de kleeding tot een minimum
+herleid wordt;--bestaat uit eenen breeden gordel van inlandsche stof,
+bekleed met strooken van gedroogde boomschors of zelfs gefriseerd
+papier en steeds verschillend van kleur. Het danstoilet vertoont eenige
+gelijkenis met dat der Zigeuner-vrouwen; verdere bijzonderheden kan ik
+hieromtrent niet vermelden, want ieder volgt daarin haar eigen smaak
+en luim. De zorg voor het hoofdhair is, zoowel voor de mannen als
+voor de vrouwen, eene dagelijks wederkeerende, belangrijke bezigheid;
+de vrouwen strijken het hair op het voorhoofd naar achteren--onze
+bestiale mode om het haar over het voorhoofd tot op de wenkbrauwen
+te laten hangen, is hier onbekend;--en binden het, met behulp van een
+kam van kokosvezels, in een knot op de kruin van het hoofd samen; ter
+wederzijde van den hals hangen talrijke en zeer fijne vlechten op de
+borst af. Op zekeren dag dat het stortregende, ontmoette ik, op eenigen
+afstand van het dorp, een groepje jonge vrouwen, die door den regen
+waren overvallen; om haar kapsel voor nat worden te bewaren, hadden
+zij hare rokken, bij wijze van kapers, over hare hoofden getrokken.
+
+Van de missionarissen vernam ik, dat op de Tonga-eilanden de jonge
+meisjes tot haar huwelijk eene onbeperkte vrijheid genieten; na het
+huwelijk is haar daarentegen de stiptste ingetogenheid ten plicht
+gesteld. Overspel wordt door de wet zeer streng gestraft; vroeger
+stond daar de doodstraf op. Naar het schijnt, kunnen de polynesische
+dames zich bezwaarlijk aan dat strenge regime onderwerpen, en heeft
+men daarom, althans in de praktijk, de echtscheiding zeer gemakkelijk
+gemaakt. De bisschop van Centraal-Oceanië verklaarde mij, dat hem
+geen enkel voorbeeld bekend was van een gelukkig huwelijk tusschen
+een Europeaan en eene Tonganeesche; de vrouw kan zich nooit schikken
+naar de gewoonten en levenswijze van den blanke, vooral kan zij zich
+niet aan zijne keuken gewennen.
+
+Hoewel half-beschaafd--voor 't minst wat het uitwendige
+aangaat--gevoelen de inboorlingen toch nog altijd een onweerstaanbaren
+trek naar laag-zinnelijke genietingen: elke gebeurtenis in
+het familieleven moet met maaltijden en drinkgelagen, _kavas_ en
+_savas_, zang en dans en allerlei luidruchtige feestelijkheden worden
+gevierd. De geboorte en de besnijdenis van een kind, de ceremoniën
+van het tatoeëren; het huwelijk of de begrafenis van een bloedverwant:
+al deze gelegenheden geven aanleiding tot buitensporige zwelgerijen,
+waarvan de beteekenis in de eerste plaats wordt bepaald volgens
+het aantal en de grootte der geslachte en verslonden varkens. De
+missionarissen doen hun best om dit vermoorden van varkens te doen
+verbieden: en inderdaad, wanneer aan dit misbruik geen paal en perk
+wordt gesteld, zal het einde zijn dat deze diersoort, die voor de
+voeding der inboorlingen van zoo overwegend belang is, van de eilanden
+verdwijnt. De Polynesiërs, als alle onbeschaafde volken, leven bij
+den dag, zonder zich in het minst om de eerstvolgende toekomst te
+bekommeren; deze kinderlijke zorgeloosheid is eene hoofdoorzaak
+van den lagen trap van ontwikkeling, waarop hun ras staat en eene
+belemmering voor allen vooruitgang. De natuur was voor hen te mild.
+
+Het braden van een varken is in Polynesië eene zaak van het uiterste
+gewicht, waarmede zelfs de vorsten het niet beneden hunne waardigheid
+achten zich in te laten. Het geslachte dier, zorgvuldig schoongemaakt
+en opgevuld met welriekende kruiden, wordt in zijn geheel gelegd in
+een kuil, die vrij diep in den grond is uitgegraven en ten deele
+met gloeiende steenen gevuld; verschillende vruchten worden nu
+rondom het varken nedergelegd en alles weer met eene laag gloeiende
+steenen overdekt. Deze geïmproviseerde oven wordt ten slotte door
+een hoop aarde van de buitenlucht afgesloten, opdat de warmte bewaard
+blijve. Het vleesch wordt dus gaar gestoofd; en de genoodigden wachten
+geduldig tot de spijs gereed zij, zich inmiddels den tijd kortende
+met allerlei verhalen.
+
+Op Vavao verhaalde men mij eene niet onaardige legende in verband met
+de wonderschoone koraalgrotten, door den oceaan in de kusten van dit
+eiland uitgegraven. Men vergunne mij die legende mede te deelen.
+
+"Langen tijd geleden vond een jong krijgsman, naast de koraalgrot
+waarin men met eene prauw kan doordringen, bij toeval de oude woning
+van den god onzer kusten. Dat is een tooverhol, waarvan de duikers
+alleen, in de diepte der zee, den ingang kunnen ontdekken. Het gewelf
+van die grot, schitterende van lichtende stalaktiten, wordt door
+natuurlijke pijlers gedragen; door eene opening van boven valt het
+licht naar binnen.
+
+"Malohi was met zijne makkers op de schildpaddenjacht, toen hij
+voor de eerste maal dit geheimzinnig verblijf ontdekte; de schildpad
+vluchtte in de grot; hij volgde haar duikende en bleef verstomd van
+bewondering. Hij sprak echter tot niemand over zijne ontdekking,
+want hij overlegde bij zich zelven, dat hij in die grot een veilig
+toevluchtsoord zou kunnen vinden, indien hij ooit door zijne vijanden
+overwonnen en achtervolgd werd.
+
+"Eenigen tijd daarna werd Malohi smoorlijk verliefd op de dochter
+van den koning van Vavao, doch deze weigerde hem haar tot vrouw te
+geven. De twee gelieven vluchtten te zamen naar de godengrot en leefden
+daar eenige maanden, slapende op een bed van zeewier, zich voedende
+met visschen. Men dacht algemeen dat het jonge meisje dood was; maar
+de onvoorzichtige krijgsman ging iederen dag naar het dorp en keerde
+eerst tegen den avond naar zijne geheimzinnige woning terug. Intusschen
+bemerkten zijne makkers, dat het hair van Malohi altijd nat was, en
+sloegen zijne gangen gade. Weldra werd nu het paar ontdekt. Het jonge
+meisje werd tot haren vader teruggebracht, wiens toorn onverbiddelijk
+was: de roover werd aan de wraakgodinnen geofferd."
+
+Wij hielden ons niet op bij de Hapaïgroep, maar vervolgden de reis
+rechtstreeks naar de eigenlijke Tonga-eilanden. Het eiland Tonga-Taboe
+is zoo vlak, dat men het eerst op een afstand van twee of drie mijlen,
+naar gelang van het weer, bemerkt; het hoogste punt van het eiland
+reikt niet boven de vijf-en-twintig meter.
+
+Wij wierpen het anker uit voor Maofaga, waar de katholieke missie is
+gevestigd en de bisschop doorgaans resideert. De missie bestaat uit
+een huis, waarin de bisschop met twee andere geestelijken woont, uit
+eene school voor knapen, verschillende magazijnen van levensmiddelen
+enz. het zusterhuis en de kerk. Vijf europeesche zusters en eene
+inlandsche van Futunah (eiland Hoorn) besturen eene school voor
+inlandsche meisjes en eene andere voor half-blanke meisjes. Deze
+beide scholen zijn nog pas voor kort opgericht, maar het geduld en
+de toewijding der onderwijzeressen is onuitputtelijk. De _Zusters
+van Oceanië_ moeten vaak haar toevlucht nemen tot allerlei kunstjes
+om hare leerlingen te voeden; de overste, die wat verstand heeft van
+geneeskunde, laat zich hare raadgevingen en de medicijnen die zij
+uitdeelt, in vruchten betalen.
+
+De eerste engelsche kooplieden, die zich op deze eilandengroepen
+vestigden, traden tevens bijna allen als evangeliepredikers
+op. Dit is zeker een der redenen, waarom, in dit gedeelte van
+den Grooten-oceaan, het aantal Protestanten zooveel grooter is
+dan dat der Katholieken. Intusschen hadden deze geïmproviseerde
+predikers op de Tonga-eilanden met vele moeilijkheden te kampen. De
+inlanders waren zeer aan hunne voorvaderlijke godsdienst gehecht,
+en toonden zich niet zoo aanstonds bereid, hun velen goden vaarwel
+te zeggen. Behalve de goede en kwade geesten, wier aantal meer dan
+vierhonderd bedroeg, vereerden zij een oppersten god, den god der
+koningen, wiens vertegenwoordiger op aarde de Tuï-Tonga, een soort
+van Mikado, was. Vervolgens verschenen in hun pantheon: Toebo-Taï,
+de god der reizigers; Alo-Alo, die de elementen beheerschte;
+Kala-Foetanga, de godin der zee; Maoeï, die Tonga-Taboe op zijne
+schouders droeg en het nu en dan heen en weer schudde, als de last
+hem hinderde; en nog vele anderen. De priesters dezer goden boden den
+heftigsten tegenstand tegen alle pogingen om de inlanders te bekeeren;
+verschillende zendelingen werden achtervolgens het slachtoffer van
+hun ijver; maar in 1827 gelukte het, een vasten zendingpost op de
+Tonga-eilanden te vestigen, en in 1850 ging de koning zelf tot het
+Christendom over. De geestelijke souverein, de Tuï-Tonga, bekeerde
+zich eerst veel later, maar hij werd katholiek. De waardigheid van
+Tuï-Tonga was in den regel erfelijk; zijne familie bekleedde den
+hoogsten rang onder den adel van het heilige eiland (Tonga-Taboe),
+waar het onderscheid der standen zeer scherp geteekend is. De laatste
+Tuï-Tonga heeft twee zoons achtergelaten, die zeer arm zijn; niettemin
+vereeren hunne landgenooten hen als de eerste vorsten des lands, en
+bij plechtige gelegenheden wordt de met kava gevulde beker eerst aan
+den koning en onmiddellijk daarna aan deze edele vertegenwoordigers
+van het verleden aangeboden.
+
+In Oceanië zijn de koningen nu juist geene zeldzaamheid, maar deze
+George I onderscheidt zich toch in sommige opzichten voordeelig
+van zijne talrijke mede-souvereinen. Meermalen stonden europeesche
+bezoekers verbaasd over de mate zijner kennis, vooral van militaire
+zaken. Daar de Tonga-eilanden door engelsche zendelingen werden bekeerd
+en beschaafd, voerden zij er natuurlijk het parlementaire stelsel in;
+en zoo heeft ook koning George een parlement naast zich, bestaande uit
+een huis der edelen en eene wetgevende vergadering!--Der menschelijke
+dwaasheid is toch inderdaad geen grensgesteld!--Deze beide doorluchtige
+vergaderingen zijn echter, even als de inlandsche ministers, niets
+anders dan werktuigen in de hand van den slimmen eersten minister,
+die vermoedelijk ook den koning zelven om zijn duim windt, den heer
+William Baker. Door het protestantsche zendelinggenootschap van Sidney
+naar de Tonga-eilanden gezonden om daar het Evangelie te verkondigen
+en tevens een handelshuis te stichten, vergat de eerwaarde Baker
+de verplichtingen die hij op zich genomen had en behield de winst
+der onderneming voor zich. Het genootschap van Sidney, dat hem geld
+geleend had, zette hem af en benoemde een ander in zijne plaats;
+Baker wreekte zich door de partij der Duitschers te kiezen en zich
+tot agent te laten benoemen van het huis Godefroij te Hamburg, dat den
+geheelen handel der Tonga-eilanden in handen heeft. Het was zeker ook
+niet buiten zijn toedoen, dat koning George zich en zijn rijk onder
+het protektoraat van den Keizer van Duitschland heeft gesteld.
+
+Nukualofa, waar koning George woont, is de officieele hoofdstad van
+zijn rijk. Men vindt er veel europeesche huizen, want het aantal
+Europeanen, vooral duitsche handelaars en planters, is op Tonga zeer
+aanzienlijk; de handel breidt zich gestadig uit, en de tijd kan niet
+verre meer zijn, waarop het inlandsche element hier geheel zal zijn
+overvleugeld.
+
+Wij mochten niet van het heilige eiland scheiden zonder een bezoek aan
+Mua, den ouden zetel der Tuï-Tonga, en tevens een van de voornaamste
+posten der katholieke missie.  Op uitnoodiging van Mgr. Lamaze
+begaven alle officieren van de _Manua_ zich daarheen. Drie fransche
+missionarissen zijn daar gevestigd. De overste, de heer Chevron, die
+den laatsten Tuï-Tonga tot het katholicisme heeft bekeerd, is meer
+dan vijf-en-zeventig jaren oud, maar ondanks dien hoogen ouderdom
+nog helder van hoofd en opgeruimd. Het beeld van dien eerwaardigen
+grijsaard zal niet licht uit het geheugen zijner gasten wijken.
+
+De vierhonderd bewoners van het dorp Mua zijn tegenwoordig allen
+katholiek; buiten de oude vestingwerken der voormalige residentie
+van de Tuï-Tonga, wonen de protestantsche bekeerlingen in eene
+afzonderlijke buurt. De Katholieken van Mua schijnen voor hunne
+geestelijke herders een grooten eerbied te koesteren; de kerk en
+het huis der missionarissen werden vrijwillig en kosteloos door
+hen gebouwd.
+
+Wij waren getuigen van een inlandsch feest, waarvoor de bevolking zich
+in hare fraaiste kleeren had gedost, en waarvan dansen natuurlijk
+het middelpunt vormden. Deze dansen kwamen geheel overeen met die,
+welke ik op de Samoa-eilanden gezien had; het is dus niet noodig,
+ze op nieuw te beschrijven.
+
+De kommandant en de officieren van de _Manua_ zaten met den
+bisschop onder de veranda van het missiehuis, als toeschouwers van
+het feest. Gu-Wellington, de oudste zoon van koning George, voegde
+zich weldra bij ons, tot blijkbare ergernis van een nieuwen gast,
+den zoon van Tongi, den voormaligen vorst van het oostelijk gedeelte
+des eilands. Deze zoon van Tongi, die beweert van koninklijken bloede
+te zijn, wilde niet de eereplaats afstaan aan den zoon van George,
+die met ijzeren hand de macht van de hooge aristocratie gebroken
+heeft; hij stond op en ging heen. Zelden zag ik een zoo schoon man;
+zijn houding en gang trof ons allen door natuurlijke majesteit. Rijzig
+van gestalte, trad hij langzaam voort, op romeinsche wijze gedrapeerd
+in een wijden mantel van tapa, en gevolgd door tien bedienden, die
+achter elkander liepen.
+
+In den omtrek van Mua zag ik verschillende graven van Tuï-Tonga,
+groote terpen, omringd door kolossale platte steenen. Als men door
+de struiken heendringt, waarmede deze terpen zijn begroeid, vindt
+men een hoop zand, met scherven van koraal vermengd: dat is het
+eigenlijke graf. Een mijl oostwaarts van Mua wezen de inboorlingen
+mij een reusachtig monument, even als de dusgenoemde _dolmens_, uit
+drie geweldige steenklompen gevormd. Ook de missionarissen kunnen
+zich den oorsprong van dit raadselachtig gedenkteeken niet verklaren.
+
+Voor mijn vertrek van Tonga verkreeg ik eene audiëntie bij koning
+George, die voor deze gelegenheid versierd was met het grootkruis van
+de pruissische orde van den Zwarten Adelaar, hem door Keizer Wilhelm
+geschonken. De schoenen, waarmede Zijne Majesteit zich nooit heeft
+kunnen verdragen, hinderden den koning blijkbaar geweldig; ik had
+medelijden met hem en maakte spoedig een einde aan mijn bezoek.
+
+Ik bracht ook een bezoek aan Gu-Wellington, den kroonprins, wiens
+huis een uitdragerswinkel gelijkt: overal ziet men langs de wanden
+portretten, wapenen, blaasinstrumenten, snuisterijen van allerlei aard,
+een onbeschrijfelijken rommel. De prins spreekt zeer goed engelsch.
+
+De prins toonde vrij wel op de hoogte te zijn van de verhoudingen
+tusschen de europeesche mogendheden, die elkander ook hier het
+overwicht betwisten, en sprak met ingenomenheid over de Franschen. Was
+hij daarin oprecht?
+
+Deze eilanders, wier ouders nog volslagen wilden en menscheneters
+waren, nemen thans tegenover de Europeanen, wier meerderheid zij hebben
+leeren kennen en tegen wier overmacht zij weten zich niet te kunnen
+verzetten, de plichten der gastvrijheid in acht. Geen blanke die deze
+eilanden bezoekt, behoeft eenig gevaar te vreezen; de bevolking heeft
+zelfs voor een deel europeesche gewoonten aangenomen; en behalve het
+parlementaire stelsel, hebben wij haar ook vuurwapenen, brandewijn
+en sommige noodlottige ziekten ten geschenke gegeven. Ondanks de
+betrekkelijke zegeningen, door dikwijls zeer welmeenende, maar
+zeer onverstandige en in hooge mate eenzijdige mannen aan deze
+natuurkinderen geschonken,--die men plotseling uit den staat van
+volkomen barbaarschheid heeft willen overbrengen op het standpunt,
+waarop na eeuwenlange voorbereiding en ontwikkeling de christelijke
+volken van westelijk Europa staan;--ondanks die betrekkelijke
+zegeningen en weldaden, is de aanraking met de blanken voor de
+stammen van Polynesië verderfelijk geweest, en is het wel aan geen
+twijfel onderhevig, dat zij juist ten gevolge van die aanraking en
+de daardoor veroorzaakte geweldige omkeering in hun gansche bestaan,
+in hun levensbeginsel doodelijk getroffen en onherroepelijk ten
+ondergang gedoemd zijn. De afstand tusschen de beide rassen, die
+aldus eensklaps met elkander in aanraking werden gebracht, was veel
+te groot om inderdaad samenwerking en gemeenschappelijke ontwikkeling
+mogelijk te maken; het eene heeft het andere niet noodig en heeft niets
+te ontvangen; de inboorlingen staan, onder elk opzicht, weerloos en
+machteloos tegenover de blanken, aan wie zij inderdaad niets te bieden
+hebben. Onder zulke omstandigheden is de uitslag der ontmoeting niet
+twijfelachtig: het lagere ras zal worden overvleugeld en verdrongen,
+om in het eind te verdwijnen.
+
+Gevoelen zij zelven hiervan iets? Ik weet het niet; maar dit is
+zeker, dat de inlanders, in spijt van hunne vriendelijkheid en
+voorkomendheid, ons innerlijk verachten en met zekeren trots, den
+trots der natuurkinderen op hunne nog ongebroken kracht, op ons
+neerzien. Men verhaalde mij daarvan een aardig staaltje.
+
+Toen Mgr. Lamaze van Rome, waar hij de wijding ontvangen had, was
+teruggekeerd, had, als naar gewoonte te Maofaga, de plechtigheid
+van den handkus plaats. Den volgenden morgen meldde een katholiek
+inboorling zich bij den bisschop aan, en deelde hem mede, dat zijne
+protestantsche stamgenooten hem en de andere Katholieken bespotten,
+omdat zij de hand van den prelaat hadden gekust.
+
+Den volgenden zondag beklom de bisschop den preekstoel, en sprak
+ongeveer het volgende: "Vroeger kustet gij den voet van den Tuï-Tonga;
+de Katholieken kussen den voet van den Paus: hierin is dus niets
+vreemds. Nu nog kust gij de hand van koning George, die in rang op
+den Tuï-Tonga volgde; de bisschoppen volgen in rang op den Paus: het
+is niet meer dan natuurlijk dat de Katholieken hun de hand kussen...."
+
+Na afloop van de preek verscheen dezelfde man weer aan de missie en
+zeide tot Mgr. Lamaze:
+
+"Gij hebt mijne vraag niet begrepen, Monseigneur."
+
+"Hoe dat?" hernam de bisschop.
+
+"Wel, de anderen bespotten ons niet omdat wij met onze lippen uwe
+hand hebben aangeraakt, maar zij zien verachtend op ons neer, omdat
+uwe hand _blank_ is!"
+
+Van de Tonga-eilanden zetten wij koers naar den Fidji-archipel, die,
+zoo als men weet, eene engelsche bezitting is. Wellicht deel ik u
+later daarvan het een en ander mede.
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld
+van den Grooten-oceaan, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GROOTEN-OCEAAN ***
+
+***** This file should be named 14559-8.txt or 14559-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/5/5/14559/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/14559-8.zip b/old/14559-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..0322057
--- /dev/null
+++ b/old/14559-8.zip
diff --git a/old/14559-h.zip b/old/14559-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..7b0e361
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h.zip
diff --git a/old/14559-h/14559-h.htm b/old/14559-h/14559-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..d6f4989
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/14559-h.htm
@@ -0,0 +1,1358 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+
+<title>Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan</title>
+<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css" title="Artic Blue">
+<link href="style/amazonia.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Amazonia Green">
+<link href="style/borneo.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Borneo Brown">
+<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print">
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="Anoniem">
+<meta name="DC.Creator" content="Anoniem">
+<meta name="DC.Title" content="Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan">
+<meta name="DC.Date" content="##### 2004">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld van den
+Grooten-oceaan, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan
+       From "De Aarde en Haar Volken"
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: January 2, 2005 [EBook #14559]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GROOTEN-OCEAAN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<span class="pageno"><a id="d0e67"></a>Bladzijde 189</span><a id="d0e68"></a><h1>Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan.</h1>
+<p id="d0e71"></p>
+<div id="d0e72" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-189.jpg" alt="Hut op de Tubua&iuml;-eilanden."></p>
+<p class="figureHead">Hut op de Tubua&iuml;-eilanden.</p>
+</div><p>
+
+</p><a id="d0e76"></a><h2>De Tubua&iuml; eilanden.</h2>
+<p id="d0e79">Reeds meermalen brachten wij een bezoek aan een der schier tallooze eilandengroepen, die daar in den Grooten-oceaan liggen
+uitgestrooid als het zaad op den akker, of als de sterren aan den nachtelijken hemel. Maar deze eilanden wereld is, onder
+meer dan een opzicht, zoo merkwaardig en geeft ons zulke geheel eigenaardige toestanden te aanschouwen, dat het wel de moeite
+waard is, nu en dan, ter afwisseling, onze schreden daarheen te richten. Zoo noodig ik dan nu mijne lezers uit, mij te vergezellen
+naar vier groepen van eilanden, welke wij tot dusver niet hebben bezocht.
+
+</p>
+<p id="d0e81">Wij waren eerst sedert ettelijke dagen te Tahiti, toen de kommandant van het eskader der Stille-Zuidzee bevel gaf, met de
+<i>Manua</i> een bezoek te gaan brengen aan de groep van de Tubua&iuml;-eilanden en aan Cooks-archipel.
+
+</p>
+<p id="d0e86">De Austraal- of Tubua&iuml;-eilanden zijn slechts vier in getal: Wawitu, Tubua&iuml;, Rurutu en Rimatara; de twee eersten behooren tot
+de fransche bezittingen; de beide anderen zijn nog onafhankelijk en worden geregeerd door zoogenaamde koningen of vorsten,
+die zelven niet anders zijn dan werktuigen in de hand der engelsche zendelingen.
+
+</p>
+<p id="d0e88">Rurutu maakt, vooral als men van Tahiti komt en het verrukkelijk schoone panorama van dat paradijsachtige weelderige eiland
+ons nog levendig voor den geest staat, geen aangenamen indruk; naar de kale naakte bergtoppen te oordeelen, zou men het eiland
+voor eene dorre wildernis houden. De kust is zoo hoog, dat men die, bij helder weer, op twintig mijlen afstands in zee kan
+onderscheiden; wie haar te dicht zou willen naderen, zou zich aan de grootste gevaren blootstellen: <span class="pageno"><a id="d0e90"></a>Bladzijde 190</span>overal toch is die kust omringd door een gordel van riffen, waarop de golven van den Oceaan met felle branding breken. De
+sloep, waarmede ik mij naar den wal begaf, kon zich niet dan met eenige moeite een weg door die branding banen; de geul, die
+wij te midden der banken en riffen volgden, werd gevormd door het zoete water eener kleine rivier, welke zich in zee uitstort.
+Deze smalle geul, die zich als een donkerblauw lint tusschen de smaragdgroene koraalriffen slingert, voert naar het strand,
+waar de sloep, door eene bekwame hand bestuurd, weldra veilig aanlandde.
+
+</p>
+<p id="d0e92">Naarmate wij de kust naderden, ontvouwde zich voor ons het panorama van het eiland, waarvan alleen de vlakte en de voet der
+heuvelen begroeid zijn. Tusschen de ijzerboomen met hun zwarten stam en schraal gebladerte, de pandanusboomen met hun grillig
+gevormde takken, en de sierlijke kokospalmen, bespeurde ik de huisjes van het dorp, door beschilderde palissaden omringd.
+Aanstonds blijkt dat de temperatuur hier minder hoog is dan op Tahiti. De doorluchtige woningen van dat toovereiland, die
+bevallige hutten van vlechtwerk van bamboes, waardoor de lucht vrij suizen en spelen kan, zouden voor de bewoners van Rurutu
+niet geschikt zijn. Zij hebben plankenwoningen noodig: ja, wat meer zegt, al de vensters zijn van glasruiten voorzien, een
+ongehoord iets in Polynesi&euml;. Ongetwijfeld hebben deze woningen, hoe eenvoudig ze ook mogen zijn, van de inboorlingen geene
+geringe mate van moeite en inspanning gevorderd. Polynesi&euml;rs die arbeiden!&#8212;dat is inderdaad een zeer zeldzaam verschijnsel,
+en ik mag niet nalaten daarop te wijzen als op eene eigenaardigheid, welke de inboorlingen van Rurutu van hunne stamgenooten
+van de Gezelschaps-eilanden onderscheidt.
+
+</p>
+<p id="d0e94">Ik begaf mij aanstonds naar het belangrijkste dorp van het eiland, dat naar mij voorkwam weinig bevolkt is; volgens de door
+onzen tolk&#8212;dien wij van Tahiti hadden medegenomen&#8212;ingewonnen inlichtingen, zou de geheele bevolking van het koninkrijk Rurutu,
+blijkens eene voor twee jaren door de zendelingen gehouden volkstelling, niet meer bedragen dan tusschen de vijf- en zeshonderd
+zielen. Op eene wandeling in de omstreken van het dorp trof het mij, dat vele woningen blijkbaar sedert lang verlaten en ledig
+waren; waar vroeger talrijke gezinnen leefden, zag men nu niets anders dan dicht kreupelhout, en nu en dan een graf, overschaduwd
+door prachtige boomen, echte woudreuzen met forsche, ver uitgespreide takken. Daar, te midden der vrije natuur, sliepen de
+voorvaderen van den stam in hunne eenvoudige graven.
+
+</p>
+<p id="d0e96">Even buiten het dorp staan, dicht bij elkander, het paleis van den koning en de protestantsche kerk. Op Rurutu is, merkwaardig
+genoeg, het wereldlijk en het geestelijk gezag nog in &eacute;&eacute;ne hand vereenigd: Teuruarii, de schoonste man van het eiland, is,
+zij het dan ook op zeer kleine schaal, geestelijk en wereldlijk souverein. De zendelingen, die de inwoners van de Tubua&iuml;-eilanden
+hebben bekeerd, hebben ook inlandsche leeraars en onderwijzers gevormd, aan wie zij de verdere voltooiing van hunne taak hebben
+overgedragen.&#8212;De kerk, van hout getimmerd, onderscheidt zich door niets bijzonders: zij is een publiek lokaal, waar het volk
+samenkomt om te bidden, te zingen en te luisteren naar de preeken van den koning, die tevens den Bijbel weet uit te leggen.&#8212;Het
+paleis des konings is zeer eenvoudig gemeubeld: de vloer is belegd met pandanusmatten; in eene der kamers zag ik pannen en
+potten en ander keukengereedschap, dat van een vrij hoogen trap van beschaving getuigde. Vooral werd mijne aandacht getrokken
+door het koninklijk ledikant, van <i>tomanu</i>planken getimmerd, en bij wijze van matrassen voorzien van eenige lagen boven elkander gestapelde matten.&#8212;Toen ik het paleis
+binnentrad, was de koningin juist bezig, aan den vermoedelijken troonopvolger de borst te geven. De etiquette aan het hof
+van Rurutu is niet bijzonder streng en getuigt voor de vrijzinnige denkbeelden van Teuruarii: eene zijner vrouwelijke bloedverwanten,
+in volkomen deshabill&eacute;, lag voor de voeten der koningin op den grond te slapen. Van eene lijfwacht was niets te bespeuren:
+tenzij als zoodanig de twee dikbuikige inlanders moesten gelden, die voor de deur zaten te rooken en te soezen.&#8212;De vorstinnen
+ontvingen mij met de meest mogelijke beleefdheid. Zijne Majesteit, die kokosnoten was gaan plukken, bood er mij een aan, waarvan
+ik zonder eenige vleierij kon getuigen dat zij heerlijk smaakte. Om zijnerzijds niet onder te doen voor de beleefdheid van
+den kommandant, die hem eenige nuttige geschenken, waaronder enkele stukken katoen, gezonden had, zocht de goede Teuruarii
+de mooiste vruchten en groenten van zijn tuin uit, om die den admiraal aan te bieden. Daarmede nog niet tevreden, voegde hij
+er zelfs twee kippen en twee varkens bij.
+
+</p>
+<p id="d0e101">De inboorlingen, die ik te Rurutu gezien heb, komen uit een anthropologisch oogpunt het meest overeen met het zoo opmerkelijke
+ras dat Tahiti bewoont. Echter bedraagt de lengte van de mannen op de Tubua&iuml;-eilanden gemiddeld niet meer dan een el zeventig
+duim, terwijl in den archipel der Gezelschapseilanden de gemiddelde lengte voor de mannen een el negentig duim bedraagt. Wanneer
+ik de schoonheid der bewoners van Tahiti roem, dan bedoel ik daarmede uitsluitend het mannelijk geslacht; de vrouwen mogen
+dikwijls aanminnig zijn, schoon in den waren zin des woords zijn zij bijna nooit.
+
+</p>
+<p id="d0e103">De kleeding is op de Tubua&iuml;-eilanden overal dezelfde en mist geheel de artistieke bevalligheid van de vroegere draperie&euml;n
+van tapa, die naar oud-griekschen trant over de schouders werden geworpen. De kleeding der vrouwen bestaat uit eene wijde
+jurk of peignoir; in huis en als zij arbeiden, dragen zij niets anders dan een <i>pareo</i>, een soort van rok, bestaande uit een lap, welke om de heupen bevestigd wordt en tot beneden de knie&euml;n reikt. De mannen dragen
+ook dien pareo en ook een europeesch hemd, dat dan over den pantalon hangt.
+<span class="pageno"><a id="d0e108"></a>Bladzijde 191</span></p>
+<p id="d0e109">Rimatara, dat ik vervolgens bezocht, is dertig mijlen van Rurutu verwijderd; dit eilandje heeft slechts eene lengte van anderhalve
+mijl bij eene breedte van eene mijl. Ook hier is de kust omsloten door een gordel van koraalriffen; reeds uit de verte ziet
+men de hooge golven, die op deze klippen breken en in wolken schuim uiteen spatten.&#8212;Het hoogste punt van Rimatara stijgt niet
+boven de honderd el; een boschje van mangoboomen kroont deze hoogte en valt van alle zijden aanstonds in het oog. Kokospalmen
+en andere boomen ontspruiten tot zelfs op de koraalriffen, die het strand omzoomen.
+
+</p>
+<p id="d0e111">De grond van Rimatara is zeer vruchtbaar; de schepen zouden hier overvloed van vruchten en andere levensmiddelen kunnen vinden,
+maar de onherbergzame kust biedt nergens eene veilige ankerplaats aan. Go&euml;letten van Tahiti, die onder fransche vlag varen,
+drijven handel tusschen Rurutu en Rimatara, maar zonder aan het laatste eiland aan te leggen. De bevolking, uit ongeveer honderdvijftig
+zielen bestaande, levert jaarlijks gemiddeld voor den uitvoer omstreeks honderd ton aan koopwaren, met name katoen en arrowroot.
+
+
+</p>
+<p id="d0e113">Wij voeren langzaam om het eiland heen; eene landing ging ook voor de sloepen met groote bezwaren gepaard, en het gelukte
+den inboorlingen niet, hunne prauwen in zee te brengen, ten einde ons eene landing te vergemakkelijken. De kommandant alleen
+ging een officieel bezoek afleggen bij de koningin Tama&euml;va. Men hoopte aan boord op de milddadigheid van deze vorstin, maar
+zag zich in die verwachting teleurgesteld: de sloep bracht slechts eenige vruchten en een ouden haan mede. Trouwens de vrijgevigste
+en beminnelijkste koningin van de wereld kan niet meer geven dan zij zelve heeft.
+
+</p>
+<p id="d0e115">Bij een tweede tochtje, kort daarna ondernomen, had ik gelegenheid de beide fransche eilandjes Tubua&iuml; en Wawitu of La&iuml;wawa&iuml;
+te bezoeken. Aan boord van de <i>Manua</i> bevonden zich toen twee passagiers, die, zij het ook krachtens verschillenden titel, het beginsel des gezags vertegenwoordigden:
+een gendarme, die als resident zijn post op Tubua&iuml; ging betrekken, en een inlandsen hoofd van La&iuml;wawa&iuml;, die naar zijn vaderland
+terugkeerde. De gendarme was een echt type van den ouden kolonialen soldaat; hij had reeds vele jaren op de Markiezen-eilanden
+doorgebracht en sprak het maori als een geboren Kanake. Het opperhoofd, een fraai gebouwd man, met fijne en regelmatige gelaatstrekken,
+was eerst twee- of drie-en twintig jaren oud en maakte een zeer gunstigen indruk. De helft van de bevolking van La&iuml;wawa&iuml; gehoorzaamde
+aan zijn gezag. Daar de fransche regeering tot dusver geen resident op dat eiland had gehad, was aan de beide hoofden, die
+over het eiland regeerden, de zorg opgedragen voor de bewaring der vlag, voor de handhaving der orde, de rechtspleging enz.
+Sedert werd het bestuur over de fransche eilanden van de Tubua&iuml;-groep bepaaldelijk opgedragen aan een luitenant ter zee, die
+het bevel voerde over een go&euml;let van het station van Tahiti.
+
+</p>
+<p id="d0e120">De toegang tot het eiland Tubua&iuml;, dat aan den archipel zijn naam geeft, is voor groote schepen zeer gevaarlijk. De <i>Manua</i> moest dus op een eerbiedigen afstand van de kust het anker uitwerpen, en op de vrij hooge golven heen en wier wiegelen, ten
+einde aan den gendarme gelegenheid te laten om zich naar de wal te begeven. Zijne geheele bagage, bestaande uit een half dozijn
+groote koffers, uit eenige meubelen, geweren, hoeden, ook de traditioneele zevenmijls-laarzen niet te vergeten, werd in de
+boot geladen. Daar ik de vaste gewoonte had, van elke gelegenheid om onbekende streken te zien te profiteeren, ten einde,
+al ware het slechts voor eenige uren, de eentonigheid van het leven aan boord af te breken, nam ik mede plaats in de boot.
+Wij hadden den wind tegen en moesten roeien: de tocht duurde twee volle uren.... Ik kreeg bijna een zonnesteek, terwijl de
+weerspiegeling van de zonnestralen op het water zoo onuitstaanbaar was dat ik mijne oogen niet open kon houden. Eindelijk
+stapten wij aan land. Ik dacht op Tubua&iuml; eene fransche nederzetting te vinden en een aardig dorpje, schilderachtig onder het
+geboomte genesteld, als op Rurutu. Welk eene teleurstelling. Het eiland telt nog slechts driehonderd-veertig inwoners, en
+het voornaamste dorp, eene verzameling van eenige armzalige hutten, ziet er vuil en ellendig uit. Naar het schijnt, brengen
+de inboorlingen twee dagen van de week door met het bereiden van zoogenoemden oranjewijn, en de overige met het drinken van
+dien wijn.
+
+</p>
+<p id="d0e125">Een zwaar belommerde weg loopt rondom het eiland. Ik trad op goed geluk een der hutten, waarvan de deur open stond, binnen.
+Drie vrouwen, die stomdronken waren, rookten eene cigarette van wilde tabak in een pandanus-blad gewikkeld, en wentelden zich
+om en om op een houten bed, met smerige gescheurde matten belegd; ik keerde mij dadelijk om, meer dan tevreden met dit kijkje
+op de plaatselijke gewoonten. Ik beklaag den gendarme, aan wien de taak is opgedragen om de inboorlingen van Tubua&iuml; te regeeren
+en tot andere menschen te maken. Die goede man kwam daar met een in de tahitische taal gedrukt fransch wetboek! Wat moet hij
+in &#8217;s hemels naam daarmede uitvoeren? en welke resultaten zijn van zijn arbeid te wachten? Misschien zal hij, om zijn gezag
+te toonen en krachtig op te treden, woedende plakkaten, vol dreiging en moord tegen de dronkenschap, laten aanplakken aan
+de bamboezen wanden van het bedehuis; maar welke middelen heeft hij om die fraaie wetten en verordeningen te handhaven? En
+al had hij die, welke wezenlijke hervorming meent men toch wel dat hij tot stand zou kunnen brengen? Dit ras is onherroepelijk
+ten ondergang gedoemd.
+
+</p>
+<p id="d0e127">Van Tubua&iuml; begaven wij ons naar La&iuml;wawa&iuml;, ook Wawitu of Raiwawa&euml; genoemd; bij de Engelschen bekend onder den naam van High-Island,
+omdat dit eilandje het hoogste van de geheele groep is. De ligging van het eiland was op de kaarten niet goed aangewezen;
+bovendien dreef eene zeer sterke strooming ons naar het westen: het gevolg van een en ander was, dat wij eerst <span class="pageno"><a id="d0e129"></a>Bladzijde 192</span>tegen den avond van den volgenden dag de plaats onzer bestemming bereikten, te laat om nog aan wal te gaan. Wij moesten dus
+het aanbreken van den dag afwachten. Ik bracht den avond door in gesprek met het inlandsch opperhoofd, die mij uitnoodigde
+een bezoek aan zijn rijk te brengen. Ten zes uren begaven wij ons, met den kommandant en nog een der andere officieren, naar
+den wal.
+
+</p>
+<p id="d0e131"></p>
+<div id="d0e132" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-192.jpg" alt="Jong meisje van Rimatara."></p>
+<p class="figureHead">Jong meisje van Rimatara.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e136">De jeugdige vorst, die zich behoorlijk met mono&iuml; (kokosolie met welriekend santalpoeder vermengd) had geparfumeerd en zijn
+mooiste kleederen aangetrokken, was buiten zich zelven van vreugde, nu hij weer naar zijn land terugkeerde. De Polynesi&euml;rs
+houden wel van reizen, maar toch is de liefde voor hun land diep in hun hart geworteld; als zij aan den horizon hun eiland
+zien opdoemen uit de onmetelijke wateren, toonen zij nog altijd eene na&iuml;eve, echt kinderlijke vreugde. Toen wij nog twee mijlen
+van de haven verwijderd waren, zeiden wij tot onzen passagier, dat wij rechtstreeks naar Rapa zouden doorvaren, zonder zijn
+eiland aan te doen; hij trok daarop heel kalm zijn hemd uit en beduidde ons dat hij er dan heen zou zwemmen.
+
+</p>
+<p id="d0e138">Ik denk nog met genoegen terug aan dat bekoorlijke eiland, met zijne hooge romantische kust, zijne fraai geteekende, met bosschen
+bedekte bergen en heuvelen, met zijne weelderige flora. Tusschen den gordel van riffen en de kust strekt zich een binnenmeer
+uit, dat op sommige punten drie tot vier mijlen breed is, en dat eene uitmuntende haven zou kunnen zijn, indien men slechts
+een toegang maakte door eenige rotsen te laten springen.
+
+</p>
+<p id="d0e140"></p>
+<div id="d0e141" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-193.jpg" alt="Pastorie op Mangia."></p>
+<p class="figureHead">Pastorie op Mangia.</p>
+</div><p>
+<span class="pageno"><a id="d0e145"></a>Bladzijde 194</span></p>
+<p id="d0e146">Bij onze komst werden wij verwelkomd door eene muziek, die mij dadelijk aan onze kermissen denken deed. Een half dozijn muto&iuml;s
+(inlandsche politie-beambten) sloegen uit alle macht op een turksche trom van amerikaansch maaksel en op twee tamboerijnen;
+achter hen volgden de bewoners van het dorp. De vorst ontving ons in zijne woning; fauteuils van roting werden voor eene tafel
+geplaatst, waarop de mooiste meisjes van het land kalebassen nederzetten, met bananen en geschilde oranjeappelen gevuld.
+
+</p>
+<p id="d0e148">Terwijl de kommandant een gesprek aanknoopte met een Portugees, den eenigen Europeaan die op het eiland woonde, stelde de
+vorst mij met groote vriendelijkheid voor aan de notabelen en aan de vele schoonen van zijn rijk, die van alle kanten kwamen
+aangeloopen, om hem met zijne behouden tehuiskomst geluk te wenschen. De vrouwen van La&iuml;wawa&iuml; hebben in haar gang en beweging
+iets zeer bekoorlijks. Met een glimlach om de lippen, met eene sierlijke houding, met de rechterhand den langen sleep van
+haar peignoir ophoudende, boden zij ons cigaretten van pandanus aan, die zij zelven met hare dunne vingers hadden gemaakt,
+en die voor het meerendeel half waren opgerookt. Men zeide mij, dat het aannemen van de half opgerookte cigarette als een
+bewijs van kiesche beleefdheid gold.
+
+</p>
+<p id="d0e150">Ondanks de hitte deed ik eene heerlijke wandeling in de prachtige, geheel belommerde laan, die langs de kust loopt, en waarin
+eene verkwikkelijke koelte heerschte. Dit eiland onderscheidt zich zeer gunstig van Tubua&iuml;. De broodboom groeit hier niet,
+maar de taro voorziet in bijna alle behoeften der inwoners, wier aantal ter nauwernood tweehonderdvijftig bedraagt. Zoo arm
+en ellendig als het er op Tubua&iuml; uitziet, zoo welvarend en aangenaam is het hier. De inlanders hebben blijkbaar alles wat
+zij behoeven; het is waar, dat hunne behoeften niet vele zijn en dat zij nooit iets anders drinken dan kokosmelk. Hunne matigheid
+is zeer zeker de hoofdoorzaak van hunne welvaart.
+
+
+</p><a id="d0e153"></a><h2>Cooks-Archipel.</h2>
+<p id="d0e156">Reeds waren twee dagen verloopen sedert ons vertrek van Rimatara, toen de man op den uitkijk ons land aankondigde; de nevel
+had tot dusver het eiland aan ons oog onttrokken, maar nu brak de zon door de wolken en strooide haar goud en diamanten op
+de stralende wateren van de terecht zoo genoemde <i>schoone zee</i>.
+
+</p>
+<p id="d0e161">Weldra bespeurde ik aan den horizon de tweehonderd el hooge bergen en de steile kusten van het eiland Mangia; een driemaster,
+de <i>John Williams</i>, laveerde statig aan bakboordzij. Dit was het eerste zeilschip, dat wij sedert ons vertrek van Valparaiso ontmoetten....
+Slechts wie geruimen tijd in Oceani&euml; vertoefd heeft, kan zich een denkbeeld maken van die ontzaglijke aangrijpende eenzaamheid
+van den onmetelijken Stillen-oceaan.
+
+</p>
+<p id="d0e166">De eilanden Rarotonga, Mangia, Mauti, Watioe, Mittiero, Hervey, Fenoea-iti en Oe&iuml;toetat&eacute;, die te zamen den dusgenoemden Cooks-archipel
+vormen, zijn tot dusver nog onafhankelijk, ondanks de zeer ijverige propaganda van de engelsche zendelingen, wier post hier
+reeds in 1821 door John Williams werd gesticht. Wil men de verzekeringen van de opvolgers van dien man gelooven, dan zouden
+de wesleyaansche zendelingen zoo spoedig en zoo volkomen geslaagd zijn in hunne poging om de anthropophagen van deze eilanden
+tot hun geloof te bekeeren, dat er voor de katholieke missionarissen niet de minste kans bestond om hun invloed en gezag te
+bestrijden. Maar al wat deze evangeliepredikers verkondigen, is daarom nog geen Evangelie. Voor de meesten hunner is de godsdienst
+niet anders dan een zeer krachtig hulpmiddel om de politieke macht van Engeland uit te breiden; zij maken zich meester van
+alle gezag en beheerschen de gewetens der vorsten. De door en door mercantiele geest van verreweg de meesten dezer zendelingen
+is zoo algemeen bekend, dat ik daarover niet behoef te spreken. De beruchte zendeling-apotheker Pritchard was in zijn tijd
+een type van deze klasse van lieden.
+
+</p>
+<p id="d0e168">Toen wij nog ettelijke mijlen van het strand verwijderd waren, bespeurden wij eenige prauwen met inlanders, die een walvisch
+vervolgden. Velen hunner hadden, in plaats van een harpoen, eene lange lans van ijzerhout met metalen punt. De stoutmoedigheid
+dezer inlanders is inderdaad verbazend: met hunne primitieve vaartuigen, uit uitgeholde boomstammen bestaande, wagen zij zich
+dikwerf in volle zee. Eene der prauwen scheidde zich van de groep af en draaide met verwonderlijke snelheid om de <i>Manua</i> heen, dank zij het groote driekantige zeil, waarin de wind met volle kracht blies. Maar daar wij onze vaart vertraagden,
+ten einde niet op de banken en ondiepten te vervallen, die Mangia aan alle kanten omringen, namen de inboorlingen met luid
+geschreeuw afscheid van ons, en het brooze vaartuig voer recht naar de branding toe. Ik nam mijn verrekijker en was alzoo
+getuige van eene eigenaardige vertooning, de <i>goru&eacute;</i>, eene uitspanning, die ge niet zonder huivering kunt aanschouwen.
+
+</p>
+<p id="d0e176">De prauw werd op het rif gezet, en verschillende jongelieden sprongen uit het vaartuig en doken in de opening tusschen de
+koraalriffen, juist op de plek waar de branding het hevigst was en de zee een draaikolk geleek. Naderhand vertelde men mij,
+wat de <i>goru&eacute;</i> eigenlijk is. De duikers zijn gewapend met een plank van drie of vier voet lengte en wachten, op die plank uitgestrekt, tot
+eene machtige golf hen in de hoogte zal tillen. Op het oogenblik waarop de golf hen aanraakt, weten zij met eene vlugge beweging
+er zich boven op te werken, en in een oogwenk worden zij tot bij het strand medegevoerd. Een Europeaan zou gewis verpletterd
+worden; de inlanders, die als bruinvisschen zwemmen en duiken, maken zich los van de golf juist als zij tegen de rotsen gaat
+breken, <span class="pageno"><a id="d0e181"></a>Bladzijde 195</span>en zwemmen weer terug, om hetzelfde spel te hervatten. Naar men mij verhaalde, nemen zelfs vrouwen en kinderen daaraan deel.
+
+
+</p>
+<p id="d0e183">Mangia heeft misschien dertig mijlen in omtrek. De grond is uiterst vruchtbaar en voor een groot deel met bosch bedekt; het
+eiland wordt zeer goed bebouwd door inlandsche planters, die van de lessen en het voorbeeld hunner europeesche onderwijzers
+uitmuntend partij hebben weten te trekken: dat resultaat verdient te meer waardeering, omdat de Mangianen van zuiver ma&ouml;ri-ras
+zijn. De vierduizend inwoners van het eiland houden zich alleen met landbouw bezig, en hunne plantages maken den besten indruk.
+
+
+</p>
+<p id="d0e185">De woningen der inlanders, van hout getimmerd, zijn voor het meerendeel met kalk gewit, hetgeen een uitmuntend voorbehoedmiddel
+is tegen het felle branden der zonnestralen. Elke woning is omringd door een lagen muur van koraalblokken, waarvan de melkwitte
+kleur scherp afsteekt bij het donkergroen der tropische planten. De eigendomsrechten zijn nauwkeurig omschreven; de grond
+heeft hier eene wezenlijke waarde.
+
+</p>
+<p id="d0e187">De woning van den protestantschen leeraar op Mangia voldoet aan alle vereischten van comfort in een heet klimaat, waar de
+eenvoud van het ameublement eene wezenlijke voorwaarde van de gezondheid is. Het huis is ruim en boven den grond verheven;
+een woud van kokospalmen, mango- en broodboomen bedekt den heuvel, tegen welks helling de cottage is gebouwd. Bij het doorwandelen
+van de heerlijke lanen van het park, dat tot de pastorie behoort, zou men kunnen denken, op het buitengoed van een of ander
+landedelman te zijn. Welk een onderscheid met de ellendige krotten, waarin sommige andere missionarissen moeten verblijven!
+
+
+</p>
+<p id="d0e189">In tegenwoordigheid van Europeanen, die hem met vragen zouden kunnen lastig vallen, houdt deze engelsche predikant zich zedig
+op den achtergrond. Metterdaad echter is hij oppermachtig heer en gebieder over dit eiland, waar hij zich gevestigd heeft
+en dat hij bijna als zijn eigendom beschouwt. Zijne woning heeft hem niets gekost: de inboorlingen hebben het hout voor hem
+gehakt en de kalk van de koraalriffen gehaald; de mooie tuin, waarin hij naar hartelust mijmeren en botaniseeren kan, is een
+geschenk van de dankbare gemeente. &#8220;Ik ben niemand tot overlast, en tracht alleen een weinig nut te stichten&#8221;, zoo zegt hij.
+
+
+</p>
+<p id="d0e191">De raad der opperhoofden van Mangia neemt geen enkel besluit van eenig gewicht, zonder raadpleging en overleg met dien zachtzinnigen
+man, wiens invloed des te grooter is, omdat zijn eigen belang geheel buiten spel schijnt te zijn en dit, in den gewonen alledaagschen
+zin, meestal ook inderdaad is. Minder prijzenswaardig is het echter, dat hij zijn aandeel krijgt van de boete, op de overtreding
+van politiereglementen gesteld, waarvan de uitvoering aan inlandsche beambten is toevertrouwd en die dikwijls een zeer eigenaardig
+karakter dragen. De Europeanen, die tijdelijk op het eiland verblijven, de officieren der oorlogschepen, de koning en de koningin
+zelfs, zijn in beginsel gehouden, zich aan de bevelen van deze muto&iuml;s te onderwerpen. Deze reglementen en politie-verordeningen,
+waarvan de minste voorschriften door de inboorlingen letterlijk moeten worden opgevolgd, ademen voor het meerendeel den echten
+geest van het bekrompen, despotieke, puriteinsche ascetisme, dat in Engeland nog zooveel invloed heeft, en waarvan&#8212;als van
+elke absolute theorie&#8212;een der kenmerkende trekken is, dat het alle menschen met dezelfde maat meet en allen over &eacute;&eacute;n kam scheert.
+Het hoofdstuk betreffende de handhaving der goede zeden is uit dat oogpunt inderdaad merkwaardig; zie hier enkele van zijne
+bepalingen: &#8220;Ieder, man of vrouw, die na negen uren &#8217;s avonds buiten de omtuining van zijn huis wandelt, zal eene boete van
+twee piasters betalen aan den muto&iuml; die hem betrapt.&#8221;&#8212;&#8220;Elke gehuwde vrouw, die door een gerechtsdienaar in te vertrouwelijk
+gesprek met een buurman gevonden wordt, zal eene boete betalen van vijftig piasters, waarvan twintig voor den predikant en
+de rechters, tien voor den koning of de koningin, en twintig voor haar echtgenoot.&#8221;&#8212;Voorts is het verboden des zondags te
+gaan wandelen, in de boomen te klimmen, te visschen of te jagen. Inlandsche politie-agenten vestigden mijne aandacht op dit
+verbod, toen ik gidsen zocht om een uitstapje te gaan doen. Maar ik kon over een onwederstaambaar argument beschikken om hunne
+bezwaren te overwinnen: een goudstukje ruimde alle bedenkingen uit den weg en de puriteinsche overheid sloot de oogen. De
+prijs der levensmiddelen, varkens, gevogelte, vruchten, wordt door de zendelingen vastgesteld.
+
+</p>
+<p id="d0e193">De stout geteekende bergen van Rarotonga, waarheen wij na ons vertrek van Mangia koers zetten, geven aan dit eiland zekere
+overeenkomst met Moorea, het zustereiland van Tahiti, dat bij zonsondergang van de kaaien van Pap&eacute;ete gezien, zulk een onvergetelijken
+indruk maakt. Op Rarotonga zijn de heuvelhellingen niet, als op sommige andere eilanden, met dun en schraal gras bedekt, maar
+met dichte bosschen, die tot de kruinen van de voornaamste bergketen reiken. De hoogste bergspits is negenhonderd ellen hoog;
+de helling is voor drie vierden met struiken, heesters en boomen begroeid, wier verschillende tinten en schakeeringen van
+groen een schilderachtig effect maken.
+
+</p>
+<p id="d0e195">Wij voeren eerst langs het dorp Arognani, op de noord-westelijke kust, zonder dat het mogelijk was, zelfs met de sloep aan
+land te komen, zoo moeielijk genaakbaar is de kust. Naast de hut, waarop de vlag der vorstin van het district Arognani wapperde,
+stond, tusschen het geboomte, een betrekkelijk massief gebouw van witte koraal: dat was de protestantsche kerk, aanstonds
+kenbaar aan hare boogvensters, die men in alle bedehuizen op de eilanden aantreft.
+
+</p>
+<p id="d0e197">Rarotonga wordt geregeerd door twee vrouwen, waarvan de eene te Arognani, de andere te Avarua, het belangrijkste dorp van
+het eiland, resideert. De landing is te Avarua betrekkelijk gemakkelijk; <span class="pageno"><a id="d0e199"></a>Bladzijde 196</span>de <i>Manua</i> liet het anker vallen, en ik had gelegenheid mij naar wal te begeven en een interessant uitstapje te maken. Wij werden te
+Avarua ontvangen door eene nieuwsgierige menigte, die ons aan de landingplaats stond op te wachten; de vrouwen vielen in het
+oog door haar roode rokken: rood is de modekleur in Cooks-archipel. Trommels maakten de aankomst van ons schip bekend; het
+luid en herhaald geroep der inlanders, die elkander het nieuws mededeelden, en het geschreeuw van hun talrijk nakroost deden
+ons bijna hooren en zien vergaan.
+
+</p>
+<p id="d0e204">Met een mijner mede-officieren ondernam ik eene wandeling; weldra kwamen wij in de kom van het dorp, waarvan alle woningen,
+even als op Tahiti, half verdwenen onder de weelderige, rijk geschakeerde tropische flora. De Kanaken zijn groote liefhebbers
+van bloemen; zelfs de armsten kweeken in hun tuintje eenige bloemen aan. De polynesische vrouwen kennen geen ander tooisel,
+en zij verstaan bij uitnemendheid de kunst, zich op de smaakvolste en bevalligste wijze met bloemen te versieren. Men moet
+die vrouwen liefst des avonds en bij feestelijke gelegenheden zien: het ruwe en grove van haar gelaatstrekken valt dan minder
+in het oog, en haar koperkleurige huid hindert minder dan bij het volle daglicht. Haar groote donkere oogen stralen in de
+schemering, en het zoetvloeiende, zangerige van haar taal, waarin de klinkers verreweg de overhand hebben, oefent eene onbeschrijfelijke
+bekoring uit. Deze jonge meisjes, in wijde witte jurken gekleed, het lange pikzwarte hair doorvlochten met bloemen, die langs
+haar welgevulden hals afhangen of haar voorhoofd omkransen, zijn inderdaad eene liefelijke verschijning.
+
+</p>
+<p id="d0e206">Het bezoek aan het dorp, hoe aardig ook, was ons niet voldoende; van de weinige uren, die wij tot onze beschikking hadden,
+wilden wij zooveel mogelijk profiteeren. Waarheen zouden wij gaan? Het toeval kwam ons te hulp. Een inlander, die eenige woorden
+engelsch sprak, gaf ons den raad, den weg rondom het eiland te volgen, die naar zijn oordeel de meest bruikbare was. Aan den
+boom, waaronder wij stonden te praten, waren twee paarden vastgebonden; wij huurden die en sloegen nu den weg in die Avarua
+met Arognani en zelfs met Atania, een derde dorp in het zuid-oostelijk deel des eilands, verbindt. Onze paarden waren een
+paar magere knollen en hun tuig was in de hoogste mate eenvoudig: matten vervingen de plaats van zadels en voor toom moesten
+wij ons behelpen met een stuk touw van kokosdraad gevlochten. Onze rossen namen het aanvankelijk zeer kalm en bedaard op;
+zij stonden hardnekkig stil om zich te goed te doen aan het gras, dat langs de bermen van den weg groeide. Daar wij volstrekt
+niet op een rit te paard hadden gerekend, hadden wij onze sporen niet aangedaan; maar wij behielpen ons met dorentakken, en
+weldra vlogen wij in vollen ren door het kreupelhout.
+
+</p>
+<p id="d0e208">Te Arognani, tegenover de kerk, hielden wij stil en stegen af; en een blik op het heerlijke landschap rondom ons deed ons
+al de onaangenaamheden van onzen dollen rit vergeten. Achter de kerk verhief zich de berg, met dicht bosch bedekt, waarboven
+groote zeevogels zweefden; voor ons strekte zich, zoover de blik reiken kon, de donkerblauwe oceaan uit, en vlak in onze nabijheid
+stak boven het water de gordel van koraalriffen uit, afgebroken door diepe gaten en spleten, waar wij onder het bleekgroene,
+kristalheldere water, de fantastische vegetatie konden zien, die op de klippen en rotsen haar tooverachtige vormen ontplooit.
+Tusschen de verschillend gekleurde koraaltakken zwommen en dartelden visschen, wier schubben schitterden in al de kleuren
+van den regenboog. Stel u daarbij voor de verschillende soorten van zeewier, die de wanden van deze natuurlijke aquariums
+bekleeden, en ge zult u misschien eenig denkbeeld kunnen maken van deze overstelpende kleurenpracht. Het tafreel is onbeschrijfelijk,
+want het wisselt onophoudelijk: de bekwaamste schilder zou in wanhoop penseel en palet wegwerpen tegenover deze fantasmagorie.
+Het kleinste wolkje, dat aan den azuren hemel opdoemt, wijzigt de verlichting; de meeuw, die zich in de lagune dompelt, brengt
+het water in beweging, en aanstonds veranderen de tinten en schakeeringen; zoo wisselt dit kleurenspel elk oogenblik en ge
+wordt niet moede deze fe&euml;rie aan te staren.
+
+</p>
+<p id="d0e210">Als de avond gekomen is, is het schouwspel niet minder interessant: dan is voor de inboorlingen de tijd gekomen om te gaan
+visschen. Hoe schoon, hoe skulpturaal schoon, zijn die naakte gestalten, wier onberispelijke athletische vormen nog grootscher
+en indrukwekkender schijnen bij het bleeke licht der maan, dat over de wateren wemelt. De vrouwen en kinderen loopen en springen
+over de riffen, met brandende fakkels in de hand, waarvan de rosse gloed zich weerspiegelt in de effen watervlakte, nauwelijks
+door het suizende koeltje gerimpeld. De visschen, door het licht aangelokt, komen uit de rotsspleten, waarin zij zich verscholen
+hielden, te voorschijn en worden door de visschers met hunne houten lansen doorboord.
+
+</p>
+<p id="d0e212"></p>
+<div id="d0e213" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-197.jpg" alt="Het koninklijk paleis en de tempel te Rurutu."></p>
+<p class="figureHead">Het koninklijk paleis en de tempel te Rurutu.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e217">Maar ik keer tot mijne wandeling terug.... Na deze tooverachtige dekoratie der koraalriffen bewonderd te hebben, moesten wij
+weder te paard stijgen; de tijd verliep en het uur naderde, waarop wij weder aan boord moesten zijn. Wij deden, stapvoets
+rijdende, onzen intocht in het dorp Arognani, waar alles in diepen slaap scheen gedompeld, uitgezonderd eene oude vrouw, die
+halfluid in den Bijbel zat te lezen. Maar weldra begonnen de kinderen alarm te maken; de honden schoten onder woedend geblaf
+op ons toe, en binnen vijf minuten waren al de bewoners van Arognani uit hunne siesta opgeschrikt. Zij ontvingen ons niettemin
+zeer vriendelijk, en noodigden ons uit, enkele hutten te bezoeken. Het trok mijne aandacht, dat de vrouwen in katoen van engelsch
+fabrikaat waren gekleed, want de oude tapa is hier in onbruik geraakt: zij had het groote ongerief van niet tegen de vochtigheid
+bestand te zijn. <span class="pageno"><a id="d0e219"></a>Bladzijde 198</span>Toen de door het Britsche zendelinggenootschap uitgezonden zendelingen voor het eerst aan deze eilanden verschenen, was de
+bevolking op het strand saamgestroomd en keek met verbazing naar de reusachtige prauw, die de vreemdelingen aanbracht. Eenige
+prinsessen, gedreven door de onder alle hemelstreken aan alle vrouwen ingeschapen nieuwsgierigheid, wilden dat drijvende huis
+van nabij gaan zien; gevolgd door eene menigte vrouwen, gingen zij te water en, als echte najaden, met forsche slagen de golven
+klievende, bereikten zij weldra het schip, langs welks boord zij omhoog klauterden. De predikers, wier belangstelling door
+deze proef van zwemkunst was gewekt, volgden met hun verrekijkers de bewegingen hunner toekomstige hoorderessen. Toen zij
+van wal staken, waren deze dames onberispelijk gekleed: wijde draperi&euml;n van tapa omhulden haar slanke gestalte. Maar verbeeld
+u de verontwaardiging der eerwaarde heeren, toen zij op het dek verschenen: de rokken waren onder het zwemmen letterlijk weggesmolten!
+
+
+</p>
+<p id="d0e221">Onze terugreis naar Avarua leverde niets bijzonders op: onze paarden roken den stal en liepen flink. Wij reden door een bosch
+van map&eacute;s, waarvan de zoom door de golven der zee werd bespoeld. Zulk een bosch van map&eacute;s levert een eigenaardig schouwspel
+op. Deze boom, waarvan de vrucht, goed gebraden, eenige overeenkomst in smaak heeft met onze kastanje, is door den eigenaardigen
+bouw van zijn stam en zijne takken, een der zonderlingste die men zien kan. De stam bestaat uit dunne, naast elkander gelegde
+strooken; de hooge, smalle wortels kronkelen zich als krullen onder de schaaf. De map&eacute; bereikt dikwijls een kolossalen omvang;
+zijn dicht gebladerte overschaduwt in wijden omtrek den dorren grond, waarin hij bij voorkeur tiert; even als de kokospalm
+groeit hij langs het strand, in den zandigen, met fragmenten van koraal vermengden bodem; beiden zijn de geliefkoosde schuilplaats
+van eene zekere soort van landkrabben, die door de inboorlingen gegeten worden.
+
+</p>
+<p id="d0e223">In den omtrek van Arognani merkte ik twee inlandsche begraafplaatsen op, geheel verschillende van die, welke ik reeds elders
+gezien had. De graven bevonden zich eenvoudig ter zijde van den weg, zonder een muur of eenige afscheiding hoegenaamd. Hierbij
+mag echter niet vergeten worden, dat de doodenakker nog steeds <i>taboe</i> is, onschendbaar voor iedereen. De roekelooze, die de graven der vaderen durfde schenden, zou vroeger onverwijld ter eere
+der wrekende goden geofferd zijn geworden; nu zou hij nog steeds als een heiligschenner worden beschouwd, die met afschuwelijke
+ziekten, zoo als melaatschheid, zou worden bezocht of het slachtoffer worden van de <i>erincatua</i>, eene soort van geheimzinnige betoovering, die hare prooi langzaam maar onvermijdelijk ten grave sleept.
+
+</p>
+<p id="d0e231">Van Rarotonga zetten wij koers naar Oea&iuml;toetat&eacute;, in het noordelijk gedeelte van den archipel. Nog voor wij de bergtoppen van
+het eiland konden onderscheiden, zagen wij aan den horizon de kruinen van kokospalmen uit de zee verrijzen; het was een eilandje,
+het eerste eener reeks van rotsen, die zich over vele mijlen uitstrekt, en waarin negen bloeiende oasen haar groenen dos in
+de zee weerspiegelen. De bergen van het voornaamste eiland, zich scherp afteekenende tegen den helderen hemel, beheerschten
+den ganschen omtrek. Myriaden van zeevogels zweefden en zwermden in wilde vlucht boven het rif, luid schreeuwende en nu en
+dan in de rollende golven duikende; groote plekken grijsachtig schuim, hoopen veelkleurige zeeplanten, wemelende van mikroskopische
+diertjes, getuigden van den rusteloozen strijd tusschen den oceaan en het koraalrif. Ook hier was de kust ongenaakbaar en
+moest de <i>Manua</i> in het ruime sop ankeren.
+
+</p>
+<p id="d0e236">Omstreeks vijf uren in den avond keerde de sloep van den kommandant naar boord terug, gevolgd door twee groote booten, waarin
+de notabelen van het land hadden plaats genomen. De inboorlingen van Oea&iuml;toetat&eacute; klauterden als apen tegen het boord op, beladen
+met zakken vol oranjeappelen; de gouden vruchten rolden in zoo grooten overvloed over het dek, dat de matrozen er meer dan
+tweeduizend opraapten. Weldra waren wij met onze bezoekers op den besten voet. De koning Ku&acirc; en zijn rechterhand, het opperhoofd
+Tamatoa, bewezen alle eer aan den welvoorzienen wijnkelder van den kommandant, niet het minst aan de champagne, die wij juist
+voor dergelijke gelegenheden hadden medegenomen.
+
+</p>
+<p id="d0e238">De inlanders bekeken het gansche schip, waarbij niets aan hunne aandacht ontging en zij onophoudelijk allerlei vragen richtten
+tot onzen tolk.
+
+</p>
+<p id="d0e240">Deze leerzame en interessante bijeenkomst werd besloten met een bezoek aan de keuken, waaruit verleidelijke geuren opstegen,
+die blijkbaar hunne uitwerking op de wijde neusgaten onzer gasten niet misten; de matrozen kwamen aan hunne wenschen te gemoet,
+door hen uit te noodigen aan hun maal deel te nemen. Het dek leverde inderdaad een aardig schouwspel op; wat al na&iuml;eve uitstortingen
+van vreugde, wat al hartelijke handdrukken en vriendschapsbetuigingen! Alvorens afscheid van ons te nemen, knielden de opperhoofden
+en alle anderen neder en hieven, op plechtigen toon, in de tahitische taal, een psalm aan. Dit ernstig, statig gezang, bij
+het vallen van den avond, aan boord van het schip, te midden der onbegrijpelijke stilte en aangrijpende eenzaamheid der onmetelijke
+zee, had iets onuitsprekelijk plechtigs en treffends. De predikant bad ons ten slotte den zegen des Heeren toe; de krijgslieden
+van Oea&iuml;toetat&eacute; rezen op in hunne booten en begroetten onze vlag met een driemaal herhaald hoezee! Toen voeren zij weg, en
+het werd weder stil rondom ons....
+
+
+
+</p><a id="d0e242"></a><h2>De Samoa-eilanden.</h2>
+<p id="d0e245">Den 29<sup>sten</sup> Juli 1882 wierp de <i>Manua</i>, die de verschillende door fransche missionarissen bezette posten in Centraal-Oceani&euml; bezoeken moest, het <span class="pageno"><a id="d0e253"></a>Bladzijde 199</span>anker uit voor het eiland Tetu&iuml;la, dat tot de groep der Samoa-eilanden behoort. Op deze eilanden ontplooit de tropische natuur
+al haar weelde en rijkdom; verrukkelijk schoon is de aanblik der fraai geteekende bergen, tot den top met het prachtigste
+groen bekleed, dat onder den gloed der zonnestralen de schoonste schakeeringen en tinten vertoont. Men zou meenen, dat de
+mensch, in dit heerlijke land, niet anders dan gelukkig kan zijn; en terwijl ik mij aan het betooverend panorama vergastte,
+kwam mij de na&iuml;eve legende te binnen, volgens welke deze eilanden de bakermat zouden zijn van het polynesische ras, het paradijs
+der halve goden en hunner schoone gezellinnen.
+
+</p>
+<p id="d0e255">Het eiland Tetu&iuml;la is een groot park, welks zoete geuren zelfs den oceaan welriekend maken; zij stroomden ons tegen op den
+adem van het koeltje, toen wij in het midden van de baai van Pago-Pago geankerd lagen. Deze natuurlijke haven, die zeer gemakkelijk
+te bereiken is, biedt een veilige ankerplaats; de oorlogschepen loopen altijd hier binnen. Overigens wordt de haven weinig
+bezocht; de verschijning van een franschen kruiser is nog altijd eene gebeurtenis in deze streek, die voor een goed deel nog
+den stempel der oorspronkelijke wildheid heeft behouden. Nauwelijks had de <i>Manua</i> het anker laten vallen in de stille wateren dezer baai, waarin zich de met bosch begroeide bergen spiegelen, of van drie
+verschillende dorpen staken een aantal prauwen af, allen met inlanders bemand. Mannen en vrouwen, naakt tot aan den gordel,
+roeiden op de maat van een gezang, waarvan allen in koor het refrein herhaalden. De mannen waren op de dijen getatoe&euml;erd;
+de vrouwen hadden op de handen en de borst verschillende figuren in reli&euml;f, door inbranding verkregen. Ik vond die wonderlijke
+versieringen afschuwelijk leelijk. Het kostuum was voor de beiden seksen hetzelfde: een breede gordel van zeegras of bladeren,
+die bij wijze van rok tot beneden de knie&euml;n hing. Eene bijzonderheid trok aanstonds mijne aandacht, toen de eilanders op het
+dek verschenen: de Samoanen verwen zich de haren wit en wasschen ze met kalkwater; zij zien er uit of zij gepoederd zijn.
+Deze laatste operatie heeft vooral ten doel om den geweldigen haardos der krijgslieden rood te kleuren; zij zijn zeer trotsch
+op deze manen, die hun een schrikwekkend voorkomen moeten geven. De bloemen en bloemkransen, die zij op het hoofd en om den
+hals dragen, staan hun zeer goed.
+
+</p>
+<p id="d0e260">De jonge meisjes onderscheiden zich door de regelmatige evenredigheid en de schoonheid harer vormen. Echter moet men zich
+ook hier voor overdrijving wachten: de bevallige ronde lijnen verliezen spoedig haar bekoorlijkheid. Als zij de twintig voorbij
+zijn, zouden zij er bij winnen indien zij wat minder zuinig met haar kleeding waren. Zij verschenen op het dek, met korfjes
+vol kokosnoten, oranjeappelen of ananassen in de hand; of wel met de eenvoudige produkten harer nijverheid, fijn bewerkte
+strooien doosjes, kammen van hout of fijne palmvezels, matten van verschillende grootte. Ieder koos zich onder de officieren
+of de bemanning een vriend uit, dien zij met geschenken overlaadde en van wien zij gratis alles aannam wat haar in ruil geschonken
+werd, katoen of snuisterijen. Als de vriend, de <i>ta&iuml;o</i>, aan land gaat, vergezelt zij hem op al zijne wandelingen. Savali, mijne vriendin, versierde mijne kleine hut op de <i>Manua</i> met een zeldzame collectie van knodsen; haar vader, haar broeders, haar gansche familie plunderden zekere plank in mijne
+kast, waarop ik een rommel van allerlei dingen bewaarde, die ik tegen curiositeiten van het land wilde inruilen; maar ik heb
+geen recht mij daarover te beklagen: al de wapenen, de matten, de merkwaardige tapas, die ik van de Samoa-eilanden heb medegebracht,
+dank ik aan hunne vrijgevigheid.
+
+</p>
+<p id="d0e268">Den volgenden dag ging ik, aan den anderen kant van het eiland, de Fran&ccedil;abaai bezoeken, dicht bij de baai van Aasoe, waar,
+op den 11{den} December 1787, de kommandant van de <i>Astrolabe</i>, de Langle, de natuuronderzoeker Lamanon en negen matrozen werden vermoord, die allen deel uitmaakten van de expeditie van
+La P&eacute;rouse. De fransche matrozen, die in eene sloep naar het land waren gegaan om drinkwater te halen, vielen als de slachtoffers
+van de onvoorzichtigheid van hun hooggeschatten chef, die aan sommige invloedrijke krijgslieden glaskralen en snuisterijen
+uitdeelde en aldus, zonder het te weten, den naijver van eenige anderen opwekte. Den 16{den} Juli 1884 is op de plek waar
+de geleerde gezagvoerder van de <i>Astrolabe</i> en zijne metgezellen werden gedood, te hunner eere een monument opgericht, waarop, op een plaat, de namen der gevallenen
+staan gebeiteld.
+
+</p>
+<p id="d0e276">Dit uitstapje naar Fran&ccedil;a schonk mij de gelegenheid om het eiland Tetu&iuml;la dwars over te steken; de inlanders hebben midden
+door de dichte bosschen, die de beide hellingen van den berg bedekken, een pad aangelegd, dat de grilligste slingeringen beschrijft.
+Ik volgde dat pad, waarlangs een kristalheldere bergstroom klaterend over de rotsen schoot; boven mijn hoofd ruischten de
+lange bladeren van de kokospalmen, door den zeewind bewogen, statig en harmonisch als de golven; boomen van allerlei soort,
+van wier takken lianen tot op den grond afhingen, vlochten hunne armen in onbeschrijfelijke wanorde dooreen. Voor het eerst
+zag ik, midden in de vallei, hooge krachtvolle boomvarens, die men anders doorgaans enkel op de bergen vindt. Naar de zijde
+van Fran&ccedil;a, aan den tegenovergestelden kant van Pago-Pago, is het pad steiler en oneffener; het werd zelfs zoo steil, dat
+ik op een draf je moest gaan loopen en zoo eensklaps terecht kwam bij het gemeentehuis, in het midden van het dorp. Ik trad
+binnen: daar zaten met sa&acirc;mgevouwen beenen op den grond neergehurkt, vier grijsaards en een mooi jong meisje, die mij met
+het gebruikelijke <i>kalofa!</i> begroetten en mij van het hoofd tot de voeten opnamen. De chef Kalo, een der eerwaardige grijsaards wier gesprek ik stoorde,
+was onderricht van de verschijning van de <i>Manua</i> in de baai van Pago-Pago; hij ontving mij zeer vriendelijk en noodigde <span class="pageno"><a id="d0e284"></a>Bladzijde 200</span>mij aanstonds uit, in zijne hut wat te komen rusten. Ik bood hem, als blijk mijner dankbaarheid, een pakje tabak aan: van
+dat oogenblik waren wij de beste vrienden.
+
+</p>
+<p id="d0e286"></p>
+<div id="d0e287" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-200.jpg" alt="Inboorlingen van Mangia."></p>
+<p class="figureHead">Inboorlingen van Mangia.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e291">Kalo gaf mij gelegenheid, eene zeer eigenaardige vischpartij bij te wonen. Drie oude vrouwen riepen met wanluidend gegil de
+gansche bevolking op het strand samen. Tweehonderd personen ongeveer, mannen en vrouwen, ontdeden zich van de zeer luttele
+kleeding, die hen in hunne bewegingen zou kunnen belemmeren, en gingen in zee, gewapend met een tak van een kokospalm. Op
+zekeren afstand van het strand gekomen, keerden zij zich om, schaarden zich naast elkander en vormden alzoo een halven kring,
+daarbij tevens de palmtakken rechtstandig in het water dompelende. Op een door het opperhoofd, die bij mij op het strand was
+blijven staan, gegeven teeken, naderden allen, in volmaakte orde en met langzame schreden, steeds meer den oever, eene groote
+bende van visschen voor zich uitdrijvende, die in dolle sprongen en met haastige bewegingen den vijand trachtten te ontvluchten.
+Door den levenden muur ingesloten, in de takken der kokospalmen gevangen, kwamen de kleine visschen op het strand terecht,
+waar de vrouwen ze opraapten en in haar manden wierpen; de grootere trachtten door de linie heen te breken, maar werden met
+stokslagen gedood. Het deel der vangst, dat rechtens aan het dorpshoofd toekwam, werd nu in de hut van Kalo gebracht, en eene
+vrouw bakte aanstonds eenige kleine visschen, die zij mij aanbood: een stuk van de gekookte visch, vruchten van den broodboom,
+bananen en versche kokosmelk voltooiden het menu van dit dejeuner.
+
+</p>
+<p id="d0e293">Bij mijne terugkomst te Pago-Pago wachtte mij eene verrassing. Het was een heerlijke avond: de maan straalde aan den wolkeloozen
+hemel; de frissche zeewind deed zijn weldadigen invloed gevoelen in de baai, waar de <i>Manua</i> scheen ingeslapen op de zachtkens kabbelende wateren; alom stilte en verkwikkende rust na een heeten dag. Eensklaps werd
+mijn oor getroffen door een vroolijk gezang, dat de plechtige stilte verbrak: het was de bemanning van eene groote boot, welke
+de officieren kwam afhalen, die door het opperhoofd Moses op een feest waren genoodigd. De prauw, bemand met vier-en-twintig
+roeiers van athletische gestalte, bracht mij naar den oever, waar de menigte onze komst afwachtte.
+
+</p>
+<p id="d0e298">Het opperhoofd geleidde mij naar een soort van loods, waar de danseressen de laatste hand legden aan haar toilet. Zij dompelden
+haar vingers in eene kalabas met geparfumeerde kokosolie gevuld, en bestreken hare schouders, haar borst en dijen met deze
+welriekende olie. Om haar heupen hadden zij een eveneens met olie gezalfden gordel van bladeren; om haar hals droegen zij
+een ketting van beurtelings langwerpige en ronde peperzaden; op haar borst hing de slagtand van een wild zwijn; een krans
+van bloemen omgaf haar voorhoofd; het lange zware gitzwarte haar golfde vrijelijk over schouders en rug. De dansers schaarden
+zich achter hunne dames; zij gingen op eene lijn naast elkander zitten, en begonnen met een soort van pantomime, gevolgd door
+buigingen met de armen, welke met onberispelijk ensemble werden uitgevoerd. De vlugheid en buigzaamheid hunner handen is inderdaad
+verwonderlijk: nu eens was het of zij iemand in magnetischen slaap wilden brengen, dan weer speelden hunne vingers, met duizelingwekkende
+snelheid, op den grond, als op de toetsen eener piano. Terwijl de handen en armen in rustelooze beweging waren, schommelden
+zij met het bovenlijf heen en weer; de beenen bleven gevouwen, op de turksche manier. Daarop volgde de eigenlijke dans, die
+zeer verschillend van karakter was, al naarmate de dansers den hartstocht der liefde of dien van den krijg in zijne onderscheidene
+openbaringen moesten voorstellen. De gebruikelijke verwringingen en verdraaiingen van het lichaam en van de gelaatstrekken
+waren, in sommige oogenblikken, inderdaad afschuwelijk.
+
+</p>
+<p id="d0e300"></p>
+<div id="d0e301" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-201.jpg" alt="Inboorlingen van de Samoa-eilanden."></p>
+<p class="figureHead">Inboorlingen van de Samoa-eilanden.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e305">Wij hadden in Pago-Pago verder niets te verrichten; de fransche missionaris, de heer Vidal, voor wien wij van Tahiti brieven
+hadden medegebracht, was juist afwezig. De bisschop van Centraal-Oceani&euml; had te Apia (op het eiland Oepopoe) eene bijeenkomst
+belegd van alle Maristen, die de verschillende katholieke posten in den <span class="pageno"><a id="d0e307"></a>Bladzijde 202</span>archipel bezetten; wij begaven ons ook daarheen. De Amerikanen hebben een kolenstation te Pago-Pago, maar, naar het schijnt,
+maken zij geene ernstige aanspraak op de heerschappij over de Samoa-eilanden; zij stellen zich voorloopig tevreden met de
+Sandwich-eilanden, die dichter bij Amerika zijn gelegen en waar zij eene onbetwiste heerschappij uitoefenen. Maar niemand
+kan zeggen, waar de hebzucht der Yankees zich grenzen stellen zal.
+
+</p>
+<p id="d0e309">De Duitschers hebben van de regeering der Samoa-eilanden vergunning verkregen tot eene nederzetting te Saloeafata, niet verre
+van Apia, op het eiland Oepoloe, het voornaamste van den geheelen archipel; zij zijn daardoor in het bezit gekomen van eene
+tamelijk veilige haven, waar zij de noodige magazijnen hebben gevestigd ten behoeve van hunne schepen, die zich daar van levensmiddelen
+en andere benoodigdheden kunnen voorzien, ingeval Duitschland met eene der europeesche koloniale mogendheden in oorlog geraakte.&#8212;De
+schepen van de Handelmaatschappij te Hamburg vormen een vloot, door welker bemiddeling het geheele vervoer der produkten van
+het eiland plaats heeft. Van de vijfduizend bunders, die op de Samoa-eilanden worden bebouwd, behooren er vierduizend-vijfhonderd
+aan duitsche emigranten; van de tweeduizend werklieden, die op de Salomon-eilanden, op Nieuw-Zeeland of elders aangeworven
+worden voor de ontginning der gronden in den archipel, zijn er achttienhonderd in dienst der duitsche planters, wier invloed
+zeer groot is. Te Apia vormen de consuls van Duitschland, Engeland en de Vereenigde-Staten eene soort van bestuur, dat zich
+drie bijzitters heeft toegevoegd en voor de belangen der Europeanen waakt. Dit bestuur is ruim zoo machtig als de inlandsche
+regeering, wier zetel te Malinuu is, aan de westpunt van de baai van Apia.
+
+</p>
+<p id="d0e311">Twee koninklijke famili&euml;n betwisten elkander het gezag: de Tupua, afstammelingen der oude koningen, staan aan het hoofd van
+de nationale partij; zij behooren tot de ijverigste bekeerlingen van de fransche katholieke zendelingen. De Mali&eacute;toa, die
+door de Engelschen en de Duitschers ondersteund worden, zijn protestantsche methodisten. Dit verschil van godsdienst is de
+voornaamste oorzaak&#8212;ik moest misschien zeggen het voornaamste voorwendsel&#8212;van de moorddadige oorlogen, die de verschillende
+eilanden en stammen met elkander voeren. De tegenwoordige koning Mali&eacute;toa Laupepa, is niet de uitverkorene des volks, maar
+een creatuur der vreemde residenten. Zijn aangenomen vader, wijlen William, was tegelijk protestantsch predikant en vice-consul
+van Engeland. De bevolking erkent in schijn het gezag van dien vorst, in afwachting dat eene omwenteling den nationalen pretendent
+op den troon brengt.
+
+</p>
+<p id="d0e313">De eilanden tellen te zamen eene bevolking van ruim vijf-en-dertigduizend zielen, welke aldus is verdeeld: op Tetu&iuml;la en Manoe
+vijfduizend inwoners; zestienduizend op Oepoloe; elfduizend op Sawa&iuml;; tweehonderdvijftig op Apolina; duizend op Manono, een
+klein eiland, waarvan de bewoners om hunne dapperheid beroemd zijn; eindelijk tweeduizend op Manoea. Zesduizend Samoanen behooren
+tot de katholieke Kerk; de anderen zijn Wesleyanen of Methodisten, met uitzondering van tweehonderd Mormonen op Tetu&iuml;la.
+
+</p>
+<p id="d0e315">In 1882 telde men, volgens officieele opgave, in den archipel driehonderd Duitschers, honderd Engelschen, veertig Amerikanen,
+twintig Franschen, waaronder zestien missionarissen; voorts vijftig Europeanen van verschillenden oorsprong, vijftig Chineezen,
+en tweeduizend Polynesi&euml;rs, die op de andere eilanden als arbeiders waren aangeworven.
+
+</p>
+<p id="d0e317">De haven van Apia is het voornaamste middelpunt van den handel in den Samoa-archipel. Verbeeld u eene kleine kosmopolitische
+stad, waarvan de zeer heterogene elementen een bij uitstek bont geheel vormen, waar de beschaving en de barbaarschheid elkander
+ontmoeten en die gelegenheid biedt tot zeer merkwaardige studi&euml;n en waarnemingen. Naast de winkels der europeesche handelaars
+staan nog de hutten van het oude inlandsche dorp, die de eigenaars niet hebben willen verlaten. De fransche Maristen hebben
+te Apia eene zeer bloeiende nederzetting. Rondom de kerk, welke te klein is om de schare der geloovigen te kunnen bevatten,
+en op den heuvel staat de woning der missionarissen en in de nabijheid de scholen voor jongens en meisjes. De stichter der
+missie van Oepoloe, een eerwaardig grijsaard, die sedert 1847 op dit eiland zijn leven heeft gewijd aan de dienst des Evangelies
+en der beschaving, had de vriendelijkheid, mij bij mijn bezoek aan de scholen te vergezellen. Op zijn aandrang richtte ik
+onderscheidene vragen tot verschillende leerlingen, zoo jongens als meisjes; en ik moet verklaren dat zij mij verbaasden door
+hunne juiste antwoorden en hunne kennis, vooral in rekenen en aardrijkskunde.
+
+</p>
+<p id="d0e319">Van mijn verblijf te Apia maakte ik gebruik om het binnenland te bezoeken. Tusschen het strand en de bergstreek volgde ik
+een weg, die, door oranjehagen omzoomd, dwars door de uitgestrekte plantages loopt van de duitsche Handelmaatschappij, wier
+voornaamste produkten bestaan in coprah, koffie en katoen. Langs zacht glooiende paden steeg ik vervolgens omhoog tot de kam
+van de hoofdketen; in dit wonderschoone land zijn de hellingen der bergen geheel bedekt met dichte bosschen, waarin het gezang
+weerklinkt van allerlei vogels; papegaaien, kardinalen, meerlen, groene en grijze tortelduiven en vele andere vogels vlogen
+bij mijne nadering verschrikt weg. Somwijlen openden zich de levende wanden van ondoordringbaar groen, die ter wederzijde
+den weg omzoomden, en dan zag ik, vele honderden ellen beneden mij, heerlijke, paradijsachtige valleien, waar beken ruischen
+en watervallen zich van de rotsen storten. Doorgaans volgde ik, bij het terugkeeren van deze wandelingen, eene kleine rivier,
+die in de baai van Apia uitloopt; een bad in hare frissche wateren deed mij spoedig mijne vermoeienis vergeten.
+<span class="pageno"><a id="d0e321"></a>Bladzijde 203</span></p>
+<p id="d0e322">Bij ons vertrek van Apia namen wij als passagiers den bisschop van Centraal-Oceani&euml;, Mgr. Lamaze, mede en een zijner medearbeiders,
+den heer Delahaye. Ook hadden wij tijdelijk aan boord opgenomen de geestelijke zusters van Apia, waaronder twee Fran&ccedil;aises,
+eene Iersche en vier inlandsche vrouwen, die te Sawa&iuml; hare vacantie van eene maand gingen doorbrengen. Ondanks het heerlijke
+weder, had de overste, eene bejaarde vrouw, schrikkelijk te lijden van de zeeziekte. Hare twee europeesche zusters&#8212;vroeger
+dames die een hoogen rang in de maatschappij innamen, en die zich nu, met nooit genoeg te waardeeren zelfopoffering, op de
+Samoa-eilanden aan de opvoeding der jeugd en de werken der barmhartigheid wijden,&#8212;waren gelukkiger. Zij deden ons allerlei
+verhalen aangaande het land, terwijl de verschillende eilanden van den archipel voor onze oogen uit de wateren oprezen en
+weder verdwenen. Tot mijn leedwezen konden wij deze eilanden niet aandoen, ook Sawa&iuml; niet, waarvan de hooge rotsige kust,
+de vulkanische kegel en de met den weelderigsten plantengroei bedekte vlakten en valleien een verrukkelijk schoonen aanblik
+opleverden.
+
+</p>
+<p id="d0e324">Op Sawa&iuml; zijn twee fransche missionarissen gevestigd: de een woont te Atat&egrave;le; de ander, die bij ons aan boord was, de heer
+Delahaye, te Salelawaloe. De <i>Manua</i> hield stil voor de baai van Mataoetoe, waar de missionaris aan land ging met de zes geestelijke zusters van Apia. Zeer gaarne
+zou ik mede naar wal zijn gegaan; maar dat was onmogelijk.
+
+
+
+</p><a id="d0e329"></a><h2>De Tonga-eilanden.</h2>
+<p id="d0e332">Na een bezoek aan de Wallis-eilanden, zette de <i>Manua</i> koers naar de Tonga-groep. Daar de machine op de reede van Oev&eacute;a onklaar was geraakt, moesten wij met tegenwind zeilen en
+gedurende zes lange dagen laveeren en manoeuvreeren, eer wij aan Vavao kwamen. Het was dan ook eene ware uitkomst, toen wij
+de eerste eilanden van het rijk van George I, den koning der Tonga&#8217;s, in het gezicht kregen; na de bewoonde en vruchtbare
+eilanden Boscawen en Keppel, vertoonden zich de kale rotsen van Amargura en Toko; daarop volgde de doolhof van de Vavao-eilanden,
+de noordelijkste groep van den Tonga-archipel, die zich van de beide andere groepen&#8212;Hapa&iuml; en Tonga-Taboe&#8212;door haar vulkanische
+gesteldheid onderscheidt. De Hafulu-Hu of Vavao-eilanden bereiken doorgaans eene hoogte van tweehonderd el, terwijl die der
+andere groepen vlak en laag zijn.
+
+</p>
+<p id="d0e337">Om de reede van Nu-Ofa, de hoofdstad der Vavao-eilanden te bereiken, moet men zich een weg banen tusschen een twintigtal kleine
+eilandjes, door engten en kanalen, die mij aan de smalle vaarwaters van Patagoni&euml; deden denken. Als men de kokosboomen, die
+hier niet tehuis schijnen te behooren, voor een oogenblik wegdenkt, is de gelijkenis volkomen.... de hemel is grauw, de wind
+is koud, de laken kleederen zijn ons welkom. Echter maakt Vavao niet altijd zulk een treurigen indruk; de zon schijnt er ook
+wel in al hare kracht en de nachtelijke regens verfrisschen dan het dorstende aardrijk. Dit regenwater is voor de inwoners
+het eenige drinkwater, dat zij in bakken bewaren. Men vindt op Vavao noch eene beek, noch een meer.
+
+</p>
+<p id="d0e339">Langs de beide oevers van het kanaal dat ons naar Nu-Ofa voerde, lagen inlandsche dorpen verspreid; hier en daar zag men fraaie
+europeesche woningen, waarop de duitsche of de engelsche vlag was geplant. De reede van Nu-Ofa is prachtig; het vlek, uit
+zee gezien, schijnt niet onbelangrijk; het paleis van koning George, die dikwijls op Vavao komt, en vier kleine steigers voor
+het lossen en laden van stoombooten geven aan het geheel een zeker voorkomen van beschaving, dat sterk afsteekt bij het overige
+gedeelte des eilands.
+
+</p>
+<p id="d0e341">De fransche missie verkeert op dit oogenblik in geen gunstige omstandigheden; de vreeselijke cycloon, die het eiland in de
+maand Maart 1882 teisterde, heeft haar bijna verwoest. De kleine kerk werd omver geworpen; het dak is ingestort, en verscheidene
+hutten van inlanders in de nabijheid werden geheel vernield. Prachtige, door den bliksem getroffen en gespleten boomen liggen
+nog op den grond.
+
+</p>
+<p id="d0e343">Gedurende drie dagen heb ik in de omstreken van Nu-Ofa uitstapjes gemaakt: talrijke wegen doorsnijden de velden en vormen
+de gemeenschap tusschen dorpjes en gehuchten, die zeer dicht bij elkander liggen. De woningen der inlanders onderscheiden
+zich door haar zindelijkheid; de sierlijk van riet gevlochten wanden en de eigenaardige daken hebben ten allen tijde de aandacht
+der reizigers getrokken. Dit dak is, even als de hut zelve, ovaal van vorm of althans aan de hoeken afgerond; het rust van
+binnen op twee boomstammen, die door vier houten pijlers worden gedragen. Het dak zelf bestaat uit een netwerk van kleine
+latjes van kokoshout, onderling verbonden door sierlijke en stevige bindsels. In dit geheele samenstel is geen enkele spijker
+te vinden, en toch is het bestand tegen de schokken der hier niet zeldzame aardbevingen. Juist de veerkrachtige buigzaamheid
+der constructie veroorlooft haar de schuddingen en golvingen van den bodem mede te maken, zonder te breken. Een met bloemen
+versierde tuin omgeeft elke woning, die met de tot haar behoorende bijgebouwtjes wordt omsloten door eene zeer dichte oranjehaag.
+
+
+</p>
+<p id="d0e345">Op Vavao, waar het vrij koud is, kleeden de mannen zich tegenwoordig bijna allen op europeesche manier; op Tonga-Taboe daarentegen
+is de pantalon nog een weinig bekend kleedingstuk, dat meestal nog door een kort rokje of door een eenvoudigen gordel van
+bladeren wordt vervangen. De mannelijke bewoners der Tonga-eilanden zouden bijna zonder uitzondering onzen beeldhouwers tot
+model kunnen dienen: hunne vormen zijn onberispelijk, hunne houding en hun gang indrukwekkend en majestueus. Met zeldzamen
+moed en <span class="pageno"><a id="d0e347"></a>Bladzijde 204</span>buitengewone kracht begaafd, zijn zij krijgshaftig van aard en hebben in herhaalde oorlogen uitgestrekte veroveringen gemaakt.
+
+
+</p>
+<p id="d0e349">De vrouwen zijn over het algemeen schoon en tevens bevallig; borst en schouders zijn uitnemend fraai gevormd en de verscheidenheid
+harer gelaatstrekken is bijna zoo groot als die onzer europeesche vrouwen. De adellijke dames, die niet veel werken en niet
+aan de brandende zonnestralen zijn blootgesteld, zoo als de anderen die op het land moeten arbeiden, zou men bijna blank kunnen
+noemen; ik heb er verscheidenen gezien, die zich, als tijdverdrijf, eene naaimachine hadden aangeschaft en daarmede zeer goed
+wisten om te gaan.
+
+</p>
+<p id="d0e351">De vrouwen en meisjes van Vavao en van Tonga-Taboe bedekken een gedeelte van haar borst met een kort lijfje zonder mouwen,
+waardoor haar onberispelijk fraaie armen zichtbaar blijven. De rok, die tot op de knie&euml;n hangt&#8212;behalve in huis, waar de kleeding
+tot een minimum herleid wordt;&#8212;bestaat uit eenen breeden gordel van inlandsche stof, bekleed met strooken van gedroogde boomschors
+of zelfs gefriseerd papier en steeds verschillend van kleur. Het danstoilet vertoont eenige gelijkenis met dat der Zigeuner-vrouwen;
+verdere bijzonderheden kan ik hieromtrent niet vermelden, want ieder volgt daarin haar eigen smaak en luim. De zorg voor het
+hoofdhair is, zoowel voor de mannen als voor de vrouwen, eene dagelijks wederkeerende, belangrijke bezigheid; de vrouwen strijken
+het hair op het voorhoofd naar achteren&#8212;onze bestiale mode om het haar over het voorhoofd tot op de wenkbrauwen te laten hangen,
+is hier onbekend;&#8212;en binden het, met behulp van een kam van kokosvezels, in een knot op de kruin van het hoofd samen; ter
+wederzijde van den hals hangen talrijke en zeer fijne vlechten op de borst af. Op zekeren dag dat het stortregende, ontmoette
+ik, op eenigen afstand van het dorp, een groepje jonge vrouwen, die door den regen waren overvallen; om haar kapsel voor nat
+worden te bewaren, hadden zij hare rokken, bij wijze van kapers, over hare hoofden getrokken.
+
+</p>
+<p id="d0e353">Van de missionarissen vernam ik, dat op de Tonga-eilanden de jonge meisjes tot haar huwelijk eene onbeperkte vrijheid genieten;
+na het huwelijk is haar daarentegen de stiptste ingetogenheid ten plicht gesteld. Overspel wordt door de wet zeer streng gestraft;
+vroeger stond daar de doodstraf op. Naar het schijnt, kunnen de polynesische dames zich bezwaarlijk aan dat strenge regime
+onderwerpen, en heeft men daarom, althans in de praktijk, de echtscheiding zeer gemakkelijk gemaakt. De bisschop van Centraal-Oceani&euml;
+verklaarde mij, dat hem geen enkel voorbeeld bekend was van een gelukkig huwelijk tusschen een Europeaan en eene Tonganeesche;
+de vrouw kan zich nooit schikken naar de gewoonten en levenswijze van den blanke, vooral kan zij zich niet aan zijne keuken
+gewennen.
+
+</p>
+<p id="d0e355">Hoewel half-beschaafd&#8212;voor &#8217;t minst wat het uitwendige aangaat&#8212;gevoelen de inboorlingen toch nog altijd een onweerstaanbaren
+trek naar laag-zinnelijke genietingen: elke gebeurtenis in het familieleven moet met maaltijden en drinkgelagen, <i>kavas</i> en <i>savas</i>, zang en dans en allerlei luidruchtige feestelijkheden worden gevierd. De geboorte en de besnijdenis van een kind, de ceremoni&euml;n
+van het tatoe&euml;ren; het huwelijk of de begrafenis van een bloedverwant: al deze gelegenheden geven aanleiding tot buitensporige
+zwelgerijen, waarvan de beteekenis in de eerste plaats wordt bepaald volgens het aantal en de grootte der geslachte en verslonden
+varkens. De missionarissen doen hun best om dit vermoorden van varkens te doen verbieden: en inderdaad, wanneer aan dit misbruik
+geen paal en perk wordt gesteld, zal het einde zijn dat deze diersoort, die voor de voeding der inboorlingen van zoo overwegend
+belang is, van de eilanden verdwijnt. De Polynesi&euml;rs, als alle onbeschaafde volken, leven bij den dag, zonder zich in het
+minst om de eerstvolgende toekomst te bekommeren; deze kinderlijke zorgeloosheid is eene hoofdoorzaak van den lagen trap van
+ontwikkeling, waarop hun ras staat en eene belemmering voor allen vooruitgang. De natuur was voor hen te mild.
+
+</p>
+<p id="d0e363">Het braden van een varken is in Polynesi&euml; eene zaak van het uiterste gewicht, waarmede zelfs de vorsten het niet beneden hunne
+waardigheid achten zich in te laten. Het geslachte dier, zorgvuldig schoongemaakt en opgevuld met welriekende kruiden, wordt
+in zijn geheel gelegd in een kuil, die vrij diep in den grond is uitgegraven en ten deele met gloeiende steenen gevuld; verschillende
+vruchten worden nu rondom het varken nedergelegd en alles weer met eene laag gloeiende steenen overdekt. Deze ge&iuml;mproviseerde
+oven wordt ten slotte door een hoop aarde van de buitenlucht afgesloten, opdat de warmte bewaard blijve. Het vleesch wordt
+dus gaar gestoofd; en de genoodigden wachten geduldig tot de spijs gereed zij, zich inmiddels den tijd kortende met allerlei
+verhalen.
+
+</p>
+<p id="d0e365">Op Vavao verhaalde men mij eene niet onaardige legende in verband met de wonderschoone koraalgrotten, door den oceaan in de
+kusten van dit eiland uitgegraven. Men vergunne mij die legende mede te deelen.
+
+</p>
+<p id="d0e367">&#8220;Langen tijd geleden vond een jong krijgsman, naast de koraalgrot waarin men met eene prauw kan doordringen, bij toeval de
+oude woning van den god onzer kusten. Dat is een tooverhol, waarvan de duikers alleen, in de diepte der zee, den ingang kunnen
+ontdekken. Het gewelf van die grot, schitterende van lichtende stalaktiten, wordt door natuurlijke pijlers gedragen; door
+eene opening van boven valt het licht naar binnen.
+
+</p>
+<p id="d0e369">&#8220;Malohi was met zijne makkers op de schildpaddenjacht, toen hij voor de eerste maal dit geheimzinnig verblijf ontdekte; de
+schildpad vluchtte in de grot; hij volgde haar duikende en bleef verstomd van bewondering. Hij sprak echter tot niemand over
+zijne ontdekking, want hij overlegde bij zich zelven, dat hij in die grot een veilig toevluchtsoord zou kunnen vinden, indien
+hij ooit door zijne vijanden overwonnen en achtervolgd werd.
+
+</p>
+<p id="d0e371"></p>
+<div id="d0e372" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-205.jpg" alt="Het braden van een varken."></p>
+<p class="figureHead">Het braden van een varken.</p>
+</div><p>
+<span class="pageno"><a id="d0e376"></a>Bladzijde 206</span></p>
+<p id="d0e377">&#8220;Eenigen tijd daarna werd Malohi smoorlijk verliefd op de dochter van den koning van Vavao, doch deze weigerde hem haar tot
+vrouw te geven. De twee gelieven vluchtten te zamen naar de godengrot en leefden daar eenige maanden, slapende op een bed
+van zeewier, zich voedende met visschen. Men dacht algemeen dat het jonge meisje dood was; maar de onvoorzichtige krijgsman
+ging iederen dag naar het dorp en keerde eerst tegen den avond naar zijne geheimzinnige woning terug. Intusschen bemerkten
+zijne makkers, dat het hair van Malohi altijd nat was, en sloegen zijne gangen gade. Weldra werd nu het paar ontdekt. Het
+jonge meisje werd tot haren vader teruggebracht, wiens toorn onverbiddelijk was: de roover werd aan de wraakgodinnen geofferd.&#8221;
+
+</p>
+<p id="d0e379">Wij hielden ons niet op bij de Hapa&iuml;groep, maar vervolgden de reis rechtstreeks naar de eigenlijke Tonga-eilanden. Het eiland
+Tonga-Taboe is zoo vlak, dat men het eerst op een afstand van twee of drie mijlen, naar gelang van het weer, bemerkt; het
+hoogste punt van het eiland reikt niet boven de vijf-en-twintig meter.
+
+</p>
+<p id="d0e381">Wij wierpen het anker uit voor Maofaga, waar de katholieke missie is gevestigd en de bisschop doorgaans resideert. De missie
+bestaat uit een huis, waarin de bisschop met twee andere geestelijken woont, uit eene school voor knapen, verschillende magazijnen
+van levensmiddelen enz. het zusterhuis en de kerk. Vijf europeesche zusters en eene inlandsche van Futunah (eiland Hoorn)
+besturen eene school voor inlandsche meisjes en eene andere voor half-blanke meisjes. Deze beide scholen zijn nog pas voor
+kort opgericht, maar het geduld en de toewijding der onderwijzeressen is onuitputtelijk. De <i>Zusters van Oceani&euml;</i> moeten vaak haar toevlucht nemen tot allerlei kunstjes om hare leerlingen te voeden; de overste, die wat verstand heeft van
+geneeskunde, laat zich hare raadgevingen en de medicijnen die zij uitdeelt, in vruchten betalen.
+
+</p>
+<p id="d0e386">De eerste engelsche kooplieden, die zich op deze eilandengroepen vestigden, traden tevens bijna allen als evangeliepredikers
+op. Dit is zeker een der redenen, waarom, in dit gedeelte van den Grooten-oceaan, het aantal Protestanten zooveel grooter
+is dan dat der Katholieken. Intusschen hadden deze ge&iuml;mproviseerde predikers op de Tonga-eilanden met vele moeilijkheden te
+kampen. De inlanders waren zeer aan hunne voorvaderlijke godsdienst gehecht, en toonden zich niet zoo aanstonds bereid, hun
+velen goden vaarwel te zeggen. Behalve de goede en kwade geesten, wier aantal meer dan vierhonderd bedroeg, vereerden zij
+een oppersten god, den god der koningen, wiens vertegenwoordiger op aarde de Tu&iuml;-Tonga, een soort van Mikado, was. Vervolgens
+verschenen in hun pantheon: Toebo-Ta&iuml;, de god der reizigers; Alo-Alo, die de elementen beheerschte; Kala-Foetanga, de godin
+der zee; Maoe&iuml;, die Tonga-Taboe op zijne schouders droeg en het nu en dan heen en weer schudde, als de last hem hinderde;
+en nog vele anderen. De priesters dezer goden boden den heftigsten tegenstand tegen alle pogingen om de inlanders te bekeeren;
+verschillende zendelingen werden achtervolgens het slachtoffer van hun ijver; maar in 1827 gelukte het, een vasten zendingpost
+op de Tonga-eilanden te vestigen, en in 1850 ging de koning zelf tot het Christendom over. De geestelijke souverein, de Tu&iuml;-Tonga,
+bekeerde zich eerst veel later, maar hij werd katholiek. De waardigheid van Tu&iuml;-Tonga was in den regel erfelijk; zijne familie
+bekleedde den hoogsten rang onder den adel van het heilige eiland (Tonga-Taboe), waar het onderscheid der standen zeer scherp
+geteekend is. De laatste Tu&iuml;-Tonga heeft twee zoons achtergelaten, die zeer arm zijn; niettemin vereeren hunne landgenooten
+hen als de eerste vorsten des lands, en bij plechtige gelegenheden wordt de met kava gevulde beker eerst aan den koning en
+onmiddellijk daarna aan deze edele vertegenwoordigers van het verleden aangeboden.
+
+</p>
+<p id="d0e388">In Oceani&euml; zijn de koningen nu juist geene zeldzaamheid, maar deze George&nbsp;I onderscheidt zich toch in sommige opzichten voordeelig
+van zijne talrijke mede-souvereinen. Meermalen stonden europeesche bezoekers verbaasd over de mate zijner kennis, vooral van
+militaire zaken. Daar de Tonga-eilanden door engelsche zendelingen werden bekeerd en beschaafd, voerden zij er natuurlijk
+het parlementaire stelsel in; en zoo heeft ook koning George een parlement naast zich, bestaande uit een huis der edelen en
+eene wetgevende vergadering!&#8212;Der menschelijke dwaasheid is toch inderdaad geen grensgesteld!&#8212;Deze beide doorluchtige vergaderingen
+zijn echter, even als de inlandsche ministers, niets anders dan werktuigen in de hand van den slimmen eersten minister, die
+vermoedelijk ook den koning zelven om zijn duim windt, den heer William Baker. Door het protestantsche zendelinggenootschap
+van Sidney naar de Tonga-eilanden gezonden om daar het Evangelie te verkondigen en tevens een handelshuis te stichten, vergat
+de eerwaarde Baker de verplichtingen die hij op zich genomen had en behield de winst der onderneming voor zich. Het genootschap
+van Sidney, dat hem geld geleend had, zette hem af en benoemde een ander in zijne plaats; Baker wreekte zich door de partij
+der Duitschers te kiezen en zich tot agent te laten benoemen van het huis Godefroij te Hamburg, dat den geheelen handel der
+Tonga-eilanden in handen heeft. Het was zeker ook niet buiten zijn toedoen, dat koning George zich en zijn rijk onder het
+protektoraat van den Keizer van Duitschland heeft gesteld.
+
+</p>
+<p id="d0e390">Nukualofa, waar koning George woont, is de officieele hoofdstad van zijn rijk. Men vindt er veel europeesche huizen, want
+het aantal Europeanen, vooral duitsche handelaars en planters, is op Tonga zeer aanzienlijk; de handel breidt zich gestadig
+uit, en de tijd kan niet verre meer zijn, waarop het inlandsche element hier geheel zal zijn overvleugeld.
+
+</p>
+<p id="d0e392">Wij mochten niet van het heilige eiland scheiden zonder een bezoek aan Mua, den ouden zetel der Tu&iuml;-Tonga, en tevens een van
+de voornaamste posten der katholieke missie.  Op uitnoodiging <span class="pageno"><a id="d0e394"></a>Bladzijde 207</span>van Mgr. Lamaze begaven alle officieren van de <i>Manua</i> zich daarheen. Drie fransche missionarissen zijn daar gevestigd. De overste, de heer Chevron, die den laatsten Tu&iuml;-Tonga
+tot het katholicisme heeft bekeerd, is meer dan vijf-en-zeventig jaren oud, maar ondanks dien hoogen ouderdom nog helder van
+hoofd en opgeruimd. Het beeld van dien eerwaardigen grijsaard zal niet licht uit het geheugen zijner gasten wijken.
+
+</p>
+<p id="d0e399">De vierhonderd bewoners van het dorp Mua zijn tegenwoordig allen katholiek; buiten de oude vestingwerken der voormalige residentie
+van de Tu&iuml;-Tonga, wonen de protestantsche bekeerlingen in eene afzonderlijke buurt. De Katholieken van Mua schijnen voor hunne
+geestelijke herders een grooten eerbied te koesteren; de kerk en het huis der missionarissen werden vrijwillig en kosteloos
+door hen gebouwd.
+
+</p>
+<p id="d0e401">Wij waren getuigen van een inlandsch feest, waarvoor de bevolking zich in hare fraaiste kleeren had gedost, en waarvan dansen
+natuurlijk het middelpunt vormden. Deze dansen kwamen geheel overeen met die, welke ik op de Samoa-eilanden gezien had; het
+is dus niet noodig, ze op nieuw te beschrijven.
+
+</p>
+<p id="d0e403">De kommandant en de officieren van de <i>Manua</i> zaten met den bisschop onder de veranda van het missiehuis, als toeschouwers van het feest. Gu-Wellington, de oudste zoon
+van koning George, voegde zich weldra bij ons, tot blijkbare ergernis van een nieuwen gast, den zoon van Tongi, den voormaligen
+vorst van het oostelijk gedeelte des eilands. Deze zoon van Tongi, die beweert van koninklijken bloede te zijn, wilde niet
+de eereplaats afstaan aan den zoon van George, die met ijzeren hand de macht van de hooge aristocratie gebroken heeft; hij
+stond op en ging heen. Zelden zag ik een zoo schoon man; zijn houding en gang trof ons allen door natuurlijke majesteit. Rijzig
+van gestalte, trad hij langzaam voort, op romeinsche wijze gedrapeerd in een wijden mantel van tapa, en gevolgd door tien
+bedienden, die achter elkander liepen.
+
+</p>
+<p id="d0e408">In den omtrek van Mua zag ik verschillende graven van Tu&iuml;-Tonga, groote terpen, omringd door kolossale platte steenen. Als
+men door de struiken heendringt, waarmede deze terpen zijn begroeid, vindt men een hoop zand, met scherven van koraal vermengd:
+dat is het eigenlijke graf. Een mijl oostwaarts van Mua wezen de inboorlingen mij een reusachtig monument, even als de dusgenoemde
+<i>dolmens</i>, uit drie geweldige steenklompen gevormd. Ook de missionarissen kunnen zich den oorsprong van dit raadselachtig gedenkteeken
+niet verklaren.
+
+</p>
+<p id="d0e413">Voor mijn vertrek van Tonga verkreeg ik eene audi&euml;ntie bij koning George, die voor deze gelegenheid versierd was met het grootkruis
+van de pruissische orde van den Zwarten Adelaar, hem door Keizer Wilhelm geschonken. De schoenen, waarmede Zijne Majesteit
+zich nooit heeft kunnen verdragen, hinderden den koning blijkbaar geweldig; ik had medelijden met hem en maakte spoedig een
+einde aan mijn bezoek.
+
+</p>
+<p id="d0e415">Ik bracht ook een bezoek aan Gu-Wellington, den kroonprins, wiens huis een uitdragerswinkel gelijkt: overal ziet men langs
+de wanden portretten, wapenen, blaasinstrumenten, snuisterijen van allerlei aard, een onbeschrijfelijken rommel. De prins
+spreekt zeer goed engelsch.
+
+</p>
+<p id="d0e417">De prins toonde vrij wel op de hoogte te zijn van de verhoudingen tusschen de europeesche mogendheden, die elkander ook hier
+het overwicht betwisten, en sprak met ingenomenheid over de Franschen. Was hij daarin oprecht?
+
+</p>
+<p id="d0e419">Deze eilanders, wier ouders nog volslagen wilden en menscheneters waren, nemen thans tegenover de Europeanen, wier meerderheid
+zij hebben leeren kennen en tegen wier overmacht zij weten zich niet te kunnen verzetten, de plichten der gastvrijheid in
+acht. Geen blanke die deze eilanden bezoekt, behoeft eenig gevaar te vreezen; de bevolking heeft zelfs voor een deel europeesche
+gewoonten aangenomen; en behalve het parlementaire stelsel, hebben wij haar ook vuurwapenen, brandewijn en sommige noodlottige
+ziekten ten geschenke gegeven. Ondanks de betrekkelijke zegeningen, door dikwijls zeer welmeenende, maar zeer onverstandige
+en in hooge mate eenzijdige mannen aan deze natuurkinderen geschonken,&#8212;die men plotseling uit den staat van volkomen barbaarschheid
+heeft willen overbrengen op het standpunt, waarop na eeuwenlange voorbereiding en ontwikkeling de christelijke volken van
+westelijk Europa staan;&#8212;ondanks die betrekkelijke zegeningen en weldaden, is de aanraking met de blanken voor de stammen van
+Polynesi&euml; verderfelijk geweest, en is het wel aan geen twijfel onderhevig, dat zij juist ten gevolge van die aanraking en
+de daardoor veroorzaakte geweldige omkeering in hun gansche bestaan, in hun levensbeginsel doodelijk getroffen en onherroepelijk ten ondergang gedoemd zijn. De afstand tusschen
+de beide rassen, die aldus eensklaps met elkander in aanraking werden gebracht, was veel te groot om inderdaad samenwerking
+en gemeenschappelijke ontwikkeling mogelijk te maken; het eene heeft het andere niet noodig en heeft niets te ontvangen; de
+inboorlingen staan, onder elk opzicht, weerloos en machteloos tegenover de blanken, aan wie zij inderdaad niets te bieden
+hebben. Onder zulke omstandigheden is de uitslag der ontmoeting niet twijfelachtig: het lagere ras zal worden overvleugeld
+en verdrongen, om in het eind te verdwijnen.
+
+</p>
+<p id="d0e424">Gevoelen zij zelven hiervan iets? Ik weet het niet; maar dit is zeker, dat de inlanders, in spijt van hunne vriendelijkheid
+en voorkomendheid, ons innerlijk verachten en met zekeren trots, den trots der natuurkinderen op hunne nog ongebroken kracht,
+op ons neerzien. Men verhaalde mij daarvan een aardig staaltje.
+
+</p>
+<p id="d0e426">Toen Mgr. Lamaze van Rome, waar hij de wijding ontvangen had, was teruggekeerd, had, als naar gewoonte te Maofaga, de plechtigheid
+van den handkus plaats. Den volgenden morgen meldde een katholiek inboorling zich bij den bisschop aan, en deelde hem mede,
+dat zijne protestantsche stamgenooten hem en de andere <span class="pageno"><a id="d0e428"></a>Bladzijde 208</span>Katholieken bespotten, omdat zij de hand van den prelaat hadden gekust.
+
+</p>
+<p id="d0e430">Den volgenden zondag beklom de bisschop den preekstoel, en sprak ongeveer het volgende: &#8220;Vroeger kustet gij den voet van den
+Tu&iuml;-Tonga; de Katholieken kussen den voet van den Paus: hierin is dus niets vreemds. Nu nog kust gij de hand van koning George,
+die in rang op den Tu&iuml;-Tonga volgde; de bisschoppen volgen in rang op den Paus: het is niet meer dan natuurlijk dat de Katholieken
+hun de hand kussen....&#8221;
+
+</p>
+<p id="d0e432">Na afloop van de preek verscheen dezelfde man weer aan de missie en zeide tot Mgr. Lamaze:
+
+</p>
+<p id="d0e434">&#8220;Gij hebt mijne vraag niet begrepen, Monseigneur.&#8221;
+
+</p>
+<p id="d0e436">&#8220;Hoe dat?&#8221; hernam de bisschop.
+
+</p>
+<p id="d0e438">&#8220;Wel, de anderen bespotten ons niet omdat wij met onze lippen uwe hand hebben aangeraakt, maar zij zien verachtend op ons
+neer, omdat uwe hand <i>blank</i> is!&#8221;
+
+</p>
+<p id="d0e443"></p>
+<div id="d0e444" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1887-208.jpg" alt="Inboorlingen uit den Tonga-Archipel."></p>
+<p class="figureHead">Inboorlingen uit den Tonga-Archipel.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e448">Van de Tonga-eilanden zetten wij koers naar den Fidji-archipel, die, zoo als men weet, eene engelsche bezitting is. Wellicht
+deel ik u later daarvan het een en ander mede.
+
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld
+van den Grooten-oceaan, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GROOTEN-OCEAAN ***
+
+***** This file should be named 14559-h.htm or 14559-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/5/5/14559/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/old/14559-h/img/p1887-189.jpg b/old/14559-h/img/p1887-189.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ea55021
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/img/p1887-189.jpg
diff --git a/old/14559-h/img/p1887-192.jpg b/old/14559-h/img/p1887-192.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4ca97e7
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/img/p1887-192.jpg
diff --git a/old/14559-h/img/p1887-193.jpg b/old/14559-h/img/p1887-193.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0dc89cb
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/img/p1887-193.jpg
diff --git a/old/14559-h/img/p1887-197.jpg b/old/14559-h/img/p1887-197.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e0514eb
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/img/p1887-197.jpg
diff --git a/old/14559-h/img/p1887-200.jpg b/old/14559-h/img/p1887-200.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9910632
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/img/p1887-200.jpg
diff --git a/old/14559-h/img/p1887-201.jpg b/old/14559-h/img/p1887-201.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8956dae
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/img/p1887-201.jpg
diff --git a/old/14559-h/img/p1887-205.jpg b/old/14559-h/img/p1887-205.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4dfcc82
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/img/p1887-205.jpg
diff --git a/old/14559-h/img/p1887-208.jpg b/old/14559-h/img/p1887-208.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a555a0c
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/img/p1887-208.jpg
diff --git a/old/14559-h/style/amazonia.css b/old/14559-h/style/amazonia.css
new file mode 100644
index 0000000..f3a05a3
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/style/amazonia.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #808000; /* #808000;  olive green */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/old/14559-h/style/arctic.css b/old/14559-h/style/arctic.css
new file mode 100644
index 0000000..63bc14d
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/style/arctic.css
@@ -0,0 +1,33 @@
+/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFFF;
+	font-family: Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+	color: #001FA4;
+	font-family: Arial, sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #001FA4;
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #AAAAAA;
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/old/14559-h/style/borneo.css b/old/14559-h/style/borneo.css
new file mode 100644
index 0000000..51cc9bc
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/style/borneo.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFEE; /* #FFFFEE;  light yellowish brown */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno
+{
+	color:  #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/old/14559-h/style/gutenberg.css b/old/14559-h/style/gutenberg.css
new file mode 100644
index 0000000..ce7083f
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/style/gutenberg.css
@@ -0,0 +1,387 @@
+/* 
+	gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+
+/*
+body - body of html page; define overall properties
+*/
+
+body
+{
+	line-height: 1.44em;
+	font-family: times, serif;
+	font-size: 1em;
+	font-weight: normal;
+	margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; 
+	width: auto;
+	letter-spacing: normal;
+	text-transform: none;
+	word-spacing: normal;
+	font-size-adjust: 0.58;
+}
+
+/* title Page headers */
+
+h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline, h2.docTitle
+{
+	text-align: center;
+}
+
+h2.byline
+{
+	font-size: 1.14em;
+	line-height: 2em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+	font-size: 1.44em;
+	font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+	font-size: 1.14em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+/*
+
+h1..h5 headers
+
+class
+	sub		subtitle	
+
+*/
+
+h1
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 2em; 
+	font-style: normal; 
+	font-weight: 600; 
+	letter-spacing: normal; 
+	text-decoration: none; 
+	text-transform: none; 
+	word-spacing: normal; 
+	font-size-adjust: .4;
+
+	line-height: 1.5em;
+
+	margin-bottom: 0.33em; 
+	margin-top: 1.33em; 
+}
+
+h2
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.44em; 
+	line-height: 1.2em;
+
+}
+
+h3
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.2em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+h4
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+h5
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-style: italic;
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+
+/*
+p -- paragraph
+
+class
+	initial		initial paragraph of chapter, i.e. no indentation
+	argument	argument, the list of topics at the head of a chapter
+	note		footnote
+	quote		quoted material, like blockquote
+	stb		small thematic break
+	mtb		medium thematic break
+	ltb		large thematic break
+	navline		navigation line
+	figure		figure, plate, illustration
+	legend		legend with figure, plate, or other type of illustration
+*/
+
+p
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.poetry
+{
+	margin: 0em 10% 1.58em 10%;
+	/* font-style: italic; */
+}
+
+p.initial
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument, p.note
+{
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+p.argument
+{
+	margin: 1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.notetext
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+}
+
+div.divFigure
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figureHead
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.legend
+{
+	font-size: 0.9em;
+	margin-top: 0;
+}
+
+p.navline
+{
+	text-indent: 0em;
+	text-align: center;
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.1em;
+	color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+
+p.question
+{
+	text-align: left;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+	text-align: right;
+	margin-top: 0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+	margin-left: 0.9em;
+	margin-right: 0.9em;
+	font-size: smaller;
+}
+
+
+/*
+// span -- used for special effects in formatting.
+//
+// class
+//	 leftnote	note in the left margin
+//	 rightnote	note in the right margin
+//	 pageno		page number, inserted at location of original page break.
+//
+// Note that the positioning only works properly in IE 5.0.
+*/
+
+span.leftnote 
+{
+	position:absolute;
+	left:1%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	font-size:0.8em; 
+	text-indent: 0em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno
+{
+	position:absolute;
+	left:86%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	text-align:right;
+	text-indent:0em;
+	font-size:0.8em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.lineno
+{
+	position: absolute;
+	left: 12%;
+	height: 0em;
+	width: 12%;
+	text-align: right;
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.6em; 
+	line-height: 1em;
+	font-style: normal;
+}
+
+.Greek
+{
+	font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif;	/* font that supports classical Greek */
+}
+
+.Arabic
+{
+	font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;	/* font that supports Arabic */
+}
+
+.letterspaced
+{
+	letter-spacing: 0.2em;
+}
+
+span.smallcaps
+{
+	font-variant: small-caps;
+}
+
+/*
+a -- anchor
+
+class
+  offsite
+  gloss	glossary entry; should be less visible
+  noteref	(foot) note reference.
+  hidden
+  navline
+*/
+
+a.navline
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.navline:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.hidden:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.noteref:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+	text-decoration: none;
+	font-size: 0.7em;
+	vertical-align: super;
+}
+
+a.hidden
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+	width: 100%;
+	height: 1px;
+	color: black;
+}
+
+hr.noteseparator
+{
+	width: 25%;
+	height: 1px;
+	text-align: left;
+}
+
+/*
+// ol ul -- ordered list, unordered list
+//
+// class
+//	toc	table of contents
+*/
+
+
+/*
+// li -- list item
+//
+// class
+//	toc_h1	table of contents h1
+//	toc_h2
+
+// table -- table
+*/
+
+table.navline
+{
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
diff --git a/old/14559-h/style/print.css b/old/14559-h/style/print.css
new file mode 100644
index 0000000..764ba41
--- /dev/null
+++ b/old/14559-h/style/print.css
@@ -0,0 +1,36 @@
+/* 
+	print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing.
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+body
+{
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+	margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; 
+	font-size: 11pt;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5
+{
+	color: black;
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: black;
+}
+
+a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: black;
+	text-decoration: none;
+}
+
+span.pageno
+{
+	font-size: 6pt;
+}
\ No newline at end of file