diff options
Diffstat (limited to '14559-8.txt')
| -rw-r--r-- | 14559-8.txt | 1718 |
1 files changed, 1718 insertions, 0 deletions
diff --git a/14559-8.txt b/14559-8.txt new file mode 100644 index 0000000..25021e5 --- /dev/null +++ b/14559-8.txt @@ -0,0 +1,1718 @@ +The Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld van den +Grooten-oceaan, by Anonymous + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan + From "De Aarde en Haar Volken" + +Author: Anonymous + +Release Date: January 2, 2005 [EBook #14559] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GROOTEN-OCEAAN *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + + + + + +Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten-oceaan. + + + +I + +De Tubuaï eilanden. + + +Reeds meermalen brachten wij een bezoek aan een der schier tallooze +eilandengroepen, die daar in den Grooten-oceaan liggen uitgestrooid +als het zaad op den akker, of als de sterren aan den nachtelijken +hemel. Maar deze eilanden wereld is, onder meer dan een opzicht, +zoo merkwaardig en geeft ons zulke geheel eigenaardige toestanden +te aanschouwen, dat het wel de moeite waard is, nu en dan, ter +afwisseling, onze schreden daarheen te richten. Zoo noodig ik dan nu +mijne lezers uit, mij te vergezellen naar vier groepen van eilanden, +welke wij tot dusver niet hebben bezocht. + +Wij waren eerst sedert ettelijke dagen te Tahiti, toen de kommandant +van het eskader der Stille-Zuidzee bevel gaf, met de _Manua_ een +bezoek te gaan brengen aan de groep van de Tubuaï-eilanden en aan +Cooks-archipel. + +De Austraal- of Tubuaï-eilanden zijn slechts vier in getal: Wawitu, +Tubuaï, Rurutu en Rimatara; de twee eersten behooren tot de fransche +bezittingen; de beide anderen zijn nog onafhankelijk en worden +geregeerd door zoogenaamde koningen of vorsten, die zelven niet anders +zijn dan werktuigen in de hand der engelsche zendelingen. + +Rurutu maakt, vooral als men van Tahiti komt en het verrukkelijk +schoone panorama van dat paradijsachtige weelderige eiland ons nog +levendig voor den geest staat, geen aangenamen indruk; naar de kale +naakte bergtoppen te oordeelen, zou men het eiland voor eene dorre +wildernis houden. De kust is zoo hoog, dat men die, bij helder weer, +op twintig mijlen afstands in zee kan onderscheiden; wie haar te dicht +zou willen naderen, zou zich aan de grootste gevaren blootstellen: +overal toch is die kust omringd door een gordel van riffen, waarop de +golven van den Oceaan met felle branding breken. De sloep, waarmede +ik mij naar den wal begaf, kon zich niet dan met eenige moeite een +weg door die branding banen; de geul, die wij te midden der banken +en riffen volgden, werd gevormd door het zoete water eener kleine +rivier, welke zich in zee uitstort. Deze smalle geul, die zich als +een donkerblauw lint tusschen de smaragdgroene koraalriffen slingert, +voert naar het strand, waar de sloep, door eene bekwame hand bestuurd, +weldra veilig aanlandde. + +Naarmate wij de kust naderden, ontvouwde zich voor ons het panorama +van het eiland, waarvan alleen de vlakte en de voet der heuvelen +begroeid zijn. Tusschen de ijzerboomen met hun zwarten stam en schraal +gebladerte, de pandanusboomen met hun grillig gevormde takken, en +de sierlijke kokospalmen, bespeurde ik de huisjes van het dorp, door +beschilderde palissaden omringd. Aanstonds blijkt dat de temperatuur +hier minder hoog is dan op Tahiti. De doorluchtige woningen van +dat toovereiland, die bevallige hutten van vlechtwerk van bamboes, +waardoor de lucht vrij suizen en spelen kan, zouden voor de bewoners +van Rurutu niet geschikt zijn. Zij hebben plankenwoningen noodig: +ja, wat meer zegt, al de vensters zijn van glasruiten voorzien, een +ongehoord iets in Polynesië. Ongetwijfeld hebben deze woningen, hoe +eenvoudig ze ook mogen zijn, van de inboorlingen geene geringe mate +van moeite en inspanning gevorderd. Polynesiërs die arbeiden!--dat +is inderdaad een zeer zeldzaam verschijnsel, en ik mag niet nalaten +daarop te wijzen als op eene eigenaardigheid, welke de inboorlingen van +Rurutu van hunne stamgenooten van de Gezelschaps-eilanden onderscheidt. + +Ik begaf mij aanstonds naar het belangrijkste dorp van het eiland, dat +naar mij voorkwam weinig bevolkt is; volgens de door onzen tolk--dien +wij van Tahiti hadden medegenomen--ingewonnen inlichtingen, zou de +geheele bevolking van het koninkrijk Rurutu, blijkens eene voor twee +jaren door de zendelingen gehouden volkstelling, niet meer bedragen +dan tusschen de vijf- en zeshonderd zielen. Op eene wandeling in de +omstreken van het dorp trof het mij, dat vele woningen blijkbaar sedert +lang verlaten en ledig waren; waar vroeger talrijke gezinnen leefden, +zag men nu niets anders dan dicht kreupelhout, en nu en dan een graf, +overschaduwd door prachtige boomen, echte woudreuzen met forsche, +ver uitgespreide takken. Daar, te midden der vrije natuur, sliepen +de voorvaderen van den stam in hunne eenvoudige graven. + +Even buiten het dorp staan, dicht bij elkander, het paleis van den +koning en de protestantsche kerk. Op Rurutu is, merkwaardig genoeg, +het wereldlijk en het geestelijk gezag nog in ééne hand vereenigd: +Teuruarii, de schoonste man van het eiland, is, zij het dan ook +op zeer kleine schaal, geestelijk en wereldlijk souverein. De +zendelingen, die de inwoners van de Tubuaï-eilanden hebben bekeerd, +hebben ook inlandsche leeraars en onderwijzers gevormd, aan wie +zij de verdere voltooiing van hunne taak hebben overgedragen.--De +kerk, van hout getimmerd, onderscheidt zich door niets bijzonders: +zij is een publiek lokaal, waar het volk samenkomt om te bidden, te +zingen en te luisteren naar de preeken van den koning, die tevens +den Bijbel weet uit te leggen.--Het paleis des konings is zeer +eenvoudig gemeubeld: de vloer is belegd met pandanusmatten; in eene +der kamers zag ik pannen en potten en ander keukengereedschap, dat +van een vrij hoogen trap van beschaving getuigde. Vooral werd mijne +aandacht getrokken door het koninklijk ledikant, van _tomanu_planken +getimmerd, en bij wijze van matrassen voorzien van eenige lagen boven +elkander gestapelde matten.--Toen ik het paleis binnentrad, was de +koningin juist bezig, aan den vermoedelijken troonopvolger de borst +te geven. De etiquette aan het hof van Rurutu is niet bijzonder streng +en getuigt voor de vrijzinnige denkbeelden van Teuruarii: eene zijner +vrouwelijke bloedverwanten, in volkomen deshabillé, lag voor de voeten +der koningin op den grond te slapen. Van eene lijfwacht was niets te +bespeuren: tenzij als zoodanig de twee dikbuikige inlanders moesten +gelden, die voor de deur zaten te rooken en te soezen.--De vorstinnen +ontvingen mij met de meest mogelijke beleefdheid. Zijne Majesteit, +die kokosnoten was gaan plukken, bood er mij een aan, waarvan ik +zonder eenige vleierij kon getuigen dat zij heerlijk smaakte. Om +zijnerzijds niet onder te doen voor de beleefdheid van den kommandant, +die hem eenige nuttige geschenken, waaronder enkele stukken katoen, +gezonden had, zocht de goede Teuruarii de mooiste vruchten en groenten +van zijn tuin uit, om die den admiraal aan te bieden. Daarmede nog +niet tevreden, voegde hij er zelfs twee kippen en twee varkens bij. + +De inboorlingen, die ik te Rurutu gezien heb, komen uit een +anthropologisch oogpunt het meest overeen met het zoo opmerkelijke +ras dat Tahiti bewoont. Echter bedraagt de lengte van de mannen op de +Tubuaï-eilanden gemiddeld niet meer dan een el zeventig duim, terwijl +in den archipel der Gezelschapseilanden de gemiddelde lengte voor +de mannen een el negentig duim bedraagt. Wanneer ik de schoonheid +der bewoners van Tahiti roem, dan bedoel ik daarmede uitsluitend +het mannelijk geslacht; de vrouwen mogen dikwijls aanminnig zijn, +schoon in den waren zin des woords zijn zij bijna nooit. + +De kleeding is op de Tubuaï-eilanden overal dezelfde en mist geheel de +artistieke bevalligheid van de vroegere draperieën van tapa, die naar +oud-griekschen trant over de schouders werden geworpen. De kleeding +der vrouwen bestaat uit eene wijde jurk of peignoir; in huis en als +zij arbeiden, dragen zij niets anders dan een _pareo_, een soort van +rok, bestaande uit een lap, welke om de heupen bevestigd wordt en +tot beneden de knieën reikt. De mannen dragen ook dien pareo en ook +een europeesch hemd, dat dan over den pantalon hangt. + +Rimatara, dat ik vervolgens bezocht, is dertig mijlen van Rurutu +verwijderd; dit eilandje heeft slechts eene lengte van anderhalve mijl +bij eene breedte van eene mijl. Ook hier is de kust omsloten door een +gordel van koraalriffen; reeds uit de verte ziet men de hooge golven, +die op deze klippen breken en in wolken schuim uiteen spatten.--Het +hoogste punt van Rimatara stijgt niet boven de honderd el; een boschje +van mangoboomen kroont deze hoogte en valt van alle zijden aanstonds +in het oog. Kokospalmen en andere boomen ontspruiten tot zelfs op de +koraalriffen, die het strand omzoomen. + +De grond van Rimatara is zeer vruchtbaar; de schepen zouden hier +overvloed van vruchten en andere levensmiddelen kunnen vinden, +maar de onherbergzame kust biedt nergens eene veilige ankerplaats +aan. Goëletten van Tahiti, die onder fransche vlag varen, drijven +handel tusschen Rurutu en Rimatara, maar zonder aan het laatste eiland +aan te leggen. De bevolking, uit ongeveer honderdvijftig zielen +bestaande, levert jaarlijks gemiddeld voor den uitvoer omstreeks +honderd ton aan koopwaren, met name katoen en arrowroot. + +Wij voeren langzaam om het eiland heen; eene landing ging ook voor de +sloepen met groote bezwaren gepaard, en het gelukte den inboorlingen +niet, hunne prauwen in zee te brengen, ten einde ons eene landing +te vergemakkelijken. De kommandant alleen ging een officieel +bezoek afleggen bij de koningin Tamaëva. Men hoopte aan boord op +de milddadigheid van deze vorstin, maar zag zich in die verwachting +teleurgesteld: de sloep bracht slechts eenige vruchten en een ouden +haan mede. Trouwens de vrijgevigste en beminnelijkste koningin van +de wereld kan niet meer geven dan zij zelve heeft. + +Bij een tweede tochtje, kort daarna ondernomen, had ik gelegenheid de +beide fransche eilandjes Tubuaï en Wawitu of Laïwawaï te bezoeken. Aan +boord van de _Manua_ bevonden zich toen twee passagiers, die, +zij het ook krachtens verschillenden titel, het beginsel des gezags +vertegenwoordigden: een gendarme, die als resident zijn post op Tubuaï +ging betrekken, en een inlandsen hoofd van Laïwawaï, die naar zijn +vaderland terugkeerde. De gendarme was een echt type van den ouden +kolonialen soldaat; hij had reeds vele jaren op de Markiezen-eilanden +doorgebracht en sprak het maori als een geboren Kanake. Het opperhoofd, +een fraai gebouwd man, met fijne en regelmatige gelaatstrekken, +was eerst twee- of drie-en twintig jaren oud en maakte een zeer +gunstigen indruk. De helft van de bevolking van Laïwawaï gehoorzaamde +aan zijn gezag. Daar de fransche regeering tot dusver geen resident +op dat eiland had gehad, was aan de beide hoofden, die over het +eiland regeerden, de zorg opgedragen voor de bewaring der vlag, +voor de handhaving der orde, de rechtspleging enz. Sedert werd het +bestuur over de fransche eilanden van de Tubuaï-groep bepaaldelijk +opgedragen aan een luitenant ter zee, die het bevel voerde over een +goëlet van het station van Tahiti. + +De toegang tot het eiland Tubuaï, dat aan den archipel zijn naam +geeft, is voor groote schepen zeer gevaarlijk. De _Manua_ moest dus +op een eerbiedigen afstand van de kust het anker uitwerpen, en op de +vrij hooge golven heen en wier wiegelen, ten einde aan den gendarme +gelegenheid te laten om zich naar de wal te begeven. Zijne geheele +bagage, bestaande uit een half dozijn groote koffers, uit eenige +meubelen, geweren, hoeden, ook de traditioneele zevenmijls-laarzen +niet te vergeten, werd in de boot geladen. Daar ik de vaste gewoonte +had, van elke gelegenheid om onbekende streken te zien te profiteeren, +ten einde, al ware het slechts voor eenige uren, de eentonigheid van +het leven aan boord af te breken, nam ik mede plaats in de boot. Wij +hadden den wind tegen en moesten roeien: de tocht duurde twee volle +uren.... Ik kreeg bijna een zonnesteek, terwijl de weerspiegeling +van de zonnestralen op het water zoo onuitstaanbaar was dat ik mijne +oogen niet open kon houden. Eindelijk stapten wij aan land. Ik dacht +op Tubuaï eene fransche nederzetting te vinden en een aardig dorpje, +schilderachtig onder het geboomte genesteld, als op Rurutu. Welk +eene teleurstelling. Het eiland telt nog slechts driehonderd-veertig +inwoners, en het voornaamste dorp, eene verzameling van eenige +armzalige hutten, ziet er vuil en ellendig uit. Naar het schijnt, +brengen de inboorlingen twee dagen van de week door met het bereiden +van zoogenoemden oranjewijn, en de overige met het drinken van +dien wijn. + +Een zwaar belommerde weg loopt rondom het eiland. Ik trad op goed +geluk een der hutten, waarvan de deur open stond, binnen. Drie +vrouwen, die stomdronken waren, rookten eene cigarette van wilde +tabak in een pandanus-blad gewikkeld, en wentelden zich om en om op +een houten bed, met smerige gescheurde matten belegd; ik keerde mij +dadelijk om, meer dan tevreden met dit kijkje op de plaatselijke +gewoonten. Ik beklaag den gendarme, aan wien de taak is opgedragen +om de inboorlingen van Tubuaï te regeeren en tot andere menschen te +maken. Die goede man kwam daar met een in de tahitische taal gedrukt +fransch wetboek! Wat moet hij in 's hemels naam daarmede uitvoeren? en +welke resultaten zijn van zijn arbeid te wachten? Misschien zal hij, +om zijn gezag te toonen en krachtig op te treden, woedende plakkaten, +vol dreiging en moord tegen de dronkenschap, laten aanplakken aan de +bamboezen wanden van het bedehuis; maar welke middelen heeft hij om +die fraaie wetten en verordeningen te handhaven? En al had hij die, +welke wezenlijke hervorming meent men toch wel dat hij tot stand zou +kunnen brengen? Dit ras is onherroepelijk ten ondergang gedoemd. + +Van Tubuaï begaven wij ons naar Laïwawaï, ook Wawitu of Raiwawaë +genoemd; bij de Engelschen bekend onder den naam van High-Island, +omdat dit eilandje het hoogste van de geheele groep is. De ligging van +het eiland was op de kaarten niet goed aangewezen; bovendien dreef +eene zeer sterke strooming ons naar het westen: het gevolg van een +en ander was, dat wij eerst tegen den avond van den volgenden dag de +plaats onzer bestemming bereikten, te laat om nog aan wal te gaan. Wij +moesten dus het aanbreken van den dag afwachten. Ik bracht den avond +door in gesprek met het inlandsch opperhoofd, die mij uitnoodigde +een bezoek aan zijn rijk te brengen. Ten zes uren begaven wij ons, +met den kommandant en nog een der andere officieren, naar den wal. + +De jeugdige vorst, die zich behoorlijk met monoï (kokosolie met +welriekend santalpoeder vermengd) had geparfumeerd en zijn mooiste +kleederen aangetrokken, was buiten zich zelven van vreugde, nu hij weer +naar zijn land terugkeerde. De Polynesiërs houden wel van reizen, maar +toch is de liefde voor hun land diep in hun hart geworteld; als zij +aan den horizon hun eiland zien opdoemen uit de onmetelijke wateren, +toonen zij nog altijd eene naïeve, echt kinderlijke vreugde. Toen +wij nog twee mijlen van de haven verwijderd waren, zeiden wij tot +onzen passagier, dat wij rechtstreeks naar Rapa zouden doorvaren, +zonder zijn eiland aan te doen; hij trok daarop heel kalm zijn hemd +uit en beduidde ons dat hij er dan heen zou zwemmen. + +Ik denk nog met genoegen terug aan dat bekoorlijke eiland, met zijne +hooge romantische kust, zijne fraai geteekende, met bosschen bedekte +bergen en heuvelen, met zijne weelderige flora. Tusschen den gordel +van riffen en de kust strekt zich een binnenmeer uit, dat op sommige +punten drie tot vier mijlen breed is, en dat eene uitmuntende haven +zou kunnen zijn, indien men slechts een toegang maakte door eenige +rotsen te laten springen. + +Bij onze komst werden wij verwelkomd door eene muziek, die mij dadelijk +aan onze kermissen denken deed. Een half dozijn mutoïs (inlandsche +politie-beambten) sloegen uit alle macht op een turksche trom van +amerikaansch maaksel en op twee tamboerijnen; achter hen volgden +de bewoners van het dorp. De vorst ontving ons in zijne woning; +fauteuils van roting werden voor eene tafel geplaatst, waarop de +mooiste meisjes van het land kalebassen nederzetten, met bananen en +geschilde oranjeappelen gevuld. + +Terwijl de kommandant een gesprek aanknoopte met een Portugees, den +eenigen Europeaan die op het eiland woonde, stelde de vorst mij met +groote vriendelijkheid voor aan de notabelen en aan de vele schoonen +van zijn rijk, die van alle kanten kwamen aangeloopen, om hem met zijne +behouden tehuiskomst geluk te wenschen. De vrouwen van Laïwawaï hebben +in haar gang en beweging iets zeer bekoorlijks. Met een glimlach om +de lippen, met eene sierlijke houding, met de rechterhand den langen +sleep van haar peignoir ophoudende, boden zij ons cigaretten van +pandanus aan, die zij zelven met hare dunne vingers hadden gemaakt, +en die voor het meerendeel half waren opgerookt. Men zeide mij, +dat het aannemen van de half opgerookte cigarette als een bewijs van +kiesche beleefdheid gold. + +Ondanks de hitte deed ik eene heerlijke wandeling in de prachtige, +geheel belommerde laan, die langs de kust loopt, en waarin eene +verkwikkelijke koelte heerschte. Dit eiland onderscheidt zich zeer +gunstig van Tubuaï. De broodboom groeit hier niet, maar de taro +voorziet in bijna alle behoeften der inwoners, wier aantal ter +nauwernood tweehonderdvijftig bedraagt. Zoo arm en ellendig als het +er op Tubuaï uitziet, zoo welvarend en aangenaam is het hier. De +inlanders hebben blijkbaar alles wat zij behoeven; het is waar, dat +hunne behoeften niet vele zijn en dat zij nooit iets anders drinken +dan kokosmelk. Hunne matigheid is zeer zeker de hoofdoorzaak van +hunne welvaart. + + + +II + +Cooks-Archipel. + + +Reeds waren twee dagen verloopen sedert ons vertrek van Rimatara, +toen de man op den uitkijk ons land aankondigde; de nevel had tot +dusver het eiland aan ons oog onttrokken, maar nu brak de zon door +de wolken en strooide haar goud en diamanten op de stralende wateren +van de terecht zoo genoemde _schoone zee_. + +Weldra bespeurde ik aan den horizon de tweehonderd el hooge +bergen en de steile kusten van het eiland Mangia; een driemaster, +de _John Williams_, laveerde statig aan bakboordzij. Dit was +het eerste zeilschip, dat wij sedert ons vertrek van Valparaiso +ontmoetten.... Slechts wie geruimen tijd in Oceanië vertoefd heeft, kan +zich een denkbeeld maken van die ontzaglijke aangrijpende eenzaamheid +van den onmetelijken Stillen-oceaan. + +De eilanden Rarotonga, Mangia, Mauti, Watioe, Mittiero, Hervey, +Fenoea-iti en Oeïtoetaté, die te zamen den dusgenoemden Cooks-archipel +vormen, zijn tot dusver nog onafhankelijk, ondanks de zeer ijverige +propaganda van de engelsche zendelingen, wier post hier reeds in +1821 door John Williams werd gesticht. Wil men de verzekeringen +van de opvolgers van dien man gelooven, dan zouden de wesleyaansche +zendelingen zoo spoedig en zoo volkomen geslaagd zijn in hunne poging +om de anthropophagen van deze eilanden tot hun geloof te bekeeren, dat +er voor de katholieke missionarissen niet de minste kans bestond om hun +invloed en gezag te bestrijden. Maar al wat deze evangeliepredikers +verkondigen, is daarom nog geen Evangelie. Voor de meesten hunner +is de godsdienst niet anders dan een zeer krachtig hulpmiddel om de +politieke macht van Engeland uit te breiden; zij maken zich meester +van alle gezag en beheerschen de gewetens der vorsten. De door en +door mercantiele geest van verreweg de meesten dezer zendelingen +is zoo algemeen bekend, dat ik daarover niet behoef te spreken. De +beruchte zendeling-apotheker Pritchard was in zijn tijd een type van +deze klasse van lieden. + +Toen wij nog ettelijke mijlen van het strand verwijderd waren, +bespeurden wij eenige prauwen met inlanders, die een walvisch +vervolgden. Velen hunner hadden, in plaats van een harpoen, eene lange +lans van ijzerhout met metalen punt. De stoutmoedigheid dezer inlanders +is inderdaad verbazend: met hunne primitieve vaartuigen, uit uitgeholde +boomstammen bestaande, wagen zij zich dikwerf in volle zee. Eene der +prauwen scheidde zich van de groep af en draaide met verwonderlijke +snelheid om de _Manua_ heen, dank zij het groote driekantige zeil, +waarin de wind met volle kracht blies. Maar daar wij onze vaart +vertraagden, ten einde niet op de banken en ondiepten te vervallen, +die Mangia aan alle kanten omringen, namen de inboorlingen met luid +geschreeuw afscheid van ons, en het brooze vaartuig voer recht naar +de branding toe. Ik nam mijn verrekijker en was alzoo getuige van +eene eigenaardige vertooning, de _gorué_, eene uitspanning, die ge +niet zonder huivering kunt aanschouwen. + +De prauw werd op het rif gezet, en verschillende jongelieden sprongen +uit het vaartuig en doken in de opening tusschen de koraalriffen, juist +op de plek waar de branding het hevigst was en de zee een draaikolk +geleek. Naderhand vertelde men mij, wat de _gorué_ eigenlijk is. De +duikers zijn gewapend met een plank van drie of vier voet lengte +en wachten, op die plank uitgestrekt, tot eene machtige golf hen in +de hoogte zal tillen. Op het oogenblik waarop de golf hen aanraakt, +weten zij met eene vlugge beweging er zich boven op te werken, en in +een oogwenk worden zij tot bij het strand medegevoerd. Een Europeaan +zou gewis verpletterd worden; de inlanders, die als bruinvisschen +zwemmen en duiken, maken zich los van de golf juist als zij tegen +de rotsen gaat breken, en zwemmen weer terug, om hetzelfde spel te +hervatten. Naar men mij verhaalde, nemen zelfs vrouwen en kinderen +daaraan deel. + +Mangia heeft misschien dertig mijlen in omtrek. De grond is uiterst +vruchtbaar en voor een groot deel met bosch bedekt; het eiland wordt +zeer goed bebouwd door inlandsche planters, die van de lessen en het +voorbeeld hunner europeesche onderwijzers uitmuntend partij hebben +weten te trekken: dat resultaat verdient te meer waardeering, omdat +de Mangianen van zuiver maöri-ras zijn. De vierduizend inwoners van +het eiland houden zich alleen met landbouw bezig, en hunne plantages +maken den besten indruk. + +De woningen der inlanders, van hout getimmerd, zijn voor het meerendeel +met kalk gewit, hetgeen een uitmuntend voorbehoedmiddel is tegen het +felle branden der zonnestralen. Elke woning is omringd door een lagen +muur van koraalblokken, waarvan de melkwitte kleur scherp afsteekt +bij het donkergroen der tropische planten. De eigendomsrechten zijn +nauwkeurig omschreven; de grond heeft hier eene wezenlijke waarde. + +De woning van den protestantschen leeraar op Mangia voldoet aan alle +vereischten van comfort in een heet klimaat, waar de eenvoud van het +ameublement eene wezenlijke voorwaarde van de gezondheid is. Het huis +is ruim en boven den grond verheven; een woud van kokospalmen, mango- +en broodboomen bedekt den heuvel, tegen welks helling de cottage is +gebouwd. Bij het doorwandelen van de heerlijke lanen van het park, dat +tot de pastorie behoort, zou men kunnen denken, op het buitengoed van +een of ander landedelman te zijn. Welk een onderscheid met de ellendige +krotten, waarin sommige andere missionarissen moeten verblijven! + +In tegenwoordigheid van Europeanen, die hem met vragen zouden kunnen +lastig vallen, houdt deze engelsche predikant zich zedig op den +achtergrond. Metterdaad echter is hij oppermachtig heer en gebieder +over dit eiland, waar hij zich gevestigd heeft en dat hij bijna +als zijn eigendom beschouwt. Zijne woning heeft hem niets gekost: +de inboorlingen hebben het hout voor hem gehakt en de kalk van de +koraalriffen gehaald; de mooie tuin, waarin hij naar hartelust mijmeren +en botaniseeren kan, is een geschenk van de dankbare gemeente. "Ik ben +niemand tot overlast, en tracht alleen een weinig nut te stichten", +zoo zegt hij. + +De raad der opperhoofden van Mangia neemt geen enkel besluit van eenig +gewicht, zonder raadpleging en overleg met dien zachtzinnigen man, +wiens invloed des te grooter is, omdat zijn eigen belang geheel buiten +spel schijnt te zijn en dit, in den gewonen alledaagschen zin, meestal +ook inderdaad is. Minder prijzenswaardig is het echter, dat hij zijn +aandeel krijgt van de boete, op de overtreding van politiereglementen +gesteld, waarvan de uitvoering aan inlandsche beambten is +toevertrouwd en die dikwijls een zeer eigenaardig karakter dragen. De +Europeanen, die tijdelijk op het eiland verblijven, de officieren +der oorlogschepen, de koning en de koningin zelfs, zijn in beginsel +gehouden, zich aan de bevelen van deze mutoïs te onderwerpen. Deze +reglementen en politie-verordeningen, waarvan de minste voorschriften +door de inboorlingen letterlijk moeten worden opgevolgd, ademen +voor het meerendeel den echten geest van het bekrompen, despotieke, +puriteinsche ascetisme, dat in Engeland nog zooveel invloed heeft, en +waarvan--als van elke absolute theorie--een der kenmerkende trekken +is, dat het alle menschen met dezelfde maat meet en allen over één +kam scheert. Het hoofdstuk betreffende de handhaving der goede zeden +is uit dat oogpunt inderdaad merkwaardig; zie hier enkele van zijne +bepalingen: "Ieder, man of vrouw, die na negen uren 's avonds buiten +de omtuining van zijn huis wandelt, zal eene boete van twee piasters +betalen aan den mutoï die hem betrapt."--"Elke gehuwde vrouw, die +door een gerechtsdienaar in te vertrouwelijk gesprek met een buurman +gevonden wordt, zal eene boete betalen van vijftig piasters, waarvan +twintig voor den predikant en de rechters, tien voor den koning of de +koningin, en twintig voor haar echtgenoot."--Voorts is het verboden +des zondags te gaan wandelen, in de boomen te klimmen, te visschen of +te jagen. Inlandsche politie-agenten vestigden mijne aandacht op dit +verbod, toen ik gidsen zocht om een uitstapje te gaan doen. Maar ik +kon over een onwederstaambaar argument beschikken om hunne bezwaren +te overwinnen: een goudstukje ruimde alle bedenkingen uit den weg en +de puriteinsche overheid sloot de oogen. De prijs der levensmiddelen, +varkens, gevogelte, vruchten, wordt door de zendelingen vastgesteld. + +De stout geteekende bergen van Rarotonga, waarheen wij na ons vertrek +van Mangia koers zetten, geven aan dit eiland zekere overeenkomst +met Moorea, het zustereiland van Tahiti, dat bij zonsondergang van de +kaaien van Papéete gezien, zulk een onvergetelijken indruk maakt. Op +Rarotonga zijn de heuvelhellingen niet, als op sommige andere eilanden, +met dun en schraal gras bedekt, maar met dichte bosschen, die tot de +kruinen van de voornaamste bergketen reiken. De hoogste bergspits is +negenhonderd ellen hoog; de helling is voor drie vierden met struiken, +heesters en boomen begroeid, wier verschillende tinten en schakeeringen +van groen een schilderachtig effect maken. + +Wij voeren eerst langs het dorp Arognani, op de noord-westelijke kust, +zonder dat het mogelijk was, zelfs met de sloep aan land te komen, +zoo moeielijk genaakbaar is de kust. Naast de hut, waarop de vlag +der vorstin van het district Arognani wapperde, stond, tusschen het +geboomte, een betrekkelijk massief gebouw van witte koraal: dat was +de protestantsche kerk, aanstonds kenbaar aan hare boogvensters, +die men in alle bedehuizen op de eilanden aantreft. + +Rarotonga wordt geregeerd door twee vrouwen, waarvan de eene te +Arognani, de andere te Avarua, het belangrijkste dorp van het eiland, +resideert. De landing is te Avarua betrekkelijk gemakkelijk; de _Manua_ +liet het anker vallen, en ik had gelegenheid mij naar wal te begeven +en een interessant uitstapje te maken. Wij werden te Avarua ontvangen +door eene nieuwsgierige menigte, die ons aan de landingplaats stond +op te wachten; de vrouwen vielen in het oog door haar roode rokken: +rood is de modekleur in Cooks-archipel. Trommels maakten de aankomst +van ons schip bekend; het luid en herhaald geroep der inlanders, die +elkander het nieuws mededeelden, en het geschreeuw van hun talrijk +nakroost deden ons bijna hooren en zien vergaan. + +Met een mijner mede-officieren ondernam ik eene wandeling; weldra +kwamen wij in de kom van het dorp, waarvan alle woningen, even als +op Tahiti, half verdwenen onder de weelderige, rijk geschakeerde +tropische flora. De Kanaken zijn groote liefhebbers van bloemen; zelfs +de armsten kweeken in hun tuintje eenige bloemen aan. De polynesische +vrouwen kennen geen ander tooisel, en zij verstaan bij uitnemendheid +de kunst, zich op de smaakvolste en bevalligste wijze met bloemen te +versieren. Men moet die vrouwen liefst des avonds en bij feestelijke +gelegenheden zien: het ruwe en grove van haar gelaatstrekken valt +dan minder in het oog, en haar koperkleurige huid hindert minder +dan bij het volle daglicht. Haar groote donkere oogen stralen in de +schemering, en het zoetvloeiende, zangerige van haar taal, waarin de +klinkers verreweg de overhand hebben, oefent eene onbeschrijfelijke +bekoring uit. Deze jonge meisjes, in wijde witte jurken gekleed, +het lange pikzwarte hair doorvlochten met bloemen, die langs haar +welgevulden hals afhangen of haar voorhoofd omkransen, zijn inderdaad +eene liefelijke verschijning. + +Het bezoek aan het dorp, hoe aardig ook, was ons niet voldoende; van de +weinige uren, die wij tot onze beschikking hadden, wilden wij zooveel +mogelijk profiteeren. Waarheen zouden wij gaan? Het toeval kwam ons +te hulp. Een inlander, die eenige woorden engelsch sprak, gaf ons den +raad, den weg rondom het eiland te volgen, die naar zijn oordeel de +meest bruikbare was. Aan den boom, waaronder wij stonden te praten, +waren twee paarden vastgebonden; wij huurden die en sloegen nu den +weg in die Avarua met Arognani en zelfs met Atania, een derde dorp +in het zuid-oostelijk deel des eilands, verbindt. Onze paarden waren +een paar magere knollen en hun tuig was in de hoogste mate eenvoudig: +matten vervingen de plaats van zadels en voor toom moesten wij ons +behelpen met een stuk touw van kokosdraad gevlochten. Onze rossen namen +het aanvankelijk zeer kalm en bedaard op; zij stonden hardnekkig stil +om zich te goed te doen aan het gras, dat langs de bermen van den weg +groeide. Daar wij volstrekt niet op een rit te paard hadden gerekend, +hadden wij onze sporen niet aangedaan; maar wij behielpen ons met +dorentakken, en weldra vlogen wij in vollen ren door het kreupelhout. + +Te Arognani, tegenover de kerk, hielden wij stil en stegen af; +en een blik op het heerlijke landschap rondom ons deed ons al de +onaangenaamheden van onzen dollen rit vergeten. Achter de kerk verhief +zich de berg, met dicht bosch bedekt, waarboven groote zeevogels +zweefden; voor ons strekte zich, zoover de blik reiken kon, de +donkerblauwe oceaan uit, en vlak in onze nabijheid stak boven het water +de gordel van koraalriffen uit, afgebroken door diepe gaten en spleten, +waar wij onder het bleekgroene, kristalheldere water, de fantastische +vegetatie konden zien, die op de klippen en rotsen haar tooverachtige +vormen ontplooit. Tusschen de verschillend gekleurde koraaltakken +zwommen en dartelden visschen, wier schubben schitterden in al de +kleuren van den regenboog. Stel u daarbij voor de verschillende +soorten van zeewier, die de wanden van deze natuurlijke aquariums +bekleeden, en ge zult u misschien eenig denkbeeld kunnen maken van deze +overstelpende kleurenpracht. Het tafreel is onbeschrijfelijk, want het +wisselt onophoudelijk: de bekwaamste schilder zou in wanhoop penseel +en palet wegwerpen tegenover deze fantasmagorie. Het kleinste wolkje, +dat aan den azuren hemel opdoemt, wijzigt de verlichting; de meeuw, die +zich in de lagune dompelt, brengt het water in beweging, en aanstonds +veranderen de tinten en schakeeringen; zoo wisselt dit kleurenspel +elk oogenblik en ge wordt niet moede deze feërie aan te staren. + +Als de avond gekomen is, is het schouwspel niet minder interessant: +dan is voor de inboorlingen de tijd gekomen om te gaan visschen. Hoe +schoon, hoe skulpturaal schoon, zijn die naakte gestalten, wier +onberispelijke athletische vormen nog grootscher en indrukwekkender +schijnen bij het bleeke licht der maan, dat over de wateren wemelt. De +vrouwen en kinderen loopen en springen over de riffen, met brandende +fakkels in de hand, waarvan de rosse gloed zich weerspiegelt in de +effen watervlakte, nauwelijks door het suizende koeltje gerimpeld. De +visschen, door het licht aangelokt, komen uit de rotsspleten, waarin +zij zich verscholen hielden, te voorschijn en worden door de visschers +met hunne houten lansen doorboord. + +Maar ik keer tot mijne wandeling terug.... Na deze tooverachtige +dekoratie der koraalriffen bewonderd te hebben, moesten wij weder te +paard stijgen; de tijd verliep en het uur naderde, waarop wij weder +aan boord moesten zijn. Wij deden, stapvoets rijdende, onzen intocht +in het dorp Arognani, waar alles in diepen slaap scheen gedompeld, +uitgezonderd eene oude vrouw, die halfluid in den Bijbel zat te +lezen. Maar weldra begonnen de kinderen alarm te maken; de honden +schoten onder woedend geblaf op ons toe, en binnen vijf minuten +waren al de bewoners van Arognani uit hunne siesta opgeschrikt. Zij +ontvingen ons niettemin zeer vriendelijk, en noodigden ons uit, +enkele hutten te bezoeken. Het trok mijne aandacht, dat de vrouwen +in katoen van engelsch fabrikaat waren gekleed, want de oude tapa +is hier in onbruik geraakt: zij had het groote ongerief van niet +tegen de vochtigheid bestand te zijn. Toen de door het Britsche +zendelinggenootschap uitgezonden zendelingen voor het eerst aan deze +eilanden verschenen, was de bevolking op het strand saamgestroomd en +keek met verbazing naar de reusachtige prauw, die de vreemdelingen +aanbracht. Eenige prinsessen, gedreven door de onder alle hemelstreken +aan alle vrouwen ingeschapen nieuwsgierigheid, wilden dat drijvende +huis van nabij gaan zien; gevolgd door eene menigte vrouwen, gingen +zij te water en, als echte najaden, met forsche slagen de golven +klievende, bereikten zij weldra het schip, langs welks boord zij +omhoog klauterden. De predikers, wier belangstelling door deze proef +van zwemkunst was gewekt, volgden met hun verrekijkers de bewegingen +hunner toekomstige hoorderessen. Toen zij van wal staken, waren deze +dames onberispelijk gekleed: wijde draperiën van tapa omhulden haar +slanke gestalte. Maar verbeeld u de verontwaardiging der eerwaarde +heeren, toen zij op het dek verschenen: de rokken waren onder het +zwemmen letterlijk weggesmolten! + +Onze terugreis naar Avarua leverde niets bijzonders op: onze paarden +roken den stal en liepen flink. Wij reden door een bosch van mapés, +waarvan de zoom door de golven der zee werd bespoeld. Zulk een bosch +van mapés levert een eigenaardig schouwspel op. Deze boom, waarvan +de vrucht, goed gebraden, eenige overeenkomst in smaak heeft met onze +kastanje, is door den eigenaardigen bouw van zijn stam en zijne takken, +een der zonderlingste die men zien kan. De stam bestaat uit dunne, +naast elkander gelegde strooken; de hooge, smalle wortels kronkelen +zich als krullen onder de schaaf. De mapé bereikt dikwijls een +kolossalen omvang; zijn dicht gebladerte overschaduwt in wijden omtrek +den dorren grond, waarin hij bij voorkeur tiert; even als de kokospalm +groeit hij langs het strand, in den zandigen, met fragmenten van koraal +vermengden bodem; beiden zijn de geliefkoosde schuilplaats van eene +zekere soort van landkrabben, die door de inboorlingen gegeten worden. + +In den omtrek van Arognani merkte ik twee inlandsche begraafplaatsen +op, geheel verschillende van die, welke ik reeds elders gezien had. De +graven bevonden zich eenvoudig ter zijde van den weg, zonder een muur +of eenige afscheiding hoegenaamd. Hierbij mag echter niet vergeten +worden, dat de doodenakker nog steeds _taboe_ is, onschendbaar voor +iedereen. De roekelooze, die de graven der vaderen durfde schenden, +zou vroeger onverwijld ter eere der wrekende goden geofferd zijn +geworden; nu zou hij nog steeds als een heiligschenner worden +beschouwd, die met afschuwelijke ziekten, zoo als melaatschheid, +zou worden bezocht of het slachtoffer worden van de _erincatua_, +eene soort van geheimzinnige betoovering, die hare prooi langzaam +maar onvermijdelijk ten grave sleept. + +Van Rarotonga zetten wij koers naar Oeaïtoetaté, in het noordelijk +gedeelte van den archipel. Nog voor wij de bergtoppen van het eiland +konden onderscheiden, zagen wij aan den horizon de kruinen van +kokospalmen uit de zee verrijzen; het was een eilandje, het eerste +eener reeks van rotsen, die zich over vele mijlen uitstrekt, en waarin +negen bloeiende oasen haar groenen dos in de zee weerspiegelen. De +bergen van het voornaamste eiland, zich scherp afteekenende tegen +den helderen hemel, beheerschten den ganschen omtrek. Myriaden +van zeevogels zweefden en zwermden in wilde vlucht boven het rif, +luid schreeuwende en nu en dan in de rollende golven duikende; +groote plekken grijsachtig schuim, hoopen veelkleurige zeeplanten, +wemelende van mikroskopische diertjes, getuigden van den rusteloozen +strijd tusschen den oceaan en het koraalrif. Ook hier was de kust +ongenaakbaar en moest de _Manua_ in het ruime sop ankeren. + +Omstreeks vijf uren in den avond keerde de sloep van den kommandant +naar boord terug, gevolgd door twee groote booten, waarin de +notabelen van het land hadden plaats genomen. De inboorlingen van +Oeaïtoetaté klauterden als apen tegen het boord op, beladen met +zakken vol oranjeappelen; de gouden vruchten rolden in zoo grooten +overvloed over het dek, dat de matrozen er meer dan tweeduizend +opraapten. Weldra waren wij met onze bezoekers op den besten voet. De +koning Kuâ en zijn rechterhand, het opperhoofd Tamatoa, bewezen alle +eer aan den welvoorzienen wijnkelder van den kommandant, niet het +minst aan de champagne, die wij juist voor dergelijke gelegenheden +hadden medegenomen. + +De inlanders bekeken het gansche schip, waarbij niets aan hunne +aandacht ontging en zij onophoudelijk allerlei vragen richtten tot +onzen tolk. + +Deze leerzame en interessante bijeenkomst werd besloten met een bezoek +aan de keuken, waaruit verleidelijke geuren opstegen, die blijkbaar +hunne uitwerking op de wijde neusgaten onzer gasten niet misten; +de matrozen kwamen aan hunne wenschen te gemoet, door hen uit te +noodigen aan hun maal deel te nemen. Het dek leverde inderdaad een +aardig schouwspel op; wat al naïeve uitstortingen van vreugde, wat al +hartelijke handdrukken en vriendschapsbetuigingen! Alvorens afscheid +van ons te nemen, knielden de opperhoofden en alle anderen neder en +hieven, op plechtigen toon, in de tahitische taal, een psalm aan. Dit +ernstig, statig gezang, bij het vallen van den avond, aan boord +van het schip, te midden der onbegrijpelijke stilte en aangrijpende +eenzaamheid der onmetelijke zee, had iets onuitsprekelijk plechtigs +en treffends. De predikant bad ons ten slotte den zegen des Heeren +toe; de krijgslieden van Oeaïtoetaté rezen op in hunne booten en +begroetten onze vlag met een driemaal herhaald hoezee! Toen voeren +zij weg, en het werd weder stil rondom ons.... + + + +III + +De Samoa-eilanden. + + +Den 29_sten_ Juli 1882 wierp de _Manua_, die de verschillende door +fransche missionarissen bezette posten in Centraal-Oceanië bezoeken +moest, het anker uit voor het eiland Tetuïla, dat tot de groep der +Samoa-eilanden behoort. Op deze eilanden ontplooit de tropische natuur +al haar weelde en rijkdom; verrukkelijk schoon is de aanblik der fraai +geteekende bergen, tot den top met het prachtigste groen bekleed, dat +onder den gloed der zonnestralen de schoonste schakeeringen en tinten +vertoont. Men zou meenen, dat de mensch, in dit heerlijke land, niet +anders dan gelukkig kan zijn; en terwijl ik mij aan het betooverend +panorama vergastte, kwam mij de naïeve legende te binnen, volgens +welke deze eilanden de bakermat zouden zijn van het polynesische ras, +het paradijs der halve goden en hunner schoone gezellinnen. + +Het eiland Tetuïla is een groot park, welks zoete geuren zelfs den +oceaan welriekend maken; zij stroomden ons tegen op den adem van het +koeltje, toen wij in het midden van de baai van Pago-Pago geankerd +lagen. Deze natuurlijke haven, die zeer gemakkelijk te bereiken is, +biedt een veilige ankerplaats; de oorlogschepen loopen altijd hier +binnen. Overigens wordt de haven weinig bezocht; de verschijning van +een franschen kruiser is nog altijd eene gebeurtenis in deze streek, +die voor een goed deel nog den stempel der oorspronkelijke wildheid +heeft behouden. Nauwelijks had de _Manua_ het anker laten vallen in de +stille wateren dezer baai, waarin zich de met bosch begroeide bergen +spiegelen, of van drie verschillende dorpen staken een aantal prauwen +af, allen met inlanders bemand. Mannen en vrouwen, naakt tot aan den +gordel, roeiden op de maat van een gezang, waarvan allen in koor het +refrein herhaalden. De mannen waren op de dijen getatoeëerd; de vrouwen +hadden op de handen en de borst verschillende figuren in reliëf, door +inbranding verkregen. Ik vond die wonderlijke versieringen afschuwelijk +leelijk. Het kostuum was voor de beiden seksen hetzelfde: een breede +gordel van zeegras of bladeren, die bij wijze van rok tot beneden de +knieën hing. Eene bijzonderheid trok aanstonds mijne aandacht, toen +de eilanders op het dek verschenen: de Samoanen verwen zich de haren +wit en wasschen ze met kalkwater; zij zien er uit of zij gepoederd +zijn. Deze laatste operatie heeft vooral ten doel om den geweldigen +haardos der krijgslieden rood te kleuren; zij zijn zeer trotsch op +deze manen, die hun een schrikwekkend voorkomen moeten geven. De +bloemen en bloemkransen, die zij op het hoofd en om den hals dragen, +staan hun zeer goed. + +De jonge meisjes onderscheiden zich door de regelmatige evenredigheid +en de schoonheid harer vormen. Echter moet men zich ook hier voor +overdrijving wachten: de bevallige ronde lijnen verliezen spoedig +haar bekoorlijkheid. Als zij de twintig voorbij zijn, zouden zij er +bij winnen indien zij wat minder zuinig met haar kleeding waren. Zij +verschenen op het dek, met korfjes vol kokosnoten, oranjeappelen +of ananassen in de hand; of wel met de eenvoudige produkten harer +nijverheid, fijn bewerkte strooien doosjes, kammen van hout of fijne +palmvezels, matten van verschillende grootte. Ieder koos zich onder de +officieren of de bemanning een vriend uit, dien zij met geschenken +overlaadde en van wien zij gratis alles aannam wat haar in ruil +geschonken werd, katoen of snuisterijen. Als de vriend, de _taïo_, +aan land gaat, vergezelt zij hem op al zijne wandelingen. Savali, +mijne vriendin, versierde mijne kleine hut op de _Manua_ met een +zeldzame collectie van knodsen; haar vader, haar broeders, haar +gansche familie plunderden zekere plank in mijne kast, waarop ik +een rommel van allerlei dingen bewaarde, die ik tegen curiositeiten +van het land wilde inruilen; maar ik heb geen recht mij daarover te +beklagen: al de wapenen, de matten, de merkwaardige tapas, die ik van +de Samoa-eilanden heb medegebracht, dank ik aan hunne vrijgevigheid. + +Den volgenden dag ging ik, aan den anderen kant van het eiland, +de Françabaai bezoeken, dicht bij de baai van Aasoe, waar, op den +11{den} December 1787, de kommandant van de _Astrolabe_, de Langle, +de natuuronderzoeker Lamanon en negen matrozen werden vermoord, die +allen deel uitmaakten van de expeditie van La Pérouse. De fransche +matrozen, die in eene sloep naar het land waren gegaan om drinkwater +te halen, vielen als de slachtoffers van de onvoorzichtigheid van +hun hooggeschatten chef, die aan sommige invloedrijke krijgslieden +glaskralen en snuisterijen uitdeelde en aldus, zonder het te weten, +den naijver van eenige anderen opwekte. Den 16{den} Juli 1884 is op +de plek waar de geleerde gezagvoerder van de _Astrolabe_ en zijne +metgezellen werden gedood, te hunner eere een monument opgericht, +waarop, op een plaat, de namen der gevallenen staan gebeiteld. + +Dit uitstapje naar França schonk mij de gelegenheid om het eiland +Tetuïla dwars over te steken; de inlanders hebben midden door de +dichte bosschen, die de beide hellingen van den berg bedekken, een +pad aangelegd, dat de grilligste slingeringen beschrijft. Ik volgde +dat pad, waarlangs een kristalheldere bergstroom klaterend over de +rotsen schoot; boven mijn hoofd ruischten de lange bladeren van de +kokospalmen, door den zeewind bewogen, statig en harmonisch als de +golven; boomen van allerlei soort, van wier takken lianen tot op den +grond afhingen, vlochten hunne armen in onbeschrijfelijke wanorde +dooreen. Voor het eerst zag ik, midden in de vallei, hooge krachtvolle +boomvarens, die men anders doorgaans enkel op de bergen vindt. Naar +de zijde van França, aan den tegenovergestelden kant van Pago-Pago, +is het pad steiler en oneffener; het werd zelfs zoo steil, dat ik op +een draf je moest gaan loopen en zoo eensklaps terecht kwam bij het +gemeentehuis, in het midden van het dorp. Ik trad binnen: daar zaten +met saâmgevouwen beenen op den grond neergehurkt, vier grijsaards +en een mooi jong meisje, die mij met het gebruikelijke _kalofa!_ +begroetten en mij van het hoofd tot de voeten opnamen. De chef Kalo, +een der eerwaardige grijsaards wier gesprek ik stoorde, was onderricht +van de verschijning van de _Manua_ in de baai van Pago-Pago; hij +ontving mij zeer vriendelijk en noodigde mij aanstonds uit, in zijne +hut wat te komen rusten. Ik bood hem, als blijk mijner dankbaarheid, +een pakje tabak aan: van dat oogenblik waren wij de beste vrienden. + +Kalo gaf mij gelegenheid, eene zeer eigenaardige vischpartij bij +te wonen. Drie oude vrouwen riepen met wanluidend gegil de gansche +bevolking op het strand samen. Tweehonderd personen ongeveer, mannen +en vrouwen, ontdeden zich van de zeer luttele kleeding, die hen in +hunne bewegingen zou kunnen belemmeren, en gingen in zee, gewapend met +een tak van een kokospalm. Op zekeren afstand van het strand gekomen, +keerden zij zich om, schaarden zich naast elkander en vormden alzoo een +halven kring, daarbij tevens de palmtakken rechtstandig in het water +dompelende. Op een door het opperhoofd, die bij mij op het strand was +blijven staan, gegeven teeken, naderden allen, in volmaakte orde en +met langzame schreden, steeds meer den oever, eene groote bende van +visschen voor zich uitdrijvende, die in dolle sprongen en met haastige +bewegingen den vijand trachtten te ontvluchten. Door den levenden muur +ingesloten, in de takken der kokospalmen gevangen, kwamen de kleine +visschen op het strand terecht, waar de vrouwen ze opraapten en in haar +manden wierpen; de grootere trachtten door de linie heen te breken, +maar werden met stokslagen gedood. Het deel der vangst, dat rechtens +aan het dorpshoofd toekwam, werd nu in de hut van Kalo gebracht, +en eene vrouw bakte aanstonds eenige kleine visschen, die zij mij +aanbood: een stuk van de gekookte visch, vruchten van den broodboom, +bananen en versche kokosmelk voltooiden het menu van dit dejeuner. + +Bij mijne terugkomst te Pago-Pago wachtte mij eene verrassing. Het was +een heerlijke avond: de maan straalde aan den wolkeloozen hemel; de +frissche zeewind deed zijn weldadigen invloed gevoelen in de baai, waar +de _Manua_ scheen ingeslapen op de zachtkens kabbelende wateren; alom +stilte en verkwikkende rust na een heeten dag. Eensklaps werd mijn oor +getroffen door een vroolijk gezang, dat de plechtige stilte verbrak: +het was de bemanning van eene groote boot, welke de officieren kwam +afhalen, die door het opperhoofd Moses op een feest waren genoodigd. De +prauw, bemand met vier-en-twintig roeiers van athletische gestalte, +bracht mij naar den oever, waar de menigte onze komst afwachtte. + +Het opperhoofd geleidde mij naar een soort van loods, waar de +danseressen de laatste hand legden aan haar toilet. Zij dompelden +haar vingers in eene kalabas met geparfumeerde kokosolie gevuld, en +bestreken hare schouders, haar borst en dijen met deze welriekende +olie. Om haar heupen hadden zij een eveneens met olie gezalfden +gordel van bladeren; om haar hals droegen zij een ketting van +beurtelings langwerpige en ronde peperzaden; op haar borst hing +de slagtand van een wild zwijn; een krans van bloemen omgaf haar +voorhoofd; het lange zware gitzwarte haar golfde vrijelijk over +schouders en rug. De dansers schaarden zich achter hunne dames; +zij gingen op eene lijn naast elkander zitten, en begonnen met een +soort van pantomime, gevolgd door buigingen met de armen, welke met +onberispelijk ensemble werden uitgevoerd. De vlugheid en buigzaamheid +hunner handen is inderdaad verwonderlijk: nu eens was het of zij iemand +in magnetischen slaap wilden brengen, dan weer speelden hunne vingers, +met duizelingwekkende snelheid, op den grond, als op de toetsen eener +piano. Terwijl de handen en armen in rustelooze beweging waren, +schommelden zij met het bovenlijf heen en weer; de beenen bleven +gevouwen, op de turksche manier. Daarop volgde de eigenlijke dans, +die zeer verschillend van karakter was, al naarmate de dansers den +hartstocht der liefde of dien van den krijg in zijne onderscheidene +openbaringen moesten voorstellen. De gebruikelijke verwringingen +en verdraaiingen van het lichaam en van de gelaatstrekken waren, +in sommige oogenblikken, inderdaad afschuwelijk. + +Wij hadden in Pago-Pago verder niets te verrichten; de fransche +missionaris, de heer Vidal, voor wien wij van Tahiti brieven hadden +medegebracht, was juist afwezig. De bisschop van Centraal-Oceanië +had te Apia (op het eiland Oepopoe) eene bijeenkomst belegd van alle +Maristen, die de verschillende katholieke posten in den archipel +bezetten; wij begaven ons ook daarheen. De Amerikanen hebben een +kolenstation te Pago-Pago, maar, naar het schijnt, maken zij geene +ernstige aanspraak op de heerschappij over de Samoa-eilanden; +zij stellen zich voorloopig tevreden met de Sandwich-eilanden, +die dichter bij Amerika zijn gelegen en waar zij eene onbetwiste +heerschappij uitoefenen. Maar niemand kan zeggen, waar de hebzucht +der Yankees zich grenzen stellen zal. + +De Duitschers hebben van de regeering der Samoa-eilanden vergunning +verkregen tot eene nederzetting te Saloeafata, niet verre van Apia, +op het eiland Oepoloe, het voornaamste van den geheelen archipel; zij +zijn daardoor in het bezit gekomen van eene tamelijk veilige haven, +waar zij de noodige magazijnen hebben gevestigd ten behoeve van hunne +schepen, die zich daar van levensmiddelen en andere benoodigdheden +kunnen voorzien, ingeval Duitschland met eene der europeesche koloniale +mogendheden in oorlog geraakte.--De schepen van de Handelmaatschappij +te Hamburg vormen een vloot, door welker bemiddeling het geheele +vervoer der produkten van het eiland plaats heeft. Van de vijfduizend +bunders, die op de Samoa-eilanden worden bebouwd, behooren er +vierduizend-vijfhonderd aan duitsche emigranten; van de tweeduizend +werklieden, die op de Salomon-eilanden, op Nieuw-Zeeland of elders +aangeworven worden voor de ontginning der gronden in den archipel, +zijn er achttienhonderd in dienst der duitsche planters, wier +invloed zeer groot is. Te Apia vormen de consuls van Duitschland, +Engeland en de Vereenigde-Staten eene soort van bestuur, dat zich +drie bijzitters heeft toegevoegd en voor de belangen der Europeanen +waakt. Dit bestuur is ruim zoo machtig als de inlandsche regeering, +wier zetel te Malinuu is, aan de westpunt van de baai van Apia. + +Twee koninklijke familiën betwisten elkander het gezag: de Tupua, +afstammelingen der oude koningen, staan aan het hoofd van de nationale +partij; zij behooren tot de ijverigste bekeerlingen van de fransche +katholieke zendelingen. De Maliétoa, die door de Engelschen en de +Duitschers ondersteund worden, zijn protestantsche methodisten. Dit +verschil van godsdienst is de voornaamste oorzaak--ik moest misschien +zeggen het voornaamste voorwendsel--van de moorddadige oorlogen, die de +verschillende eilanden en stammen met elkander voeren. De tegenwoordige +koning Maliétoa Laupepa, is niet de uitverkorene des volks, maar een +creatuur der vreemde residenten. Zijn aangenomen vader, wijlen William, +was tegelijk protestantsch predikant en vice-consul van Engeland. De +bevolking erkent in schijn het gezag van dien vorst, in afwachting +dat eene omwenteling den nationalen pretendent op den troon brengt. + +De eilanden tellen te zamen eene bevolking van ruim +vijf-en-dertigduizend zielen, welke aldus is verdeeld: op Tetuïla en +Manoe vijfduizend inwoners; zestienduizend op Oepoloe; elfduizend +op Sawaï; tweehonderdvijftig op Apolina; duizend op Manono, een +klein eiland, waarvan de bewoners om hunne dapperheid beroemd zijn; +eindelijk tweeduizend op Manoea. Zesduizend Samoanen behooren tot +de katholieke Kerk; de anderen zijn Wesleyanen of Methodisten, met +uitzondering van tweehonderd Mormonen op Tetuïla. + +In 1882 telde men, volgens officieele opgave, in den archipel +driehonderd Duitschers, honderd Engelschen, veertig Amerikanen, twintig +Franschen, waaronder zestien missionarissen; voorts vijftig Europeanen +van verschillenden oorsprong, vijftig Chineezen, en tweeduizend +Polynesiërs, die op de andere eilanden als arbeiders waren aangeworven. + +De haven van Apia is het voornaamste middelpunt van den handel in den +Samoa-archipel. Verbeeld u eene kleine kosmopolitische stad, waarvan de +zeer heterogene elementen een bij uitstek bont geheel vormen, waar de +beschaving en de barbaarschheid elkander ontmoeten en die gelegenheid +biedt tot zeer merkwaardige studiën en waarnemingen. Naast de winkels +der europeesche handelaars staan nog de hutten van het oude inlandsche +dorp, die de eigenaars niet hebben willen verlaten. De fransche +Maristen hebben te Apia eene zeer bloeiende nederzetting. Rondom +de kerk, welke te klein is om de schare der geloovigen te kunnen +bevatten, en op den heuvel staat de woning der missionarissen en in +de nabijheid de scholen voor jongens en meisjes. De stichter der +missie van Oepoloe, een eerwaardig grijsaard, die sedert 1847 op +dit eiland zijn leven heeft gewijd aan de dienst des Evangelies en +der beschaving, had de vriendelijkheid, mij bij mijn bezoek aan de +scholen te vergezellen. Op zijn aandrang richtte ik onderscheidene +vragen tot verschillende leerlingen, zoo jongens als meisjes; en ik +moet verklaren dat zij mij verbaasden door hunne juiste antwoorden +en hunne kennis, vooral in rekenen en aardrijkskunde. + +Van mijn verblijf te Apia maakte ik gebruik om het binnenland te +bezoeken. Tusschen het strand en de bergstreek volgde ik een weg, +die, door oranjehagen omzoomd, dwars door de uitgestrekte plantages +loopt van de duitsche Handelmaatschappij, wier voornaamste produkten +bestaan in coprah, koffie en katoen. Langs zacht glooiende paden +steeg ik vervolgens omhoog tot de kam van de hoofdketen; in dit +wonderschoone land zijn de hellingen der bergen geheel bedekt met +dichte bosschen, waarin het gezang weerklinkt van allerlei vogels; +papegaaien, kardinalen, meerlen, groene en grijze tortelduiven en vele +andere vogels vlogen bij mijne nadering verschrikt weg. Somwijlen +openden zich de levende wanden van ondoordringbaar groen, die ter +wederzijde den weg omzoomden, en dan zag ik, vele honderden ellen +beneden mij, heerlijke, paradijsachtige valleien, waar beken ruischen +en watervallen zich van de rotsen storten. Doorgaans volgde ik, bij +het terugkeeren van deze wandelingen, eene kleine rivier, die in de +baai van Apia uitloopt; een bad in hare frissche wateren deed mij +spoedig mijne vermoeienis vergeten. + +Bij ons vertrek van Apia namen wij als passagiers den bisschop van +Centraal-Oceanië, Mgr. Lamaze, mede en een zijner medearbeiders, +den heer Delahaye. Ook hadden wij tijdelijk aan boord opgenomen de +geestelijke zusters van Apia, waaronder twee Françaises, eene Iersche +en vier inlandsche vrouwen, die te Sawaï hare vacantie van eene maand +gingen doorbrengen. Ondanks het heerlijke weder, had de overste, +eene bejaarde vrouw, schrikkelijk te lijden van de zeeziekte. Hare +twee europeesche zusters--vroeger dames die een hoogen rang in de +maatschappij innamen, en die zich nu, met nooit genoeg te waardeeren +zelfopoffering, op de Samoa-eilanden aan de opvoeding der jeugd en +de werken der barmhartigheid wijden,--waren gelukkiger. Zij deden +ons allerlei verhalen aangaande het land, terwijl de verschillende +eilanden van den archipel voor onze oogen uit de wateren oprezen en +weder verdwenen. Tot mijn leedwezen konden wij deze eilanden niet +aandoen, ook Sawaï niet, waarvan de hooge rotsige kust, de vulkanische +kegel en de met den weelderigsten plantengroei bedekte vlakten en +valleien een verrukkelijk schoonen aanblik opleverden. + +Op Sawaï zijn twee fransche missionarissen gevestigd: de een woont +te Atatèle; de ander, die bij ons aan boord was, de heer Delahaye, te +Salelawaloe. De _Manua_ hield stil voor de baai van Mataoetoe, waar de +missionaris aan land ging met de zes geestelijke zusters van Apia. Zeer +gaarne zou ik mede naar wal zijn gegaan; maar dat was onmogelijk. + + + +IV + +De Tonga-eilanden. + + +Na een bezoek aan de Wallis-eilanden, zette de _Manua_ koers naar +de Tonga-groep. Daar de machine op de reede van Oevéa onklaar was +geraakt, moesten wij met tegenwind zeilen en gedurende zes lange +dagen laveeren en manoeuvreeren, eer wij aan Vavao kwamen. Het was +dan ook eene ware uitkomst, toen wij de eerste eilanden van het rijk +van George I, den koning der Tonga's, in het gezicht kregen; na de +bewoonde en vruchtbare eilanden Boscawen en Keppel, vertoonden zich +de kale rotsen van Amargura en Toko; daarop volgde de doolhof van +de Vavao-eilanden, de noordelijkste groep van den Tonga-archipel, +die zich van de beide andere groepen--Hapaï en Tonga-Taboe--door haar +vulkanische gesteldheid onderscheidt. De Hafulu-Hu of Vavao-eilanden +bereiken doorgaans eene hoogte van tweehonderd el, terwijl die der +andere groepen vlak en laag zijn. + +Om de reede van Nu-Ofa, de hoofdstad der Vavao-eilanden te bereiken, +moet men zich een weg banen tusschen een twintigtal kleine eilandjes, +door engten en kanalen, die mij aan de smalle vaarwaters van +Patagonië deden denken. Als men de kokosboomen, die hier niet tehuis +schijnen te behooren, voor een oogenblik wegdenkt, is de gelijkenis +volkomen.... de hemel is grauw, de wind is koud, de laken kleederen +zijn ons welkom. Echter maakt Vavao niet altijd zulk een treurigen +indruk; de zon schijnt er ook wel in al hare kracht en de nachtelijke +regens verfrisschen dan het dorstende aardrijk. Dit regenwater is +voor de inwoners het eenige drinkwater, dat zij in bakken bewaren. Men +vindt op Vavao noch eene beek, noch een meer. + +Langs de beide oevers van het kanaal dat ons naar Nu-Ofa voerde, +lagen inlandsche dorpen verspreid; hier en daar zag men fraaie +europeesche woningen, waarop de duitsche of de engelsche vlag was +geplant. De reede van Nu-Ofa is prachtig; het vlek, uit zee gezien, +schijnt niet onbelangrijk; het paleis van koning George, die dikwijls +op Vavao komt, en vier kleine steigers voor het lossen en laden van +stoombooten geven aan het geheel een zeker voorkomen van beschaving, +dat sterk afsteekt bij het overige gedeelte des eilands. + +De fransche missie verkeert op dit oogenblik in geen gunstige +omstandigheden; de vreeselijke cycloon, die het eiland in de maand +Maart 1882 teisterde, heeft haar bijna verwoest. De kleine kerk +werd omver geworpen; het dak is ingestort, en verscheidene hutten +van inlanders in de nabijheid werden geheel vernield. Prachtige, +door den bliksem getroffen en gespleten boomen liggen nog op den grond. + +Gedurende drie dagen heb ik in de omstreken van Nu-Ofa uitstapjes +gemaakt: talrijke wegen doorsnijden de velden en vormen de gemeenschap +tusschen dorpjes en gehuchten, die zeer dicht bij elkander liggen. De +woningen der inlanders onderscheiden zich door haar zindelijkheid; +de sierlijk van riet gevlochten wanden en de eigenaardige daken hebben +ten allen tijde de aandacht der reizigers getrokken. Dit dak is, even +als de hut zelve, ovaal van vorm of althans aan de hoeken afgerond; +het rust van binnen op twee boomstammen, die door vier houten pijlers +worden gedragen. Het dak zelf bestaat uit een netwerk van kleine +latjes van kokoshout, onderling verbonden door sierlijke en stevige +bindsels. In dit geheele samenstel is geen enkele spijker te vinden, +en toch is het bestand tegen de schokken der hier niet zeldzame +aardbevingen. Juist de veerkrachtige buigzaamheid der constructie +veroorlooft haar de schuddingen en golvingen van den bodem mede te +maken, zonder te breken. Een met bloemen versierde tuin omgeeft elke +woning, die met de tot haar behoorende bijgebouwtjes wordt omsloten +door eene zeer dichte oranjehaag. + +Op Vavao, waar het vrij koud is, kleeden de mannen zich tegenwoordig +bijna allen op europeesche manier; op Tonga-Taboe daarentegen is de +pantalon nog een weinig bekend kleedingstuk, dat meestal nog door +een kort rokje of door een eenvoudigen gordel van bladeren wordt +vervangen. De mannelijke bewoners der Tonga-eilanden zouden bijna +zonder uitzondering onzen beeldhouwers tot model kunnen dienen: hunne +vormen zijn onberispelijk, hunne houding en hun gang indrukwekkend +en majestueus. Met zeldzamen moed en buitengewone kracht begaafd, +zijn zij krijgshaftig van aard en hebben in herhaalde oorlogen +uitgestrekte veroveringen gemaakt. + +De vrouwen zijn over het algemeen schoon en tevens bevallig; borst +en schouders zijn uitnemend fraai gevormd en de verscheidenheid +harer gelaatstrekken is bijna zoo groot als die onzer europeesche +vrouwen. De adellijke dames, die niet veel werken en niet aan de +brandende zonnestralen zijn blootgesteld, zoo als de anderen die op +het land moeten arbeiden, zou men bijna blank kunnen noemen; ik heb +er verscheidenen gezien, die zich, als tijdverdrijf, eene naaimachine +hadden aangeschaft en daarmede zeer goed wisten om te gaan. + +De vrouwen en meisjes van Vavao en van Tonga-Taboe bedekken een +gedeelte van haar borst met een kort lijfje zonder mouwen, waardoor +haar onberispelijk fraaie armen zichtbaar blijven. De rok, die tot +op de knieën hangt--behalve in huis, waar de kleeding tot een minimum +herleid wordt;--bestaat uit eenen breeden gordel van inlandsche stof, +bekleed met strooken van gedroogde boomschors of zelfs gefriseerd +papier en steeds verschillend van kleur. Het danstoilet vertoont eenige +gelijkenis met dat der Zigeuner-vrouwen; verdere bijzonderheden kan ik +hieromtrent niet vermelden, want ieder volgt daarin haar eigen smaak +en luim. De zorg voor het hoofdhair is, zoowel voor de mannen als +voor de vrouwen, eene dagelijks wederkeerende, belangrijke bezigheid; +de vrouwen strijken het hair op het voorhoofd naar achteren--onze +bestiale mode om het haar over het voorhoofd tot op de wenkbrauwen +te laten hangen, is hier onbekend;--en binden het, met behulp van een +kam van kokosvezels, in een knot op de kruin van het hoofd samen; ter +wederzijde van den hals hangen talrijke en zeer fijne vlechten op de +borst af. Op zekeren dag dat het stortregende, ontmoette ik, op eenigen +afstand van het dorp, een groepje jonge vrouwen, die door den regen +waren overvallen; om haar kapsel voor nat worden te bewaren, hadden +zij hare rokken, bij wijze van kapers, over hare hoofden getrokken. + +Van de missionarissen vernam ik, dat op de Tonga-eilanden de jonge +meisjes tot haar huwelijk eene onbeperkte vrijheid genieten; na het +huwelijk is haar daarentegen de stiptste ingetogenheid ten plicht +gesteld. Overspel wordt door de wet zeer streng gestraft; vroeger +stond daar de doodstraf op. Naar het schijnt, kunnen de polynesische +dames zich bezwaarlijk aan dat strenge regime onderwerpen, en heeft +men daarom, althans in de praktijk, de echtscheiding zeer gemakkelijk +gemaakt. De bisschop van Centraal-Oceanië verklaarde mij, dat hem +geen enkel voorbeeld bekend was van een gelukkig huwelijk tusschen +een Europeaan en eene Tonganeesche; de vrouw kan zich nooit schikken +naar de gewoonten en levenswijze van den blanke, vooral kan zij zich +niet aan zijne keuken gewennen. + +Hoewel half-beschaafd--voor 't minst wat het uitwendige +aangaat--gevoelen de inboorlingen toch nog altijd een onweerstaanbaren +trek naar laag-zinnelijke genietingen: elke gebeurtenis in +het familieleven moet met maaltijden en drinkgelagen, _kavas_ en +_savas_, zang en dans en allerlei luidruchtige feestelijkheden worden +gevierd. De geboorte en de besnijdenis van een kind, de ceremoniën +van het tatoeëren; het huwelijk of de begrafenis van een bloedverwant: +al deze gelegenheden geven aanleiding tot buitensporige zwelgerijen, +waarvan de beteekenis in de eerste plaats wordt bepaald volgens +het aantal en de grootte der geslachte en verslonden varkens. De +missionarissen doen hun best om dit vermoorden van varkens te doen +verbieden: en inderdaad, wanneer aan dit misbruik geen paal en perk +wordt gesteld, zal het einde zijn dat deze diersoort, die voor de +voeding der inboorlingen van zoo overwegend belang is, van de eilanden +verdwijnt. De Polynesiërs, als alle onbeschaafde volken, leven bij +den dag, zonder zich in het minst om de eerstvolgende toekomst te +bekommeren; deze kinderlijke zorgeloosheid is eene hoofdoorzaak +van den lagen trap van ontwikkeling, waarop hun ras staat en eene +belemmering voor allen vooruitgang. De natuur was voor hen te mild. + +Het braden van een varken is in Polynesië eene zaak van het uiterste +gewicht, waarmede zelfs de vorsten het niet beneden hunne waardigheid +achten zich in te laten. Het geslachte dier, zorgvuldig schoongemaakt +en opgevuld met welriekende kruiden, wordt in zijn geheel gelegd in +een kuil, die vrij diep in den grond is uitgegraven en ten deele +met gloeiende steenen gevuld; verschillende vruchten worden nu +rondom het varken nedergelegd en alles weer met eene laag gloeiende +steenen overdekt. Deze geïmproviseerde oven wordt ten slotte door +een hoop aarde van de buitenlucht afgesloten, opdat de warmte bewaard +blijve. Het vleesch wordt dus gaar gestoofd; en de genoodigden wachten +geduldig tot de spijs gereed zij, zich inmiddels den tijd kortende +met allerlei verhalen. + +Op Vavao verhaalde men mij eene niet onaardige legende in verband met +de wonderschoone koraalgrotten, door den oceaan in de kusten van dit +eiland uitgegraven. Men vergunne mij die legende mede te deelen. + +"Langen tijd geleden vond een jong krijgsman, naast de koraalgrot +waarin men met eene prauw kan doordringen, bij toeval de oude woning +van den god onzer kusten. Dat is een tooverhol, waarvan de duikers +alleen, in de diepte der zee, den ingang kunnen ontdekken. Het gewelf +van die grot, schitterende van lichtende stalaktiten, wordt door +natuurlijke pijlers gedragen; door eene opening van boven valt het +licht naar binnen. + +"Malohi was met zijne makkers op de schildpaddenjacht, toen hij +voor de eerste maal dit geheimzinnig verblijf ontdekte; de schildpad +vluchtte in de grot; hij volgde haar duikende en bleef verstomd van +bewondering. Hij sprak echter tot niemand over zijne ontdekking, +want hij overlegde bij zich zelven, dat hij in die grot een veilig +toevluchtsoord zou kunnen vinden, indien hij ooit door zijne vijanden +overwonnen en achtervolgd werd. + +"Eenigen tijd daarna werd Malohi smoorlijk verliefd op de dochter +van den koning van Vavao, doch deze weigerde hem haar tot vrouw te +geven. De twee gelieven vluchtten te zamen naar de godengrot en leefden +daar eenige maanden, slapende op een bed van zeewier, zich voedende +met visschen. Men dacht algemeen dat het jonge meisje dood was; maar +de onvoorzichtige krijgsman ging iederen dag naar het dorp en keerde +eerst tegen den avond naar zijne geheimzinnige woning terug. Intusschen +bemerkten zijne makkers, dat het hair van Malohi altijd nat was, en +sloegen zijne gangen gade. Weldra werd nu het paar ontdekt. Het jonge +meisje werd tot haren vader teruggebracht, wiens toorn onverbiddelijk +was: de roover werd aan de wraakgodinnen geofferd." + +Wij hielden ons niet op bij de Hapaïgroep, maar vervolgden de reis +rechtstreeks naar de eigenlijke Tonga-eilanden. Het eiland Tonga-Taboe +is zoo vlak, dat men het eerst op een afstand van twee of drie mijlen, +naar gelang van het weer, bemerkt; het hoogste punt van het eiland +reikt niet boven de vijf-en-twintig meter. + +Wij wierpen het anker uit voor Maofaga, waar de katholieke missie is +gevestigd en de bisschop doorgaans resideert. De missie bestaat uit +een huis, waarin de bisschop met twee andere geestelijken woont, uit +eene school voor knapen, verschillende magazijnen van levensmiddelen +enz. het zusterhuis en de kerk. Vijf europeesche zusters en eene +inlandsche van Futunah (eiland Hoorn) besturen eene school voor +inlandsche meisjes en eene andere voor half-blanke meisjes. Deze +beide scholen zijn nog pas voor kort opgericht, maar het geduld en +de toewijding der onderwijzeressen is onuitputtelijk. De _Zusters +van Oceanië_ moeten vaak haar toevlucht nemen tot allerlei kunstjes +om hare leerlingen te voeden; de overste, die wat verstand heeft van +geneeskunde, laat zich hare raadgevingen en de medicijnen die zij +uitdeelt, in vruchten betalen. + +De eerste engelsche kooplieden, die zich op deze eilandengroepen +vestigden, traden tevens bijna allen als evangeliepredikers +op. Dit is zeker een der redenen, waarom, in dit gedeelte van +den Grooten-oceaan, het aantal Protestanten zooveel grooter is +dan dat der Katholieken. Intusschen hadden deze geïmproviseerde +predikers op de Tonga-eilanden met vele moeilijkheden te kampen. De +inlanders waren zeer aan hunne voorvaderlijke godsdienst gehecht, +en toonden zich niet zoo aanstonds bereid, hun velen goden vaarwel +te zeggen. Behalve de goede en kwade geesten, wier aantal meer dan +vierhonderd bedroeg, vereerden zij een oppersten god, den god der +koningen, wiens vertegenwoordiger op aarde de Tuï-Tonga, een soort +van Mikado, was. Vervolgens verschenen in hun pantheon: Toebo-Taï, +de god der reizigers; Alo-Alo, die de elementen beheerschte; +Kala-Foetanga, de godin der zee; Maoeï, die Tonga-Taboe op zijne +schouders droeg en het nu en dan heen en weer schudde, als de last +hem hinderde; en nog vele anderen. De priesters dezer goden boden den +heftigsten tegenstand tegen alle pogingen om de inlanders te bekeeren; +verschillende zendelingen werden achtervolgens het slachtoffer van +hun ijver; maar in 1827 gelukte het, een vasten zendingpost op de +Tonga-eilanden te vestigen, en in 1850 ging de koning zelf tot het +Christendom over. De geestelijke souverein, de Tuï-Tonga, bekeerde +zich eerst veel later, maar hij werd katholiek. De waardigheid van +Tuï-Tonga was in den regel erfelijk; zijne familie bekleedde den +hoogsten rang onder den adel van het heilige eiland (Tonga-Taboe), +waar het onderscheid der standen zeer scherp geteekend is. De laatste +Tuï-Tonga heeft twee zoons achtergelaten, die zeer arm zijn; niettemin +vereeren hunne landgenooten hen als de eerste vorsten des lands, en +bij plechtige gelegenheden wordt de met kava gevulde beker eerst aan +den koning en onmiddellijk daarna aan deze edele vertegenwoordigers +van het verleden aangeboden. + +In Oceanië zijn de koningen nu juist geene zeldzaamheid, maar deze +George I onderscheidt zich toch in sommige opzichten voordeelig +van zijne talrijke mede-souvereinen. Meermalen stonden europeesche +bezoekers verbaasd over de mate zijner kennis, vooral van militaire +zaken. Daar de Tonga-eilanden door engelsche zendelingen werden bekeerd +en beschaafd, voerden zij er natuurlijk het parlementaire stelsel in; +en zoo heeft ook koning George een parlement naast zich, bestaande uit +een huis der edelen en eene wetgevende vergadering!--Der menschelijke +dwaasheid is toch inderdaad geen grensgesteld!--Deze beide doorluchtige +vergaderingen zijn echter, even als de inlandsche ministers, niets +anders dan werktuigen in de hand van den slimmen eersten minister, +die vermoedelijk ook den koning zelven om zijn duim windt, den heer +William Baker. Door het protestantsche zendelinggenootschap van Sidney +naar de Tonga-eilanden gezonden om daar het Evangelie te verkondigen +en tevens een handelshuis te stichten, vergat de eerwaarde Baker +de verplichtingen die hij op zich genomen had en behield de winst +der onderneming voor zich. Het genootschap van Sidney, dat hem geld +geleend had, zette hem af en benoemde een ander in zijne plaats; +Baker wreekte zich door de partij der Duitschers te kiezen en zich +tot agent te laten benoemen van het huis Godefroij te Hamburg, dat den +geheelen handel der Tonga-eilanden in handen heeft. Het was zeker ook +niet buiten zijn toedoen, dat koning George zich en zijn rijk onder +het protektoraat van den Keizer van Duitschland heeft gesteld. + +Nukualofa, waar koning George woont, is de officieele hoofdstad van +zijn rijk. Men vindt er veel europeesche huizen, want het aantal +Europeanen, vooral duitsche handelaars en planters, is op Tonga zeer +aanzienlijk; de handel breidt zich gestadig uit, en de tijd kan niet +verre meer zijn, waarop het inlandsche element hier geheel zal zijn +overvleugeld. + +Wij mochten niet van het heilige eiland scheiden zonder een bezoek aan +Mua, den ouden zetel der Tuï-Tonga, en tevens een van de voornaamste +posten der katholieke missie. Op uitnoodiging van Mgr. Lamaze +begaven alle officieren van de _Manua_ zich daarheen. Drie fransche +missionarissen zijn daar gevestigd. De overste, de heer Chevron, die +den laatsten Tuï-Tonga tot het katholicisme heeft bekeerd, is meer +dan vijf-en-zeventig jaren oud, maar ondanks dien hoogen ouderdom +nog helder van hoofd en opgeruimd. Het beeld van dien eerwaardigen +grijsaard zal niet licht uit het geheugen zijner gasten wijken. + +De vierhonderd bewoners van het dorp Mua zijn tegenwoordig allen +katholiek; buiten de oude vestingwerken der voormalige residentie +van de Tuï-Tonga, wonen de protestantsche bekeerlingen in eene +afzonderlijke buurt. De Katholieken van Mua schijnen voor hunne +geestelijke herders een grooten eerbied te koesteren; de kerk en +het huis der missionarissen werden vrijwillig en kosteloos door +hen gebouwd. + +Wij waren getuigen van een inlandsch feest, waarvoor de bevolking zich +in hare fraaiste kleeren had gedost, en waarvan dansen natuurlijk +het middelpunt vormden. Deze dansen kwamen geheel overeen met die, +welke ik op de Samoa-eilanden gezien had; het is dus niet noodig, +ze op nieuw te beschrijven. + +De kommandant en de officieren van de _Manua_ zaten met den +bisschop onder de veranda van het missiehuis, als toeschouwers van +het feest. Gu-Wellington, de oudste zoon van koning George, voegde +zich weldra bij ons, tot blijkbare ergernis van een nieuwen gast, +den zoon van Tongi, den voormaligen vorst van het oostelijk gedeelte +des eilands. Deze zoon van Tongi, die beweert van koninklijken bloede +te zijn, wilde niet de eereplaats afstaan aan den zoon van George, +die met ijzeren hand de macht van de hooge aristocratie gebroken +heeft; hij stond op en ging heen. Zelden zag ik een zoo schoon man; +zijn houding en gang trof ons allen door natuurlijke majesteit. Rijzig +van gestalte, trad hij langzaam voort, op romeinsche wijze gedrapeerd +in een wijden mantel van tapa, en gevolgd door tien bedienden, die +achter elkander liepen. + +In den omtrek van Mua zag ik verschillende graven van Tuï-Tonga, +groote terpen, omringd door kolossale platte steenen. Als men door +de struiken heendringt, waarmede deze terpen zijn begroeid, vindt +men een hoop zand, met scherven van koraal vermengd: dat is het +eigenlijke graf. Een mijl oostwaarts van Mua wezen de inboorlingen +mij een reusachtig monument, even als de dusgenoemde _dolmens_, uit +drie geweldige steenklompen gevormd. Ook de missionarissen kunnen +zich den oorsprong van dit raadselachtig gedenkteeken niet verklaren. + +Voor mijn vertrek van Tonga verkreeg ik eene audiëntie bij koning +George, die voor deze gelegenheid versierd was met het grootkruis van +de pruissische orde van den Zwarten Adelaar, hem door Keizer Wilhelm +geschonken. De schoenen, waarmede Zijne Majesteit zich nooit heeft +kunnen verdragen, hinderden den koning blijkbaar geweldig; ik had +medelijden met hem en maakte spoedig een einde aan mijn bezoek. + +Ik bracht ook een bezoek aan Gu-Wellington, den kroonprins, wiens +huis een uitdragerswinkel gelijkt: overal ziet men langs de wanden +portretten, wapenen, blaasinstrumenten, snuisterijen van allerlei aard, +een onbeschrijfelijken rommel. De prins spreekt zeer goed engelsch. + +De prins toonde vrij wel op de hoogte te zijn van de verhoudingen +tusschen de europeesche mogendheden, die elkander ook hier het +overwicht betwisten, en sprak met ingenomenheid over de Franschen. Was +hij daarin oprecht? + +Deze eilanders, wier ouders nog volslagen wilden en menscheneters +waren, nemen thans tegenover de Europeanen, wier meerderheid zij hebben +leeren kennen en tegen wier overmacht zij weten zich niet te kunnen +verzetten, de plichten der gastvrijheid in acht. Geen blanke die deze +eilanden bezoekt, behoeft eenig gevaar te vreezen; de bevolking heeft +zelfs voor een deel europeesche gewoonten aangenomen; en behalve het +parlementaire stelsel, hebben wij haar ook vuurwapenen, brandewijn +en sommige noodlottige ziekten ten geschenke gegeven. Ondanks de +betrekkelijke zegeningen, door dikwijls zeer welmeenende, maar +zeer onverstandige en in hooge mate eenzijdige mannen aan deze +natuurkinderen geschonken,--die men plotseling uit den staat van +volkomen barbaarschheid heeft willen overbrengen op het standpunt, +waarop na eeuwenlange voorbereiding en ontwikkeling de christelijke +volken van westelijk Europa staan;--ondanks die betrekkelijke +zegeningen en weldaden, is de aanraking met de blanken voor de +stammen van Polynesië verderfelijk geweest, en is het wel aan geen +twijfel onderhevig, dat zij juist ten gevolge van die aanraking en +de daardoor veroorzaakte geweldige omkeering in hun gansche bestaan, +in hun levensbeginsel doodelijk getroffen en onherroepelijk ten +ondergang gedoemd zijn. De afstand tusschen de beide rassen, die +aldus eensklaps met elkander in aanraking werden gebracht, was veel +te groot om inderdaad samenwerking en gemeenschappelijke ontwikkeling +mogelijk te maken; het eene heeft het andere niet noodig en heeft niets +te ontvangen; de inboorlingen staan, onder elk opzicht, weerloos en +machteloos tegenover de blanken, aan wie zij inderdaad niets te bieden +hebben. Onder zulke omstandigheden is de uitslag der ontmoeting niet +twijfelachtig: het lagere ras zal worden overvleugeld en verdrongen, +om in het eind te verdwijnen. + +Gevoelen zij zelven hiervan iets? Ik weet het niet; maar dit is +zeker, dat de inlanders, in spijt van hunne vriendelijkheid en +voorkomendheid, ons innerlijk verachten en met zekeren trots, den +trots der natuurkinderen op hunne nog ongebroken kracht, op ons +neerzien. Men verhaalde mij daarvan een aardig staaltje. + +Toen Mgr. Lamaze van Rome, waar hij de wijding ontvangen had, was +teruggekeerd, had, als naar gewoonte te Maofaga, de plechtigheid +van den handkus plaats. Den volgenden morgen meldde een katholiek +inboorling zich bij den bisschop aan, en deelde hem mede, dat zijne +protestantsche stamgenooten hem en de andere Katholieken bespotten, +omdat zij de hand van den prelaat hadden gekust. + +Den volgenden zondag beklom de bisschop den preekstoel, en sprak +ongeveer het volgende: "Vroeger kustet gij den voet van den Tuï-Tonga; +de Katholieken kussen den voet van den Paus: hierin is dus niets +vreemds. Nu nog kust gij de hand van koning George, die in rang op +den Tuï-Tonga volgde; de bisschoppen volgen in rang op den Paus: het +is niet meer dan natuurlijk dat de Katholieken hun de hand kussen...." + +Na afloop van de preek verscheen dezelfde man weer aan de missie en +zeide tot Mgr. Lamaze: + +"Gij hebt mijne vraag niet begrepen, Monseigneur." + +"Hoe dat?" hernam de bisschop. + +"Wel, de anderen bespotten ons niet omdat wij met onze lippen uwe +hand hebben aangeraakt, maar zij zien verachtend op ons neer, omdat +uwe hand _blank_ is!" + +Van de Tonga-eilanden zetten wij koers naar den Fidji-archipel, die, +zoo als men weet, eene engelsche bezitting is. Wellicht deel ik u +later daarvan het een en ander mede. + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld +van den Grooten-oceaan, by Anonymous + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GROOTEN-OCEAAN *** + +***** This file should be named 14559-8.txt or 14559-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/4/5/5/14559/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |