32 files changed, 5338 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/13697-0.txt b/13697-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..c34407e
--- /dev/null
+++ b/13697-0.txt
@@ -0,0 +1,594 @@
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13697 ***
+
+Pondichéry, hoofdstad van Fransch-Indië.
+
+Naar het Fransch van G. Verschuur.
+
+	Pondichéry, moeilijk te naderen over zee.--Witte stad en
+	Indische stad.--Het Regeeringspaleis.--De hôtels in onze
+	koloniën.--Engelsche enclaves.--De bevolking; de kinderen.
+	--Bouwkunst en godsdienst.--Handel.--De toekomst van
+	Pondichéry.--De markt.--De scholen.--Politieke koortshitte.
+
+
+Een klein strookje gronds vertegenwoordigt op dit oogenblik het
+belangrijkste gedeelte van 't geen Frankrijk heeft weten te behouden
+uit zijn oud Indisch Rijk, dat thans een der machtigste koloniën van
+de britsche kroon is. Op die alluviale strook gronds ligt de stad
+Pondichéry, hoofdstad der fransche bezittingen, waarvan de groote
+Dupleix zich gansch andere horizons gedroomd had.
+
+Het bescheiden grondgebied van Pondichéry omvat niet meer dan 29145
+H.A. De dépendances van wat men gewoonlijk Fransch-Indië noemt, zijn
+de volgende vier: Chandernagor, Karikal, Mahé en Yanaon. Zij liggen
+verspreid over verschillende deelen van het groote schiereiland,
+de drie laatstgenoemde op korten afstand van het grondgebied van
+Pondichéry, het eerste in de onmiddellijke nabijheid van Calcutta.
+
+De gouverneur der Fransche nederzettingen in Indië woont te Pondichéry,
+maar zijn ambt brengt mee, dat hij zich dikwijls moet verplaatsen naar
+de verschillende andere fransche plaatsen, waar de leiding der zaken in
+handen is van administreerende ambtenaren, die aan hem ondergeschikt
+zijn. Het spreekt vanzelf, dat er verscheiden lagere ambtenaren zijn,
+dat er een Plaatselijke Raad is evenals een Algemeene Raad, dat de
+kolonie te Parijs een afgevaardigde in den Senaat heeft, zoowel als
+in de Kamer, en dat op het grondgebied van Pondichéry de politiek
+de spil is, waarom alles draait en de voortdurende zorg van iederen
+dag. Wij zullen nog wel meer een woordje te zeggen hebben over die
+noodlottige politiek, dien knagenden kanker, waarvan zeker geen enkele
+fransche kolonie zooveel te lijden heeft als dat arme Pondichéry.
+
+Laat ons eerst voet aan wal zetten, wat niet altijd gemakkelijk
+gaat, als men, zooals met mij 't geval is, over zee aankomt. Daar de
+golven dikwijls hoog gaan op de reede, kan de ontscheping soms zoo
+moeilijk zijn, dat het onmogelijk wordt, gemeenschap met de kust te
+krijgen. Het is vaak gebeurd, dat ten gevolge van het stormachtige
+weer de paketboot, die Pondichéry aandoet op haar reis heen en
+terug tusschen Colombo en Calcutta, niet met den wal gemeenschap kon
+krijgen en zich genoodzaakt zag, met passagiers en lading haren weg
+te vervolgen. Weinige jaren geleden heeft dat geval zich driemaal
+achtereen voorgedaan. Met platboomde vaartuigen, _chelingues_
+genoemd, die geen inhouten (ribben) hebben, nadert men de kust. Er
+wordt aangelegd bij een pier, die 252 M. lang is en recht in zee
+vooruitsteekt; staat de zee hoog, dan heeft men de behendigheid van
+een acrobaat noodig, om zijn evenwicht te bewaren bij het vastgrijpen
+van het touw, waarmee men de ladder kan bereiken. Om aan dien last te
+ontkomen, geeft de toerist er veelal de voorkeur aan, zich per spoor
+naar Pondichéry te begeven, want de kolonie is sinds 1877 aan het
+groote Engelsch-Indië verbonden en staat door zijlijnen in verbinding
+met de van Frankrijk afhankelijke gebieden.
+
+Pondichéry is een vrijhaven. Levensmiddelen en koopwaren van allerlei
+streken afkomstig, mogen over zee binnenkomen en uitgaan, zonder
+eenige douanerechten te betalen, onverschillig onder welke vlag
+zij varen. Alleen zout en opium zijn van deze gunstige beschikking
+uitgesloten, want bij verdragen zijn die voortbrengselen verboden;
+noch de productie ervan noch de handel erin zijn geoorloofd.
+
+Moet ik de geschiedenis in herinnering brengen? Pottoutchéri
+of Poultchéri, het "nieuwe dorp", door menschen van hooge kaste
+Poudou-nagar of "Nieuw Kasteel" genoemd, is in 1693 gekocht van koning
+Vidjayanagar door den beroemden commandant Martin, ter vergoeding voor
+Sint-Thomas, waarvan de Hollanders zich hadden meester gemaakt. Het
+dorpje van paria's nam snel toe in grootte en werd het middelpunt van
+een aanzienlijke handelsbeweging trots de wederwaardigheden van zijn
+politieke geschiedenis.
+
+Al dadelijk in den aanvang werd het door de Hollanders vermeesterd;
+maar in 1699 werd het ons teruggegeven. Daarna werd het viermaal door
+de Engelschen belegerd; admiraal Boscawen werd in 1748 teruggeslagen
+door Dupleix; in 1760-61 gaf Lally-Tolendal, door hongersnood
+gedwongen, zich over, na een hardnekkigen tegenstand te hebben geboden,
+en de vrede van Parijs in 1763 herstelde ons in het bezit van de stad.
+
+In 1778 maakten de Engelschen zich er opnieuw van meester, om de stad
+in 1785 bij den vrede van Versailles terug te geven en haar daarna
+voor de derde maal in 1793 te veroveren. Voor goed herkregen wij deze
+bezitting in 1816-17, met verbod er eenige versterking aan te leggen
+of er een andere gewapende macht te onderhouden dan de politie.
+
+De stad is in twee deelen verdeeld, de witte stad en de indische stad,
+door een gracht gescheiden. De eerste, aan de oostzijde en aan zee
+gelegen, is regelmatig gebouwd; de straten zijn breed en recht, wat
+ook het geval is met de tweede, die echter over grooter uitgestrektheid
+zich uitstrekt.
+
+Ik kende Pondichéry, doordien ik er op een vroegere reis een week
+had doorgebracht, en met waar genoegen zette ik er weer den voet
+op vasten grond, na mijn aankomst aan die lange pier van slecht
+ineengevoegde planken. Sinds mijn vorig bezoek was het aanzien
+der plaats niet veranderd. Ik zie weer het nog al indrukwekkende
+standbeeld van den grooten Dupleix, dat dichtbij het strand zich
+verheft, en na eenige honderden meters te zijn voortgegaan, bereik
+ik het Gouvernementspaleis, waar de tegenwoordige bewoner, dien ik de
+eer heb te kennen, mij gastvrijheid heeft aangeboden. Ik voel er mij
+te huis, want in de prettige kamer, die voor mij in orde gebracht is,
+heb ik ook eenige jaren vroeger gelogeerd.
+
+Het Gouvernementspaleis te Pondichéry is een alleraardigste residentie,
+en de gouverneur, de heer Lemaire, is er, evenals zijn beminnelijke
+echtgenoote, veel meer naar zijn zin dan in het sombere huis, dat ze
+twee jaren geleden op Martinique bewoonden, waar ik 't genoegen had
+hun een bezoek te brengen. De ligging en de indeeling van het huis
+zijn uitstekend; het lange balkon, dat langs de groote ontvangzaal
+loopt, biedt een verrukkelijk uitzicht over een groote, vierkante
+ruimte, aan de overzij begrensd door een rij sierlijke en regelmatige
+gebouwen, en als men er 's avonds gemakkelijk is gezeten, geniet
+men met welbehagen dien verrukkelijken geur der tropische landen,
+die een temperatuur bezitten, door 't verdwijnen van de zon heerlijk
+en verkwikkend geworden.
+
+Het klimaat van dit gedeelte van Indië is over 't geheel gezond. In
+gewone tijden is de gemiddelde temperatuur 30° C. over dag en 26
+'s nachts. In de maanden December en Januari daalt zij tot 3 à 5°
+C. over dag, terwijl van Mei tot September de thermometer tusschen 32°
+en 40° C. staat; dat is de periode van de zeer heete westenwinden, die
+op onaangename manier de lucht oververhitten. Het droge jaargetijde
+duurt van het begin van Januari tot omstreeks den 15_den_ October;
+de rest van het jaar heet dan de winter. In 't algemeen gesproken,
+regent het zelden in dit deel van Indië; slechts in November en
+December komt nog al dikwijls regen voor.
+
+Als men te Pondichéry een zindelijk en goed verzorgd hôtel vond,
+dat bij een goede keuken voor het moderne comfort zorgde, zou ik niet
+aarzelen, de stad een zeer aantrekkelijk verblijf te noemen voor de
+europeesche wintermaanden, wanneer zooveel menschen zich afvragen,
+in welk hoekje van de wereld men aangenaam verblijven kan in zachte
+lucht. Ongelukkig ontbreekt dit materiëele gerief; de beide hôtels,
+die men er vindt, zijn beneden het middelmatige, en als men niet
+van de gastvrijheid van bloedverwanten of vrienden kan genieten,
+zal men er niet gauw toe komen, er eenigen tijd te vertoeven.
+
+Het gebrek aan goede hôtels in de koloniën is onbetwistbaar een
+hinderpaal voor de ontwikkeling van het toerisme. De Engelschen hebben
+dat goed begrepen; nemen wij als voorbeelden de eilanden van de keten
+der Antillen en de engelsche bezittingen in Azië. Op Trinidad, Jamaica,
+Ceylon, in geheel Indië vindt men prachtige hôtels, even comfortabel
+als ergens in Europa, en wat zien wij op Martinique, Guadeloupe, te
+Nouméa, op Bourbon? Niets dan bescheiden herbergen! Daaruit volgt,
+dat geen enkel toerist, die niet door een vriend is uitgenoodigd,
+er langer blijft dan volstrekt noodig is. De arme stad Saint-Pierre
+maakte in zekeren zin een uitzondering op den regel; men had er twee
+nette, goed ingerichte en goed bestuurde hôtels, maar de uitbarsting
+van den Mont-Pelé heeft ze voor altijd gesloten.
+
+Al wandelend, nu eens door de stad zelve, dan in de omstreken
+van Pondichéry, is het mij, of ik in een aardig provinciestadje
+ben of ergens buiten, waar het mooi is. De woningen zijn sierlijk,
+getuigen van een zekeren welstand en hebben een zindelijk voorkomen,
+dat in verschillende andere koloniën ontbreekt. De gouverneur is zoo
+goed geweest, een tweewielig wagentje, _pousse-pousse_, te mijner
+beschikking te stellen, dat ik dikwijls in den morgen gebruik, en een
+victoria, waarmee ik grooter afstanden kan afleggen, 's Avonds vóór
+het diner zijn de heer en mevrouw Lemaire zoo vriendelijk, mij per
+rijtuig in verschillende richtingen den omtrek te laten zien.
+
+Wat die ritjes wel merkwaardig maakt is, dat ik nu eens over fransch
+dan over engelsch grondgebied voortrol, en in een minimum van tijd dien
+overgang verscheiden malen maak. Het grondgebied van Pondichéry is
+door het tractaat van 1816 op de zonderlingste manier verdeeld, toen
+de kolonie na verscheiden malen in engelsch bezit te zijn overgegaan,
+voor goed aan Frankrijk kwam. Overal, tot voor de poorten der stad,
+zijn enclaves van britsch grondgebied in het fransche land uitgesneden,
+zóó, dat de Engelschen juist die hooge stellingen bezitten, die
+geschikt zijn voor de plaatsing van batterijen. Hier behoort de weg
+aan Engeland, terwijl de slooten onder fransche jurisdictie staan;
+ginds behoort een waterplas tot Madras, terwijl het land, dat er door
+geïrrigeerd wordt, onder Pondichéry ressorteert. Er is zelfs ergens
+een stuk gronds, welks eigenaar onbekend is. De Engelschen zijn
+bekwame politici; bij de sluiting van het tractaat van 1816 hebben
+zij zich er niet mee tevreden gesteld, aan de fransche regeering de
+verplichting op te leggen, nergens eenige versterking aan te leggen
+en geen gewapende macht te onderhouden buiten de politie, maar zij
+hebben ook het middel gevonden, het terrein zoo te splitsen en in
+stukken te deelen, dat er hoeken volkomen onverdeeld zijn gebleven.
+
+Wat mij onbegrijpelijk voorkomt is, dat na het dîner de stad geheel
+uitgestorven is. Men strekt zich gemakkelijk uit op zijn balcon of in
+zijn tuintje, maar gaat niet uit, en men schijnt er geen prijs op te
+stellen, op de pier of aan het strand de zuivere versterkende zeelucht
+te gaan inademen. Het is mij tweemaal gebeurd, dat ik 's avonds ging
+wandelen en lange overpeinzingen hield op een bank van de pier; maar
+ik heb geen enkelen Europeaan ontmoet. Alleen een inboorling heeft
+mij aangesproken in een taal, die ik niet verstond; waarschijnlijk
+vroeg hij een aalmoes.
+
+Een dame, die ik den volgenden dag ontmoette en wie ik mijn verbazing
+te kennen gaf over die wonderlijke afzondering, begreep niet, wat
+ik voor bekoorlijks vinden kon in die rust van het tropische land
+en dat gemis aan afleiding. Voor haar was het een leven als in de
+hel; hoe miste ze haar Parijs! Ik heb later gehoord, dat haar man,
+die ambtenaar was, verlof had gevraagd, daar zijn vrouw het klimaat
+niet kon verdragen! Trouwens men zou een merkwaardig boek kunnen
+schrijven over die quaestie van de verloven in de koloniën, alsook
+over de verschillende redenen, die de belanghebbenden aanvoeren,
+om ze te krijgen.
+
+De bevolking van Pondichéry is zachtzinnig, onderdanig en beleefd. Welk
+een treffend verschil met den onaangenamen neger, dien ik zoo dikwijls
+heb bestudeerd op de Antillen en elders! Het zijn zelfs sympathieke
+menschen, als men ze aan 't werk ziet op het veld, of hen gadeslaat
+bij hun kleinhandel, rustig loopend zonder geraas te maken. De kinderen
+kruipen over den grond, scharrelen langs de wegen tusschen de kippen,
+en zijn talrijk in de struiken als de konijnen in Australië. Ik kan
+niet laten, hen juweeltjes te noemen, als ik denk aan de europeesche
+kinderen, die mij de laatste drie maanden het leven vergald hebben op
+twee booten van de _Messageries Maritimes_. Die indische kinderen zijn,
+net als maleische, chineesche en japansche, lief en aardig, schreien
+nooit, en of er vijf of vijftig onmiddellijk bij u in de buurt zijn,
+ge bespeurt hun aanwezigheid nauwelijks. Ik zie ze met genoegen aan,
+die kleine onschadelijke negertjes, naakt als wormen, en die als eenig
+kleedingstuk een touwtje om de lenden dragen, waaraan in 't midden
+een soort van medaillon hangt bij wijze van vijgeblad, meestal uit
+metaal vervaardigd, koper, zilver of goud, al naar het vermogen der
+ouders. Wat heb ik hun vaak stuivers en lekkers toegegooid en wat
+had ik een schik in hun lachende gezichtjes!
+
+Men kan merkwaardige zedenstudies maken in die landen van overzee, waar
+godsdienst en gebruiken zooveel van de onze verschillen. Verscheiden
+malen reden wij 's avonds vóór den eten langs begrafenissen, waarvan
+de schikking tot vermakelijke verrassingen aanleiding gaf. Eens
+gingen we voorbij den stoet van een inlandsche vrouw van katholiek
+geloof. Zij lag in groot toilet, met bloemen en sieraden getooid en
+met zorg gekapt, op een, door de familie gedragen paradebed. Van een
+doodkist was geen sprake. Ze gingen haar eenvoudig aan den schoot
+der aarde toevertrouwen en haar met zand bedekken. Een anderen keer
+zagen we een mohammedaansche begrafenis, door zang en muziek begeleid.
+
+Het aantal tot den christelijken godsdienst bekeerde Indiërs is
+nog slechts zeer gering. De groote meerderheid der inboorlingen
+heeft den eeredienst van het Brahmaïsme bewaard, waar luidruchtige
+feesten, processies met tamtams en andere muziekinstrumenten, die
+een helsch lawaai maken, bij behooren. Den dag na mijn aankomst is
+er een groot feest bij een Brahmaan van aanzien, waar de gouverneur
+genoodigd is. Op het oogenblik, dat ons rijtuig vóór de woning
+van den jubilaris stilhoudt, laat zich de _Marseillaise_ hooren,
+en men voert ons naar de voor ons vrijgehouden zetels. Er wordt op
+onze knieën een reuzenbouquet gezet, die misschien wel een meter
+in omtrek is, en men hangt ons een krans van bloemen om den hals,
+die ons niet weinig prikkelt. De locale kleur, versterkt door de
+opgewonden uitroepen van de menigte, is typisch; maar de geuren,
+die uit het publiek opstijgen, laten veel te wenschen over, te meer
+daar bijna zonder uitzondering allen naakt zijn, op het vereischte
+bandje of touwtje na. IJs en ijskoude dranken gaan overvloedig rond;
+de warmte in de beperkte ruimte wordt ondragelijk; het is tijd dat
+wij ons rijtuig en de open lucht weer bereiken.
+
+Er zou tijd en veel geduld noodig zijn, om het verschil te leeren
+kennen in de gewoonten en wetten en maatschappelijke vormen, geldend
+voor de onderscheiden kasten van Brahmanen, en die hen in streng
+afgesloten klassen splitsen. De een zal nooit dit doen, de ander
+nooit dat; een handwerk, door deze kaste uitgeoefend, mag door een
+andere kaste niet worden ter hand genomen. De taak voor iedere kaste
+is zoo nauwkeurig voorgeschreven, dat het bepaald absurd wordt in
+onze oogen, en het komt mij voor, dat er zelfs voor deze menschen een
+lange, moeilijke leertijd wordt vereischt, als zij zich niet zullen
+schuldig maken aan eenige inbreuk op de velerlei voorschriften van
+hun godsdienst.
+
+Bouw- en beeldhouwkunst hebben het in de gebouwen, die aan den
+hindoeschen en den brahmaanschen godsdienst zijn gewijd, tot een
+zeldzame hoogte gebracht. Vele auteurs hebben ze reeds beschreven;
+maar toch schijnt het ons van belang, erop te wijzen, dat die van Indië
+door de artistieke zijde van hun architectuur en den rijkdom van hun
+versiering uitmunten boven vele tempels, die wij in andere landen
+van Azië hebben kunnen bezoeken. Men vindt wel niet te Pondichéry
+zulke prachtige tempels als te Tanjore, Trichinopoly en Madura, maar
+dat neemt niet weg, dat die van Villenour en andere plaatsen in den
+omtrek een nauwlettend bezoek verdienen.
+
+Ik ben verscheiden malen naar dien van Villenour gegaan, die op
+eenige kilometers afstands van de residentie is gelegen. Een zeer
+groote wagen of kar onder een breed afdak, die nu en dan dienst doet
+bij processies voor den eeredienst, geeft blijk van de bekwaamheid
+van deze inboorlingen en hun kunstvaardigheid in het handwerk. Die
+wagen, geheel van hout gemaakt, stelt een gansche boeddhistische
+geschiedenis voor, door middel van fijne werktuigen gegraveerd in
+vierkante blokken van dezelfde afmeting en aan elkander sluitend met
+onberispelijke symmetrie. Het gewicht van het geheel moet verbazend
+zijn, want op de hooge feestdagen zijn er 1200 à 1500 menschen noodig
+om het kolossale voertuig te trekken.
+
+De kunstvaardigheid van deze inboorlingen is nog niet verloren gegaan,
+zooals men geneigd zou zijn te veronderstellen, als men bespeurt
+dat al die indische tempels tot de oudheid opklimmen, en dat men in
+onze dagen nooit eens den bouw van een nieuw, even grootsch bouwwerk
+bijwoont. Ik heb er het bewijs van gezien, toen de gouverneur mij
+naar een plaats bracht dichtbij Villenour, waar wij een wagen zagen,
+die bijna af was en met evenveel talent vervaardigd was, als die uit
+voorbijgegane tijden.
+
+Het ware meesterstuk, dat wij voor oogen hebben, is uit zeer hard
+hout gesneden en stelt met merkwaardige fijnheid een boeddhistische
+processie voor, waarvan ons de beteekenis natuurlijk ontgaat, maar
+die ons met bewondering vervult. Een inlandsch beambte legt ons uit,
+dat er ten minste 500 menschen zullen noodig zijn, om den wagen te
+trekken. Hij laat ons het touw zien, dat men zal moeten gebruiken;
+het is zoo dik als een reuzenslang. Wij waren het niet alleen, die in
+verrukking raakten over dit mooie werk; een hoop kinderen omringde ons
+en was vervuld van eerbied. Ik vermoed, dat de heer Piot voldaan zou
+zijn over een bezoek aan een land, waar zijn leer zooveel aanhangers
+heeft gevonden.
+
+Wat Pondichéry en de grond, die er bij behoort, aan
+landbouwvoortbrengselen opleveren, beteekent weinig. De geheele
+uitvoer heeft slechts een waarde van 27 à 28 millioen francs; katoenen
+weefsels zijn daarin opgenomen voor een som van bij de 9 millioen
+en de aardnoten voor 15. Volgens het jaarverslag van 1904 hebben 48
+stoombooten van verschillende nationaliteit 581562 zakken aardnoten
+ingenomen van 75 kilo per zak. De aardnoten worden ook in den vorm
+van aardnotenkoeken uitgevoerd. Verleden jaar is de uitvoer van dit
+artikel gestegen tot een totaal bedrag van 4376 ton, hetgeen een waarde
+vertegenwoordigt van bij de 400,000 francs. Daarna volgen de katoenen
+weefsels, die in de laatste statistiek voorkomen voor de som van bij
+de 9 millioen; de rijstsoorten voor 2 1/4 millioen en de huiden voor
+1 1/2 millioen francs. De andere uitvoerartikelen bereiken slechts
+een onbeduidend cijfer. Er wordt een kleine hoeveelheid vanille
+uitgevoerd, zooals ook kokosnoten en vruchten. Het verbouwen van
+aardnoten heeft in den laatsten tijd een groote vlucht genomen en zou
+nog aanmerkelijk kunnen toenemen. Die handel is voortaan een zaak van
+gewicht voor Fransch-Indië, daar Pondichéry voor die oliehoudende
+zaden een groote opslagplaats geworden is, die niet enkel gevoed
+wordt door de directe voortbrenging in de buurt; reeds beginnen de
+producten uit de omliggende engelsche bezittingen toe te stroomen,
+waardoor de handelsbeweging vertienvoudigd wordt.
+
+De landbouwers uit het Zuiden van Indië, vooral uit de provincie
+Tanjore en uit de omstreken van Trichinopoly maken meestal voor hun
+verzendingen gebruik van Pondichéry, daar het de beste haven van de
+kust is, minder dan Madras aan cyclonen blootgesteld. De laatste,
+waarvan men de herinnering nog heeft behouden, is die van 1863;
+zeven schepen, die op korten afstand van het strand ten anker lagen,
+werden verzwolgen bij de groote ramp.
+
+Wat de vanille aangaat, men is er met de cultuur nog pas sinds een
+dozijn jaren bezig; vrij groote velden zijn ermee beplant in den
+Kolonialen Tuin, waar de onderdirecteur mij wel de inlichtingen wil
+geven, die mij belang inboezemen. In het begin had men met groote
+zorgeloosheid te strijden. De inboorlingen, die bij het kweeken van
+het kostbare gewas gebruikt worden, moeten voortdurend onder toezicht
+zijn; in het begin lagen massa's vanille in kisten te verrotten, alsof
+er een hoop hooi in lag. De tegenwoordige gouverneur heeft er orde
+op gesteld, zooals uit de verkregen resultaten blijkt. De vrucht van
+Pondichéry is dunner dan die uit Mexico en van Réunion, maar de geur
+der stokjes doet naar mijne meening niet voor de andere onder. De
+vanille wordt hier voor tien roepijen, dat is 17 francs, per kilo
+verkocht. Er zijn te Pondichéry kweekers met een ruim geweten, die hun
+welverzorgden en goed ingepakten oogst naar Bourbon hebben gezonden,
+om van daar als echte Bourbonvanille naar Europa te worden verscheept.
+
+De geheele bevolking van de fransche nederzettingen in Indië bedroeg
+op 31 December 1903 het aantal van 273748 inwoners, onder wie slechts
+1408 Europeanen, en wel 492 mannen, 546 vrouwen en 370 kinderen. De
+europeesche bevolking wisselt natuurlijk voortdurend, daar de meesten
+slechts zeer kort in de kolonie blijven. Dit geldt vooral van de
+ambtenaren en hun gezinnen, wier _chassé-croisé_ over alle oceanen
+voldoende bekend is. Het aantal Europeanen of kleurlingen, die er
+wortel hebben geschoten en behagen vinden in de carrière, welke zij
+hebben gekozen, of in den handel, waarin zij bezig zijn, is slechts
+zeer klein. Men kan de vooroordeelen van een volk niet veranderen,
+zoo min als de begrippen, die gangbaar, zijn in het moederland. Een
+kolonie is nu eenmaal een oord van ballingschap, en het klimaat moet er
+noodzakelijk ongezond zijn. En hoeveel menschen, veroordeeld om in het
+land, dat hen heeft zien geboren worden, te leven in een voortdurenden
+strijd ter verkrijging van de meest dringende levensbehoeften,
+zouden zich een veel vrijer en ruimer bestaan kunnen verschaffen,
+als zij, zoo zij vlijt en volharding bezaten, besloten het routinejuk
+af te schudden, en iets te ondernemen, 't zij landbouw of handel,
+in landen van onbetwistbare vruchtbaarheid, waar men nog zooveel
+handen kan gebruiken! Voor den groothandel, de banken, industriëele
+ondernemingen zouden er onmetelijke velden te exploiteeren blijven.
+
+Wij behoeven slechts een afstand van 160 kilometer per spoor af
+te leggen, om Madras te bereiken, gelegen aan diezelfde kust van
+Coromandel, en we stappen uit in een groote handelsstad, waar het
+drukke leven zich in allerlei vormen voordoet, en waar men alles
+kan genieten, wat een bloeiende europeesche stad aanbiedt. Bombay en
+Calcutta zijn evenals veel steden van het Uiterste Oosten volkrijke,
+bloeiende centra, die in niets onderdoen voor de groote steden
+van onze oude wereld, en zij, die er zich gevestigd hebben in den
+handel, het bankwezen of de industrie, klagen niet over de zoogenaamde
+ballingschap. Trouwens in veertien of achttien dagen voeren de trein
+en de paketboot hen naar den geboortegrond terug voor een kleine
+vacantie, waartoe gemakkelijk besloten wordt door die inwoners,
+wier middelen hun de onbeteekenende verplaatsing toestaan.
+
+Als men het leven van den inboorling nagaat met het oog op zijn
+behoeften en zijn intellectueele ontwikkeling, moet men wel inzien,
+dat hij veel gelukkiger is dan menig Europeaan of kleurling, die
+verkeert in wat wij overeengekomen zijn, beter levensomstandigheden
+te noemen. Wij vinden hem doorgaans vroolijk en tevreden; hij klaagt
+zelden, leeft op de primitiefste manier, wonend in een krotje of hutje
+met zijn meestal talrijk gezin, zich dekkend met een strook stof,
+die hem eenige stuivers heeft gekost, zich op de soberste manier
+voedend met de producten, die hij dikwijls zelf verbouwt zonder zorg
+voor den komenden dag. Is zoo'n man uit philosofisch oogpunt niet
+veel gelukkiger dan de meesten onzer?
+
+Een van mijn grootste genoegens in de koloniën bestaat in een
+bezoek aan de markt, dien levenden kaleidoscoop, die altijd een
+verschillend veld van waarnemingen is, al naar de omgeving waarin men
+zich bevindt. De markten van Indië bieden niet zoo'n weerzinwekkend,
+kwalijk riekend schouwspel als de markten in negerlanden. De menschen
+zijn er minder vuil en maken minder leven dan de zwarten van de
+Antillen of Zuid-Amerika; zij passen met hun bonte doeken bij hun
+omgeving, die niet zoo carnavalachtig is als ginder. Rood is de meest
+geliefde kleur; men zou bijna kunnen zeggen de eenige, door mannen
+en vrouwen gedragen, zoowel wanneer zij zich een groot deel van het
+lichaam bedekken, als wanneer ze zich tot een eenvoudigen band bepalen,
+aangebracht naar de wetten der welvoegelijkheid.
+
+Hier ook weer is er geen gebrek aan kinderen; maar de ouders behoeven
+zich niet om hen te bekommeren, want het talrijk kroost kan het goed
+vinden met de kippen aan den weg, en verdwaalt niet in de drukke
+menigte. Wat ik vurig hoop voor de inlandsche bevolking van Pondichéry
+en zelfs voor heel Indië, is dat men er de invoering van automobielen
+verbiede, die er zeker spoedig veel kwaad zouden stichten. Ten tijde
+van mijn verblijf in de kolonie had een parijsch automobielfabrikant
+zich tot een ambtenaar in Pondichéry gewend, om inlichtingen te
+erlangen omtrent de mogelijkheid, het moordend instrument er in te
+voeren. De inboorling heeft de betreurenswaardige gewoonte, altijd
+op het midden van den weg te loopen, en zelfs als men in een gewoon
+rijtuig zit, moet men herhaaldelijk roepen, om hem naar den een of
+den anderen kant van den weg te doen gaan; wat de kinderen betreft,
+ze loopen voortdurend gevaar, in stukjes te worden gereden. Nergens
+ter wereld hebben de koetsiers zulk een moeilijke taak bij het mennen
+van hun paarden. Wat zou er gebeuren, als men op een dag den invoer
+van die wagens toeliet, die, al zouden ze enkele bevoorrechten
+gelukkig maken, een moorddadige werking zouden uitoefenen en de
+bevolking zouden decimeeren! De Europeaan zou, ook al kon bij zich
+bergen en zijn bestaan verdedigen, oproerige kreten uiten bij het
+zien van het monster, vooral om den aard van den grond. De bodem in
+het zuiden van Indië verkruimelt tot een rood poeder, dat bij het
+geringste zuchtje van den wind in wolken opvliegt. Nu reeds in onze
+europeesche landen het stof, door dit middel van vervoer opgejaagd,
+vrij gerechtvaardigde klachten doet rijzen, zou men te Pondichéry
+ware wanhoopskreten slaken. Hoe dikwijls is het mij gebeurd, dat ik
+na een wandeling van een paar uur moest constateeren, dat mijn wit
+costuum een saffraan kleurige tint had gekregen!
+
+De heer Delale, hoofd van het openbaar onderwijs, is zoo welwillend,
+mij tot gids te strekken bij het bezoek, dat ik mij voorgesteld had
+te brengen aan de voornaamste scholen van de stad. De quaestie van
+het onderwijs, dat in de koloniën aan de inlandsche bevolking wordt
+gegeven, heeft mij altijd veel belang ingeboezemd en leidde mij tot
+merkwaardige vergelijkingen. Er zijn koloniën, waar het oprechten
+lof verdient, en andere, waar het, eerlijk gezegd, bedroevend is,
+waar het op niets, op geen onderwijs neerkomt. Te Pondichéry, waar
+verscheiden scholen zijn, heb ik aan vijf een bezoek gebracht. Het
+onderwijs staat onder het toezicht van een zeer intelligenten leider,
+die uitstekend samenwerkt met den gouverneur. Wat mij het meest heeft
+getroffen, is de practische manier, waarop de onderwijzers in de
+jeugdige hersens de dingen doen doordringen, die hun onderwezen moeten
+worden, niet door het domme systeem van machinaal de kinderen zinnen
+te laten herhalen, die ze niet begrijpen, maar door het kraantje van
+hun intelligentie te openen door verklaringen, die ze kunnen vatten,
+en die ze daarom niet vergeten. In die verschillende scholen ga ik door
+alle klassen heen en vraag verlof, die kinderen te mogen ondervragen,
+die toeval of intuïtie mij doen kiezen, daar ik altijd de keus van een
+onderwijzer een beetje wantrouw in de gevallen, dat de school aan een
+bezoeker moet worden vertoond. Het is mij aangenaam te kunnen zeggen,
+tot eer van den heer Delale, dat het bezoek aan die inrichtingen
+te Pondichéry zeer goede herinneringen bij mij heeft achtergelaten,
+en dat het te wenschen ware, dat men in enkele andere koloniën zijn
+goede methode volgde en tevens het aanhoudende toezicht, dat hij
+uitoefent in het hem toevertrouwde departement.
+
+In de laatste school, die ik bezocht, en die alleen voor jonge
+meisjes bestemd is, woonde ik verschillende naailessen bij, waar het
+werk op zeer lofwaardige wijze werd gedaan. Ik ben verbaasd over de
+gemakkelijkheid, waarmee die meisjes in goed Fransch antwoorden op
+de vragen, die ik tot haar richt. In Engelsch-Indië had ik in twee
+scholen kunnen opmerken, dat de kinderen zich bijna alleen in hun
+moedertaal konden uitdrukken, doorspekt met enkele engelsche woorden,
+verhaspeld op een wijze, die ze onbegrijpelijk maakte.
+
+Ach, indien het mogelijk was, al die kinderen in hun vroegste jeugd
+te doen begrijpen, dat er een studie is, waar de hersens door in de
+war raken en die de rust des levens verwoest, zou dat een weldaad
+zijn voor de kolonie! Ik heb het oog op de politiek, die dit arme
+land verwoest, de ontwikkeling tegenhoudt en op betreurenswaardige
+wijze de europeesche bevolking verdeelt.
+
+Ik wil liever niet stilstaan bij de pijnlijke zijden van de politiek,
+waar zij tot minder fraaie resultaten leidt en vooral vroeger
+geleid heeft.... Buitendien, niet enkel in Indië houdt men zich
+op met verkiezingspraktijken die afkeurenswaardig en verderfelijk
+zijn. Er zijn in Frankrijk ook steden bekend, waar de kiezers zich
+tot voorbeeld schijnen te stellen wat er plaats grijpt om en bij de
+stembussen van de hoofdstad onzer indische bezittingen....
+
+De grappige kant van de zaak is de terugslag der politieke meeningen
+op de onderlinge betrekkingen van de Europeanen, die te Pondichéry
+gevestigd zijn. Ik heb daar merkwaardige herinneringen aan behouden, en
+ik kan geen weerstand bieden aan den lust er enkele van mee te deelen.
+
+Een ambtenaar, pas ontscheept in de kolonie, brengt een bezoek aan den
+heer A, maar kan, daar hij den volgenden dag ongesteld wordt, niet naar
+den heer B gaan.... Hij wordt dadelijk door dien laatste beschouwd
+als te behooren tot een hem vijandelijke clan en op zij geschoven;
+men vertrouwt hem niet. Een ander ambtenaar, die op dezelfden dag
+gezien is geworden in gesprek met twee menschen van tegengestelde
+politieke overtuiging, wordt door beide voor een halve gehouden,
+een middenman, dien men goed zal doen te mijden.
+
+Aan de zijde der dames werkt de jaloezie met de allernietigste
+argumenten, de ongerijmdste voorwendsels, waarbij dan een gebabbel
+komt, zoo als men zich bijna niet kan voorstellen. Een dame uit
+Pondichéry heeft mij verteld, dat men vond dat zij haar rang niet
+voldoende kon ophouden, omdat zij in plaats van een pousse-pousse te
+nemen (kosten 20 centimes) te voet een boodschap was gaan doen op 100
+M. afstands. Het schijnt wel, dat een vrouw die zichzelve respecteert,
+in dat land in 't geheel niet mag loopen!
+
+Een tocht naar Karikal en naar Mahé, die betrekkelijk niet ver
+van Pondichéry liggen, lachte mij niet toe. Daarentegen heb ik,
+toen ik eenigen tijd vóór mijn bezoek aan Zuid-Indië in Calcutta
+vertoefde, een uitstapje gemaakt naar Chandernagor, slechts op een
+uur afstands per spoor verwijderd van de hoofdstad der engelsche
+bezittingen. Chandernagor, gebouwd op den rechteroever van de Hoogly
+aan een schilderachtige baai, herinnert aan de schoonste tijden
+van de fransche heerschappij in Indië. De stad heeft gedurende de
+geheele eerste helft der 18_de_ eeuw de schepen bij honderden aan
+haar kaden ten anker zien komen; daar zetelde de gansche handel van
+Bengalen. Zij heeft haar voorspoed zien verdwijnen door de opkomst
+en de groote ontwikkeling van Calcutta. Maar nog is het een stad,
+die indruk maakt, een aardige plaats met breede, rechte straten en
+sierlijke huizen. Verscheiden ruïnen van paleizen en tempels getuigen
+van den vroegeren luister. Het grondgebied is niet zeer groot,
+namelijk 6 K.M. over de grootste lengte bij een breedte van 2 K.M.,
+een oppervlakte van 1000 H.A. Het klimaat is er, dank zij den meren
+en bosschen om de stad, koeler dan in de omringende deelen des lands,
+maar de temperatuur is er veel veranderlijker en veel koeler dan te
+Pondichéry, ofschoon men in Mei zeer dikwijls een warmte heeft van
+40 tot 45° C.
+
+Er wordt, eigenlijk gezegd, te Chandernagor niets verbouwd, daar
+de beschikbare grond zoo beperkt is, dat men geen ernstige pogingen
+kan beginnen; maar de politiek is er wel doorgedrongen, evenals te
+Pondichéry, en zij vormt het hoofdonderwerp van alle gesprekken.
+
+Ik bracht er twee heerlijke dagen door bij den vriendelijken
+administrateur, den heer Bertrand en zijn lieve vrouw, en ik genoot
+van de heerlijke wandelingen aan den oever der rivier in de zuivere,
+opwekkende lucht.
+
+Er bestaat verschil van meening over de duurzaamheid van het engelsch
+bestuur in Indië. Naar alle waarschijnlijkheid hebben de Engelschen
+er geen wortel gevat. Een volksuitdrukking zegt: "De Engelschman
+en de Hindoe gaan samen als olie en water", dat wil zeggen, dat ze
+in 't geheel niet samengaan. De Hindoes verwijten den Engelschen,
+dat zij hen opeten, zooals de rupsen bladeren vernielen en zoo den
+boomen het sap ontstelen. Maar de Engelschen maken zich ook geen
+illusies omtrent de gevoelens, die zij den Hindoes inboezemen. "De
+intelligentste inboorlingen", schrijft een engelsch reiziger, "erkennen
+de weldaden van ons bestuur; maar de massa wil liever slecht geregeerd
+worden door haar eigen hoofden dan goed door ons".
+
+Het schijnt, dat de fransche invloed dieper doorgewerkt heeft op de
+te weinig talrijke stammen, door oude verdragen onder ons bestuur
+gelaten. Ik kan de verzoeking niet weerstaan, enkele regels aan te
+halen, die door Pierre Loti in zijn _Propos d'exil_ gewijd zijn aan
+de boeren uit den omtrek van Mahé (en die toegepast zouden kunnen
+worden op alle Hindoes, die fransch grondgebied bewonen), omdat zij
+uitstekend de gevoelens weergeven, die de inboorling te onzen opzichte
+koestert: "Zij zeggen in het Fransch _bonjour_, als de boeren bij ons
+en schijnen er trotsch op te zijn, bij ons te zijn gebleven; men ziet,
+dat ze lust hebben te blijven staan en een praatje te maken. Diegenen,
+die onze taal een weinig kennen, glimlachen en beginnen een gesprek,
+altijd pratend van: 'Onze matrozen ... onze soldaten.' Ja, men is
+hier toch wel in Frankrijk." En ik moet denken aan een geval voor
+de rechtbank te Saigon, waar een van die Indiërs, beschuldigd van
+ik weet niet welke euveldaad, aan een magistraat uit Corsica, die
+hem als wilde toesprak, ten antwoord gaf: "Wij waren al Franschen
+tweehonderd jaar vroeger dan gij."
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie
+by G. Verschuur
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13697 ***
diff --git a/13697-8.txt b/13697-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..ddc5abf
--- /dev/null
+++ b/13697-8.txt
@@ -0,0 +1,982 @@
+Project Gutenberg's Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie, by G. Verschuur
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie
+       From De Aarde en haar volken, Jaargang 1906
+
+Author: G. Verschuur
+
+Release Date: October 10, 2004 [EBook #13697]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PONDICHERY, HOOFDSTAD VAN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+
+Pondichéry, hoofdstad van Fransch-Indië.
+
+Naar het Fransch van G. Verschuur.
+
+	Pondichéry, moeilijk te naderen over zee.--Witte stad en
+	Indische stad.--Het Regeeringspaleis.--De hôtels in onze
+	koloniën.--Engelsche enclaves.--De bevolking; de kinderen.
+	--Bouwkunst en godsdienst.--Handel.--De toekomst van
+	Pondichéry.--De markt.--De scholen.--Politieke koortshitte.
+
+
+Een klein strookje gronds vertegenwoordigt op dit oogenblik het
+belangrijkste gedeelte van 't geen Frankrijk heeft weten te behouden
+uit zijn oud Indisch Rijk, dat thans een der machtigste koloniën van
+de britsche kroon is. Op die alluviale strook gronds ligt de stad
+Pondichéry, hoofdstad der fransche bezittingen, waarvan de groote
+Dupleix zich gansch andere horizons gedroomd had.
+
+Het bescheiden grondgebied van Pondichéry omvat niet meer dan 29145
+H.A. De dépendances van wat men gewoonlijk Fransch-Indië noemt, zijn
+de volgende vier: Chandernagor, Karikal, Mahé en Yanaon. Zij liggen
+verspreid over verschillende deelen van het groote schiereiland,
+de drie laatstgenoemde op korten afstand van het grondgebied van
+Pondichéry, het eerste in de onmiddellijke nabijheid van Calcutta.
+
+De gouverneur der Fransche nederzettingen in Indië woont te Pondichéry,
+maar zijn ambt brengt mee, dat hij zich dikwijls moet verplaatsen naar
+de verschillende andere fransche plaatsen, waar de leiding der zaken in
+handen is van administreerende ambtenaren, die aan hem ondergeschikt
+zijn. Het spreekt vanzelf, dat er verscheiden lagere ambtenaren zijn,
+dat er een Plaatselijke Raad is evenals een Algemeene Raad, dat de
+kolonie te Parijs een afgevaardigde in den Senaat heeft, zoowel als
+in de Kamer, en dat op het grondgebied van Pondichéry de politiek
+de spil is, waarom alles draait en de voortdurende zorg van iederen
+dag. Wij zullen nog wel meer een woordje te zeggen hebben over die
+noodlottige politiek, dien knagenden kanker, waarvan zeker geen enkele
+fransche kolonie zooveel te lijden heeft als dat arme Pondichéry.
+
+Laat ons eerst voet aan wal zetten, wat niet altijd gemakkelijk
+gaat, als men, zooals met mij 't geval is, over zee aankomt. Daar de
+golven dikwijls hoog gaan op de reede, kan de ontscheping soms zoo
+moeilijk zijn, dat het onmogelijk wordt, gemeenschap met de kust te
+krijgen. Het is vaak gebeurd, dat ten gevolge van het stormachtige
+weer de paketboot, die Pondichéry aandoet op haar reis heen en
+terug tusschen Colombo en Calcutta, niet met den wal gemeenschap kon
+krijgen en zich genoodzaakt zag, met passagiers en lading haren weg
+te vervolgen. Weinige jaren geleden heeft dat geval zich driemaal
+achtereen voorgedaan. Met platboomde vaartuigen, _chelingues_
+genoemd, die geen inhouten (ribben) hebben, nadert men de kust. Er
+wordt aangelegd bij een pier, die 252 M. lang is en recht in zee
+vooruitsteekt; staat de zee hoog, dan heeft men de behendigheid van
+een acrobaat noodig, om zijn evenwicht te bewaren bij het vastgrijpen
+van het touw, waarmee men de ladder kan bereiken. Om aan dien last te
+ontkomen, geeft de toerist er veelal de voorkeur aan, zich per spoor
+naar Pondichéry te begeven, want de kolonie is sinds 1877 aan het
+groote Engelsch-Indië verbonden en staat door zijlijnen in verbinding
+met de van Frankrijk afhankelijke gebieden.
+
+Pondichéry is een vrijhaven. Levensmiddelen en koopwaren van allerlei
+streken afkomstig, mogen over zee binnenkomen en uitgaan, zonder
+eenige douanerechten te betalen, onverschillig onder welke vlag
+zij varen. Alleen zout en opium zijn van deze gunstige beschikking
+uitgesloten, want bij verdragen zijn die voortbrengselen verboden;
+noch de productie ervan noch de handel erin zijn geoorloofd.
+
+Moet ik de geschiedenis in herinnering brengen? Pottoutchéri
+of Poultchéri, het "nieuwe dorp", door menschen van hooge kaste
+Poudou-nagar of "Nieuw Kasteel" genoemd, is in 1693 gekocht van koning
+Vidjayanagar door den beroemden commandant Martin, ter vergoeding voor
+Sint-Thomas, waarvan de Hollanders zich hadden meester gemaakt. Het
+dorpje van paria's nam snel toe in grootte en werd het middelpunt van
+een aanzienlijke handelsbeweging trots de wederwaardigheden van zijn
+politieke geschiedenis.
+
+Al dadelijk in den aanvang werd het door de Hollanders vermeesterd;
+maar in 1699 werd het ons teruggegeven. Daarna werd het viermaal door
+de Engelschen belegerd; admiraal Boscawen werd in 1748 teruggeslagen
+door Dupleix; in 1760-61 gaf Lally-Tolendal, door hongersnood
+gedwongen, zich over, na een hardnekkigen tegenstand te hebben geboden,
+en de vrede van Parijs in 1763 herstelde ons in het bezit van de stad.
+
+In 1778 maakten de Engelschen zich er opnieuw van meester, om de stad
+in 1785 bij den vrede van Versailles terug te geven en haar daarna
+voor de derde maal in 1793 te veroveren. Voor goed herkregen wij deze
+bezitting in 1816-17, met verbod er eenige versterking aan te leggen
+of er een andere gewapende macht te onderhouden dan de politie.
+
+De stad is in twee deelen verdeeld, de witte stad en de indische stad,
+door een gracht gescheiden. De eerste, aan de oostzijde en aan zee
+gelegen, is regelmatig gebouwd; de straten zijn breed en recht, wat
+ook het geval is met de tweede, die echter over grooter uitgestrektheid
+zich uitstrekt.
+
+Ik kende Pondichéry, doordien ik er op een vroegere reis een week
+had doorgebracht, en met waar genoegen zette ik er weer den voet
+op vasten grond, na mijn aankomst aan die lange pier van slecht
+ineengevoegde planken. Sinds mijn vorig bezoek was het aanzien
+der plaats niet veranderd. Ik zie weer het nog al indrukwekkende
+standbeeld van den grooten Dupleix, dat dichtbij het strand zich
+verheft, en na eenige honderden meters te zijn voortgegaan, bereik
+ik het Gouvernementspaleis, waar de tegenwoordige bewoner, dien ik de
+eer heb te kennen, mij gastvrijheid heeft aangeboden. Ik voel er mij
+te huis, want in de prettige kamer, die voor mij in orde gebracht is,
+heb ik ook eenige jaren vroeger gelogeerd.
+
+Het Gouvernementspaleis te Pondichéry is een alleraardigste residentie,
+en de gouverneur, de heer Lemaire, is er, evenals zijn beminnelijke
+echtgenoote, veel meer naar zijn zin dan in het sombere huis, dat ze
+twee jaren geleden op Martinique bewoonden, waar ik 't genoegen had
+hun een bezoek te brengen. De ligging en de indeeling van het huis
+zijn uitstekend; het lange balkon, dat langs de groote ontvangzaal
+loopt, biedt een verrukkelijk uitzicht over een groote, vierkante
+ruimte, aan de overzij begrensd door een rij sierlijke en regelmatige
+gebouwen, en als men er 's avonds gemakkelijk is gezeten, geniet
+men met welbehagen dien verrukkelijken geur der tropische landen,
+die een temperatuur bezitten, door 't verdwijnen van de zon heerlijk
+en verkwikkend geworden.
+
+Het klimaat van dit gedeelte van Indië is over 't geheel gezond. In
+gewone tijden is de gemiddelde temperatuur 30° C. over dag en 26
+'s nachts. In de maanden December en Januari daalt zij tot 3 à 5°
+C. over dag, terwijl van Mei tot September de thermometer tusschen 32°
+en 40° C. staat; dat is de periode van de zeer heete westenwinden, die
+op onaangename manier de lucht oververhitten. Het droge jaargetijde
+duurt van het begin van Januari tot omstreeks den 15_den_ October;
+de rest van het jaar heet dan de winter. In 't algemeen gesproken,
+regent het zelden in dit deel van Indië; slechts in November en
+December komt nog al dikwijls regen voor.
+
+Als men te Pondichéry een zindelijk en goed verzorgd hôtel vond,
+dat bij een goede keuken voor het moderne comfort zorgde, zou ik niet
+aarzelen, de stad een zeer aantrekkelijk verblijf te noemen voor de
+europeesche wintermaanden, wanneer zooveel menschen zich afvragen,
+in welk hoekje van de wereld men aangenaam verblijven kan in zachte
+lucht. Ongelukkig ontbreekt dit materiëele gerief; de beide hôtels,
+die men er vindt, zijn beneden het middelmatige, en als men niet
+van de gastvrijheid van bloedverwanten of vrienden kan genieten,
+zal men er niet gauw toe komen, er eenigen tijd te vertoeven.
+
+Het gebrek aan goede hôtels in de koloniën is onbetwistbaar een
+hinderpaal voor de ontwikkeling van het toerisme. De Engelschen hebben
+dat goed begrepen; nemen wij als voorbeelden de eilanden van de keten
+der Antillen en de engelsche bezittingen in Azië. Op Trinidad, Jamaica,
+Ceylon, in geheel Indië vindt men prachtige hôtels, even comfortabel
+als ergens in Europa, en wat zien wij op Martinique, Guadeloupe, te
+Nouméa, op Bourbon? Niets dan bescheiden herbergen! Daaruit volgt,
+dat geen enkel toerist, die niet door een vriend is uitgenoodigd,
+er langer blijft dan volstrekt noodig is. De arme stad Saint-Pierre
+maakte in zekeren zin een uitzondering op den regel; men had er twee
+nette, goed ingerichte en goed bestuurde hôtels, maar de uitbarsting
+van den Mont-Pelé heeft ze voor altijd gesloten.
+
+Al wandelend, nu eens door de stad zelve, dan in de omstreken
+van Pondichéry, is het mij, of ik in een aardig provinciestadje
+ben of ergens buiten, waar het mooi is. De woningen zijn sierlijk,
+getuigen van een zekeren welstand en hebben een zindelijk voorkomen,
+dat in verschillende andere koloniën ontbreekt. De gouverneur is zoo
+goed geweest, een tweewielig wagentje, _pousse-pousse_, te mijner
+beschikking te stellen, dat ik dikwijls in den morgen gebruik, en een
+victoria, waarmee ik grooter afstanden kan afleggen, 's Avonds vóór
+het diner zijn de heer en mevrouw Lemaire zoo vriendelijk, mij per
+rijtuig in verschillende richtingen den omtrek te laten zien.
+
+Wat die ritjes wel merkwaardig maakt is, dat ik nu eens over fransch
+dan over engelsch grondgebied voortrol, en in een minimum van tijd dien
+overgang verscheiden malen maak. Het grondgebied van Pondichéry is
+door het tractaat van 1816 op de zonderlingste manier verdeeld, toen
+de kolonie na verscheiden malen in engelsch bezit te zijn overgegaan,
+voor goed aan Frankrijk kwam. Overal, tot voor de poorten der stad,
+zijn enclaves van britsch grondgebied in het fransche land uitgesneden,
+zóó, dat de Engelschen juist die hooge stellingen bezitten, die
+geschikt zijn voor de plaatsing van batterijen. Hier behoort de weg
+aan Engeland, terwijl de slooten onder fransche jurisdictie staan;
+ginds behoort een waterplas tot Madras, terwijl het land, dat er door
+geïrrigeerd wordt, onder Pondichéry ressorteert. Er is zelfs ergens
+een stuk gronds, welks eigenaar onbekend is. De Engelschen zijn
+bekwame politici; bij de sluiting van het tractaat van 1816 hebben
+zij zich er niet mee tevreden gesteld, aan de fransche regeering de
+verplichting op te leggen, nergens eenige versterking aan te leggen
+en geen gewapende macht te onderhouden buiten de politie, maar zij
+hebben ook het middel gevonden, het terrein zoo te splitsen en in
+stukken te deelen, dat er hoeken volkomen onverdeeld zijn gebleven.
+
+Wat mij onbegrijpelijk voorkomt is, dat na het dîner de stad geheel
+uitgestorven is. Men strekt zich gemakkelijk uit op zijn balcon of in
+zijn tuintje, maar gaat niet uit, en men schijnt er geen prijs op te
+stellen, op de pier of aan het strand de zuivere versterkende zeelucht
+te gaan inademen. Het is mij tweemaal gebeurd, dat ik 's avonds ging
+wandelen en lange overpeinzingen hield op een bank van de pier; maar
+ik heb geen enkelen Europeaan ontmoet. Alleen een inboorling heeft
+mij aangesproken in een taal, die ik niet verstond; waarschijnlijk
+vroeg hij een aalmoes.
+
+Een dame, die ik den volgenden dag ontmoette en wie ik mijn verbazing
+te kennen gaf over die wonderlijke afzondering, begreep niet, wat
+ik voor bekoorlijks vinden kon in die rust van het tropische land
+en dat gemis aan afleiding. Voor haar was het een leven als in de
+hel; hoe miste ze haar Parijs! Ik heb later gehoord, dat haar man,
+die ambtenaar was, verlof had gevraagd, daar zijn vrouw het klimaat
+niet kon verdragen! Trouwens men zou een merkwaardig boek kunnen
+schrijven over die quaestie van de verloven in de koloniën, alsook
+over de verschillende redenen, die de belanghebbenden aanvoeren,
+om ze te krijgen.
+
+De bevolking van Pondichéry is zachtzinnig, onderdanig en beleefd. Welk
+een treffend verschil met den onaangenamen neger, dien ik zoo dikwijls
+heb bestudeerd op de Antillen en elders! Het zijn zelfs sympathieke
+menschen, als men ze aan 't werk ziet op het veld, of hen gadeslaat
+bij hun kleinhandel, rustig loopend zonder geraas te maken. De kinderen
+kruipen over den grond, scharrelen langs de wegen tusschen de kippen,
+en zijn talrijk in de struiken als de konijnen in Australië. Ik kan
+niet laten, hen juweeltjes te noemen, als ik denk aan de europeesche
+kinderen, die mij de laatste drie maanden het leven vergald hebben op
+twee booten van de _Messageries Maritimes_. Die indische kinderen zijn,
+net als maleische, chineesche en japansche, lief en aardig, schreien
+nooit, en of er vijf of vijftig onmiddellijk bij u in de buurt zijn,
+ge bespeurt hun aanwezigheid nauwelijks. Ik zie ze met genoegen aan,
+die kleine onschadelijke negertjes, naakt als wormen, en die als eenig
+kleedingstuk een touwtje om de lenden dragen, waaraan in 't midden
+een soort van medaillon hangt bij wijze van vijgeblad, meestal uit
+metaal vervaardigd, koper, zilver of goud, al naar het vermogen der
+ouders. Wat heb ik hun vaak stuivers en lekkers toegegooid en wat
+had ik een schik in hun lachende gezichtjes!
+
+Men kan merkwaardige zedenstudies maken in die landen van overzee, waar
+godsdienst en gebruiken zooveel van de onze verschillen. Verscheiden
+malen reden wij 's avonds vóór den eten langs begrafenissen, waarvan
+de schikking tot vermakelijke verrassingen aanleiding gaf. Eens
+gingen we voorbij den stoet van een inlandsche vrouw van katholiek
+geloof. Zij lag in groot toilet, met bloemen en sieraden getooid en
+met zorg gekapt, op een, door de familie gedragen paradebed. Van een
+doodkist was geen sprake. Ze gingen haar eenvoudig aan den schoot
+der aarde toevertrouwen en haar met zand bedekken. Een anderen keer
+zagen we een mohammedaansche begrafenis, door zang en muziek begeleid.
+
+Het aantal tot den christelijken godsdienst bekeerde Indiërs is
+nog slechts zeer gering. De groote meerderheid der inboorlingen
+heeft den eeredienst van het Brahmaïsme bewaard, waar luidruchtige
+feesten, processies met tamtams en andere muziekinstrumenten, die
+een helsch lawaai maken, bij behooren. Den dag na mijn aankomst is
+er een groot feest bij een Brahmaan van aanzien, waar de gouverneur
+genoodigd is. Op het oogenblik, dat ons rijtuig vóór de woning
+van den jubilaris stilhoudt, laat zich de _Marseillaise_ hooren,
+en men voert ons naar de voor ons vrijgehouden zetels. Er wordt op
+onze knieën een reuzenbouquet gezet, die misschien wel een meter
+in omtrek is, en men hangt ons een krans van bloemen om den hals,
+die ons niet weinig prikkelt. De locale kleur, versterkt door de
+opgewonden uitroepen van de menigte, is typisch; maar de geuren,
+die uit het publiek opstijgen, laten veel te wenschen over, te meer
+daar bijna zonder uitzondering allen naakt zijn, op het vereischte
+bandje of touwtje na. IJs en ijskoude dranken gaan overvloedig rond;
+de warmte in de beperkte ruimte wordt ondragelijk; het is tijd dat
+wij ons rijtuig en de open lucht weer bereiken.
+
+Er zou tijd en veel geduld noodig zijn, om het verschil te leeren
+kennen in de gewoonten en wetten en maatschappelijke vormen, geldend
+voor de onderscheiden kasten van Brahmanen, en die hen in streng
+afgesloten klassen splitsen. De een zal nooit dit doen, de ander
+nooit dat; een handwerk, door deze kaste uitgeoefend, mag door een
+andere kaste niet worden ter hand genomen. De taak voor iedere kaste
+is zoo nauwkeurig voorgeschreven, dat het bepaald absurd wordt in
+onze oogen, en het komt mij voor, dat er zelfs voor deze menschen een
+lange, moeilijke leertijd wordt vereischt, als zij zich niet zullen
+schuldig maken aan eenige inbreuk op de velerlei voorschriften van
+hun godsdienst.
+
+Bouw- en beeldhouwkunst hebben het in de gebouwen, die aan den
+hindoeschen en den brahmaanschen godsdienst zijn gewijd, tot een
+zeldzame hoogte gebracht. Vele auteurs hebben ze reeds beschreven;
+maar toch schijnt het ons van belang, erop te wijzen, dat die van Indië
+door de artistieke zijde van hun architectuur en den rijkdom van hun
+versiering uitmunten boven vele tempels, die wij in andere landen
+van Azië hebben kunnen bezoeken. Men vindt wel niet te Pondichéry
+zulke prachtige tempels als te Tanjore, Trichinopoly en Madura, maar
+dat neemt niet weg, dat die van Villenour en andere plaatsen in den
+omtrek een nauwlettend bezoek verdienen.
+
+Ik ben verscheiden malen naar dien van Villenour gegaan, die op
+eenige kilometers afstands van de residentie is gelegen. Een zeer
+groote wagen of kar onder een breed afdak, die nu en dan dienst doet
+bij processies voor den eeredienst, geeft blijk van de bekwaamheid
+van deze inboorlingen en hun kunstvaardigheid in het handwerk. Die
+wagen, geheel van hout gemaakt, stelt een gansche boeddhistische
+geschiedenis voor, door middel van fijne werktuigen gegraveerd in
+vierkante blokken van dezelfde afmeting en aan elkander sluitend met
+onberispelijke symmetrie. Het gewicht van het geheel moet verbazend
+zijn, want op de hooge feestdagen zijn er 1200 à 1500 menschen noodig
+om het kolossale voertuig te trekken.
+
+De kunstvaardigheid van deze inboorlingen is nog niet verloren gegaan,
+zooals men geneigd zou zijn te veronderstellen, als men bespeurt
+dat al die indische tempels tot de oudheid opklimmen, en dat men in
+onze dagen nooit eens den bouw van een nieuw, even grootsch bouwwerk
+bijwoont. Ik heb er het bewijs van gezien, toen de gouverneur mij
+naar een plaats bracht dichtbij Villenour, waar wij een wagen zagen,
+die bijna af was en met evenveel talent vervaardigd was, als die uit
+voorbijgegane tijden.
+
+Het ware meesterstuk, dat wij voor oogen hebben, is uit zeer hard
+hout gesneden en stelt met merkwaardige fijnheid een boeddhistische
+processie voor, waarvan ons de beteekenis natuurlijk ontgaat, maar
+die ons met bewondering vervult. Een inlandsch beambte legt ons uit,
+dat er ten minste 500 menschen zullen noodig zijn, om den wagen te
+trekken. Hij laat ons het touw zien, dat men zal moeten gebruiken;
+het is zoo dik als een reuzenslang. Wij waren het niet alleen, die in
+verrukking raakten over dit mooie werk; een hoop kinderen omringde ons
+en was vervuld van eerbied. Ik vermoed, dat de heer Piot voldaan zou
+zijn over een bezoek aan een land, waar zijn leer zooveel aanhangers
+heeft gevonden.
+
+Wat Pondichéry en de grond, die er bij behoort, aan
+landbouwvoortbrengselen opleveren, beteekent weinig. De geheele
+uitvoer heeft slechts een waarde van 27 à 28 millioen francs; katoenen
+weefsels zijn daarin opgenomen voor een som van bij de 9 millioen
+en de aardnoten voor 15. Volgens het jaarverslag van 1904 hebben 48
+stoombooten van verschillende nationaliteit 581562 zakken aardnoten
+ingenomen van 75 kilo per zak. De aardnoten worden ook in den vorm
+van aardnotenkoeken uitgevoerd. Verleden jaar is de uitvoer van dit
+artikel gestegen tot een totaal bedrag van 4376 ton, hetgeen een waarde
+vertegenwoordigt van bij de 400,000 francs. Daarna volgen de katoenen
+weefsels, die in de laatste statistiek voorkomen voor de som van bij
+de 9 millioen; de rijstsoorten voor 2 1/4 millioen en de huiden voor
+1 1/2 millioen francs. De andere uitvoerartikelen bereiken slechts
+een onbeduidend cijfer. Er wordt een kleine hoeveelheid vanille
+uitgevoerd, zooals ook kokosnoten en vruchten. Het verbouwen van
+aardnoten heeft in den laatsten tijd een groote vlucht genomen en zou
+nog aanmerkelijk kunnen toenemen. Die handel is voortaan een zaak van
+gewicht voor Fransch-Indië, daar Pondichéry voor die oliehoudende
+zaden een groote opslagplaats geworden is, die niet enkel gevoed
+wordt door de directe voortbrenging in de buurt; reeds beginnen de
+producten uit de omliggende engelsche bezittingen toe te stroomen,
+waardoor de handelsbeweging vertienvoudigd wordt.
+
+De landbouwers uit het Zuiden van Indië, vooral uit de provincie
+Tanjore en uit de omstreken van Trichinopoly maken meestal voor hun
+verzendingen gebruik van Pondichéry, daar het de beste haven van de
+kust is, minder dan Madras aan cyclonen blootgesteld. De laatste,
+waarvan men de herinnering nog heeft behouden, is die van 1863;
+zeven schepen, die op korten afstand van het strand ten anker lagen,
+werden verzwolgen bij de groote ramp.
+
+Wat de vanille aangaat, men is er met de cultuur nog pas sinds een
+dozijn jaren bezig; vrij groote velden zijn ermee beplant in den
+Kolonialen Tuin, waar de onderdirecteur mij wel de inlichtingen wil
+geven, die mij belang inboezemen. In het begin had men met groote
+zorgeloosheid te strijden. De inboorlingen, die bij het kweeken van
+het kostbare gewas gebruikt worden, moeten voortdurend onder toezicht
+zijn; in het begin lagen massa's vanille in kisten te verrotten, alsof
+er een hoop hooi in lag. De tegenwoordige gouverneur heeft er orde
+op gesteld, zooals uit de verkregen resultaten blijkt. De vrucht van
+Pondichéry is dunner dan die uit Mexico en van Réunion, maar de geur
+der stokjes doet naar mijne meening niet voor de andere onder. De
+vanille wordt hier voor tien roepijen, dat is 17 francs, per kilo
+verkocht. Er zijn te Pondichéry kweekers met een ruim geweten, die hun
+welverzorgden en goed ingepakten oogst naar Bourbon hebben gezonden,
+om van daar als echte Bourbonvanille naar Europa te worden verscheept.
+
+De geheele bevolking van de fransche nederzettingen in Indië bedroeg
+op 31 December 1903 het aantal van 273748 inwoners, onder wie slechts
+1408 Europeanen, en wel 492 mannen, 546 vrouwen en 370 kinderen. De
+europeesche bevolking wisselt natuurlijk voortdurend, daar de meesten
+slechts zeer kort in de kolonie blijven. Dit geldt vooral van de
+ambtenaren en hun gezinnen, wier _chassé-croisé_ over alle oceanen
+voldoende bekend is. Het aantal Europeanen of kleurlingen, die er
+wortel hebben geschoten en behagen vinden in de carrière, welke zij
+hebben gekozen, of in den handel, waarin zij bezig zijn, is slechts
+zeer klein. Men kan de vooroordeelen van een volk niet veranderen,
+zoo min als de begrippen, die gangbaar, zijn in het moederland. Een
+kolonie is nu eenmaal een oord van ballingschap, en het klimaat moet er
+noodzakelijk ongezond zijn. En hoeveel menschen, veroordeeld om in het
+land, dat hen heeft zien geboren worden, te leven in een voortdurenden
+strijd ter verkrijging van de meest dringende levensbehoeften,
+zouden zich een veel vrijer en ruimer bestaan kunnen verschaffen,
+als zij, zoo zij vlijt en volharding bezaten, besloten het routinejuk
+af te schudden, en iets te ondernemen, 't zij landbouw of handel,
+in landen van onbetwistbare vruchtbaarheid, waar men nog zooveel
+handen kan gebruiken! Voor den groothandel, de banken, industriëele
+ondernemingen zouden er onmetelijke velden te exploiteeren blijven.
+
+Wij behoeven slechts een afstand van 160 kilometer per spoor af
+te leggen, om Madras te bereiken, gelegen aan diezelfde kust van
+Coromandel, en we stappen uit in een groote handelsstad, waar het
+drukke leven zich in allerlei vormen voordoet, en waar men alles
+kan genieten, wat een bloeiende europeesche stad aanbiedt. Bombay en
+Calcutta zijn evenals veel steden van het Uiterste Oosten volkrijke,
+bloeiende centra, die in niets onderdoen voor de groote steden
+van onze oude wereld, en zij, die er zich gevestigd hebben in den
+handel, het bankwezen of de industrie, klagen niet over de zoogenaamde
+ballingschap. Trouwens in veertien of achttien dagen voeren de trein
+en de paketboot hen naar den geboortegrond terug voor een kleine
+vacantie, waartoe gemakkelijk besloten wordt door die inwoners,
+wier middelen hun de onbeteekenende verplaatsing toestaan.
+
+Als men het leven van den inboorling nagaat met het oog op zijn
+behoeften en zijn intellectueele ontwikkeling, moet men wel inzien,
+dat hij veel gelukkiger is dan menig Europeaan of kleurling, die
+verkeert in wat wij overeengekomen zijn, beter levensomstandigheden
+te noemen. Wij vinden hem doorgaans vroolijk en tevreden; hij klaagt
+zelden, leeft op de primitiefste manier, wonend in een krotje of hutje
+met zijn meestal talrijk gezin, zich dekkend met een strook stof,
+die hem eenige stuivers heeft gekost, zich op de soberste manier
+voedend met de producten, die hij dikwijls zelf verbouwt zonder zorg
+voor den komenden dag. Is zoo'n man uit philosofisch oogpunt niet
+veel gelukkiger dan de meesten onzer?
+
+Een van mijn grootste genoegens in de koloniën bestaat in een
+bezoek aan de markt, dien levenden kaleidoscoop, die altijd een
+verschillend veld van waarnemingen is, al naar de omgeving waarin men
+zich bevindt. De markten van Indië bieden niet zoo'n weerzinwekkend,
+kwalijk riekend schouwspel als de markten in negerlanden. De menschen
+zijn er minder vuil en maken minder leven dan de zwarten van de
+Antillen of Zuid-Amerika; zij passen met hun bonte doeken bij hun
+omgeving, die niet zoo carnavalachtig is als ginder. Rood is de meest
+geliefde kleur; men zou bijna kunnen zeggen de eenige, door mannen
+en vrouwen gedragen, zoowel wanneer zij zich een groot deel van het
+lichaam bedekken, als wanneer ze zich tot een eenvoudigen band bepalen,
+aangebracht naar de wetten der welvoegelijkheid.
+
+Hier ook weer is er geen gebrek aan kinderen; maar de ouders behoeven
+zich niet om hen te bekommeren, want het talrijk kroost kan het goed
+vinden met de kippen aan den weg, en verdwaalt niet in de drukke
+menigte. Wat ik vurig hoop voor de inlandsche bevolking van Pondichéry
+en zelfs voor heel Indië, is dat men er de invoering van automobielen
+verbiede, die er zeker spoedig veel kwaad zouden stichten. Ten tijde
+van mijn verblijf in de kolonie had een parijsch automobielfabrikant
+zich tot een ambtenaar in Pondichéry gewend, om inlichtingen te
+erlangen omtrent de mogelijkheid, het moordend instrument er in te
+voeren. De inboorling heeft de betreurenswaardige gewoonte, altijd
+op het midden van den weg te loopen, en zelfs als men in een gewoon
+rijtuig zit, moet men herhaaldelijk roepen, om hem naar den een of
+den anderen kant van den weg te doen gaan; wat de kinderen betreft,
+ze loopen voortdurend gevaar, in stukjes te worden gereden. Nergens
+ter wereld hebben de koetsiers zulk een moeilijke taak bij het mennen
+van hun paarden. Wat zou er gebeuren, als men op een dag den invoer
+van die wagens toeliet, die, al zouden ze enkele bevoorrechten
+gelukkig maken, een moorddadige werking zouden uitoefenen en de
+bevolking zouden decimeeren! De Europeaan zou, ook al kon bij zich
+bergen en zijn bestaan verdedigen, oproerige kreten uiten bij het
+zien van het monster, vooral om den aard van den grond. De bodem in
+het zuiden van Indië verkruimelt tot een rood poeder, dat bij het
+geringste zuchtje van den wind in wolken opvliegt. Nu reeds in onze
+europeesche landen het stof, door dit middel van vervoer opgejaagd,
+vrij gerechtvaardigde klachten doet rijzen, zou men te Pondichéry
+ware wanhoopskreten slaken. Hoe dikwijls is het mij gebeurd, dat ik
+na een wandeling van een paar uur moest constateeren, dat mijn wit
+costuum een saffraan kleurige tint had gekregen!
+
+De heer Delale, hoofd van het openbaar onderwijs, is zoo welwillend,
+mij tot gids te strekken bij het bezoek, dat ik mij voorgesteld had
+te brengen aan de voornaamste scholen van de stad. De quaestie van
+het onderwijs, dat in de koloniën aan de inlandsche bevolking wordt
+gegeven, heeft mij altijd veel belang ingeboezemd en leidde mij tot
+merkwaardige vergelijkingen. Er zijn koloniën, waar het oprechten
+lof verdient, en andere, waar het, eerlijk gezegd, bedroevend is,
+waar het op niets, op geen onderwijs neerkomt. Te Pondichéry, waar
+verscheiden scholen zijn, heb ik aan vijf een bezoek gebracht. Het
+onderwijs staat onder het toezicht van een zeer intelligenten leider,
+die uitstekend samenwerkt met den gouverneur. Wat mij het meest heeft
+getroffen, is de practische manier, waarop de onderwijzers in de
+jeugdige hersens de dingen doen doordringen, die hun onderwezen moeten
+worden, niet door het domme systeem van machinaal de kinderen zinnen
+te laten herhalen, die ze niet begrijpen, maar door het kraantje van
+hun intelligentie te openen door verklaringen, die ze kunnen vatten,
+en die ze daarom niet vergeten. In die verschillende scholen ga ik door
+alle klassen heen en vraag verlof, die kinderen te mogen ondervragen,
+die toeval of intuïtie mij doen kiezen, daar ik altijd de keus van een
+onderwijzer een beetje wantrouw in de gevallen, dat de school aan een
+bezoeker moet worden vertoond. Het is mij aangenaam te kunnen zeggen,
+tot eer van den heer Delale, dat het bezoek aan die inrichtingen
+te Pondichéry zeer goede herinneringen bij mij heeft achtergelaten,
+en dat het te wenschen ware, dat men in enkele andere koloniën zijn
+goede methode volgde en tevens het aanhoudende toezicht, dat hij
+uitoefent in het hem toevertrouwde departement.
+
+In de laatste school, die ik bezocht, en die alleen voor jonge
+meisjes bestemd is, woonde ik verschillende naailessen bij, waar het
+werk op zeer lofwaardige wijze werd gedaan. Ik ben verbaasd over de
+gemakkelijkheid, waarmee die meisjes in goed Fransch antwoorden op
+de vragen, die ik tot haar richt. In Engelsch-Indië had ik in twee
+scholen kunnen opmerken, dat de kinderen zich bijna alleen in hun
+moedertaal konden uitdrukken, doorspekt met enkele engelsche woorden,
+verhaspeld op een wijze, die ze onbegrijpelijk maakte.
+
+Ach, indien het mogelijk was, al die kinderen in hun vroegste jeugd
+te doen begrijpen, dat er een studie is, waar de hersens door in de
+war raken en die de rust des levens verwoest, zou dat een weldaad
+zijn voor de kolonie! Ik heb het oog op de politiek, die dit arme
+land verwoest, de ontwikkeling tegenhoudt en op betreurenswaardige
+wijze de europeesche bevolking verdeelt.
+
+Ik wil liever niet stilstaan bij de pijnlijke zijden van de politiek,
+waar zij tot minder fraaie resultaten leidt en vooral vroeger
+geleid heeft.... Buitendien, niet enkel in Indië houdt men zich
+op met verkiezingspraktijken die afkeurenswaardig en verderfelijk
+zijn. Er zijn in Frankrijk ook steden bekend, waar de kiezers zich
+tot voorbeeld schijnen te stellen wat er plaats grijpt om en bij de
+stembussen van de hoofdstad onzer indische bezittingen....
+
+De grappige kant van de zaak is de terugslag der politieke meeningen
+op de onderlinge betrekkingen van de Europeanen, die te Pondichéry
+gevestigd zijn. Ik heb daar merkwaardige herinneringen aan behouden, en
+ik kan geen weerstand bieden aan den lust er enkele van mee te deelen.
+
+Een ambtenaar, pas ontscheept in de kolonie, brengt een bezoek aan den
+heer A, maar kan, daar hij den volgenden dag ongesteld wordt, niet naar
+den heer B gaan.... Hij wordt dadelijk door dien laatste beschouwd
+als te behooren tot een hem vijandelijke clan en op zij geschoven;
+men vertrouwt hem niet. Een ander ambtenaar, die op dezelfden dag
+gezien is geworden in gesprek met twee menschen van tegengestelde
+politieke overtuiging, wordt door beide voor een halve gehouden,
+een middenman, dien men goed zal doen te mijden.
+
+Aan de zijde der dames werkt de jaloezie met de allernietigste
+argumenten, de ongerijmdste voorwendsels, waarbij dan een gebabbel
+komt, zoo als men zich bijna niet kan voorstellen. Een dame uit
+Pondichéry heeft mij verteld, dat men vond dat zij haar rang niet
+voldoende kon ophouden, omdat zij in plaats van een pousse-pousse te
+nemen (kosten 20 centimes) te voet een boodschap was gaan doen op 100
+M. afstands. Het schijnt wel, dat een vrouw die zichzelve respecteert,
+in dat land in 't geheel niet mag loopen!
+
+Een tocht naar Karikal en naar Mahé, die betrekkelijk niet ver
+van Pondichéry liggen, lachte mij niet toe. Daarentegen heb ik,
+toen ik eenigen tijd vóór mijn bezoek aan Zuid-Indië in Calcutta
+vertoefde, een uitstapje gemaakt naar Chandernagor, slechts op een
+uur afstands per spoor verwijderd van de hoofdstad der engelsche
+bezittingen. Chandernagor, gebouwd op den rechteroever van de Hoogly
+aan een schilderachtige baai, herinnert aan de schoonste tijden
+van de fransche heerschappij in Indië. De stad heeft gedurende de
+geheele eerste helft der 18_de_ eeuw de schepen bij honderden aan
+haar kaden ten anker zien komen; daar zetelde de gansche handel van
+Bengalen. Zij heeft haar voorspoed zien verdwijnen door de opkomst
+en de groote ontwikkeling van Calcutta. Maar nog is het een stad,
+die indruk maakt, een aardige plaats met breede, rechte straten en
+sierlijke huizen. Verscheiden ruïnen van paleizen en tempels getuigen
+van den vroegeren luister. Het grondgebied is niet zeer groot,
+namelijk 6 K.M. over de grootste lengte bij een breedte van 2 K.M.,
+een oppervlakte van 1000 H.A. Het klimaat is er, dank zij den meren
+en bosschen om de stad, koeler dan in de omringende deelen des lands,
+maar de temperatuur is er veel veranderlijker en veel koeler dan te
+Pondichéry, ofschoon men in Mei zeer dikwijls een warmte heeft van
+40 tot 45° C.
+
+Er wordt, eigenlijk gezegd, te Chandernagor niets verbouwd, daar
+de beschikbare grond zoo beperkt is, dat men geen ernstige pogingen
+kan beginnen; maar de politiek is er wel doorgedrongen, evenals te
+Pondichéry, en zij vormt het hoofdonderwerp van alle gesprekken.
+
+Ik bracht er twee heerlijke dagen door bij den vriendelijken
+administrateur, den heer Bertrand en zijn lieve vrouw, en ik genoot
+van de heerlijke wandelingen aan den oever der rivier in de zuivere,
+opwekkende lucht.
+
+Er bestaat verschil van meening over de duurzaamheid van het engelsch
+bestuur in Indië. Naar alle waarschijnlijkheid hebben de Engelschen
+er geen wortel gevat. Een volksuitdrukking zegt: "De Engelschman
+en de Hindoe gaan samen als olie en water", dat wil zeggen, dat ze
+in 't geheel niet samengaan. De Hindoes verwijten den Engelschen,
+dat zij hen opeten, zooals de rupsen bladeren vernielen en zoo den
+boomen het sap ontstelen. Maar de Engelschen maken zich ook geen
+illusies omtrent de gevoelens, die zij den Hindoes inboezemen. "De
+intelligentste inboorlingen", schrijft een engelsch reiziger, "erkennen
+de weldaden van ons bestuur; maar de massa wil liever slecht geregeerd
+worden door haar eigen hoofden dan goed door ons".
+
+Het schijnt, dat de fransche invloed dieper doorgewerkt heeft op de
+te weinig talrijke stammen, door oude verdragen onder ons bestuur
+gelaten. Ik kan de verzoeking niet weerstaan, enkele regels aan te
+halen, die door Pierre Loti in zijn _Propos d'exil_ gewijd zijn aan
+de boeren uit den omtrek van Mahé (en die toegepast zouden kunnen
+worden op alle Hindoes, die fransch grondgebied bewonen), omdat zij
+uitstekend de gevoelens weergeven, die de inboorling te onzen opzichte
+koestert: "Zij zeggen in het Fransch _bonjour_, als de boeren bij ons
+en schijnen er trotsch op te zijn, bij ons te zijn gebleven; men ziet,
+dat ze lust hebben te blijven staan en een praatje te maken. Diegenen,
+die onze taal een weinig kennen, glimlachen en beginnen een gesprek,
+altijd pratend van: 'Onze matrozen ... onze soldaten.' Ja, men is
+hier toch wel in Frankrijk." En ik moet denken aan een geval voor
+de rechtbank te Saigon, waar een van die Indiërs, beschuldigd van
+ik weet niet welke euveldaad, aan een magistraat uit Corsica, die
+hem als wilde toesprak, ten antwoord gaf: "Wij waren al Franschen
+tweehonderd jaar vroeger dan gij."
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie
+by G. Verschuur
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PONDICHERY, HOOFDSTAD VAN ***
+
+***** This file should be named 13697-8.txt or 13697-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/6/9/13697/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
diff --git a/13697-8.zip b/13697-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..2120c6a
--- /dev/null
+++ b/13697-8.zip
diff --git a/13697-h.zip b/13697-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..c7c5e23
--- /dev/null
+++ b/13697-h.zip
diff --git a/13697-h/13697-h.htm b/13697-h/13697-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..0703658
--- /dev/null
+++ b/13697-h/13697-h.htm
@@ -0,0 +1,874 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+
+<title>Pondich&eacute;ry, hoofdstad van Fransch-Indi&euml;</title>
+<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print">
+<link rel="schema.DC" href="http://purl.org/DC/elements/1.0/">
+<meta name="author" content="G. Verschuur">
+<meta name="DC.Creator" content="G. Verschuur">
+<meta name="DC.Title" content="Pondich&eacute;ry, hoofdstad van Fransch-Indi&euml;">
+<meta name="DC.Date" content="#### 2004">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+Project Gutenberg's Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie, by G. Verschuur
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie
+       From De Aarde en haar volken, Jaargang 1906
+
+Author: G. Verschuur
+
+Release Date: October 10, 2004 [EBook #13697]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PONDICHERY, HOOFDSTAD VAN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<span class="pageno"><a id="d0e81"></a>Bladzijde 41</span><a id="d0e82"></a><h1>Pondich&eacute;ry, hoofdstad van Fransch-Indi&euml;.</h1>
+<p align="left" class="byline"><i>Naar het Fransch van G. Verschuur.</i></p>
+<div class="blockquote">
+<p id="d0e88">Pondich&eacute;ry, moeilijk te naderen over zee.&#8212;Witte stad en Indische stad.&#8212;Het Regeeringspaleis.&#8212;De h&ocirc;tels in onze koloni&euml;n.&#8212;Engelsche
+enclaves.&#8212;De bevolking; de kinderen.&#8212;Bouwkunst en godsdienst.&#8212;Handel.&#8212;De toekomst van Pondich&eacute;ry.&#8212;De markt.&#8212;De scholen.&#8212;Politieke
+koortshitte.
+</p>
+</div>
+<p id="d0e90"></p>
+<div id="d0e91" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="images/p1906-041-1.jpg" alt="Groep van kiesgerechtigde Brahmanen."></p>
+<p class="figureHead">Groep van kiesgerechtigde Brahmanen.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e95">Een klein strookje gronds vertegenwoordigt op dit oogenblik het belangrijkste gedeelte van 't geen Frankrijk heeft weten te
+behouden uit zijn oud Indisch Rijk, dat thans een der machtigste koloni&euml;n van de britsche kroon is. Op die alluviale strook
+gronds ligt de stad Pondich&eacute;ry, hoofdstad der fransche bezittingen, waarvan de groote Dupleix zich gansch andere horizons
+gedroomd had.
+
+</p>
+<p id="d0e97"></p>
+<table align="left" style="margin:10px; margin-left:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e98" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="images/p1906-041-2.jpg" alt="Indische muzikant uit Pondich&eacute;ry."></p>
+<p class="figureHead">Indische muzikant uit Pondich&eacute;ry.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e102">Het bescheiden grondgebied van Pondich&eacute;ry omvat niet meer dan 29145 H.A. De d&eacute;pendances van wat men gewoonlijk Fransch-Indi&euml;
+noemt, zijn de volgende vier: Chandernagor, Karikal, Mah&eacute; en Yanaon. Zij liggen verspreid over verschillende deelen van het
+groote schiereiland, de drie laatstgenoemde op korten afstand van het grondgebied van Pondich&eacute;ry, het eerste in de onmiddellijke
+nabijheid van Calcutta.
+
+</p>
+<p id="d0e104">De gouverneur der Fransche nederzettingen in Indi&euml; woont te Pondich&eacute;ry, maar zijn ambt brengt mee, dat hij zich dikwijls moet
+verplaatsen naar de verschillende andere fransche plaatsen, waar de leiding der zaken in handen is van administreerende ambtenaren,
+die aan hem ondergeschikt zijn. Het spreekt vanzelf, dat er verscheiden lagere ambtenaren zijn, dat er een Plaatselijke Raad
+is evenals een Algemeene Raad, dat de kolonie te Parijs een afgevaardigde in den Senaat heeft, zoowel als in de Kamer, en
+dat op het grondgebied van Pondich&eacute;ry de politiek de spil is, waarom alles draait en de voortdurende zorg van iederen dag.
+Wij zullen nog wel meer een woordje te zeggen hebben over die noodlottige politiek, dien knagenden kanker, waarvan zeker geen
+enkele fransche kolonie zooveel te lijden heeft als dat arme Pondich&eacute;ry.
+
+</p>
+<p id="d0e106">Laat ons eerst voet aan wal zetten, wat niet altijd gemakkelijk gaat, als men, zooals met mij 't geval is, over zee aankomt.
+Daar de golven dikwijls hoog gaan op de reede, kan de ontscheping soms zoo moeilijk zijn, dat het onmogelijk wordt, gemeenschap
+<span class="pageno"><a id="d0e108"></a>Bladzijde 42</span>met de kust te krijgen. Het is vaak gebeurd, dat ten gevolge van het stormachtige weer de paketboot, die Pondich&eacute;ry aandoet
+op haar reis heen en terug tusschen Colombo en Calcutta, niet met den wal gemeenschap kon krijgen en zich genoodzaakt zag,
+met passagiers en lading haren weg te vervolgen. Weinige jaren geleden heeft dat geval zich driemaal achtereen voorgedaan.
+Met platboomde vaartuigen, <i>chelingues</i> genoemd, die geen inhouten (ribben) hebben, nadert men de kust. Er wordt aangelegd bij een pier, die 252 M. lang is en recht
+in zee vooruitsteekt; staat de zee hoog, dan heeft men de behendigheid van een acrobaat noodig, om zijn evenwicht te bewaren
+bij het vastgrijpen van het touw, waarmee men de ladder kan bereiken. Om aan dien last te ontkomen, geeft de toerist er veelal
+de voorkeur aan, zich per spoor naar Pondich&eacute;ry te begeven, want de kolonie is sinds 1877 aan het groote Engelsch-Indi&euml; verbonden
+en staat door zijlijnen in verbinding met de van Frankrijk afhankelijke gebieden.
+
+</p>
+<p id="d0e113">Pondich&eacute;ry is een vrijhaven. Levensmiddelen en koopwaren van allerlei streken afkomstig, mogen over zee binnenkomen en uitgaan,
+zonder eenige douanerechten te betalen, onverschillig onder welke vlag zij varen. Alleen zout en opium zijn van deze gunstige
+beschikking uitgesloten, want bij verdragen zijn die voortbrengselen verboden; noch de productie ervan noch de handel erin
+zijn geoorloofd.
+
+</p>
+<p id="d0e115">Moet ik de geschiedenis in herinnering brengen? Pottoutch&eacute;ri of Poultch&eacute;ri, het &#8220;nieuwe dorp&#8221;, door menschen van hooge kaste
+Poudou-nagar of &#8220;Nieuw Kasteel&#8221; genoemd, is in 1693 gekocht van koning Vidjayanagar door den beroemden commandant Martin,
+ter vergoeding voor Sint-Thomas, waarvan de Hollanders zich hadden meester gemaakt. Het dorpje van paria's nam snel toe in
+grootte en werd het middelpunt van een aanzienlijke handelsbeweging trots de wederwaardigheden van zijn politieke geschiedenis.
+
+</p>
+<p id="d0e117">Al dadelijk in den aanvang werd het door de Hollanders vermeesterd; maar in 1699 werd het ons teruggegeven. Daarna werd het
+viermaal door de Engelschen belegerd; admiraal Boscawen werd in 1748 teruggeslagen door Dupleix; in 1760&#8211;61 gaf Lally-Tolendal,
+door hongersnood gedwongen, zich over, na een hardnekkigen tegenstand te hebben geboden, en de vrede van Parijs in 1763 herstelde
+ons in het bezit van de stad.
+
+</p>
+<p id="d0e119">In 1778 maakten de Engelschen zich er opnieuw van meester, om de stad in 1785 bij den vrede van Versailles terug te geven
+en haar daarna voor de derde maal in 1793 te veroveren. Voor goed herkregen wij deze bezitting in 1816&#8211;17, met verbod er eenige
+versterking aan te leggen of er een andere gewapende macht te onderhouden dan de politie.
+
+</p>
+<p id="d0e121">De stad is in twee deelen verdeeld, de witte stad en de indische stad, door een gracht gescheiden. De eerste, aan de oostzijde
+en aan zee gelegen, is regelmatig gebouwd; de straten zijn breed en recht, wat ook het geval is met de tweede, die echter
+over grooter uitgestrektheid zich uitstrekt.
+
+</p>
+<p id="d0e123">Ik kende Pondich&eacute;ry, doordien ik er op een vroegere reis een week had doorgebracht, en met waar genoegen zette ik er weer
+den voet op vasten grond, na mijn aankomst aan die lange pier van slecht ineengevoegde planken. Sinds mijn vorig bezoek was
+het aanzien der plaats niet veranderd. Ik zie weer het nog al indrukwekkende standbeeld van den grooten Dupleix, dat dichtbij
+het strand zich verheft, en na eenige honderden meters te zijn voortgegaan, bereik ik het Gouvernementspaleis, waar de tegenwoordige
+bewoner, dien ik de eer heb te kennen, mij gastvrijheid heeft aangeboden. Ik voel er mij te huis, want in de prettige kamer,
+die voor mij in orde gebracht is, heb ik ook eenige jaren vroeger gelogeerd.
+
+</p>
+<p id="d0e125">Het Gouvernementspaleis te Pondich&eacute;ry is een alleraardigste residentie, en de gouverneur, de heer Lemaire, is er, evenals
+zijn beminnelijke echtgenoote, veel meer naar zijn zin dan in het sombere huis, dat ze twee jaren geleden op Martinique bewoonden,
+waar ik 't genoegen had hun een bezoek te brengen. De ligging en de indeeling van het huis zijn uitstekend; het lange balkon,
+dat langs de groote ontvangzaal loopt, biedt een verrukkelijk uitzicht over een groote, vierkante ruimte, aan de overzij begrensd
+door een rij sierlijke en regelmatige gebouwen, en als men er 's avonds gemakkelijk is gezeten, geniet men met welbehagen
+dien verrukkelijken geur der tropische landen, die een temperatuur bezitten, door 't verdwijnen van de zon heerlijk en verkwikkend
+geworden.
+
+</p>
+<p id="d0e127">Het klimaat van dit gedeelte van Indi&euml; is over 't geheel gezond. In gewone tijden is de gemiddelde temperatuur 30&deg; C. over
+dag en 26 's nachts. In de maanden December en Januari daalt zij tot 3 &agrave; 5&deg; C. over dag, terwijl van Mei tot September de
+thermometer tusschen 32&deg; en 40&deg; C. staat; dat is de periode van de zeer heete westenwinden, die op onaangename manier de lucht
+oververhitten. Het droge jaargetijde duurt van het begin van Januari tot omstreeks den 15<sup>den</sup> October; de rest van het jaar heet dan de winter. In 't algemeen gesproken, regent het zelden in dit deel van Indi&euml;; slechts
+in November en December komt nog al dikwijls regen voor.
+
+</p>
+<p id="d0e132">Als men te Pondich&eacute;ry een zindelijk en goed verzorgd h&ocirc;tel vond, dat bij een goede keuken voor het moderne comfort zorgde,
+zou ik niet aarzelen, de stad een zeer aantrekkelijk verblijf te noemen voor de europeesche wintermaanden, wanneer zooveel
+menschen zich afvragen, in welk hoekje van de wereld men aangenaam verblijven kan in zachte lucht. Ongelukkig ontbreekt dit
+materi&euml;ele gerief; de beide h&ocirc;tels, die men er vindt, zijn beneden het middelmatige, en als men niet van de gastvrijheid van
+bloedverwanten of vrienden kan genieten, zal men er niet gauw toe komen, er eenigen tijd te vertoeven.
+
+</p>
+<p id="d0e134">Het gebrek aan goede h&ocirc;tels in de koloni&euml;n is onbetwistbaar een hinderpaal voor de ontwikkeling van het toerisme. De Engelschen
+hebben dat goed begrepen; nemen wij als voorbeelden de eilanden van de keten der Antillen en de engelsche bezittingen in Azi&euml;.
+Op Trinidad, Jamaica, Ceylon, in geheel Indi&euml; vindt men prachtige h&ocirc;tels, even comfortabel als ergens in Europa, en wat zien
+wij op Martinique, Guadeloupe, te Noum&eacute;a, op Bourbon? <span class="pageno"><a id="d0e136"></a>Bladzijde 43</span>Niets dan bescheiden herbergen! Daaruit volgt, dat geen enkel toerist, die niet door een vriend is uitgenoodigd, er langer
+blijft dan volstrekt noodig is. De arme stad Saint-Pierre maakte in zekeren zin een uitzondering op den regel; men had er
+twee nette, goed ingerichte en goed bestuurde h&ocirc;tels, maar de uitbarsting van den Mont-Pel&eacute; heeft ze voor altijd gesloten.
+
+</p>
+<p id="d0e138">Al wandelend, nu eens door de stad zelve, dan in de omstreken van Pondich&eacute;ry, is het mij, of ik in een aardig provinciestadje
+ben of ergens buiten, waar het mooi is. De woningen zijn sierlijk, getuigen van een zekeren welstand en hebben een zindelijk
+voorkomen, dat in verschillende andere koloni&euml;n ontbreekt. De gouverneur is zoo goed geweest, een tweewielig wagentje, <i>pousse-pousse</i>, te mijner beschikking te stellen, dat ik dikwijls in den morgen gebruik, en een victoria, waarmee ik grooter afstanden kan
+afleggen, 's Avonds v&oacute;&oacute;r het diner zijn de heer en mevrouw Lemaire zoo vriendelijk, mij per rijtuig in verschillende richtingen
+den omtrek te laten zien.
+
+</p>
+<p id="d0e143">Wat die ritjes wel merkwaardig maakt is, dat ik nu eens over fransch dan over engelsch grondgebied voortrol, en in een minimum
+van tijd dien overgang verscheiden malen maak. Het grondgebied van Pondich&eacute;ry is door het tractaat van 1816 op de zonderlingste
+manier verdeeld, toen de kolonie na verscheiden malen in engelsch bezit te zijn overgegaan, voor goed aan Frankrijk kwam.
+Overal, tot voor de poorten der stad, zijn enclaves van britsch grondgebied in het fransche land uitgesneden, z&oacute;&oacute;, dat de
+Engelschen juist die hooge stellingen bezitten, die geschikt zijn voor de plaatsing van batterijen. Hier behoort de weg aan
+Engeland, terwijl de slooten onder fransche jurisdictie staan; ginds behoort een waterplas tot Madras, terwijl het land, dat
+er door ge&iuml;rrigeerd wordt, onder Pondich&eacute;ry ressorteert. Er is zelfs ergens een stuk gronds, welks eigenaar onbekend is. De
+Engelschen zijn bekwame politici; bij de sluiting van het tractaat van 1816 hebben zij zich er niet mee tevreden gesteld,
+aan de fransche regeering de verplichting op te leggen, nergens eenige versterking aan te leggen en geen gewapende macht te
+onderhouden buiten de politie, maar zij hebben ook het middel gevonden, het terrein zoo te splitsen en in stukken te deelen,
+dat er hoeken volkomen onverdeeld zijn gebleven.
+
+</p>
+<p id="d0e145">Wat mij onbegrijpelijk voorkomt is, dat na het d&icirc;ner de stad geheel uitgestorven is. Men strekt zich gemakkelijk uit op zijn
+balcon of in zijn tuintje, maar gaat niet uit, en men schijnt er geen prijs op te stellen, op de pier of aan het strand de
+zuivere versterkende zeelucht te gaan inademen. Het is mij tweemaal gebeurd, dat ik 's avonds ging wandelen en lange overpeinzingen
+hield op een bank van de pier; maar ik heb geen enkelen Europeaan ontmoet. Alleen een inboorling heeft mij aangesproken in
+een taal, die ik niet verstond; waarschijnlijk vroeg hij een aalmoes.
+
+</p>
+<p id="d0e147">Een dame, die ik den volgenden dag ontmoette en wie ik mijn verbazing te kennen gaf over die wonderlijke afzondering, begreep
+niet, wat ik voor bekoorlijks vinden kon in die rust van het tropische land en dat gemis aan afleiding. Voor haar was het
+een leven als in de hel; hoe miste ze haar Parijs! Ik heb later gehoord, dat haar man, die ambtenaar was, verlof had gevraagd,
+daar zijn vrouw het klimaat niet kon verdragen! Trouwens men zou een merkwaardig boek kunnen schrijven over die quaestie van
+de verloven in de koloni&euml;n, alsook over de verschillende redenen, die de belanghebbenden aanvoeren, om ze te krijgen.
+
+</p>
+<p id="d0e149">De bevolking van Pondich&eacute;ry is zachtzinnig, onderdanig en beleefd. Welk een treffend verschil met den onaangenamen neger,
+dien ik zoo dikwijls heb bestudeerd op de Antillen en elders! Het zijn zelfs sympathieke menschen, als men ze aan 't werk
+ziet op het veld, of hen gadeslaat bij hun kleinhandel, rustig loopend zonder geraas te maken. De kinderen kruipen over den
+grond, scharrelen langs de wegen tusschen de kippen, en zijn talrijk in de struiken als de konijnen in Australi&euml;. Ik kan niet
+laten, hen juweeltjes te noemen, als ik denk aan de europeesche kinderen, die mij de laatste drie maanden het leven vergald
+hebben op twee booten van de <i>Messageries Maritimes</i>. Die indische kinderen zijn, net als maleische, chineesche en japansche, lief en aardig, schreien nooit, en of er vijf of
+vijftig onmiddellijk bij u in de buurt zijn, ge bespeurt hun aanwezigheid nauwelijks. Ik zie ze met genoegen aan, die kleine onschadelijke negertjes, naakt als
+wormen, en die als eenig kleedingstuk een touwtje om de lenden dragen, waaraan in 't midden een soort van medaillon hangt
+bij wijze van vijgeblad, meestal uit metaal vervaardigd, koper, zilver of goud, al naar het vermogen der ouders. Wat heb ik
+hun vaak stuivers en lekkers toegegooid en wat had ik een schik in hun lachende gezichtjes!
+
+</p>
+<p id="d0e157">Men kan merkwaardige zedenstudies maken in die landen van overzee, waar godsdienst en gebruiken zooveel van de onze verschillen.
+Verscheiden malen reden wij 's avonds v&oacute;&oacute;r den eten langs begrafenissen, waarvan de schikking tot vermakelijke verrassingen
+aanleiding gaf. Eens gingen we voorbij den stoet van een inlandsche vrouw van katholiek geloof. Zij lag in groot toilet, met
+bloemen en sieraden getooid en met zorg gekapt, op een, door de familie gedragen paradebed. Van een doodkist was geen sprake.
+Ze gingen haar eenvoudig aan den schoot der aarde toevertrouwen en haar met zand bedekken. Een anderen keer zagen we een mohammedaansche
+begrafenis, door zang en muziek begeleid.
+
+</p>
+<p id="d0e159">Het aantal tot den christelijken godsdienst bekeerde Indi&euml;rs is nog slechts zeer gering. De groote meerderheid der inboorlingen
+heeft den eeredienst van het Brahma&iuml;sme bewaard, waar luidruchtige feesten, processies met tamtams en andere muziekinstrumenten,
+die een helsch lawaai maken, bij behooren. Den dag na mijn aankomst is er een groot feest bij een Brahmaan van aanzien, waar
+de gouverneur genoodigd is. Op het oogenblik, dat ons rijtuig v&oacute;&oacute;r de woning van den jubilaris stilhoudt, laat zich de <i>Marseillaise</i> hooren, en men voert ons naar de voor ons vrijgehouden zetels. Er wordt op onze knie&euml;n een reuzenbouquet gezet, die misschien
+wel een meter in omtrek is, en men hangt ons een krans van bloemen om den hals, die ons niet weinig prikkelt. De locale kleur,
+versterkt door de opgewonden uitroepen van <span class="pageno"><a id="d0e164"></a>Bladzijde 44</span>de menigte, is typisch; maar de geuren, die uit het publiek opstijgen, laten veel te wenschen over, te meer daar bijna zonder
+uitzondering allen naakt zijn, op het vereischte bandje of touwtje na. IJs en ijskoude dranken gaan overvloedig rond; de warmte
+in de beperkte ruimte wordt ondragelijk; het is tijd dat wij ons rijtuig en de open lucht weer bereiken.
+
+</p>
+<p id="d0e166"></p>
+<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e167" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="images/p1906-044.jpg" alt="Aardige dreumes in gala."></p>
+<p class="figureHead">Aardige dreumes in gala.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e171">Er zou tijd en veel geduld noodig zijn, om het verschil te leeren kennen in de gewoonten en wetten en maatschappelijke vormen,
+geldend voor de onderscheiden kasten van Brahmanen, en die hen in streng afgesloten klassen splitsen. De een zal nooit dit
+doen, de ander nooit dat; een handwerk, door deze kaste uitgeoefend, mag door een andere kaste niet worden ter hand genomen.
+De taak voor iedere kaste is zoo nauwkeurig voorgeschreven, dat het bepaald absurd wordt in onze oogen, en het komt mij voor,
+dat er zelfs voor deze menschen een lange, moeilijke leertijd wordt vereischt, als zij zich niet zullen schuldig maken aan
+eenige inbreuk op de velerlei voorschriften van hun godsdienst.
+
+</p>
+<p id="d0e173">Bouw- en beeldhouwkunst hebben het in de gebouwen, die aan den hindoeschen en den brahmaanschen godsdienst zijn gewijd, tot
+een zeldzame hoogte gebracht. Vele auteurs hebben ze reeds beschreven; maar toch schijnt het ons van belang, erop te wijzen,
+dat die van Indi&euml; door de artistieke zijde van hun architectuur en den rijkdom van hun versiering uitmunten boven vele tempels,
+die wij in andere landen van Azi&euml; hebben kunnen bezoeken. Men vindt wel niet te Pondich&eacute;ry zulke prachtige tempels als te
+Tanjore, Trichinopoly en Madura, maar dat neemt niet weg, dat die van Villenour en andere plaatsen in den omtrek een nauwlettend
+bezoek verdienen.
+
+</p>
+<p id="d0e175">Ik ben verscheiden malen naar dien van Villenour gegaan, die op eenige kilometers afstands van de residentie is gelegen. Een
+zeer groote wagen of kar onder een breed afdak, die nu en dan dienst doet bij processies voor den eeredienst, geeft blijk
+van de bekwaamheid van deze inboorlingen en hun kunstvaardigheid in het handwerk. Die wagen, geheel van hout gemaakt, stelt
+een gansche boeddhistische geschiedenis voor, door middel van fijne werktuigen gegraveerd in vierkante blokken van dezelfde
+afmeting en aan elkander sluitend met onberispelijke symmetrie. Het gewicht van het geheel moet verbazend zijn, want op de
+hooge feestdagen zijn er 1200 &agrave; 1500 menschen noodig om het kolossale voertuig te trekken.
+
+</p>
+<p id="d0e177">De kunstvaardigheid van deze inboorlingen is nog niet verloren gegaan, zooals men geneigd zou zijn te veronderstellen, als
+men bespeurt dat al die indische tempels tot de oudheid opklimmen, en dat men in onze dagen nooit eens den bouw van een nieuw,
+even grootsch bouwwerk bijwoont. Ik heb er het bewijs van gezien, toen de gouverneur mij naar een plaats bracht dichtbij Villenour,
+waar wij een wagen zagen, die bijna af was en met evenveel talent vervaardigd was, als die uit voorbijgegane tijden.
+
+</p>
+<p id="d0e179">Het ware meesterstuk, dat wij voor oogen hebben, is uit zeer hard hout gesneden en stelt met merkwaardige fijnheid een boeddhistische
+processie voor, waarvan ons de beteekenis natuurlijk ontgaat, maar die ons met bewondering vervult. Een inlandsch beambte
+legt ons uit, dat er ten minste 500 menschen zullen noodig zijn, om den wagen te trekken. Hij laat ons het touw zien, dat
+men zal moeten gebruiken; het is zoo dik als een reuzenslang. Wij waren het niet alleen, die in verrukking raakten over dit
+mooie werk; een hoop kinderen omringde ons en was vervuld van eerbied. Ik vermoed, dat de heer Piot voldaan zou zijn over
+een bezoek aan een land, waar zijn leer zooveel aanhangers heeft gevonden.
+
+</p>
+<p id="d0e181">Wat Pondich&eacute;ry en de grond, die er bij behoort, aan landbouwvoortbrengselen opleveren, beteekent weinig. De geheele uitvoer
+heeft slechts een waarde van 27 &agrave; 28 millioen francs; katoenen weefsels zijn daarin opgenomen voor een som van bij de 9 millioen
+en de aardnoten voor 15. Volgens het jaarverslag van 1904 hebben 48 stoombooten van verschillende nationaliteit 581562 zakken
+aardnoten ingenomen van 75 kilo per zak. De aardnoten worden ook in den vorm van aardnotenkoeken uitgevoerd. Verleden jaar
+is de uitvoer van dit artikel gestegen tot een totaal bedrag van 4376 ton, hetgeen een waarde vertegenwoordigt van bij de
+400,000 francs. Daarna volgen de katoenen <span class="pageno"><a id="d0e183"></a>Bladzijde 46</span>weefsels, die in de laatste statistiek voorkomen voor de som van bij de 9 millioen; de rijstsoorten voor 2&frac14; millioen en de
+huiden voor 1&frac12; millioen francs. De andere uitvoerartikelen bereiken slechts een onbeduidend cijfer. Er wordt een kleine hoeveelheid
+vanille uitgevoerd, zooals ook kokosnoten en vruchten. Het verbouwen van aardnoten heeft in den laatsten tijd een groote vlucht
+genomen en zou nog aanmerkelijk kunnen toenemen. Die handel is voortaan een zaak van gewicht voor Fransch-Indi&euml;, daar Pondich&eacute;ry
+voor die oliehoudende zaden een groote opslagplaats geworden is, die niet enkel gevoed wordt door de directe voortbrenging
+in de buurt; reeds beginnen de producten uit de omliggende engelsche bezittingen toe te stroomen, waardoor de handelsbeweging
+vertienvoudigd wordt.
+
+</p>
+<p id="d0e185">De landbouwers uit het Zuiden van Indi&euml;, vooral uit de provincie Tanjore en uit de omstreken van Trichinopoly maken meestal
+voor hun verzendingen gebruik van Pondich&eacute;ry, daar het de beste haven van de kust is, minder dan Madras aan cyclonen blootgesteld.
+De laatste, waarvan men de herinnering nog heeft behouden, is die van 1863; zeven schepen, die op korten afstand van het strand
+ten anker lagen, werden verzwolgen bij de groote ramp.
+
+</p>
+<p id="d0e187">Wat de vanille aangaat, men is er met de cultuur nog pas sinds een dozijn jaren bezig; vrij groote velden zijn ermee beplant
+in den Kolonialen Tuin, waar de onderdirecteur mij wel de inlichtingen wil geven, die mij belang inboezemen. In het begin
+had men met groote zorgeloosheid te strijden. De inboorlingen, die bij het kweeken van het kostbare gewas gebruikt worden,
+moeten voortdurend onder toezicht zijn; in het begin lagen massa's vanille in kisten te verrotten, alsof er een hoop hooi
+in lag. De tegenwoordige gouverneur heeft er orde op gesteld, zooals uit de verkregen resultaten blijkt. De vrucht van Pondich&eacute;ry
+is dunner dan die uit Mexico en van R&eacute;union, maar de geur der stokjes doet naar mijne meening niet voor de andere onder. De
+vanille wordt hier voor tien roepijen, dat is 17 francs, per kilo verkocht. Er zijn te Pondich&eacute;ry kweekers met een ruim geweten,
+die hun welverzorgden en goed ingepakten oogst naar Bourbon hebben gezonden, om van daar als echte Bourbonvanille naar Europa
+te worden verscheept.
+
+</p>
+<p id="d0e189">De geheele bevolking van de fransche nederzettingen in Indi&euml; bedroeg op 31 December 1903 het aantal van 273748 inwoners, onder
+wie slechts 1408 Europeanen, en wel 492 mannen, 546 vrouwen en 370 kinderen. De europeesche bevolking wisselt natuurlijk voortdurend,
+daar de meesten slechts zeer kort in de kolonie blijven. Dit geldt vooral van de ambtenaren en hun gezinnen, wier <i>chass&eacute;-crois&eacute;</i> over alle oceanen voldoende bekend is. Het aantal Europeanen of kleurlingen, die er wortel hebben geschoten en behagen vinden
+in de carri&egrave;re, welke zij hebben gekozen, of in den handel, waarin zij bezig zijn, is slechts zeer klein. Men kan de vooroordeelen
+van een volk niet veranderen, zoo min als de begrippen, die gangbaar, zijn in het moederland. Een kolonie is nu eenmaal een
+oord van ballingschap, en het klimaat moet er noodzakelijk ongezond zijn. En hoeveel menschen, veroordeeld om in het land,
+dat hen heeft zien geboren worden, te leven in een voortdurenden strijd ter verkrijging van de meest dringende levensbehoeften,
+zouden zich een veel vrijer en ruimer bestaan kunnen verschaffen, als zij, zoo zij vlijt en volharding bezaten, besloten het
+routinejuk af te schudden, en iets te ondernemen, 't zij landbouw of handel, in landen van onbetwistbare vruchtbaarheid, waar
+men nog zooveel handen kan gebruiken! Voor den groothandel, de banken, industri&euml;ele ondernemingen zouden er onmetelijke velden
+te exploiteeren blijven.
+
+</p>
+<p id="d0e194">Wij behoeven slechts een afstand van 160 kilometer per spoor af te leggen, om Madras te bereiken, gelegen aan diezelfde kust
+van Coromandel, en we stappen uit in een groote handelsstad, waar het drukke leven zich in allerlei vormen voordoet, en waar
+men alles kan genieten, wat een bloeiende europeesche stad aanbiedt. Bombay en Calcutta zijn evenals veel steden van het Uiterste
+Oosten volkrijke, bloeiende centra, die in niets onderdoen voor de groote steden van onze oude wereld, en zij, die er zich
+gevestigd hebben in den handel, het bankwezen of de industrie, klagen niet over de zoogenaamde ballingschap. Trouwens in veertien
+of achttien dagen voeren de trein en de paketboot hen naar den geboortegrond terug voor een kleine vacantie, waartoe gemakkelijk
+besloten wordt door die inwoners, wier middelen hun de onbeteekenende verplaatsing toestaan.
+
+</p>
+<p id="d0e196">Als men het leven van den inboorling nagaat met het oog op zijn behoeften en zijn intellectueele ontwikkeling, moet men wel
+inzien, dat hij veel gelukkiger is dan menig Europeaan of kleurling, die verkeert in wat wij overeengekomen zijn, beter levensomstandigheden
+te noemen. Wij vinden hem doorgaans vroolijk en tevreden; hij klaagt zelden, leeft op de primitiefste manier, wonend in een
+krotje of hutje met zijn meestal talrijk gezin, zich dekkend met een strook stof, die hem eenige stuivers heeft gekost, zich
+op de soberste manier voedend met de producten, die hij dikwijls zelf verbouwt zonder zorg voor den komenden dag. Is zoo'n
+man uit philosofisch oogpunt niet veel gelukkiger dan de meesten onzer?
+
+</p>
+<p id="d0e198">Een van mijn grootste genoegens in de koloni&euml;n bestaat in een bezoek aan de markt, dien levenden kaleidoscoop, die altijd
+een verschillend veld van waarnemingen is, al naar de omgeving waarin men zich bevindt. De markten van Indi&euml; bieden niet zoo'n
+weerzinwekkend, kwalijk riekend schouwspel als de markten in negerlanden. De menschen zijn er minder vuil en maken minder
+leven dan de zwarten van de Antillen of Zuid-Amerika; zij passen met hun bonte doeken bij hun omgeving, die niet zoo carnavalachtig
+is als ginder. Rood is de meest geliefde kleur; men zou bijna kunnen zeggen de eenige, door mannen en vrouwen gedragen, zoowel
+wanneer zij zich een groot deel van het lichaam bedekken, als wanneer ze zich tot een eenvoudigen band bepalen, aangebracht
+naar de wetten der welvoegelijkheid.
+
+</p>
+<p id="d0e200"></p>
+<div id="d0e201" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="images/p1906-047.jpg" alt="De pagode van Villenour van binnen."></p>
+<p class="figureHead">De pagode van Villenour van binnen.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e205">Hier ook weer is er geen gebrek aan kinderen; maar de ouders behoeven zich niet om hen te bekommeren, want het talrijk kroost
+kan het goed vinden met de kippen aan den weg, en verdwaalt niet in de drukke menigte. Wat ik vurig hoop voor de inlandsche
+<span class="pageno"><a id="d0e207"></a>Bladzijde 47</span>bevolking van Pondich&eacute;ry en zelfs voor heel Indi&euml;, is dat men er de invoering van automobielen verbiede, die er zeker spoedig
+veel kwaad zouden stichten. Ten tijde van mijn verblijf in de kolonie had een parijsch automobielfabrikant zich tot een ambtenaar
+in Pondich&eacute;ry gewend, om inlichtingen te erlangen omtrent de mogelijkheid, het moordend instrument er in te voeren. De inboorling
+heeft de betreurenswaardige gewoonte, altijd op het midden van den weg te loopen, en zelfs als men in een gewoon rijtuig zit,
+moet men herhaaldelijk roepen, om hem naar den een of den anderen kant van den weg te doen gaan; wat de kinderen betreft,
+ze loopen voortdurend gevaar, in stukjes te worden gereden. Nergens ter wereld hebben de koetsiers zulk een moeilijke taak
+bij het mennen van hun paarden. Wat zou er gebeuren, als men op een dag den invoer van die wagens toeliet, die, al zouden
+ze enkele bevoorrechten gelukkig maken, een moorddadige werking zouden uitoefenen en de bevolking zouden decimeeren! De Europeaan
+zou, ook al kon bij zich bergen en zijn bestaan verdedigen, oproerige kreten uiten bij het zien van het monster, vooral om
+den aard van den grond. De bodem in het zuiden van Indi&euml; verkruimelt tot een rood poeder, dat bij het geringste zuchtje van
+den wind in wolken opvliegt. Nu reeds in onze europeesche landen het stof, door dit middel van vervoer opgejaagd, vrij gerechtvaardigde
+klachten doet rijzen, zou men te Pondich&eacute;ry ware wanhoopskreten slaken. Hoe dikwijls is het mij gebeurd, dat ik na een wandeling
+van een paar uur moest constateeren, dat mijn wit costuum een saffraan kleurige tint had gekregen!
+
+</p>
+<p id="d0e209">De heer Delale, hoofd van het openbaar onderwijs, is zoo welwillend, mij tot gids te strekken bij het bezoek, dat ik mij voorgesteld
+had te brengen aan de voornaamste scholen van de stad. De quaestie van het onderwijs, dat in de koloni&euml;n aan de inlandsche
+bevolking wordt gegeven, heeft mij altijd veel belang ingeboezemd en leidde mij tot merkwaardige vergelijkingen. Er zijn koloni&euml;n,
+waar het oprechten lof verdient, en andere, waar het, eerlijk gezegd, bedroevend is, waar het op niets, op geen onderwijs
+neerkomt. Te Pondich&eacute;ry, waar verscheiden scholen zijn, heb ik aan vijf een bezoek gebracht. Het onderwijs staat onder het
+toezicht van een zeer intelligenten leider, die uitstekend samenwerkt met den gouverneur. Wat mij het meest heeft getroffen,
+is de practische manier, waarop de onderwijzers in de jeugdige hersens de dingen doen doordringen, die hun onderwezen moeten
+worden, niet door het domme systeem van machinaal de kinderen zinnen te laten herhalen, die ze niet begrijpen, maar door het
+kraantje van hun intelligentie te openen door verklaringen, die ze kunnen vatten, en die ze daarom niet vergeten. In die verschillende
+scholen ga ik door alle klassen heen en vraag verlof, die kinderen te mogen ondervragen, die toeval of intu&iuml;tie mij doen kiezen,
+daar ik altijd de keus van een onderwijzer een beetje wantrouw in de gevallen, dat de school aan een bezoeker moet worden
+vertoond. Het is mij aangenaam te kunnen zeggen, tot eer van den heer Delale, dat het bezoek aan die inrichtingen te Pondich&eacute;ry
+zeer goede herinneringen bij mij heeft achtergelaten, en dat het te wenschen ware, dat men in enkele andere koloni&euml;n zijn
+goede methode volgde en tevens het aanhoudende toezicht, dat hij uitoefent in het hem toevertrouwde departement.
+
+</p>
+<p id="d0e211">In de laatste school, die ik bezocht, en die alleen voor jonge meisjes bestemd is, woonde ik verschillende naailessen bij,
+waar het werk op zeer lofwaardige wijze werd gedaan. Ik ben verbaasd over de gemakkelijkheid, waarmee die meisjes in goed
+Fransch antwoorden op de vragen, die ik tot haar richt. In Engelsch-Indi&euml; had ik in twee scholen kunnen opmerken, dat de kinderen
+zich bijna alleen in hun moedertaal konden uitdrukken, doorspekt met enkele engelsche woorden, verhaspeld op een wijze, die
+ze onbegrijpelijk maakte.
+
+</p>
+<p id="d0e213">Ach, indien het mogelijk was, al die kinderen in hun vroegste jeugd te doen begrijpen, dat er een studie is, waar de hersens
+door in de war raken en die de rust des levens verwoest, zou dat een weldaad zijn voor de kolonie! Ik heb het oog op de politiek,
+die dit arme land verwoest, de ontwikkeling tegenhoudt en op betreurenswaardige wijze de europeesche bevolking verdeelt.
+
+</p>
+<p id="d0e215">Ik wil liever niet stilstaan bij de pijnlijke zijden van de politiek, waar zij tot minder fraaie resultaten leidt en vooral
+vroeger geleid heeft.... Buitendien, niet enkel in Indi&euml; houdt men zich op met verkiezingspraktijken die afkeurenswaardig
+en verderfelijk zijn. Er zijn in Frankrijk ook steden bekend, waar de kiezers zich tot voorbeeld schijnen te stellen wat er
+plaats grijpt om en bij de stembussen van de hoofdstad onzer indische bezittingen....
+
+</p>
+<p id="d0e217">De grappige kant van de zaak is de terugslag der politieke meeningen op de onderlinge betrekkingen van de Europeanen, die
+te Pondich&eacute;ry gevestigd zijn. Ik heb daar merkwaardige herinneringen aan behouden, en ik kan geen weerstand bieden aan den
+lust er enkele van mee te deelen.
+
+</p>
+<p id="d0e219">Een ambtenaar, pas ontscheept in de kolonie, brengt een bezoek aan den heer A, maar kan, daar hij den volgenden dag ongesteld
+wordt, niet naar den heer B gaan.... Hij wordt dadelijk door dien laatste beschouwd als te behooren tot een hem vijandelijke
+clan en op zij geschoven; men vertrouwt hem niet. Een ander ambtenaar, die op dezelfden dag gezien is geworden in gesprek
+met twee menschen van tegengestelde politieke overtuiging, wordt door beide voor een halve gehouden, een middenman, dien men
+goed zal doen te mijden.
+
+</p>
+<p id="d0e221">Aan de zijde der dames werkt de jaloezie met de allernietigste argumenten, de ongerijmdste voorwendsels, waarbij dan een gebabbel
+komt, zoo als men zich bijna niet kan voorstellen. Een dame uit Pondich&eacute;ry heeft mij verteld, dat men vond dat zij haar rang
+niet voldoende kon ophouden, omdat zij in plaats van een pousse-pousse te nemen (kosten 20 centimes) te voet een boodschap
+was gaan doen op 100 M. afstands. Het schijnt wel, dat een vrouw die zichzelve respecteert, in dat land in 't geheel niet
+mag loopen!
+
+</p>
+<p id="d0e223">Een tocht naar Karikal en naar Mah&eacute;, die betrekkelijk niet ver van Pondich&eacute;ry liggen, lachte mij niet toe. Daarentegen heb
+ik, toen ik eenigen tijd v&oacute;&oacute;r mijn bezoek aan Zuid-Indi&euml; in Calcutta vertoefde, <span class="pageno"><a id="d0e225"></a>Bladzijde 48</span>een uitstapje gemaakt naar Chandernagor, slechts op een uur afstands per spoor verwijderd van de hoofdstad der engelsche bezittingen.
+Chandernagor, gebouwd op den rechteroever van de Hoogly aan een schilderachtige baai, herinnert aan de schoonste tijden van
+de fransche heerschappij in Indi&euml;. De stad heeft gedurende de geheele eerste helft der 18<sup>de</sup> eeuw de schepen bij honderden aan haar kaden ten anker zien komen; daar zetelde de gansche handel van Bengalen. Zij heeft
+haar voorspoed zien verdwijnen door de opkomst en de groote ontwikkeling van Calcutta. Maar nog is het een stad, die indruk
+maakt, een aardige plaats met breede, rechte straten en sierlijke huizen. Verscheiden ru&iuml;nen van paleizen en tempels getuigen
+van den vroegeren luister. Het grondgebied is niet zeer groot, namelijk 6 K.M. over de grootste lengte bij een breedte van
+2 K.M., een oppervlakte van 1000 H.A. Het klimaat is er, dank zij den meren en bosschen om de stad, koeler dan in de omringende
+deelen des lands, maar de temperatuur is er veel veranderlijker en veel koeler dan te Pondich&eacute;ry, ofschoon men in Mei zeer
+dikwijls een warmte heeft van 40 tot 45&deg; C.
+
+</p>
+<p id="d0e230"></p>
+<div id="d0e231" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="images/p1906-048.jpg" alt="Indische schoone in feestgewaad."></p>
+<p class="figureHead">Indische schoone in feestgewaad.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e235">Er wordt, eigenlijk gezegd, te Chandernagor niets verbouwd, daar de beschikbare grond zoo beperkt is, dat men geen ernstige
+pogingen kan beginnen; maar de politiek is er wel doorgedrongen, evenals te Pondich&eacute;ry, en zij vormt het hoofdonderwerp van
+alle gesprekken.
+
+</p>
+<p id="d0e237">Ik bracht er twee heerlijke dagen door bij den vriendelijken administrateur, den heer Bertrand en zijn lieve vrouw, en ik
+genoot van de heerlijke wandelingen aan den oever der rivier in de zuivere, opwekkende lucht.
+
+</p>
+<p id="d0e239">Er bestaat verschil van meening over de duurzaamheid van het engelsch bestuur in Indi&euml;. Naar alle waarschijnlijkheid hebben
+de Engelschen er geen wortel gevat. Een volksuitdrukking zegt: &#8220;De Engelschman en de Hindoe gaan samen als olie en water&#8221;,
+dat wil zeggen, dat ze in 't geheel niet samengaan. De Hindoes verwijten den Engelschen, dat zij hen opeten, zooals de rupsen
+bladeren vernielen en zoo den boomen het sap ontstelen. Maar de Engelschen maken zich ook geen illusies omtrent de gevoelens,
+die zij den Hindoes inboezemen. &#8220;De intelligentste inboorlingen&#8221;, schrijft een engelsch reiziger, &#8220;erkennen de weldaden van
+ons bestuur; maar de massa wil liever slecht geregeerd worden door haar eigen hoofden dan goed door ons&#8221;.
+
+</p>
+<p id="d0e241">Het schijnt, dat de fransche invloed dieper doorgewerkt heeft op de te weinig talrijke stammen, door oude verdragen onder
+ons bestuur gelaten. Ik kan de verzoeking niet weerstaan, enkele regels aan te halen, die door Pierre Loti in zijn <i>Propos d'exil</i> gewijd zijn aan de boeren uit den omtrek van Mah&eacute; (en die toegepast zouden kunnen worden op alle Hindoes, die fransch grondgebied
+bewonen), omdat zij uitstekend de gevoelens weergeven, die de inboorling te onzen opzichte koestert: &#8220;Zij zeggen in het Fransch
+<i>bonjour</i>, als de boeren bij ons en schijnen er trotsch op te zijn, bij ons te zijn gebleven; men ziet, dat ze lust hebben te blijven
+staan en een praatje te maken. Diegenen, die onze taal een weinig kennen, glimlachen en beginnen een gesprek, altijd pratend
+van: &#8216;Onze matrozen ... onze soldaten.&#8217; Ja, men is hier toch wel in Frankrijk.&#8221; En ik moet denken aan een geval voor de rechtbank te Saigon, waar een van die Indi&euml;rs, beschuldigd van ik weet niet welke
+euveldaad, aan een magistraat uit Corsica, die hem als wilde toesprak, ten antwoord gaf: &#8220;Wij waren al Franschen tweehonderd
+jaar vroeger dan gij.&#8221;
+
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie
+by G. Verschuur
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PONDICHERY, HOOFDSTAD VAN ***
+
+***** This file should be named 13697-h.htm or 13697-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/6/9/13697/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/13697-h/images/p1906-041-1.jpg b/13697-h/images/p1906-041-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bbdd854
--- /dev/null
+++ b/13697-h/images/p1906-041-1.jpg
diff --git a/13697-h/images/p1906-041-2.jpg b/13697-h/images/p1906-041-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4650dc3
--- /dev/null
+++ b/13697-h/images/p1906-041-2.jpg
diff --git a/13697-h/images/p1906-044.jpg b/13697-h/images/p1906-044.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4e51c22
--- /dev/null
+++ b/13697-h/images/p1906-044.jpg
diff --git a/13697-h/images/p1906-047.jpg b/13697-h/images/p1906-047.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b8484f9
--- /dev/null
+++ b/13697-h/images/p1906-047.jpg
diff --git a/13697-h/images/p1906-048.jpg b/13697-h/images/p1906-048.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ae23072
--- /dev/null
+++ b/13697-h/images/p1906-048.jpg
diff --git a/13697-h/style/amazonia.css b/13697-h/style/amazonia.css
new file mode 100644
index 0000000..f3a05a3
--- /dev/null
+++ b/13697-h/style/amazonia.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #808000; /* #808000;  olive green */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/13697-h/style/arctic.css b/13697-h/style/arctic.css
new file mode 100644
index 0000000..63bc14d
--- /dev/null
+++ b/13697-h/style/arctic.css
@@ -0,0 +1,33 @@
+/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFFF;
+	font-family: Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+	color: #001FA4;
+	font-family: Arial, sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #001FA4;
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #AAAAAA;
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/13697-h/style/borneo.css b/13697-h/style/borneo.css
new file mode 100644
index 0000000..51cc9bc
--- /dev/null
+++ b/13697-h/style/borneo.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFEE; /* #FFFFEE;  light yellowish brown */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno
+{
+	color:  #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/13697-h/style/gutenberg.css b/13697-h/style/gutenberg.css
new file mode 100644
index 0000000..c780361
--- /dev/null
+++ b/13697-h/style/gutenberg.css
@@ -0,0 +1,387 @@
+/* 
+	gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+
+/*
+body - body of html page; define overall properties
+*/
+
+body
+{
+	line-height: 1.44em;
+	font-family: times, serif;
+	font-size: 1em;
+	font-weight: normal;
+	margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; 
+	width: auto;
+	letter-spacing: normal;
+	text-transform: none;
+	word-spacing: normal;
+	font-size-adjust: 0.58;
+}
+
+/* title Page headers */
+
+h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline
+{
+	text-align: center;
+}
+
+h2.byline
+{
+	font-size: 1.14em;
+	line-height: 2em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+	font-size: 1.44em;
+	font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+	font-size: 1.14em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+/*
+
+h1..h5 headers
+
+class
+	sub		subtitle	
+
+*/
+
+h1
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 2em; 
+	font-style: normal; 
+	font-weight: 600; 
+	letter-spacing: normal; 
+	text-decoration: none; 
+	text-transform: none; 
+	word-spacing: normal; 
+	font-size-adjust: .4;
+
+	line-height: 1.5em;
+
+	margin-bottom: 0.33em; 
+	margin-top: 1.33em; 
+}
+
+h2
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.44em; 
+	line-height: 1.2em;
+
+}
+
+h3
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.2em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+h4
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+h5
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-style: italic;
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+
+/*
+p -- paragraph
+
+class
+	initial		initial paragraph of chapter, i.e. no indentation
+	argument	argument, the list of topics at the head of a chapter
+	note		footnote
+	quote		quoted material, like blockquote
+	stb		small thematic break
+	mtb		medium thematic break
+	ltb		large thematic break
+	navline		navigation line
+	figure		figure, plate, illustration
+	legend		legend with figure, plate, or other type of illustration
+*/
+
+p
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.poetry
+{
+	margin: 0em 10% 1.58em 10%;
+	/* font-style: italic; */
+}
+
+p.initial
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument, p.note
+{
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+p.argument
+{
+	margin: 1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.notetext
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+}
+
+div.divFigure
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figureHead
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.legend
+{
+	font-size: 0.9em;
+	margin-top: 0;
+}
+
+p.navline
+{
+	text-indent: 0em;
+	text-align: center;
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.1em;
+	color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+
+p.question
+{
+	text-align: left;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+	text-align: right;
+	margin-top: 0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+	margin-left: 0.9em;
+	margin-right: 0.9em;
+	font-size: smaller;
+}
+
+
+/*
+// span -- used for special effects in formatting.
+//
+// class
+//	 leftnote	note in the left margin
+//	 rightnote	note in the right margin
+//	 pageno		page number, inserted at location of original page break.
+//
+// Note that the positioning only works properly in IE 5.0.
+*/
+
+span.leftnote 
+{
+	position:absolute;
+	left:1%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	font-size:0.8em; 
+	text-indent: 0em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno
+{
+	position:absolute;
+	left:86%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	text-align:right;
+	text-indent:0em;
+	font-size:0.8em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.lineno
+{
+	position: absolute;
+	left: 12%;
+	height: 0em;
+	width: 12%;
+	text-align: right;
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.6em; 
+	line-height: 1em;
+	font-style: normal;
+}
+
+.Greek
+{
+	font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif;	/* font that supports classical Greek */
+}
+
+.Arabic
+{
+	font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;	/* font that supports Arabic */
+}
+
+.letterspaced
+{
+	letter-spacing: 0.2em;
+}
+
+span.smallcaps
+{
+	font-variant: small-caps;
+}
+
+/*
+a -- anchor
+
+class
+  offsite
+  gloss	glossary entry; should be less visible
+  noteref	(foot) note reference.
+  hidden
+  navline
+*/
+
+a.navline
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.navline:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.hidden:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.noteref:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+	text-decoration: none;
+	font-size: 0.7em;
+	vertical-align: super;
+}
+
+a.hidden
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+	width: 100%;
+	height: 1px;
+	color: black;
+}
+
+hr.noteseparator
+{
+	width: 25%;
+	height: 1px;
+	text-align: left;
+}
+
+/*
+// ol ul -- ordered list, unordered list
+//
+// class
+//	toc	table of contents
+*/
+
+
+/*
+// li -- list item
+//
+// class
+//	toc_h1	table of contents h1
+//	toc_h2
+
+// table -- table
+*/
+
+table.navline
+{
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
diff --git a/13697-h/style/print.css b/13697-h/style/print.css
new file mode 100644
index 0000000..764ba41
--- /dev/null
+++ b/13697-h/style/print.css
@@ -0,0 +1,36 @@
+/* 
+	print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing.
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+body
+{
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+	margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; 
+	font-size: 11pt;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5
+{
+	color: black;
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: black;
+}
+
+a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: black;
+	text-decoration: none;
+}
+
+span.pageno
+{
+	font-size: 6pt;
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..64170ca
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #13697 (https://www.gutenberg.org/ebooks/13697)
diff --git a/old/13697-8.txt b/old/13697-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..ddc5abf
--- /dev/null
+++ b/old/13697-8.txt
@@ -0,0 +1,982 @@
+Project Gutenberg's Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie, by G. Verschuur
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie
+       From De Aarde en haar volken, Jaargang 1906
+
+Author: G. Verschuur
+
+Release Date: October 10, 2004 [EBook #13697]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PONDICHERY, HOOFDSTAD VAN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+
+Pondichéry, hoofdstad van Fransch-Indië.
+
+Naar het Fransch van G. Verschuur.
+
+	Pondichéry, moeilijk te naderen over zee.--Witte stad en
+	Indische stad.--Het Regeeringspaleis.--De hôtels in onze
+	koloniën.--Engelsche enclaves.--De bevolking; de kinderen.
+	--Bouwkunst en godsdienst.--Handel.--De toekomst van
+	Pondichéry.--De markt.--De scholen.--Politieke koortshitte.
+
+
+Een klein strookje gronds vertegenwoordigt op dit oogenblik het
+belangrijkste gedeelte van 't geen Frankrijk heeft weten te behouden
+uit zijn oud Indisch Rijk, dat thans een der machtigste koloniën van
+de britsche kroon is. Op die alluviale strook gronds ligt de stad
+Pondichéry, hoofdstad der fransche bezittingen, waarvan de groote
+Dupleix zich gansch andere horizons gedroomd had.
+
+Het bescheiden grondgebied van Pondichéry omvat niet meer dan 29145
+H.A. De dépendances van wat men gewoonlijk Fransch-Indië noemt, zijn
+de volgende vier: Chandernagor, Karikal, Mahé en Yanaon. Zij liggen
+verspreid over verschillende deelen van het groote schiereiland,
+de drie laatstgenoemde op korten afstand van het grondgebied van
+Pondichéry, het eerste in de onmiddellijke nabijheid van Calcutta.
+
+De gouverneur der Fransche nederzettingen in Indië woont te Pondichéry,
+maar zijn ambt brengt mee, dat hij zich dikwijls moet verplaatsen naar
+de verschillende andere fransche plaatsen, waar de leiding der zaken in
+handen is van administreerende ambtenaren, die aan hem ondergeschikt
+zijn. Het spreekt vanzelf, dat er verscheiden lagere ambtenaren zijn,
+dat er een Plaatselijke Raad is evenals een Algemeene Raad, dat de
+kolonie te Parijs een afgevaardigde in den Senaat heeft, zoowel als
+in de Kamer, en dat op het grondgebied van Pondichéry de politiek
+de spil is, waarom alles draait en de voortdurende zorg van iederen
+dag. Wij zullen nog wel meer een woordje te zeggen hebben over die
+noodlottige politiek, dien knagenden kanker, waarvan zeker geen enkele
+fransche kolonie zooveel te lijden heeft als dat arme Pondichéry.
+
+Laat ons eerst voet aan wal zetten, wat niet altijd gemakkelijk
+gaat, als men, zooals met mij 't geval is, over zee aankomt. Daar de
+golven dikwijls hoog gaan op de reede, kan de ontscheping soms zoo
+moeilijk zijn, dat het onmogelijk wordt, gemeenschap met de kust te
+krijgen. Het is vaak gebeurd, dat ten gevolge van het stormachtige
+weer de paketboot, die Pondichéry aandoet op haar reis heen en
+terug tusschen Colombo en Calcutta, niet met den wal gemeenschap kon
+krijgen en zich genoodzaakt zag, met passagiers en lading haren weg
+te vervolgen. Weinige jaren geleden heeft dat geval zich driemaal
+achtereen voorgedaan. Met platboomde vaartuigen, _chelingues_
+genoemd, die geen inhouten (ribben) hebben, nadert men de kust. Er
+wordt aangelegd bij een pier, die 252 M. lang is en recht in zee
+vooruitsteekt; staat de zee hoog, dan heeft men de behendigheid van
+een acrobaat noodig, om zijn evenwicht te bewaren bij het vastgrijpen
+van het touw, waarmee men de ladder kan bereiken. Om aan dien last te
+ontkomen, geeft de toerist er veelal de voorkeur aan, zich per spoor
+naar Pondichéry te begeven, want de kolonie is sinds 1877 aan het
+groote Engelsch-Indië verbonden en staat door zijlijnen in verbinding
+met de van Frankrijk afhankelijke gebieden.
+
+Pondichéry is een vrijhaven. Levensmiddelen en koopwaren van allerlei
+streken afkomstig, mogen over zee binnenkomen en uitgaan, zonder
+eenige douanerechten te betalen, onverschillig onder welke vlag
+zij varen. Alleen zout en opium zijn van deze gunstige beschikking
+uitgesloten, want bij verdragen zijn die voortbrengselen verboden;
+noch de productie ervan noch de handel erin zijn geoorloofd.
+
+Moet ik de geschiedenis in herinnering brengen? Pottoutchéri
+of Poultchéri, het "nieuwe dorp", door menschen van hooge kaste
+Poudou-nagar of "Nieuw Kasteel" genoemd, is in 1693 gekocht van koning
+Vidjayanagar door den beroemden commandant Martin, ter vergoeding voor
+Sint-Thomas, waarvan de Hollanders zich hadden meester gemaakt. Het
+dorpje van paria's nam snel toe in grootte en werd het middelpunt van
+een aanzienlijke handelsbeweging trots de wederwaardigheden van zijn
+politieke geschiedenis.
+
+Al dadelijk in den aanvang werd het door de Hollanders vermeesterd;
+maar in 1699 werd het ons teruggegeven. Daarna werd het viermaal door
+de Engelschen belegerd; admiraal Boscawen werd in 1748 teruggeslagen
+door Dupleix; in 1760-61 gaf Lally-Tolendal, door hongersnood
+gedwongen, zich over, na een hardnekkigen tegenstand te hebben geboden,
+en de vrede van Parijs in 1763 herstelde ons in het bezit van de stad.
+
+In 1778 maakten de Engelschen zich er opnieuw van meester, om de stad
+in 1785 bij den vrede van Versailles terug te geven en haar daarna
+voor de derde maal in 1793 te veroveren. Voor goed herkregen wij deze
+bezitting in 1816-17, met verbod er eenige versterking aan te leggen
+of er een andere gewapende macht te onderhouden dan de politie.
+
+De stad is in twee deelen verdeeld, de witte stad en de indische stad,
+door een gracht gescheiden. De eerste, aan de oostzijde en aan zee
+gelegen, is regelmatig gebouwd; de straten zijn breed en recht, wat
+ook het geval is met de tweede, die echter over grooter uitgestrektheid
+zich uitstrekt.
+
+Ik kende Pondichéry, doordien ik er op een vroegere reis een week
+had doorgebracht, en met waar genoegen zette ik er weer den voet
+op vasten grond, na mijn aankomst aan die lange pier van slecht
+ineengevoegde planken. Sinds mijn vorig bezoek was het aanzien
+der plaats niet veranderd. Ik zie weer het nog al indrukwekkende
+standbeeld van den grooten Dupleix, dat dichtbij het strand zich
+verheft, en na eenige honderden meters te zijn voortgegaan, bereik
+ik het Gouvernementspaleis, waar de tegenwoordige bewoner, dien ik de
+eer heb te kennen, mij gastvrijheid heeft aangeboden. Ik voel er mij
+te huis, want in de prettige kamer, die voor mij in orde gebracht is,
+heb ik ook eenige jaren vroeger gelogeerd.
+
+Het Gouvernementspaleis te Pondichéry is een alleraardigste residentie,
+en de gouverneur, de heer Lemaire, is er, evenals zijn beminnelijke
+echtgenoote, veel meer naar zijn zin dan in het sombere huis, dat ze
+twee jaren geleden op Martinique bewoonden, waar ik 't genoegen had
+hun een bezoek te brengen. De ligging en de indeeling van het huis
+zijn uitstekend; het lange balkon, dat langs de groote ontvangzaal
+loopt, biedt een verrukkelijk uitzicht over een groote, vierkante
+ruimte, aan de overzij begrensd door een rij sierlijke en regelmatige
+gebouwen, en als men er 's avonds gemakkelijk is gezeten, geniet
+men met welbehagen dien verrukkelijken geur der tropische landen,
+die een temperatuur bezitten, door 't verdwijnen van de zon heerlijk
+en verkwikkend geworden.
+
+Het klimaat van dit gedeelte van Indië is over 't geheel gezond. In
+gewone tijden is de gemiddelde temperatuur 30° C. over dag en 26
+'s nachts. In de maanden December en Januari daalt zij tot 3 à 5°
+C. over dag, terwijl van Mei tot September de thermometer tusschen 32°
+en 40° C. staat; dat is de periode van de zeer heete westenwinden, die
+op onaangename manier de lucht oververhitten. Het droge jaargetijde
+duurt van het begin van Januari tot omstreeks den 15_den_ October;
+de rest van het jaar heet dan de winter. In 't algemeen gesproken,
+regent het zelden in dit deel van Indië; slechts in November en
+December komt nog al dikwijls regen voor.
+
+Als men te Pondichéry een zindelijk en goed verzorgd hôtel vond,
+dat bij een goede keuken voor het moderne comfort zorgde, zou ik niet
+aarzelen, de stad een zeer aantrekkelijk verblijf te noemen voor de
+europeesche wintermaanden, wanneer zooveel menschen zich afvragen,
+in welk hoekje van de wereld men aangenaam verblijven kan in zachte
+lucht. Ongelukkig ontbreekt dit materiëele gerief; de beide hôtels,
+die men er vindt, zijn beneden het middelmatige, en als men niet
+van de gastvrijheid van bloedverwanten of vrienden kan genieten,
+zal men er niet gauw toe komen, er eenigen tijd te vertoeven.
+
+Het gebrek aan goede hôtels in de koloniën is onbetwistbaar een
+hinderpaal voor de ontwikkeling van het toerisme. De Engelschen hebben
+dat goed begrepen; nemen wij als voorbeelden de eilanden van de keten
+der Antillen en de engelsche bezittingen in Azië. Op Trinidad, Jamaica,
+Ceylon, in geheel Indië vindt men prachtige hôtels, even comfortabel
+als ergens in Europa, en wat zien wij op Martinique, Guadeloupe, te
+Nouméa, op Bourbon? Niets dan bescheiden herbergen! Daaruit volgt,
+dat geen enkel toerist, die niet door een vriend is uitgenoodigd,
+er langer blijft dan volstrekt noodig is. De arme stad Saint-Pierre
+maakte in zekeren zin een uitzondering op den regel; men had er twee
+nette, goed ingerichte en goed bestuurde hôtels, maar de uitbarsting
+van den Mont-Pelé heeft ze voor altijd gesloten.
+
+Al wandelend, nu eens door de stad zelve, dan in de omstreken
+van Pondichéry, is het mij, of ik in een aardig provinciestadje
+ben of ergens buiten, waar het mooi is. De woningen zijn sierlijk,
+getuigen van een zekeren welstand en hebben een zindelijk voorkomen,
+dat in verschillende andere koloniën ontbreekt. De gouverneur is zoo
+goed geweest, een tweewielig wagentje, _pousse-pousse_, te mijner
+beschikking te stellen, dat ik dikwijls in den morgen gebruik, en een
+victoria, waarmee ik grooter afstanden kan afleggen, 's Avonds vóór
+het diner zijn de heer en mevrouw Lemaire zoo vriendelijk, mij per
+rijtuig in verschillende richtingen den omtrek te laten zien.
+
+Wat die ritjes wel merkwaardig maakt is, dat ik nu eens over fransch
+dan over engelsch grondgebied voortrol, en in een minimum van tijd dien
+overgang verscheiden malen maak. Het grondgebied van Pondichéry is
+door het tractaat van 1816 op de zonderlingste manier verdeeld, toen
+de kolonie na verscheiden malen in engelsch bezit te zijn overgegaan,
+voor goed aan Frankrijk kwam. Overal, tot voor de poorten der stad,
+zijn enclaves van britsch grondgebied in het fransche land uitgesneden,
+zóó, dat de Engelschen juist die hooge stellingen bezitten, die
+geschikt zijn voor de plaatsing van batterijen. Hier behoort de weg
+aan Engeland, terwijl de slooten onder fransche jurisdictie staan;
+ginds behoort een waterplas tot Madras, terwijl het land, dat er door
+geïrrigeerd wordt, onder Pondichéry ressorteert. Er is zelfs ergens
+een stuk gronds, welks eigenaar onbekend is. De Engelschen zijn
+bekwame politici; bij de sluiting van het tractaat van 1816 hebben
+zij zich er niet mee tevreden gesteld, aan de fransche regeering de
+verplichting op te leggen, nergens eenige versterking aan te leggen
+en geen gewapende macht te onderhouden buiten de politie, maar zij
+hebben ook het middel gevonden, het terrein zoo te splitsen en in
+stukken te deelen, dat er hoeken volkomen onverdeeld zijn gebleven.
+
+Wat mij onbegrijpelijk voorkomt is, dat na het dîner de stad geheel
+uitgestorven is. Men strekt zich gemakkelijk uit op zijn balcon of in
+zijn tuintje, maar gaat niet uit, en men schijnt er geen prijs op te
+stellen, op de pier of aan het strand de zuivere versterkende zeelucht
+te gaan inademen. Het is mij tweemaal gebeurd, dat ik 's avonds ging
+wandelen en lange overpeinzingen hield op een bank van de pier; maar
+ik heb geen enkelen Europeaan ontmoet. Alleen een inboorling heeft
+mij aangesproken in een taal, die ik niet verstond; waarschijnlijk
+vroeg hij een aalmoes.
+
+Een dame, die ik den volgenden dag ontmoette en wie ik mijn verbazing
+te kennen gaf over die wonderlijke afzondering, begreep niet, wat
+ik voor bekoorlijks vinden kon in die rust van het tropische land
+en dat gemis aan afleiding. Voor haar was het een leven als in de
+hel; hoe miste ze haar Parijs! Ik heb later gehoord, dat haar man,
+die ambtenaar was, verlof had gevraagd, daar zijn vrouw het klimaat
+niet kon verdragen! Trouwens men zou een merkwaardig boek kunnen
+schrijven over die quaestie van de verloven in de koloniën, alsook
+over de verschillende redenen, die de belanghebbenden aanvoeren,
+om ze te krijgen.
+
+De bevolking van Pondichéry is zachtzinnig, onderdanig en beleefd. Welk
+een treffend verschil met den onaangenamen neger, dien ik zoo dikwijls
+heb bestudeerd op de Antillen en elders! Het zijn zelfs sympathieke
+menschen, als men ze aan 't werk ziet op het veld, of hen gadeslaat
+bij hun kleinhandel, rustig loopend zonder geraas te maken. De kinderen
+kruipen over den grond, scharrelen langs de wegen tusschen de kippen,
+en zijn talrijk in de struiken als de konijnen in Australië. Ik kan
+niet laten, hen juweeltjes te noemen, als ik denk aan de europeesche
+kinderen, die mij de laatste drie maanden het leven vergald hebben op
+twee booten van de _Messageries Maritimes_. Die indische kinderen zijn,
+net als maleische, chineesche en japansche, lief en aardig, schreien
+nooit, en of er vijf of vijftig onmiddellijk bij u in de buurt zijn,
+ge bespeurt hun aanwezigheid nauwelijks. Ik zie ze met genoegen aan,
+die kleine onschadelijke negertjes, naakt als wormen, en die als eenig
+kleedingstuk een touwtje om de lenden dragen, waaraan in 't midden
+een soort van medaillon hangt bij wijze van vijgeblad, meestal uit
+metaal vervaardigd, koper, zilver of goud, al naar het vermogen der
+ouders. Wat heb ik hun vaak stuivers en lekkers toegegooid en wat
+had ik een schik in hun lachende gezichtjes!
+
+Men kan merkwaardige zedenstudies maken in die landen van overzee, waar
+godsdienst en gebruiken zooveel van de onze verschillen. Verscheiden
+malen reden wij 's avonds vóór den eten langs begrafenissen, waarvan
+de schikking tot vermakelijke verrassingen aanleiding gaf. Eens
+gingen we voorbij den stoet van een inlandsche vrouw van katholiek
+geloof. Zij lag in groot toilet, met bloemen en sieraden getooid en
+met zorg gekapt, op een, door de familie gedragen paradebed. Van een
+doodkist was geen sprake. Ze gingen haar eenvoudig aan den schoot
+der aarde toevertrouwen en haar met zand bedekken. Een anderen keer
+zagen we een mohammedaansche begrafenis, door zang en muziek begeleid.
+
+Het aantal tot den christelijken godsdienst bekeerde Indiërs is
+nog slechts zeer gering. De groote meerderheid der inboorlingen
+heeft den eeredienst van het Brahmaïsme bewaard, waar luidruchtige
+feesten, processies met tamtams en andere muziekinstrumenten, die
+een helsch lawaai maken, bij behooren. Den dag na mijn aankomst is
+er een groot feest bij een Brahmaan van aanzien, waar de gouverneur
+genoodigd is. Op het oogenblik, dat ons rijtuig vóór de woning
+van den jubilaris stilhoudt, laat zich de _Marseillaise_ hooren,
+en men voert ons naar de voor ons vrijgehouden zetels. Er wordt op
+onze knieën een reuzenbouquet gezet, die misschien wel een meter
+in omtrek is, en men hangt ons een krans van bloemen om den hals,
+die ons niet weinig prikkelt. De locale kleur, versterkt door de
+opgewonden uitroepen van de menigte, is typisch; maar de geuren,
+die uit het publiek opstijgen, laten veel te wenschen over, te meer
+daar bijna zonder uitzondering allen naakt zijn, op het vereischte
+bandje of touwtje na. IJs en ijskoude dranken gaan overvloedig rond;
+de warmte in de beperkte ruimte wordt ondragelijk; het is tijd dat
+wij ons rijtuig en de open lucht weer bereiken.
+
+Er zou tijd en veel geduld noodig zijn, om het verschil te leeren
+kennen in de gewoonten en wetten en maatschappelijke vormen, geldend
+voor de onderscheiden kasten van Brahmanen, en die hen in streng
+afgesloten klassen splitsen. De een zal nooit dit doen, de ander
+nooit dat; een handwerk, door deze kaste uitgeoefend, mag door een
+andere kaste niet worden ter hand genomen. De taak voor iedere kaste
+is zoo nauwkeurig voorgeschreven, dat het bepaald absurd wordt in
+onze oogen, en het komt mij voor, dat er zelfs voor deze menschen een
+lange, moeilijke leertijd wordt vereischt, als zij zich niet zullen
+schuldig maken aan eenige inbreuk op de velerlei voorschriften van
+hun godsdienst.
+
+Bouw- en beeldhouwkunst hebben het in de gebouwen, die aan den
+hindoeschen en den brahmaanschen godsdienst zijn gewijd, tot een
+zeldzame hoogte gebracht. Vele auteurs hebben ze reeds beschreven;
+maar toch schijnt het ons van belang, erop te wijzen, dat die van Indië
+door de artistieke zijde van hun architectuur en den rijkdom van hun
+versiering uitmunten boven vele tempels, die wij in andere landen
+van Azië hebben kunnen bezoeken. Men vindt wel niet te Pondichéry
+zulke prachtige tempels als te Tanjore, Trichinopoly en Madura, maar
+dat neemt niet weg, dat die van Villenour en andere plaatsen in den
+omtrek een nauwlettend bezoek verdienen.
+
+Ik ben verscheiden malen naar dien van Villenour gegaan, die op
+eenige kilometers afstands van de residentie is gelegen. Een zeer
+groote wagen of kar onder een breed afdak, die nu en dan dienst doet
+bij processies voor den eeredienst, geeft blijk van de bekwaamheid
+van deze inboorlingen en hun kunstvaardigheid in het handwerk. Die
+wagen, geheel van hout gemaakt, stelt een gansche boeddhistische
+geschiedenis voor, door middel van fijne werktuigen gegraveerd in
+vierkante blokken van dezelfde afmeting en aan elkander sluitend met
+onberispelijke symmetrie. Het gewicht van het geheel moet verbazend
+zijn, want op de hooge feestdagen zijn er 1200 à 1500 menschen noodig
+om het kolossale voertuig te trekken.
+
+De kunstvaardigheid van deze inboorlingen is nog niet verloren gegaan,
+zooals men geneigd zou zijn te veronderstellen, als men bespeurt
+dat al die indische tempels tot de oudheid opklimmen, en dat men in
+onze dagen nooit eens den bouw van een nieuw, even grootsch bouwwerk
+bijwoont. Ik heb er het bewijs van gezien, toen de gouverneur mij
+naar een plaats bracht dichtbij Villenour, waar wij een wagen zagen,
+die bijna af was en met evenveel talent vervaardigd was, als die uit
+voorbijgegane tijden.
+
+Het ware meesterstuk, dat wij voor oogen hebben, is uit zeer hard
+hout gesneden en stelt met merkwaardige fijnheid een boeddhistische
+processie voor, waarvan ons de beteekenis natuurlijk ontgaat, maar
+die ons met bewondering vervult. Een inlandsch beambte legt ons uit,
+dat er ten minste 500 menschen zullen noodig zijn, om den wagen te
+trekken. Hij laat ons het touw zien, dat men zal moeten gebruiken;
+het is zoo dik als een reuzenslang. Wij waren het niet alleen, die in
+verrukking raakten over dit mooie werk; een hoop kinderen omringde ons
+en was vervuld van eerbied. Ik vermoed, dat de heer Piot voldaan zou
+zijn over een bezoek aan een land, waar zijn leer zooveel aanhangers
+heeft gevonden.
+
+Wat Pondichéry en de grond, die er bij behoort, aan
+landbouwvoortbrengselen opleveren, beteekent weinig. De geheele
+uitvoer heeft slechts een waarde van 27 à 28 millioen francs; katoenen
+weefsels zijn daarin opgenomen voor een som van bij de 9 millioen
+en de aardnoten voor 15. Volgens het jaarverslag van 1904 hebben 48
+stoombooten van verschillende nationaliteit 581562 zakken aardnoten
+ingenomen van 75 kilo per zak. De aardnoten worden ook in den vorm
+van aardnotenkoeken uitgevoerd. Verleden jaar is de uitvoer van dit
+artikel gestegen tot een totaal bedrag van 4376 ton, hetgeen een waarde
+vertegenwoordigt van bij de 400,000 francs. Daarna volgen de katoenen
+weefsels, die in de laatste statistiek voorkomen voor de som van bij
+de 9 millioen; de rijstsoorten voor 2 1/4 millioen en de huiden voor
+1 1/2 millioen francs. De andere uitvoerartikelen bereiken slechts
+een onbeduidend cijfer. Er wordt een kleine hoeveelheid vanille
+uitgevoerd, zooals ook kokosnoten en vruchten. Het verbouwen van
+aardnoten heeft in den laatsten tijd een groote vlucht genomen en zou
+nog aanmerkelijk kunnen toenemen. Die handel is voortaan een zaak van
+gewicht voor Fransch-Indië, daar Pondichéry voor die oliehoudende
+zaden een groote opslagplaats geworden is, die niet enkel gevoed
+wordt door de directe voortbrenging in de buurt; reeds beginnen de
+producten uit de omliggende engelsche bezittingen toe te stroomen,
+waardoor de handelsbeweging vertienvoudigd wordt.
+
+De landbouwers uit het Zuiden van Indië, vooral uit de provincie
+Tanjore en uit de omstreken van Trichinopoly maken meestal voor hun
+verzendingen gebruik van Pondichéry, daar het de beste haven van de
+kust is, minder dan Madras aan cyclonen blootgesteld. De laatste,
+waarvan men de herinnering nog heeft behouden, is die van 1863;
+zeven schepen, die op korten afstand van het strand ten anker lagen,
+werden verzwolgen bij de groote ramp.
+
+Wat de vanille aangaat, men is er met de cultuur nog pas sinds een
+dozijn jaren bezig; vrij groote velden zijn ermee beplant in den
+Kolonialen Tuin, waar de onderdirecteur mij wel de inlichtingen wil
+geven, die mij belang inboezemen. In het begin had men met groote
+zorgeloosheid te strijden. De inboorlingen, die bij het kweeken van
+het kostbare gewas gebruikt worden, moeten voortdurend onder toezicht
+zijn; in het begin lagen massa's vanille in kisten te verrotten, alsof
+er een hoop hooi in lag. De tegenwoordige gouverneur heeft er orde
+op gesteld, zooals uit de verkregen resultaten blijkt. De vrucht van
+Pondichéry is dunner dan die uit Mexico en van Réunion, maar de geur
+der stokjes doet naar mijne meening niet voor de andere onder. De
+vanille wordt hier voor tien roepijen, dat is 17 francs, per kilo
+verkocht. Er zijn te Pondichéry kweekers met een ruim geweten, die hun
+welverzorgden en goed ingepakten oogst naar Bourbon hebben gezonden,
+om van daar als echte Bourbonvanille naar Europa te worden verscheept.
+
+De geheele bevolking van de fransche nederzettingen in Indië bedroeg
+op 31 December 1903 het aantal van 273748 inwoners, onder wie slechts
+1408 Europeanen, en wel 492 mannen, 546 vrouwen en 370 kinderen. De
+europeesche bevolking wisselt natuurlijk voortdurend, daar de meesten
+slechts zeer kort in de kolonie blijven. Dit geldt vooral van de
+ambtenaren en hun gezinnen, wier _chassé-croisé_ over alle oceanen
+voldoende bekend is. Het aantal Europeanen of kleurlingen, die er
+wortel hebben geschoten en behagen vinden in de carrière, welke zij
+hebben gekozen, of in den handel, waarin zij bezig zijn, is slechts
+zeer klein. Men kan de vooroordeelen van een volk niet veranderen,
+zoo min als de begrippen, die gangbaar, zijn in het moederland. Een
+kolonie is nu eenmaal een oord van ballingschap, en het klimaat moet er
+noodzakelijk ongezond zijn. En hoeveel menschen, veroordeeld om in het
+land, dat hen heeft zien geboren worden, te leven in een voortdurenden
+strijd ter verkrijging van de meest dringende levensbehoeften,
+zouden zich een veel vrijer en ruimer bestaan kunnen verschaffen,
+als zij, zoo zij vlijt en volharding bezaten, besloten het routinejuk
+af te schudden, en iets te ondernemen, 't zij landbouw of handel,
+in landen van onbetwistbare vruchtbaarheid, waar men nog zooveel
+handen kan gebruiken! Voor den groothandel, de banken, industriëele
+ondernemingen zouden er onmetelijke velden te exploiteeren blijven.
+
+Wij behoeven slechts een afstand van 160 kilometer per spoor af
+te leggen, om Madras te bereiken, gelegen aan diezelfde kust van
+Coromandel, en we stappen uit in een groote handelsstad, waar het
+drukke leven zich in allerlei vormen voordoet, en waar men alles
+kan genieten, wat een bloeiende europeesche stad aanbiedt. Bombay en
+Calcutta zijn evenals veel steden van het Uiterste Oosten volkrijke,
+bloeiende centra, die in niets onderdoen voor de groote steden
+van onze oude wereld, en zij, die er zich gevestigd hebben in den
+handel, het bankwezen of de industrie, klagen niet over de zoogenaamde
+ballingschap. Trouwens in veertien of achttien dagen voeren de trein
+en de paketboot hen naar den geboortegrond terug voor een kleine
+vacantie, waartoe gemakkelijk besloten wordt door die inwoners,
+wier middelen hun de onbeteekenende verplaatsing toestaan.
+
+Als men het leven van den inboorling nagaat met het oog op zijn
+behoeften en zijn intellectueele ontwikkeling, moet men wel inzien,
+dat hij veel gelukkiger is dan menig Europeaan of kleurling, die
+verkeert in wat wij overeengekomen zijn, beter levensomstandigheden
+te noemen. Wij vinden hem doorgaans vroolijk en tevreden; hij klaagt
+zelden, leeft op de primitiefste manier, wonend in een krotje of hutje
+met zijn meestal talrijk gezin, zich dekkend met een strook stof,
+die hem eenige stuivers heeft gekost, zich op de soberste manier
+voedend met de producten, die hij dikwijls zelf verbouwt zonder zorg
+voor den komenden dag. Is zoo'n man uit philosofisch oogpunt niet
+veel gelukkiger dan de meesten onzer?
+
+Een van mijn grootste genoegens in de koloniën bestaat in een
+bezoek aan de markt, dien levenden kaleidoscoop, die altijd een
+verschillend veld van waarnemingen is, al naar de omgeving waarin men
+zich bevindt. De markten van Indië bieden niet zoo'n weerzinwekkend,
+kwalijk riekend schouwspel als de markten in negerlanden. De menschen
+zijn er minder vuil en maken minder leven dan de zwarten van de
+Antillen of Zuid-Amerika; zij passen met hun bonte doeken bij hun
+omgeving, die niet zoo carnavalachtig is als ginder. Rood is de meest
+geliefde kleur; men zou bijna kunnen zeggen de eenige, door mannen
+en vrouwen gedragen, zoowel wanneer zij zich een groot deel van het
+lichaam bedekken, als wanneer ze zich tot een eenvoudigen band bepalen,
+aangebracht naar de wetten der welvoegelijkheid.
+
+Hier ook weer is er geen gebrek aan kinderen; maar de ouders behoeven
+zich niet om hen te bekommeren, want het talrijk kroost kan het goed
+vinden met de kippen aan den weg, en verdwaalt niet in de drukke
+menigte. Wat ik vurig hoop voor de inlandsche bevolking van Pondichéry
+en zelfs voor heel Indië, is dat men er de invoering van automobielen
+verbiede, die er zeker spoedig veel kwaad zouden stichten. Ten tijde
+van mijn verblijf in de kolonie had een parijsch automobielfabrikant
+zich tot een ambtenaar in Pondichéry gewend, om inlichtingen te
+erlangen omtrent de mogelijkheid, het moordend instrument er in te
+voeren. De inboorling heeft de betreurenswaardige gewoonte, altijd
+op het midden van den weg te loopen, en zelfs als men in een gewoon
+rijtuig zit, moet men herhaaldelijk roepen, om hem naar den een of
+den anderen kant van den weg te doen gaan; wat de kinderen betreft,
+ze loopen voortdurend gevaar, in stukjes te worden gereden. Nergens
+ter wereld hebben de koetsiers zulk een moeilijke taak bij het mennen
+van hun paarden. Wat zou er gebeuren, als men op een dag den invoer
+van die wagens toeliet, die, al zouden ze enkele bevoorrechten
+gelukkig maken, een moorddadige werking zouden uitoefenen en de
+bevolking zouden decimeeren! De Europeaan zou, ook al kon bij zich
+bergen en zijn bestaan verdedigen, oproerige kreten uiten bij het
+zien van het monster, vooral om den aard van den grond. De bodem in
+het zuiden van Indië verkruimelt tot een rood poeder, dat bij het
+geringste zuchtje van den wind in wolken opvliegt. Nu reeds in onze
+europeesche landen het stof, door dit middel van vervoer opgejaagd,
+vrij gerechtvaardigde klachten doet rijzen, zou men te Pondichéry
+ware wanhoopskreten slaken. Hoe dikwijls is het mij gebeurd, dat ik
+na een wandeling van een paar uur moest constateeren, dat mijn wit
+costuum een saffraan kleurige tint had gekregen!
+
+De heer Delale, hoofd van het openbaar onderwijs, is zoo welwillend,
+mij tot gids te strekken bij het bezoek, dat ik mij voorgesteld had
+te brengen aan de voornaamste scholen van de stad. De quaestie van
+het onderwijs, dat in de koloniën aan de inlandsche bevolking wordt
+gegeven, heeft mij altijd veel belang ingeboezemd en leidde mij tot
+merkwaardige vergelijkingen. Er zijn koloniën, waar het oprechten
+lof verdient, en andere, waar het, eerlijk gezegd, bedroevend is,
+waar het op niets, op geen onderwijs neerkomt. Te Pondichéry, waar
+verscheiden scholen zijn, heb ik aan vijf een bezoek gebracht. Het
+onderwijs staat onder het toezicht van een zeer intelligenten leider,
+die uitstekend samenwerkt met den gouverneur. Wat mij het meest heeft
+getroffen, is de practische manier, waarop de onderwijzers in de
+jeugdige hersens de dingen doen doordringen, die hun onderwezen moeten
+worden, niet door het domme systeem van machinaal de kinderen zinnen
+te laten herhalen, die ze niet begrijpen, maar door het kraantje van
+hun intelligentie te openen door verklaringen, die ze kunnen vatten,
+en die ze daarom niet vergeten. In die verschillende scholen ga ik door
+alle klassen heen en vraag verlof, die kinderen te mogen ondervragen,
+die toeval of intuïtie mij doen kiezen, daar ik altijd de keus van een
+onderwijzer een beetje wantrouw in de gevallen, dat de school aan een
+bezoeker moet worden vertoond. Het is mij aangenaam te kunnen zeggen,
+tot eer van den heer Delale, dat het bezoek aan die inrichtingen
+te Pondichéry zeer goede herinneringen bij mij heeft achtergelaten,
+en dat het te wenschen ware, dat men in enkele andere koloniën zijn
+goede methode volgde en tevens het aanhoudende toezicht, dat hij
+uitoefent in het hem toevertrouwde departement.
+
+In de laatste school, die ik bezocht, en die alleen voor jonge
+meisjes bestemd is, woonde ik verschillende naailessen bij, waar het
+werk op zeer lofwaardige wijze werd gedaan. Ik ben verbaasd over de
+gemakkelijkheid, waarmee die meisjes in goed Fransch antwoorden op
+de vragen, die ik tot haar richt. In Engelsch-Indië had ik in twee
+scholen kunnen opmerken, dat de kinderen zich bijna alleen in hun
+moedertaal konden uitdrukken, doorspekt met enkele engelsche woorden,
+verhaspeld op een wijze, die ze onbegrijpelijk maakte.
+
+Ach, indien het mogelijk was, al die kinderen in hun vroegste jeugd
+te doen begrijpen, dat er een studie is, waar de hersens door in de
+war raken en die de rust des levens verwoest, zou dat een weldaad
+zijn voor de kolonie! Ik heb het oog op de politiek, die dit arme
+land verwoest, de ontwikkeling tegenhoudt en op betreurenswaardige
+wijze de europeesche bevolking verdeelt.
+
+Ik wil liever niet stilstaan bij de pijnlijke zijden van de politiek,
+waar zij tot minder fraaie resultaten leidt en vooral vroeger
+geleid heeft.... Buitendien, niet enkel in Indië houdt men zich
+op met verkiezingspraktijken die afkeurenswaardig en verderfelijk
+zijn. Er zijn in Frankrijk ook steden bekend, waar de kiezers zich
+tot voorbeeld schijnen te stellen wat er plaats grijpt om en bij de
+stembussen van de hoofdstad onzer indische bezittingen....
+
+De grappige kant van de zaak is de terugslag der politieke meeningen
+op de onderlinge betrekkingen van de Europeanen, die te Pondichéry
+gevestigd zijn. Ik heb daar merkwaardige herinneringen aan behouden, en
+ik kan geen weerstand bieden aan den lust er enkele van mee te deelen.
+
+Een ambtenaar, pas ontscheept in de kolonie, brengt een bezoek aan den
+heer A, maar kan, daar hij den volgenden dag ongesteld wordt, niet naar
+den heer B gaan.... Hij wordt dadelijk door dien laatste beschouwd
+als te behooren tot een hem vijandelijke clan en op zij geschoven;
+men vertrouwt hem niet. Een ander ambtenaar, die op dezelfden dag
+gezien is geworden in gesprek met twee menschen van tegengestelde
+politieke overtuiging, wordt door beide voor een halve gehouden,
+een middenman, dien men goed zal doen te mijden.
+
+Aan de zijde der dames werkt de jaloezie met de allernietigste
+argumenten, de ongerijmdste voorwendsels, waarbij dan een gebabbel
+komt, zoo als men zich bijna niet kan voorstellen. Een dame uit
+Pondichéry heeft mij verteld, dat men vond dat zij haar rang niet
+voldoende kon ophouden, omdat zij in plaats van een pousse-pousse te
+nemen (kosten 20 centimes) te voet een boodschap was gaan doen op 100
+M. afstands. Het schijnt wel, dat een vrouw die zichzelve respecteert,
+in dat land in 't geheel niet mag loopen!
+
+Een tocht naar Karikal en naar Mahé, die betrekkelijk niet ver
+van Pondichéry liggen, lachte mij niet toe. Daarentegen heb ik,
+toen ik eenigen tijd vóór mijn bezoek aan Zuid-Indië in Calcutta
+vertoefde, een uitstapje gemaakt naar Chandernagor, slechts op een
+uur afstands per spoor verwijderd van de hoofdstad der engelsche
+bezittingen. Chandernagor, gebouwd op den rechteroever van de Hoogly
+aan een schilderachtige baai, herinnert aan de schoonste tijden
+van de fransche heerschappij in Indië. De stad heeft gedurende de
+geheele eerste helft der 18_de_ eeuw de schepen bij honderden aan
+haar kaden ten anker zien komen; daar zetelde de gansche handel van
+Bengalen. Zij heeft haar voorspoed zien verdwijnen door de opkomst
+en de groote ontwikkeling van Calcutta. Maar nog is het een stad,
+die indruk maakt, een aardige plaats met breede, rechte straten en
+sierlijke huizen. Verscheiden ruïnen van paleizen en tempels getuigen
+van den vroegeren luister. Het grondgebied is niet zeer groot,
+namelijk 6 K.M. over de grootste lengte bij een breedte van 2 K.M.,
+een oppervlakte van 1000 H.A. Het klimaat is er, dank zij den meren
+en bosschen om de stad, koeler dan in de omringende deelen des lands,
+maar de temperatuur is er veel veranderlijker en veel koeler dan te
+Pondichéry, ofschoon men in Mei zeer dikwijls een warmte heeft van
+40 tot 45° C.
+
+Er wordt, eigenlijk gezegd, te Chandernagor niets verbouwd, daar
+de beschikbare grond zoo beperkt is, dat men geen ernstige pogingen
+kan beginnen; maar de politiek is er wel doorgedrongen, evenals te
+Pondichéry, en zij vormt het hoofdonderwerp van alle gesprekken.
+
+Ik bracht er twee heerlijke dagen door bij den vriendelijken
+administrateur, den heer Bertrand en zijn lieve vrouw, en ik genoot
+van de heerlijke wandelingen aan den oever der rivier in de zuivere,
+opwekkende lucht.
+
+Er bestaat verschil van meening over de duurzaamheid van het engelsch
+bestuur in Indië. Naar alle waarschijnlijkheid hebben de Engelschen
+er geen wortel gevat. Een volksuitdrukking zegt: "De Engelschman
+en de Hindoe gaan samen als olie en water", dat wil zeggen, dat ze
+in 't geheel niet samengaan. De Hindoes verwijten den Engelschen,
+dat zij hen opeten, zooals de rupsen bladeren vernielen en zoo den
+boomen het sap ontstelen. Maar de Engelschen maken zich ook geen
+illusies omtrent de gevoelens, die zij den Hindoes inboezemen. "De
+intelligentste inboorlingen", schrijft een engelsch reiziger, "erkennen
+de weldaden van ons bestuur; maar de massa wil liever slecht geregeerd
+worden door haar eigen hoofden dan goed door ons".
+
+Het schijnt, dat de fransche invloed dieper doorgewerkt heeft op de
+te weinig talrijke stammen, door oude verdragen onder ons bestuur
+gelaten. Ik kan de verzoeking niet weerstaan, enkele regels aan te
+halen, die door Pierre Loti in zijn _Propos d'exil_ gewijd zijn aan
+de boeren uit den omtrek van Mahé (en die toegepast zouden kunnen
+worden op alle Hindoes, die fransch grondgebied bewonen), omdat zij
+uitstekend de gevoelens weergeven, die de inboorling te onzen opzichte
+koestert: "Zij zeggen in het Fransch _bonjour_, als de boeren bij ons
+en schijnen er trotsch op te zijn, bij ons te zijn gebleven; men ziet,
+dat ze lust hebben te blijven staan en een praatje te maken. Diegenen,
+die onze taal een weinig kennen, glimlachen en beginnen een gesprek,
+altijd pratend van: 'Onze matrozen ... onze soldaten.' Ja, men is
+hier toch wel in Frankrijk." En ik moet denken aan een geval voor
+de rechtbank te Saigon, waar een van die Indiërs, beschuldigd van
+ik weet niet welke euveldaad, aan een magistraat uit Corsica, die
+hem als wilde toesprak, ten antwoord gaf: "Wij waren al Franschen
+tweehonderd jaar vroeger dan gij."
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie
+by G. Verschuur
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PONDICHERY, HOOFDSTAD VAN ***
+
+***** This file should be named 13697-8.txt or 13697-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/6/9/13697/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
diff --git a/old/13697-8.zip b/old/13697-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..2120c6a
--- /dev/null
+++ b/old/13697-8.zip
diff --git a/old/13697-h.zip b/old/13697-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..c7c5e23
--- /dev/null
+++ b/old/13697-h.zip
diff --git a/old/13697-h/13697-h.htm b/old/13697-h/13697-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..0703658
--- /dev/null
+++ b/old/13697-h/13697-h.htm
@@ -0,0 +1,874 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+
+<title>Pondich&eacute;ry, hoofdstad van Fransch-Indi&euml;</title>
+<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print">
+<link rel="schema.DC" href="http://purl.org/DC/elements/1.0/">
+<meta name="author" content="G. Verschuur">
+<meta name="DC.Creator" content="G. Verschuur">
+<meta name="DC.Title" content="Pondich&eacute;ry, hoofdstad van Fransch-Indi&euml;">
+<meta name="DC.Date" content="#### 2004">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+Project Gutenberg's Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie, by G. Verschuur
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie
+       From De Aarde en haar volken, Jaargang 1906
+
+Author: G. Verschuur
+
+Release Date: October 10, 2004 [EBook #13697]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PONDICHERY, HOOFDSTAD VAN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<span class="pageno"><a id="d0e81"></a>Bladzijde 41</span><a id="d0e82"></a><h1>Pondich&eacute;ry, hoofdstad van Fransch-Indi&euml;.</h1>
+<p align="left" class="byline"><i>Naar het Fransch van G. Verschuur.</i></p>
+<div class="blockquote">
+<p id="d0e88">Pondich&eacute;ry, moeilijk te naderen over zee.&#8212;Witte stad en Indische stad.&#8212;Het Regeeringspaleis.&#8212;De h&ocirc;tels in onze koloni&euml;n.&#8212;Engelsche
+enclaves.&#8212;De bevolking; de kinderen.&#8212;Bouwkunst en godsdienst.&#8212;Handel.&#8212;De toekomst van Pondich&eacute;ry.&#8212;De markt.&#8212;De scholen.&#8212;Politieke
+koortshitte.
+</p>
+</div>
+<p id="d0e90"></p>
+<div id="d0e91" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="images/p1906-041-1.jpg" alt="Groep van kiesgerechtigde Brahmanen."></p>
+<p class="figureHead">Groep van kiesgerechtigde Brahmanen.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e95">Een klein strookje gronds vertegenwoordigt op dit oogenblik het belangrijkste gedeelte van 't geen Frankrijk heeft weten te
+behouden uit zijn oud Indisch Rijk, dat thans een der machtigste koloni&euml;n van de britsche kroon is. Op die alluviale strook
+gronds ligt de stad Pondich&eacute;ry, hoofdstad der fransche bezittingen, waarvan de groote Dupleix zich gansch andere horizons
+gedroomd had.
+
+</p>
+<p id="d0e97"></p>
+<table align="left" style="margin:10px; margin-left:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e98" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="images/p1906-041-2.jpg" alt="Indische muzikant uit Pondich&eacute;ry."></p>
+<p class="figureHead">Indische muzikant uit Pondich&eacute;ry.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e102">Het bescheiden grondgebied van Pondich&eacute;ry omvat niet meer dan 29145 H.A. De d&eacute;pendances van wat men gewoonlijk Fransch-Indi&euml;
+noemt, zijn de volgende vier: Chandernagor, Karikal, Mah&eacute; en Yanaon. Zij liggen verspreid over verschillende deelen van het
+groote schiereiland, de drie laatstgenoemde op korten afstand van het grondgebied van Pondich&eacute;ry, het eerste in de onmiddellijke
+nabijheid van Calcutta.
+
+</p>
+<p id="d0e104">De gouverneur der Fransche nederzettingen in Indi&euml; woont te Pondich&eacute;ry, maar zijn ambt brengt mee, dat hij zich dikwijls moet
+verplaatsen naar de verschillende andere fransche plaatsen, waar de leiding der zaken in handen is van administreerende ambtenaren,
+die aan hem ondergeschikt zijn. Het spreekt vanzelf, dat er verscheiden lagere ambtenaren zijn, dat er een Plaatselijke Raad
+is evenals een Algemeene Raad, dat de kolonie te Parijs een afgevaardigde in den Senaat heeft, zoowel als in de Kamer, en
+dat op het grondgebied van Pondich&eacute;ry de politiek de spil is, waarom alles draait en de voortdurende zorg van iederen dag.
+Wij zullen nog wel meer een woordje te zeggen hebben over die noodlottige politiek, dien knagenden kanker, waarvan zeker geen
+enkele fransche kolonie zooveel te lijden heeft als dat arme Pondich&eacute;ry.
+
+</p>
+<p id="d0e106">Laat ons eerst voet aan wal zetten, wat niet altijd gemakkelijk gaat, als men, zooals met mij 't geval is, over zee aankomt.
+Daar de golven dikwijls hoog gaan op de reede, kan de ontscheping soms zoo moeilijk zijn, dat het onmogelijk wordt, gemeenschap
+<span class="pageno"><a id="d0e108"></a>Bladzijde 42</span>met de kust te krijgen. Het is vaak gebeurd, dat ten gevolge van het stormachtige weer de paketboot, die Pondich&eacute;ry aandoet
+op haar reis heen en terug tusschen Colombo en Calcutta, niet met den wal gemeenschap kon krijgen en zich genoodzaakt zag,
+met passagiers en lading haren weg te vervolgen. Weinige jaren geleden heeft dat geval zich driemaal achtereen voorgedaan.
+Met platboomde vaartuigen, <i>chelingues</i> genoemd, die geen inhouten (ribben) hebben, nadert men de kust. Er wordt aangelegd bij een pier, die 252 M. lang is en recht
+in zee vooruitsteekt; staat de zee hoog, dan heeft men de behendigheid van een acrobaat noodig, om zijn evenwicht te bewaren
+bij het vastgrijpen van het touw, waarmee men de ladder kan bereiken. Om aan dien last te ontkomen, geeft de toerist er veelal
+de voorkeur aan, zich per spoor naar Pondich&eacute;ry te begeven, want de kolonie is sinds 1877 aan het groote Engelsch-Indi&euml; verbonden
+en staat door zijlijnen in verbinding met de van Frankrijk afhankelijke gebieden.
+
+</p>
+<p id="d0e113">Pondich&eacute;ry is een vrijhaven. Levensmiddelen en koopwaren van allerlei streken afkomstig, mogen over zee binnenkomen en uitgaan,
+zonder eenige douanerechten te betalen, onverschillig onder welke vlag zij varen. Alleen zout en opium zijn van deze gunstige
+beschikking uitgesloten, want bij verdragen zijn die voortbrengselen verboden; noch de productie ervan noch de handel erin
+zijn geoorloofd.
+
+</p>
+<p id="d0e115">Moet ik de geschiedenis in herinnering brengen? Pottoutch&eacute;ri of Poultch&eacute;ri, het &#8220;nieuwe dorp&#8221;, door menschen van hooge kaste
+Poudou-nagar of &#8220;Nieuw Kasteel&#8221; genoemd, is in 1693 gekocht van koning Vidjayanagar door den beroemden commandant Martin,
+ter vergoeding voor Sint-Thomas, waarvan de Hollanders zich hadden meester gemaakt. Het dorpje van paria's nam snel toe in
+grootte en werd het middelpunt van een aanzienlijke handelsbeweging trots de wederwaardigheden van zijn politieke geschiedenis.
+
+</p>
+<p id="d0e117">Al dadelijk in den aanvang werd het door de Hollanders vermeesterd; maar in 1699 werd het ons teruggegeven. Daarna werd het
+viermaal door de Engelschen belegerd; admiraal Boscawen werd in 1748 teruggeslagen door Dupleix; in 1760&#8211;61 gaf Lally-Tolendal,
+door hongersnood gedwongen, zich over, na een hardnekkigen tegenstand te hebben geboden, en de vrede van Parijs in 1763 herstelde
+ons in het bezit van de stad.
+
+</p>
+<p id="d0e119">In 1778 maakten de Engelschen zich er opnieuw van meester, om de stad in 1785 bij den vrede van Versailles terug te geven
+en haar daarna voor de derde maal in 1793 te veroveren. Voor goed herkregen wij deze bezitting in 1816&#8211;17, met verbod er eenige
+versterking aan te leggen of er een andere gewapende macht te onderhouden dan de politie.
+
+</p>
+<p id="d0e121">De stad is in twee deelen verdeeld, de witte stad en de indische stad, door een gracht gescheiden. De eerste, aan de oostzijde
+en aan zee gelegen, is regelmatig gebouwd; de straten zijn breed en recht, wat ook het geval is met de tweede, die echter
+over grooter uitgestrektheid zich uitstrekt.
+
+</p>
+<p id="d0e123">Ik kende Pondich&eacute;ry, doordien ik er op een vroegere reis een week had doorgebracht, en met waar genoegen zette ik er weer
+den voet op vasten grond, na mijn aankomst aan die lange pier van slecht ineengevoegde planken. Sinds mijn vorig bezoek was
+het aanzien der plaats niet veranderd. Ik zie weer het nog al indrukwekkende standbeeld van den grooten Dupleix, dat dichtbij
+het strand zich verheft, en na eenige honderden meters te zijn voortgegaan, bereik ik het Gouvernementspaleis, waar de tegenwoordige
+bewoner, dien ik de eer heb te kennen, mij gastvrijheid heeft aangeboden. Ik voel er mij te huis, want in de prettige kamer,
+die voor mij in orde gebracht is, heb ik ook eenige jaren vroeger gelogeerd.
+
+</p>
+<p id="d0e125">Het Gouvernementspaleis te Pondich&eacute;ry is een alleraardigste residentie, en de gouverneur, de heer Lemaire, is er, evenals
+zijn beminnelijke echtgenoote, veel meer naar zijn zin dan in het sombere huis, dat ze twee jaren geleden op Martinique bewoonden,
+waar ik 't genoegen had hun een bezoek te brengen. De ligging en de indeeling van het huis zijn uitstekend; het lange balkon,
+dat langs de groote ontvangzaal loopt, biedt een verrukkelijk uitzicht over een groote, vierkante ruimte, aan de overzij begrensd
+door een rij sierlijke en regelmatige gebouwen, en als men er 's avonds gemakkelijk is gezeten, geniet men met welbehagen
+dien verrukkelijken geur der tropische landen, die een temperatuur bezitten, door 't verdwijnen van de zon heerlijk en verkwikkend
+geworden.
+
+</p>
+<p id="d0e127">Het klimaat van dit gedeelte van Indi&euml; is over 't geheel gezond. In gewone tijden is de gemiddelde temperatuur 30&deg; C. over
+dag en 26 's nachts. In de maanden December en Januari daalt zij tot 3 &agrave; 5&deg; C. over dag, terwijl van Mei tot September de
+thermometer tusschen 32&deg; en 40&deg; C. staat; dat is de periode van de zeer heete westenwinden, die op onaangename manier de lucht
+oververhitten. Het droge jaargetijde duurt van het begin van Januari tot omstreeks den 15<sup>den</sup> October; de rest van het jaar heet dan de winter. In 't algemeen gesproken, regent het zelden in dit deel van Indi&euml;; slechts
+in November en December komt nog al dikwijls regen voor.
+
+</p>
+<p id="d0e132">Als men te Pondich&eacute;ry een zindelijk en goed verzorgd h&ocirc;tel vond, dat bij een goede keuken voor het moderne comfort zorgde,
+zou ik niet aarzelen, de stad een zeer aantrekkelijk verblijf te noemen voor de europeesche wintermaanden, wanneer zooveel
+menschen zich afvragen, in welk hoekje van de wereld men aangenaam verblijven kan in zachte lucht. Ongelukkig ontbreekt dit
+materi&euml;ele gerief; de beide h&ocirc;tels, die men er vindt, zijn beneden het middelmatige, en als men niet van de gastvrijheid van
+bloedverwanten of vrienden kan genieten, zal men er niet gauw toe komen, er eenigen tijd te vertoeven.
+
+</p>
+<p id="d0e134">Het gebrek aan goede h&ocirc;tels in de koloni&euml;n is onbetwistbaar een hinderpaal voor de ontwikkeling van het toerisme. De Engelschen
+hebben dat goed begrepen; nemen wij als voorbeelden de eilanden van de keten der Antillen en de engelsche bezittingen in Azi&euml;.
+Op Trinidad, Jamaica, Ceylon, in geheel Indi&euml; vindt men prachtige h&ocirc;tels, even comfortabel als ergens in Europa, en wat zien
+wij op Martinique, Guadeloupe, te Noum&eacute;a, op Bourbon? <span class="pageno"><a id="d0e136"></a>Bladzijde 43</span>Niets dan bescheiden herbergen! Daaruit volgt, dat geen enkel toerist, die niet door een vriend is uitgenoodigd, er langer
+blijft dan volstrekt noodig is. De arme stad Saint-Pierre maakte in zekeren zin een uitzondering op den regel; men had er
+twee nette, goed ingerichte en goed bestuurde h&ocirc;tels, maar de uitbarsting van den Mont-Pel&eacute; heeft ze voor altijd gesloten.
+
+</p>
+<p id="d0e138">Al wandelend, nu eens door de stad zelve, dan in de omstreken van Pondich&eacute;ry, is het mij, of ik in een aardig provinciestadje
+ben of ergens buiten, waar het mooi is. De woningen zijn sierlijk, getuigen van een zekeren welstand en hebben een zindelijk
+voorkomen, dat in verschillende andere koloni&euml;n ontbreekt. De gouverneur is zoo goed geweest, een tweewielig wagentje, <i>pousse-pousse</i>, te mijner beschikking te stellen, dat ik dikwijls in den morgen gebruik, en een victoria, waarmee ik grooter afstanden kan
+afleggen, 's Avonds v&oacute;&oacute;r het diner zijn de heer en mevrouw Lemaire zoo vriendelijk, mij per rijtuig in verschillende richtingen
+den omtrek te laten zien.
+
+</p>
+<p id="d0e143">Wat die ritjes wel merkwaardig maakt is, dat ik nu eens over fransch dan over engelsch grondgebied voortrol, en in een minimum
+van tijd dien overgang verscheiden malen maak. Het grondgebied van Pondich&eacute;ry is door het tractaat van 1816 op de zonderlingste
+manier verdeeld, toen de kolonie na verscheiden malen in engelsch bezit te zijn overgegaan, voor goed aan Frankrijk kwam.
+Overal, tot voor de poorten der stad, zijn enclaves van britsch grondgebied in het fransche land uitgesneden, z&oacute;&oacute;, dat de
+Engelschen juist die hooge stellingen bezitten, die geschikt zijn voor de plaatsing van batterijen. Hier behoort de weg aan
+Engeland, terwijl de slooten onder fransche jurisdictie staan; ginds behoort een waterplas tot Madras, terwijl het land, dat
+er door ge&iuml;rrigeerd wordt, onder Pondich&eacute;ry ressorteert. Er is zelfs ergens een stuk gronds, welks eigenaar onbekend is. De
+Engelschen zijn bekwame politici; bij de sluiting van het tractaat van 1816 hebben zij zich er niet mee tevreden gesteld,
+aan de fransche regeering de verplichting op te leggen, nergens eenige versterking aan te leggen en geen gewapende macht te
+onderhouden buiten de politie, maar zij hebben ook het middel gevonden, het terrein zoo te splitsen en in stukken te deelen,
+dat er hoeken volkomen onverdeeld zijn gebleven.
+
+</p>
+<p id="d0e145">Wat mij onbegrijpelijk voorkomt is, dat na het d&icirc;ner de stad geheel uitgestorven is. Men strekt zich gemakkelijk uit op zijn
+balcon of in zijn tuintje, maar gaat niet uit, en men schijnt er geen prijs op te stellen, op de pier of aan het strand de
+zuivere versterkende zeelucht te gaan inademen. Het is mij tweemaal gebeurd, dat ik 's avonds ging wandelen en lange overpeinzingen
+hield op een bank van de pier; maar ik heb geen enkelen Europeaan ontmoet. Alleen een inboorling heeft mij aangesproken in
+een taal, die ik niet verstond; waarschijnlijk vroeg hij een aalmoes.
+
+</p>
+<p id="d0e147">Een dame, die ik den volgenden dag ontmoette en wie ik mijn verbazing te kennen gaf over die wonderlijke afzondering, begreep
+niet, wat ik voor bekoorlijks vinden kon in die rust van het tropische land en dat gemis aan afleiding. Voor haar was het
+een leven als in de hel; hoe miste ze haar Parijs! Ik heb later gehoord, dat haar man, die ambtenaar was, verlof had gevraagd,
+daar zijn vrouw het klimaat niet kon verdragen! Trouwens men zou een merkwaardig boek kunnen schrijven over die quaestie van
+de verloven in de koloni&euml;n, alsook over de verschillende redenen, die de belanghebbenden aanvoeren, om ze te krijgen.
+
+</p>
+<p id="d0e149">De bevolking van Pondich&eacute;ry is zachtzinnig, onderdanig en beleefd. Welk een treffend verschil met den onaangenamen neger,
+dien ik zoo dikwijls heb bestudeerd op de Antillen en elders! Het zijn zelfs sympathieke menschen, als men ze aan 't werk
+ziet op het veld, of hen gadeslaat bij hun kleinhandel, rustig loopend zonder geraas te maken. De kinderen kruipen over den
+grond, scharrelen langs de wegen tusschen de kippen, en zijn talrijk in de struiken als de konijnen in Australi&euml;. Ik kan niet
+laten, hen juweeltjes te noemen, als ik denk aan de europeesche kinderen, die mij de laatste drie maanden het leven vergald
+hebben op twee booten van de <i>Messageries Maritimes</i>. Die indische kinderen zijn, net als maleische, chineesche en japansche, lief en aardig, schreien nooit, en of er vijf of
+vijftig onmiddellijk bij u in de buurt zijn, ge bespeurt hun aanwezigheid nauwelijks. Ik zie ze met genoegen aan, die kleine onschadelijke negertjes, naakt als
+wormen, en die als eenig kleedingstuk een touwtje om de lenden dragen, waaraan in 't midden een soort van medaillon hangt
+bij wijze van vijgeblad, meestal uit metaal vervaardigd, koper, zilver of goud, al naar het vermogen der ouders. Wat heb ik
+hun vaak stuivers en lekkers toegegooid en wat had ik een schik in hun lachende gezichtjes!
+
+</p>
+<p id="d0e157">Men kan merkwaardige zedenstudies maken in die landen van overzee, waar godsdienst en gebruiken zooveel van de onze verschillen.
+Verscheiden malen reden wij 's avonds v&oacute;&oacute;r den eten langs begrafenissen, waarvan de schikking tot vermakelijke verrassingen
+aanleiding gaf. Eens gingen we voorbij den stoet van een inlandsche vrouw van katholiek geloof. Zij lag in groot toilet, met
+bloemen en sieraden getooid en met zorg gekapt, op een, door de familie gedragen paradebed. Van een doodkist was geen sprake.
+Ze gingen haar eenvoudig aan den schoot der aarde toevertrouwen en haar met zand bedekken. Een anderen keer zagen we een mohammedaansche
+begrafenis, door zang en muziek begeleid.
+
+</p>
+<p id="d0e159">Het aantal tot den christelijken godsdienst bekeerde Indi&euml;rs is nog slechts zeer gering. De groote meerderheid der inboorlingen
+heeft den eeredienst van het Brahma&iuml;sme bewaard, waar luidruchtige feesten, processies met tamtams en andere muziekinstrumenten,
+die een helsch lawaai maken, bij behooren. Den dag na mijn aankomst is er een groot feest bij een Brahmaan van aanzien, waar
+de gouverneur genoodigd is. Op het oogenblik, dat ons rijtuig v&oacute;&oacute;r de woning van den jubilaris stilhoudt, laat zich de <i>Marseillaise</i> hooren, en men voert ons naar de voor ons vrijgehouden zetels. Er wordt op onze knie&euml;n een reuzenbouquet gezet, die misschien
+wel een meter in omtrek is, en men hangt ons een krans van bloemen om den hals, die ons niet weinig prikkelt. De locale kleur,
+versterkt door de opgewonden uitroepen van <span class="pageno"><a id="d0e164"></a>Bladzijde 44</span>de menigte, is typisch; maar de geuren, die uit het publiek opstijgen, laten veel te wenschen over, te meer daar bijna zonder
+uitzondering allen naakt zijn, op het vereischte bandje of touwtje na. IJs en ijskoude dranken gaan overvloedig rond; de warmte
+in de beperkte ruimte wordt ondragelijk; het is tijd dat wij ons rijtuig en de open lucht weer bereiken.
+
+</p>
+<p id="d0e166"></p>
+<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e167" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="images/p1906-044.jpg" alt="Aardige dreumes in gala."></p>
+<p class="figureHead">Aardige dreumes in gala.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e171">Er zou tijd en veel geduld noodig zijn, om het verschil te leeren kennen in de gewoonten en wetten en maatschappelijke vormen,
+geldend voor de onderscheiden kasten van Brahmanen, en die hen in streng afgesloten klassen splitsen. De een zal nooit dit
+doen, de ander nooit dat; een handwerk, door deze kaste uitgeoefend, mag door een andere kaste niet worden ter hand genomen.
+De taak voor iedere kaste is zoo nauwkeurig voorgeschreven, dat het bepaald absurd wordt in onze oogen, en het komt mij voor,
+dat er zelfs voor deze menschen een lange, moeilijke leertijd wordt vereischt, als zij zich niet zullen schuldig maken aan
+eenige inbreuk op de velerlei voorschriften van hun godsdienst.
+
+</p>
+<p id="d0e173">Bouw- en beeldhouwkunst hebben het in de gebouwen, die aan den hindoeschen en den brahmaanschen godsdienst zijn gewijd, tot
+een zeldzame hoogte gebracht. Vele auteurs hebben ze reeds beschreven; maar toch schijnt het ons van belang, erop te wijzen,
+dat die van Indi&euml; door de artistieke zijde van hun architectuur en den rijkdom van hun versiering uitmunten boven vele tempels,
+die wij in andere landen van Azi&euml; hebben kunnen bezoeken. Men vindt wel niet te Pondich&eacute;ry zulke prachtige tempels als te
+Tanjore, Trichinopoly en Madura, maar dat neemt niet weg, dat die van Villenour en andere plaatsen in den omtrek een nauwlettend
+bezoek verdienen.
+
+</p>
+<p id="d0e175">Ik ben verscheiden malen naar dien van Villenour gegaan, die op eenige kilometers afstands van de residentie is gelegen. Een
+zeer groote wagen of kar onder een breed afdak, die nu en dan dienst doet bij processies voor den eeredienst, geeft blijk
+van de bekwaamheid van deze inboorlingen en hun kunstvaardigheid in het handwerk. Die wagen, geheel van hout gemaakt, stelt
+een gansche boeddhistische geschiedenis voor, door middel van fijne werktuigen gegraveerd in vierkante blokken van dezelfde
+afmeting en aan elkander sluitend met onberispelijke symmetrie. Het gewicht van het geheel moet verbazend zijn, want op de
+hooge feestdagen zijn er 1200 &agrave; 1500 menschen noodig om het kolossale voertuig te trekken.
+
+</p>
+<p id="d0e177">De kunstvaardigheid van deze inboorlingen is nog niet verloren gegaan, zooals men geneigd zou zijn te veronderstellen, als
+men bespeurt dat al die indische tempels tot de oudheid opklimmen, en dat men in onze dagen nooit eens den bouw van een nieuw,
+even grootsch bouwwerk bijwoont. Ik heb er het bewijs van gezien, toen de gouverneur mij naar een plaats bracht dichtbij Villenour,
+waar wij een wagen zagen, die bijna af was en met evenveel talent vervaardigd was, als die uit voorbijgegane tijden.
+
+</p>
+<p id="d0e179">Het ware meesterstuk, dat wij voor oogen hebben, is uit zeer hard hout gesneden en stelt met merkwaardige fijnheid een boeddhistische
+processie voor, waarvan ons de beteekenis natuurlijk ontgaat, maar die ons met bewondering vervult. Een inlandsch beambte
+legt ons uit, dat er ten minste 500 menschen zullen noodig zijn, om den wagen te trekken. Hij laat ons het touw zien, dat
+men zal moeten gebruiken; het is zoo dik als een reuzenslang. Wij waren het niet alleen, die in verrukking raakten over dit
+mooie werk; een hoop kinderen omringde ons en was vervuld van eerbied. Ik vermoed, dat de heer Piot voldaan zou zijn over
+een bezoek aan een land, waar zijn leer zooveel aanhangers heeft gevonden.
+
+</p>
+<p id="d0e181">Wat Pondich&eacute;ry en de grond, die er bij behoort, aan landbouwvoortbrengselen opleveren, beteekent weinig. De geheele uitvoer
+heeft slechts een waarde van 27 &agrave; 28 millioen francs; katoenen weefsels zijn daarin opgenomen voor een som van bij de 9 millioen
+en de aardnoten voor 15. Volgens het jaarverslag van 1904 hebben 48 stoombooten van verschillende nationaliteit 581562 zakken
+aardnoten ingenomen van 75 kilo per zak. De aardnoten worden ook in den vorm van aardnotenkoeken uitgevoerd. Verleden jaar
+is de uitvoer van dit artikel gestegen tot een totaal bedrag van 4376 ton, hetgeen een waarde vertegenwoordigt van bij de
+400,000 francs. Daarna volgen de katoenen <span class="pageno"><a id="d0e183"></a>Bladzijde 46</span>weefsels, die in de laatste statistiek voorkomen voor de som van bij de 9 millioen; de rijstsoorten voor 2&frac14; millioen en de
+huiden voor 1&frac12; millioen francs. De andere uitvoerartikelen bereiken slechts een onbeduidend cijfer. Er wordt een kleine hoeveelheid
+vanille uitgevoerd, zooals ook kokosnoten en vruchten. Het verbouwen van aardnoten heeft in den laatsten tijd een groote vlucht
+genomen en zou nog aanmerkelijk kunnen toenemen. Die handel is voortaan een zaak van gewicht voor Fransch-Indi&euml;, daar Pondich&eacute;ry
+voor die oliehoudende zaden een groote opslagplaats geworden is, die niet enkel gevoed wordt door de directe voortbrenging
+in de buurt; reeds beginnen de producten uit de omliggende engelsche bezittingen toe te stroomen, waardoor de handelsbeweging
+vertienvoudigd wordt.
+
+</p>
+<p id="d0e185">De landbouwers uit het Zuiden van Indi&euml;, vooral uit de provincie Tanjore en uit de omstreken van Trichinopoly maken meestal
+voor hun verzendingen gebruik van Pondich&eacute;ry, daar het de beste haven van de kust is, minder dan Madras aan cyclonen blootgesteld.
+De laatste, waarvan men de herinnering nog heeft behouden, is die van 1863; zeven schepen, die op korten afstand van het strand
+ten anker lagen, werden verzwolgen bij de groote ramp.
+
+</p>
+<p id="d0e187">Wat de vanille aangaat, men is er met de cultuur nog pas sinds een dozijn jaren bezig; vrij groote velden zijn ermee beplant
+in den Kolonialen Tuin, waar de onderdirecteur mij wel de inlichtingen wil geven, die mij belang inboezemen. In het begin
+had men met groote zorgeloosheid te strijden. De inboorlingen, die bij het kweeken van het kostbare gewas gebruikt worden,
+moeten voortdurend onder toezicht zijn; in het begin lagen massa's vanille in kisten te verrotten, alsof er een hoop hooi
+in lag. De tegenwoordige gouverneur heeft er orde op gesteld, zooals uit de verkregen resultaten blijkt. De vrucht van Pondich&eacute;ry
+is dunner dan die uit Mexico en van R&eacute;union, maar de geur der stokjes doet naar mijne meening niet voor de andere onder. De
+vanille wordt hier voor tien roepijen, dat is 17 francs, per kilo verkocht. Er zijn te Pondich&eacute;ry kweekers met een ruim geweten,
+die hun welverzorgden en goed ingepakten oogst naar Bourbon hebben gezonden, om van daar als echte Bourbonvanille naar Europa
+te worden verscheept.
+
+</p>
+<p id="d0e189">De geheele bevolking van de fransche nederzettingen in Indi&euml; bedroeg op 31 December 1903 het aantal van 273748 inwoners, onder
+wie slechts 1408 Europeanen, en wel 492 mannen, 546 vrouwen en 370 kinderen. De europeesche bevolking wisselt natuurlijk voortdurend,
+daar de meesten slechts zeer kort in de kolonie blijven. Dit geldt vooral van de ambtenaren en hun gezinnen, wier <i>chass&eacute;-crois&eacute;</i> over alle oceanen voldoende bekend is. Het aantal Europeanen of kleurlingen, die er wortel hebben geschoten en behagen vinden
+in de carri&egrave;re, welke zij hebben gekozen, of in den handel, waarin zij bezig zijn, is slechts zeer klein. Men kan de vooroordeelen
+van een volk niet veranderen, zoo min als de begrippen, die gangbaar, zijn in het moederland. Een kolonie is nu eenmaal een
+oord van ballingschap, en het klimaat moet er noodzakelijk ongezond zijn. En hoeveel menschen, veroordeeld om in het land,
+dat hen heeft zien geboren worden, te leven in een voortdurenden strijd ter verkrijging van de meest dringende levensbehoeften,
+zouden zich een veel vrijer en ruimer bestaan kunnen verschaffen, als zij, zoo zij vlijt en volharding bezaten, besloten het
+routinejuk af te schudden, en iets te ondernemen, 't zij landbouw of handel, in landen van onbetwistbare vruchtbaarheid, waar
+men nog zooveel handen kan gebruiken! Voor den groothandel, de banken, industri&euml;ele ondernemingen zouden er onmetelijke velden
+te exploiteeren blijven.
+
+</p>
+<p id="d0e194">Wij behoeven slechts een afstand van 160 kilometer per spoor af te leggen, om Madras te bereiken, gelegen aan diezelfde kust
+van Coromandel, en we stappen uit in een groote handelsstad, waar het drukke leven zich in allerlei vormen voordoet, en waar
+men alles kan genieten, wat een bloeiende europeesche stad aanbiedt. Bombay en Calcutta zijn evenals veel steden van het Uiterste
+Oosten volkrijke, bloeiende centra, die in niets onderdoen voor de groote steden van onze oude wereld, en zij, die er zich
+gevestigd hebben in den handel, het bankwezen of de industrie, klagen niet over de zoogenaamde ballingschap. Trouwens in veertien
+of achttien dagen voeren de trein en de paketboot hen naar den geboortegrond terug voor een kleine vacantie, waartoe gemakkelijk
+besloten wordt door die inwoners, wier middelen hun de onbeteekenende verplaatsing toestaan.
+
+</p>
+<p id="d0e196">Als men het leven van den inboorling nagaat met het oog op zijn behoeften en zijn intellectueele ontwikkeling, moet men wel
+inzien, dat hij veel gelukkiger is dan menig Europeaan of kleurling, die verkeert in wat wij overeengekomen zijn, beter levensomstandigheden
+te noemen. Wij vinden hem doorgaans vroolijk en tevreden; hij klaagt zelden, leeft op de primitiefste manier, wonend in een
+krotje of hutje met zijn meestal talrijk gezin, zich dekkend met een strook stof, die hem eenige stuivers heeft gekost, zich
+op de soberste manier voedend met de producten, die hij dikwijls zelf verbouwt zonder zorg voor den komenden dag. Is zoo'n
+man uit philosofisch oogpunt niet veel gelukkiger dan de meesten onzer?
+
+</p>
+<p id="d0e198">Een van mijn grootste genoegens in de koloni&euml;n bestaat in een bezoek aan de markt, dien levenden kaleidoscoop, die altijd
+een verschillend veld van waarnemingen is, al naar de omgeving waarin men zich bevindt. De markten van Indi&euml; bieden niet zoo'n
+weerzinwekkend, kwalijk riekend schouwspel als de markten in negerlanden. De menschen zijn er minder vuil en maken minder
+leven dan de zwarten van de Antillen of Zuid-Amerika; zij passen met hun bonte doeken bij hun omgeving, die niet zoo carnavalachtig
+is als ginder. Rood is de meest geliefde kleur; men zou bijna kunnen zeggen de eenige, door mannen en vrouwen gedragen, zoowel
+wanneer zij zich een groot deel van het lichaam bedekken, als wanneer ze zich tot een eenvoudigen band bepalen, aangebracht
+naar de wetten der welvoegelijkheid.
+
+</p>
+<p id="d0e200"></p>
+<div id="d0e201" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="images/p1906-047.jpg" alt="De pagode van Villenour van binnen."></p>
+<p class="figureHead">De pagode van Villenour van binnen.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e205">Hier ook weer is er geen gebrek aan kinderen; maar de ouders behoeven zich niet om hen te bekommeren, want het talrijk kroost
+kan het goed vinden met de kippen aan den weg, en verdwaalt niet in de drukke menigte. Wat ik vurig hoop voor de inlandsche
+<span class="pageno"><a id="d0e207"></a>Bladzijde 47</span>bevolking van Pondich&eacute;ry en zelfs voor heel Indi&euml;, is dat men er de invoering van automobielen verbiede, die er zeker spoedig
+veel kwaad zouden stichten. Ten tijde van mijn verblijf in de kolonie had een parijsch automobielfabrikant zich tot een ambtenaar
+in Pondich&eacute;ry gewend, om inlichtingen te erlangen omtrent de mogelijkheid, het moordend instrument er in te voeren. De inboorling
+heeft de betreurenswaardige gewoonte, altijd op het midden van den weg te loopen, en zelfs als men in een gewoon rijtuig zit,
+moet men herhaaldelijk roepen, om hem naar den een of den anderen kant van den weg te doen gaan; wat de kinderen betreft,
+ze loopen voortdurend gevaar, in stukjes te worden gereden. Nergens ter wereld hebben de koetsiers zulk een moeilijke taak
+bij het mennen van hun paarden. Wat zou er gebeuren, als men op een dag den invoer van die wagens toeliet, die, al zouden
+ze enkele bevoorrechten gelukkig maken, een moorddadige werking zouden uitoefenen en de bevolking zouden decimeeren! De Europeaan
+zou, ook al kon bij zich bergen en zijn bestaan verdedigen, oproerige kreten uiten bij het zien van het monster, vooral om
+den aard van den grond. De bodem in het zuiden van Indi&euml; verkruimelt tot een rood poeder, dat bij het geringste zuchtje van
+den wind in wolken opvliegt. Nu reeds in onze europeesche landen het stof, door dit middel van vervoer opgejaagd, vrij gerechtvaardigde
+klachten doet rijzen, zou men te Pondich&eacute;ry ware wanhoopskreten slaken. Hoe dikwijls is het mij gebeurd, dat ik na een wandeling
+van een paar uur moest constateeren, dat mijn wit costuum een saffraan kleurige tint had gekregen!
+
+</p>
+<p id="d0e209">De heer Delale, hoofd van het openbaar onderwijs, is zoo welwillend, mij tot gids te strekken bij het bezoek, dat ik mij voorgesteld
+had te brengen aan de voornaamste scholen van de stad. De quaestie van het onderwijs, dat in de koloni&euml;n aan de inlandsche
+bevolking wordt gegeven, heeft mij altijd veel belang ingeboezemd en leidde mij tot merkwaardige vergelijkingen. Er zijn koloni&euml;n,
+waar het oprechten lof verdient, en andere, waar het, eerlijk gezegd, bedroevend is, waar het op niets, op geen onderwijs
+neerkomt. Te Pondich&eacute;ry, waar verscheiden scholen zijn, heb ik aan vijf een bezoek gebracht. Het onderwijs staat onder het
+toezicht van een zeer intelligenten leider, die uitstekend samenwerkt met den gouverneur. Wat mij het meest heeft getroffen,
+is de practische manier, waarop de onderwijzers in de jeugdige hersens de dingen doen doordringen, die hun onderwezen moeten
+worden, niet door het domme systeem van machinaal de kinderen zinnen te laten herhalen, die ze niet begrijpen, maar door het
+kraantje van hun intelligentie te openen door verklaringen, die ze kunnen vatten, en die ze daarom niet vergeten. In die verschillende
+scholen ga ik door alle klassen heen en vraag verlof, die kinderen te mogen ondervragen, die toeval of intu&iuml;tie mij doen kiezen,
+daar ik altijd de keus van een onderwijzer een beetje wantrouw in de gevallen, dat de school aan een bezoeker moet worden
+vertoond. Het is mij aangenaam te kunnen zeggen, tot eer van den heer Delale, dat het bezoek aan die inrichtingen te Pondich&eacute;ry
+zeer goede herinneringen bij mij heeft achtergelaten, en dat het te wenschen ware, dat men in enkele andere koloni&euml;n zijn
+goede methode volgde en tevens het aanhoudende toezicht, dat hij uitoefent in het hem toevertrouwde departement.
+
+</p>
+<p id="d0e211">In de laatste school, die ik bezocht, en die alleen voor jonge meisjes bestemd is, woonde ik verschillende naailessen bij,
+waar het werk op zeer lofwaardige wijze werd gedaan. Ik ben verbaasd over de gemakkelijkheid, waarmee die meisjes in goed
+Fransch antwoorden op de vragen, die ik tot haar richt. In Engelsch-Indi&euml; had ik in twee scholen kunnen opmerken, dat de kinderen
+zich bijna alleen in hun moedertaal konden uitdrukken, doorspekt met enkele engelsche woorden, verhaspeld op een wijze, die
+ze onbegrijpelijk maakte.
+
+</p>
+<p id="d0e213">Ach, indien het mogelijk was, al die kinderen in hun vroegste jeugd te doen begrijpen, dat er een studie is, waar de hersens
+door in de war raken en die de rust des levens verwoest, zou dat een weldaad zijn voor de kolonie! Ik heb het oog op de politiek,
+die dit arme land verwoest, de ontwikkeling tegenhoudt en op betreurenswaardige wijze de europeesche bevolking verdeelt.
+
+</p>
+<p id="d0e215">Ik wil liever niet stilstaan bij de pijnlijke zijden van de politiek, waar zij tot minder fraaie resultaten leidt en vooral
+vroeger geleid heeft.... Buitendien, niet enkel in Indi&euml; houdt men zich op met verkiezingspraktijken die afkeurenswaardig
+en verderfelijk zijn. Er zijn in Frankrijk ook steden bekend, waar de kiezers zich tot voorbeeld schijnen te stellen wat er
+plaats grijpt om en bij de stembussen van de hoofdstad onzer indische bezittingen....
+
+</p>
+<p id="d0e217">De grappige kant van de zaak is de terugslag der politieke meeningen op de onderlinge betrekkingen van de Europeanen, die
+te Pondich&eacute;ry gevestigd zijn. Ik heb daar merkwaardige herinneringen aan behouden, en ik kan geen weerstand bieden aan den
+lust er enkele van mee te deelen.
+
+</p>
+<p id="d0e219">Een ambtenaar, pas ontscheept in de kolonie, brengt een bezoek aan den heer A, maar kan, daar hij den volgenden dag ongesteld
+wordt, niet naar den heer B gaan.... Hij wordt dadelijk door dien laatste beschouwd als te behooren tot een hem vijandelijke
+clan en op zij geschoven; men vertrouwt hem niet. Een ander ambtenaar, die op dezelfden dag gezien is geworden in gesprek
+met twee menschen van tegengestelde politieke overtuiging, wordt door beide voor een halve gehouden, een middenman, dien men
+goed zal doen te mijden.
+
+</p>
+<p id="d0e221">Aan de zijde der dames werkt de jaloezie met de allernietigste argumenten, de ongerijmdste voorwendsels, waarbij dan een gebabbel
+komt, zoo als men zich bijna niet kan voorstellen. Een dame uit Pondich&eacute;ry heeft mij verteld, dat men vond dat zij haar rang
+niet voldoende kon ophouden, omdat zij in plaats van een pousse-pousse te nemen (kosten 20 centimes) te voet een boodschap
+was gaan doen op 100 M. afstands. Het schijnt wel, dat een vrouw die zichzelve respecteert, in dat land in 't geheel niet
+mag loopen!
+
+</p>
+<p id="d0e223">Een tocht naar Karikal en naar Mah&eacute;, die betrekkelijk niet ver van Pondich&eacute;ry liggen, lachte mij niet toe. Daarentegen heb
+ik, toen ik eenigen tijd v&oacute;&oacute;r mijn bezoek aan Zuid-Indi&euml; in Calcutta vertoefde, <span class="pageno"><a id="d0e225"></a>Bladzijde 48</span>een uitstapje gemaakt naar Chandernagor, slechts op een uur afstands per spoor verwijderd van de hoofdstad der engelsche bezittingen.
+Chandernagor, gebouwd op den rechteroever van de Hoogly aan een schilderachtige baai, herinnert aan de schoonste tijden van
+de fransche heerschappij in Indi&euml;. De stad heeft gedurende de geheele eerste helft der 18<sup>de</sup> eeuw de schepen bij honderden aan haar kaden ten anker zien komen; daar zetelde de gansche handel van Bengalen. Zij heeft
+haar voorspoed zien verdwijnen door de opkomst en de groote ontwikkeling van Calcutta. Maar nog is het een stad, die indruk
+maakt, een aardige plaats met breede, rechte straten en sierlijke huizen. Verscheiden ru&iuml;nen van paleizen en tempels getuigen
+van den vroegeren luister. Het grondgebied is niet zeer groot, namelijk 6 K.M. over de grootste lengte bij een breedte van
+2 K.M., een oppervlakte van 1000 H.A. Het klimaat is er, dank zij den meren en bosschen om de stad, koeler dan in de omringende
+deelen des lands, maar de temperatuur is er veel veranderlijker en veel koeler dan te Pondich&eacute;ry, ofschoon men in Mei zeer
+dikwijls een warmte heeft van 40 tot 45&deg; C.
+
+</p>
+<p id="d0e230"></p>
+<div id="d0e231" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="images/p1906-048.jpg" alt="Indische schoone in feestgewaad."></p>
+<p class="figureHead">Indische schoone in feestgewaad.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e235">Er wordt, eigenlijk gezegd, te Chandernagor niets verbouwd, daar de beschikbare grond zoo beperkt is, dat men geen ernstige
+pogingen kan beginnen; maar de politiek is er wel doorgedrongen, evenals te Pondich&eacute;ry, en zij vormt het hoofdonderwerp van
+alle gesprekken.
+
+</p>
+<p id="d0e237">Ik bracht er twee heerlijke dagen door bij den vriendelijken administrateur, den heer Bertrand en zijn lieve vrouw, en ik
+genoot van de heerlijke wandelingen aan den oever der rivier in de zuivere, opwekkende lucht.
+
+</p>
+<p id="d0e239">Er bestaat verschil van meening over de duurzaamheid van het engelsch bestuur in Indi&euml;. Naar alle waarschijnlijkheid hebben
+de Engelschen er geen wortel gevat. Een volksuitdrukking zegt: &#8220;De Engelschman en de Hindoe gaan samen als olie en water&#8221;,
+dat wil zeggen, dat ze in 't geheel niet samengaan. De Hindoes verwijten den Engelschen, dat zij hen opeten, zooals de rupsen
+bladeren vernielen en zoo den boomen het sap ontstelen. Maar de Engelschen maken zich ook geen illusies omtrent de gevoelens,
+die zij den Hindoes inboezemen. &#8220;De intelligentste inboorlingen&#8221;, schrijft een engelsch reiziger, &#8220;erkennen de weldaden van
+ons bestuur; maar de massa wil liever slecht geregeerd worden door haar eigen hoofden dan goed door ons&#8221;.
+
+</p>
+<p id="d0e241">Het schijnt, dat de fransche invloed dieper doorgewerkt heeft op de te weinig talrijke stammen, door oude verdragen onder
+ons bestuur gelaten. Ik kan de verzoeking niet weerstaan, enkele regels aan te halen, die door Pierre Loti in zijn <i>Propos d'exil</i> gewijd zijn aan de boeren uit den omtrek van Mah&eacute; (en die toegepast zouden kunnen worden op alle Hindoes, die fransch grondgebied
+bewonen), omdat zij uitstekend de gevoelens weergeven, die de inboorling te onzen opzichte koestert: &#8220;Zij zeggen in het Fransch
+<i>bonjour</i>, als de boeren bij ons en schijnen er trotsch op te zijn, bij ons te zijn gebleven; men ziet, dat ze lust hebben te blijven
+staan en een praatje te maken. Diegenen, die onze taal een weinig kennen, glimlachen en beginnen een gesprek, altijd pratend
+van: &#8216;Onze matrozen ... onze soldaten.&#8217; Ja, men is hier toch wel in Frankrijk.&#8221; En ik moet denken aan een geval voor de rechtbank te Saigon, waar een van die Indi&euml;rs, beschuldigd van ik weet niet welke
+euveldaad, aan een magistraat uit Corsica, die hem als wilde toesprak, ten antwoord gaf: &#8220;Wij waren al Franschen tweehonderd
+jaar vroeger dan gij.&#8221;
+
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie
+by G. Verschuur
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PONDICHERY, HOOFDSTAD VAN ***
+
+***** This file should be named 13697-h.htm or 13697-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/6/9/13697/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/old/13697-h/images/p1906-041-1.jpg b/old/13697-h/images/p1906-041-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bbdd854
--- /dev/null
+++ b/old/13697-h/images/p1906-041-1.jpg
diff --git a/old/13697-h/images/p1906-041-2.jpg b/old/13697-h/images/p1906-041-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4650dc3
--- /dev/null
+++ b/old/13697-h/images/p1906-041-2.jpg
diff --git a/old/13697-h/images/p1906-044.jpg b/old/13697-h/images/p1906-044.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4e51c22
--- /dev/null
+++ b/old/13697-h/images/p1906-044.jpg
diff --git a/old/13697-h/images/p1906-047.jpg b/old/13697-h/images/p1906-047.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b8484f9
--- /dev/null
+++ b/old/13697-h/images/p1906-047.jpg
diff --git a/old/13697-h/images/p1906-048.jpg b/old/13697-h/images/p1906-048.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ae23072
--- /dev/null
+++ b/old/13697-h/images/p1906-048.jpg
diff --git a/old/13697-h/style/amazonia.css b/old/13697-h/style/amazonia.css
new file mode 100644
index 0000000..f3a05a3
--- /dev/null
+++ b/old/13697-h/style/amazonia.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #808000; /* #808000;  olive green */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/old/13697-h/style/arctic.css b/old/13697-h/style/arctic.css
new file mode 100644
index 0000000..63bc14d
--- /dev/null
+++ b/old/13697-h/style/arctic.css
@@ -0,0 +1,33 @@
+/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFFF;
+	font-family: Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+	color: #001FA4;
+	font-family: Arial, sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #001FA4;
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #AAAAAA;
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/old/13697-h/style/borneo.css b/old/13697-h/style/borneo.css
new file mode 100644
index 0000000..51cc9bc
--- /dev/null
+++ b/old/13697-h/style/borneo.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFEE; /* #FFFFEE;  light yellowish brown */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno
+{
+	color:  #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/old/13697-h/style/gutenberg.css b/old/13697-h/style/gutenberg.css
new file mode 100644
index 0000000..c780361
--- /dev/null
+++ b/old/13697-h/style/gutenberg.css
@@ -0,0 +1,387 @@
+/* 
+	gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+
+/*
+body - body of html page; define overall properties
+*/
+
+body
+{
+	line-height: 1.44em;
+	font-family: times, serif;
+	font-size: 1em;
+	font-weight: normal;
+	margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; 
+	width: auto;
+	letter-spacing: normal;
+	text-transform: none;
+	word-spacing: normal;
+	font-size-adjust: 0.58;
+}
+
+/* title Page headers */
+
+h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline
+{
+	text-align: center;
+}
+
+h2.byline
+{
+	font-size: 1.14em;
+	line-height: 2em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+	font-size: 1.44em;
+	font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+	font-size: 1.14em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+/*
+
+h1..h5 headers
+
+class
+	sub		subtitle	
+
+*/
+
+h1
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 2em; 
+	font-style: normal; 
+	font-weight: 600; 
+	letter-spacing: normal; 
+	text-decoration: none; 
+	text-transform: none; 
+	word-spacing: normal; 
+	font-size-adjust: .4;
+
+	line-height: 1.5em;
+
+	margin-bottom: 0.33em; 
+	margin-top: 1.33em; 
+}
+
+h2
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.44em; 
+	line-height: 1.2em;
+
+}
+
+h3
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.2em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+h4
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+h5
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-style: italic;
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+
+/*
+p -- paragraph
+
+class
+	initial		initial paragraph of chapter, i.e. no indentation
+	argument	argument, the list of topics at the head of a chapter
+	note		footnote
+	quote		quoted material, like blockquote
+	stb		small thematic break
+	mtb		medium thematic break
+	ltb		large thematic break
+	navline		navigation line
+	figure		figure, plate, illustration
+	legend		legend with figure, plate, or other type of illustration
+*/
+
+p
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.poetry
+{
+	margin: 0em 10% 1.58em 10%;
+	/* font-style: italic; */
+}
+
+p.initial
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument, p.note
+{
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+p.argument
+{
+	margin: 1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.notetext
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+}
+
+div.divFigure
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figureHead
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.legend
+{
+	font-size: 0.9em;
+	margin-top: 0;
+}
+
+p.navline
+{
+	text-indent: 0em;
+	text-align: center;
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.1em;
+	color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+
+p.question
+{
+	text-align: left;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+	text-align: right;
+	margin-top: 0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+	margin-left: 0.9em;
+	margin-right: 0.9em;
+	font-size: smaller;
+}
+
+
+/*
+// span -- used for special effects in formatting.
+//
+// class
+//	 leftnote	note in the left margin
+//	 rightnote	note in the right margin
+//	 pageno		page number, inserted at location of original page break.
+//
+// Note that the positioning only works properly in IE 5.0.
+*/
+
+span.leftnote 
+{
+	position:absolute;
+	left:1%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	font-size:0.8em; 
+	text-indent: 0em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno
+{
+	position:absolute;
+	left:86%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	text-align:right;
+	text-indent:0em;
+	font-size:0.8em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.lineno
+{
+	position: absolute;
+	left: 12%;
+	height: 0em;
+	width: 12%;
+	text-align: right;
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.6em; 
+	line-height: 1em;
+	font-style: normal;
+}
+
+.Greek
+{
+	font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif;	/* font that supports classical Greek */
+}
+
+.Arabic
+{
+	font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;	/* font that supports Arabic */
+}
+
+.letterspaced
+{
+	letter-spacing: 0.2em;
+}
+
+span.smallcaps
+{
+	font-variant: small-caps;
+}
+
+/*
+a -- anchor
+
+class
+  offsite
+  gloss	glossary entry; should be less visible
+  noteref	(foot) note reference.
+  hidden
+  navline
+*/
+
+a.navline
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.navline:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.hidden:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.noteref:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+	text-decoration: none;
+	font-size: 0.7em;
+	vertical-align: super;
+}
+
+a.hidden
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+	width: 100%;
+	height: 1px;
+	color: black;
+}
+
+hr.noteseparator
+{
+	width: 25%;
+	height: 1px;
+	text-align: left;
+}
+
+/*
+// ol ul -- ordered list, unordered list
+//
+// class
+//	toc	table of contents
+*/
+
+
+/*
+// li -- list item
+//
+// class
+//	toc_h1	table of contents h1
+//	toc_h2
+
+// table -- table
+*/
+
+table.navline
+{
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
diff --git a/old/13697-h/style/print.css b/old/13697-h/style/print.css
new file mode 100644
index 0000000..764ba41
--- /dev/null
+++ b/old/13697-h/style/print.css
@@ -0,0 +1,36 @@
+/* 
+	print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing.
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+body
+{
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+	margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; 
+	font-size: 11pt;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5
+{
+	color: black;
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: black;
+}
+
+a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: black;
+	text-decoration: none;
+}
+
+span.pageno
+{
+	font-size: 6pt;
+}
\ No newline at end of file