diff options
Diffstat (limited to '13697-8.txt')
| -rw-r--r-- | 13697-8.txt | 982 |
1 files changed, 982 insertions, 0 deletions
diff --git a/13697-8.txt b/13697-8.txt new file mode 100644 index 0000000..ddc5abf --- /dev/null +++ b/13697-8.txt @@ -0,0 +1,982 @@ +Project Gutenberg's Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie, by G. Verschuur + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie + From De Aarde en haar volken, Jaargang 1906 + +Author: G. Verschuur + +Release Date: October 10, 2004 [EBook #13697] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PONDICHERY, HOOFDSTAD VAN *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team + + + + + + + +Pondichéry, hoofdstad van Fransch-Indië. + +Naar het Fransch van G. Verschuur. + + Pondichéry, moeilijk te naderen over zee.--Witte stad en + Indische stad.--Het Regeeringspaleis.--De hôtels in onze + koloniën.--Engelsche enclaves.--De bevolking; de kinderen. + --Bouwkunst en godsdienst.--Handel.--De toekomst van + Pondichéry.--De markt.--De scholen.--Politieke koortshitte. + + +Een klein strookje gronds vertegenwoordigt op dit oogenblik het +belangrijkste gedeelte van 't geen Frankrijk heeft weten te behouden +uit zijn oud Indisch Rijk, dat thans een der machtigste koloniën van +de britsche kroon is. Op die alluviale strook gronds ligt de stad +Pondichéry, hoofdstad der fransche bezittingen, waarvan de groote +Dupleix zich gansch andere horizons gedroomd had. + +Het bescheiden grondgebied van Pondichéry omvat niet meer dan 29145 +H.A. De dépendances van wat men gewoonlijk Fransch-Indië noemt, zijn +de volgende vier: Chandernagor, Karikal, Mahé en Yanaon. Zij liggen +verspreid over verschillende deelen van het groote schiereiland, +de drie laatstgenoemde op korten afstand van het grondgebied van +Pondichéry, het eerste in de onmiddellijke nabijheid van Calcutta. + +De gouverneur der Fransche nederzettingen in Indië woont te Pondichéry, +maar zijn ambt brengt mee, dat hij zich dikwijls moet verplaatsen naar +de verschillende andere fransche plaatsen, waar de leiding der zaken in +handen is van administreerende ambtenaren, die aan hem ondergeschikt +zijn. Het spreekt vanzelf, dat er verscheiden lagere ambtenaren zijn, +dat er een Plaatselijke Raad is evenals een Algemeene Raad, dat de +kolonie te Parijs een afgevaardigde in den Senaat heeft, zoowel als +in de Kamer, en dat op het grondgebied van Pondichéry de politiek +de spil is, waarom alles draait en de voortdurende zorg van iederen +dag. Wij zullen nog wel meer een woordje te zeggen hebben over die +noodlottige politiek, dien knagenden kanker, waarvan zeker geen enkele +fransche kolonie zooveel te lijden heeft als dat arme Pondichéry. + +Laat ons eerst voet aan wal zetten, wat niet altijd gemakkelijk +gaat, als men, zooals met mij 't geval is, over zee aankomt. Daar de +golven dikwijls hoog gaan op de reede, kan de ontscheping soms zoo +moeilijk zijn, dat het onmogelijk wordt, gemeenschap met de kust te +krijgen. Het is vaak gebeurd, dat ten gevolge van het stormachtige +weer de paketboot, die Pondichéry aandoet op haar reis heen en +terug tusschen Colombo en Calcutta, niet met den wal gemeenschap kon +krijgen en zich genoodzaakt zag, met passagiers en lading haren weg +te vervolgen. Weinige jaren geleden heeft dat geval zich driemaal +achtereen voorgedaan. Met platboomde vaartuigen, _chelingues_ +genoemd, die geen inhouten (ribben) hebben, nadert men de kust. Er +wordt aangelegd bij een pier, die 252 M. lang is en recht in zee +vooruitsteekt; staat de zee hoog, dan heeft men de behendigheid van +een acrobaat noodig, om zijn evenwicht te bewaren bij het vastgrijpen +van het touw, waarmee men de ladder kan bereiken. Om aan dien last te +ontkomen, geeft de toerist er veelal de voorkeur aan, zich per spoor +naar Pondichéry te begeven, want de kolonie is sinds 1877 aan het +groote Engelsch-Indië verbonden en staat door zijlijnen in verbinding +met de van Frankrijk afhankelijke gebieden. + +Pondichéry is een vrijhaven. Levensmiddelen en koopwaren van allerlei +streken afkomstig, mogen over zee binnenkomen en uitgaan, zonder +eenige douanerechten te betalen, onverschillig onder welke vlag +zij varen. Alleen zout en opium zijn van deze gunstige beschikking +uitgesloten, want bij verdragen zijn die voortbrengselen verboden; +noch de productie ervan noch de handel erin zijn geoorloofd. + +Moet ik de geschiedenis in herinnering brengen? Pottoutchéri +of Poultchéri, het "nieuwe dorp", door menschen van hooge kaste +Poudou-nagar of "Nieuw Kasteel" genoemd, is in 1693 gekocht van koning +Vidjayanagar door den beroemden commandant Martin, ter vergoeding voor +Sint-Thomas, waarvan de Hollanders zich hadden meester gemaakt. Het +dorpje van paria's nam snel toe in grootte en werd het middelpunt van +een aanzienlijke handelsbeweging trots de wederwaardigheden van zijn +politieke geschiedenis. + +Al dadelijk in den aanvang werd het door de Hollanders vermeesterd; +maar in 1699 werd het ons teruggegeven. Daarna werd het viermaal door +de Engelschen belegerd; admiraal Boscawen werd in 1748 teruggeslagen +door Dupleix; in 1760-61 gaf Lally-Tolendal, door hongersnood +gedwongen, zich over, na een hardnekkigen tegenstand te hebben geboden, +en de vrede van Parijs in 1763 herstelde ons in het bezit van de stad. + +In 1778 maakten de Engelschen zich er opnieuw van meester, om de stad +in 1785 bij den vrede van Versailles terug te geven en haar daarna +voor de derde maal in 1793 te veroveren. Voor goed herkregen wij deze +bezitting in 1816-17, met verbod er eenige versterking aan te leggen +of er een andere gewapende macht te onderhouden dan de politie. + +De stad is in twee deelen verdeeld, de witte stad en de indische stad, +door een gracht gescheiden. De eerste, aan de oostzijde en aan zee +gelegen, is regelmatig gebouwd; de straten zijn breed en recht, wat +ook het geval is met de tweede, die echter over grooter uitgestrektheid +zich uitstrekt. + +Ik kende Pondichéry, doordien ik er op een vroegere reis een week +had doorgebracht, en met waar genoegen zette ik er weer den voet +op vasten grond, na mijn aankomst aan die lange pier van slecht +ineengevoegde planken. Sinds mijn vorig bezoek was het aanzien +der plaats niet veranderd. Ik zie weer het nog al indrukwekkende +standbeeld van den grooten Dupleix, dat dichtbij het strand zich +verheft, en na eenige honderden meters te zijn voortgegaan, bereik +ik het Gouvernementspaleis, waar de tegenwoordige bewoner, dien ik de +eer heb te kennen, mij gastvrijheid heeft aangeboden. Ik voel er mij +te huis, want in de prettige kamer, die voor mij in orde gebracht is, +heb ik ook eenige jaren vroeger gelogeerd. + +Het Gouvernementspaleis te Pondichéry is een alleraardigste residentie, +en de gouverneur, de heer Lemaire, is er, evenals zijn beminnelijke +echtgenoote, veel meer naar zijn zin dan in het sombere huis, dat ze +twee jaren geleden op Martinique bewoonden, waar ik 't genoegen had +hun een bezoek te brengen. De ligging en de indeeling van het huis +zijn uitstekend; het lange balkon, dat langs de groote ontvangzaal +loopt, biedt een verrukkelijk uitzicht over een groote, vierkante +ruimte, aan de overzij begrensd door een rij sierlijke en regelmatige +gebouwen, en als men er 's avonds gemakkelijk is gezeten, geniet +men met welbehagen dien verrukkelijken geur der tropische landen, +die een temperatuur bezitten, door 't verdwijnen van de zon heerlijk +en verkwikkend geworden. + +Het klimaat van dit gedeelte van Indië is over 't geheel gezond. In +gewone tijden is de gemiddelde temperatuur 30° C. over dag en 26 +'s nachts. In de maanden December en Januari daalt zij tot 3 à 5° +C. over dag, terwijl van Mei tot September de thermometer tusschen 32° +en 40° C. staat; dat is de periode van de zeer heete westenwinden, die +op onaangename manier de lucht oververhitten. Het droge jaargetijde +duurt van het begin van Januari tot omstreeks den 15_den_ October; +de rest van het jaar heet dan de winter. In 't algemeen gesproken, +regent het zelden in dit deel van Indië; slechts in November en +December komt nog al dikwijls regen voor. + +Als men te Pondichéry een zindelijk en goed verzorgd hôtel vond, +dat bij een goede keuken voor het moderne comfort zorgde, zou ik niet +aarzelen, de stad een zeer aantrekkelijk verblijf te noemen voor de +europeesche wintermaanden, wanneer zooveel menschen zich afvragen, +in welk hoekje van de wereld men aangenaam verblijven kan in zachte +lucht. Ongelukkig ontbreekt dit materiëele gerief; de beide hôtels, +die men er vindt, zijn beneden het middelmatige, en als men niet +van de gastvrijheid van bloedverwanten of vrienden kan genieten, +zal men er niet gauw toe komen, er eenigen tijd te vertoeven. + +Het gebrek aan goede hôtels in de koloniën is onbetwistbaar een +hinderpaal voor de ontwikkeling van het toerisme. De Engelschen hebben +dat goed begrepen; nemen wij als voorbeelden de eilanden van de keten +der Antillen en de engelsche bezittingen in Azië. Op Trinidad, Jamaica, +Ceylon, in geheel Indië vindt men prachtige hôtels, even comfortabel +als ergens in Europa, en wat zien wij op Martinique, Guadeloupe, te +Nouméa, op Bourbon? Niets dan bescheiden herbergen! Daaruit volgt, +dat geen enkel toerist, die niet door een vriend is uitgenoodigd, +er langer blijft dan volstrekt noodig is. De arme stad Saint-Pierre +maakte in zekeren zin een uitzondering op den regel; men had er twee +nette, goed ingerichte en goed bestuurde hôtels, maar de uitbarsting +van den Mont-Pelé heeft ze voor altijd gesloten. + +Al wandelend, nu eens door de stad zelve, dan in de omstreken +van Pondichéry, is het mij, of ik in een aardig provinciestadje +ben of ergens buiten, waar het mooi is. De woningen zijn sierlijk, +getuigen van een zekeren welstand en hebben een zindelijk voorkomen, +dat in verschillende andere koloniën ontbreekt. De gouverneur is zoo +goed geweest, een tweewielig wagentje, _pousse-pousse_, te mijner +beschikking te stellen, dat ik dikwijls in den morgen gebruik, en een +victoria, waarmee ik grooter afstanden kan afleggen, 's Avonds vóór +het diner zijn de heer en mevrouw Lemaire zoo vriendelijk, mij per +rijtuig in verschillende richtingen den omtrek te laten zien. + +Wat die ritjes wel merkwaardig maakt is, dat ik nu eens over fransch +dan over engelsch grondgebied voortrol, en in een minimum van tijd dien +overgang verscheiden malen maak. Het grondgebied van Pondichéry is +door het tractaat van 1816 op de zonderlingste manier verdeeld, toen +de kolonie na verscheiden malen in engelsch bezit te zijn overgegaan, +voor goed aan Frankrijk kwam. Overal, tot voor de poorten der stad, +zijn enclaves van britsch grondgebied in het fransche land uitgesneden, +zóó, dat de Engelschen juist die hooge stellingen bezitten, die +geschikt zijn voor de plaatsing van batterijen. Hier behoort de weg +aan Engeland, terwijl de slooten onder fransche jurisdictie staan; +ginds behoort een waterplas tot Madras, terwijl het land, dat er door +geïrrigeerd wordt, onder Pondichéry ressorteert. Er is zelfs ergens +een stuk gronds, welks eigenaar onbekend is. De Engelschen zijn +bekwame politici; bij de sluiting van het tractaat van 1816 hebben +zij zich er niet mee tevreden gesteld, aan de fransche regeering de +verplichting op te leggen, nergens eenige versterking aan te leggen +en geen gewapende macht te onderhouden buiten de politie, maar zij +hebben ook het middel gevonden, het terrein zoo te splitsen en in +stukken te deelen, dat er hoeken volkomen onverdeeld zijn gebleven. + +Wat mij onbegrijpelijk voorkomt is, dat na het dîner de stad geheel +uitgestorven is. Men strekt zich gemakkelijk uit op zijn balcon of in +zijn tuintje, maar gaat niet uit, en men schijnt er geen prijs op te +stellen, op de pier of aan het strand de zuivere versterkende zeelucht +te gaan inademen. Het is mij tweemaal gebeurd, dat ik 's avonds ging +wandelen en lange overpeinzingen hield op een bank van de pier; maar +ik heb geen enkelen Europeaan ontmoet. Alleen een inboorling heeft +mij aangesproken in een taal, die ik niet verstond; waarschijnlijk +vroeg hij een aalmoes. + +Een dame, die ik den volgenden dag ontmoette en wie ik mijn verbazing +te kennen gaf over die wonderlijke afzondering, begreep niet, wat +ik voor bekoorlijks vinden kon in die rust van het tropische land +en dat gemis aan afleiding. Voor haar was het een leven als in de +hel; hoe miste ze haar Parijs! Ik heb later gehoord, dat haar man, +die ambtenaar was, verlof had gevraagd, daar zijn vrouw het klimaat +niet kon verdragen! Trouwens men zou een merkwaardig boek kunnen +schrijven over die quaestie van de verloven in de koloniën, alsook +over de verschillende redenen, die de belanghebbenden aanvoeren, +om ze te krijgen. + +De bevolking van Pondichéry is zachtzinnig, onderdanig en beleefd. Welk +een treffend verschil met den onaangenamen neger, dien ik zoo dikwijls +heb bestudeerd op de Antillen en elders! Het zijn zelfs sympathieke +menschen, als men ze aan 't werk ziet op het veld, of hen gadeslaat +bij hun kleinhandel, rustig loopend zonder geraas te maken. De kinderen +kruipen over den grond, scharrelen langs de wegen tusschen de kippen, +en zijn talrijk in de struiken als de konijnen in Australië. Ik kan +niet laten, hen juweeltjes te noemen, als ik denk aan de europeesche +kinderen, die mij de laatste drie maanden het leven vergald hebben op +twee booten van de _Messageries Maritimes_. Die indische kinderen zijn, +net als maleische, chineesche en japansche, lief en aardig, schreien +nooit, en of er vijf of vijftig onmiddellijk bij u in de buurt zijn, +ge bespeurt hun aanwezigheid nauwelijks. Ik zie ze met genoegen aan, +die kleine onschadelijke negertjes, naakt als wormen, en die als eenig +kleedingstuk een touwtje om de lenden dragen, waaraan in 't midden +een soort van medaillon hangt bij wijze van vijgeblad, meestal uit +metaal vervaardigd, koper, zilver of goud, al naar het vermogen der +ouders. Wat heb ik hun vaak stuivers en lekkers toegegooid en wat +had ik een schik in hun lachende gezichtjes! + +Men kan merkwaardige zedenstudies maken in die landen van overzee, waar +godsdienst en gebruiken zooveel van de onze verschillen. Verscheiden +malen reden wij 's avonds vóór den eten langs begrafenissen, waarvan +de schikking tot vermakelijke verrassingen aanleiding gaf. Eens +gingen we voorbij den stoet van een inlandsche vrouw van katholiek +geloof. Zij lag in groot toilet, met bloemen en sieraden getooid en +met zorg gekapt, op een, door de familie gedragen paradebed. Van een +doodkist was geen sprake. Ze gingen haar eenvoudig aan den schoot +der aarde toevertrouwen en haar met zand bedekken. Een anderen keer +zagen we een mohammedaansche begrafenis, door zang en muziek begeleid. + +Het aantal tot den christelijken godsdienst bekeerde Indiërs is +nog slechts zeer gering. De groote meerderheid der inboorlingen +heeft den eeredienst van het Brahmaïsme bewaard, waar luidruchtige +feesten, processies met tamtams en andere muziekinstrumenten, die +een helsch lawaai maken, bij behooren. Den dag na mijn aankomst is +er een groot feest bij een Brahmaan van aanzien, waar de gouverneur +genoodigd is. Op het oogenblik, dat ons rijtuig vóór de woning +van den jubilaris stilhoudt, laat zich de _Marseillaise_ hooren, +en men voert ons naar de voor ons vrijgehouden zetels. Er wordt op +onze knieën een reuzenbouquet gezet, die misschien wel een meter +in omtrek is, en men hangt ons een krans van bloemen om den hals, +die ons niet weinig prikkelt. De locale kleur, versterkt door de +opgewonden uitroepen van de menigte, is typisch; maar de geuren, +die uit het publiek opstijgen, laten veel te wenschen over, te meer +daar bijna zonder uitzondering allen naakt zijn, op het vereischte +bandje of touwtje na. IJs en ijskoude dranken gaan overvloedig rond; +de warmte in de beperkte ruimte wordt ondragelijk; het is tijd dat +wij ons rijtuig en de open lucht weer bereiken. + +Er zou tijd en veel geduld noodig zijn, om het verschil te leeren +kennen in de gewoonten en wetten en maatschappelijke vormen, geldend +voor de onderscheiden kasten van Brahmanen, en die hen in streng +afgesloten klassen splitsen. De een zal nooit dit doen, de ander +nooit dat; een handwerk, door deze kaste uitgeoefend, mag door een +andere kaste niet worden ter hand genomen. De taak voor iedere kaste +is zoo nauwkeurig voorgeschreven, dat het bepaald absurd wordt in +onze oogen, en het komt mij voor, dat er zelfs voor deze menschen een +lange, moeilijke leertijd wordt vereischt, als zij zich niet zullen +schuldig maken aan eenige inbreuk op de velerlei voorschriften van +hun godsdienst. + +Bouw- en beeldhouwkunst hebben het in de gebouwen, die aan den +hindoeschen en den brahmaanschen godsdienst zijn gewijd, tot een +zeldzame hoogte gebracht. Vele auteurs hebben ze reeds beschreven; +maar toch schijnt het ons van belang, erop te wijzen, dat die van Indië +door de artistieke zijde van hun architectuur en den rijkdom van hun +versiering uitmunten boven vele tempels, die wij in andere landen +van Azië hebben kunnen bezoeken. Men vindt wel niet te Pondichéry +zulke prachtige tempels als te Tanjore, Trichinopoly en Madura, maar +dat neemt niet weg, dat die van Villenour en andere plaatsen in den +omtrek een nauwlettend bezoek verdienen. + +Ik ben verscheiden malen naar dien van Villenour gegaan, die op +eenige kilometers afstands van de residentie is gelegen. Een zeer +groote wagen of kar onder een breed afdak, die nu en dan dienst doet +bij processies voor den eeredienst, geeft blijk van de bekwaamheid +van deze inboorlingen en hun kunstvaardigheid in het handwerk. Die +wagen, geheel van hout gemaakt, stelt een gansche boeddhistische +geschiedenis voor, door middel van fijne werktuigen gegraveerd in +vierkante blokken van dezelfde afmeting en aan elkander sluitend met +onberispelijke symmetrie. Het gewicht van het geheel moet verbazend +zijn, want op de hooge feestdagen zijn er 1200 à 1500 menschen noodig +om het kolossale voertuig te trekken. + +De kunstvaardigheid van deze inboorlingen is nog niet verloren gegaan, +zooals men geneigd zou zijn te veronderstellen, als men bespeurt +dat al die indische tempels tot de oudheid opklimmen, en dat men in +onze dagen nooit eens den bouw van een nieuw, even grootsch bouwwerk +bijwoont. Ik heb er het bewijs van gezien, toen de gouverneur mij +naar een plaats bracht dichtbij Villenour, waar wij een wagen zagen, +die bijna af was en met evenveel talent vervaardigd was, als die uit +voorbijgegane tijden. + +Het ware meesterstuk, dat wij voor oogen hebben, is uit zeer hard +hout gesneden en stelt met merkwaardige fijnheid een boeddhistische +processie voor, waarvan ons de beteekenis natuurlijk ontgaat, maar +die ons met bewondering vervult. Een inlandsch beambte legt ons uit, +dat er ten minste 500 menschen zullen noodig zijn, om den wagen te +trekken. Hij laat ons het touw zien, dat men zal moeten gebruiken; +het is zoo dik als een reuzenslang. Wij waren het niet alleen, die in +verrukking raakten over dit mooie werk; een hoop kinderen omringde ons +en was vervuld van eerbied. Ik vermoed, dat de heer Piot voldaan zou +zijn over een bezoek aan een land, waar zijn leer zooveel aanhangers +heeft gevonden. + +Wat Pondichéry en de grond, die er bij behoort, aan +landbouwvoortbrengselen opleveren, beteekent weinig. De geheele +uitvoer heeft slechts een waarde van 27 à 28 millioen francs; katoenen +weefsels zijn daarin opgenomen voor een som van bij de 9 millioen +en de aardnoten voor 15. Volgens het jaarverslag van 1904 hebben 48 +stoombooten van verschillende nationaliteit 581562 zakken aardnoten +ingenomen van 75 kilo per zak. De aardnoten worden ook in den vorm +van aardnotenkoeken uitgevoerd. Verleden jaar is de uitvoer van dit +artikel gestegen tot een totaal bedrag van 4376 ton, hetgeen een waarde +vertegenwoordigt van bij de 400,000 francs. Daarna volgen de katoenen +weefsels, die in de laatste statistiek voorkomen voor de som van bij +de 9 millioen; de rijstsoorten voor 2 1/4 millioen en de huiden voor +1 1/2 millioen francs. De andere uitvoerartikelen bereiken slechts +een onbeduidend cijfer. Er wordt een kleine hoeveelheid vanille +uitgevoerd, zooals ook kokosnoten en vruchten. Het verbouwen van +aardnoten heeft in den laatsten tijd een groote vlucht genomen en zou +nog aanmerkelijk kunnen toenemen. Die handel is voortaan een zaak van +gewicht voor Fransch-Indië, daar Pondichéry voor die oliehoudende +zaden een groote opslagplaats geworden is, die niet enkel gevoed +wordt door de directe voortbrenging in de buurt; reeds beginnen de +producten uit de omliggende engelsche bezittingen toe te stroomen, +waardoor de handelsbeweging vertienvoudigd wordt. + +De landbouwers uit het Zuiden van Indië, vooral uit de provincie +Tanjore en uit de omstreken van Trichinopoly maken meestal voor hun +verzendingen gebruik van Pondichéry, daar het de beste haven van de +kust is, minder dan Madras aan cyclonen blootgesteld. De laatste, +waarvan men de herinnering nog heeft behouden, is die van 1863; +zeven schepen, die op korten afstand van het strand ten anker lagen, +werden verzwolgen bij de groote ramp. + +Wat de vanille aangaat, men is er met de cultuur nog pas sinds een +dozijn jaren bezig; vrij groote velden zijn ermee beplant in den +Kolonialen Tuin, waar de onderdirecteur mij wel de inlichtingen wil +geven, die mij belang inboezemen. In het begin had men met groote +zorgeloosheid te strijden. De inboorlingen, die bij het kweeken van +het kostbare gewas gebruikt worden, moeten voortdurend onder toezicht +zijn; in het begin lagen massa's vanille in kisten te verrotten, alsof +er een hoop hooi in lag. De tegenwoordige gouverneur heeft er orde +op gesteld, zooals uit de verkregen resultaten blijkt. De vrucht van +Pondichéry is dunner dan die uit Mexico en van Réunion, maar de geur +der stokjes doet naar mijne meening niet voor de andere onder. De +vanille wordt hier voor tien roepijen, dat is 17 francs, per kilo +verkocht. Er zijn te Pondichéry kweekers met een ruim geweten, die hun +welverzorgden en goed ingepakten oogst naar Bourbon hebben gezonden, +om van daar als echte Bourbonvanille naar Europa te worden verscheept. + +De geheele bevolking van de fransche nederzettingen in Indië bedroeg +op 31 December 1903 het aantal van 273748 inwoners, onder wie slechts +1408 Europeanen, en wel 492 mannen, 546 vrouwen en 370 kinderen. De +europeesche bevolking wisselt natuurlijk voortdurend, daar de meesten +slechts zeer kort in de kolonie blijven. Dit geldt vooral van de +ambtenaren en hun gezinnen, wier _chassé-croisé_ over alle oceanen +voldoende bekend is. Het aantal Europeanen of kleurlingen, die er +wortel hebben geschoten en behagen vinden in de carrière, welke zij +hebben gekozen, of in den handel, waarin zij bezig zijn, is slechts +zeer klein. Men kan de vooroordeelen van een volk niet veranderen, +zoo min als de begrippen, die gangbaar, zijn in het moederland. Een +kolonie is nu eenmaal een oord van ballingschap, en het klimaat moet er +noodzakelijk ongezond zijn. En hoeveel menschen, veroordeeld om in het +land, dat hen heeft zien geboren worden, te leven in een voortdurenden +strijd ter verkrijging van de meest dringende levensbehoeften, +zouden zich een veel vrijer en ruimer bestaan kunnen verschaffen, +als zij, zoo zij vlijt en volharding bezaten, besloten het routinejuk +af te schudden, en iets te ondernemen, 't zij landbouw of handel, +in landen van onbetwistbare vruchtbaarheid, waar men nog zooveel +handen kan gebruiken! Voor den groothandel, de banken, industriëele +ondernemingen zouden er onmetelijke velden te exploiteeren blijven. + +Wij behoeven slechts een afstand van 160 kilometer per spoor af +te leggen, om Madras te bereiken, gelegen aan diezelfde kust van +Coromandel, en we stappen uit in een groote handelsstad, waar het +drukke leven zich in allerlei vormen voordoet, en waar men alles +kan genieten, wat een bloeiende europeesche stad aanbiedt. Bombay en +Calcutta zijn evenals veel steden van het Uiterste Oosten volkrijke, +bloeiende centra, die in niets onderdoen voor de groote steden +van onze oude wereld, en zij, die er zich gevestigd hebben in den +handel, het bankwezen of de industrie, klagen niet over de zoogenaamde +ballingschap. Trouwens in veertien of achttien dagen voeren de trein +en de paketboot hen naar den geboortegrond terug voor een kleine +vacantie, waartoe gemakkelijk besloten wordt door die inwoners, +wier middelen hun de onbeteekenende verplaatsing toestaan. + +Als men het leven van den inboorling nagaat met het oog op zijn +behoeften en zijn intellectueele ontwikkeling, moet men wel inzien, +dat hij veel gelukkiger is dan menig Europeaan of kleurling, die +verkeert in wat wij overeengekomen zijn, beter levensomstandigheden +te noemen. Wij vinden hem doorgaans vroolijk en tevreden; hij klaagt +zelden, leeft op de primitiefste manier, wonend in een krotje of hutje +met zijn meestal talrijk gezin, zich dekkend met een strook stof, +die hem eenige stuivers heeft gekost, zich op de soberste manier +voedend met de producten, die hij dikwijls zelf verbouwt zonder zorg +voor den komenden dag. Is zoo'n man uit philosofisch oogpunt niet +veel gelukkiger dan de meesten onzer? + +Een van mijn grootste genoegens in de koloniën bestaat in een +bezoek aan de markt, dien levenden kaleidoscoop, die altijd een +verschillend veld van waarnemingen is, al naar de omgeving waarin men +zich bevindt. De markten van Indië bieden niet zoo'n weerzinwekkend, +kwalijk riekend schouwspel als de markten in negerlanden. De menschen +zijn er minder vuil en maken minder leven dan de zwarten van de +Antillen of Zuid-Amerika; zij passen met hun bonte doeken bij hun +omgeving, die niet zoo carnavalachtig is als ginder. Rood is de meest +geliefde kleur; men zou bijna kunnen zeggen de eenige, door mannen +en vrouwen gedragen, zoowel wanneer zij zich een groot deel van het +lichaam bedekken, als wanneer ze zich tot een eenvoudigen band bepalen, +aangebracht naar de wetten der welvoegelijkheid. + +Hier ook weer is er geen gebrek aan kinderen; maar de ouders behoeven +zich niet om hen te bekommeren, want het talrijk kroost kan het goed +vinden met de kippen aan den weg, en verdwaalt niet in de drukke +menigte. Wat ik vurig hoop voor de inlandsche bevolking van Pondichéry +en zelfs voor heel Indië, is dat men er de invoering van automobielen +verbiede, die er zeker spoedig veel kwaad zouden stichten. Ten tijde +van mijn verblijf in de kolonie had een parijsch automobielfabrikant +zich tot een ambtenaar in Pondichéry gewend, om inlichtingen te +erlangen omtrent de mogelijkheid, het moordend instrument er in te +voeren. De inboorling heeft de betreurenswaardige gewoonte, altijd +op het midden van den weg te loopen, en zelfs als men in een gewoon +rijtuig zit, moet men herhaaldelijk roepen, om hem naar den een of +den anderen kant van den weg te doen gaan; wat de kinderen betreft, +ze loopen voortdurend gevaar, in stukjes te worden gereden. Nergens +ter wereld hebben de koetsiers zulk een moeilijke taak bij het mennen +van hun paarden. Wat zou er gebeuren, als men op een dag den invoer +van die wagens toeliet, die, al zouden ze enkele bevoorrechten +gelukkig maken, een moorddadige werking zouden uitoefenen en de +bevolking zouden decimeeren! De Europeaan zou, ook al kon bij zich +bergen en zijn bestaan verdedigen, oproerige kreten uiten bij het +zien van het monster, vooral om den aard van den grond. De bodem in +het zuiden van Indië verkruimelt tot een rood poeder, dat bij het +geringste zuchtje van den wind in wolken opvliegt. Nu reeds in onze +europeesche landen het stof, door dit middel van vervoer opgejaagd, +vrij gerechtvaardigde klachten doet rijzen, zou men te Pondichéry +ware wanhoopskreten slaken. Hoe dikwijls is het mij gebeurd, dat ik +na een wandeling van een paar uur moest constateeren, dat mijn wit +costuum een saffraan kleurige tint had gekregen! + +De heer Delale, hoofd van het openbaar onderwijs, is zoo welwillend, +mij tot gids te strekken bij het bezoek, dat ik mij voorgesteld had +te brengen aan de voornaamste scholen van de stad. De quaestie van +het onderwijs, dat in de koloniën aan de inlandsche bevolking wordt +gegeven, heeft mij altijd veel belang ingeboezemd en leidde mij tot +merkwaardige vergelijkingen. Er zijn koloniën, waar het oprechten +lof verdient, en andere, waar het, eerlijk gezegd, bedroevend is, +waar het op niets, op geen onderwijs neerkomt. Te Pondichéry, waar +verscheiden scholen zijn, heb ik aan vijf een bezoek gebracht. Het +onderwijs staat onder het toezicht van een zeer intelligenten leider, +die uitstekend samenwerkt met den gouverneur. Wat mij het meest heeft +getroffen, is de practische manier, waarop de onderwijzers in de +jeugdige hersens de dingen doen doordringen, die hun onderwezen moeten +worden, niet door het domme systeem van machinaal de kinderen zinnen +te laten herhalen, die ze niet begrijpen, maar door het kraantje van +hun intelligentie te openen door verklaringen, die ze kunnen vatten, +en die ze daarom niet vergeten. In die verschillende scholen ga ik door +alle klassen heen en vraag verlof, die kinderen te mogen ondervragen, +die toeval of intuïtie mij doen kiezen, daar ik altijd de keus van een +onderwijzer een beetje wantrouw in de gevallen, dat de school aan een +bezoeker moet worden vertoond. Het is mij aangenaam te kunnen zeggen, +tot eer van den heer Delale, dat het bezoek aan die inrichtingen +te Pondichéry zeer goede herinneringen bij mij heeft achtergelaten, +en dat het te wenschen ware, dat men in enkele andere koloniën zijn +goede methode volgde en tevens het aanhoudende toezicht, dat hij +uitoefent in het hem toevertrouwde departement. + +In de laatste school, die ik bezocht, en die alleen voor jonge +meisjes bestemd is, woonde ik verschillende naailessen bij, waar het +werk op zeer lofwaardige wijze werd gedaan. Ik ben verbaasd over de +gemakkelijkheid, waarmee die meisjes in goed Fransch antwoorden op +de vragen, die ik tot haar richt. In Engelsch-Indië had ik in twee +scholen kunnen opmerken, dat de kinderen zich bijna alleen in hun +moedertaal konden uitdrukken, doorspekt met enkele engelsche woorden, +verhaspeld op een wijze, die ze onbegrijpelijk maakte. + +Ach, indien het mogelijk was, al die kinderen in hun vroegste jeugd +te doen begrijpen, dat er een studie is, waar de hersens door in de +war raken en die de rust des levens verwoest, zou dat een weldaad +zijn voor de kolonie! Ik heb het oog op de politiek, die dit arme +land verwoest, de ontwikkeling tegenhoudt en op betreurenswaardige +wijze de europeesche bevolking verdeelt. + +Ik wil liever niet stilstaan bij de pijnlijke zijden van de politiek, +waar zij tot minder fraaie resultaten leidt en vooral vroeger +geleid heeft.... Buitendien, niet enkel in Indië houdt men zich +op met verkiezingspraktijken die afkeurenswaardig en verderfelijk +zijn. Er zijn in Frankrijk ook steden bekend, waar de kiezers zich +tot voorbeeld schijnen te stellen wat er plaats grijpt om en bij de +stembussen van de hoofdstad onzer indische bezittingen.... + +De grappige kant van de zaak is de terugslag der politieke meeningen +op de onderlinge betrekkingen van de Europeanen, die te Pondichéry +gevestigd zijn. Ik heb daar merkwaardige herinneringen aan behouden, en +ik kan geen weerstand bieden aan den lust er enkele van mee te deelen. + +Een ambtenaar, pas ontscheept in de kolonie, brengt een bezoek aan den +heer A, maar kan, daar hij den volgenden dag ongesteld wordt, niet naar +den heer B gaan.... Hij wordt dadelijk door dien laatste beschouwd +als te behooren tot een hem vijandelijke clan en op zij geschoven; +men vertrouwt hem niet. Een ander ambtenaar, die op dezelfden dag +gezien is geworden in gesprek met twee menschen van tegengestelde +politieke overtuiging, wordt door beide voor een halve gehouden, +een middenman, dien men goed zal doen te mijden. + +Aan de zijde der dames werkt de jaloezie met de allernietigste +argumenten, de ongerijmdste voorwendsels, waarbij dan een gebabbel +komt, zoo als men zich bijna niet kan voorstellen. Een dame uit +Pondichéry heeft mij verteld, dat men vond dat zij haar rang niet +voldoende kon ophouden, omdat zij in plaats van een pousse-pousse te +nemen (kosten 20 centimes) te voet een boodschap was gaan doen op 100 +M. afstands. Het schijnt wel, dat een vrouw die zichzelve respecteert, +in dat land in 't geheel niet mag loopen! + +Een tocht naar Karikal en naar Mahé, die betrekkelijk niet ver +van Pondichéry liggen, lachte mij niet toe. Daarentegen heb ik, +toen ik eenigen tijd vóór mijn bezoek aan Zuid-Indië in Calcutta +vertoefde, een uitstapje gemaakt naar Chandernagor, slechts op een +uur afstands per spoor verwijderd van de hoofdstad der engelsche +bezittingen. Chandernagor, gebouwd op den rechteroever van de Hoogly +aan een schilderachtige baai, herinnert aan de schoonste tijden +van de fransche heerschappij in Indië. De stad heeft gedurende de +geheele eerste helft der 18_de_ eeuw de schepen bij honderden aan +haar kaden ten anker zien komen; daar zetelde de gansche handel van +Bengalen. Zij heeft haar voorspoed zien verdwijnen door de opkomst +en de groote ontwikkeling van Calcutta. Maar nog is het een stad, +die indruk maakt, een aardige plaats met breede, rechte straten en +sierlijke huizen. Verscheiden ruïnen van paleizen en tempels getuigen +van den vroegeren luister. Het grondgebied is niet zeer groot, +namelijk 6 K.M. over de grootste lengte bij een breedte van 2 K.M., +een oppervlakte van 1000 H.A. Het klimaat is er, dank zij den meren +en bosschen om de stad, koeler dan in de omringende deelen des lands, +maar de temperatuur is er veel veranderlijker en veel koeler dan te +Pondichéry, ofschoon men in Mei zeer dikwijls een warmte heeft van +40 tot 45° C. + +Er wordt, eigenlijk gezegd, te Chandernagor niets verbouwd, daar +de beschikbare grond zoo beperkt is, dat men geen ernstige pogingen +kan beginnen; maar de politiek is er wel doorgedrongen, evenals te +Pondichéry, en zij vormt het hoofdonderwerp van alle gesprekken. + +Ik bracht er twee heerlijke dagen door bij den vriendelijken +administrateur, den heer Bertrand en zijn lieve vrouw, en ik genoot +van de heerlijke wandelingen aan den oever der rivier in de zuivere, +opwekkende lucht. + +Er bestaat verschil van meening over de duurzaamheid van het engelsch +bestuur in Indië. Naar alle waarschijnlijkheid hebben de Engelschen +er geen wortel gevat. Een volksuitdrukking zegt: "De Engelschman +en de Hindoe gaan samen als olie en water", dat wil zeggen, dat ze +in 't geheel niet samengaan. De Hindoes verwijten den Engelschen, +dat zij hen opeten, zooals de rupsen bladeren vernielen en zoo den +boomen het sap ontstelen. Maar de Engelschen maken zich ook geen +illusies omtrent de gevoelens, die zij den Hindoes inboezemen. "De +intelligentste inboorlingen", schrijft een engelsch reiziger, "erkennen +de weldaden van ons bestuur; maar de massa wil liever slecht geregeerd +worden door haar eigen hoofden dan goed door ons". + +Het schijnt, dat de fransche invloed dieper doorgewerkt heeft op de +te weinig talrijke stammen, door oude verdragen onder ons bestuur +gelaten. Ik kan de verzoeking niet weerstaan, enkele regels aan te +halen, die door Pierre Loti in zijn _Propos d'exil_ gewijd zijn aan +de boeren uit den omtrek van Mahé (en die toegepast zouden kunnen +worden op alle Hindoes, die fransch grondgebied bewonen), omdat zij +uitstekend de gevoelens weergeven, die de inboorling te onzen opzichte +koestert: "Zij zeggen in het Fransch _bonjour_, als de boeren bij ons +en schijnen er trotsch op te zijn, bij ons te zijn gebleven; men ziet, +dat ze lust hebben te blijven staan en een praatje te maken. Diegenen, +die onze taal een weinig kennen, glimlachen en beginnen een gesprek, +altijd pratend van: 'Onze matrozen ... onze soldaten.' Ja, men is +hier toch wel in Frankrijk." En ik moet denken aan een geval voor +de rechtbank te Saigon, waar een van die Indiërs, beschuldigd van +ik weet niet welke euveldaad, aan een magistraat uit Corsica, die +hem als wilde toesprak, ten antwoord gaf: "Wij waren al Franschen +tweehonderd jaar vroeger dan gij." + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie +by G. Verschuur + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PONDICHERY, HOOFDSTAD VAN *** + +***** This file should be named 13697-8.txt or 13697-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/3/6/9/13697/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + +*** END: FULL LICENSE *** + |