1 files changed, 594 insertions, 0 deletions

diff --git a/13697-0.txt b/13697-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..c34407e
--- /dev/null
+++ b/13697-0.txt
@@ -0,0 +1,594 @@
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13697 ***
+
+Pondichéry, hoofdstad van Fransch-Indië.
+
+Naar het Fransch van G. Verschuur.
+
+	Pondichéry, moeilijk te naderen over zee.--Witte stad en
+	Indische stad.--Het Regeeringspaleis.--De hôtels in onze
+	koloniën.--Engelsche enclaves.--De bevolking; de kinderen.
+	--Bouwkunst en godsdienst.--Handel.--De toekomst van
+	Pondichéry.--De markt.--De scholen.--Politieke koortshitte.
+
+
+Een klein strookje gronds vertegenwoordigt op dit oogenblik het
+belangrijkste gedeelte van 't geen Frankrijk heeft weten te behouden
+uit zijn oud Indisch Rijk, dat thans een der machtigste koloniën van
+de britsche kroon is. Op die alluviale strook gronds ligt de stad
+Pondichéry, hoofdstad der fransche bezittingen, waarvan de groote
+Dupleix zich gansch andere horizons gedroomd had.
+
+Het bescheiden grondgebied van Pondichéry omvat niet meer dan 29145
+H.A. De dépendances van wat men gewoonlijk Fransch-Indië noemt, zijn
+de volgende vier: Chandernagor, Karikal, Mahé en Yanaon. Zij liggen
+verspreid over verschillende deelen van het groote schiereiland,
+de drie laatstgenoemde op korten afstand van het grondgebied van
+Pondichéry, het eerste in de onmiddellijke nabijheid van Calcutta.
+
+De gouverneur der Fransche nederzettingen in Indië woont te Pondichéry,
+maar zijn ambt brengt mee, dat hij zich dikwijls moet verplaatsen naar
+de verschillende andere fransche plaatsen, waar de leiding der zaken in
+handen is van administreerende ambtenaren, die aan hem ondergeschikt
+zijn. Het spreekt vanzelf, dat er verscheiden lagere ambtenaren zijn,
+dat er een Plaatselijke Raad is evenals een Algemeene Raad, dat de
+kolonie te Parijs een afgevaardigde in den Senaat heeft, zoowel als
+in de Kamer, en dat op het grondgebied van Pondichéry de politiek
+de spil is, waarom alles draait en de voortdurende zorg van iederen
+dag. Wij zullen nog wel meer een woordje te zeggen hebben over die
+noodlottige politiek, dien knagenden kanker, waarvan zeker geen enkele
+fransche kolonie zooveel te lijden heeft als dat arme Pondichéry.
+
+Laat ons eerst voet aan wal zetten, wat niet altijd gemakkelijk
+gaat, als men, zooals met mij 't geval is, over zee aankomt. Daar de
+golven dikwijls hoog gaan op de reede, kan de ontscheping soms zoo
+moeilijk zijn, dat het onmogelijk wordt, gemeenschap met de kust te
+krijgen. Het is vaak gebeurd, dat ten gevolge van het stormachtige
+weer de paketboot, die Pondichéry aandoet op haar reis heen en
+terug tusschen Colombo en Calcutta, niet met den wal gemeenschap kon
+krijgen en zich genoodzaakt zag, met passagiers en lading haren weg
+te vervolgen. Weinige jaren geleden heeft dat geval zich driemaal
+achtereen voorgedaan. Met platboomde vaartuigen, _chelingues_
+genoemd, die geen inhouten (ribben) hebben, nadert men de kust. Er
+wordt aangelegd bij een pier, die 252 M. lang is en recht in zee
+vooruitsteekt; staat de zee hoog, dan heeft men de behendigheid van
+een acrobaat noodig, om zijn evenwicht te bewaren bij het vastgrijpen
+van het touw, waarmee men de ladder kan bereiken. Om aan dien last te
+ontkomen, geeft de toerist er veelal de voorkeur aan, zich per spoor
+naar Pondichéry te begeven, want de kolonie is sinds 1877 aan het
+groote Engelsch-Indië verbonden en staat door zijlijnen in verbinding
+met de van Frankrijk afhankelijke gebieden.
+
+Pondichéry is een vrijhaven. Levensmiddelen en koopwaren van allerlei
+streken afkomstig, mogen over zee binnenkomen en uitgaan, zonder
+eenige douanerechten te betalen, onverschillig onder welke vlag
+zij varen. Alleen zout en opium zijn van deze gunstige beschikking
+uitgesloten, want bij verdragen zijn die voortbrengselen verboden;
+noch de productie ervan noch de handel erin zijn geoorloofd.
+
+Moet ik de geschiedenis in herinnering brengen? Pottoutchéri
+of Poultchéri, het "nieuwe dorp", door menschen van hooge kaste
+Poudou-nagar of "Nieuw Kasteel" genoemd, is in 1693 gekocht van koning
+Vidjayanagar door den beroemden commandant Martin, ter vergoeding voor
+Sint-Thomas, waarvan de Hollanders zich hadden meester gemaakt. Het
+dorpje van paria's nam snel toe in grootte en werd het middelpunt van
+een aanzienlijke handelsbeweging trots de wederwaardigheden van zijn
+politieke geschiedenis.
+
+Al dadelijk in den aanvang werd het door de Hollanders vermeesterd;
+maar in 1699 werd het ons teruggegeven. Daarna werd het viermaal door
+de Engelschen belegerd; admiraal Boscawen werd in 1748 teruggeslagen
+door Dupleix; in 1760-61 gaf Lally-Tolendal, door hongersnood
+gedwongen, zich over, na een hardnekkigen tegenstand te hebben geboden,
+en de vrede van Parijs in 1763 herstelde ons in het bezit van de stad.
+
+In 1778 maakten de Engelschen zich er opnieuw van meester, om de stad
+in 1785 bij den vrede van Versailles terug te geven en haar daarna
+voor de derde maal in 1793 te veroveren. Voor goed herkregen wij deze
+bezitting in 1816-17, met verbod er eenige versterking aan te leggen
+of er een andere gewapende macht te onderhouden dan de politie.
+
+De stad is in twee deelen verdeeld, de witte stad en de indische stad,
+door een gracht gescheiden. De eerste, aan de oostzijde en aan zee
+gelegen, is regelmatig gebouwd; de straten zijn breed en recht, wat
+ook het geval is met de tweede, die echter over grooter uitgestrektheid
+zich uitstrekt.
+
+Ik kende Pondichéry, doordien ik er op een vroegere reis een week
+had doorgebracht, en met waar genoegen zette ik er weer den voet
+op vasten grond, na mijn aankomst aan die lange pier van slecht
+ineengevoegde planken. Sinds mijn vorig bezoek was het aanzien
+der plaats niet veranderd. Ik zie weer het nog al indrukwekkende
+standbeeld van den grooten Dupleix, dat dichtbij het strand zich
+verheft, en na eenige honderden meters te zijn voortgegaan, bereik
+ik het Gouvernementspaleis, waar de tegenwoordige bewoner, dien ik de
+eer heb te kennen, mij gastvrijheid heeft aangeboden. Ik voel er mij
+te huis, want in de prettige kamer, die voor mij in orde gebracht is,
+heb ik ook eenige jaren vroeger gelogeerd.
+
+Het Gouvernementspaleis te Pondichéry is een alleraardigste residentie,
+en de gouverneur, de heer Lemaire, is er, evenals zijn beminnelijke
+echtgenoote, veel meer naar zijn zin dan in het sombere huis, dat ze
+twee jaren geleden op Martinique bewoonden, waar ik 't genoegen had
+hun een bezoek te brengen. De ligging en de indeeling van het huis
+zijn uitstekend; het lange balkon, dat langs de groote ontvangzaal
+loopt, biedt een verrukkelijk uitzicht over een groote, vierkante
+ruimte, aan de overzij begrensd door een rij sierlijke en regelmatige
+gebouwen, en als men er 's avonds gemakkelijk is gezeten, geniet
+men met welbehagen dien verrukkelijken geur der tropische landen,
+die een temperatuur bezitten, door 't verdwijnen van de zon heerlijk
+en verkwikkend geworden.
+
+Het klimaat van dit gedeelte van Indië is over 't geheel gezond. In
+gewone tijden is de gemiddelde temperatuur 30° C. over dag en 26
+'s nachts. In de maanden December en Januari daalt zij tot 3 à 5°
+C. over dag, terwijl van Mei tot September de thermometer tusschen 32°
+en 40° C. staat; dat is de periode van de zeer heete westenwinden, die
+op onaangename manier de lucht oververhitten. Het droge jaargetijde
+duurt van het begin van Januari tot omstreeks den 15_den_ October;
+de rest van het jaar heet dan de winter. In 't algemeen gesproken,
+regent het zelden in dit deel van Indië; slechts in November en
+December komt nog al dikwijls regen voor.
+
+Als men te Pondichéry een zindelijk en goed verzorgd hôtel vond,
+dat bij een goede keuken voor het moderne comfort zorgde, zou ik niet
+aarzelen, de stad een zeer aantrekkelijk verblijf te noemen voor de
+europeesche wintermaanden, wanneer zooveel menschen zich afvragen,
+in welk hoekje van de wereld men aangenaam verblijven kan in zachte
+lucht. Ongelukkig ontbreekt dit materiëele gerief; de beide hôtels,
+die men er vindt, zijn beneden het middelmatige, en als men niet
+van de gastvrijheid van bloedverwanten of vrienden kan genieten,
+zal men er niet gauw toe komen, er eenigen tijd te vertoeven.
+
+Het gebrek aan goede hôtels in de koloniën is onbetwistbaar een
+hinderpaal voor de ontwikkeling van het toerisme. De Engelschen hebben
+dat goed begrepen; nemen wij als voorbeelden de eilanden van de keten
+der Antillen en de engelsche bezittingen in Azië. Op Trinidad, Jamaica,
+Ceylon, in geheel Indië vindt men prachtige hôtels, even comfortabel
+als ergens in Europa, en wat zien wij op Martinique, Guadeloupe, te
+Nouméa, op Bourbon? Niets dan bescheiden herbergen! Daaruit volgt,
+dat geen enkel toerist, die niet door een vriend is uitgenoodigd,
+er langer blijft dan volstrekt noodig is. De arme stad Saint-Pierre
+maakte in zekeren zin een uitzondering op den regel; men had er twee
+nette, goed ingerichte en goed bestuurde hôtels, maar de uitbarsting
+van den Mont-Pelé heeft ze voor altijd gesloten.
+
+Al wandelend, nu eens door de stad zelve, dan in de omstreken
+van Pondichéry, is het mij, of ik in een aardig provinciestadje
+ben of ergens buiten, waar het mooi is. De woningen zijn sierlijk,
+getuigen van een zekeren welstand en hebben een zindelijk voorkomen,
+dat in verschillende andere koloniën ontbreekt. De gouverneur is zoo
+goed geweest, een tweewielig wagentje, _pousse-pousse_, te mijner
+beschikking te stellen, dat ik dikwijls in den morgen gebruik, en een
+victoria, waarmee ik grooter afstanden kan afleggen, 's Avonds vóór
+het diner zijn de heer en mevrouw Lemaire zoo vriendelijk, mij per
+rijtuig in verschillende richtingen den omtrek te laten zien.
+
+Wat die ritjes wel merkwaardig maakt is, dat ik nu eens over fransch
+dan over engelsch grondgebied voortrol, en in een minimum van tijd dien
+overgang verscheiden malen maak. Het grondgebied van Pondichéry is
+door het tractaat van 1816 op de zonderlingste manier verdeeld, toen
+de kolonie na verscheiden malen in engelsch bezit te zijn overgegaan,
+voor goed aan Frankrijk kwam. Overal, tot voor de poorten der stad,
+zijn enclaves van britsch grondgebied in het fransche land uitgesneden,
+zóó, dat de Engelschen juist die hooge stellingen bezitten, die
+geschikt zijn voor de plaatsing van batterijen. Hier behoort de weg
+aan Engeland, terwijl de slooten onder fransche jurisdictie staan;
+ginds behoort een waterplas tot Madras, terwijl het land, dat er door
+geïrrigeerd wordt, onder Pondichéry ressorteert. Er is zelfs ergens
+een stuk gronds, welks eigenaar onbekend is. De Engelschen zijn
+bekwame politici; bij de sluiting van het tractaat van 1816 hebben
+zij zich er niet mee tevreden gesteld, aan de fransche regeering de
+verplichting op te leggen, nergens eenige versterking aan te leggen
+en geen gewapende macht te onderhouden buiten de politie, maar zij
+hebben ook het middel gevonden, het terrein zoo te splitsen en in
+stukken te deelen, dat er hoeken volkomen onverdeeld zijn gebleven.
+
+Wat mij onbegrijpelijk voorkomt is, dat na het dîner de stad geheel
+uitgestorven is. Men strekt zich gemakkelijk uit op zijn balcon of in
+zijn tuintje, maar gaat niet uit, en men schijnt er geen prijs op te
+stellen, op de pier of aan het strand de zuivere versterkende zeelucht
+te gaan inademen. Het is mij tweemaal gebeurd, dat ik 's avonds ging
+wandelen en lange overpeinzingen hield op een bank van de pier; maar
+ik heb geen enkelen Europeaan ontmoet. Alleen een inboorling heeft
+mij aangesproken in een taal, die ik niet verstond; waarschijnlijk
+vroeg hij een aalmoes.
+
+Een dame, die ik den volgenden dag ontmoette en wie ik mijn verbazing
+te kennen gaf over die wonderlijke afzondering, begreep niet, wat
+ik voor bekoorlijks vinden kon in die rust van het tropische land
+en dat gemis aan afleiding. Voor haar was het een leven als in de
+hel; hoe miste ze haar Parijs! Ik heb later gehoord, dat haar man,
+die ambtenaar was, verlof had gevraagd, daar zijn vrouw het klimaat
+niet kon verdragen! Trouwens men zou een merkwaardig boek kunnen
+schrijven over die quaestie van de verloven in de koloniën, alsook
+over de verschillende redenen, die de belanghebbenden aanvoeren,
+om ze te krijgen.
+
+De bevolking van Pondichéry is zachtzinnig, onderdanig en beleefd. Welk
+een treffend verschil met den onaangenamen neger, dien ik zoo dikwijls
+heb bestudeerd op de Antillen en elders! Het zijn zelfs sympathieke
+menschen, als men ze aan 't werk ziet op het veld, of hen gadeslaat
+bij hun kleinhandel, rustig loopend zonder geraas te maken. De kinderen
+kruipen over den grond, scharrelen langs de wegen tusschen de kippen,
+en zijn talrijk in de struiken als de konijnen in Australië. Ik kan
+niet laten, hen juweeltjes te noemen, als ik denk aan de europeesche
+kinderen, die mij de laatste drie maanden het leven vergald hebben op
+twee booten van de _Messageries Maritimes_. Die indische kinderen zijn,
+net als maleische, chineesche en japansche, lief en aardig, schreien
+nooit, en of er vijf of vijftig onmiddellijk bij u in de buurt zijn,
+ge bespeurt hun aanwezigheid nauwelijks. Ik zie ze met genoegen aan,
+die kleine onschadelijke negertjes, naakt als wormen, en die als eenig
+kleedingstuk een touwtje om de lenden dragen, waaraan in 't midden
+een soort van medaillon hangt bij wijze van vijgeblad, meestal uit
+metaal vervaardigd, koper, zilver of goud, al naar het vermogen der
+ouders. Wat heb ik hun vaak stuivers en lekkers toegegooid en wat
+had ik een schik in hun lachende gezichtjes!
+
+Men kan merkwaardige zedenstudies maken in die landen van overzee, waar
+godsdienst en gebruiken zooveel van de onze verschillen. Verscheiden
+malen reden wij 's avonds vóór den eten langs begrafenissen, waarvan
+de schikking tot vermakelijke verrassingen aanleiding gaf. Eens
+gingen we voorbij den stoet van een inlandsche vrouw van katholiek
+geloof. Zij lag in groot toilet, met bloemen en sieraden getooid en
+met zorg gekapt, op een, door de familie gedragen paradebed. Van een
+doodkist was geen sprake. Ze gingen haar eenvoudig aan den schoot
+der aarde toevertrouwen en haar met zand bedekken. Een anderen keer
+zagen we een mohammedaansche begrafenis, door zang en muziek begeleid.
+
+Het aantal tot den christelijken godsdienst bekeerde Indiërs is
+nog slechts zeer gering. De groote meerderheid der inboorlingen
+heeft den eeredienst van het Brahmaïsme bewaard, waar luidruchtige
+feesten, processies met tamtams en andere muziekinstrumenten, die
+een helsch lawaai maken, bij behooren. Den dag na mijn aankomst is
+er een groot feest bij een Brahmaan van aanzien, waar de gouverneur
+genoodigd is. Op het oogenblik, dat ons rijtuig vóór de woning
+van den jubilaris stilhoudt, laat zich de _Marseillaise_ hooren,
+en men voert ons naar de voor ons vrijgehouden zetels. Er wordt op
+onze knieën een reuzenbouquet gezet, die misschien wel een meter
+in omtrek is, en men hangt ons een krans van bloemen om den hals,
+die ons niet weinig prikkelt. De locale kleur, versterkt door de
+opgewonden uitroepen van de menigte, is typisch; maar de geuren,
+die uit het publiek opstijgen, laten veel te wenschen over, te meer
+daar bijna zonder uitzondering allen naakt zijn, op het vereischte
+bandje of touwtje na. IJs en ijskoude dranken gaan overvloedig rond;
+de warmte in de beperkte ruimte wordt ondragelijk; het is tijd dat
+wij ons rijtuig en de open lucht weer bereiken.
+
+Er zou tijd en veel geduld noodig zijn, om het verschil te leeren
+kennen in de gewoonten en wetten en maatschappelijke vormen, geldend
+voor de onderscheiden kasten van Brahmanen, en die hen in streng
+afgesloten klassen splitsen. De een zal nooit dit doen, de ander
+nooit dat; een handwerk, door deze kaste uitgeoefend, mag door een
+andere kaste niet worden ter hand genomen. De taak voor iedere kaste
+is zoo nauwkeurig voorgeschreven, dat het bepaald absurd wordt in
+onze oogen, en het komt mij voor, dat er zelfs voor deze menschen een
+lange, moeilijke leertijd wordt vereischt, als zij zich niet zullen
+schuldig maken aan eenige inbreuk op de velerlei voorschriften van
+hun godsdienst.
+
+Bouw- en beeldhouwkunst hebben het in de gebouwen, die aan den
+hindoeschen en den brahmaanschen godsdienst zijn gewijd, tot een
+zeldzame hoogte gebracht. Vele auteurs hebben ze reeds beschreven;
+maar toch schijnt het ons van belang, erop te wijzen, dat die van Indië
+door de artistieke zijde van hun architectuur en den rijkdom van hun
+versiering uitmunten boven vele tempels, die wij in andere landen
+van Azië hebben kunnen bezoeken. Men vindt wel niet te Pondichéry
+zulke prachtige tempels als te Tanjore, Trichinopoly en Madura, maar
+dat neemt niet weg, dat die van Villenour en andere plaatsen in den
+omtrek een nauwlettend bezoek verdienen.
+
+Ik ben verscheiden malen naar dien van Villenour gegaan, die op
+eenige kilometers afstands van de residentie is gelegen. Een zeer
+groote wagen of kar onder een breed afdak, die nu en dan dienst doet
+bij processies voor den eeredienst, geeft blijk van de bekwaamheid
+van deze inboorlingen en hun kunstvaardigheid in het handwerk. Die
+wagen, geheel van hout gemaakt, stelt een gansche boeddhistische
+geschiedenis voor, door middel van fijne werktuigen gegraveerd in
+vierkante blokken van dezelfde afmeting en aan elkander sluitend met
+onberispelijke symmetrie. Het gewicht van het geheel moet verbazend
+zijn, want op de hooge feestdagen zijn er 1200 à 1500 menschen noodig
+om het kolossale voertuig te trekken.
+
+De kunstvaardigheid van deze inboorlingen is nog niet verloren gegaan,
+zooals men geneigd zou zijn te veronderstellen, als men bespeurt
+dat al die indische tempels tot de oudheid opklimmen, en dat men in
+onze dagen nooit eens den bouw van een nieuw, even grootsch bouwwerk
+bijwoont. Ik heb er het bewijs van gezien, toen de gouverneur mij
+naar een plaats bracht dichtbij Villenour, waar wij een wagen zagen,
+die bijna af was en met evenveel talent vervaardigd was, als die uit
+voorbijgegane tijden.
+
+Het ware meesterstuk, dat wij voor oogen hebben, is uit zeer hard
+hout gesneden en stelt met merkwaardige fijnheid een boeddhistische
+processie voor, waarvan ons de beteekenis natuurlijk ontgaat, maar
+die ons met bewondering vervult. Een inlandsch beambte legt ons uit,
+dat er ten minste 500 menschen zullen noodig zijn, om den wagen te
+trekken. Hij laat ons het touw zien, dat men zal moeten gebruiken;
+het is zoo dik als een reuzenslang. Wij waren het niet alleen, die in
+verrukking raakten over dit mooie werk; een hoop kinderen omringde ons
+en was vervuld van eerbied. Ik vermoed, dat de heer Piot voldaan zou
+zijn over een bezoek aan een land, waar zijn leer zooveel aanhangers
+heeft gevonden.
+
+Wat Pondichéry en de grond, die er bij behoort, aan
+landbouwvoortbrengselen opleveren, beteekent weinig. De geheele
+uitvoer heeft slechts een waarde van 27 à 28 millioen francs; katoenen
+weefsels zijn daarin opgenomen voor een som van bij de 9 millioen
+en de aardnoten voor 15. Volgens het jaarverslag van 1904 hebben 48
+stoombooten van verschillende nationaliteit 581562 zakken aardnoten
+ingenomen van 75 kilo per zak. De aardnoten worden ook in den vorm
+van aardnotenkoeken uitgevoerd. Verleden jaar is de uitvoer van dit
+artikel gestegen tot een totaal bedrag van 4376 ton, hetgeen een waarde
+vertegenwoordigt van bij de 400,000 francs. Daarna volgen de katoenen
+weefsels, die in de laatste statistiek voorkomen voor de som van bij
+de 9 millioen; de rijstsoorten voor 2 1/4 millioen en de huiden voor
+1 1/2 millioen francs. De andere uitvoerartikelen bereiken slechts
+een onbeduidend cijfer. Er wordt een kleine hoeveelheid vanille
+uitgevoerd, zooals ook kokosnoten en vruchten. Het verbouwen van
+aardnoten heeft in den laatsten tijd een groote vlucht genomen en zou
+nog aanmerkelijk kunnen toenemen. Die handel is voortaan een zaak van
+gewicht voor Fransch-Indië, daar Pondichéry voor die oliehoudende
+zaden een groote opslagplaats geworden is, die niet enkel gevoed
+wordt door de directe voortbrenging in de buurt; reeds beginnen de
+producten uit de omliggende engelsche bezittingen toe te stroomen,
+waardoor de handelsbeweging vertienvoudigd wordt.
+
+De landbouwers uit het Zuiden van Indië, vooral uit de provincie
+Tanjore en uit de omstreken van Trichinopoly maken meestal voor hun
+verzendingen gebruik van Pondichéry, daar het de beste haven van de
+kust is, minder dan Madras aan cyclonen blootgesteld. De laatste,
+waarvan men de herinnering nog heeft behouden, is die van 1863;
+zeven schepen, die op korten afstand van het strand ten anker lagen,
+werden verzwolgen bij de groote ramp.
+
+Wat de vanille aangaat, men is er met de cultuur nog pas sinds een
+dozijn jaren bezig; vrij groote velden zijn ermee beplant in den
+Kolonialen Tuin, waar de onderdirecteur mij wel de inlichtingen wil
+geven, die mij belang inboezemen. In het begin had men met groote
+zorgeloosheid te strijden. De inboorlingen, die bij het kweeken van
+het kostbare gewas gebruikt worden, moeten voortdurend onder toezicht
+zijn; in het begin lagen massa's vanille in kisten te verrotten, alsof
+er een hoop hooi in lag. De tegenwoordige gouverneur heeft er orde
+op gesteld, zooals uit de verkregen resultaten blijkt. De vrucht van
+Pondichéry is dunner dan die uit Mexico en van Réunion, maar de geur
+der stokjes doet naar mijne meening niet voor de andere onder. De
+vanille wordt hier voor tien roepijen, dat is 17 francs, per kilo
+verkocht. Er zijn te Pondichéry kweekers met een ruim geweten, die hun
+welverzorgden en goed ingepakten oogst naar Bourbon hebben gezonden,
+om van daar als echte Bourbonvanille naar Europa te worden verscheept.
+
+De geheele bevolking van de fransche nederzettingen in Indië bedroeg
+op 31 December 1903 het aantal van 273748 inwoners, onder wie slechts
+1408 Europeanen, en wel 492 mannen, 546 vrouwen en 370 kinderen. De
+europeesche bevolking wisselt natuurlijk voortdurend, daar de meesten
+slechts zeer kort in de kolonie blijven. Dit geldt vooral van de
+ambtenaren en hun gezinnen, wier _chassé-croisé_ over alle oceanen
+voldoende bekend is. Het aantal Europeanen of kleurlingen, die er
+wortel hebben geschoten en behagen vinden in de carrière, welke zij
+hebben gekozen, of in den handel, waarin zij bezig zijn, is slechts
+zeer klein. Men kan de vooroordeelen van een volk niet veranderen,
+zoo min als de begrippen, die gangbaar, zijn in het moederland. Een
+kolonie is nu eenmaal een oord van ballingschap, en het klimaat moet er
+noodzakelijk ongezond zijn. En hoeveel menschen, veroordeeld om in het
+land, dat hen heeft zien geboren worden, te leven in een voortdurenden
+strijd ter verkrijging van de meest dringende levensbehoeften,
+zouden zich een veel vrijer en ruimer bestaan kunnen verschaffen,
+als zij, zoo zij vlijt en volharding bezaten, besloten het routinejuk
+af te schudden, en iets te ondernemen, 't zij landbouw of handel,
+in landen van onbetwistbare vruchtbaarheid, waar men nog zooveel
+handen kan gebruiken! Voor den groothandel, de banken, industriëele
+ondernemingen zouden er onmetelijke velden te exploiteeren blijven.
+
+Wij behoeven slechts een afstand van 160 kilometer per spoor af
+te leggen, om Madras te bereiken, gelegen aan diezelfde kust van
+Coromandel, en we stappen uit in een groote handelsstad, waar het
+drukke leven zich in allerlei vormen voordoet, en waar men alles
+kan genieten, wat een bloeiende europeesche stad aanbiedt. Bombay en
+Calcutta zijn evenals veel steden van het Uiterste Oosten volkrijke,
+bloeiende centra, die in niets onderdoen voor de groote steden
+van onze oude wereld, en zij, die er zich gevestigd hebben in den
+handel, het bankwezen of de industrie, klagen niet over de zoogenaamde
+ballingschap. Trouwens in veertien of achttien dagen voeren de trein
+en de paketboot hen naar den geboortegrond terug voor een kleine
+vacantie, waartoe gemakkelijk besloten wordt door die inwoners,
+wier middelen hun de onbeteekenende verplaatsing toestaan.
+
+Als men het leven van den inboorling nagaat met het oog op zijn
+behoeften en zijn intellectueele ontwikkeling, moet men wel inzien,
+dat hij veel gelukkiger is dan menig Europeaan of kleurling, die
+verkeert in wat wij overeengekomen zijn, beter levensomstandigheden
+te noemen. Wij vinden hem doorgaans vroolijk en tevreden; hij klaagt
+zelden, leeft op de primitiefste manier, wonend in een krotje of hutje
+met zijn meestal talrijk gezin, zich dekkend met een strook stof,
+die hem eenige stuivers heeft gekost, zich op de soberste manier
+voedend met de producten, die hij dikwijls zelf verbouwt zonder zorg
+voor den komenden dag. Is zoo'n man uit philosofisch oogpunt niet
+veel gelukkiger dan de meesten onzer?
+
+Een van mijn grootste genoegens in de koloniën bestaat in een
+bezoek aan de markt, dien levenden kaleidoscoop, die altijd een
+verschillend veld van waarnemingen is, al naar de omgeving waarin men
+zich bevindt. De markten van Indië bieden niet zoo'n weerzinwekkend,
+kwalijk riekend schouwspel als de markten in negerlanden. De menschen
+zijn er minder vuil en maken minder leven dan de zwarten van de
+Antillen of Zuid-Amerika; zij passen met hun bonte doeken bij hun
+omgeving, die niet zoo carnavalachtig is als ginder. Rood is de meest
+geliefde kleur; men zou bijna kunnen zeggen de eenige, door mannen
+en vrouwen gedragen, zoowel wanneer zij zich een groot deel van het
+lichaam bedekken, als wanneer ze zich tot een eenvoudigen band bepalen,
+aangebracht naar de wetten der welvoegelijkheid.
+
+Hier ook weer is er geen gebrek aan kinderen; maar de ouders behoeven
+zich niet om hen te bekommeren, want het talrijk kroost kan het goed
+vinden met de kippen aan den weg, en verdwaalt niet in de drukke
+menigte. Wat ik vurig hoop voor de inlandsche bevolking van Pondichéry
+en zelfs voor heel Indië, is dat men er de invoering van automobielen
+verbiede, die er zeker spoedig veel kwaad zouden stichten. Ten tijde
+van mijn verblijf in de kolonie had een parijsch automobielfabrikant
+zich tot een ambtenaar in Pondichéry gewend, om inlichtingen te
+erlangen omtrent de mogelijkheid, het moordend instrument er in te
+voeren. De inboorling heeft de betreurenswaardige gewoonte, altijd
+op het midden van den weg te loopen, en zelfs als men in een gewoon
+rijtuig zit, moet men herhaaldelijk roepen, om hem naar den een of
+den anderen kant van den weg te doen gaan; wat de kinderen betreft,
+ze loopen voortdurend gevaar, in stukjes te worden gereden. Nergens
+ter wereld hebben de koetsiers zulk een moeilijke taak bij het mennen
+van hun paarden. Wat zou er gebeuren, als men op een dag den invoer
+van die wagens toeliet, die, al zouden ze enkele bevoorrechten
+gelukkig maken, een moorddadige werking zouden uitoefenen en de
+bevolking zouden decimeeren! De Europeaan zou, ook al kon bij zich
+bergen en zijn bestaan verdedigen, oproerige kreten uiten bij het
+zien van het monster, vooral om den aard van den grond. De bodem in
+het zuiden van Indië verkruimelt tot een rood poeder, dat bij het
+geringste zuchtje van den wind in wolken opvliegt. Nu reeds in onze
+europeesche landen het stof, door dit middel van vervoer opgejaagd,
+vrij gerechtvaardigde klachten doet rijzen, zou men te Pondichéry
+ware wanhoopskreten slaken. Hoe dikwijls is het mij gebeurd, dat ik
+na een wandeling van een paar uur moest constateeren, dat mijn wit
+costuum een saffraan kleurige tint had gekregen!
+
+De heer Delale, hoofd van het openbaar onderwijs, is zoo welwillend,
+mij tot gids te strekken bij het bezoek, dat ik mij voorgesteld had
+te brengen aan de voornaamste scholen van de stad. De quaestie van
+het onderwijs, dat in de koloniën aan de inlandsche bevolking wordt
+gegeven, heeft mij altijd veel belang ingeboezemd en leidde mij tot
+merkwaardige vergelijkingen. Er zijn koloniën, waar het oprechten
+lof verdient, en andere, waar het, eerlijk gezegd, bedroevend is,
+waar het op niets, op geen onderwijs neerkomt. Te Pondichéry, waar
+verscheiden scholen zijn, heb ik aan vijf een bezoek gebracht. Het
+onderwijs staat onder het toezicht van een zeer intelligenten leider,
+die uitstekend samenwerkt met den gouverneur. Wat mij het meest heeft
+getroffen, is de practische manier, waarop de onderwijzers in de
+jeugdige hersens de dingen doen doordringen, die hun onderwezen moeten
+worden, niet door het domme systeem van machinaal de kinderen zinnen
+te laten herhalen, die ze niet begrijpen, maar door het kraantje van
+hun intelligentie te openen door verklaringen, die ze kunnen vatten,
+en die ze daarom niet vergeten. In die verschillende scholen ga ik door
+alle klassen heen en vraag verlof, die kinderen te mogen ondervragen,
+die toeval of intuïtie mij doen kiezen, daar ik altijd de keus van een
+onderwijzer een beetje wantrouw in de gevallen, dat de school aan een
+bezoeker moet worden vertoond. Het is mij aangenaam te kunnen zeggen,
+tot eer van den heer Delale, dat het bezoek aan die inrichtingen
+te Pondichéry zeer goede herinneringen bij mij heeft achtergelaten,
+en dat het te wenschen ware, dat men in enkele andere koloniën zijn
+goede methode volgde en tevens het aanhoudende toezicht, dat hij
+uitoefent in het hem toevertrouwde departement.
+
+In de laatste school, die ik bezocht, en die alleen voor jonge
+meisjes bestemd is, woonde ik verschillende naailessen bij, waar het
+werk op zeer lofwaardige wijze werd gedaan. Ik ben verbaasd over de
+gemakkelijkheid, waarmee die meisjes in goed Fransch antwoorden op
+de vragen, die ik tot haar richt. In Engelsch-Indië had ik in twee
+scholen kunnen opmerken, dat de kinderen zich bijna alleen in hun
+moedertaal konden uitdrukken, doorspekt met enkele engelsche woorden,
+verhaspeld op een wijze, die ze onbegrijpelijk maakte.
+
+Ach, indien het mogelijk was, al die kinderen in hun vroegste jeugd
+te doen begrijpen, dat er een studie is, waar de hersens door in de
+war raken en die de rust des levens verwoest, zou dat een weldaad
+zijn voor de kolonie! Ik heb het oog op de politiek, die dit arme
+land verwoest, de ontwikkeling tegenhoudt en op betreurenswaardige
+wijze de europeesche bevolking verdeelt.
+
+Ik wil liever niet stilstaan bij de pijnlijke zijden van de politiek,
+waar zij tot minder fraaie resultaten leidt en vooral vroeger
+geleid heeft.... Buitendien, niet enkel in Indië houdt men zich
+op met verkiezingspraktijken die afkeurenswaardig en verderfelijk
+zijn. Er zijn in Frankrijk ook steden bekend, waar de kiezers zich
+tot voorbeeld schijnen te stellen wat er plaats grijpt om en bij de
+stembussen van de hoofdstad onzer indische bezittingen....
+
+De grappige kant van de zaak is de terugslag der politieke meeningen
+op de onderlinge betrekkingen van de Europeanen, die te Pondichéry
+gevestigd zijn. Ik heb daar merkwaardige herinneringen aan behouden, en
+ik kan geen weerstand bieden aan den lust er enkele van mee te deelen.
+
+Een ambtenaar, pas ontscheept in de kolonie, brengt een bezoek aan den
+heer A, maar kan, daar hij den volgenden dag ongesteld wordt, niet naar
+den heer B gaan.... Hij wordt dadelijk door dien laatste beschouwd
+als te behooren tot een hem vijandelijke clan en op zij geschoven;
+men vertrouwt hem niet. Een ander ambtenaar, die op dezelfden dag
+gezien is geworden in gesprek met twee menschen van tegengestelde
+politieke overtuiging, wordt door beide voor een halve gehouden,
+een middenman, dien men goed zal doen te mijden.
+
+Aan de zijde der dames werkt de jaloezie met de allernietigste
+argumenten, de ongerijmdste voorwendsels, waarbij dan een gebabbel
+komt, zoo als men zich bijna niet kan voorstellen. Een dame uit
+Pondichéry heeft mij verteld, dat men vond dat zij haar rang niet
+voldoende kon ophouden, omdat zij in plaats van een pousse-pousse te
+nemen (kosten 20 centimes) te voet een boodschap was gaan doen op 100
+M. afstands. Het schijnt wel, dat een vrouw die zichzelve respecteert,
+in dat land in 't geheel niet mag loopen!
+
+Een tocht naar Karikal en naar Mahé, die betrekkelijk niet ver
+van Pondichéry liggen, lachte mij niet toe. Daarentegen heb ik,
+toen ik eenigen tijd vóór mijn bezoek aan Zuid-Indië in Calcutta
+vertoefde, een uitstapje gemaakt naar Chandernagor, slechts op een
+uur afstands per spoor verwijderd van de hoofdstad der engelsche
+bezittingen. Chandernagor, gebouwd op den rechteroever van de Hoogly
+aan een schilderachtige baai, herinnert aan de schoonste tijden
+van de fransche heerschappij in Indië. De stad heeft gedurende de
+geheele eerste helft der 18_de_ eeuw de schepen bij honderden aan
+haar kaden ten anker zien komen; daar zetelde de gansche handel van
+Bengalen. Zij heeft haar voorspoed zien verdwijnen door de opkomst
+en de groote ontwikkeling van Calcutta. Maar nog is het een stad,
+die indruk maakt, een aardige plaats met breede, rechte straten en
+sierlijke huizen. Verscheiden ruïnen van paleizen en tempels getuigen
+van den vroegeren luister. Het grondgebied is niet zeer groot,
+namelijk 6 K.M. over de grootste lengte bij een breedte van 2 K.M.,
+een oppervlakte van 1000 H.A. Het klimaat is er, dank zij den meren
+en bosschen om de stad, koeler dan in de omringende deelen des lands,
+maar de temperatuur is er veel veranderlijker en veel koeler dan te
+Pondichéry, ofschoon men in Mei zeer dikwijls een warmte heeft van
+40 tot 45° C.
+
+Er wordt, eigenlijk gezegd, te Chandernagor niets verbouwd, daar
+de beschikbare grond zoo beperkt is, dat men geen ernstige pogingen
+kan beginnen; maar de politiek is er wel doorgedrongen, evenals te
+Pondichéry, en zij vormt het hoofdonderwerp van alle gesprekken.
+
+Ik bracht er twee heerlijke dagen door bij den vriendelijken
+administrateur, den heer Bertrand en zijn lieve vrouw, en ik genoot
+van de heerlijke wandelingen aan den oever der rivier in de zuivere,
+opwekkende lucht.
+
+Er bestaat verschil van meening over de duurzaamheid van het engelsch
+bestuur in Indië. Naar alle waarschijnlijkheid hebben de Engelschen
+er geen wortel gevat. Een volksuitdrukking zegt: "De Engelschman
+en de Hindoe gaan samen als olie en water", dat wil zeggen, dat ze
+in 't geheel niet samengaan. De Hindoes verwijten den Engelschen,
+dat zij hen opeten, zooals de rupsen bladeren vernielen en zoo den
+boomen het sap ontstelen. Maar de Engelschen maken zich ook geen
+illusies omtrent de gevoelens, die zij den Hindoes inboezemen. "De
+intelligentste inboorlingen", schrijft een engelsch reiziger, "erkennen
+de weldaden van ons bestuur; maar de massa wil liever slecht geregeerd
+worden door haar eigen hoofden dan goed door ons".
+
+Het schijnt, dat de fransche invloed dieper doorgewerkt heeft op de
+te weinig talrijke stammen, door oude verdragen onder ons bestuur
+gelaten. Ik kan de verzoeking niet weerstaan, enkele regels aan te
+halen, die door Pierre Loti in zijn _Propos d'exil_ gewijd zijn aan
+de boeren uit den omtrek van Mahé (en die toegepast zouden kunnen
+worden op alle Hindoes, die fransch grondgebied bewonen), omdat zij
+uitstekend de gevoelens weergeven, die de inboorling te onzen opzichte
+koestert: "Zij zeggen in het Fransch _bonjour_, als de boeren bij ons
+en schijnen er trotsch op te zijn, bij ons te zijn gebleven; men ziet,
+dat ze lust hebben te blijven staan en een praatje te maken. Diegenen,
+die onze taal een weinig kennen, glimlachen en beginnen een gesprek,
+altijd pratend van: 'Onze matrozen ... onze soldaten.' Ja, men is
+hier toch wel in Frankrijk." En ik moet denken aan een geval voor
+de rechtbank te Saigon, waar een van die Indiërs, beschuldigd van
+ik weet niet welke euveldaad, aan een magistraat uit Corsica, die
+hem als wilde toesprak, ten antwoord gaf: "Wij waren al Franschen
+tweehonderd jaar vroeger dan gij."
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Pondichery, hoofdstad van Fransch-Indie
+by G. Verschuur
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13697 ***