diff options
Diffstat (limited to 'old/13233.txt')
| -rw-r--r-- | old/13233.txt | 2102 |
1 files changed, 2102 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/13233.txt b/old/13233.txt new file mode 100644 index 0000000..ecebdcc --- /dev/null +++ b/old/13233.txt @@ -0,0 +1,2102 @@ +The Project Gutenberg EBook of Ang Tunay na Buhay ni P. Dr. Jose Burgos +by Honorio Lopez + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Ang Tunay na Buhay ni P. Dr. Jose Burgos + +Author: Honorio Lopez + +Release Date: August 20, 2004 [EBook #13233] + +Language: Tagalog + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ANG TUNAY NA BUHAY NI P. DR. *** + + + + +Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and PG +Distributed Proofreaders. Produced from page scans provided by +University of Michigan. + + + + + +[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is +marked as ~g.] +[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa +upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon ay +hindi na ginagamit.] + + + +ANG TUNAY NA BUHAY + +NI + +P. Dr. JOSE BURGOS +=at nang man~ga nacasama niya= +=na sina P. Jacinto Zamora,= +=P. Mariano Gomez at ang= +=nadayang Miguel= +=Zaldua= + + +SINULAT NI HONORIO LOPEZ +Periodistang tagalog, Director artistico sa _Kapisanan_ nang man~ga +autores lirico-dramatico _La Juventud Filipina_ at Autor nang maraming +casulatan: Kalendario, istoria, biografia, etc., etc. + + +=ICALAUANG PAGCAHAYAG.= + +MAYNILA: 1912. + + + +=IMPRENTA, LIBRERIA AT PAPELERIA= +NI +=J. MARTINEZ.= +_Plaza Moraga 34-36, Plaza Calderon 108 at Estraude 7, Binundok._ + + + + +=Ang ala-alang handog= + + +_Sa cay P. Dr. Jose Burgos (30 taon), P. Jacinto Zamora (35 taon), +P. Mariano Gomez (85 taon) at sa nadamay na si Miguel Zaldua, lubos +na dinaya nang man~ga fraile, inihahandog co itong abang ala-ala, +sa canilang pagcamatay sa bibitayang itinayo sa pooc nang Espaldon o +Bagumbayan nang ica 28 nang Febrero nang 1872._ + +_HONORIO LOPEZ_. + + +[Larawan: P. DR. JOSE BURGOS.] + + + + +=Sa man~ga nanasang liyag= + +PASIMULA + + + Sa tapat n~g nasang namuco sa dibdib, + tapat na pagsintang namahay sa isip + na maipahayag canilang sinapit, + tanang guni-guni'y linupig na tiquis. + + Cusang pinatuloy tumiim sa hagap + ang pinanghauacan ang nanasang liag + may ganap na bait camahalang in~gat, + macapagpupuno sa caculan~gang lahat. + + Ito n~ga't hindi iba tunay dinaanan + n~g canilang "buhay" sa Mundong ibabao, + na cusang natapos sa abang bitayan, + sa pagsintang lubos sa tinubuang bayan. + + Sila't hindi iba m~ga sacsing tapat, + unang "monumento" ng pagpapahamac + niyong m~ga fraile sa cainguitang caguiat + n~g dunong at yaman tubong Filipinas. + + Sila namang tunay ang unang larauan + na dapat tularan nating calahatan + sa pag-uusig n~ga n~g caguinhauahan + nitong ating bayang lagui sa ligamgam. + + Caya ang marapat, oh m~ga capatid: + silang m~ga "Martir" alalahaning tiquis, + huag lilimutin laguing isa-isip + alang-alang baga sa m~ga sinapit. + + Gayon din naman sa cailan pa man + dapat casuclaman ... m~ga fraileng tanan + na nagcucunuari "Ministrong" maran~gal + "n~g Dios na Poon", bago'y m~ga hunghang. + + Caya ang mabuti ay tularang lubos + m~ga halimbaua ni na Padre Burgos, + Gomez at Zamora na pauang tagalog + sa tinubuang bayan marunong umirog. + + Sa baua't may nasang ibig na bumatid + n~g canilang buhay tunay na sinapit + basahing tuluyan pagtiagaang tiquis + cusang ipatuloy itong natititic. + + Bahala na sana inyong camahalan + mag lapat nang ganap sa labis at culang + sa baua't talatang inyong matagpuan + uari'y nalilihis doon sa catuiran. + + N~guni't ang samo co bago mo punahin + ang lihis sa uari, maiguing linin~gin + maca ca sacali naman na malinsil + sa daang casamaan malagos na tambing. + + Cung magcacagayon ang pasasalamat + sa camahalan mo aquing iguinagauad + at mag-utos naman sa lahat nang oras + sa laang capatid na casuyong tapat. + + +=Honorio Lopez.= + + + + +=ANG TUNAY NA BUHAY + +NI + +Dr. JOSE BURGOS, Pbro.= + +AT NANG MAN~GA CASAMA. + + +PUNO NANG SALITA + + + + Sa bayan n~g Vigan daraquilang ciudad + Fernandinang sacdal sagana sa galac + sa buong Iloco na ualang catulad + doon naguing tauo si Burgos na hayag. + + Taong isang libo ualong daang tunay + apat na puo't dalua siyang cabilan~gan + nang siya'y ianac nang inang hinirang + may tacot sa Dios, mabuting magmahal. + + Siya'y na-uucol sa isang "familia" + na iguinagalang natatan~gi baga + sa buting ugali at gauang maganda + sa ciudad na yaong mayaman sa saya. + + Mulang camusmusan nitong ating Burgos + sa bait na taglay uala nang aayos + gayon din sa talas nang isip na impoc, + caya't maaga siyang pinaturuang lubos. + + Hindi nalaunan caniyang pag-aaral + naisipan n~gani nang m~ga magulang + dito sa Maynila iluas na tunay + upang pag-aralin sa San Juan de Letran. + + Caya iniluas itinuloy muna + sa bahay nang canyang tiong sinisinta + teniente practico nang artilleria + Juan Antonio Aelle ang pan~galan baga. + + Siya'y itinira na hindi naluatan + sa Letrang colegio, ang nacacabagay + ay duc-hang ulila sa m~ga magulang, + sa loob nang Dios tinangap din naman. + + Sisiyam na taon cabilan~gang edad + nang siya'y parito at masoc na cagyat + sa colegiong yaong hinahan~gad-han~gad + nang caniyang budhi at loob na in~gat. + + Doon n~ga nag-aral na hindi nagtahan + hangan sa sinapit at cusang nacamtan + ang gradong "bachiller" gayong pag-aaral + sa "artes" nahayag ang siyang pan~galan. + + Nang ito'y macamtan nitong Burgos natin + gumising sa caniyang puso ang tun~guhin + yaong "Pagpapari Sacerdociong" tambing + sa "eclesiasticong carrerang" mahinhin. + + At hindi na niya tinuloy na lubos + "carrerang derechong" sinisintang puspus + nang m~ga magulang, ang cusang sinunod + ang buco nang dibdib gumising sa loob. + + Caya n~ga't pagdaca ay pinag-aralan + Teologiang mahal sa isang maalam + na fray Ceferino Gonzalez ang n~galan + na hindi nalaon ay naguing Cardenal. + + Dito na tinamo yaong mantong azul + at belang mapula na ualang caucol, + caya ang caniyang familia n~ga noon + ang toua nang dibdib ay hindi gagayon. + + Madali't salita nang ito'y malaman + na sa Pagpapari ang pag-aaralan + nang caniyang magulang cusang binayaan + tanang hanap buhay sa ciudad nang Vigan. + + Dito sa Maynila sila'y tumahan na + dahil sa pagsunod sa anac na sinta + na di man nangyari caibigan nila + ano mang pamanhic di nangyari baga. + + Ang luhang tumulo sa man~ga magulang + hindi man pinansin at pinagpilitan + ang hilig n~ga niya na mag-paring tunay + Ministro nang Dios sa lupang ibabao. + + Baga ma't gayon ang nangyaring lubos + pag-ibig nang Ama'y lumalalong puspos + sa naquiquita niya't napapanuod + sa caniyang anac carunun~gang impoc. + + Mula sa hindi n~ga na nahuhulog man + sa tanang "exameng" pinagdadaanan, + at caya't baga man may lungcot na taglay + ang galac sa puso'y siyang gumiguitao. + + Gayong pag-aaral ay hindi nagluat + "ordenes menores" ay quinamtang cagyat + caya lalo na n~ga ang "familiang" lahat + toua'y mago't mago sa dibdib namugad. + + N~guni't uala pa siya na apat na buan + n~g pagca tangap niya n~g "orden" quinamtan + nagcaroon nang gulo sa tinatahanan + Colegio nang Letran sa fraileng casaman. + + Mula baga ito sa pagpapasunod + "sa m~ga colegial" pauang filipinos + nang m~ga Fraileng sa sama ay supot + n~g m~ga _abuso_ at gauang pag-ayop. + + Caya nacaisip ang tanang Colegial + gayong pag-aalsa sa pacanang tunay + binabago nila ang caugalian + na dating paquita sa canilang tanan. + + Oras n~g hapunan n~g mangyari ito + na aquing sinabi na pagcacagulo + caya ang guinaua n~g Fraileng pan~gulo + sa justiciang bayan ay napasaclolo. + + Dahil sa marami ang Fraileng nasactan + may bali ang buto at may nasugatan; + caya yaong habla umano sila rao + ibig na patain nang tanang colegial. + + Naparatan~gan pa na naguing pan~gulo + itong ating Burgos sa nangyaring gulo, + datapua uala rin naguing hanga ito + cundi ang pasia iuan ang Colegio. + + Silang calahatan paalisin lamang + sa Colegiong yaon sa iba'y mag-aral + n~guni't di nangyari pagca silang tanang + sa m~ga Fraile curang namanhican. + + Dahil sa marami di nacatapos pa + n~g canicanilang tun~guhing carrera + caya't napilitan nagtiis din sila + sa m~ga pasunod n~g Fraileng lahat na. + + Lalong lalo na n~ga itong ating Burgos + dahil sa _Derecho Comicong_ lubos + siya'y hindi pa na nacacatapos + caya nagtiaga rin sa iba'y umayos. + + Hindi rin naluatan ang pagca _Decano_ + sa laong panahon cusa ring tinamo + sa aua n~g Dios at dusang totoo + na tinitiis niya sa Fraileng abuso. + + Caya di nalaon siya ay lumipat + n~g hindi na siya tumagal sa hirap + sa m~ga pasunod niyong Fraileng lahat + Colegiong S. Jose, ang tinun~gong agad. + + Ang namamatnugot sa colegiong ito + ang quilalang doctor si Padre Mariano + Garcia ang caniyang dalang apellido + tunay na tagalog tauong filipino. + + Nang siya'y matira at dito mag-aral + ay hindi nagtagal siya'y inordinan + nang pagca "Diacono" gayong cabataan + mula sa talino nang isip na taglay. + + Hindi nacaraan ang ilang panahon + sa madaling sabi nama, i, nagcataon + nagcaron nang isang noong "oposicion" + sa tanang Diacono mag "cura" ang layon. + + Noon ay "vacante" yaong catungculan + segundo curato sa sagrariong mahal + nang bunying S. Pedro balitang Catedral + sa sangcapuluan nang Maynilang bayan. + + Sa guinauang ito: "oposiciong" tiquis + nan~guna sa lahat si Burgos na ibig, + caya tinamo niya sa talas nang isip + gayong "Pagcucurang" caloob nang Lan~git. + + Ang tungcol na ito hindi matatamo + nang sino't alin mang cahit may "empeno", + cungdi ang may taglay pagca Presbitero + ay siyang marapat na magcamit nito. + + N~guni at sa dunong nitong ating Burgos + baga ma't Diacono ay quinamtang lubos + palibhasa dising naasa sa Dios + matalinong lubha maganda ang loob. + + Maca ilang buan ay quinamtang cagyat + pagca licenciado sa bunying "faculcad" + niyaong filosofia sa gayong capahat, + gayong pag-aaral na lubhang mahirap. + + Hindi nacaraan ang malaong arao + nahalal na muli siya, i, maguing "fiscal" + sa "juzgadong" sacdal "eclesiasticong" hirang + at sa "ceremonias" ay "maestro" din naman. + + Ito ay caloob nang daquilang Rector + sa Sto. Tomas n~ga, mula sa di gayong + carunun~gan niya na ualang caucol + na napagquiquita nang tanang naroon. + + Nang ito'y matamo dito na nagcamit + nang dan~gal na lalong ualang cahulilip + caya ang bala na n~ga nagalang na tiquis + baga ma't matanda't caniyang cauan~gis. + + Ang boong Maynila dito na nagtaca + sa dunong na in~gat ualang macapara + nitong ating Burgos na caaya-aya + pati n~g ugali at loob na dala. + + Di pa nagluluat ang panahong ito + n~g caniyang pagtangap ng lahat n~g "grado", + ano't nagcataon sa Espanang reino + nagcaron n~g isang malaqui n~gang gulo. + + Ito'y noong taong isang libong ganap + ualong daan anim na puo't ualong singcad + buan n~g Septiembre sa istoriang saad + n~g ito'y mangyari caguluhang cagyat. + + Dalauang binata ang naguing pan~gulo + na taga Maynila, Manuel at Antonio + Regidor ang n~galan sa nangyaring gulo + sa bayang Espana niyaong unang daco. + + Caguluhang ito ay ualang ano man, + na hindi n~ga gulo n~g pagpapatayan, + cung di isa lamang na pag-uusapan + n~g Fraile't Tagalog sa Gobiernong mahal. + + Pagtatalong ito ay di nai-iba + cung di yaong gusto nito n~gang dalaua + ang magcaron dito mabuting reforma + n~g pamamahala tayong lahat baga. + + Ang tanang clerigo, ang dapat n~ga lamang + mag cura sa lahat m~ga bayan bayan + nitong Filipinas, at magcaron naman + n~g representacion de Cortes ang n~galan. + + At cusang baguhin, pag-ayusing cagyat + ang escuelang bayan at colegiong lahat, + at ito'y ibigay ang siyang marapat + sa Paring tagalog tubong Filipinas. + + Ang gayong usapin ay lumaquing tunay + ang lahat nang Fraile'y pauang naguluhan, + caya't napilitang sila ay naghalal + n~g Procuradores na Fraile rin naman. + + Si Fray Jose Checa at Fray Joaquin Coria + ang naguing defensor taga usig baga + ng usaping ito sa dalaua'y habla + na taga Maynila sa baya'y may sinta. + + Sa lahat n~g "diario" ang usaping ito + sa Corte n~g Madrid nalagdang totoo't + pauang naaayon tanang articulo + sa tanang tagalog, Fraile siyang talo. + + Baquit ang isa pa naquiayong tunay + isang tubo rito na naguing general + D. Jose Orosco Zuniga ang n~galan + at iba pa n~gani na may catungculan. + + Na sina D. Juan Zaenz de Vismanos[1] + Jose Ochoteco[2], Rafael[3] na bantog + Garcia Lopez n~gani ang pan~galang lubos + n~g m~ga nag-usig na pauang tagalog. + + Sa pagtulong nito na lubhang malihim, + ang lahat n~g Fraile ay di napatiguil, + lalong inululan n~g galit na tambing + sa dalauang ito na Regidor natin. + + Lalong lalo na n~ga n~g sila'y lantacan + sa diariong "Discucion"[4] halos arao arao + n~g binatang Manuel, Fraileng calahatan + lalong nan~gag-usig panalo'y macamtan. + + Dito na si Burgos cusang sumulat na + ilang "articulong" casagutan baga + sa lagdang sinulat n~g Fraileng si Coriang + naquiquipagtalo mag-uagui ang pita. + + Sa usaping ito n~g cusang malaman, + ang ating si Burgos dito ay capisan, + ang lahat n~g Fraile lubos n~g tumahan, + tinimpi sa loob yaong cagalitan. + + Dito na umusbong sa canilang dibdib + si Jose Burgos n~ga ay sinumpang tiquis + at paghigantihan gauan niyaong pan~git + lihim na pacana na asal balauis. + + Baga ma't gayon na ay cusang tumiguil + ang lahat n~g Fraile sa gayong usapin, + di rin naampat at napatuloy rin + sapagca't tumauid sa lupain natin. + + Sa boong lauigan nitong Filipinas + caguluhang ito cusang lumaganap + dahil sa ang lahat na Fraileng dulin~gas + ay pauang nagbago n~g ugaling in~gat. + + Yaong pan~gan~gamcam siyang natutuhan + nang lupa at buquid sa catagaluga't + cusang pataasin ang dating cabuisan + n~g m~ga hacienda na atin di't tunay. + + Caya siyang mula n~g panghihimagsic + niyaong si Eduardo Camerinong sulit + na taga Caviteng nahalal na tiquis + pan~gulo sa hocbo na pauang nilupig. + + Isa pang casama ni Eduardong hirang + ay yaong si Luis Parang ang pan~galan + na siyang namuno sa bayan n~g Tan~guay + n~g paghihimagsic sa Fraileng sucaban. + + Ang bayan n~g Imus noo'y gulongulo + sapagca't nacuha nitong si Eduardo + caya't n~g mahuli ang dalauang "lego" + sa "casa hacienda" binitay n~ga nito. + + N~g ito'y matanto n~g bunying general + nagulo ang diua caya't naisipan + tumauag n~g pulong sa lahat n~g mahal + na m~ga tagalog n~g ito'y mahusay. + + Pagca't yaong gulo lubhang malaqui na + di na naapula ano mang gauin niya, + hangang sa inabot ang "casa hacienda" + sinilabang tunay n~g nag si pag alsa. + + Caya naisipan n~g upang tumahan + caguluhang ito nasabing general, + ang tanang tagalog na may carunun~gan + at caunting yaman bigyang catungculan. + + Caya n~ga't inipon si Roxas, Vismanos, + Ascarraga't Tuason, Gonzalez na lubos, + Padilla't Esquivel, si Calderong bantog + saca si Icasa pauang filipinos. + + Sila hindi iba ay cusang nahalal + "vocales civiles" na puno sa bayan, + saca n~ga sinunod ang ilang cabanghay + niyong cay Regidor "reformas" na tanan. + + Dito na naghalal sa corte n~g Madrid + n~g isang Comision sa nag-uusig + nitong si Regidor na di naiidlip + tayong calahatan mapaiguing tiquis. + + Caya ang Ministro de Ultramar noon + ay siyang namuno gayong pagpupulong, + at ang m~ga vocal sa ganitong layon + m~ga generales na ualang caucol. + + Na sina Orosco, Saportillang tunay + Gandara at sina Ochoteco naman, + Coballes na pauang coroneles lamang + Rodriguez, Bona't Pillon iba pang capisan. + + Ang pulong na ito pauang nag caisa + at pinaayunan ang tanang "reforma" + nitong si Regidor na capisan nila + gayong pag-uusap sa guinauang junta. + + Caya n~g matapos itong pag-uusap + dito sa Maynila'y pinahatid agad + niyaong capulun~gan sa Madrid na hayag + ang naguing pasiya n~g upang malutas. + + N~guni sa sama din n~g pamamahala + n~g Gobierno rito'y isinalamuha + sa "junta" n~ga rito yaong fraileng madla + uala n~g inimbot cundi ang masama. + + Dina naalala itong ating Burgos + doo'y isinama't cusang inilahoc + caya sa uala rin dito'y napanuod + na "caliuanagan" tanang filipinos. + + Sa gayong nangyari yaong caguluhan + dito sa Maynila, Bulacan at Tan~guay + Silan~ga't iba pang m~ga lalauigan + ay lalong lumubha apuy ang cabagay. + + Ang man~ga pinuno't tanang autoridad + dito sa Maynila'y nagulong cagyat + caya napatulong sa loob na tapat + n~g m~ga tagalog may dunong na in~gat. + + N~g upang maampat cusang mapatiguil + caguluhang ito na ualang cahambing + caya sinunod na ang lahat n~g hiling + n~g tanang tagalog may dunong na tambing. + + Si Padre Gomez n~ga ang siyang guinaua + comisiong nahalal cusang papayapa + sa cay Camerino na naghimagsic n~ga + sa bayan n~g Tan~guay, Imus na daquila. + + N~g ito'y parunan niyaong Padre Gomez + ay hindi nalaon ang paghihimagsic, + dahil sa pan~gaco n~g autoridades + sa tanang tagalog na nag-alsang tiquis. + + Caya ang "tratado" biglang pinirmahan + sa bayang Navotas n~g bunying general + sa pinamansagang balitang tulisan + na si Camerino at si Luis Parang. + + Ang lahat n~g Fraile noo'y nan~gag-galac + pagca't napayapa caguluhang cagyat, + at tanang "hacienda" nilang ini-in~gat, + ay muling babalic na di magluluat. + + Baga ma't sila'y cusang nagastahan + nag-gugol n~g pilac na hindi mabilang, + di na alumana humusay n~ga lamang + lacad n~g panahong man~ga caguluhan. + + Ang general noong balitang D. Carlos + de la Torre n~gani ang pan~galang lubos + na naguing mabuti sa man~ga tagalog + at sa tanang Fraileng nag-asal balaquiot. + + Nabalita naman sa panahong yaon + ang ating si Gomez cura sa Bacoor + dahil sa guinaua at pag dedefensor + sa tanang tagalog na piniit noon. + + At gayon din naman sa pagpapahusay + sa nangyaring gulo sa bayan n~g Tan~guay, + caya yaong puri at uagas na dan~gal + ay tinamo niya sa catagalugan. + + Dahil sa mahiguit na tatlong libong ganap + ang napi-it noon tagalog na lahat + na napacaualan cay Gomez nagbuhat + sa carcel n~g dusa na dilang bagabag. + + At pati ni Parang sampuo ni Eduardo + cusa ring nagcamit n~g mabuting trato + sa man~ga castila tumira pa rito + sa bayang Maalat may "penciong" totoo. + + Saca sinunod pa ang pinag-usapan + niyaong caayusang magcura sa bayan + at yaong "reforma" niyaong pag-aaral + ay pinaghusay din na hindi naluatan. + + Nagcaroon pa noon n~g carrera civil + lahat n~g tagalog may dunong na tambing + caya si Vivencio del Rosario natin + sa Lagunang bayan ay nag alcalde rin. + + At si D. Mariano Villafranca naman + sa bayang Misamis alcaldeng nahalal + na pauang tagalog may dunong na taglay + nagcamit n~g tungcol sa cacastilaan. + + Nagcaroon pa rito n~g m~ga Jueces + pauang filipino't man~ga Relatores, + at lahat pa disin n~g m~ga napiit + dito nacauala't cusang nacaalis. + + Pinatiguil pa n~ga ang pag-eembargo + sa tanang lupain n~g naramay rito, + at pinagalang pa man~ga bahay dito + sa tanang justicia nagalang totoo. + + Sa madali't sabi ating pagbalican: + ang cusang sinapit nitong si Luis Parang + sampuo ni Eduardo Camerinong hirang + niyaong macaraan yaong ilang arao. + + Pagca't di nalaon sila ay piniit + pinatay sa bitay, sa namucong galit + sa dibdib n~g tanang Fraileng m~ga ganid + uala n~g inimbot cung di gauang pan~git. + + Sila'y nag-gasta rin n~g lubhang malihim + sa general ditong lumabo ang tin~gin + sa saganang pilac canilang inyahin + mapapatay lamang dalauang butihin. + + Naualang halaga ang pinag-usapan + tratadong guinaua sa Malabong bayan + at cusang naniniig lubos na guinitao + pagtin~gin sa yaman nasabing general. + + Nagn~git-n~git na naman n~g ito'y matalos + ang lahat n~g dibdib n~g m~ga tagalog, + n~guni't sa uala rin dito ay inabot + caguluhan baga gaya n~g natapus. + + Sa panahong ito siyang pagcacamit + nitong ating Burgos "ordeng" ninanais + niyaong Pagcapari sa tanang tiniis + man~ga cahirapan na ualang cauan~gis. + + Hindi n~ga nalaon na nagcantamisa, + sa ating Catedral nahalal na cura, + at siyang pagtamo n~g mahal na "borla" + niyaong pagca "Doctor" sa Santa Teologia. + + Saca sa Derecho Canonicong mahal + ay gayon din naman "Doctor" na mahusay + caya sa Tribunal n~g exameng tunay + naquiquialam na sa colegiong tanan. + + Caya bala noong ibig na cumuha + magcamit n~g grado sa facultad baga + sa Santa Teologia't bunying Filosofia + at sa Canonico daraan sa caniya. + + Sapagca't n~ga siya nahalal na cagyat + na "Examinador" at una sa lahat + cusang "eexamen" estudiong facultad + na sino ma't aling ibig macalabas. + + Sa caniyang pagsunod sa tungcol na dala + naguing masama siya sa fraileng lahat na; + datapua gayon man di cumibo sila + uari hindi pansin tanang naquiquita. + + Cusang nagsaloob higantihan lamang + putulin ang gayong man~ga cahigpitan + n~g pag-eexamen sa sino't alin man + sa Fraileng capua lipos n~g casam-an. + + Caya ang nangyari n~g lumubhang tiquis + yaong pag n~gin~gitn~git cay Burgos na ibig + dito na ang lahat; ang Fraile'y lumupit + sa Paring tagalog na casanib-sanib. + + N~g ito'y malaman nitong Burgos natin. + lahat n~g capua ay inipong tambing + pinaquipagtalo lahat n~g iniling + na Paring tagalog n~g Fraileng butihin. + + Sa nangyaring ito, dito na inusig + sa Arzobispado ang leyes ni Moret + ay sundin totoo pagca't natititic + sa pinag-usapan ito'y susunding pilit. + + N~g ito'y matanto n~g fraileng si Roxas + Cornejo, Ariaga, Cabrerang dulin~gas, + Pardo, Gala't ibang lumahoc na cagyat + si Padre Burgos n~ga cusang pinaghanap. + + At ipinaglaban canilang catuiran + cahit nalilico sa magandang daan; + n~guni't sa uala rin silang hinanganan + cung di yaong hiya na ualang cabagay. + + Sapagca't n~ga sila'y nan~gabilango pa, + ang canilang ari enembargong sadiya + sa nangyaring ito na usapin nila + sa bunying Juzgado Eclesiastico baga. + + N~g ito'y masapit nilang calahatan + sila'y nacaisip pasaclolong tunay + sa cay P. Burgos at paquiusapan, + n~g sa pagcapiit macalabas lamang. + + Gayon din ang tanang man~ga Presbitero + na pauang linupig man~ga fraileng ito + sampuo niyaong ibang man~ga filipino, + cay P. Burgos din ay napasaclolo. + + Sa nangyaring ito itong ating Burgos + hindi nagmalaqui't pinaquingang lubos, + ang sa tanang Fraile at man~ga tagalog + man~ga paquiusap sa gayong inabot. + + Siya n~ga'y naggugol lubos nagcagasta + na hindi sinin~gil capaguran niya, + sa fraile't tagalog n~g macamtan nila + ang pagcacauala sa carcel n~g dusa. + + Itong si Fray Galan recoletong hirang + si Fray Ariaga franciscano naman + at si Fray Cornejo Domenicong tunay: + si Padre Burgos n~ga siyang nagsangalang. + + Sila'y napabalic at cusang nagcura + sa bayang tagalog dating lagay nila + at ang ari nila na enembago baga + ay cusang nagbalic na caracaraca. + + Sa panahong ito lubos nagcaroon din + n~g isang sumbong n~ga taga S. Rafael + sacop n~g Bulacan mula baga't dahil + sa canilang cura na nag-asal suail. + + Caya ang guinaua dagling pinatauag + ni Padre Burgos n~ga't inaralang cagyat + na sa uli't uli ang guinauang lahat + huag n~g gagauin sapagca't di tapat. + + Ito hindi iba ay si Fray Antonio + Piernavieja n~gani bunying agustino + totoong nasinsay, cusang umabuso + sa ipinag-uutos n~g Eclesiastico. + + Macaraan ito ay hindi naluatan + sa Corte n~g Madrid may isang lumitao + diariong casang-ayon n~g catagalugan + "Eco Filipino" ang siyang pan~galan. + + Dito n~ga si Burgos ay cusang tumulong + naggugol n~g yaman at sampuo n~g dunong + upan n~g lumauig at cusang yumabong + magcaroon n~g madla na m~ga suscritor. + + Nagtayo rin naman isang capisanan + dito sa Maynila sa nagpapaaral + sa reinong Espana filipinong tanan + ibig na dumunong lahat ay malaman. + + Caya sa dalauang Regidor na tiquis + nangyaring lumagda n~g usiguing pilit + tanang filipinos may dunong sa Madrid + magcamit titulo't condecoraciones. + + At gayon din naman ang catagalugan + cusang natatan~gi't may in~gat na yaman + nagcaron nang uagas bunying catungculan + sa lahat nang pooc nang sangcapuluan. + + Saca isinunod na caniyang inusig + yaong pagcucura nang fraileng balauis + sa bayang tagalog sila'y mapaalis + at pauang clerigo ang siyang mapalit. + + Dito pinasunod utos sa "Concilio + ni Trento" ang tauag at biling totoo + marapat na sundin nang simbahan dito + nang man~ga castila sa silan~ganang daco. + + At sinabi pa niyang ipinagmatigas + sa lahat nang fraile cun ang caniyang han~gad + ay hindi susundin arao'y di lilipas + sila'y pasasacop sa ingles na cagyat. + + Caya ang nangyari lumagda pagcuan + nang isang "escrito't" inihaying tunay + sa Ministrong hayag nang bunying Ultramar + sa reinong Espana na cabalitaan. + + N~guni't bago ito ipinadalang lubos + cay Izquierdong hirang general na bantog + ay nuhang sanguni't bilang pahintulot + nang huag masinsay sa catouirang puspos. + + Ang escritong ito'y pinaayunan niya + at pinapirmahan bago ipinadala + cay Padre Mendoza[5] Lasa[6] at Sevilla[7] + Danda't[8] del Rosario[9] Guevara't[10] Zamora[11]. + + Napisang parito sina Desiderio,[12] + Hilario del Pilar, Gainsa't Gimeno[13] + Roxas,[14] Regidor,[15] Ramirez[16] parito + Caldero't[17] Esquivel[18] iba pang totoo. + + Gaya ni na Tisca[19] at sina de la Rosa[20] + Acuelle[21] at Agustin[22] pauang nagsipirma + sa escritong yaon cusang pinadala + sa Corte nang Madrid nang caracaraca. + + Parang naligalig fraileng calahatan + sa nangyaring itong man~ga caisipan + nitong Burgos natin caya silang tanan + sinilaban n~gani niyaong cagalitan. + + Dito na isinumpa nag-isip nang cagyat + na paghigantihan, caya silang lahat + cusang nagpupulong halos oras-oras + cung anong magaling nang ito'y maampat. + + Lalong-lalo na n~ga fraileng recoleto + at ang dominico siyang gulong-gulo + dito sa nangyaring hindi mamagcano + caya silang tunay ang mausig dito. + + Caya niyaong minsang sila ay magjunta + Prior sa convento nang Recoletos baga + sa bayan nang Tan~guay na ang n~galang dala + Fray Mariano Gomez dito naquisama. + + At gayon din naman ang castilang uldog + Fray Antonio Rufian orden S. Juan de Dios + ay nacasama rin at silang tibobos + nan~gacong gagauang higanti cay Burgos. + + Sa pan~gacong ito dito nan~gagalac + ang lahat n~g fraileng may galit na in~gat + sa cay Dr. Jose at maipahahamac + nang dalauang ito na magcapua oslac. + + Hindi na naglicat nang magcahiualay + itong man~ga fraile na aquing sinaysay + mabuting paraan mapapatay lamang + ang naguing catotong quinagagalitan. + + Caya ang na-isip nitong si Fray Gomez + si Miguel Zaldua[23] at ang casing ibig + cusang hinicayat na sulsulang pilit + tanang sa Arcenal jornalerong tiquis. + + Upang silang tanang tumutol na cagyat + sa upahang dati cung hindi itaas + at siyang bahala cusang magliligtas + cung ito'y umabot sa di hinahagap. + + Sa paquiquinyig n~ga ni Miguel Zaldua + sa aral nang fraile'y cusang inaquit na + tanang jornalero sa Arcenal baga + na sila'y tumutol sa ugaling upa. + + Cung sacasacaling ayao na itaas + sila'y man~gag-alsa huag na magulat + sapagca't tutulong ang caual na lahat + sa Maynila't Tan~guay at pauang casabuat. + + Napahinuhod n~ga, ang lahat nang jornal + sa mabuting aquit ni Zalduang nasinsay + caya ang guinaua nitong Fray Rufian + umisip naman siya nang ibang paraan. + + Caya ang sumagui sa caniyang acala + sina Montesino't Morquechong daquila + pinaquiusapan na tulun~gang sadiya + ang lahat nang jornal sa pag-aalsa n~ga. + + Ang dalauang ito ay castilang taal + na capua tenienteng napipiit lamang + sa Castillong sacdal sa bayan nang Tan~guay + n~gala'y San Felipe lipos cahirapan. + + Sa sabing matamis sa dalauang ito + ay hindi tumangui sumagot nang oo + upang sila lamang macalabas dito + sa pagcacapiit doon sa Castillo. + + Ang lihim na ito ay hindi nagdaan + arao nang sabado dumating na tunay + nang pagbabayaran sa lahat nang jornal + na nagsisigaua doon sa Arcenal. + + Icadalauang puo buan nang Enero + siyang cabilan~gan nang arao na ito + caya nagsitutol, sinunod ang trato + nang sila'y bayaran sa di nila gusto. + + Nang ito'y matanto nang coronel Buttler + bunying Gobernador nang caual na tambing + sa lalauigang Tan~guay ay hindi pinansin + reclamo nang jornal na ualang cahambing. + + Ang caniyang guinaua umaga nang lingo + humin~gi nang "fuerza" sa General dito + hayag na Izquierdo pagca't natanto nito + ang lahat nang jornal ibig na mangulo. + + Naisipang isa pahaliling tunay + nang oras ding ito sa isang capantay + nang coronel Roxas nang di niya camtan + yaong caguluhan naramdamang tunay. + + Saca pinaglirip sa sariling isip + magcaroon man siya nang caual na cabig, + cung uala naman siyang escuadra sa tubig + ay uala rin anyang tunay masasapit. + + Pagca't ang nangyari guinaua ni Mac-Rohon + contra-almirante sa escuadra noon + tanang canonero nang panahong yaon + ay pauang dinala sa Isla del Sur[24]. + + Sucat na natira dito ay iisa + caya't si Buttler nagpumilit baga + ang lupa nang Tan~guay iuan muna niya + nang huag nang datnin caguluhang sadya. + + Capagdaca naman caniyang cahilin~gan + ay agad inamin biglang pinayagan + nang caniyang general Izquierdong maran~gal + nang umagang yaon na hindi lumiban. + + N~guni't bago siya sa Tan~guay umalis + sina Montesino't Morquechong nasambit + ay caniyang hini~ging dito na mapiit + sa Maynilang Ciudad na sacdal nang diquit. + + Cahilin~gang ito ay di na nahintay + sapagca't gulo na ang lahat nang jornal + sa hindi pagpayag sa ibinibigay + dating caupahan, caya binayaan. + + Ugali't salita madaling malutas + nang ito'y matanto ni Rufiang dulin~gas + lalong sinulsulan jornal na alin~gas + sila'y maghimagsic sa castilang lahat. + + Sinabi pa nito huag mag-alaala + sila'y tutulun~gan tanang caual baga + dito sa Maynila Infanteria't Guia + sampuong artillero na ualang pagsala. + + At hindi dadaan dugtong na sinambit + ang mamayang gabi mag-aalsang pilit + ang taga Maynila cung inyong marin~gig + ang putucan doon sumabay na tiquis. + + Aco ma'y castila muli pang uinica + nitong si Fray Rufian uldog na cuhila, + n~guni't sa aua co sa inyo n~gang paua + dugo co'y naculo sa tanang castila. + + Caya sa hatol co cayo ay sumunod + nang cayo'y lumaya na man~ga tagalog + huag naman cayong magcaroong lubos + niyaong "desconfianza" sa ipinatalos. + + Sapagca n~ga't aco'y catotong mahigpit + ni Burgos n~ga ninyo at caisang isip + sa nilalayon niya na lubhang mapilit + ang pananarili ay macamtang tiquis. + + Caya cun sacali cayo'y man~gagdiuang + ay inyong ihiyao si Burgos mabuhay + at ang Filipinas guilio ninyong bayan + Espana'y mamatay, mamatay na tunay. + + Sa "enga~nong" ito sa hina nang isip + niyaong man~ga jornal sila ay naquinyig + sa hicayat nitong lalaquing mabait + uala nang inimbot cundi gauang lihis. + + Sa madaling tacbo nang panaho't oras + yaong cagabihan sumapit na cagyat + ano't nagcataon parang pinagtiyap + pista sa San Anton[25] guinauang magalac. + + Nagcaroon nang putoc castillo at bomba + cuites saca luces na ualang capara + sa boong magdamag at iba pang saya + na nacauiuili sa guinauang pista. + + Caya n~ga't maraming tauong nagsidalo + taga ibang pooc na di mamagcano + sa canilang toua sa pistang ganito + na sa cailan man di naquiquita ito. + + Baquit nasabay pa ang pista n~g Calmen + na pinagsasaya na ualang cahambing, + fraileng recoleto pauang nahihimpil + sa San Sebastian n~ga pooc na maalio. + + Sa sabing matulin itong casayahan + dito sa Maynila nang cusang malaman + jornales sa Tan~guay paua nang gumalao + hindi naapula nang sino't alin man. + + Sapagca't acala nitong nan~ga-aquit + nang fraileng si Rufian putoc na narin~gig + dito sa Maynila ay paghihimagsic + man~ga taga rito cay Burgos na cabig. + + Ang man~ga marino sampuong infanteria + man~ga artillerong nasa sa muralla + na pauang tagalog dito sumunod na + na naquigalao din sa jornal sumama. + + Dito si Lamadrid sargentong ilongo + hindi nagpabaya't agad sumaclolo + pinatay ang puno pauang castellano + ang gradong teniente nilagay na rito. + + Sina Montesino at Morquecho naman + lumagay sa lugar sumanib sa caual + caya't pinaghati ang fuerzas na tanan + saca namiyapis nang ualang cabagay. + + Caya ang putucan nang canon at baril + sa boong magdamag hindi nagtitiguil + natalacsang bangcay di maipagturing + nang man~ga castila't tagalog na tambing. + + Gobernador Roxas mabuti na lamang + agad nacatacas at hindi napatay + caya't nacuha pa sa acay na caual + ni coronel Sawa cusang naquipisan. + + Sila'y nagsihanay hangang umumaga + sa calle principal niyaong Porto Vaga + na naquiquisagot sa putucan baga + nang naghihimagsic na aquing binadya. + + At caracaraca siya'y nagpa-atas + cay Izquierdong hayag n~g isang calatas + ang bagay na ito'y ipinatalastas + upang sila doon abuluyang cagyat. + + Nang ito'y matanto nitong si Izquierdo + sumubo ang galit na di mamagcano + caya capagdaca ang tanang sundalo + dito sa Maynila ay pinasaclolo. + + Ang segundo cabong general Espinar + ay siyang umacay sa dinalang caual + pauang voluntario cubano n~gang tunay + ang iba'y castila't tagalog din naman. + + Silang calahatan nagsilulang cagyat + sa man~ga vapores na hindi nagluat + at doon huminto na cusang sumadsad + sa Puerto nang Tan~guay na ualang bagabag. + + Nang sa Kabite n~ga sila'y magsidating + general Espinar nag-utos na tambing + na aniya't panhiqui't agad salacayin + ang muog na yaong ualang macahambing. + + At ang baua't doo'y inyong maabutan + babaye ma't bata ay pataying tanan + huag paligtasin ang sino't alin man + tungcol filipino naguing cautusan. + + Ang utos na ito ay biglang sinunod + nang lahat nang caual na pauang cubanos + caya naman dito ang man~ga tagalog + cusang nagpaquita nang tapang na impoc. + + Ang pagpapatayan sabihin pa baga + dugo'y umaagos batis ang capara + bangcay natalacsan sa guitna nang plaza + niyaong Porto Vaga gayong pagbabaca. + + N~guni't sa dayucdoc at quinamtang puyat + nang man~ga tagalog sa boong magdamag + quinulang nang palad caya't napahamac + sila ay nagapi nang man~ga calamas. + + Baquit quinulang pa nang polvora't bala + lalong cailan~gan sa paquiquibaca + caya di mangyaring tumagal pa sila + sa paghihimagsic nilang lahat baga. + + Utos ni Espinar dito na sinunod + militar ma't hindi ay cusang tinapos + sargento Lamadrid at si Montesinos + siyang unang unang namatay na lubos. + + Yaong si Morquecho ang quinana naman + nang caniyang maquita na uala nang daan + nirevolver niya caniyang palipisan + sa nasang matapos ang in~gat na buhay. + + Dapoua't di nangyaring namatay na tiquis + cung di nang icatlong arao nang sumapit + siyang pagcatapos nang buhay na quipquip + nitong si Morquecho na aquing sinambit. + + Lahat nang naculong na di nacalabas + sa muog nang Tan~guay ay pauang nautas + parang hinocoman ang nacacatulad + canilang sinapit gayong paglalamas. + + Ang iba'y sa tacot sa dagat nagtalon + nasang mailigtas ang buhay sa lan~goy + n~guni't nahuli rin nang canonero roon + cusang nagtatanod na ualang caucol. + + Ang ibang nagtago at hindi gumalao + sa sariling bahay tinacas na tanan + at pinagbabaril yaong iba naman + dito sa Maynila ay dinalang tunay. + + Hindi n~ga nalao't binitay na cagyat + nang icadalauang puo't isa ang saad + nang buang Enero't ualang nacaligtas + ni isa man lamang sa canilang lahat. + + Tanang man~ga presong cusang nagdudusa + doon sa Arcenal di nacalabas baga + sa paghihimagsic ay biglang dinala + cusang dinestierro doon sa Paragua. + + Ang fraileng si Rufian na umaquit dito + sa nan~gapahamac doon sa Castillo + nang magcagulo na'y nagtagong totoo + ang toua'y malaqui na di mamagcano. + + Pagca't inacala'y cusang masusunod + ang bumucong nais nang capua balaquiot + fraileng solopica caisa nang suot + na maipabitay ang ating si Burgos. + + Caya nang maquita at siya'y matuclas + nang capua castila inalpasang agad + pagca't quinatuiran siya rao'y nalalabas + sa alsahang yaon nang nan~gapahamac. + + Dito sa Maynila ay hindi nagtagal + sa Reinong Espana'y omoui pagcuan + sapagca't inisip maca pa macunan + niyaong _declaracion_ gayong caguluhan. + + Sa nangyaring ito ang lahat nang fraile + pauang nan~gagalac hindi mapacali + at cusang nilacad lihim sa sarili + si P. Burgos n~ga'y cusang ipaputi. + + Ugali't salita caguluhang ito + ipagpatuloy co sa man~ga marino + na nasa Arcenal nang matanto ito + dito nagsilaban nang di mamagcano. + + Halos patay na n~ga nagsisilaban pa + sa man~ga castilang canilang cabaca + at isinusumpa fraileng lahat baga + hangang ipiniquit yaong man~ga mata. + + Ang ibang nahuli doon sa Arcenal + babaye at bata matanda't hindi man + sa canonero n~ga'y pauang isinacay + saca ipiniit na pinarusahan. + + Hindi naluata't sa corte nang Madrid + ibinigay alam ang paghihimagsic + nang taga Kabite ni Izquierdong tiquis + general na hayag na sacdal nang lupit. + + Sa bunying Ministro n~g Guerra't Marina + doon n~ga dumatal bigay alam niya + caya capagdaca ay sinagot siya + maghalal nang Fiscal taga usig baga. + + Dito na inusig at cusang hinusay + nang naturang Fiscal ang tanang nadamay + sa nan~gaghimagsic sa lauigang Tan~guay + at pinarusahan ang may casalanan. + + Binigyang _indulto_ iba naman dito + ualang man~ga malay sa nangyaring gulo + n~guni't yaong ibang may salang totoo + lalong nahigpitan sa pagcaca-preso. + + Dito na hinuli si Miguel Zaldua + naguing artillero nang panahong una, + na nan~gan~galacal nang talacsang baga + doon sa Kanacaw, sa Udiong ang cuha. + + Caya nang piniit siya'y cabubuhat + sa pan~gan~galacal na dati niyang hanap + nasa _lorcha_ pa n~ga nang dacping cagyat + pati nang asauang pinacaliliyag. + + Sila'y itinuloy nang caracaraca + doon sa Bilibid na piitang sadiya + na di man quinunan declaracion baga + at caagad-agad sila'y pinagdusa. + + Yaong diligencia'y cusang itinuloy + nang nasabing Fiscal nahalal n~ga noon, + upang mapag-usig nan~gulo sa gayong + man~ga caguluhan na ualang caucol. + + Nang maliuanagan dito lumabas na + sa declaraciones na guinaua nila + ang cusang nan~gulo sa caguluhan baga + na nangyari noon na ualang capara. + + Ang unang lumabas di umano'y _Imperio_ + ang nasang itayo tanang filipino, + at ang Emperador na lumabas dito + si D. Joaquin Pardo de Taverang totoo. + + Ang man~ga ministros si Burgos at Basa + Antonio Regidor, Paraiso't iba + dito ay nadamay ualang malay baga + caya nang dinaquip pauang napataca. + + Nang ito'y matanto man~ga fraileng lahat + pauang nan~gagulo ang isip na in~gat + caya ang guinaua'y canilang nilacad + upang nang mabago ang sa unang hagap. + + Dito na n~ga sila gumaua nang pulong + anila'y mabuti magcontribucion + nang ang ating nasang nilalayon-layon + ay cusang matupad sa habang panahon. + + Sa pasiyang ito'y pauang nagsi-amin + ni isa'y uala mang tumutol na tambing + caya't nan~gag-gugol nang lubhang malihim + sambuntong salapi cay Izquierdong saquim. + + Ipinagpilitan ang nan~gulo dito + ang bunying si Burgos sa nangyaring gulo + caya ang marapat baguhing totoo + ang sa diligenciang guinaua nang daco. + + Caya sa pagdin~gig at cusang pagtitig + niyong si Izquierdo sa salaping tiquis + yaong diligencia ay binagong pilit + sinunod ang nasa nang fraileng balauis. + + Dito na lumabas nang ito'y mabago + caya nan~gag-alsa man~ga filipino + sa lalauigang Tan~guay ang nasang totoo + maguing Republica ang lupaing ito. + + At cusang nahalal Presidenteng lubos + ang ating marunong na si Dr. Burgos + at ang man~ga hayag na m~ga Ministros + ay ang natatala dito ay casunod. + + Si Pardo Tavera siyang sa Estado + sa Hacienda naman ay si Paraiso + si A. Regidor siyang sa Gobierno + si Maria Basa nama'y siyang sa Fomento. + + At si Maurante siyang sa Marina + at si Mauricio siyang sa de Guerra + marami pang iba dito ay nasama + cusang idinamay binigyan nang sala. + + Caya n~ga pagdaca ang lahat nang ito + sa lacas nang cuarta ay pauang napreso + ang abang catuiran nalugmoc na rito + sa abang candun~gan nang dusang totoo. + + Bucod pa sa rito ay pauang nadamay + sina Padre Lara, Sevilla at Dandan, + Rosario, Guevarra, Hilario del Pilar, + Tuason, Desiderio tagalog na tanan. + + Saca sina Sanchez, Leon at Carrillo, + Enriquez at Serra, Maximo Paterno + ay pauang natapon cusang dinestierro + sa iba't iba n~gang bahagui nang Mundo. + + Natan~gi n~ga lamang sina Padre Burgos, + Gomez at Zamora at si Zalduang puspos + ang hindi natapon at cusang nasunod + sa nan~ga destierrong balot nang himutoc. + + Palibhasa disin sa salaping lacas + sa diligencia n~ga pilit na lumabas + ang apat na ito sa castillong cagyat + sila ay mapasoc na cusang maghirap. + + Madali't salita ay hindi nagdaan + yaong isang buan apat na tinuran + sa sadyang _Consejo de Guerra_ ang n~galan + sila'y ipinasoc nang pinunong tanan. + + Lahat nang matouid ni na Padre Burgos, + Gomez at Zamora ay pauang naayop + nang lacas at bisa nang salaping handog + niyong man~ga fraileng asal ay balaquiot. + + Ang Consejong ito nang cusang minulan + icadalauang puo't anim yaong bilang + nang buang Febrero hapon yaong lagay + nang panahong lubos na lubhang mapanglao. + + Baquit ang nahalal Presidenteng tiquis + sa gayong Consejo ang sacdal nang lupit + Coronel nang hocbo, ang n~galan at sambit + Francisco Moscoso na ualang cauan~gis. + + Fiscal instructor si Manuel Boscasa + Comandante naman catungculan niya + na isa sa man~ga caututan baga + nang dila nang fraileng man~ga palamara. + + A las cuatro n~gani nang ito'y minulan, + si Padre Burgos n~ga ang una sa tanan + saca isinunod si Zamorang hirang + at saca si Gomez na casamang tunay. + + Anopa't ang lahat na man~ga defensor + ay ualang nagaua sa Consejong yaon + palibhasa disin caalam nang pusong + na fraileng sucaban caya-napagayon. + + Pagca't ang lumabas o hatol na tunay + ang _Pena de Muerte_ ang siyang cacamtan + nang apat na ito sa pagcacadamay + na parang namuno sa gulong nagdaan. + + Ang hatol na ito matanto ni Burgos + ay cusang tumugon sa Consejong bantog + siya'y di papayag sa defensang lubos + nang caniyang defensor sa fraileng caumpoc. + + Pagca't aniya siya'y hindi umaamin + na siyang namuno sa bintang na tambing + caya't ang tutol niya sa tanang casalio + siya'y ualang malay niyaong pagtatacsil. + + Ang bagay na ito di rin pinaquingan + nang tanang doroon cay Burgos na saysay + palibhasa n~gani sila'y binayaran + niyong man~ga fraileng higuit sa halimao. + + Uala ring nangyari cundi ang maghari + sa canilang dibdib ang masamang budhi + na maipapatay si Burgos na bunyi + at pati nang tatlo na casamang tan~gi. + + Caya n~ga't ang hatol n~g Consejong hirang + apat na may sala alisan nang buhay + dalhin sa Capilla doon ay ilagay + hangang may panahon macapan~gumpisal. + + Sumunod na arao nang pagca-umaga + ang plaza de armas pinatanuran na + isang regimiento hocbong infanteria + saca ang escuadron niyaong caballeria. + + Caramihang tauo ang siyang casunod + na pauang nagtaglay n~g muc-hang malungcot + sa pagcacaaba nang palad na capos + niyaong tatlong paring bibitaying lubos. + + Si padre Burgos n~ga siyang unang una + at si padre Gomez at padre Zamora + pauang ualang malay sa atang na sala + saca ang dinayang Francisco Zaldua. + + Ang apat na ito't pauang filipinos + sa bayang tinubua'y maalam umirog + lalong lalo na n~ga ang daquilang Burgos + na anac na tunay tubo sa Ilocos. + + Si padre Zamora tagalog na tunay + at tubong Maynila sa dacong Pandacan + na naguing Rector n~ga't Cura sa Catedral + niyaong nacaraang panahon at arao. + + Si P. Gomez naman ay tauong Sta. Cruz + sacop nang Maynila sa diquit ay puspos + sa lahing mabuti nagbuhat na lubos + ang ama at ina mabuti ang loob. + + Sa gremiong Mestizo nang m~ga Sangleyes + siyang nasasacop cusang natititic + pagca't siya'y ancan nang man~ga japones + sa unang daco pa dito'y nagsi-alis. + + Nang ito'y mag-aral camusmusang edad + dahil sa naquita sa gayong capahat + man~ga catalasan nang isip na in~gat + at bait na tan~gi na ualang catulad. + + Caya sa talino at dunong na taglay + siya ay nagpari at nagcurang tunay + saca nag Vicario Foraneo naman + sa bayang Bacoor na sacop n~g Tan~guay. + + Cahulihulihan nacamtang tibobos + pagca Examinador Sinodal na lubos + sa Arzobispado na ualang caayos + m~ga carunun~gan na caniyang inimpoc. + + At siya rin naman naguing sugong tunay + nang m~ga castila sa cay Luis Parang + cusang naghimagsic niyaong dacong arao + caya siyang mula nang capayapaan. + + Tumulong din naman sa m~ga pag-usig + nang m~ga tagalog sa corte nang Madrid + ang lahat nang fraile dito'y mapa-alis + siyang naguing dahil caniyang pagcapiit. + + Ang naguing sundalong si Miguel Zaldua + taga Camarines Vicol na talaga + cusang naguing quintos na nahulog baga + sa batallong hayag niyaong Artilleria. + + Ito'y nadestino sa lauigang Tan~guay + naguing asistente nang tenienteng hirang + na si Faustino Villabrilleng tunay + saca nag-asaua sa isang timtiman. + + Ang timtimang ito na naguing asaua + ay isang babaye lubos caquilala + nang fraileng si Gomez Recoleto baga + na Prior sa Tan~guay sa simbahan nila. + + Ito't hindi iba siyang humicayat + na masamang fraile sa magcasing liyag + na paghimagsiquin jornalerong lahat + doon sa Arsenal cusang napahamac. + + Ito'y siyang mula nang pagcacasama + at pagcacadamay nang cauauang Zaldua + na cusang nadaya pati nang asaua + nitong m~ga fraileng lilo't palamara. + + Sa sabi at saad nang m~ga nagsulit + ang babayeng ito ay cusang napiit + sa carcel nang dusa n~galan ay Bilibid + siya ay napasoc nagtiis nang saquit. + + Bayaang co ito ang ipagtuturing + ang oras nang gabi nang cusang dumating + may isang dalaga na lubhang mahinhing + nag-isip ang tatlo ay cusang agauin. + + Ang n~gala'y Clarita na sacdal nang ganda + cusang nagmasaquit nagnasang iadya + si na P. Burgos, Gomez at Zamora + nang gabi ring yaon doon sa Capilla. + + Caya n~ga humanap nang macacatulong + at may anim na puo ang caniyang naipon + pauang sandatahan nang m~ga talibong + ang iba'y revolver pistola't remington. + + A las doce n~gani canilang tiapan + ang lahat nang cuartel cusang lolooban + n~guni't di nangyari pagca't piniguilan + nang ilang clerigo cusang nacaalam. + + Caya pa n~ga ito nang maalamang lubos + nang m~ga clerigong nasabi cong puspos + suot lalaqui na sa bay-uang may sucsoc + nang isang magara't mainam na guloc. + + Ang bagay na ito dapat n~gang pagmasdan + at tularan sana nang babayeng tanan + man~ga filipinang aquing cababayan + marunong umibig sa tinubuang bayan. + + Ang bagay na ito ay iiuan co na + at ang sasabihin madaling umaga + nang arao nang saquit binatbat nang dusa + ang apat n~gang ito bibitaing sadya. + + Ito't hindi iba di dapat limutin + mapanglao na arao na calaguim-laguim + dalauang puo't ualo ang bilang na tambing + nang Febrerong buan sa sabi at turing. + + Nang mag a las seis ang lahat n~g caual + nang man~ga castila cusang pinatahan + sa Santa Lucia n~ga at sa Bagumbayan + na pauang barilan at may canong taglay. + + Saca sa muralla nang Fuerza Santiago + ang hocbong castilang man~ga artillero + pauang naca-abang sa maguiguing gulo + na nababalita sa panahong ito. + + Nang cusang sumapit a las sieteng oras + yaong bibitayang binacod na cagyat + nang man~ga sundalo na dala't aquibat + nang Segundo Cabo Espinar na hayag. + + Bitayang nasabi itinayong tunay + doon sa Espaldon pooc na malumbay + at may sampuong metro yaong cataasan + sa lupang tuntun~gan sa sabi at saysay. + + Ang tugtog nang tambor at m~ga corneta + dito na minulan na hinipan baga + casabay ang ayos nang man~ga musica + sa tinig nang marcha ang pagcacabadya. + + Dito na quinuha ang na sa Capilla + apat na taan na namamatay baga, + ang man~ga sundalo nagbihis de gala + saca n~ga barilan na may bayoneta. + + Casama sa lacad ang m~ga Cofradia + nang Misericordia na caacbay baga + tanang Comunidad nang Religion Santa + nang Poong si Cristong sumacop sa sala. + + Si Miguel Zaldua ang una sa lahat + cusang inalacad balot niyaong posas + isang Franciscano at Recoletong cagyat + siyang caagapay na cumacausap. + + Saca ang casunod yaong isang lupong + sari-saring orden nang fraileng pulutong + dalauang Jesuita na capulong-pulong + ni Padre Zamora na nagcura Rector. + + Isang Agustino at Recoleto naman + ang siyang casunod cusang umaacbay + sa cay Padre Gomez na nagcura naman + at Examinador Vicario sa Tan~guay. + + Cahuli-hulihan ay si padre Burgos + na ina-acbayan nang dalauang puspos + na m~ga Jesuitang natauag sa Dios + na nananalan~gin nang lubhang tibobos. + + Baua't isa n~gani sa apat na ito + ay binabantayan apat na sundalo + at isang oficial saca isang cabo + at may m~ga hauac isang crucifijo. + + Nang sila'y dumating sa laang bitayan + sila'y inahinto saca binasahan + nang bunying sentenciang sila'y mamamatay + cusang bibitayin sa salang quinamtan. + + Matapos mabasa ang sentenciang titic + ang nadayang Zaldua unang ipinanhic + doon sa bitayan at inaupong tiquis + saca yaong liig ay cusang inipit. + + Si Padre Zamora ang siyang sumunod + si Padre Gomez naman ang icatlong puspos + na cusang tumutol hangang sa matapos + ang hinin~gang ibig sa m~ga balaquiot. + + Bilang na icapat at huling binitay + ay si Doctor Burgos na di nagulat man + nagturing sa harap nang caniyang calaban + aniya; _iMiserables!_ cayong fraileng tanan. + + Saca nang maupo sa uupang cagyat + tumin~gin sa lan~git sa Dios tumauag + _iPoon co, Ina co, caloloua co'y tangap + nang camahalan mo't ito'y di co tatap!_ + + Nang masabi ito panaho'y nagdilim + at parang naglucsa ang lan~git na tabing + sucat isang sinag sa Arao na ningning + ang siyang tumitig sa apat na MARTIR. + + Ang tanang nanood na m~ga tagalog + pauang lumuluha sa quinamtang lungcot + caya ang iba n~ga naglucsang tibobos + bilang na pagdamay sa m~ga natapos. + + Nang ito'y mangyari ay nagsi-ouing lahat + yaong m~ga fraile masaya't magalac + baga ma't ang sindac sa dibdib namugad + hindi ini-ino niyaong man~ga sucab. + + Di naman nalaon ang apat na bangcay + nitong ualang palad ay quinuhang tunay + nang carro funebre nang bunying Hospital + ni San Juan de Dios cusang nalalaan. + + Saca n~ga dinala tunay inihatid + niyaong sa Hermandad Misericordiang tiquis + sa Pacong libin~gan cusang nalilibid + nang Caballeria't sundalong maquisig. + + Hangang nilalacad nagsunod-sunoran + ang maraming tauo hangang sa libin~gan + at ualang usapan na bulong-bulon~gan + cundi ang sa fraile na man~ga casaman. + + Sucat hangang dito ititiguil co na + itong pag-aauit nang aba cong _Musa_ + yamang natanto na guilio cong nanasa + ang abang sinapit nitong apat baga. + + Ang hiling co lamang huag lilimutin + sa cailan pa man ualang pagmamalio + n~g m~ga KAPATID abang m~ga MARTIR + sa tinubuang lupa (PATRIANG) guiniguilio. + + At cung mangyayari atin pang alayan + sa taon-taon n~ga isang capistahan + bilang pa ala-ala sa canilang tanan + touing 28 N~G FEBRERONG buan. + + Para baga naman ating guinagaua + cung cusang nadating arao na mistula + n~g _pagcacabaril_ sa MAPAGPALAYA + nitong FILIPINAS, RIZAL na daquila. + + Cung magcacagayon cusang nalalaan + sa m~ga Capatid pag-utusang tunay + acong inyong lingcod, magpacailan man + at HONORIO LOPEZ ang aquing pan~galan. + + +Katapusan + + + + +Mga Talababa: + +[1] Isang mayaman. + +[2] Coronel. + +[3] Naguing alcalde sa Kagayan. + +[4] Periodicong castila na inihayag sa Madrid. + +[5] Si P. Agustin Mendoza, nagcura sa Sta. Cruz sa Maynila. + +[6] Si P. Miguel Lasa, Prbro. + +[7] Si Dr. Mariano Sevilla, Prbro. + +[8] Si P. Pedro-Dandan, Prbro. + +[9] Si P. Vicente del Rosario, Capellan Militar. + +[10] Si P. Jose Guevara, cura sa Kiapo. + +[11] Si P. Jacinto Zamora, Prbro. + +[12] Si P. Anacleto Desiderio, Prbro. + +[13] Man~ga castilang obispo. + +[14] Si D. Jose Bonifacio Roxas, Alcalde na icalauang halal sa +Ayuntamiento. + +[15] Si D. Antonio Regidor. + +[16] Si D. Ramon Ramirez, Provisor. + +[17] Si D. Ramon Gonzalez Calderon, Concejero sa Administracion. + +[18] Si D. Jose Gabriel Gonzalez Esquivel na Naguing-Alcalde na unang +halal sa Ayuntamiento. + +[19] Si D. Javier Tiscar, castila. + +[20] Si D. Jose de la Rosa. + +[21] Si D. Juan Antonio Aenlle, amain ni Burgos coronel retirado. + +[22] D. Gimeno Agustin, Intendente de Hacienda. + +[23] Hindi _Francisco_ gaya nang hula ni Eulogio Julian Tandiama. + +[24] Isla del Sur: ang man~ga pulong cabisayaan at camorohan. + +[25] San Anton ay isang nayon nang bayang Sampaloc (Maynila). + + +[Patalastas: Imprenta at Libreria ni J. Martinez] + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Ang Tunay na Buhay ni P. Dr. Jose +Burgos, by Honorio Lopez + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ANG TUNAY NA BUHAY NI P. DR. *** + +***** This file should be named 13233.txt or 13233.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/3/2/3/13233/ + +Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and PG +Distributed Proofreaders. Produced from page scans provided by +University of Michigan. + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |