diff options
Diffstat (limited to 'old/hwng10h.htm')
| -rw-r--r-- | old/hwng10h.htm | 2273 |
1 files changed, 2273 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/hwng10h.htm b/old/hwng10h.htm new file mode 100644 index 0000000..d912905 --- /dev/null +++ b/old/hwng10h.htm @@ -0,0 +1,2273 @@ +<!DOCTYPE html + PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> +<html> +<head> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=US-ASCII" /> +<title>Yr Hwiangerddi</title> +</head> +<body> +<h2> +<a href="#startoftext">Yr Hwiangerddi, by Owen M. Edwards</a> +</h2> +<pre> +The Project Gutenberg EBook of Yr Hwiangerddi, by Owen M. Edwards + +Copyright laws are changing all over the world. Be sure to check the +copyright laws for your country before downloading or redistributing +this or any other Project Gutenberg eBook. + +This header should be the first thing seen when viewing this Project +Gutenberg file. Please do not remove it. Do not change or edit the +header without written permission. + +Please read the "legal small print," and other information about the +eBook and Project Gutenberg at the bottom of this file. Included is +important information about your specific rights and restrictions in +how the file may be used. You can also find out about how to make a +donation to Project Gutenberg, and how to get involved. + + +**Welcome To The World of Free Plain Vanilla Electronic Texts** + +**eBooks Readable By Both Humans and By Computers, Since 1971** + +*****These eBooks Were Prepared By Thousands of Volunteers!***** + + +Title: Yr Hwiangerddi + +Author: Owen M. Edwards + +Release Date: May, 2005 [EBook #8194] +[This file was first posted on June 30, 2003] +[Most recently updated: June 30, 2003] + +Edition: 10 + +Language: Welsh + +Character set encoding: US-ASCII +</pre> +<p><a name="startoftext"></a></p> +<h1>YR HWIANGERDDI</h1> +<div class="GutenbergBlankLines3"><br /><br /><br /></div> +<h2>RHAGYMADRODD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines2"><br /><br /></div> +<p>Ambell orig daw hen hwiangerdd, fel su melodaidd o gartref pell a +hoff, i’r meddwl. Daw un arall ar ei hol, ac un arall,—a +chyda hwy daw adgofion cyntaf bore oes. Daw’r llais mwynaf +a glywsom erioed i’n clust yn ol, drwy stormydd blynyddoedd maith; +daw cof am ddeffro a sylwi pan oedd popeth yn newydd a rhyfedd. +A daw ymholi ond odid. Beth yw tarddle swyn yr hen gerddi hwian +syml hyn? Pa nifer ohonynt fedraf? Pa nifer sydd ohonynt +yn llenyddiaeth Cymru? A ydynt yn llenyddiaeth? Beth fu +eu dylanwad ar fy mywyd? A adawsant ryw nod ar lenyddiaeth Cymru?</p> +<p>O ble y daethant? Y mae iddynt ddau darddiad. Yn un peth,—y +maent yn adlais o ryw hen bennill genid gyda’r delyn. Cofid +y rhannau mwyaf melodaidd, rhyw seiniau fynnai aros yn y glust, gan +fam neu forwyn, a byddent yn llais i lawenydd y galon wrth suo’r +plentyn i gwsg. A ffynhonnell arall,—yr oedd y fam yn creu +cerddi hwian, nid i wneyd i’r plentyn gysgu, ond i’w gadw’n +ddiddig pan ar ddihun. Ac y mae cof gwlad wedi trysori ymgais +y mamau mwyaf athrylithgar.</p> +<p>Ar ei fysedd y sylwa plentyn i ddechreu. Hwy ddefnyddia’r +fam yn deganau cyntaf. Rhoddir enwau arnynt,—Modryb ’y +Mawd, Bys yr uwd, Hirfys, Cwtfys, Bys bach, neu ryw enwau ereill. +Gwneir iddynt chware â’u gilydd; llechant yng nghysgod eu +gilydd, siaradant â’u gilydd; ant gyda’u gilydd i +chware, neu i hel gwlan, neu i ladd defaid i’r mynydd. Yr +oedd yr olaf yn fater crogi yr adeg honno, ac felly yr oedd y chware +yn un pur gyffrous. Yr oedd i bob bys gymeriad hefyd; bys yr uwd +oedd y cynlluniwr, yr hirfys oedd y gweithiwr cryf eofn, y cwtfys oedd +y beirniad ofnus, a’r bys bach, druan, oedd yn gorfod dilyn y +lleill neu gario dŵr. Yn llenyddiaeth gyntaf plentyn, y bysedd +yw’r <i>actors</i> yn y ddrama.</p> +<p>Wedi’r bysedd, y traed oedd bwysicaf. Eid trwy yr un +chware gyda bysedd y traed drachefn. A difyr iawn oedd pedoli, +curo gwadnau’r traed bob yn ail, a phedoli dan ganu.</p> +<p>Nodwedd bennaf plentyn iach, effro yw, nas gall fod eiliad yn llonydd. +Mae pob gewyn ynddo ar fynd o hyd. Ac y mae mynd yn yr hen hwiangerddi. +Gorchest arwrol gyntaf plentyn yw cael ei ddawnsio’n wyllt ar +y lin. “Gyrru i Gaer” yw anturiaeth fawr gyntaf dychymyg +y rhan fwyaf o blant Cymru. Ac y mae afiaeth mawr i fod ar y diwedd, +i ddynodi rhyw drychineb ysmala,—dod adre wedi priodi, boddi yn +y potes, neu dorri’r pynnaid llestri’n deilchion. +Mae’r coesau a’r breichiau bychain i fynd ar eu gwylltaf, +ac y mae edyn mân dychymyg y plentyn yn chware’n wyllt hefyd.</p> +<p>Yr un cerddi hwian, mewn llais distawach, dwysach, a suai y plentyn +i gwsg. Ai’r llong i ffwrdd yn ddistaw, carlamai’r +cel bach yn esmwyth, doi’r nos dros furiau Caer.</p> +<p>A yw’r hwiangerddi’n foddion addysg? Hwy rydd addysg +oreu plentyndod. Am genedlaethau’n ol, ceisid dysgu plant +yn yr ysgol o chwith. Ceisid eu cadw’n llonydd, a hwythau’n +llawn awydd symud. Ceisid eu cadw’n ddistaw, a hwythau’n +llawn awydd parablu. Dofi, distewi, disgyblu oedd o hyd. +Erbyn hyn deallir egwyddorion dysgu plentyn yn well. Gellid rhoddi +rhestr hir o athronyddion dysg plant, a dangos fel y gwelsant, o un +i un yn raddol, wir ddull dysgu plant. A’r dull hwnnw yw,— +dull yr hwiangerddi. Dysgir y plentyn i astudio’i fysedd. +Ca fynd ar drot ac ar garlam yr adeg y mynno. Ac ymhob cerdd, +daw rhyw agwedd darawiadol ar y natur ddynol i’r golwg. +Ei siglo’n brysur ar y glin i swn rhyw hen gerdd hwian,—dyna +faban ar ben gwir Iwybr ei addysg. Ni fyddaf yn credu dim ddwed +yr athronwyr am addysg babanod os na fedrir ei brofi o’r hwiangerddi. +Ynddynt hwy ceir llais greddf mamau’r oesoedd; o welediad clir +cariad y daethant, ac o afiaeth llawenydd iach.</p> +<p>A yw’r cerddi hwian yn llenyddiaeth? Ydynt, yn ddiameu. +Y mae iddynt le mor bwysig mewn llenyddiaeth ag sydd i’r plentyn +yn hanes dyn. Y mae llenyddiaeth cenedl yn dibynnu, i raddau mawr, +ar ei hwiangerddi. Os mynnech ddeall nodweddion cenedl, y dull +chwilio hawddaf a chyrfymaf a sicraf yw hwn,—darllennwch ei cherddi +hwian. Os ydynt yn greulon ac anonest eu hysbryd, yn arw a chras, +yn fawlyd a dichwaeth, rhaid i chwi ddarllen hanes cenedl yn meddu yr +un nodweddion. Os ydynt yn felodaidd a thyner, a’r llawenydd +afteithus yn ddiniwed, cewch genedl a’i llenyddiaeth yn ddiwylledig +a’i hanes yn glir oddiwrth waed gwirion. Nis gall y Cymro +beidio bod a chlust at felodi, wedi clywed y gair “pedoli” +bron yn gyntaf un, a hwn yn gyntaf pennill,—</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>“Mae gen i ebol melyn,<br /> Yn codi’n +bedair oed;<br />A phedair pedol arian,<br /> O dan +ei bedwar troed.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Disgwylir i mi ddweyd, mae’n ddiau gennyf, ymhle y cefais yr +holl gerddi hwian hyn. Gwaith araf oedd eu cael, bum yn eu casglu +am dros ugain mlynedd. Ychydig genir yn yr un ardal, daw y rhai +hyn bron o bob ardal yng Nghymru. Cefais hwy oddiwrth rai ugeiniau +o gyfeillion caredig, yn enwedig pan oeddwn yn olygydd <i>Cymru’r +Plant</i>. A chefais un fantais fawr yng nghwrs fy addysg,—nid +oes odid blentyn yng Nghymru y canwyd mwy o hwiangerddi iddo.</p> +<p>Hyd y gwn i; Ceiriog ddechreuodd gasglu hwiangerddi Cymru, yn yr +<i>Arweinydd</i>, yn 1856 ac 1857. Condemnid y golygydd, Tegai, +am gyhoeddi pethau mor blentynaidd. Ond daeth yr hanesydd dysgedig +Ab Ithel, oedd wedi cyhoeddi’r <i>Gododin</i> ac yn paratoi’r +<i>Annales Cambriae y Brut y Tywysogion</i> i’r wasg, i’w +amddiffyn yn bybyr. Cawr o ddyn oedd Ab Ithel; y mae rhai o wyr +galluocaf a mwyaf dysgedig Cymru, yn ogystal a phlant ysgol, wedi’m +helpu innau i wneyd y casgliad hwn. Cyhoeddwyd casgliad Ceiriog +wedi hyn yn “Oriau’r Haf.” Nid oes ynddo ddim +o gerddi hwian y De. Cyhoeddodd Cadrawd rai o gerddi hwian Morgannwg +yn ei “History of Llangynwyd Parish” yn 1887. “Yn +ddiweddarach cyhoeddwyd casgliad gyda darluniau prydferth yng Nghonwy, +<a name="citation0a"></a><a href="#footnote0a">{0a}</a> a chasgliad +gan Cadrawd gyda cherddoriaeth o drefniad Mr. Harry Evans ym Merthyr +Tydfil. <a name="citation0b"></a><a href="#footnote0b">{0b}</a></p> +<p>Nid y lleiaf o arwyddion da am ddyfodol Cymru yw fod yr hen hwiangerddi +swynol hyn i’w clywed eto yn ei chartrefi ac yn ei hysgolion.</p> +<p>OWEN M. EDWARDS.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>I. BACHGEN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Y Bachgen boch-goch,<br /> A’r bochau brechdan,<br />A’r +bais dew,—<br /> O ble doist ti?</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>II. YR EBOL MELYN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gen i ebol melyn,<br /> Yn codi’n bedair +ced,<br />A phedair pedol arian<br /> O dan ei bedwar +troed;<br />Mi neidia ac mi brancia<br /> O dan y feinir +wen,<br />Fe reda ugain milldir<br /> Heb dynnu’r +ffrwyn o’i ben.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>III. GYRRU I GAER.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Gyrru, gyrru, gyrru i Gaer;<br />I briodi merch y maer;<br />Gyrru, +gyrru, gyrru adre,<br />Wedi priodi ers diwrnodie.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>IV. I’R FFAIR.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Ar garlam, ar garlam,<br />I ffair Abergele;<br />Ar ffrwst, ar ffrwst,<br />I +ffair Lanrwst.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>V. DAU GI BACH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dau gi bach yn mynd i’r coed,<br />Dan droi’u fferrau, +dan droi’u troed;<br />Dau gi bach yn dyfod adre,<br />Blawd ac +eisin hyd eu coese.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>VI. CERDDED.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dandi di, dandi do,<br />Welwch chwi ’i sgidie newydd o?<br />Ar +i fyny, ar i wared,<br />Bydd y bachgen bach yn cerdded.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>VII., VIII. Y CEFFYL BACH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Ymlaen, geffyl bach,<br /> I’n cario ni’n +dau<br />Dros y mynydd<br /> I hela cnau.</p> +<p>Ymlaen, geffyl bach,<br /> I’n cario ni’n +tri<br />Dros y mynydd<br /> I hela cnu.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>IX. SION A SIAN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Sion a Sian, oddeutu’r tân,<br />Yn bwyta blawd ac eisin +mân.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>X., XI. MYND I LUNDAIN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Beti bach a finnau<br />Yn mynd i Lundain G’lanmai;<br />Os +na chawn ni’r ffordd yn rhydd,<br />Mi neidiwn dros y cloddiau.</p> +<p>Beti bach a finne,<br />Yn mynd i Lundain Glame;<br />Mae dŵr +y môr yn oer y nos,<br />Gwell inni aros gartre.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XII. GWLAD BRAF.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Lodes ei mam, a lodes ei thad,<br />A fentri di gyda fi allan o’r +wlad,<br />Lle mae gwin yn troi melinau,<br />A chan punt am gysgu’r +borau?</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XIII. CYSUR LLUNDAIN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi af i Lundain Glamai<br /> Os byddai byw ac iach,<br />Ni +’rosa i ddim yng Nghymru<br /> I dorri ’nghalon +bach;<br />Mae digon o arian yn Llundain,<br /> A swper +gyda’r nos,<br />A mynd i ’ngwely’n gynnar,<br /> A +chodi wyth o’r gloch.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XIV. LLONG YN MYND.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Si hei-li-lwli, ’r babi,<br /> Mae’r +llong yn mynd i ffwrdd;<br />Si hei-li-lwli, ’r babi,<br /> Mae’r +capten ar y bwrdd.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XV. DAFAD WEN. <a name="citation14a"></a><a href="#footnote14a">{14a}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Chwe dafad gorniog,<br /> A chwe nod arni, <a name="citation14b"></a><a href="#footnote14b">{14b}</a><br />Ac +ar y bryniau garw,<br /> ’Roedd rheiny i gyd +yn pori;<br />Dafad wen, wen, wen,<br /> Ie benwen, +benwen, benwen;<br />Ystlys hir a chynffon wen,<br /> Wen, +wen.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XVI. IAR FACH DLOS.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Iar fach dlos<br /> Yw fy iar fach i;<br />Pinc +a melyn,<br /> A choch a du.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XVII. GWCW FACH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Gwcw fach, ond ’twyt ti’n ffolog,<br /> Ffal +di ral di rw dw ti rei tei O,<br />Yn canu ’mhlith yr eithin pigog,<br /> Ffal +di ral di rw dw ti rei tei O;<br />Dos i blwy Dolgellau dirion,<br /> Ffal +di ral di rw dw ti rei tei O;<br />Ti gei lwyn o fedw gwyrddion,<br /> Ffal +di ral di rw dw ti rei tei O.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XVIII. LLYGOD A MALWOD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Llygod mân yn chwythu’r tân,<br /> A’r +malfod yn gweu melfed.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XIX. I’R DRE.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Gyrru, gyrru, drot i’r dre,<br />Dwad adre erbyn te.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XX. I GAERDYDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Gyrru, gyrru, i Gaerdydd,<br />Mofyn pwn o lestri pridd;<br />Gyrru, +gyrru’n ol yn glau,<br />Llestri wedi torri’n ddau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXI. Y CEFFYL DU BACH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pandy, pandy, melin yn malu,<br />Gweydd yn gweu a’r ffidil +yn canu;<br />Ceffyl bach du a’r gynffon wen<br />Yn cario Gwen +a Mari.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXII. I’R FFAIR.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Tomos Jones yn mynd i’r ffair,<br />Ar gefn ei farch a’i +gyfrwy aur;<br />Ac wrth ddod adre cwyd ei gloch,<br />Ac yn ei boced +afal coch.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXIII. AR DROT.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>’Ar drot, ar drot, i dŷ Shon Pot,<br />Ar whîl, +ar whîl, i dŷ Shon Pîl;<br />Ar garlam, ar garlam, +i dŷ Shon Rolant,<br />Bob yn gam, bob yn gam, i dŷ f’ewythr +Sam.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXIV. AR GARLAM.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Iohn bach a finne,<br />Yn mynd i Lunden Glame;<br />Ac os na chawn +ni’r ffordd yn glir,<br />Ni neidiwn dros y cloddie.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXV. Y DDAFAD FELEN. <a name="citation16"></a><a href="#footnote16">{16}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Croen y ddafad felen,<br /> Yn towlu’i throed +allan;<br />Troed yn ol, a throed ymlaen,<br /> A throed +yn towlu allan.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXVI. CNUL Y BACHGEN COCH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>“Ding dong,” medd y gloch,<br />Canu cnul y bachgen coch;<br />Os +y bachgen coch fu farw,<br />Ffarwel fydd i’r gwin a’r cwrw.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXVII. DAU FOCHYN BACH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dacw tada’n gyrru’r moch,<br />Mochyn gwyn, a mochyn +coch;<br />Un yn wyn yn mynd i’r cwt,<br />A’r llall yn +goch a chynffon bwt.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXVIII. COLLI ESGID.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dau droed bach yn mynd i’r coed,<br />Esgid newydd am bob troed;<br />Dau +droed bach yn dwad adre<br />Wedi colli un o’r ’sgidie.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXIX. I’R FELIN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dau droed bach yn mynd i’r felin,<br />I gardota blawd ac eithin;<br />Dau +droed bach yn dyfod adra,<br />Dan drofera, dan drofera.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXX. IANTO.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Carreg o’r Nant,<br /> Wnaiff Iant;<br />Carreg +o’r to,<br /> Wnaiff o,—<br />Ianto.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXXI. DEIO BACH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Deio bach a minne<br /> Yn mynd +i werthu pinne;<br />Un res, dwy res,<br /> Tair rhes +am ddime.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXXII. Y BYSEDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Modryb y fawd,<br />Bys yr uwd,<br />Pen y cogwr,<br />Dic y peipar,<br />Joli +cwt bach.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXXIII. HOLI’R BYSEDD. <a name="citation19a"></a><a href="#footnote19a">{19a}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>“Ddoi di i’r mynydd?” meddai’r fawd,<br />“I +beth?” meddai bys yr uwd;<br />“I hela llwynog” meddai’r +hir-fys; <a name="citation19b"></a><a href="#footnote19b">{19b}</a><br />“Beth +os gwel ni?” meddai’r canol-fys;<br />“Llechu dan +lechen” meddai bys bychan.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXXIV. RHODD. <a name="citation20"></a><a href="#footnote20">{20}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Buarth, baban, cryman, croes;<br />Modrwy aur i’r oreu ’i +moes.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXXV., XXXVI. I’R YSGOL.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi af i’r ysgol fory,<br /> A’m llyfyr +yn fy llaw;<br />Heibio’r Castell Newydd,<br /> A’r +cloc yn taro naw;<br />Dacw mam yn dyfod,<br /> Ar +ben y gamfa wen,<br />“A rhywbeth yn ei barclod,<br /> A +phiser ar ei phen.</p> +<p>Mi af i’r ysgol fory,<br /> A’m llyfyr +yn fy llaw,<br />Heibio’r Sgubor Newydd,<br /> A’r +cloc yn taro naw;<br />O, Mari, Mari, codwch,<br /> Mae +heddyw’n fore mwyn,<br />Mae’r adar bach yn canu,<br /> A’r +gôg ar frig y llwyn.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXXVII. LLE DIFYR.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi fum yn gweini tymor<br /> Yn ymyl Ty’n +y Coed,<br />A’dyna’r lle difyrraf<br /> Y +bum i ynddo ’rioed;<br />Yr adar bach yn canu,<br /> A’r +coed yn suo ynghyd,—<br />Fy nghalon fach a dorrodd,<br /> Er +gwaetha rhain i gyd.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXXVIII. COLLI BLEW.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pwsi mew, pwsi mew,<br />Lle collaist ti dy flew?<br /> “Wrth +gario tân<br /> I dŷ modryb Sian,<br />Yng +nghanol eira a rhew.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XXXIX. BODDI CATH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Shincin Sion o’r Hengoed<br /> Aeth i foddi +cath,<br />Mewn cwd o lian newydd,<br /> Nad oedd e +damed gwaeth;<br />Y cwd a aeth ’da’r afon,<br /> A’r +gath a ddaeth i’r lan,<br />A Shincin Sion o’r Hengoed<br /> Gas +golled yn y fan.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XL. WEL, WEL.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>“Wel, wel,”<br />Ebe ci Jac Snel,<br />“Rhaid i +mi fynd i hel,<br />Ne glemio.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XLI., XLII. PWSI MEW.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pwsi meri mew,<br />Ble collaist ti dy flew?<br />“Wrth fynd +i Lwyn Tew<br />Ar eira mawr a rhew.”</p> +<p>“Pa groeso gest ti yno.<br />Beth gefaist yn dy ben?”<br />Ces +fara haidd coliog,<br />A llaeth yr hen gaseg wen.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XLIII. CALANMAI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Llidiart newydd ar gae ceirch,<br /> A gollwng meirch +o’r stablau;<br />Cywion gwyddau, ac ebol bach,<br /> Bellach +ddaw Calanmai.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XLIV.—XLVI. DA.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gen i darw penwyn,<br /> A gwartheg lawer iawn;<br />A +defaid ar y mynydd,<br /> A phedair dâs o fawn.</p> +<p>Mae gen i gwpwrdd cornel,<br /> A set o lestri te;<br />A +dresser yn y gegin,<br /> A phopeth yn ei le.</p> +<p>Mae gen i drol a cheffyl,<br /> A merlyn bychan +twt,<br />A phump o wartheg tewion,<br /> Yn pori yn +y clwt.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XLVII. DACW DY.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dacw dŷ, a dacw do,<br />Dacw efail Sion y go;<br />Dacw Mali +wedi codi,<br />Dacw Sion a’i freichiau i fyny.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XLVIII. COFIO’R GATH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Ar y ffordd wrth fynd i Ruthyn,<br />Gwelais ddyn yn gwerthu brethyn;<br />Gofynnais +iddo faint y llath,<br />Fod arnaf eisio siwt i’r gath.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>XLIX. YSTURMANT. <a name="citation27a"></a><a href="#footnote27a">{27a}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>(I ddynwared swn ysturmant.)<br /> DWR glân +gloew,<br /> Bara chaws a chwrw.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>L. YSGUTHAN. <a name="citation27b"></a><a href="#footnote27b">{27b}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>(I ddynnwared Cân Ysguthan.)<br /> Cyrch du, +du,<br /> Yn ’y nghwd i.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LI. SIAN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Sian bach anwyl,<br /> Sian bach i;<br />Fi pia +Sian,<br /> A Sian pia fi.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LII. SIAN A SION.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pan brioda Sion a minnau,<br />Fe fydd cyrn ar bennau’r gwyddau;<br />Ieir +y mynydd yn bluf gwynion;<br />Ceiliog twrci fydd y person.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LIII. SION A SIAN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Sion a Sian yn mynd i’r farchnad,<br />Sian yn mynd i brynnu +iar,<br /> A Sion i werthu dafad.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LIV. Y CROCHAN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Rhowch y crochan ar y tân,<br /> A phen y +frân i ferwi;<br />A dau lygad y gath goed,<br /> A +phedwar troed y wenci.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LV. UST.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Ust, O taw! Ust, O taw,<br />Aeth dy fam i Loeger draw;<br />Hi +ddaw adre yn y man,<br />A llond y cwd o fara cann.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LVI. CYSGU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Bachgen bach ydi’r bachgen gore,<br /> Gore, +gore;<br />Cysgu’r nos, a chodi’n fore,<br /> Fore, +fore.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LVII. FFAFRAETH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Hen fenyw fach Cydweli<br /> Yn gwerthu losin du;<br />Yn +rhifo deg am geiniog,<br /> Ond un ar ddeg i fi.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LVIII. MERCH EI MAM.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Morfudd fach, ferch ei mham,<br />Gaiff y gwin a’r bara cann;<br />Hi +gaiff ’falau per o’r berllan,<br />Ac yfed gwin o’r +llester arian.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LIX. MERCH EI THAD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Morfudd fach, merch ei thad,<br />Gaiff y wialen fedw’u rhad;<br />Caiff +ei rhwymo wrth bost y gwely<br />Caiff ei chwipio bore yfory.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LX. COLLED.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Whic a whiw!<br />Aeth y barcud a’r ciw;<br />Os na feindwch +chwi ato,<br />Fe aiff ag un eto.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXI. ANODD COELIO.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Mae gen i hen iar dwrci,<br /> A +mil o gywion dani;<br />Pob un o rheiny yn gymaint ag ych,—<br /> Ond +celwydd gwych yw hynny?</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXII. DODWY DA.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Mae gen i iar a cheiliog<br /> A +brynnais i ar ddydd Iau;<br />Mae’r iar yn dodwy wy bob dydd,<br /> A’r +ceiliog yn dodwy dau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXIII. BYW DETHEU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gen i iar a cheiliog,<br /> A hwch a mochyn +tew;<br />Rhwng y wraig a finne,<br /> ’R ym +ni’n eig wneyd hi’n lew.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXIV. DA.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gen i ebol melyn<br /> A merlen newydd spon,<br />A +thair o wartheg blithion<br /> Yn pori ar y fron;<br />Mae +gen i iar a cheiliog,<br /> Mi cefais er dydd Iau,<br />Mae’r +iar yn dodwy wy bob dydd<br /> A’r ceiliog yn +dodwy dau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXV. Go-Go-Go!</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Shoni Brica Moni<br /> Yn berchen buwch a llo;<br />A +gafar fach, a mochyn,<br /> A cheiliog, go-go-go!</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXVI. CYNFFON.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi welais nyth pioden,<br />Fry, fry, ar ben y goeden,—<br /> A’i +chynffon hi mas.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXVII. TAITH DAU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dafi bach a minne,<br /> Yn mynd i Aberdâr,<br />Dafi’n +mofyn ceiliog,<br /> A minne’n ’mofyn giar.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXVIII. YSGWRS.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>“Wel,” meddai Wil wrth y wal,<br />Wedodd y wal ddim +wrth Wil.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXIX. HOFF BETHAU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae’n dda gan hen wr uwd a lla’th<br /> Mae’n +dda gan gath lygoden;<br />Mae’n dda gan ’radwr flaen ar +swch,<br /> Mae’n dda gan hwch y fesen.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXX. CLOC.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gen i, ac mae gen lawer,<br />Gloc ar y mur i gadw amser;<br />Mae +gan Moses, Pant y Meusydd,<br />Gloc ar y mur i gadw’r tywydd.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXI. DWY FRESYCHEN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi welais ddwy gabetsen,<br />Yn uwch na chlochdy Llunden;<br />A +deunaw gŵr yn hollti ’rhain,<br />A phedair cainc ar hugain.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXII. TOI A GWAU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi welais i beth na welodd pawb,—<br /> Y +cwd a’r blawd yn cerdded;<br />Y frân yn toi ar ben y ty,<br /> A’r +malwod yn gwau melfed.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXIII. MALWOD A MILGWN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi welais innau falwen goch,<br /> A dwy gloch wrth +ei chlustiau;<br />A dau faen melin ar ei chefn,<br /> Yn +curo’r milgwn gorau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXIV. GWENNOL FEDRUS.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Do, mi welais innau wennol,<br />Ar y traeth yn gosod pedol;<br />Ac +yn curo hoel mewn diwrnod,—<br />Dyna un o’r saith rhyfeddod.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXV. LLYNCU DEWR.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi weles beth na welodd pawb,—<br /> Y cwd +a’r blawd yn cerdded,<br />Y frân yn toi ar ben y ty,<br /> A’r +gŵr mor hy a hedeg;<br />A hogyn bach, dim mwy na mi,<br /> Yn +Ilyncu tri dyniawed.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXVI., LXXVII. Y DDAFAD YN Y BALA.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>’Roedd gen i ddafad gorniog,<br /> Ac arni +bwys o wlan,<br />Yn pori ar lan yr afon<br /> Ymysg +y cerrig mân;<br />Fe aeth yr hwsmon heibio,<br /> Hanosodd +arni gi;<br />Ni welais i byth mo’m dafad,<br /> Ys +gwn i a welsoch chwi?</p> +<p>Mi gwelais hi yn y Bala,<br /> Newydd werthu ei +gwlan,<br />Yn eistedd yn ei chadair,<br /> O flaen +tanllwyth mawr o dân;<br />A’i phibell a’i thybaco,<br /> Yn +smocio’n abal ffri,<br />A dyna lle mae y ddafad,—<br /> Gwd +morning, Jon, how di!</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXVIII. IAR Y PENMAEN MAWR.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>’Roedd gen i iar yn gorri,<br /> Ar ben y +Penmaen Mawr,<br />Mi eis i droed y Wyddfa<br /> I +alw arni i lawr;<br />Mi hedodd ac mi hedodd,<br /> A’i +chywion gyda hi,<br />I ganol tir y Werddon,—<br /> Good +morning, John! How di?</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXIX. I BLE?</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Troi a throsi, troi i ble?<br />I Abergele i yfed te.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXX. MORIO.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Fuost ti erioed yn morio?<br />“Do, mewn padell ffrio;<br />Chwythodd +y gwynt fi i Eil o Man,<br />A dyna lle bum i’n crio.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXXI. LLONG FY NGHARIAD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dacw long yn hwylio’n hwylus,<br />Heibio’r trwyn, ac +at yr ynys;<br />Os fy nghariad i sydd ynddi,<br />Hwyliau sidan glas +sydd arni.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXXII. CWCH BACH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Cwch bach ar y môr,<br /> A phedwar dyn yn +rhwyfo;<br />A Shami pwdwr wrth y llyw<br /> Yn gwaeddi,—“Dyn +a’n helpo.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXXIII. GLAN Y MOR.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gen i dŷ bach del,<br />O dŷ bach del, O dŷ bach +del,<br /> A’r gwynt i’r drws bob amser;<br />Agorwch +dipyn o gil y ddôr,<br />O gil y ddôr, o gil y ddôr,<br /> Cewch +weld y môr a’r llongau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXXIV. DWR Y MOR.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Ioan bach a finnau<br /> Yn mynd i ddwr y môr;<br />Ioan +yn codi ’i goesau,<br /> A dweyd fod dŵr +yn oer.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXXV. TRI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Tri graienyn, tri maen melin,<br />Tair llong ar fôr, tri môr, +tri mynydd;<br />A’r tri aderyn a’r traed arian,<br />Yn +tiwnio ymysg y twyni mân.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXXVI. WEDI DIGIO.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae fy nghariad wedi digio,<br />Nis gwn yn wir pa beth ddaeth iddo;<br />Pan +ddaw’r gwibed bach a chywion,<br />Gyrraf gyw i godi ei galon.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXXVII. CARN FADRYN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi af oddiyma i ben Carn Fadryn,<br />Er mwyn cael gweled eglwys +Nefyn;<br />O ddeutu hon mae’r plant yn chware,<br />Lle dymunwn +fy mod inne.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXXVIII. SIGLO’R CRYD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Siglo’r cryd â’m troed wrth bobi,<br />Siglo’r +cryd â’m troed wrth olchi;<br />Siglo’r cryd ymhob +hysywaeth,<br />Siglo’r cryd sy raid i famaeth.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXXXIX. Y LLEUAD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae nhw’n dwedyd yn Llanrhaiad,<br />Mai rhyw deiliwr wnaeth +y lleuad;<br />A’r rheswm am fod goleu drwyddo,<br />Ei fod heb +orffen cael ei bwytho.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXL. COES UN DDEL. <a name="citation39"></a><a href="#footnote39">{39}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Coes un ddel, ac hosan ddu,<br />Fel a’r fel, fel a’r +fu;<br />Fel a’r fu, fel a’r fel,<br />Ac hosan ddu coes +un ddel.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXLI. Y BRYN A’R AFON.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Y Bryn,—“Igam Ogam, ble’r ei di?”<br />Yr +Afon,—“Moel dy ben, nis gwaeth i ti.”<br />Y Bryn,—“Mi +dyf gwallt ar fy mhen i<br /> Cyn unioni’th arrau +ceimion di.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXLII. DECHREU CANU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pan es i gynta i garu,<br /> O gwmpas tri o’r +gloch,<br />Mi gurais wrth y ffenestr,<br /> Lle’r +oedd yr hogen goch.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXLIII. SIGLO.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Tri pheth sy’n hawdd eu siglo,—<br />Llong ar fôr +pan fydd hi’n nofio,<br />Llidiart newydd ar glawdd helyg,<br />A +march dan gyfrwy merch fonheddig.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXLIV. ARFER PENLLYN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dyma arfer pobl Penllyn,—<br />Canu a dawnsic hefo’r +delyn,<br />Dod yn ol wrth oleu’r lleuad,<br />Dwyn y llwdn llwyd +yn lladrad.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXLV. DILLAD NEWYDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Caf finnau ddillad newydd<br /> O hyn i tua’r +Pasg,<br />Mi daflaf rhain i’r potiwr,<br /> Fydd +hynny fawr o dasg;<br />Caf wedyn fynd i’r pentre,<br /> Fel +sowldiwr bach yn smart,<br />A phrynnaf wn a chledde,<br /> I +ladd ’rhen Fonipart.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXLVI. LLE RHYFEDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Eglwys fach Pencarreg,<br /> Ar ben y ddraenen wen;<br />A +chlochdy mawr Llanbydder<br /> Yn Nheifi dros ei ben.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXLVII. SEL WIL Y PANT.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pan oedd y ci ryw noson,<br />Yn ceisio crafu’r crochon,<br />’Roedd +Wil o’r Pant, nai Beti Sian,<br />Yn cynnal bla’n ’i +gynffon.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXLVIII. CARIO CEILIOG.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Twm yr ieir aeth lawr i’r dre,<br />A giar a cheiliog gydag +e;<br />Canodd y ceiliog,—“Go-go-go”;<br />Gwaeddodd +Twm,—“Halo! Halo!”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>LXLIX. FE DDAW.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Fe ddaw Gwyl Fair, fe ddaw Gwyl Ddewi,<br />Fe ddaw’r hwyaden +fach i ddodwy.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>C. CEL BACH, CEL MAWR.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Hei, gel bach, tua Chaerdydd,<br />’Mofyn pwn o lestri pridd;<br />Hei, +gel mawr, i Aberhonddu,<br />Dwmbwr dambar, llestri’n torri.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CI. I’R DRE.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Gyrru, gyrru, drot i’r dre,<br />’Mofyn bara cann a the.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CII. I FFAIR HENFEDDAU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Gyrru, gyrru, i ffair Henfeddau,<br />’Mofyn pinnau, ’mofyn +’falau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CIII. I FFAIR Y RHOS.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Gyrru, gyrru, i ffair y Rhos;<br />Mynd cyn dydd a dod cyn nos.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CIV. I FFAIR Y FENNI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Gyrru, gyrru, i ffair y Fenni;<br />’Mofyn cledd i ladd y bwci.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CV. CEL BACH DEWR.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Welwch chwi cel bach<br /> Yn ein cario ni’n +dau?<br />Mynd i ochor draw’r afon<br /> Gael +eirin a chnau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CVI. CEFFYL JOHN JONES.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mam gu, mam gu, dewch maes o’r ty,<br />Gael gweld John Jones +ar gefn y ci.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CVII. MARI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mari lân, a Mari lon,<br /> A Mari dirion +doriad,<br />Mari ydyw’r fwyna’n fyw,<br /> A +Mari yw fy nghariad;<br />Ac onid ydyw Mari’n lân,<br />Ni +wiw i Sian mo’r siarad.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CVIII. TROT, TROT.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Trot, trot, tua’r dre,<br />‘Mofyn pwn o lestri te;<br />Trot, +trot, tua’r dre,<br />I mofyn set o lestri te;<br />Galop, galop, +tua chartre,<br />Torri’r pwn a’r llestri’n gate.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CIX. FFIDIL A FFON.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mari John, ffidil a ffon,<br />Cyllell a bilwg i chware ding dong.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CX. ENNILL.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Sion a Siani Siencyn,<br /> Sy’n byw yn sir +y Fflint;<br />Sian yn ennill chweugain,<br /> A Sion +yn ennill punt.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXI. DYNA’R FFORDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dafi Siencyn Morgan,<br />Yn codi’r dôn ei hunan;<br />A’i +isaf en e nesa i fiwn,<br />A dyna’r ffordd i ddechre tiwn.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXII. ROBIN A’R DRYVV.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Robin goch a’r Dryw bach<br />Yn fy nghuro i fel curo sach;<br />Mi +godais innau i fyny’n gawr,<br />Mi drewais Robin goch i lawr.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXIII. Y JI BINC.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Ji binc, ji binc, ar ben y banc,<br />Yn pwyso hanner cant o blant.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXIV. Y FRAN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Shinc a Ponc a finne<br />Yn mynd i ffair y pinne;<br />Dod yn ol +ar gefn y frân,<br />A phwys o wlan am ddime.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXV. ROBIN GOCH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Robin goch ar ben y rhiniog,<br />Yn gofyn tamaid heb un geiniog;<br />Ac +yn dwedyd yn ysmala,—<br />“Mae hi’n oer, mi ddaw +yn eira.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXVI. JAC Y DO.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Si so, Jac y Do,<br />Dal y deryn dan y to,<br />Gwerthu’r +fuwch a lladd y llo,<br />A mynd i Lunden i roi fro;<br />Dene diwedd +Jac y Do.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXVII. DAWNS.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Y dyrnwr yn dyrnu,<br />Y ffidil yn canu;<br />A Robin goch bach<br />Yn +dawnsio’n y beudy.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXVIII. MYND I GARU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Rhowch imi fenthyg ceffyl,<br /> I fyned dros y +lan,<br />I garu’r ferch fach ifanc<br /> Sy’n +byw ’da ’i thad a’i mham;<br />Ac oni ddaw yn foddus,<br /> A’i +gwaddol gyda hi,<br />Gadawaf hi yn llonydd,<br /> Waith +bachgen pert wyf fi.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXIX. FY EIDDO.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gennyf dŷ cysurus,<br /> A melin newydd +dwt,<br />A chwpwrdd yn y gornel,<br /> A mochyn yn +y cwt.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXX. SEN I’R GWAS.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Y llepyn llo a’r gwyneb llwyd,<br /> Ti fyti +fwyd o’r goer;<br />Pe torrit gwys fel torri gaws,<br /> Fe +fyddai’n haws dy ddiodde.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXI. PRUN?</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dic Golt a gysgodd yn y cart,<br /> Fe’i speiliwyd +o’i geffyle;<br />A phan ddihunodd, holi wnai,—<br /> “Ai +Dic wyf fi, ai nage?<br />Os Dic wyf fi, ces golled flin,—<br /> Mi +gollais fy ngheffyle;<br />Ac os nad Dic, ’rwy’n fachgen +smart,<br /> Enillais gart yn rhywle.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXII. DAMWAIN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Shigwti wen Shon-Gati,<br /> Mae +crys y gŵr heb olchi,<br />Fe aeth yr olchbren gyda’r nanf,<br /> A’r +wraig a’r plant yn gwaeddi.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXIII. COED TAN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Gwern a helyg<br />Hyd Nadolig.<br />Bedw, os cair,<br />Hyd Wyl +Fair;<br />Cringoed caeau<br />O hynny hyd Glamai;<br />Briwydd y frân<br />O +hynny ymlaen.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXIV. FFAIR PWLLHELI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Aeth fy Ngwen i ffair Pwllheli,<br />Eisio padell bridd oedd arni;<br />Rhodd +am dani saith o sylltau,<br />Cawswn i hi am dair a dimau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXV. BORE GOLCHI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Aeth fy Ngwen ryw fore i olchi,<br />Eisio dillad glân oedd +arni;<br />Tra bu Gwen yn ’mofyn sebon,<br />Aeth y dillad hefo’r +afon.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXVI. BORE CORDDI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Aeth fy Ngwen ryw fore i gorddi,<br />Eisio menyn ffres oedd arni;<br />Tra +bo Gwen yn ’mofyn halen,<br />Aeth y ci a’r menyn allan.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXVII. SEREN DDU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Seren ddu a mwnci,<br /> Sion y gof yn dyrnu,<br />Modryb +Ann yn pigo pys,<br /> A minnau’n chwys dyferu.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXVIII. BENTHYG LLI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Si so gorniog,<br />Grot â pheder ceiniog,<br />Un i mi, ac +un i chwi,<br /> Ac un i’r dyn,<br />Am fenthyg +y lli gorniog.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXIX. LLAWER O HONYNT.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Ceiliog bach y Wyddfa<br /> Yn canu ar y bryn,<br />Hwyaid +Aber Glaslyn<br /> Yn nofio ar y llyn;<br />Gwyddau +Hafod G’regog<br /> Yn gwaeddi “wich di +wach,”<br />A milgwn Jones Ynysfor<br /> Ar ol +y llwynog bach.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXX. LLE MAE PETHAU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae yn y Bala flawd ar werth,<br /> Mae’n +Mawddwy berth i lechu,<br />Mae yn Llyn Tegid ddwr a gro,<br /> Mae’n +Llundain o i bedoli;<br />Ac yng Nghastell Dinas Brân<br /> Mae +ffynnon lân i ymolchi.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXXI. HEN LANC.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Briodi di?<br /> Na wnaf byth!<br />Wyt ti’n +siwr?<br /> Ydw’n siwr.</p> +<p>Hen lanc yn byw fy hunan<br /> Ydwyf +fi;<br />Yn meddu cwrs o arian,<br /> Ydwyf +fi;<br />Yn meddwl am briodi?<br /> Priodi, na wnaf +byth;<br />Waeth beth fydd gennyf wedyn,<br /> Ond +poenau lond fy nyth.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXXII. CARU FFYDDLON.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae nhw’n dwedyd ac yn son<br />Mod i’n caru yn sir Fon;<br />Minne +sydd yn caru’n ffyddlon<br />Dros y dŵr yn sir Gaernarfon.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXXIII. CARU YMHELL.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Caru yng Nghaer, a charu yng Nghorwen,<br />Caru yn Nyffryn Clwyd +a Derwen;<br />Caru ’mhellach dros y mynydd,<br />Cael yng Nghynwyd +gariad newydd.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXXIV. ELISABETH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Elisabeth bach, a briodwch chwi fi?<br />Dyma’r amser gore +i chwi;<br />Tra bo’r drym yn mynd trwy’r dre,<br />Tra +bo’ch calon bach yn ei lle.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXXV. SHONTYN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Shontyn, Shontyn, y gwr tynn;<br />Clywed y cwbl, a dweyd dim.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXXVI. GLAW.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae’n bwrw glaw allan,<br /> Mae’n hindda’n +y ty,<br />A merched Tregaron<br /> Yn chwalu’r +gwlan du.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXXVII. Y CARWR TRIST.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Bachgen bach o Ddowles,<br /> Yn gweithio’n +ngwaith y tân,<br />Bron a thorri ’i galon<br /> Ar +ol y ferch fach lân;<br />Ei goesau fel y pibau,<br /> A’i +freichiau fel y brwyn,<br />Ei ben e fel pytaten,<br /> A +hanner llath o drwyn.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXXVIII. JOHN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Ar y ffordd wrth fynd i Lerpwl,<br />Gwelais Iohn ar ben y cwpwr;<br />Gofynnnis +iddo beth oedd o’n wneyd;<br />“Bwyta siwgwr, paid a deyd.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXXXIX. BREUDDWYD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Gwelais neithiwr, drwy fy hun,<br />Lanciau Llangwm bod yg un;<br />Rhai +mewn uwd, a rhai mewn llymru,<br />A rhai mewn buddai, wedi boddi.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXL. PEDOLI, PEDINC.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pedoli, pedoli, pe-dinc,<br /> Mae’n rhaid +i ni bedoli<br />Tae e’n costio i ni bunt;<br /> Pedol +yn ol, a phedol ymlaen,<br />Pedol yn eise o dan y droed ase,—<br /> Bi-dinc, +bi-dinc, bi-dinc.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXLI. PEDOLI, PEDROT.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pedoli, pedoli, pedoli, pe-drot,<br /> Mae’n +rhaid i ni bedoli<br />Tae e’n costio i ni rot;<br /> Pedol +yn ol, a phedol ymlaen,<br />Pedol yn eise o dan y droed ase,—<br /> Bi-drot, +bi-drot, bi-drot.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXLII. PEDOLI’R CEFFYL GWYN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pedoli, pedoli, pe-din,<br />Pedoli’r ceffyl gwyn;<br />Pedoli, +pedoli, pe-doc,<br />Pedoli’r ebol broc.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXLIII. ROBIN DIR-RIP.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Robin dir-rip,<br />A’i geffyl a’i chwip;<br />A’i +gap yn ei law,<br />Yn rhedeg trwy’r baw.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXLIV. GWCW!</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>“Gw-Cw!” medd y gog,<br />Ar y gangen gonglog;<br />“Gw-cw!” +medd y llall,<br />Ar y gangen arall.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXLV. GARDYSON.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Shoni moni, coesau meinion,<br />Cwtws y gath yu lle gardyson.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXLVI. ESGIDIAU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Lle mae ’i sgidie?<br /> Pwy sgidie?<br />Sgidie +John.<br /> Pwy John?<br />John diti.<br /> Pwy +diti?<br />Diti ’i fam.<br /> Pwy fam?<br />I +fam e’.<br /> Pwy e’?<br />E’ ’i +hunan.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXLVII. ROBIN GOCH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Robin goch ar ben y rhiniog,<br />A’i ddwy aden yn anwydog;<br />Ac +yn dwedyd yn ysmala,—<br />“Mae hi’n oer, mi ddaw +yn eira.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXLVIII. CHWARE.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Canwch y gloch!<br /> (<i>Tynnu yn un o’r +cudynau gwallt</i>)<br />Curwch y drws!<br /> (<i>Taro’r +talcen a’r bys</i>)<br />Codwch y glicied!<br /> (<i>Gwasgu +blaen y trwyn i fyny</i>)<br />Dowch i mewn, dowch i mewn, dowch i mewn!<br /> (<i>Rhoi’r +bys ar y wefus</i>).</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXLIX. CARIAD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gen i gariad glân, glân,<br />Gwrid coch a dannedd +mân;<br />Ei dwy ael fel ede sidan,<br />Gwallt ei phen fel gwiail +arian.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CL. DEWIS OFER.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mynd i’r ardd i dorri pwysi,<br />Gwrthod lafant, gwrthod lili;<br />Pasio’r +pinc a’r rhosod cochion,<br />Dewis pwysi o ddanadl poethion.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLI. LADI FACH BENFELEN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Ladi bach benfelen,<br /> Yn byw ar ben y graig,<br />Mi +bobith ac mi olchith,<br /> Gwnaiff imi burion gwraig;<br />Mi +startsith ac mi smwddith,<br /> Gwnaiff imi burion +bwyd,<br />Fe wnaiff i’r haul dywynnu<br /> Ar +ben y Garreg Lwyd.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLII. CYDYMDEIMLAD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Trueni mawr oedd gweled<br />Y merlyn bach diniwed,<br />Ac arno +fe y chwys yn drwyth,<br />Wrth lusgo llwyth o ddefed.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLIII. APEL.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Glaw bach, cerr ffordd draw,<br />A gad i’r haul ddod yma.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLIV. SAETHU LLONGAU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Welsoch chwi wynt, welsoch chwi law?<br />Welsoch chwi dderyn bach +ffordd draw?<br />Welsoch chwi ddyn â photasen ledr,<br />Yn saethu +llongau brenin Lloegr?</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLV. CEINIOG I MI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Si so, si so,<br />Deryn bach +ar ben y to;<br /> Ceiniog i ti,<br /> Ceiniog +i mi,<br />A cheiniog i’r iar am ddodwy,<br />A cheiniog i’r +ceiliog am ganu.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLVI. Y TYWYDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Bys i fyny, teg yfory;<br />Bys i lawr, glaw mawr.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLVII., CLVIII. CALANMAI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Daw Clame, daw Clame,<br /> Daw dail ar bob twyn,—<br />Daw +meistr a meistres<br /> I edrych yn fwyn.</p> +<p>A minne, ’rwy’n coelio,<br /> Yn hela +i’m co,<br />I’r gunog laeth enwyn<br /> Fod +ganwaith dan glo.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLIX. CATH DDU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Amen, person pren,<br />Cath ddu a chynffon wen.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLX. MYND A DOD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Hei ding, diri diri dywn,<br />Gyrru’r gwyddau bach i’r +cawn;<br />Dwad ’nol yn hwyr brynhawn,<br />A’u crombilau +bach yn llawn.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXI. GYRU GWYDDAU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Hen wraig bach yn gyrru gwyddau,<br /> Ar +hyd y nos;<br />O Langollen i Ddolgellau,<br /> Ar +hyd y nos;<br />Ac yn dwedyd wrth y llanciau,<br />“Gyrrwch chwi, +mi ddaliaf finnau,”<br />O Langollen i Ddolgellau,<br /> Ar +hyd y nos.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXII. BWRW EIRA.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Hen wraig yn pluo gwyddau,<br />Daw yn fuan ddyddiau’r gwyliau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXIII. BETH SYDD GENNYF.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gen i iar, mae gen i geiliog,<br />Mae gen i gywen felen gopog;<br />Mae +gen i fuwch yn rhoi i mi lefrith,<br />Mae gen i gyrnen fawr o wenith.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXIV. TAIR GWYDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Gwydd o flaen gŵydd,<br />Gŵydd ar ol gŵydd,<br />A +rhwng pob dwy ŵydd, gŵydd;<br />Sawl gŵydd oedd yno?</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXV., CLXVI. CARIAD Y MELINYDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi af i’r eglwys Ddywsul nesa,<br />Yn fy sidan at fy sodla;<br />Dwed +y merched wrth eu gilydd,—<br />“Dacw gariad Wil Felinydd.”<br />Os +Wil Felinydd wyf yn garu,<br />Rhoddaf bupur iddo falu;<br />Llefrith +gwyn i yrru’r felin,<br />A chocos arian ar yr olwyn.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXVII. CARIAD ARALL.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Mae’n dda gen i fuwch,<br /> Mae’n +dda gen i oen,<br /> Mae’n dda gen i geffyl<br /> Yn +llydan ei ffroen;<br /> Mae’n dda gen i ’r +adar<br /> Sy’n canu yn y llwyn.<br /> Mae’n +dda gen i fachgen<br /> A chrwb ar +ei drwyn;<br />A thipyn bach bach o ol y frech wen,<br />Yn gwisgo het +befer ar ochor ei ben.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXVIII. GWRAIG.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi fynnai wraig, mi wranta,<br />Caiff godi’r bore’n +nghynta;<br />Troed yn ol a throed ymlaen,<br />A throed i gicio’r +pentan.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXIX., CLXX. PRY BACH. <a name="citation63"></a><a href="#footnote63">{63}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pry bach yn mynd i’r coed,<br />Dan droi ’i ferrau, dan +droi ’i droed;<br />Dwad adre yn y bore,<br />Wedi colli un o’i +sgidie.</p> +<p>Pry bach yn edrych am dwll,<br />Yn edrych am dwll, yn edrych am +dwll,<br />Pry bach yn edrych am dwll,<br />A <i>dyma</i> dwll, dwll, +dwll, dwll, dwll.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXI. Y BYSEDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Bowden,<br /> Gwas y Fowden,<br /> Libar +labar,<br /> Gwas y stabal,<br />Bys bach, druan gŵr,<br />Dorrodd +’i ben wrth gario dŵr<br /> I mam i dylino.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXII. CHWARE’R BYSEDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>“I’r coed,” medde Modryb y Mawd,<br />“I +be?” medde Bys yr Uwd;<br />“I ladrata,” medde Hirfys;<br />“Beth +os dalian ni?” medde’r Canol-fys;<br />“Dengwn, dengwn, +rhag iddo’n dal ni,”<br /> Medde’r +Bys Bach.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXIII. BWGAN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Bwgan bo lol, a thwll yn ’i fol,<br />Digon o le i geffyl a +throl.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXIV. YR ENETH BENFELEN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae geneth deg ben-felen<br /> Yn byw ym Mhen y +Graig,<br />Dymunwn yn fy nghalon<br /> Gael honno +imi’n wraig;<br />Hi fedr bobi a golchi,<br /> A +thrin y tamaid bwyd,<br />Ac ennill llawer ceiniog<br /> Er +lles y bwthyn llwyd.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXV. Y WYLAN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Y wylan fach adnebydd<br />Pan fo’n gyfnewid tywydd;<br />Hi +hed yn deg, ar aden wen,<br />O’r môr i ben ymynydd.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXVI. FY NGHARIAD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dacw ’nghariad ar y dyffryn,<br />Llygaid hwch a dannedd mochyn;<br />A +dau droed fel gwadn arad,<br />Fel dyllhuan mae hi’n siarad.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXVII. DAU DDEWR.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dau lanc ifanc yn mynd i garu,<br />Ar noswaith dywell fel y fagddu;<br />Swn +cacynen yn y rhedyn<br />A’u trodd nhw adre’n fawr eu dychryn.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXVIII. LLANC.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi briodaf heddyw yn ddi-nam,<br />Heb ddweyd un gair wrth nhad na +mam.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXIX. YMFFROST.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Chwarelwr <a name="citation67"></a><a href="#footnote67">{67}</a> +oedd fy nhaid,<br /> Chwarelwr oedd fy nhad;<br />Chwarelwr +ydwyf finnau,<br /> Y goreu yn y wlad;<br />Chwarelwr +ydyw’r baban<br /> Sy’n cysgu yn ei gryd,<br />Ond +tydi o’n beth rhyfedd<br /> Ein bod ni’n +chwarelwyr i gyd?</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXX. Y RHYBELWR BACH. <a name="citation68"></a><a href="#footnote68">{68}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Rhybelwr bychan ydwyf,<br /> Yn gweithio hefo nhad,<br />Mi +allaf drin y cerrig<br /> Yn well na neb o’r +wlad;<br />’Rwy’n medru naddu <i>Princes</i>,<br /> Y +<i>Squares</i>, a’r <i>Counties</i> bach,<br />Cyn hir caf finnau +fargen,<br /> Os byddaf byw ac iach.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXXI. LLIFIO.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Llifio, llifio, llifio’n dynn,<br />Grot y dydd y flwyddyn +hyn;<br />Os na lifiwn ni yn glau,<br />’Nillwn ni ddim grot yn +dau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXXII. GOLCHI LLESTRI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dorti, Dorti, bara gwyn yn llosgi,<br />Dŵr ar y tân i +olchi’r llestri.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXXIII. CAP.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Morus y gwynt,<br /> Ac Ifan y glaw,<br />Daflodd +fy nghap<br /> I ganol y baw.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXXIV. CLOCS.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gen i bâr o glocs,<br /> A rheini’n +bâr go dda,<br />Fe barant dros y gaea,<br /> A +thipyn bach yr ha;<br />Os can nhw wadnau newydd,<br /> Fe +barant dipyn hwy;<br />A saith a dime’r glocsen,<br /> A +phymtheg am y ddwy.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXXV. GLAW.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Glaw, glaw, cerdda draw;<br />Haul, haul, tywynna.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXXVI. MERCHED DOL ’R ONNEN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae’n bwrw glaw allan,<br /> Mae’n deg +yn y tŷ,<br />A merched Dol ’r Onnen<br /> Yn +cribo’r gwlan du.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXXVII. LLIW’R GASEG.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Caseg winnau, coesau gwynion,<br />Groenwen denau, garnau duon;<br />Garnau +duon, groenwen denau,<br />Coesau gwynion, caseg winnau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXXVIII. BERWI POTEN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Hei, ding-a-ding, diri,<br /> Mae +poten yn berwi,<br />Shini a Shani yn gweithio tân dani;<br />Shani’n +ei phuro â phupur a fflŵr,<br />Ychydig o laeth, a llawer +o ddŵr.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CLXXXIX. WRTH Y TAN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dorti, Dorti, bara gwyn yn llosgi,<br />Dŵr ar y tân i +olchi’r llestri;<br />Crafwch y crochan gael creifion i’r +ci,<br /> A hefyd gwnewch gofio<br /> Rhoi +llaeth i’r gath ddu.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXC. PAWB WRTHI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Y ci mawr yn pobi,<br />Y ci bach yn corddi,<br />A’r gath +ddu yn golchi<br /> Ei gwyneb yn lân;<br />Y +wraig yn y popty<br />Yn gwylio’r bara’n crasu,<br />A’r +llygod yn rhostio<br /> Y cig wrth y tân.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXCI., CXCII. TE A SIWGR GWYN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Hen ferched bach y pentre,<br />Yn gwisgo capie lasie,<br /> Yfed +te a siwgr gwyn,<br />A chadw dim i’r llancie.</p> +<p>Bara a llaeth i’r llancie,<br />Ceirch i’r hen geffyle,<br /> Cic +yn ol, a chic ymlaen,<br />A dim byd i’r genod.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXCIII. SI SO.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Si so, jac y do,<br />Yn gwneyd ei nyth drwy dyllu’r to,<br />Yn +gwerthu’r mawn a phrynnu’r glo,<br />Yn lladd y fuwch a +blino’r llo,<br />Yn cuddio’r arian yn y gro,<br />A mynd +i’r Werddon i roi tro,<br />Si so, jac y do.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXCIV. I’R SIOP.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gen i ebol melyn<br /> Yn codi’n bedair +oed,<br />A phedair pedol arian<br /> O dan ei bedwar +troed;<br />I’r siop fe geiff garlamu,<br /> I +geisio llonnaid sach<br />O de a siwgr candi<br /> I +John a Mari fach.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXCV. CADW CATH DDU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gen i gath ddu,<br />Fu erioed ei bath hi,<br /> Hi +gurith y clagwydd,<br />Hi dynnith ei blu;<br />Mae ganddi winedd a +barf,<br />A rheini mor hardd,<br /> Hi helith y llygod<br />Yn +lluoedd o’r ardd;<br />Daw eilwaith i’r ty,<br />Hi gurith +y ci,—<br /> Mi rown i chwi gyngor<br />I gadw +cath ddu.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXCVI. NEWID BYD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Ar ol bod yn ferch ifanc,<br /> A gwisgo fy ffrog +wen,<br />A’m gwallt i wedi ei blethu<br /> Fel +coron ar fy mhen;<br />A’m sgidiau wedi eu polsio,<br /> A’r +rheiny’n cau yn glos,—<br />Ar ol i mi briodi<br /> Rhaid +i mi wisgo clocs.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXCVII. SIOM.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>’Rown i’n meddwl, ond priodi,<br />Na chawn i ddim ond +dawnsio a chanu;<br />Ond y peth a ges i wedi priodi,<br />Oedd siglo’r +cryd a suo’r babi.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXCVIII. RHY WYNION.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae mam ynghyfraith, hwnt i’r afon,<br />Yn gweld fy nillad +yn rhy wynion;<br />Mae hi’n meddwl yn ei chalon<br />Mai ’mab +hi sy’n prynnu’r sebon.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CXCIX. DIM GWAITH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Ysgafn boced, dillad llwyd,<br />Mawr drugaredd yw cael bwyd;<br />Mynd +o gwmpas, troi o gwmpas,<br /> Ar hyd y fro;<br />Ymofyn +gwaith, dim gwaith,<br /> Trwm yw’r tro.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CC. PWY FU FARW?</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pwy fu farw?<br />“Sion Ben Tarw.”<br />Pwy geiff y gwpan?<br />“Sion +Ben Tympan.”<br />Pwy geiff y llwy?<br />“Pobol y plwy.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCI. P’LE MAE DY FAM?</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Titw bytaten, i ble’r aeth dy fam?<br />Hi aeth i lygota a +chafodd beth cam;<br />Gwraig y ty nesaf a’i triniodd hi’n +frwnt,<br />Hi gurodd ei dannedd yng nghaead y stwnt.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCII. DAU ROBIN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Crio, crio, crio,<br /> Mae Robin ni yn groch;<br />Canu, +canu, canu,<br /> O hyd, mae Robin goch.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCIII., CCIV. SION.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Sion i fyny, Sion i wared,<br />Sion i garthu tan y gwartheg;<br />Sion +a ŵyr yn well na’r merched<br />Pa sawl torth a wneir o beced.</p> +<p>Fe geir pedair torth o phioled,<br />Fe geir wyth o hanner peced;<br />Ac +os bydd y wraig yn hyswi,<br />Fe geir teisen heblaw hynny.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCV. ABER GWESYN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Abergwesyn, cocyn coch,<br /> Mae cloch yn Abertawe;<br />Mae +eidion coch yng nghoed Plas Gwent,<br /> A pharlament +yn Llunden.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCVI. CORWEN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Neidiodd llyffant ar ei naid<br /> O Lansantffraid +i Lunden,<br />Ac yn ei ol yr eilfed waith<br /> Ar +ganllaw pont Llangollen;<br />Ond yn lle disgynnedd y drydedd waith<br /> Ond +ynghanol caerau Corwen.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCVII. DYFED.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dincyll, doncell, yn y Bridell;<br />Tair cloch arian yng Nghilgeran;<br />Uch +ac och yn Llandudoch;<br />Llefain a gwaeddi yn Aberteifi;<br />Llaeth +a chwrw yn Eglwys Wrw;<br />Cario ceffyl pren trwy Eglwys Wen.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCVIII. RHUDDLAN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Y cobler coch o Ruddlan<br /> A aeth i foddi cath,<br />Mewn +cwd o lian newydd<br /> Nad oedd o damed gwaeth;<br />Y +cwd aeth hefo’r afon,<br /> Y gath a ddaeth i’r +lan,<br />Ow’r cobler coch o Ruddlan,<br /> On’d +oedd o’n foddwr gwan?</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCIX., CCX. AMEN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>“John, John, gymri di jin?”<br />“Cymra, cymra, +os ca i o am ddim;”<br />“Amen,” meddai’r ffon,<br />“Dwgyd +triswllt o siop John.”</p> +<p>Lleuad yn oleu, plant bach yn chwareu,<br />Lladron yn dwad dan weu +hosanau,<br />Taflu y ’sanau dros ben y cloddiau;<br /> “Amen,” +meddai’r ffon,<br />“Dwgyd sofren o siop John.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXI. JINI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Welsoch chwi Jini mewn difri?<br />Yn tydi hi’n grand aneiri?<br />Heten +grand, a bwcwl a band,<br />Yn tydi hi’n grand, mewn difri?</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXII. DAFYDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Bachgen da ’di Dafydd,<br />Gwisgo’i sgidie newydd;<br />Cadw’r +hen rai tan yr ha,<br />Bachgen da ’di Dafydd.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXIII. MAM YN DOD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dacw mam yn dwad<br /> Wrth y garreg wen,<br />Menyn +yn ’i ffedog,<br /> A blawd ar ’i phen;</p> +<p>Mae’r fuwch yn y beudy<br /> Yn brefu am y +llo,<br />A’r llo yr ochr arall<br /> Yn chware +banjo.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXIV. ROBIN YN DOD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Cliriwch y stryd, a sefwch yn rhenc;<br />Mae Robin, ding denc, yn +dwad.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXV. BACHGEN BACH OD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Bachgen bach o Felin y Wig,<br />Welodd o ’rioed damaid o gig;<br />Gwelodd +falwen ar y bwrdd,<br />Cipiodd ei gap, a rhedodd i ffwrdd.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXVI. CAM A FI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Di-ling, di-ling, pwdin yn brin;<br />Meistr yn cael tamed, finne’n +cael dim.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXVII. NED DDRWG.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Nedi ddrwg, o dwll y mŵg,<br />Gwerthu ’i fam am ddime +ddrwg.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXVIII. OED Y BACHGEN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>“Be ’di dy oed di?”<br />Yr un oed a bawd fy nhroed,<br />A +thipyn hŷn na nannedd.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXIX. Y BYSEDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Fini, fini, Fawd,<br />Brawd y Fini Fawd,<br />Wil Bibi,<br />Sion +Bobwr,<br />Bys bach, druan gŵr,<br />Dal ’i ben o dan y +dŵr.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXX. SI BEI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Cysga bei, babi,<br />Yng nghôl dadi;<br />Neu daw’r +baglog mawr<br />I dy mo’yn di’n awr.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXI. GA I FENTHYG CI?</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Welwch chwi fi, a welwch chwi fi?<br /> Welwch chwi’n +dda ga i fenthyg ci?<br /> Mae ci +modryb Ann<br /> Wedi mynd i’r +Llan;<br /> Mae ci modryb Elin<br /> Wedi +mynd i’r felin;<br /> Mae ci +modryb Catrin<br /> Allan ers meityn;<br /> Mae +ci modryb Jane<br /> Wedi mynd yn +hen;<br /> Mae ci modryb Sioned<br /> Yn +methu a gweled;<br />Mae ci tad-cu, a chi mam-gu,<br />Wedi mynd allan +hefo’n ci ni;<br /> A chi modryb Ann Ty’n +y Coed<br /> Wedi llosgi ’i +droed<br /> Mewn padell fawr o bwdin.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXII. CHWALU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Chwllio’r tŷ a chwalu’r to,<br /> A +thynnu efo thennyn,<br />O forfa Caer i furiau Cent,<br /> Nadolig +sy yn dilyn;<br />A dal y lladron cas a hy,<br /> Fu’n +torri ym Mhlas y Celyn.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXIII. PONT LLANGOLLEN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi weles ddwy lygoden,<br />Yn cario pont Llangollen;<br />Yn ol +a blaen o gylch y ddôl,<br />Ac yn eu hol drachefen.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXIV. ROBIN GOCH RHIWABON.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Robin goch o blwy Rhiwabon,<br />Lyncodd bâr o fachau crochon;<br />Bu’n +edifar ganddo ganwaith,<br />Eisieu llyncu llai ar unwaith.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXV. MEDR ELIS.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Tri pheth a fedr Elis,—<br />Rhwymo’r eisin sil yn gidys,<br />Dal +y gwynt a’i roi mewn coden,<br />Rhoi llyffethair ar draed malwen.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXVI. BWCH Y WYDDFA.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>’Roedd bwch yn nhroed y Wyddfa<br /> Yn rhwym +wrth aerwy pren,<br />A’r llall yn Ynys Enlli,<br /> Yn +ymryson taro pen;<br />Wrth swn y rhain yn taro,<br /> Mae +hyn yn chwedl chwith,<br />Fe syrthiodd clochdy’r Bermo,<br /> Ac +ni chodwyd mohono byth.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXVII. CEFFYL JOHN BACH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Hei gel, i’r dre; hei gel, adre,—<br />Ceffyl John bach +mor gynted a nhwnte.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXVIII. DADL DAU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Sion a Gwen sarrug,<br /> Ryw nos wrth y tân,<br />Wrth +son am eu cyfoeth,<br /> I ymremian yr aen;<br />Sion +fynnai ebol<br /> I bori ar y bryn,<br />A Sian fynnai +hwyaid<br /> I nofio ar y llyn.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXIX. YR HAFOD LOM.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi af oddiyma i’r Hafod Lom,<br /> Er ei bod +hi’n drom o siwrne,<br />Mi gaf yno ganu cainc<br /> Ar +ymyl mainc y simdde;<br />Ac, ond odid; dyna’r fan<br /> Y +bydda i tan y bore.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXX. COED Y PLWY.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Helyg a bedw, gwern a derw,<br /> Cyll, a mall, +a bocs, ac yw;<br />A choed shirins <a name="citation88a"></a><a href="#footnote88a">{88a}</a> +a gwsberins <a name="citation88b"></a><a href="#footnote88b">{88b}</a>,<br /> A +chelynen werddlas wiw.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXXI. HEN WRAIG SIARADUS.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Hen wraig o ymyl Rhuthyn,<br />Aeth i’r afon i olchi pwdin;<br />Tra +bu’n siarad â’i chymdogion,<br />Aeth y pwdin efo’r +afon,<br /> Ar ol y cwd.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXXII. MOCHYN BACH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Jim Cro crystyn,<br /> Wan, tw, and ffôr;<br />Mochyn +bach yn eistedd<br /> Yn ddel ar y stol.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXXIII. RHYFEDD IAWN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Aeth hen wraig i’r dre i brynnu pen tarw,<br />Pan ddaeth hi’n +ol ’roedd y plant wedi marw;<br /> Aeth +i’r llofft i ganu’r gloch,<br /> Cwympodd +lawr i stwnd y moch.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXXIV. Y STORI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Hen wraig bach yn y gornel,<br /> A phib yn ei phen;<br />Yn +smocio llaeth enwyn,—<br /> Dyna’r stori +ar ben.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXXV. CARLAM.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Calap ar galap, a’r asyn ar drot,<br />A finne’n clunhercan +yn ddigon o sport.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXXVI. CALENNIG.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Calennig i mi, calennig i’r ffon,<br />Calennig i fwyta, y +noson hon;<br />Calennig i’m tad am glytio’m sgidiau,<br />Calennig +i’m mam am drwsio’m sanau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXXVII. CARTREF.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Dacw nhad yn naddu,<br /> A mam +a nain yn nyddu,<br />Y naill a’r droell fawr, a’r llall +a’r droell fach,<br /> A nhaid yn y gornel yn +canu.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXXVIII. DAFAD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dafad ddu <a name="citation91"></a><a href="#footnote91">{91}</a><br />Finddu, +fonddu,<br />Felen gynffonddu,<br />Foel, a chudyn a chynffon ddu.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXXXIX. ADERYN Y BWN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Aderyn y bwn a bama,<br /> A aeth +i rodio’r gwylia,<br />Ac wrth ddod adra ar hyd y nos,<br /> Fe +syrthiodd i ffos y Wyddfa.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXL. TAITH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Mali bach a finna,<br /> Yn mynd +i ffair y Bala;<br />Dod yn ol ar gefn y frân,<br /> A +phwys o wlan am ddima.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXLI. CYFOETH SHONI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Shoni o Ben y Clogwyn<br /> Yn berchen buwch a llo,<br />A +gafar bach a mochyn,<br /> A cheiliog,—go-go-go!</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXLII. A DDOI DI?</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>A ddoi di, Mari anwyl,<br /> I’r eglwys gyda +mi?<br />Fy nghariad, a fy nghoron,<br /> A’m +calon ydwyt ti.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXLIII. GWLAN CWM DYLI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Faint ydyw gwIan y defaid breision,<br /> Hob +y deri dando,<br />Sydd yn pori yn sir Gaernarfon?<br /> Dyna +ganu eto.<br />“Ni gawn goron gron eleni,”—<br /> Tewch, +taid, tewch,—<br />“Am oreu gwlan yn holl Eryri.”<br /> Hei +ho! Hali ho!<br />Gwlan Cwm Dyli, dyma fo.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXLIV., CCXLV. BUM YN BYW.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Bum yn byw yn gynnil, gynnil,<br />Aeth un ddafad imi’n ddwyfil;<br />Bum +yn byw yn afrad, afrad,<br />Aeth y ddwyfil yn un ddafad.</p> +<p>Bum yn byw yn afrad, afrad,<br />Aeth y ddwyfil yn un ddafad;<br />Bum +yn byw yn gynnil, gynnil,<br />Aeth un ddafad imi’n ddwyfil.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXLVI. PEN Y MYNYDD DU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Ple mae mam-gu?<br /> “Ar +ben y Mynydd Du.”<br /> Pwy sydd gyda hi?<br /> “Oen +gwyn a myharen ddu.<br />Fe aeth i lan dros yr Heol Gan,<br />Fe ddaw +i lawr dros yr Heol Fawr.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXLVII. GWAITH TRI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>’Roedd Sion, a Sian, a Siencyn,<br /> Yn byw +yn sir y Fflint;<br />Aeth Sion i hela’r cadno,<br /> A +Sian i hela’r gwynt;<br />A Siencyn fu<br />Yn cadw’r ty.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXLVIII. LADIS.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Ladis bach y pentre,<br /> Yn +gwisgo cap a leise;<br />Yfed te a siwgwr gwyn,<br /> A +chadw dim i’r llancie;<br />A modrwy aur ar ben pob bys,<br /> A +chwrr eu crys yn llapre.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXLIX. Y DARAN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Clywch y tarw coch cethin,<br />Yn rhuo draw yn y cae eithin;<br />Clywir +o bell, ni welir o byth.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCL. ENWAU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gennyf edefyn sidan,<br />Mi dorraf f’ enw f hunan;<br />M +ac A ac O ac U,<br />A dybl U for William.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLI. PADELL FFRIO.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Du, du, fel y frân,<br />Llathen o gynffon, a thwll yn ei blaen.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLII. COES Y FRAN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Cwcw Glame, cosyn dime,<br />Coes y frân ar ben y shime.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLIII.—CCLVII. CALENNIG. <a name="citation99"></a><a href="#footnote99">{99}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Calennig yn gyfan<br /> Ar +fore dydd Calan,<br />Unwaith, dwywaith, tair.</p> +<p> Mi godais yn fore,<br /> Mi +gerddais yn ffyrnig,<br /> At dŷ Mr Jones i ofyn +calennig;<br /> Os gwelwch yn dda,<br /> Am +swllt a chwecheiniog,<br /> Blwyddyn +newydd dda<br /> Am ddimai neu geiniog.</p> +<p> Dydd Calan, cynta’r flwyddyn,<br /> ’Rwy’n +dyfod ar eich traws,<br /> I ymofyn am y geiniog,<br /> Neu +glwt o fara a chaws;<br /> Edrychwch arna i ’n +siriol,<br /> Newidiwch ddim o’ch +gwedd,<br /> Cyn daw Dydd Calan nesaf<br /> Bydd +llawer yn y bedd.</p> +<p> Mi godes heddi mas o ’nhy,<br /> A’m +ffon a’m cwdyn gyda fi;<br /> A thyma’m +neges ar eich traws,<br /> Yw llanw ’nghwd o +fara a chaws.</p> +<p> Dydd Calan yw heddy, onite?<br /> Na +rowch chwi ddim i blant y dre;<br /> Ond rhowch galennig +pert dros ben<br /> I blant Cwm Coi a phlant Dre Wen.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLVIII. DWY WYDD RADLON. <a name="citation100"></a><a href="#footnote100">{100}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Dwy ŵydd radlon,<br /> Yn +pori’n nglan yr afon,<br />Yn rhadloned a’r rhadlonaf ŵydd,<br /> Dwy +ŵydd radlon.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLIX. IAR DDA.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>’Roedd gen i iar yn gori<br /> Ar ben y Frenni +Fawr;<br />A deg o wyau dani,—<br /> Daeth un +ar ddeg i lawr.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLX. PLE’R A’R ADAR.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>B’le ti’n mynd, b’le ti’n mynd,<br /> Yr +hen dderyn bach?<br />I sythu cyn bo ti’n marw?<br />Pwy mor uchel +wyt ti’n byw,<br />Gael dweyd wrth Ddafydd Huw?<br />O, trueni +am yr hen dderyn bach.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXI. WEL, WEL.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Mi weles ferch yn godro,<br /> A +menyg am ei dwylo,<br />Yn sychu’r llaeth yng nghwrr ei chrys,<br /> A +merch Dai Rhys oedd honno.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXII. TEIMLAD DA.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae’n dda gen i ddefaid, mae’n dda gen i ŵyn,<br />Mae’n +dda gen i feinwen a phant yn ei thrwyn;<br />A thipyn bach bach o ol +y frech wen,<br />Yn gwisgo het befar ar ochr ei phen.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXIII. DAU GANU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gen i ganu byrr bach,—<br />Ffiol a llwy, a sucan a llaeth;<br />Mae +gen i ganu byrr bach sy hwy,—<br />Ffiol a llaeth, a sucan a llwy.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXIV. TARW CORNIOG.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Tarw corniog, torri cyrnau,<br />Heglau baglog, higlau byglau;<br />Higlau +byglau, heglau baglog,<br />Torri cyrnau tarw corniog.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXV. PE TASAI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pe tasai’r Wyddfa i gyd yn gaws,<br /> Fe +fuasai’n haws cael enllyn;<br />A Moel Eiddia’n fara gwyn,<br /> A’r +llyn yn hufen melyn.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXVI. TRO FFOL.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Fy modryb, iy modryb, a daflodd ei chwd,<br />Dros bont Aber Glaslyn, +i ganol y ffrwd;<br />Cnau ac afalau oedd ynddo fo’n dynn,<br />Mi +wn fod yn ’difar i’w chalon cyn hyn.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXVII. FEL DAW TADA ADRE.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Dydd Gwener a dydd Sadwrn<br /> Sydd nesa at ddydd +Sul;<br />Daw dada bach tuag adre,<br /> Mewn trol +a bastard mul.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXVIII. BUWCH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae gennyf fuwch a dau gorn arian,<br />Mae gennyf fuwch yn godro’i +hunan;<br />Mae gennyf fuwch yn llanw’r stwcau,<br />Fel mae’r +môr yn llanw’r beiau.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXIX. LLE PORI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Marc a Meurig, b’le buoch chwi’n pori?<br />“Ar +y Waen Las, gerllaw Llety Brongu.”<br />Beth gawsoch chwi yno +yn well nag yma?<br />“Porfa fras, a dŵr ffynhonna.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXX. O GWCW.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>O gwcw, O gwcw, b’le buost ti cyd<br />Cyn dod i Benparce? +Ti aethost yn fud.<br />“Meddyliais fod yma bythefnos yn gynt,<br />Mi +godais fy aden i fyny i’r gwynt;<br />Ni wnes gamgymeriad, nid +oeddwn mor ffol,<br />Corwynt o’r gogledd a’m cadwodd i’n +ol.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXI. LLIFIO.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Llifio â llif,<br /> Am +geiniog y dydd;<br /> Llifio pren bedw,<br /> Yng +nghoed yr hen widw;<br />Bocs i John, a bocs i finne,<br />Bocs i bawb +drwy’r tŷ ’s bydd eise.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXII. AR OL Y LLYGOD. <a name="citation107"></a><a href="#footnote107">{107}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Wil ffril ffralog<br /> A’i +gledde tair ceiniog,<br />Yn erlid y llygod trwy’r llydi;<br /> Aeth +y llygod i’r dowlad,<br /> Aeth Wil i ’mofyn +lletwad;<br /> Aeth llygod i’r +ddol.<br /> Aeth Wil ar eu hol,<br /> Aeth +y llygod i foddi,<br /> Aeth Wil i gysgu.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXIII. ElRINEN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Hen wraig bach, den, den,<br />Pais ddu, a het wen,<br />Calon garreg, +a choes bren.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXIV. CREMPOG.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Os gwelwch chwi’n dda, ga’i grempog?<br /> Mae +mam yn rhy dlawd<br /> I brynnu blawd,<br /> A +nhad yn rhy ddiog i weithio;<br /> Halen +i’r ci bach,<br /> Bwyd i’r +gath bach,<br />Mae ngheg i’n grimpin eisiau crempog.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXV. YR AWYR.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Dol las lydan,<br /> Lot +o wyddau bach penchwiban,<br />A chlagwydd pen aur, a gwydd ben arian.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXVI. NYTH Y DRYW.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Y neb a dynno nyth y dryw,<br />Ni wel ddaioni tra bo byw.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXVII. NYTH YR EHEDYDD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Y neb a dynno nyth ehedydd,<br />Cyll oddiar ei ben ei fedydd.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXVIII. NYTH ROBIN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Os tynni nyth y robin,<br />Ti gei gorco yn dy goffin.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXIX. CARU CYNTAF.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pan eis i gynta i garu,<br /> Nid own ond bachgen +bach,<br />Yn methu cyrraedd cusan<br /> Heb fynd i +ben stol fach;<br />Pan es i garu wedyn,<br /> Yr own +yn fachgen mawr,<br />Yn gallu cyrraedd cusan<br /> A +’nwy droed ar y llawr.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXX. CHWYTHU.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Y gwynt ffalwm ar fawr hwthrwm,<br />Chwyth dy dŷ di’n +bendramwgwm.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXXI. CAMGYMERIAD.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pan own i’n mynd â brâg tua’r felin,<br />Meddylies +i fi gwrdd â brenin;<br />Erbyn edrych, beth oedd yno?<br />Hen +gel gwyn oedd bron a thrigo.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXXII. CAN IAR. <a name="citation109"></a><a href="#footnote109">{109}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> A glywaist ti<br /> Gân +ein iar ni?—<br />“Dodwy, dodwy ’rioed,<br />Heb un +esgid am fy nhroed;<br />A phe bawn yn dodwy byth,<br />Ni chawn ond +<i>un</i> wy yn fy nyth.”<br />“Taw’r ffolog,” +ebai’r ceiliog,<br />“Wnaeth y crydd ’rioed esgid +fforchog.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXXIII. CAN IAR ARALL. <a name="citation110a"></a><a href="#footnote110a">{110a}</a></h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>“Mi ddodwas wy heddyw, mi ddodwas wy ddoe;<br />Mi wn i’r +lle’r aeth,—<br />Morwyn y tŷ holws, gwraig y ty triniws,<br />Gŵr +y ty bytws,—a dyna lle’r aeth.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXXIV. MYND.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Ar garlam, ar garlam, i ffair Abergele,<br />Ar ffrwst, ar ffrwst, +i ffair Lanrwst,<br />Ar dith, ar dith, i ffair y Ffrith,<br />Ar drot, +ar drot, i ffair Llan-mot,<br />O gam i gam i dŷ Modryb Ann.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXXV. AMSER CODI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Mae’r ceiliog coch yn canu,<br /> Mae’n +bryd i minne godi,<br />Mae’r bechgyn drwg yn mynd tua’r +glo,<br /> A’r fuwch a’r llo yn brefu.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXXVI. IAR FACH.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Iar fach bert yw ngiar fach i,<br />Gwyn a choch a melyn a du;<br />Fe +aeth i’r coed i ddodwy wy, <a name="citation110b"></a><a href="#footnote110b">{110b}</a><br />Cwnmws +ei chwt, a ffwrdd â hi.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCLXXXVII.—CCXCI. MEDDE BIBYN WRTH BOBYN.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>“A ddoi di i’r coed?” medde Bibyn wrth Bobyn,<br />“A +ddoi di i’r coed?” medde Richard wrth Robin,<br />“A +ddoi di i’r coed?” medde’r bachgen ei hun,<br />“A +ddoi di i’r coed?” medde nhw bod yg un.</p> +<p>“Beth wnawn ni yno?” medde Bibyn wrth Bobyn,<br />“Beth +wnawn ni yno?” medde Richard wrth Robin,<br />“Beth wnawn +ni yno?” medde’r bachgen ei hun,<br />“Beth wnawn +ni yno?” medde nhw bod yg un.</p> +<p>“Hela’r dryw bach,” medde Bibyn wrth Bobyn,<br />“Hela’r +dryw bach,” medda Richard wrth Robin,<br />“Hela’r +dryw bach,” medde’r bachgen ei hun,<br />“Hela’r +dryw bach,” medde nhw bod yg un.</p> +<p>“Beth wnawn ni wedyn?” medde Bibyn wrth Bobyn,<br />“Beth +wnawn ni wedyn?” medde Richard wrth Robin,<br />“Beth wnawn +ni wedyn?” medde’r bachgen ei hun,<br />“Beth wnawn +ni wedyn?” medda nhw bod yg un.</p> +<p>“Gwneyd potes â fo,” medde Bibyn wrth Bobyn,<br />“Gwneyd +potes â fo,” medde Richard wrth Robin,<br />“Gwneyd +potes â fo,” medde’r bachgen ei hun;<br />A boddi +mewn potes ddaru nhw, bod yg un.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXCII. STORIAU HEN GASEG.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mi ddeuda i ti stori,—<br /> Hen gaseg yn +pori.<br />Mi ddeuda i ti ddwy,—<br /> Hen gaseg +ar y plwy.<br />Mi ddeuda i ti dair,—<br /> Hen +gaseg yn y ffair.<br />Mi ddeuda i ti beder,—<br /> Hen +gaseg yn colli pedol.<br />Mi ddeuda i ti bump,—<br /> Hen +gaseg ar ei phwmp.<br />Mi ddeuda i ti chwech,—<br /> Hen +gaseg frech.<br />Mi ddeuda i ti saith,—<br /> Hen +gaseg fraith.<br />Mi ddeuda i ti wyth,—<br /> Hen +gaseg yn rhoi pwyth.<br />Mi ddeuda i ti naw,—<br /> Hen +gaseg yn y baw.<br />Mi ddeuda i ti ddeg,—<br /> Hen +gaseg ar y clwt teg.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXCIII. GYNT.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Pan oeddwn yn ferch ifanc,<br /> Ac yn fy ffedog +wen,<br />Yn gwisgo’m cnotyn sidan<br /> Yn uchel +ar fy mhen,<br />Mi neidiwn gainc yn wisgi,<br /> Mi +ddaliwn ’nghorff yn syth,<br />Meddyliais y pryd hynny,—<br /> “Ddaw +henaint ata i byth.”</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXCIV. Y DERYN BACH SYW.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>I ble ti’n mynd heddy ’deryn bach syw?<br />I mofyn bara, +os bydda’i byw;<br />I beth ti’n mo’yn a bara, ’deryn +bach syw?<br />I ddodi yn ’y nghawl, os bydda’i byw;<br />I +beth ti’n mo’yn a cawl, ’deryn bach syw?<br />I ddodi +yn ’y mola, os bydda’i byw;<br />I beth ti’n mo’yn +a bola, ’deryn bach syw?<br />Wel, ond bai bola, byddwn ni ddim +byw.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXCV. TLODI.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Nid oes gen i na buwch na dafad,<br />Na giar na cheiliog wrth fy +ngalwad,<br />Ond bwth o dŷ, a hwnw’n fudur,<br />A thwll +o ffenast heb un gwydyr.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXCVI. UNO.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Gwelais neithiwr trwy fy hun,<br />Dair gwlad yn mynd yn un;<br />Fala’n +tyfu ar friga’r brwyn,<br />A phob hen wraig yn eneth fach, fwyn.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXCVII. PRIODI FFOL.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae mwy ysywaeth yn priodi,<br />Nag sydd a chig at Sul i ferwi.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXCVIII. BRITH Y FUCHES.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae nhw’n dwedyd am yr adar,<br />Nad oes un o’r rhain +heb gymar;<br />Gwelais dderyn brith y fuches,<br />Heb un cymar na +chymhares.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCXCIX. CALON DROM.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p>Mae’m calon i mor drymed<br /> A’r march +sy’n dringo’r rhiw,<br />Wrth geisio bod yn llawen,<br /> Nis +medraf yn fy myw;<br />Mae’r esgid fach yn gwasgu<br /> Mewn +man nas gwyddoch chwi,<br />A llawer gofid meddwl<br /> Sy’n +torri ’nghalon i.</p> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<h2>CCC. NOS DA.</h2> +<div class="GutenbergBlankLines1"><br /></div> +<p> Dos i’th wely ’rwan,<br /> Dos +i’th wely ’rwan;<br />Dos i’th wely fel yr wyt,<br /> Dos +i’th wely ’rwan.</p> +<div class="GutenbergBlankLines2"><br /><br /></div> +<p>Footnotes:</p> +<p><a name="footnote0a"></a><a href="#citation0a">{0a}</a> HWIANGERDDI +CYMRU. Rhan I. Darluniau gan Winifred Hartley. 2s. +6d. Conwy: R. E. Jones a’i Frodyr.</p> +<p><a name="footnote0b"></a><a href="#citation0b">{0b}</a> WELSH +NURSERY RHYMES. Collected by Cadrawd. Arranged by Harry +Evans. 2s. The Educational Publishing Company, Merthyr.</p> +<p><a name="footnote14a"></a><a href="#citation14a">{14a}</a> +Ychwaneger dafad ddu, lwyd, goch, felen, frech, fraith, &c., hyd +nes y bydd y bychan wedi huno.</p> +<p><a name="footnote14b"></a><a href="#citation14b">{14b}</a> +Weithiau cenid “A chwe nichog ynddi.”</p> +<p><a name="footnote16"></a><a href="#citation16">{16}</a> Wrth +ddawnsio efo coes ysgub.</p> +<p><a name="footnote19a"></a><a href="#citation19a">{19a}</a> +Cyffyrddid â’r fawd a’r bysedd wrth enwi pob un.</p> +<p><a name="footnote19b"></a><a href="#citation19b">{19b}</a> +Os dymunid gwneud y ddrama yn fwy cyffrous, dywedid yma,—“I +ladd defaid.” Yr oedd crogi am ddwyn defaid.</p> +<p><a name="footnote20"></a><a href="#citation20">{20}</a> Rhoddid +blaen gwialen yn y tân, a throid hi’n gyflym i ddarlunio +buarth, cryman, &c., wrth ddweyd y geiriau.</p> +<p><a name="footnote27a"></a><a href="#citation27a">{27a}</a> +Mae’n gofyn medr i wneyd y swn priodol. Medd golygydd <i>Llyfr +Coch Hergest</i>, gan yr hwn y cefais hwy, y medr hwn.</p> +<p><a name="footnote27b"></a><a href="#citation27b">{27b}</a> +Mae’n gofyn medr i wneyd y swn priodol. Medd golygydd <i>Llyfr +Coch Hergest</i>, gan yr hwn y cefais hwy, y medr hwn.</p> +<p><a name="footnote39"></a><a href="#citation39">{39}</a> Gellir +trefnu geiriau’r pennill mewn llu o ffyrdd.</p> +<p><a name="footnote63"></a><a href="#citation63">{63}</a> Dywedir +y rhain wrth gerdded un neu ddau fys (“Dau bry bach”) i +fyny coiff y plentyn. Gorffennir dan ei oglais dan ei ên.</p> +<p><a name="footnote67"></a><a href="#citation67">{67}</a> Dyweder +“ffarmwr,” “bugail,” “glowr,” “gweithiwr,” +&c., yn ol fel y bydd eisieu.</p> +<p><a name="footnote68"></a><a href="#citation68">{68}</a> Un +yn dysgu dod yn chwarelwr yw rhybelwr. Enwau ar lechau o wahanol +faint yw <i>Princes</i>, <i>Squares</i>, a <i>Counties</i>.</p> +<p><a name="footnote88a"></a><a href="#citation88a">{88a}</a> +<i>Cherries</i>, ceirios.</p> +<p><a name="footnote88b"></a><a href="#citation88b">{88b}</a> +<i>Gooseberries</i>, eirin Mair.</p> +<p><a name="footnote91"></a><a href="#citation91">{91}</a> Newidier +yn wen, goch, lâs, fraith, frech, &c., hyd nes y cysgro’r +baban.</p> +<p><a name="footnote99"></a><a href="#citation99">{99}</a> Nid +wyf yn sicr ai priodol galw caneuon Calan yn ganeuon hwian. Ond +hyn a wn, cenid hwy ar yr hen aelwydydd fel caneuon hwian.</p> +<p><a name="footnote100"></a><a href="#citation100">{100}</a> +I brofi y medrai’r plentyn ddweyd y seiniau anhawddaf yn groew.</p> +<p><a name="footnote107"></a><a href="#citation107">{107}</a> +Cefais hwn, ac amryw o hwiangerddi Dyfed welir trwy’r llyfr, gan +gyfieithydd <i>Dwyfol Gân</i> Dante i’r Gymraeg.</p> +<p><a name="footnote109"></a><a href="#citation109">{109}</a> +O gasgliad Ceiriog yn “Oriau’r Bore.”</p> +<p><a name="footnote110a"></a><a href="#citation110a">{110a}</a> +O gasgliad Cadrawd yn yr “<i>History of Llangynwyd Parish</i>.”</p> +<p><a name="footnote110b"></a><a href="#citation110b">{110b}</a> +Cynhaner wî, ffordd Gogledd Mynwy i ddweyd y gair wy.</p> +<div class="GutenbergBlankLines3"><br /><br /><br /></div> +<p>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK, YR HWIANGERDDI ***</p> +<pre> + +******This file should be named hwng10h.htm or hwng10h.zip****** +Corrected EDITIONS of our EBooks get a new NUMBER, hwng11h.htm +VERSIONS based on separate sources get new LETTER, hwng10ah.htm + +Project Gutenberg eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the US +unless a copyright notice is included. Thus, we usually do not +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +We are now trying to release all our eBooks one year in advance +of the official release dates, leaving time for better editing. +Please be encouraged to tell us about any error or corrections, +even years after the official publication date. + +Please note neither this listing nor its contents are final til +midnight of the last day of the month of any such announcement. +The official release date of all Project Gutenberg eBooks is at +Midnight, Central Time, of the last day of the stated month. A +preliminary version may often be posted for suggestion, comment +and editing by those who wish to do so. + +Most people start at our Web sites at: +http://gutenberg.net or +http://promo.net/pg + +These Web sites include award-winning information about Project +Gutenberg, including how to donate, how to help produce our new +eBooks, and how to subscribe to our email newsletter (free!). + + +Those of you who want to download any eBook before announcement +can get to them as follows, and just download by date. This is +also a good way to get them instantly upon announcement, as the +indexes our cataloguers produce obviously take a while after an +announcement goes out in the Project Gutenberg Newsletter. + +http://www.ibiblio.org/gutenberg/etext05 or +ftp://ftp.ibiblio.org/pub/docs/books/gutenberg/etext05 + +Or /etext04, 03, 02, 01, 00, 99, 98, 97, 96, 95, 94, 93, 92, 92, +91 or 90 + +Just search by the first five letters of the filename you want, +as it appears in our Newsletters. + + +Information about Project Gutenberg (one page) + +We produce about two million dollars for each hour we work. The +time it takes us, a rather conservative estimate, is fifty hours +to get any eBook selected, entered, proofread, edited, copyright +searched and analyzed, the copyright letters written, etc. Our +projected audience is one hundred million readers. If the value +per text is nominally estimated at one dollar then we produce $2 +million dollars per hour in 2002 as we release over 100 new text +files per month: 1240 more eBooks in 2001 for a total of 4000+ +We are already on our way to trying for 2000 more eBooks in 2002 +If they reach just 1-2% of the world's population then the total +will reach over half a trillion eBooks given away by year's end. + +The Goal of Project Gutenberg is to Give Away 1 Trillion eBooks! +This is ten thousand titles each to one hundred million readers, +which is only about 4% of the present number of computer users. + +Here is the briefest record of our progress (* means estimated): + +eBooks Year Month + + 1 1971 July + 10 1991 January + 100 1994 January + 1000 1997 August + 1500 1998 October + 2000 1999 December + 2500 2000 December + 3000 2001 November + 4000 2001 October/November + 6000 2002 December* + 9000 2003 November* +10000 2004 January* + + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation has been created +to secure a future for Project Gutenberg into the next millennium. + +We need your donations more than ever! + +As of February, 2002, contributions are being solicited from people +and organizations in: Alabama, Alaska, Arkansas, Connecticut, +Delaware, District of Columbia, Florida, Georgia, Hawaii, Illinois, +Indiana, Iowa, Kansas, Kentucky, Louisiana, Maine, Massachusetts, +Michigan, Mississippi, Missouri, Montana, Nebraska, Nevada, New +Hampshire, New Jersey, New Mexico, New York, North Carolina, Ohio, +Oklahoma, Oregon, Pennsylvania, Rhode Island, South Carolina, South +Dakota, Tennessee, Texas, Utah, Vermont, Virginia, Washington, West +Virginia, Wisconsin, and Wyoming. + +We have filed in all 50 states now, but these are the only ones +that have responded. + +As the requirements for other states are met, additions to this list +will be made and fund raising will begin in the additional states. +Please feel free to ask to check the status of your state. + +In answer to various questions we have received on this: + +We are constantly working on finishing the paperwork to legally +request donations in all 50 states. If your state is not listed and +you would like to know if we have added it since the list you have, +just ask. + +While we cannot solicit donations from people in states where we are +not yet registered, we know of no prohibition against accepting +donations from donors in these states who approach us with an offer to +donate. + +International donations are accepted, but we don't know ANYTHING about +how to make them tax-deductible, or even if they CAN be made +deductible, and don't have the staff to handle it even if there are +ways. + +Donations by check or money order may be sent to: + + PROJECT GUTENBERG LITERARY ARCHIVE FOUNDATION + 809 North 1500 West + Salt Lake City, UT 84116 + +Contact us if you want to arrange for a wire transfer or payment +method other than by check or money order. + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation has been approved by +the US Internal Revenue Service as a 501(c)(3) organization with EIN +[Employee Identification Number] 64-622154. Donations are +tax-deductible to the maximum extent permitted by law. As fund-raising +requirements for other states are met, additions to this list will be +made and fund-raising will begin in the additional states. + +We need your donations more than ever! + +You can get up to date donation information online at: + +http://www.gutenberg.net/donation.html + + +*** + +If you can't reach Project Gutenberg, +you can always email directly to: + +Michael S. Hart hart@pobox.com + +Prof. Hart will answer or forward your message. + +We would prefer to send you information by email. + + +**The Legal Small Print** + + +(Three Pages) + +***START**THE SMALL PRINT!**FOR PUBLIC DOMAIN EBOOKS**START*** +Why is this "Small Print!" statement here? You know: lawyers. +They tell us you might sue us if there is something wrong with +your copy of this eBook, even if you got it for free from +someone other than us, and even if what's wrong is not our +fault. So, among other things, this "Small Print!" statement +disclaims most of our liability to you. It also tells you how +you may distribute copies of this eBook if you want to. + +*BEFORE!* YOU USE OR READ THIS EBOOK +By using or reading any part of this PROJECT GUTENBERG-tm +eBook, you indicate that you understand, agree to and accept +this "Small Print!" statement. If you do not, you can receive +a refund of the money (if any) you paid for this eBook by +sending a request within 30 days of receiving it to the person +you got it from. If you received this eBook on a physical +medium (such as a disk), you must return it with your request. + +ABOUT PROJECT GUTENBERG-TM EBOOKS +This PROJECT GUTENBERG-tm eBook, like most PROJECT GUTENBERG-tm eBooks, +is a "public domain" work distributed by Professor Michael S. Hart +through the Project Gutenberg Association (the "Project"). +Among other things, this means that no one owns a United States copyright +on or for this work, so the Project (and you!) can copy and +distribute it in the United States without permission and +without paying copyright royalties. Special rules, set forth +below, apply if you wish to copy and distribute this eBook +under the "PROJECT GUTENBERG" trademark. + +Please do not use the "PROJECT GUTENBERG" trademark to market +any commercial products without permission. + +To create these eBooks, the Project expends considerable +efforts to identify, transcribe and proofread public domain +works. Despite these efforts, the Project's eBooks and any +medium they may be on may contain "Defects". Among other +things, Defects may take the form of incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other +intellectual property infringement, a defective or damaged +disk or other eBook medium, a computer virus, or computer +codes that damage or cannot be read by your equipment. + +LIMITED WARRANTY; DISCLAIMER OF DAMAGES +But for the "Right of Replacement or Refund" described below, +[1] Michael Hart and the Foundation (and any other party you may +receive this eBook from as a PROJECT GUTENBERG-tm eBook) disclaims +all liability to you for damages, costs and expenses, including +legal fees, and [2] YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE OR +UNDER STRICT LIABILITY, OR FOR BREACH OF WARRANTY OR CONTRACT, +INCLUDING BUT NOT LIMITED TO INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE +OR INCIDENTAL DAMAGES, EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE +POSSIBILITY OF SUCH DAMAGES. + +If you discover a Defect in this eBook within 90 days of +receiving it, you can receive a refund of the money (if any) +you paid for it by sending an explanatory note within that +time to the person you received it from. If you received it +on a physical medium, you must return it with your note, and +such person may choose to alternatively give you a replacement +copy. If you received it electronically, such person may +choose to alternatively give you a second opportunity to +receive it electronically. + +THIS EBOOK IS OTHERWISE PROVIDED TO YOU "AS-IS". NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, ARE MADE TO YOU AS +TO THE EBOOK OR ANY MEDIUM IT MAY BE ON, INCLUDING BUT NOT +LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR A +PARTICULAR PURPOSE. + +Some states do not allow disclaimers of implied warranties or +the exclusion or limitation of consequential damages, so the +above disclaimers and exclusions may not apply to you, and you +may have other legal rights. + +INDEMNITY +You will indemnify and hold Michael Hart, the Foundation, +and its trustees and agents, and any volunteers associated +with the production and distribution of Project Gutenberg-tm +texts harmless, from all liability, cost and expense, including +legal fees, that arise directly or indirectly from any of the +following that you do or cause: [1] distribution of this eBook, +[2] alteration, modification, or addition to the eBook, +or [3] any Defect. + +DISTRIBUTION UNDER "PROJECT GUTENBERG-tm" +You may distribute copies of this eBook electronically, or by +disk, book or any other medium if you either delete this +"Small Print!" and all other references to Project Gutenberg, +or: + +[1] Only give exact copies of it. Among other things, this + requires that you do not remove, alter or modify the + eBook or this "small print!" statement. You may however, + if you wish, distribute this eBook in machine readable + binary, compressed, mark-up, or proprietary form, + including any form resulting from conversion by word + processing or hypertext software, but only so long as + *EITHER*: + + [*] The eBook, when displayed, is clearly readable, and + does *not* contain characters other than those + intended by the author of the work, although tilde + (~), asterisk (*) and underline (_) characters may + be used to convey punctuation intended by the + author, and additional characters may be used to + indicate hypertext links; OR + + [*] The eBook may be readily converted by the reader at + no expense into plain ASCII, EBCDIC or equivalent + form by the program that displays the eBook (as is + the case, for instance, with most word processors); + OR + + [*] You provide, or agree to also provide on request at + no additional cost, fee or expense, a copy of the + eBook in its original plain ASCII form (or in EBCDIC + or other equivalent proprietary form). + +[2] Honor the eBook refund and replacement provisions of this + "Small Print!" statement. + +[3] Pay a trademark license fee to the Foundation of 20% of the + gross profits you derive calculated using the method you + already use to calculate your applicable taxes. If you + don't derive profits, no royalty is due. Royalties are + payable to "Project Gutenberg Literary Archive Foundation" + the 60 days following each date you prepare (or were + legally required to prepare) your annual (or equivalent + periodic) tax return. Please contact us beforehand to + let us know your plans and to work out the details. + +WHAT IF YOU *WANT* TO SEND MONEY EVEN IF YOU DON'T HAVE TO? +Project Gutenberg is dedicated to increasing the number of +public domain and licensed works that can be freely distributed +in machine readable form. + +The Project gratefully accepts contributions of money, time, +public domain materials, or royalty free copyright licenses. +Money should be paid to the: +"Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +If you are interested in contributing scanning equipment or +software or other items, please contact Michael Hart at: +hart@pobox.com + +[Portions of this eBook's header and trailer may be reprinted only +when distributed free of all fees. Copyright (C) 2001, 2002 by +Michael S. Hart. Project Gutenberg is a TradeMark and may not be +used in any sales of Project Gutenberg eBooks or other materials be +they hardware or software or any other related product without +express permission.] + +*END THE SMALL PRINT! FOR PUBLIC DOMAIN EBOOKS*Ver.02/11/02*END* +</pre></body> +</html> |