1 files changed, 0 insertions, 2885 deletions

diff --git a/old/69221-0.txt b/old/69221-0.txt
deleted file mode 100644
index e3330ba..0000000
--- a/old/69221-0.txt
+++ /dev/null
@@ -1,2885 +0,0 @@
-The Project Gutenberg eBook of Een uitstapje naar Sicilië, by
-Anonymous Anonymous
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
-most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
-whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
-of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at
-www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you
-will have to check the laws of the country where you are located before
-using this eBook.
-
-Title: Een uitstapje naar Sicilië
-       De Aarde en haar Volken, 1868
-
-Editor: Anonymous Anonymous
-
-Release Date: October 24, 2022 [eBook #69221]
-
-Language: Dutch
-
-Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading
-             Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg
-
-*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN UITSTAPJE NAAR
-SICILIË ***
-
-
-
-
-
-DE AARDE EN HAAR VOLKEN.
-
-
-EEN UITSTAPJE NAAR SICILIË
-
-TIJDENS DE UITBARSTING VAN DEN ETNA IN 1865.
-
-
-I.
-
-    De twee hoofdstraten van Palermo.—Voorkomen der inwoners.—De
-    burgersocieteiten.—De maffia en de rooverijen.—Het
-    krankzinnigengesticht.—De hoofdkerk te Palermo.—Het
-    Kapucijnerklooster.—De hoofdkerk van Monreale.—Het
-    Benedictijnerklooster.—De Monte-Cuccio—De Monte-Pellegrino.—De
-    kustspoorweg.—Bagaria, Solunto, la Trabbia.—De brug van San
-    Leonardo.—Termini en de berg San Calogero.—Cefalù.—Santo
-    Stefano.—Kaap Orlando.—Tyndaris.
-
-
-Hij die, pas in de haven van Palermo aangeland, de straat Toledo
-inslaat, ziet reeds terstond een aantal dingen, die hem verwondering
-inboezemen. Als men den voet op siciliaanschen bodem zet, is men van
-zelf geneigd te gelooven, dat onder dien fraaien hemel, te midden dier
-bekoorlijke natuur, de mensch door de bevalligheid en den adel zijner
-trekken geheel in harmonie moet zijn met alles wat hem omringt. Met dat
-denkbeeld, zelfs gekoesterd door hen die er zich geen duidelijke
-rekenschap van geven, paren zich de herinneringen aan de poëzie en de
-schoone kunsten der oudheid. Men stelt zich voor, onder de moderne
-kleeding de bewonderenswaardige type der grieksche beeldhouwkunst te
-zien; maar, helaas! reeds spoedig heeft men zijne begoocheling zien
-verdwijnen. De vermenging der verschillende rassen, die elkander te
-Palermo hebben opgevolgd: Siculiërs en Pheniciërs, Karthagers en
-Grieken, Romeinen, Gothen, Arabieren, Normandiërs, Spanjaarden,
-Italianen, heeft geen gelukkig resultaat opgeleverd: geen nieuwe type
-van schoonheid, met die van eertijds te vergelijken, is uit die
-kruising te voorschijn gekomen. De inwoners van Palermo, zoowel de
-vrouwelijke als de mannelijke, bezitten over het algemeen lompe,
-onbevallige, bijna barbaarsche trekken. Bij het zien dezer bevolking
-kan men het denkbeeld niet van zich weren, dat zij langzamerhand door
-de onwetendheid, het bijgeloof en de ellende in leelijkheid ontaard is.
-Een eeuwenlange verdrukking heeft hier diepe sporen nagelaten. Het
-despotisme vergenoegt zich niet niet de zielen te verlagen en de
-geesten te ontzenuwen, het drukt zelfs zijn stempel op de
-gelaatstrekken.
-
-Bij het doorkruisen der verschillende wijken van Palermo verbaast het u
-zulk een gering aantal vrouwen te ontmoeten, zelfs op die uren, waarin
-de straten het drukst worden bezocht. Do menigte bestaat bijna geheel
-uit mannen. Daargelaten de vrouwen en dochteren der hier gevestigde
-vreemdelingen, engelsche, duitsche, amerikaansche, die men overigens
-gemakkelijk aan haar kleur en houding kan herkennen, ziet men slechts
-nu en dan een vrouw uit het volk hier en daar in de winkels of voor
-hare deur aan den arbeid. Het algemeene voorkomen der stad krijgt iets
-sombers door de voorbijgangers in het zwart, die aan weerszijden der
-straat als twee lange rijen mieren voorttrekken; het oog zoekt een of
-ander vroolijk kleurig kleed, dat de eentonigheid breekt van heel dien
-sleep van paletots en suikerbroodvormige hoeden. Van waar komt het dat
-de palermitaansche zich dus in hare woning opsluit? Het is niet
-waarschijnlijk dat zij alleen wordt teruggehouden door de vrees van
-haar frissche tint te verliezen, als zij zich aan de zon en het stof
-blootstelt. Indien men de te Palermo gevestigde vreemdelingen mag
-gelooven, zouden de inboorlingen van hunne voorvaders, de muzelmannen,
-den woesten hartstocht der jaloezie hebben geërfd, en zouden zij hunne
-echtgenooten bewaken alsof zij echte pacha’s waren, en haar zooveel
-mogelijk het verlaten van den harem ontzeggen. Overigens voegt men er
-bij dat, als een zeer natuurlijk gevolg, deze inkerkering der vrouwen
-nadeelig voor hare deugd is. Wat er van zij, men moet niet vergeten dat
-Palermo meer dan twee eeuwen een der meest geliefde steden der
-Saracenen was, en dat Tunis er slechts een dag varens van verwijderd
-ligt. Het kan geen verwondering baren, dat de palermitaansche zeden
-inderdaad het kenmerk dragen van den dubbelen invloed der nabuurschap
-en van den ouden maatschappelijken toestand.
-
-Indien de dames weinig uitgaan, houdt daarentegen de burger van Palermo
-er veel van, zijn tijd buitenshuis door te brengen. Nogtans is hij
-alles behalve verkwistend, en gelijkt in dat geval volkomen op zijne
-sobere voorouders, de Karthagers en de Arabieren: hij veroorlooft zich
-geenszins zijn inkomen in koffiehuizen en schouwburgen te verteren.
-Deze instellingen van weelde worden slechts door de Italianen van het
-vasteland of door de vreemdelingen bezocht. Wat den palermitaanschen
-rentenier betreft, deze brengt het grootste gedeelte van den dag op de
-sofa’s van de eene of andere kamer door, die een wijd uitzicht over de
-voetpaden van de straat Toledo heeft. Daar ligt hij, dood op zijn
-gemak, de eb en vloed der voorbijgangers aan te kijken en de voorvallen
-van den dag met zijne vrienden te bespreken; des noods, wanneer het
-gesprek begint te kwijnen, kan hij op het rumoer der straat
-langzamerhand gaan indutten. In deze societeiten vindt men geen
-dagbladen of boeken, geen biljart, dam- of schaakbord en zelfs geen
-likeuren. De leden zoeken elkander volstrekt niet te onderrichten of
-iets bij de hand te nemen: het is hun voldoende „den tijd te dooden”,
-zonder verplicht te zijn er iets te betalen. Hunne eenige uitgaaf
-bestaat in het betalen der huur van dit observatorium, waar zij, zelf
-niet meer dan burgers, zich hebben neergezet om de kleine burgerlijke
-wereld in haar bedrijf gade te slaan. Voor de getraliede vensters der
-bovenverdiepingen volgen andere blikken den stroom der menigte: het
-zijn die der geestelijke zusters, welke, om de benedenlokalen harer
-woningen aan profanen te verhuren, haar leger onder de daken hebben
-opgeslagen.
-
-Een jeugdig piemonteesch geneesheer, die juist met een werk van
-statistieken aard omtrent de zeden der palermitaansche bevolking belast
-was, was wel zoogoed mij met de meeste voorkomendheid als cicerone te
-dienen in de stad, en mij den uitslag zijner studiën mede te deelen.
-Zijne onderzoekingen hadden hem zooveel ellende doen aanschouwen en in
-zulke holen der schande gevoerd, dat hij er nu en dan tot wanhoop door
-gebracht werd, en dat hij ieder oogenblik van den dag zich geneigd
-gevoelde de stad te ontvluchten, om den zielevrede tusschen de bergen
-van zijn geboorteland te hervinden. Wat er vooral toe bijdroeg om hem
-nog wanhopender te maken was, dat hij, in zijne hoedanigheid van
-vreemdeling en piemontees, bij iederen palermitaan te worstelen had met
-die spotzucht, waarmede de aan dienstbaarheid gewone bevolkingen zich
-doorgaans tegen hunne meesters wapenen. Het is waarschijnlijk dat de
-arme geleerde, uit reactie tegen deze onheuschheden en spotternijen,
-niet onbevangen genoeg in zijn oordeel is gebleven en de bevolking van
-Palermo wat al te streng heeft beoordeeld; maar de officieele
-bescheiden, waardoor hij in die meening bevestigd werd, getuigen maar
-al te zeer van den beklagenswaardigen, laaggezonken staat der
-Sicilianen. In 1865 telde men niet minder dan vier tot vijf duizend
-aanhangers dier geheime maffia, wier leden zich onderling verbonden om
-van bedrog, valschheid en diefstal van allerhande aard te leven.
-
-Op dat nog niet zeer verwijderd tijdstip waren de meeste kooplieden en
-industrieelen verplicht om, wilden zij zelven leven en hun beroep
-vrijelijk uitoefenen, schatting te betalen aan de hoofden dezer zoo te
-vreezen en gevreesde vereeniging: men kan zeggen dat de gansche stad
-tegelijkertijd aan twee machten, die van Italië en van de maffia,
-onderworpen was. Deze laatste macht wordt des te beter gehoorzaamd,
-daar hare bevelen in enkele teekens, gebaren, wenken en aanrakingen en
-geheimzinnige seinen bestaan; het onbekende verhoogt hare
-verschrikkelijkheid, en nu en dan bewijst een dolksteek dat zij ook
-hare rechters en beulen heeft. De invloed, door zulk een stelsel op den
-handel uitgeoefend, laat zich gemakkelijk raden. De belemmering, door
-deze traditioneele afpersingen den handel in den weg gelegd, en aan den
-anderen kant de algemeene onverschilligheid harer inwoners, hebben de
-hoofdstad van Sicilië betrekkelijk zeer arm gemaakt. Palermo is
-tweemaal meer bevolkt dan Genua, en toch is het in vergelijking
-vijfmaal minder rijk.
-
-Juist toen ik mijn reis had aangevangen, werden de omstreken van
-Palermo en de beide aangrenzende provinciën Trepani en Girgenti, door
-een nog vreeselijker ramp dan de maffia bezocht. Wij bedoelen de
-rooverij.
-
-Begunstigd door den staatkundigen ommekeer en de tijdelijke verwarring,
-die daardoor in al de takken der siciliaansche administratie was
-ontstaan, hadden de dieven des lands, echte Bedouïnen aan wie slechts
-de burnous ontbreekt, zich in der ijl naar alle kanten verspreid om de
-reizigers uit te plunderen. Kleine benden vormden zich dus op
-verschillende punten van het eiland, en na de aanneming der wet op de
-conscriptie groeiden deze weldra tot honderden en duizenden
-weerspannelingen aan. Daar de lichting van soldaten voor het leger tot
-nog toe iets onbekends in Sicilië was, vond een groot aantal
-jongelieden, in sommige districten op een vijfde, in andere zelfs op
-een vierde der opgeroepenen geschat, gelegenheid zich door
-landverhuizing, vlucht of aansluiting bij een rooverbende, aan den
-militairen dienst te onttrekken. Al de westersche provinciën werden
-geheel en al onveilig, zelfs de toegangen tot de groote steden
-bedreigd, en meer dan eens waagden de roovers zich tot in de voorsteden
-van Palermo. Eenige afgelegen dorpen, wier inwoners half slachtoffers,
-half medeplichtigen waren, strekten den roovers tot schuilplaatsen; en,
-dank zij hunne kennis van het land en van de menschen, dank eveneens de
-moeielijk te bestijgen bergen, konden zij gemakkelijk aan de
-waakzaamheid der geregelde troepen ontsnappen. Onder den invloed van
-dezen afschuwelijken oorlog van listen, schermutselingen en moorden op
-kleine schaal, dreigde het land weldra op nieuw tot een staat van
-barbaarschheid te zullen vervallen, als men er in het einde niet toe
-ware overgegaan een geheel leger tegen die booswichten in het veld te
-brengen. Nogtans schijnt het te blijken, dat de siciliaansche roovers
-zich nooit aan dergelijke schanddaden hebben overgegeven als die welke
-men van zekere hoofden in Calabrië en de Abruzzen verhaalt; zelfs de
-meesten hunner zijn schandelijk laf. Overeenkomstig eene oude gewoonte
-van kruipende beleefdheid gedragen zij zich soms allernederigst
-tegenover de rijke reizigers die hun prooi zijn geworden. Een
-ingenieur, dien het toeval mij tot reisgenoot tusschen Palermo en
-Termini verschafte, verhaalde mij, dat hem, toen hij door de roovers
-was overvallen, beleefdelijk was verzocht geworden uit het rijtuig te
-stappen:
-
-„Groet zijne excellentie!” riep het hoofd der bende. „Het is een
-galantuomo (een man van aanzien)!”
-
-En vlak daar naast hadden diezelfde schelmen een armen voerman zoo op
-stokslagen onthaald, dat hij op den grond in zijn bloed lag te baden.
-
-Gelukkig is het rooven slechts iets voorbijgaands in de geschiedenis
-van Palermo; en weldra zal, onder den invloed van boeken, dagbladen en
-scholen, het jongere geslacht langzamerhand verbeteren en zelfs de
-maffia, deze kweekschool des diefstals en des bedrogs, met al de andere
-uit de middeleeuwen afkomstige instellingen, opgehouden hebben te
-bestaan. Het zou wel droevig zijn te denken, dat deze zoo bevallig
-gelegen stad tot onzindelijkheid, onwetendheid, bijgeloof en allerhande
-kleingeestige ijverzucht zou kunnen veroordeeld blijven.
-
-Integendeel, de beweging waardoor heden ten dage Europa een beteren
-maatschappelijken toestand te gemoet gaat, veroorlooft ons te hopen dat
-Palermo spoediger dan andere reeds meer gevorderde steden in
-vooruitgang zal toenemen, en dat de vreemdeling er weldra niet meer dat
-pijnlijke contrast zal ontwaren, hetwelk er bestaat tusschen de
-wezenlijke barbaarschheid van zulk een groot deel harer inwoners en die
-verrukkelijke natuur, die bevallige baai, die prachtige tuinen, die
-lanen met palmboomen, die wandelingen van erythrinen met haar
-verrukkelijk schoone koraalachtige trossen.
-
-Hoe licht zou men te Palermo gelukkig zijn! roept men uit bij het zien
-dezer bekoorlijke stad. Hoe gemakkelijk zou het wezen, in dat heerlijke
-klimaat en op dien vruchtbaren grond in vrede met zich zelven en zijne
-natuurgenooten te leven! En toch zijn weinig steden ongelukkiger
-geweest dan Palermo la felice; en toch werden er slechts weinige in ons
-Europa gevonden die zich meer zullen hebben in te spannen, om aan de
-groote beweging der hedendaagsche beschaving deel te nemen. Men zou
-waarlijk geneigd zijn soms te gelooven, dat het opschrift waarheid
-behelsde, hetwelk een beroemde, weldadige menschenhater van Palermo
-boven de deur van het gekkenhuis heeft laten beitelen: „Dit is de
-woning der Wijsheid.”
-
-Zeker is het echter dat deze merkwaardige door den baron Pisani
-gestichte en lang bestuurde inrichting de aandacht van iederen
-vreemdeling verdient, hetgeen men niet kan getuigen van andere openbare
-instellingen te Palermo, als b.v. de hospitalen, de scholen, gymnasiën.
-Onder de eigenlijk gezegde monumenten trouwens zijn er een aantal uit
-het saraceensche en normandische tijdvak, die de meeste aandacht
-verdienen. Daaronder rangschikt men de overblijfselen der moorsche
-paleizen van Cuba en Ziza, die later door de normandische vorsten en de
-spaansche of napolitaansche grooten zijn hersteld en bedorven.
-Daaronder behoort ook de kathedraal, die een aartsbisschop, Engelschman
-van geboorte, Walter of the Mill, tegen het einde der twaalfde eeuw
-liet bouwen, en die, van dat tijdstip af, op den duur gedeeltelijk, nu
-eens aan de eene dan weder aan de andere zijde, is hernieuwd. Boven
-deze opeenstapeling van muren van verschillenden bouwstijl verheft zich
-een moderne koepel van vrij slechten smaak. De westelijke voorgevel is
-verreweg het fraaiste gedeelte van het gebouw. De drie gothische
-deuren, met posten van door de zon verkleurd marmer, zijn met
-verwonderlijk fraai beeldhouwwerk, acanthusbladeren en dooreen
-gevlochten takken, versierd. Onder de beroemdste godsdienstige gebouwen
-uit de middeleeuwen treft men er weinigen aan, wier ornamentatie
-tegelijk zoo rijk en bevallig is.
-
-Palermo telt niet minder dan twee honderd kerken of kapellen. Het
-merkwaardigste van al deze godsdienstige gebouwen is ontegenzeggelijk
-de Capella Palatina, in het koninklijk paleis, dat zelf eene
-wonderlijke vereeniging van orde- en smakelooze getimmerten is. Een
-groote vlag wappert boven den ingang, schildwachten loopen op de straat
-en in de gangen met eentonigen stap heen en weder; maar, in weerwil van
-al die militaire vertooning, kan de vreemdeling, zonder zich om het qui
-vive te bekreunen, in de zalen binnendringen, de galerijen
-doorwandelen, van de eene plek naar de andere, van den kelder tot den
-zolder dwalen. Wanneer hij op deze wijze zijn ontdekkingstocht in het
-paleis voortzet, kan het niet missen of hij zal ook den voet zetten in
-het bevallige bedehuis, onder den naam van palatijnsche kapel bekend.
-Dit in zijn soort geheel eenig monument vereenigt in een
-allerharmonieuste samensmelting de verschillende schoonheden der
-byzantijnsche en moorsch-romaansche kunst, en zou gewis een
-nauwkeuriger beschrijving verdienen dan ik in staat ben te geven.
-
-De kathedraal van Monreale, op een vooruitstekende punt van den
-Monte-Caputo gebouwd, vier kilometers ten zuid-westen van Palermo, is
-een monument uit het normandische tijdvak, in schoonheid de
-palatijnsche kapel weinig toegevende en van veel grooter afmetingen. De
-weg die naar Monreale voert, loopt door een lange voorstad, waar, in
-weerwil van het stof en het vuil, de door tallooze oranjeboomen
-verspreide geur de overhand heeft. Aan den voet van den heuvel heeft
-men aan zijne rechterhand het beroemde kapucijnerklooster, waar al de
-overleden monniken in den oven gedroogd en vervolgens als wassenbeelden
-in de nissen der onderaardsche galerijen worden bijgezet. Tallooze
-gravuren hebben een afbeelding gegeven van deze afschuwelijke
-verzameling van lijken, die door hunne nog in leven zijnde broeders op
-feestdagen met welriekende wateren, bloemruikers en linten worden
-versierd. Aan de vrouwen is de toegang tot deze doodenverblijven
-ontzegd, alsof de monniken na hun dood er nog toe zouden kunnen verleid
-worden hunne geloften te verbreken.
-
-De kathedraal van Monreale en het aangrenzende klooster zijn zoo groot,
-dat zij de helft schijnen te beslaan van de stad, een morsige
-opeenhooping van huizen, waarin men zelfs geen herberg, geen koffiehuis
-aantreft, en die toch een bevolking van bij de twintig duizend zielen
-telt.
-
-Het uitwendige gedeelte der kerk levert uit een bouwkundig oogpunt
-weinig merkwaardigs op. De twee bronzen deuren zijn overheerlijk
-gewerkt. Die ten noorden, van het einde der twaalfde eeuw
-dagteekenende, is omgeven met mozaïeken en in acht-en-twintig vakken
-verdeeld, waarvan ieder een tooneel uit het leven van Jezus voorstelt
-of de beeltenis van een profeet of een apostel bevat, terwijl
-allervoortreffelijkst uitgevoerde arabesken iedere voorstelling
-scheiden. De westelijke deur, die gevat is in een voorportaal, welks
-moorsche versieringen met romaansche en byzantijnsche ondereen zijn
-gemengd, is het werk van den beroemden Griek Bonanno van Pisa, een der
-bouwmeesters van den hangenden toren. Het schijnt dat de basreliefs der
-bronzen deur van Monreale, de voornaamste tooneelen uit de bijbelsche
-geschiedenis voorstellende, slechts eene kopie van die der kathedraal
-van Pisa zijn, welke laatste in 1596 door een geweldigen brand werden
-vernield. De min of meer lomp uitgevoerde beelden zijn nogtans breed
-opgevat, en het geheel doet een grootsche uitwerking. Het is te
-bejammeren voor Bonanno’s roem, dat, van zijne beide deuren, juist die
-van Pisa, waar alle kunstenaars die Italië bezoeken vertoeven, door het
-vuur is verwoest.
-
-Wanneer de dubbele bronzen deur openstaat, en men met een blik geheel
-het inwendige gedeelte der hoofdkerk van Monreale kon overzien, worden
-wij van verbazing getroffen, want geen der kerken in noordelijk Europa
-of Italië is in staat een denkbeeld te geven van de uitwerking, door
-het schip van dat tegelijk moorsch en byzantijnsch gebouw
-teweeggebracht. Ook hier hebben de bouwmeesters aan het geheel een
-indrukwekkend en geheimzinnig voorkomen weten te geven; maar ditmaal
-niet door het licht buiten te sluiten of te temperen door beschilderde
-glazen, als in de gothische kathedralen, noch door dat schemerdonker en
-die breede schaduw, waar zich onder de hooge gewelven de blik en de
-gedachte verliezen. Neen, de zonnestralen dringen vrij het schip van
-Monreale binnen en verlichten al de heerlijke gewrochten der bouwkunst,
-al de bijzonderheden der arabesken. Het door vergulde balken
-onderschraagde gewelf schittert van de levendigste kleuren; het marmer,
-het purper, de slangensteen werken te zamen mede, om aan het gebouw
-iets wonderlijk prachtigs en rijks bij te zetten. Terwijl in de kerken
-van het noorden iets geheimzinnigs den boventoon heeft, en men er door
-een onbestemd gevoel van vrees wordt overvallen, waarvan men zich
-moeielijk rekenschap kan geven, spreekt hier, in de byzantijnsche kerk,
-het zien van een in het volle licht oprijzend beeld regelrecht tot de
-zielen. Geheel het bovenste gedeelte van den halfronden wand achter het
-koor is ingenomen door een groot mozaïek, een kolossale buste van den
-Christus Pantokrator voorstellende. Plechtig en ernstig heft de Rechter
-de hand als om te zegenen op; maar in zijn linker houdt hij het
-ontzaglijke boek, waarin het vonnis der levenden en dooden staat
-opgeteekend. Zijn gelaat is streng en onbewegelijk als dat van het
-noodlot; men ziet dat de beslissing van eeuwig leven en dood reeds
-onherroepelijk genomen is. De geheele binnenmuur der kerk is overdekt
-met mozaïeken, die in strenge groepen de voornaamste feiten der
-bijbelsche geschiedenis voorstellen; maar wel verre van de aandacht
-aftetrekken van dit groote beeld, dat het geheele schip met zijn
-machtigen blik beheerscht, is al deze menigte, naar de bedoeling van
-den kunstenaar, niets meer dan een plechtige optocht der eeuwen tot den
-eeuwigen Rechter.
-
-Het benedictijnerklooster, dat met deze in haar soort eenige kerk
-verbonden is, bevat eveneens schoone overblijfselen van siciliaansche
-bouwkunst der middeleeuwen. Het kloosterhof, een der grootste die men
-kent, is omringd met een vierkante galerij van tweehonderdzestien
-zuilen, twee aan twee verbonden en allen met verschillend beeldhouwwerk
-versierd: sommigen zijn glad, anderen gegroefd, en weder anderen met
-krullijnen doorkorven; ook heeft men er onder die met mozaïeken,
-basreliefs en guirlandes prijken. De kapiteelen stellen nu eens
-bladeren of vruchten, dan weder vreemde dieren, jachttooneelen,
-historische of bijbelsche tafereelen en wonderen voor; soms zijn het
-slechts eenvoudige arabesken. Onder de tweehonderdzestien kapiteelen is
-er geen die op een ander gelijkt: zoo zeer heeft de verbeelding des
-kunstenaars de vormen weten af te wisselen.
-
-Wat het overige van het klooster betreft, het heeft niets merkwaardigs
-meer, dan rijke nieuwerwetsche vertrekken, waar pedante kapiteins en
-majoors van het garnizoen hun intrek hebben genomen. Eenige
-schilderijen, waaronder een meesterstuk van Pietro Novelli, de heilige
-Bruno en zijne leerlingen voorstellende, versieren de wanden der
-galerij; maar de schoonste schilderij is zeker het gezicht dat men van
-het balkon der domkerk heeft op de Gouden Schelp en de steile bergen,
-waardoor deze omringd wordt. Vlak tegenover zich ontwaart men, aan de
-andere zijde van het dal der Oreto, de stad Parco, op een terras
-tusschen twee afgronden gebouwd. Langs deze steile hellingen slingert
-zich een weg opwaarts naar een bergpas tusschen twee naakte toppen;
-vervolgens beurtelings in de kloven verdwijnende en weer langs de
-uitstekende punten voortloopende, neemt hij zijn richting naar de oude
-albaneesche kolonie, onder den naam van Piano de’ Greci bekend. Door
-een stoutmoedigen tocht dwars door deze bergen maakte Garibaldi zich,
-in Mei 1860, van Palermo meester. De napolitaansche troepen vervolgden
-hem op den weg van Piano de’ Greci en meenden hem reeds in een bergpas
-gedreven te hebben, toen Garibaldi zich naar het Noorden keerde, achter
-de tot zijne vervolging afgezonden Napolitanen in de vlakte afdaalde
-en, in zijn vaart alle hinderpalen omverwerpende, de stad binnendrong,
-waar de opgestane bevolking hem met geestvervoering ontving.
-
-Ten westen van Monreale heeft men nog een ander benedictijnerklooster,
-aan San-Martino toegewijd, dat voor het rijkste van Sicilië wordt
-gehouden en een prachtige verzameling kunststukken bevat. Men wil dat
-de in dit klooster opgehoopte schatten in waarde verreweg al de
-meubelen en het zilverwerk te boven gaan, die de volkrijke, lager op
-naar Palermo gelegen dorpen bezitten. Ongelukkig genoeg zijn deze
-duizende kunstvoorwerpen zonder smaak bijeengebracht, en schuilt er
-zooveel van minder allooi onder het wezenlijk fraaie of zeldzame, dat
-men zeer spoedig van het bezichtigen vermoeid wordt. Men gevoelt dan
-ook weldra zijn harte verkwikken, als men zich weder in de vrije natuur
-bevindt, aan den oever van een beekje, dat het met populieren en
-italiaansche pijnboomen bewassen dal doorkronkelt.
-
-De hoogste berg in den omtrek van Palermo is ongetwijfeld de
-Monte-Cuccio of Aguzzo, die zich ter hoogte van duizend vijftig meters
-verheft, en welks steile wanden juist boven de vallei San Martino
-oprijzen. Ongelukkig heb ik dien berg niet bestegen, maar den volgenden
-dag verzuimde ik niet het hoogste punt van den Monte-Pellegrino te
-beklimmen, in welks zijwanden men de beroemde grot der heilige Rosalia
-vindt, reeds zoo menigmalen door de reizigers beschreven. De Pellegrino
-is een natuurlijke vesting van twintig kilometers in den omtrek, die
-men niet kan naderen dan langs een opeenstapeling van rotsen, waarover
-de weg heenklautert als een trap, die steil naar Palermo afdaalt.
-
-Eertijds was deze berg een akropolis, waarin zich de uit de stad
-verjaagde strijders opsloten. Tijdens den eersten punischen oorlog
-verdedigde Hamilcar-Barca zich hier drie jaren lang tegen een romeinsch
-leger. De centrale bergspits, die een hoogte van vijfhonderd negentig
-meters bereikt, blijft altijd zeer moeielijk te beklimmen. Boven de
-plek waar de weg der pelgrims eindigt, moet men zich tusschen scherpe
-steenen heen werken, zich met behulp zijner armen tegen de rotsen
-ophijschen en de puntige takken van het struikgewas vermijden; maar men
-wordt voor zijne inspanning rijkelijk beloond door het verblindende
-panorama, dat men van den bergtop geniet. Aan zijne voeten ziet men de
-groote stad met hare straten en pleinen, met hare wegen, die door de
-velden slingeren en zich scheiden om in de valleien aftedalen of de
-steile hellingen der bergen te beklimmen. De Ziza, de Favorita, al de
-bekoorlijke villa’s der met oranjeboomen beplante vlakten, komen met
-hare witte wanden allerschilderachtigst te midden van het haar
-omringende groen uit. De hooge violetkleurige toppen ontwikkelen zich
-amphitheatersgewijze rondom de tuinen van Palermo, en breiden zich van
-kruin tot kruin oostwaarts uit, tot aan de met sneeuw bedekte
-Madoniabergen, waarboven als een witte of vergulde wolk de rookende top
-van den Etna uitsteekt. Omlaag strekt zich de zee uit, zoo doorzichtig
-diep dat men zou wanen een anderen veel blauwer hemel dan dezen boven
-zijne hoofden te zien, en waarop de hier en daar vlottende zeilen
-zoovele in de lucht fladderende vogels schijnen te zijn. Al de lijnen
-van het strand zijn volkomen zuiver; de kust wordt door een
-opeenvolging van halfcirkelvormige baaien en scherpgetande
-voorgebergten afgewisseld. Hier heeft men den Caltofano, die een
-Monte-Pellegrino in het klein schijnt; een weinig verder het terras
-waarop de stad Termini gelegen is; nog verder de vooruitspringende punt
-van Cefalù; eindelijk doet zich in de verste verte, op zestig
-kilometers afstands, kaap Orlando als een blauwachtige schaduw voor.
-
-In het midden der zee steken, als pyramiden boven den mist, de drie
-hooge eilanden Ustica, Felicudi en Alicudi uit; dikwijls zelfs kan men
-den wazigen groep der eilanden Lipari en Volcano onderscheiden.
-
-Op den toren van den Monte-Pellegrino had men dit spaansche opschrift
-van het paleis Ziza best kunnen griffelen:
-
-
-               „Del orbe Europa es honor,
-                De Europa Italia verjel,
-                Sicilia compendio del,
-                Y esta vista la mejor!” [1]
-
-
-Nog treft men een aantal lieden op de wereld aan, die, onder den
-invloed der dichterlijke herinneringen hunner jeugd, in de ijzeren
-spoorwegen een beklagenswaardige nieuwigheid zien, en aan de oude
-trekschuit boven de lokomotief de voorkeur geven. Ieder zijn smaak! Met
-hen kan men het eens zijn, dat de niet zeer gemakkelijk hangende
-waggons de reizigers op een onaangename wijze schudden en schokken, en
-dat het stoomfluitje een afschuwelijk muziekinstrument is; maar in
-weerwil van al deze en nog andere bezwaren, is het niet minder waar dat
-de snelheid, waarmede men voortvliegt door de achtereenvolgende
-landschappen, waarvan het eene het andere als het ware aanvult, niet
-weinig het schoone verhoogt der natuur, door welke men heenstoomt.
-Daarenboven, in een land dat nog zoo barbaarsch is als Sicilië, voert
-het stoomrijtuig al de denkbeelden eener nieuwe wereld met zich. Door
-zijne verschijning alleen in den wagen van een spoorweg, is de reiziger
-een zendeling der beschaving.
-
-Dat gedeelte van de Gouden Schelp, waardoor de spoorweg loopt, is niet
-minder schoon dan de aan den voet van den Monte Pellegrino gelegen
-landstreek. Een zee van groen ontplooit zich tusschen de kust en de
-steilten van den Monte-Griffone met zijne geelachtige hier en daar met
-grotten doorsneden wanden. Dorpen door oranjeboomen omringd, oude
-torens, waterleidingen met ongelijke bogen, kleine heuvels, waarboven
-weder steile rotsen oprijzen, volgen elkander haastig op. Hier hebt gij
-Bagaria en Santa Flavia, met hare groote paleizen, hare lusthuizen,
-hare kerken met geverniste, in de zon glinsterende daken. Aan onze
-linkerhand verheft zich de monte Caltofano, de oostelijke wachter der
-baai van Palermo; vervolgens ziet men zijn voet zich spiegelen in een
-baai, wier wateren eertijds een phenicische en grieksche stad
-besproeiden, thans door het vlek Solunto vervangen. Nu stoomen wij
-langs den oever voort, trekken langs twee of drie rotsachtige
-voorgebergten heen, en dringen stoutweg door de bres van een muur eene
-middeleeuwsche stad met zware gekanteelde torens binnen. Het is la
-Trabbia, het laatste station van den spoorweg in 1865.
-
-Eenige omnibussen wachten de reizigers op om hen naar Termini over te
-voeren; maar dat tochtje van vier kilometers moet door eene rivier
-plaats hebben. Doch in weerwil van de daaraan verbonden bezwaren
-bereikt men genoemde belangrijke stad. Zij ligt op een hoog terras, aan
-den zeekant steil afdalende, en door een lachende landtong met den
-prachtigen berg San Calogero verbonden. Aan den oever der
-Middellandsche zee, zoo rijk nogtans in prachtige gezichten, is er
-misschien niet een, dat in bevalligheid en majesteit dat van Termini,
-zoo terecht la splendidissima genoemd, overtreft. De berg San Calogero,
-wegens de zuiverheid zijner vormen met een vulkanischen kegel te
-vergelijken, rijst regelrecht van den oever der zee tot op acht-honderd
-ellen hemelwaarts, en loopt in een kruin, aan de tanden eener zaag
-gelijkende, uit, zoodat hij veel van den rand eens uitgebranden kraters
-weg heeft. De geheele berg is met witte, waaiervormige voren
-doorsneden, waartusschen hier en daar het bevalligste groen wast; op de
-lagere hellingen ziet men van deze voren niets, daar zij overal met het
-dichte groen der olijfboomen gevuld zijn. Haar bekoorlijke baai, die
-een honderdtal booten en eenige grootere vaartuigen tot haven dient,
-strekt zich tusschen het terras van Termini en den voet van
-laatstgenoemden berg uit; rondom deze baai blinkt de stad op de
-hellingen, als een mengeling van steenen en daken. Binnen in, niet ver
-van den oever, ontspringen de heete bronnen, waaraan de oude grieksche
-volkplanting van Thermae haar langzamerhand in Termini verbasterden
-naam te danken had. Daar, zooals de legende zegt, werd weleer de
-goddelijke Herkules in zijn vaart gestuit. Vermoeid van het najagen der
-ossen van Helios, smeekte hij den nymfen der bron om nieuwe veerkracht
-voor zijne ledematen, en kwam hij geheel verjongd uit het bad te
-voorschijn. Men ziet, wanneer de doctoren en de industrieëlen van
-Termini de deugdelijkheid hunner wateren zullen uitbazuinen, dat zij
-van vrij hoog de geschiedenis der wonderdadige bronnen kunnen ophalen.
-Onder zoovele badplaatsen, die overal de namen in het rond doen klinken
-der groote personages, die haar bezochten, is er niet een die, als
-Termini, er op roemen kan de kracht te hebben hergeven aan den zoon van
-Jupiter en bezongen te zijn geworden in de Oden van Pindarus.
-
-Daarenboven hebben sedert drie duizend jaren de bronnen van Herkules
-niets van hare deugdelijkheid verloren, en de inwoners zullen dit wel
-gewaar worden, als zij verstandig genoeg zullen geweest zijn het
-vervallen badhuis weder op te bouwen, hunne straten te reinigen, en
-hunne smerige herbergen door bekoorlijke logementen te doen vervangen.
-Dan zullen de vreemdelingen, die tegenwoordig het niet durven wagen
-naar Termini te trekken, uit vrees om er door ongedierte te worden
-verslonden, den weg leeren kennen eener stad, die, door hare ligging,
-de schoonste onder de schoonen is en door hare geneeskrachtige bronnen
-zoovele middelen aanbiedt tot herstel van kranken en uitgeputte
-lijders.
-
-Voorbij Termini loopt de kustweg langs den voet van den berg San
-Calogero; vervolgens door een breeden bergstroom, waarvan de spoorweg
-van Palermo naar Catana weldra de bedding in beslag zal nemen. Deze
-bergstroom is de Fiume-Torto. Het rijtuig gaat op een droge plek over,
-terwijl de reizigers zich op een brug met een tiental bogen wagen, die
-nog niet geheel voltooid is. Weldra ontwaren wij rechts van den weg een
-groot vlak bergplat, met regelmatig gevormde hellingen als de
-glooiingen eener vesting.
-
-Op dat terras, zoo uitmuntend gelegen om er een stad op te bouwen,
-vindt men geen enkel huis; maar eertijds stond daar de groote grieksche
-stad Himera. Aan den voet van dit bergplat behaalden de Grieken van
-Sicilië eene beslissende overwinning op een groot leger Karthagers, en
-wel denzelfden dag, waarop de Atheners de persische vloot bij Salamis
-vernielden. Daar, op dat strand, werden de karthaagsche schepen aan de
-vlammen prijs gegeven en blies Hamilkar den adem uit; maar daar ook,
-twee-en-zeventig jaar later, liet de verschrikkelijke Hannibal, nadat
-hij Himera in een puinhoop had doen verkeeren, drie duizend harer
-krijgslieden ter dood en hun bloed aan de schim van zijn voorzaat ten
-offer brengen. Op dit oogenblik is er zelfs geen steen van deze stad
-der oudheid overgebleven.
-
-Zoo de groote grieksche stad heeft opgehouden te bestaan, omringde in
-vergoeding daarvan het eenvoudige kasteel van Kephalodion zich met
-huizen, nam trapsgewijs in belangrijkheid toe en eindigde met, onder
-den naam van Cefalù, de meest bevolkte plaats der kust tusschen Termini
-en Barcelonna te worden. Het voorgebergte, waaraan de stad haar
-griekschen naam (Kephelè) verschuldigd is, is door zijn vorm het
-merkwaardigste punt van de kust. Het is een geweldig groote rots, wier
-naar de zee gekeerde zijde loodrecht afdaalt. Hare hooge, geelachtige,
-hier en daar zwart gestreepte wanden schijnen over de huizen heen te
-hangen, die allen tegen elkander op den uit puin en brokken
-saamgestelde aarden voet van het voorgebergte gedrongen zijn. Van het
-plein der kathedraal gezien, vertoont zich de rand van de rots, die
-zich ter hoogte van meer dan honderd ellen tegen de blauwe lucht
-afteekent, als de wal van een reusachtige vesting, en wat de
-begoocheling nog vermeerdert, is, dat de kanteelen van een muur, door
-de hand der menschen daar opgetrokken, de rots over hare geheele
-uitgestrektheid omringen. Als men des nachts deze uitgetande rotspunten
-bij het schijnsel der starren ziet, grenst de uitwerking daarvan aan
-het tooverachtige.
-
-Daar de weg langs de kust nog niet geheel voorbij Cefalù voltooid was,
-was ik genoodzaakt een dag of acht op de stoomboot, die mij naar
-Milazzo zou voeren, te wachten, of mijn tocht op den rug van een
-muilezel voort te zetten. Ik koos dit laatste, en bij het aanbreken van
-den volgenden morgen stond een echte Siciliaan met het gewenschte
-gedierte voor mijne deur. Ik wierp mij op een groot pakzadel, en was
-genoodzaakt de houding van een chineeschen Bouddhist aan te nemen; mijn
-gids sloeg een kruis, deed den muilezel een gewijd zakje om, waarin een
-afbeelding van de Santissima Maria Addolorata, en gaf door klappen van
-zijn tong het sein tot vertrek. De lucht was nog vrij koel; en niet
-zonder een groote voldoening voelde ik weldra de zon doorkomen en de
-atmosfeer met hare stralen verwarmen. Mijn gids was een flinke kerel,
-die mijne vragen half scheen te raden. Mijn muilezel had geen lust
-tegen de steenen op den weg te stooten; het landschap was prachtig en
-wisselde onophoudelijk in uitgestrektheid af, naarmate ik een baai
-omtrok of een voorgebergte opsteeg. Het kwam mij voor, dat mijn reis op
-geen aangenamer wijze kon gedaan worden.
-
-Intusschen begon de zon langzamerhand te klimmen. Terzelfder tijd
-verspreidde zich in de benedenlucht een grijsachtige mist, terwijl hij
-over de oppervlakte van het water heenschoof. Bij het voorttrekken
-langs den oever waren de beide Eolische eilanden Felicudi en Alicuri
-door den damp voor ons verborgen; wanneer wij een of ander voorgebergte
-beklommen, kwam op hare beurt de zee slechts flauw door den mistsluier
-te voorschijn, en tegen het noorden zagen wij op nieuw, boven den nevel
-uit, de beide vulkanische pyramiden oprijzen. De warmte werd hoe langer
-zoo drukkender en geen koeltje bewoog zich in de lucht. Eveneens lag de
-zee roerloos, en de troebele wateren, die uit de rivieren stroomden,
-lagen tot op een afstand van verscheidene kilometers, om zoo te zeggen,
-boven op den zeeplas. Ik was van mijn muildier gestegen, welks zadel
-ondragelijk heet was geworden, en met vrij wat moeite liep ik over de
-keien van het strand, of in de met steenen bezaaide droge beddingen van
-den bergstroom. Mijn gids stiet van tijd tot tijd een verwensching
-tegen den sirocco uit, en met innige verrukking sloeg ik een blik op de
-sneeuwlagen en de schaduwrijke bosschen der Madonia-bergen.
-
-Eindelijk bereikten wij Santo Stefano, het doel van onzen tocht op
-dezen dag, en tot overmaat van genot mocht ik er in een herberg
-uitrusten, die een der wonderen van Sicilië is, want men vindt er een
-voorkomenden herbergier, versch water, een gouden maaltijd, een heldere
-kamer en een zuiver bed. Santo Stefano is een zeer nijver vlek, dat met
-den dag in bevolking toeneemt; geen twijfel of het zal een belangrijke
-stad worden, als het met het overige Sicilië door goede rijwegen zal
-verbonden zijn. Eertijds lag het te midden van bosschen op een bergtop;
-maar de inwoners, wie het verdroot zoo hoog te moeten wonen, vestigden
-zich de een voor, de ander na, op den oever. Zonderling inderdaad, maar
-ten bewijze hoe de maatschappij, zelfs in de minst beschaafde streken
-van Europa, wordt gewijzigd, dient dat al de steden van dat
-siciliaansche kustland van hooge steile rotsen zijn afgedaald, om zich
-in de nabijheid van het strand neer te slaan. Eertijds was het de
-eerste zorg der vroegere maatschappij, zich te verdedigen: iedere stad
-vestigde zich op een eenzamen bergtop, omringde zich met muren en
-verschanste zich achter torens. In de nieuwere tijden is de eerste
-behoefte die van den arbeid. Ook verlaten de inwoners achtereenvolgens
-hun arendsnesten en komen zich aan den oever der zee of op de wegen,
-die de vlakte doorkruisen, legeren, en bouwen er woningen, die, wel is
-waar, het landschap minder luister bijzetten, maar veel gezonder en
-beter zijn ingericht. Langs deze geheele kust vergroot iedere Marina
-zich ten koste van den Borgo, en eindigt de oude stad met een prachtige
-bouwval te worden, als een opeenstapeling van rotsen op de kruin der
-bergen opgehoopt. Welke heerlijke sujetten voor schilderijen leveren
-deze oude, gedeeltelijk verlatene steden, als Pollina, Caronia en San
-Fretello op! Maar genoeg hiervan.—Eenige uren rijdens in den wagen
-waren voldoende om mij van Santo Stefano naar Santa Agata te voeren,
-waar de gewone rijweg weder begint—hetgeen op Sicilië nog een groote
-bijzonderheid, ook wegens het steile van het kustland, is. Zoodra ik
-Santa Agata verlaten had, moest ik een der fiumare oversteken, dat wil
-zeggen een uitgestrekte, met steenen bezaaide vlakte, waaraan dichte
-massa’s mirten, laurierkers en andere heesters, hier en daar tusschen
-de keisteenen opwassende, den bevalligen naam van Kosa-Marina gegeven
-hebben.
-
-Bij iedere wending van de kust levert het landschap een nieuw
-gezichtspunt op. Hier hebt gij de oude stad van Naso, die op den top
-van een berg verrijst; wat verder heeft men een voorgebergte van wit
-marmer, waarop een vestingtoren prijkt; daarna komt men aan den voet
-der ronde granietrotsen van kaap Calavà, waar de weg door een tunnel
-loopt. Maar niet één plek haalt, wat de ligging betreft, bij de
-grieksche stad Tyndaris! Het granieten bergplat, waarop deze oude
-volkplanting der Messeniërs gevestigd was, verheft zich meer dan twee
-honderd ellen boven den zeespiegel en eindigt in steile klippen die
-loodrecht in zee afdalen.
-
-Even als in andere oude steden van Sicilië, zooals Termini, Taormina,
-Syracuse, was de schouwburg, die van romeinsche bouworde schijnt en
-ongetwijfeld een nog ouder gebouw vervangen heeft, op de helling
-opgetrokken, vanwaar men een allertreffendst uitzicht geniet. Aan
-weerszijden heeft men een halfcirkelvormige baai, met lange door
-olijfboomen gekroonde hellingen omringd. Ter linkerzijde begrenzen de
-rosachtige massa’s van kaap Calavà den gezichteinder; ter rechterzijde
-strekt zich tot ver in zee de enge landweg van Milazzo uit. Tegenover u
-stijgen de verbrande kegels van Volcano, schijnbaar zeer nabij, uit het
-azuren bed der Middellandsche zee op, en nog verder scharen zich langs
-den zoom van den horizon de wazige toppen der andere Eolische eilanden
-tot aan Stromboli toe. Ten oosten ziet men de blauwachtige lijn der
-italiaansche Apennijnen zich afteekenen, terwijl in het noorden de
-bergketen der neptunische bergen zich verheft, en de besneeuwde kruin
-van den Etna over deze eerste reeks van met steden en dorpen bezaaide
-gebergten henenkijkt.
-
-De stad Tyndaris bestaat niet meer, maar de daarom heengelegen streek
-is altijd een der vruchtbaarste, der meest bebouwde en der
-rijkstbevolkte van geheel Sicilië. De talrijke vlekken niet
-medegerekend, liggen de drie belangrijke steden Patti, Barcelonna,
-Milazzo in een bestek van minder dan dertig kilometers bijeengegroept,
-en de smalle strook kustland levert in overvloed tarwe, olijven,
-oranjeappelen en de andere voor het onderhoud der bewoners benoodigde
-voortbrengselen van den grond op. Van deze drie steden is Barcelonna de
-volkrijkste, maar de meestbekende is Milazzo, de oude grieksche
-volkplanting van Mylœ.
-
-
-
-
-
-
-II.
-
-    Messina.—De Scala.—Gezicht van Messina en van de
-    Straat.—Bombardementen en aardbevingen.—Messina’s belangrijkheid
-    als koopstad.—De Straat van Faro.—De kwallen van de haven.—De
-    spoorweg van Messina naar Catania.—De fooien en de
-    bedelaars.—Bestijging van kaap Alessio.—Het theater van
-    Taormina.—Gezicht van den Etna en van de uitbarsting des
-    Monte-Frumento.
-
-
-Ik kon mij echter te Milazzo niet lang ophouden, maar spoedde mij van
-daar naar Messina, en wel langs de kust door dichte olijfbosschen. Hier
-en daar heeft men enkele lage met tamarisken bedekte duinen. Eenige
-vervallen dorpen omzoomen den weg, terwijl tot ver op de hoogten oude
-schilderachtige kasteelen en gedeeltelijk gerooide bosschen zich aan
-het oog voordoen. Toch blijft de gezichteinder beperkt tot aan de bijna
-altoos droge rivier del Gallo; als men die is overgetrokken begint men
-te klimmen. In plaats van het zeestrand te volgen, loopt de weg
-zigzagsgewijs langs de steile bergen op, die ten westen van Messina
-oprijzen, en ontsluiert zich voor het oog des reizigers al meer en meer
-het uitgestrekte panorama der siciliaansche kusten en der zee van
-Lipari.
-
-Nog bevindt men zich op de noordelijke helling van het eiland, op een
-afstand van ten minste tien kilometers van Messina: maar, als men op
-den fiscus let, zou men wanen reeds zijn intocht in de stad te hebben
-gedaan; want de ambtenaren der belasting, die aan den voet van den berg
-op post zijn gesteld, onderzoeken naar hartelust de karren en de met
-bagage bedekte rijtuigen, en tasten onbeschaamd in de zakken der
-voorbijgangers, om te zien of zij ook kaas of flesschen olie met zich
-voeren. Dit cordon van douanen strekt zich langs eene geheele bergketen
-uit.
-
-Voor gewone rijtuigen duurt de bestijging, die lang en moeielijk is,
-niet minder dan twee uren. Men komt langs de olijfstreek; vervolgens
-voorbij het dorp Gesso, geheel met torens en oude bolwerken uit de
-middeleeuwen omheind, en trekt eindelijk diepe ravijnen tusschen met
-heideplanten bewassen hellingen door. Geen huis, zelfs geen boom doet
-zich aan het oog voor: slechts de eentonige opvolging der bruine of
-roodachtige bergtoppen. Indien men den helderen hemel niet boven zich
-had, noch den geur der welriekende planten inademde, zou men meenen te
-midden van de schotsche Hooglanden of de ruwe streken van sommige
-deelen van Ierland te zijn.
-
-Eindelijk bereikt de weg het hoogste punt van de Scala, en alles
-verandert als bij tooverslag. Aan zijne voeten ziet men een afgrond
-gapen, waaruit de toppen van scherpe met pijnboomen begroeide heuvels
-oprijzen. In de laagte ontplooit zich, als een relief in miniatuur, de
-stad Messina met vestingwerken en kloosters omgeven, en schuift in het
-midden der blauwe wateren het bevallige schiereiland vooruit in den
-vorm van een sikkel, waaraan het den griekschen naam van „Zankle” te
-danken heeft. Ten zuiden rolt de Ionische zee tot aan den onmetelijken
-gezichteinder hare wateren voort; ten noorden rust de blik op de
-beroemde straat van Faro, waarop sedert de dagen van den wijzen Ulysses
-zoovele zeevarenden zich hebben gewaagd, en die van hier gezien een
-breeden, kronkelenden stroom gelijkt. De blik kan hem geheel en al
-overzien, met zijne door de stroomingen veroorzaakte rimpels en kolken.
-Bij het zandige punt van Faro onderscheidt men duidelijk het witte
-schuim van den Charybdis en het worstelen der golven, die of in het
-kanaal zelve of bij den ingang tegen elkander inloopen. Stoombooten,
-een lange voore achter zich latende en haar rookpluim ontplooiende,
-schieten door geheele vloten van onderscheiden zeilvaartuigen heen, die
-zich doodbedaard laten voortstuwen al naar de luim van de zee het
-medebrengt. Op den tegenovergestelden oever smelten de steden en
-dorpen, Reggio, San-Giovanni, Scylla, Bagaria tot een onafgebroken lijn
-van in de zon schitterende huizen ineen; maar boven de bevallig
-omtuinde villa’s ontwaart men in de hellingen sombere grotten, als
-lange plooien in een mantel, die door de roodachtige rotsmassa van
-Aspremonte, voor altoos door Garibaldi beroemd geworden, heen
-slingeren. Aan de zijde van Sicilië tilt de bergketen der Peloren
-ontelbare, in scherpe punten uitloopende toppen hemelwaarts, bekleedt
-hare zijden met groen heestergewas en bijeengegroepte boomen, terwijl,
-aan den kant van Italië, het vasteland allerprachtigst eindigt in een
-dorren berg met een eentonige spits gekroond. Het gezicht op de
-siciliaansche hoogten is allerschilderachtigst, terwijl het laatste
-voorgebergte van Europa iets plechtigs en ontzaglijks heeft.
-
-Als een wervelwind dalen wij boven van de Scala naar Messina af. De
-naar beneden loopende weg slingert zich met snelle wendingen om de
-ravijnen en bergwanden, gaat langs villa’s en kloosters, en verlengt
-zich tot in de stad over een uitgedroogd bed der rivier. Nog staat het
-statige gezicht der zee en der bergen ons voor oogen, en reeds rolt het
-rijtuig over het witte plaveisel der Garibaldi-straat en krijgt men
-niets meer van de natuur te zien, dan bij iedere dwarsstraat een
-vluchtig kijkje op de blauwe wateren van de haven en de bergen van
-Calabrië.
-
-De inwoners van Messina zijn niet weinig aan hunne stad gehecht.
-Gedurende de verschillende belegeringen, die zij hadden door te staan,
-hebben zij zich tot het uiterste verdedigd, en zelfs de vrouwen, zoo
-als een oud krijgsdeuntje vermeldt, hebben met hare echtgenooten en
-broeders in geestdrift gewedijverd, waar het aankwam op het beschermen
-van hare haardsteden en altaren. Bij den opstand in 1848 werden de
-napolitaansche soldaten uit de stad en de hooggelegen straten verdreven
-en de opstandelingen bijgestaan door de dames van Messina, die de
-bronzen standbeelden der Bourbons tot kogels hielpen smelten, bestemd
-om van de heuvels het kanon der citadel te beantwoorden. Maar de
-citadel bleek onneembaar en spaarde de stad, vooral dat gedeelte,
-hetwelk den naam van Terra Nova draagt, niet. In 1861 toonde zij zich
-genadiger, ofschoon het blijkt dat de bevolking zeer voor een nieuwe
-bestraffing uit de vuurmonden dier vesting bevreesd was: immers nog
-heden ten dage leest men op menige woning dit beschermende opschrift:
-proprietà francese, proprietà inglese, proprietà prussiana.
-
-Messina, zoo als te hopen is, zal geen bombardement meer hebben door te
-staan, maar zoo de stad al geen vrees behoeft te koesteren voor de
-vijandelijke kogels, toch wordt zij altoos bedreigd door de in haar
-bodem besloten gassen. Messina ligt als het ware in het midden tusschen
-de met elkander in gemeenschap staande vulkanen van Sicilië en
-zuidelijk Italië, en misschien dat hare ligging in het dal door de
-straat gevormd medewerkt tot vergrooting van het gevaar. Geen enkele
-stad in Europa is meer regelrecht door de aardbevingen bedreigd
-geworden dan Messina; niet een heeft er zóó door geleden. In 1783
-werden er honderde huizen en torens door omvergeworpen, terwijl de
-gewelven der kerken scheurden en spleten, en de geweldig opgezette zee,
-na in een oogwenk twee duizend op den oever der Scylla saamgestroomde
-menschen te hebben verzwolgen, de haven van Messina binnendrong, al de
-schepen deed zinken, en de prachtige rij paleizen, die den oever
-omzoomden, wegspoelde. Meer dan twaalf duizend personen kwamen bij dit
-verschrikkelijke ongeval om, en hoewel er bijna zeventig jaren sedert
-deze ramp zijn voorbijgegaan, kan men er nog op verschillende plaatsen
-de uitwerking van zien. Zelfs in het Corso liggen nog altijd een aantal
-muren omver en gespleten, zijn verscheidene kroonlijsten verdwenen, en
-heeft een massa beeldhouwwerk plaats gemaakt voor muurbloemen en andere
-door den wind gezaaide planten. Gedurende de voorspoedige jaren der
-negentiende eeuw hebben de inwoners van Messina voor een groot gedeelte
-hun stad weder opgebouwd, en zelfs nieuwe wijken voor de altoos
-aanwassende bevolking gesticht; maar ieder oogenblik kan een nieuwe
-reeks van aardschokken den grond doen schudden en nogmaals de stad in
-een puinhoop veranderen. Ongelukkig genoeg kan de tegenwoordige
-wetenschap den periodieken terugkeer dezer vreeselijke
-natuurverschijnselen nog niet voorzien of aankondigen; en hoewel de
-richting die deze aardschuddingen nemen vrij wel bekend is, heeft de
-gemeenteraad van Messina er niet aan gedacht het plan der stad te
-wijzigen, opdat voortaan de huizen alleen zouden gebouwd worden in een
-met de golvende beweging van den grond gelijkloopende lijn. Eer men tot
-het nemen van zulk een maatregel overgaat, zal misschien een nieuwe
-aardbeving den grond hebben omgekeerd.
-
-Door al de oorlogen, bombardementen en aardbevingen laat het zich
-begrijpen dat de stad Messina, zoo uitmuntend voor den handel gelegen,
-geen groote belangrijkheid heeft verkregen. De haven dezer stad is het
-centrale punt der Middellandsche zee; aan de eene zijde strekt zich de
-Ionische zee tot aan de stranden van het oosten uit; aan de andere
-zijde reikt de Tyrrheensche zee tot aan de Golf van Lyon en besproeit
-de spaansche en fransche kusten. Messina is dus de natuurlijke
-stapelplaats voor al de vaartuigen, die den onmetelijken handel ter zee
-tusschen het westelijk Europa en den Levant drijven. De reede is
-daarenboven een voortreffelijke toevlucht voor vaartuigen, en er kunnen
-schepen van den grootsten diepgang zonder vrees het anker werpen. De
-vorming dezer haven, wier natuurlijke, tot verweg zich uitstrekkende
-zeebrekers door de hand der menschen schijnen gelegd, is uit een
-geologisch oogpunt des te merkwaardiger, daar de kust van Messina zeer
-steil is en met een vrij scherpen hoek in de zee afdaalt. Men kan het
-bestaan dezer haven en van het bochtige schiereiland der citadel zich
-slechts verklaren door een wegzakking van den grond, of door de werking
-van kolken in de eertijds wel engere straat van Charybdis. De Ouden
-geven er een veel eenvoudiger verklaring van. Op zijn tocht door
-Sicilië zou Saturnus, de vader der goden, zijn geweldig groote zeis in
-het hart der golven hebben laten vallen;—maar helaas! heeft men sedert
-dien tijd toch niet opgehouden te sterven.
-
-De belangrijkheid van Messina kan niet anders dan aanwassen, wanneer
-het noorden van Afrika in de geschiedenis der aarde de rol zal hebben
-op zich genomen, waartoe het blijkbaar door zijne gelukkige ligging aan
-de boorden der Middellandsche zee geroepen is. Wanneer Port Saïd,
-Benghazi, Tripoli, Tunis, Algiers, even als Alexandrië, groote
-handelsteden zullen geworden zijn, kan het niet missen of Messina, in
-het midden van al deze lijnen tusschen de meeste plaatsen der
-Middellandsche zee gelegen, zal op een verbazende wijze met al deze
-veranderingen haar voordeel doen. Laat ons ook hopen, dat, op een min
-of meer verwijderd tijdstip, Messina het eerste siciliaansche station
-van den grooten ijzeren spoorweg van Parijs naar Syracuse en Girgenti
-zijn zal. Reggio zal het uitgangspunt wezen van een spoorweg, die
-Italië in zijn geheele lengte zal doorsnijden. Spoedig daarop zal het
-geheel voltooide siciliaansche net de reizigers en koopwaren overvoeren
-naar de kaaien der stad, die Reggio van den anderen kant der zeestraat
-aanstaart. Wat zal er dan te doen overblijven, dan een viaduct te slaan
-over de beide tegen elkander overliggende oevers, waarvan de uitvoering
-tot de wonderen der wereld zou behooren, maar niettemin te
-verwezenlijken zou zijn. Maar dit zou in elk geval ook al door
-vreemdelingen moeten tot stand worden gebracht; want in alles is de
-stad Messina haar materieëlen vooruitgang hoofdzakelijk verschuldigd
-aan de Duitschers, Engelschen, Franschen en Italianen van het noorden,
-die zich hier van den handel hebben meester gemaakt, en door den
-spoorweg zich ook het monopolie van het vervoer te land verzekeren. In
-spijt van hare liefde tot den geboortegrond, laat de bevolking van
-Messina aan de bewoners van het vasteland de zorg over om het land te
-verrijken en wegen, fabrieken, villa’s en paleizen aan te leggen.
-Trotsch op haar heerlijk klimaat, haar haven, haar straat, hare bergen
-en alles wat de natuur haar geschonken heeft; wat nog meer zegt,
-hoogmoedig op de heldhaftige worstelingen zich voor hare
-onafhankelijkheid getroost, heeft zij toch het recht niet zich te
-beroemen op haar vooruitgang en volharding, waar er sprake is van de
-werken der beschaving. Door een groot deel harer inwoners wordt de
-bedelarij meer op prijs gesteld dan de arbeid; het wemelt op de hoeken
-der straten en op de kaaien van bedelaars, die, onder het uiterlijk van
-hôtelbedienden, van schuitenvoerders, van vetturini, den vreemdeling
-slechts zoeken te bedriegen en in een minuut of vijf het
-levensonderhoud voor een week te winnen. Het openbaar onderwijs moet
-wel in een erbarmelijken toestand verkeeren, als men de armzaligheid
-nagaat van twee of drie boekwinkels, die men op den Corso en in de
-Garibaldi-straat aantreft. Overigens heeft men slechts de leelijke
-ongewasschen gezichten aan te zien van een groot aantal inwoners van
-Messina, om er van overtuigd te zijn, dat zij nog vrij wat vorderingen
-moeten maken, zoo zij, evenals hunne voorvaderen van Messina, op den
-titel van edele burgers aanspraak maken kunnen.
-
-Even als te Palermo en in bijna alle andere siciliaansche steden, is de
-smerigheid der binnenwijken waarlijk allerverschrikkelijkst. Rondom
-zekere kerken en aan de boorden der fiumare die door de stad
-heenloopen, zijn een aantal huizen slechts afzichtelijke hutten, waar
-de mannen en vrouwen hot en haar bij elkander wonen te midden van
-allerhande stank en rottende voorwerpen. Toch, bij het uitbreken van de
-cholera of iedere andere pest, zouden honderden van deze rampzalige
-schepsels misschien meer geneigd zijn in opstand te komen om de
-gewaande „vergiftigers” te vermoorden, dan om hunne ellendige krotten
-schoon te maken. De voornaamste straten en de beroemde Marina, die de
-kaai omzoomt, zijn zelven, in weerwil van haar aanmatigenden bouwtrant,
-meer dan smerig. De haven, waarin al de onreinheden der stad zich
-ontlasten, zou, even als de haven van Marseille, slechts een geweldige
-vuilnisstal zijn, indien zij niet ten noordoosten openlag voor den
-stroom uit de Straat. Ontelbare zeekwallen, door het volk zeespeeksel
-geheeten, zijn onophoudelijk bezig met het water in de haven te
-reinigen. Deze schepsels onderscheiden zich van de meeste andere
-kwallen door den rijkdom van kleur en hunne schoone vormen. Hun
-doorschijnende mantel is met rose of violet dooraderd, en iedere
-golving, iedere plooi wijzigt de zachte tinten; de tentaculen, eveneens
-rooskleurig, zijn dun als draden en dobberen bevallig op de golven. Bij
-millioenen bevolken deze dieren het water der haven van Messina; vooral
-vereenigen zij zich in zwermen in de nabijheid der vaartuigen, en de
-golf, die hen wiegt, knoopt hunne vliezen in onoplosbaar netwerk samen.
-Geen roeispaan beroert het water zonder een hoop dierlijke vezels op te
-halen. Over dag heeft het water, dat van kwallen wemelt, vaak een
-roséachtige kleur, en des nachts schittert de zee van een dof
-phosphorisch licht.
-
-Tegenwoordig verbindt een spoorweg, die onder langs de bergen van de
-kust loopt, Messina met de stad Catania, een honderd kilometers ten
-zuiden, niet ver van den voet des Etna’s. Het is een groote
-vooruitgang. Overigens blijven zij, die tegen de spoorwegen uit naam
-van het schilderachtige protesteeren, altoos vrij om de kust te volgen
-en alzoo den gewenschten langzamen voortgang te huldigen.
-
-In 1865 had ik geen keus tusschen den spoorweg en den stofferigen weg,
-en ongelukkig belette de zorg voor mijn bagage mij te voet te gaan.
-Immers het was alles behalve een genot dien tocht af te leggen in een
-kar, die den weidschen naam van diligence droeg en door de
-postadministratie werd bezorgd. Gezwegen van het voertuig zelve, een
-oude kast, die men zich niet de moeite gaf schoon te maken, en die
-verschrikkelijk naar leer en allerhande vetwaren rook, hadden wij veel
-uit te staan van het stof en van het hotsen. Op de plekken, waar de weg
-tamelijk goed is, wordt men in een wezenlijke wolk gehuld en is het
-onmogelijk zonder sluier voor den mond adem te halen. Nu en dan is men
-echter bevrijd van het stofeten; het is alleen dan als men het
-steenachtige bed van de een of andere fiumare doortrekt.
-
-Maar de stof en het rijden door dergelijke droge stroombeddingen zijn
-niet de eenige bezwaren, die een reis met de diligence op dezen kustweg
-oplevert: zij stelt de vreemdelingen ook aan de onbeschaamdheid der
-bedelaars bloot, die de roovers van eertijds hebben vervangen. Eer men
-Messina verlaat, draagt de signor corriere reeds zorg, de niet
-siciliaansche reizigers, als hij die in zijn rijtuig heeft, te
-waarschuwen dat zij niet kwaad zouden doen zich van de noodige koperen
-geldstukken te voorzien, ten einde aan alle aanvragen te voldoen. In de
-eerste plaats hebben de postiljons, krachtens een vrij oude
-overlevering, het recht verkregen vijf baïocchi per iedere halte, boven
-de voor de reis bepaalde som, te eischen. Vervolgens laat de corriere
-zelf nooit na zijne tochtgenooten de op den liefelijksten toon
-uitgesproken woorden en de innemendste blikken toe te dienen, om,
-zonder iets bepaalds te zeggen, te doen begrijpen dat zijne aanspraken
-op de edelmoedigheid der hooggeschatte vreemdelingen nog veel gegronder
-zijn dan die der postiljons. Daarbij, als men even het hoofd aan het
-portier brengt, ziet men aan alle zijden niets dan lieden met
-uitgestoken handen: aan de dorpen, voor de vensters der huizen, zijn
-het kreupelen, kranken, grijsaards en in lompen gekleede vrouwen;
-eindelijk voor de kerken, de bedehuisjes, de tallooze langs den weg
-staande kapellen, zijn het bedelmonniken, zich aanbiedende om een Pater
-of Ave op te zeggen voor hen die hun eenige geldstukken toewerpen. Een
-hunner, een jong mensch in de kracht des levens, vervolgde ons bij het
-oversteken van een vrij lange fiumare, terwijl hij ons verzocht een
-tamelijk ruw gesneden heiligenbeeldje te koopen. Ik had reeds vrij wat
-zonderlinge siciliaansche monniken gezien; maar geen enkel kwam mij zoo
-vreemd voor als deze verwonderlijke hardlooper met opgeschorte pij,
-haveloozen baard en krijschende stem.
-
-Ik zou hier een vergelijking kunnen inlasschen van dit bedelvolkje met
-dat van andere landen, onder anderen met de onbeschofte spaansche
-broeders van hun gilde, die u de hand toesteken alsof zij in de andere
-een mes hielden, en dan tot het resultaat komen dat de siciliaansche
-aalmoesvragers van een geheel ander ras en bij slot van rekening zeer
-onverschillig zijn. Maar er rest mij nog zooveel te beschrijven behalve
-hetgeen ik zou willen schetsen,—zooals de antieke, op een voorgebergte
-tronende citadel van Forza d’Agro, een waar arendsnest gelijk de
-dichters zeggen—dat ik den lezer voeren moet naar de andere zijde van
-kaap Alessio, die een geheel bijzonder karakter van woeste schoonheid
-aanbiedt.
-
-De rots van het voorgebergte is over hare geheele hoogte gespleten, en
-vormt beneden een zwart schietgat van genoemde citadel, een soort van
-put, waarin allerhande slingerplanten in dichte trossen, als een
-waterval van groen, afdalen. Boven den vrij diep in het graniet
-uitgehouwen weg is de berg—die zeker een groot aantal aardbevingen en
-schokken te verduren heeft gehad—geheel met spitse punten omringd en
-met blokken bezaaid, die in kleur en vorm verschillen en aan het geheel
-het voorkomen van een bajert geven. Vóór u, aan den anderen kant, rijst
-de groote rots van Taormina op, wier voet allerbevalligst door de zee
-in steilten en inhammen is afgedeeld; men zou wanen geweldig groote ver
-in zee zich uitstrekkende leeuwenklauwen te zien. Op dit oogenblik
-loopen door al deze vooruitstekende landtongen tunnels, door wier
-duistere gangen de spoorweg, de schoonheden der natuur verachtende,
-heenstuift; maar de reizigers, die de pracht der natuur weten te
-schatten, zullen nooit nalaten er voor Alessio uit te stappen, om te
-voet de beide voorgebergten te beklimmen.
-
-Dat, waarop Taormina gelegen is, laat zich vrij moeielijk bestijgen;
-het is een natuurlijke citadel, minder ontzaglijk op het gezicht dan
-Forza d’Agro, maar niettemin van een onheilspellend voorkomen. De stad
-bestaat uit een rij huizen, op een enge bergvlakte tusschen het dal en
-de steile rots gelegen, waarop het oude beroemde kasteel zich verheft,
-sedert de tijden der Saracenen door al de veroveraars des lands
-telkenmale hersteld. Tauromenium onderging het ongelukkige lot van alle
-zoo goed door de natuur verdedigde steden: sedert eeuwen werd zij door
-al de tirannen van Sicilië elkander hardnekkig betwist. Tijdens den
-grooten slavenopstand op Sicilië, was deze stad het bolwerk der
-vrijheid; de opstandelingen verdedigden er zich met onverschrokken
-volharding; liever dan zich over te geven, verslonden zij elkaar, en de
-Romein Rupilius zou, indien een verrader er hem niet had binnen
-gebracht, er niets dan lijken gevonden hebben.
-
-Bij het vallen van den nacht bevond ik mij te midden van het
-onvergelijkelijke theater van Taormina, waar meer dan twintigduizend
-binnen hare wanden verzamelde Grieken tegelijk de verzen van Æschylus
-konden toejuichen en den rookenden top van den Etna aanschouwen.
-Terecht doen de reizigers een pelgrimstocht  naar deze beroemde plek,
-van waar men tegelijk het uitzicht heeft op de wijkende kust van
-Messina, de bergen van Calabrië en den fieren kolossus, aan welks voet
-geheel Sicilië gelegen is. In niet ééne streek ter wereld hebben de
-menschen tot nog toe op een indrukwekkender wijze de wonderen der kunst
-met de majesteit der natuur kunnen vereenigen! Meer dan tweeduizend
-jaren zijn verloopen sedert het tijdstip, waarop de Grieken zulk een
-volmaakte uitdrukking aan hun gevoel voor het schoone hebben mogen
-geven, maar helaas, verre van hen daarin op zijde te streven, schijnen
-zij, die de Grieken en Romeinen op Sicilië zijn opgevolgd, het zich tot
-taak gesteld te hebben de gedenkteekenen hunner voorgangers te
-vernietigen. Zelfs zij, die zich voor Mecaenassen, voor vurige
-beoefenaars der schoone kunsten hielden, en meer bepaald een zekere
-hertog van Santo Stefano, hebben tot dezen Vandalen-arbeid medegewerkt
-door de standbeelden en ander marmerwerk weg te voeren, om er hunne
-paleizen mede op te luisteren. Uit hetgeen er van het oude grootsche,
-door de Romeinen hernieuwde theater is overgebleven blijkt intusschen
-genoegzaam, dat het een monument van zeldzame schoonheid was. Men kan
-niet nalaten de granieten zuilen, de van hare standbeelden geplunderde
-nissen, het tooneel, het best bewaarde van al de in Europa aanwezige
-gebouwen van dien aard, te bewonderen. Maar wat vooral de bouwvallen
-van het theater van Taormina zoo schoon maakt, zijn de bogen, waar
-doorheen men het blauw des hemels of der zee, en de tusschen de
-struiken schuilende marmerblokken te midden van in het wilde
-opschietende heesters ontwaart.
-
-Toch beproefde ik het niet, bij de meer en meer vallende schemering, in
-al hunne bijzonderheden de overblijfselen van het theater van Taormina
-te bestudeeren, want de Etna bood mij een schouwspel aan, dat voor mij
-nog oneindig veel meer aangrijpends bezat. Het was voor het eerst dat
-ik den vulkaan van nabij voor oogen had, en op zijn naar het zuiden
-gekeerde zijde, juist vlak tegenover mij, onderscheidde ik de roode
-lava, die er over heen vloeide. Sedert ongeveer twee maanden was de
-berg loodrecht aan de naar het noordoosten gekeerde zijde gespleten, en
-uit de geweldige, ongeveer vier kilometers lange scheur kronkelde de
-rook opwaarts en dwarlden allerhande gesmolten stoffen rond. Een der
-grootste nevenbergen van den Etna, de Monte-Frumento, gaapte bijna van
-boven af tot beneden toe, en de spleet strekte zich van den voet des
-bergs tot aan een eertijds met hout bewassen plek, waarop zich nu
-eenige uitgebrande kegels verhieven, uit. Op dit gedeelte van den berg,
-ter gemiddelde hoogte van twee duizend ellen, lag nu het middelpunt der
-nieuwe uitbarsting. Zichtbaar vormden zich een aantal heuveltjes, uit
-stukken van gesmolten stoffen bestaande, benevens tallooze aschhoopen,
-en uit haar voet vloeide een ontzaglijke lavastroom, die, na de
-bosschen van het bergplat verwoest te hebben, langs de hellingen van
-den Etna nedergolfde, de dalen vulde, en de bloeiende velden overdekte.
-
-Van de muren van Taormina af, dat wil zeggen op een afstand van
-achttien tot twintig kilometers, was het mij onmogelijk de uitbarsting
-in al hare bijzonderheden na te gaan, vooral te midden der duisternis,
-die langzamerhand meer en meer begon toe te nemen. Maar het grootsche
-dat het geheel kenmerkte was zooveel te treffender. Een groote massa
-witachtige dampen, nog volmaakt zichtbaar, waarde om den top van den
-vulkaan als een spook, en spreidde zich in de onmetelijke ruimte uit.
-Lager, op een rand der prachtige pyramide van den Etna, kringelden
-andere dampenmassa’s, afkomstig van de uitbarsting van den Frumento,
-als de rook van een brand voort en omhingen de bosschen met hun
-grijsachtigen sluier. Daar beneden vonkelde de scharlaken gloed van de
-lava, door het contrast hoe langer hoe schitterender, naar gelang de
-duisternis van den nacht zich dichter in het rond legerde. Weldra was
-de vallei, die het voorgebergte van Taormina van de zijden des Etna’s
-scheidt, niet meer zichtbaar voor het oog: het kwam mij voor alsof de
-groote berg dichterbij was gekomen, en dat de vlammende oven dicht bij
-mij, aan de andere zijde van een dal gaapte. Eindelijk was in mijn oog
-het brandpunt der uitbarsting niets dan een vurige monstersmidse, en de
-snel opeenvolgende ontploffingen, die de wind meer verflauwd tot mij
-overgebracht, deden mij aan de zware hamerslagen denken, waarvan het
-aanbeeld dreunde en daverde. Nu en dan was het mij of ik voorbij de
-vlammen de schimmen der Cyclopen zag waren, door wie de dondersteenen
-van Jupiter werden gesmeed.
-
-
-
-
-
-
-III.
-
-    Giarre.—Aci-Reale.—De zuilengrot.—Het Cyclopen-eiland.—De reus
-    Polyphemus.
-
-
-Ten zuiden van kaap Schisò steekt men het riviertje Cantara over door
-middel van een echte brug, die zeker geen wonder van bouwkunst is, maar
-waarop de Sicilianen toch niet weinig trotsch zijn; vervolgens trekt
-men in de schuinte de eerste hoogten van den voet des Etna’s over. De
-grond van den weg is ijzerkleurig, en het stof, dat door de wielen
-wordt opgejaagd, gelijkt op het vijlsel der fabrieken; ter rechter en
-ter linkerzijde rijzen muren omhoog, die men wanen zou dat uit blokken
-metaal waren opgetrokken; maar in tegenstelling met dezen verzengden
-weg, leveren de velden waar men door komt, een prachtigen plantengroei
-op, veel weelderiger dan die der andere gedeelten van Sicilië. De
-boschjes van olijf-, oranje-, citroen- en andere vruchtboomen, hier en
-daar door palmboomen afgewisseld, maken de geheele tusschen de zee en
-den voet van den berg gelegen vlakte tot een grooten boomgaard;
-tallooze villa’s, kerk- en kloosterkoepels stijgen aan alle kanten
-boven het dicht ineen gewassen groen op. De grond is zoo vruchtbaar,
-dat zijne voortbrengselen voldoende zijn om eene in verhouding drie- of
-viermaal sterkere bevolking dan die der overige streken van Sicilië en
-Italië te voeden. De steden grenzen aan elkander. Riposto’s voorstad
-strekt zich zoover in het land uit, dat zij tot aan een wijk van Giarre
-reikt, en deze stad loopt weer aan een anderen kant in Mascali uit; de
-rondom den voet des bergs gelegen dorpen sluiten als paarlen van een
-halssnoer aan elkander. Boven deze lagere, zoo ongemeen vruchtbare
-hellingen rijzen de eigenlijke wanden van den Etna op, welks grond
-allergeschiktst is voor den groei der bosschen, zooals blijkt uit den
-kastanjeboom van „honderd paarden” en andere reuzen des plantenrijks.
-De aanblik van de boven dien gordel van groen oprijzende rookende massa
-van den Etna, met zijne beide besneeuwde neventoppen het zwarte circus
-van den Val del Bove omringende, is onvergelijkelijk en onvergetelijk.
-De indrukwekkende gestalte van den Etna staat altoos hem voor oogen,
-wien het geluk beschoren was daarop eens den blik te mogen slaan.
-
-Het gebied van den Etna neemt aan den voet der rots van Taormina een
-aanvang, want daar ontmoet men den eersten lavastroom. Deze steenen
-vloed, een der opmerkelijkste dien de grond van Sicilië ooit heeft
-uitgebraakt, is niet minder dan vijf-en-twintig kilometers lang en
-verlengt zich tot een afstand van verscheidene honderde meters in zee.
-Op dat uit lava gevormde voorgebergte, in onze dagen onder den naam van
-kaap Schisò bekend, stichtten de Ioniers, voor 2600 jaren, de eerste
-grieksche volkplanting van Sicilië. Even als de duitsche en iersche, in
-de Nieuwe Wereld gevestigde, landverhuizers de smart over het verlies
-van hun vaderland trachten te verzachten door aan hunne
-verblijfplaatsen in Amerika een naam te geven, die hun verlaten erfgoed
-herinnert, zoo noemden ook de grieksche kolonisten de door hen op
-vreemden bodem gestichte stad: Naxos, en richtten op het naburige
-zeestrand het standbeeld van Apollo, hun beschermer, op. De jeugdige
-stad nam spoedig in bevolking en aanzien toe; daarop volgden de
-oorlogen, de verre tochten, de tirannieën: en Dionysius van Syracuse
-kwam op zekeren dag de stad slechten en de inwoners in slavernij
-wegvoeren. In onzen tijd herinnert geen enkel spoor aan het voormalige
-bestaan der grieksche volkplanting.
-
-Aci-Reale, ten zuiden van Giarre gelegen, is, na Catania, de
-belangrijkste stad uit den omtrek van den Etna en, volgens het aantal
-harer bewoners, de vierde stad van Sicilië. Als koopstad geniet zij
-zeer veel voorspoed, zoo door de vruchtbaarheid der haar omringende
-velden, als door het groot aantal zeer goed bevolkte dorpen, die men in
-hare nabijheid aantreft. Daarenboven zijn de burgers van Aci-Reale
-betrekkelijk zeer beschaafd; zij beroemen er zich op, dat zij veel
-beter onderwezen zijn dan de Sicilianen van Messina en Palermo. Waar is
-het, dat in het geheele district veertien van de vijftien inwoners niet
-lezen en nog minder schrijven kunnen. Aci-Reale is daarenboven de zetel
-van twee akademies, en schoon weinig buiten de provincie bekend, worden
-door deze toch zeer degelijke werken uitgegeven; daarbij bezit de stad
-een massa paleizen, groote gemeentegebouwen, kerken en kloosters,
-ofschoon de meesten het bezichtigen niet waard zijn. Hare grootste
-vermaardheid is de stad verschuldigd aan het onvergelijkelijke
-uitzicht, dat men van haar op de zee en den Etna heeft. Het plateau,
-waarop de huizen gelegen zijn, bestaat uit zeven lagen lava,
-achtereenvolgens door den vulkaan, op onbekende tijden, uitgeworpen en
-aan de zee in een steile helling eindigende van meer dan honderd ellen
-hoog, waar men duidelijk de verschillende op elkander volgende
-uitbarstingen kan onderscheiden. De kaap is zoo steil dat men zich over
-het terras, dat terecht den naam van Belvedère draagt, of over den aan
-den rand des afgronds aangelegden spoorweg moet buigen, zoo men, dwars
-door de ineengekronkelde takken van den barbarijschen vijgeboom, de
-roode daken der visschershutten en de lange lijn der schuimende
-branding ontwaren wil.
-
-Ten noorden van het visschersgehucht staat de moedige voetganger, die
-er niet tegen opziet over de scherpe rotspunten heen en de geweldige
-brokken, die boven van de steilte zijn neergetuimeld, op te klauteren,
-eensklaps tegenover een fraaie grot, die zich als een voorportaal aan
-den voet eens bijna loodrechten wands opent. Deze grot, waarin de
-golven binnendringen en waaruit onophoudelijk een dof gesteun en
-gekreun u in de ooren dringt, door de persing der saamgedrukte lucht te
-weeg gebracht, heeft, ten minste wat hare vorming aangaat, veel
-overeenkomst met de bekende Fingalsgrot op het eiland Staffa. Aan
-weerszijden van de opening zijn de massa’s lava in onregelmatige zuilen
-ter hoogte van vier tot vijf ellen gerangschikt, en wel sommigen
-volmaakt rechtstaand, de anderen half doorgebogen onder de zwaarte van
-overhangende rotsen. Boven deze benedenste zuilenrij verheft zich een
-tweede reeks kolommen, wier kruisbogen, op die van een gothisch gewelf
-gelijkende, het dak der grot vormen. Hooger op nemen de meer
-saamgedrongen rotsen nog eenigermate den vorm van reusachtige pijlers
-aan; het is duidelijk dat de drukking der geweldige daarboven liggende
-lavamassa’s niet voldoende is geweest om de zuilenformatie in de
-geheele grot te voltooien.
-
-Andere groepen van bazaltzuilen verheffen zich in de nabijheid van
-Aci-Reale. Het zijn de beroemde eilanden der Cyclopen, die, naar men
-wil, door Polyphemus op Ulysses en zijne reisgenooten zouden geworpen
-zijn. Deze eilanden, ook Faraglioni geheeten, liggen op eenige honderde
-ellen van den oever, waarlangs op deze plek de weg van Catania loopt.
-Het merkwaardigste dezer zwartachtige eilanden is een soort van
-pyramide, ter hoogte van zestig ellen en geheel en al omringd met
-klokjes, gevormd door bundels prisma’s rondom een middenzuil gegroept;
-men zou meenen het reusachtige dak eener indische pagode te zien.
-
-Daarnaast verrijst een andere obelisk, die, hoewel kleiner van omvang,
-er overigens geheel mede overeenkomt. Het landschap, door de
-Cyclopen-eilanden met het voorgebergte en den ouden toren van
-Aci-Castello gevormd, is een der gezichten van Sicilië door de
-graveerkunst het meest bekend gemaakt, maar toch lang niet een der
-schoonsten. Het ontbreekt dit gedeelte van het kustland ten eenemale
-aan boomen; de huizen der aan den oever gelegen dorpen zien er armelijk
-uit, een wolk van stof drijft bijna onophoudelijk boven den weg, en de
-hooge rotsachtige steilten langs de baai belemmeren het uitzicht op de
-groenende velden, waarmede de voet van den Etna omgeven is.
-
-Toch, zoo men de legende gelooven mag, werd daar eertijds het
-bevalligste dal van geheel Sicilië gevonden. Beneden aan den weg ziet
-men, onder een opeenstapeling van rotsen, een kleine bron ontspringen,
-wier wateren zich gedeeltelijk in een moerassige weide verliezen,
-terwijl het overige gedeelte in een onreinen drinkbak op de plaats van
-een stal stroomt: het is de rivier Acis, in oude tijden door de nymphen
-aangebeden. Reusachtige boomen baadden hunne wortels in het heldere
-water, de hier en daar in de weiden grazende kudden scheerden den
-geurigen klaver af, en de reus Polyphemus, op een rots gezeten, liet
-zijn groot oog in zijn breed voorhoofd over zijne schapen en de golven
-waren. Wie was nu voor de Hellenen, die de kusten van Sicilië aandeden,
-deze groote Cycloop, ons door Homerus geschilderd? Was het niet de Etna
-zelve, welks krater gedurende de uitbarstingen schittert als een
-geweldig groot oog op den top van den berg ontsloten? Wanneer het
-monster „met zijne tallooze stemmen” de lava langs zijne zijde doet
-stroomen, bedelft hij de beken onder een stortvloed van steenen, zooals
-hij het eertijds de Acis deed; als hij zijn reuzenlichaam schudt, laat
-hij van zijne steile toppen steenklompen en rotsblokken naar beneden
-vallen, die, even als de Faraglioni eilanden en klippen worden; in
-zijne aanvallen van gramschap verplettert en verslindt hij bij
-duizenden de vreemdelingen, die zijne gastvrijheid kwamen inroepen en
-zich met het vleesch zijner kudden voedden. Hij is verschrikkelijk om
-aan te zien, en toch gaat de wijze Ulysses hem tot in zijn hol
-trotseeren; gedurende den slaap van den Cycloop vreest de held, de type
-van den rustigen landman, geenszins hem van zijne rijkdommen te
-berooven; vervolgens, als het monster ontwaakt, weet de prooi waarnaar
-hij zoekt aan zijne blinde woede te ontsnappen, en laat hem alleen met
-zijne teleurstelling, terwijl deze zich vroolijk maakt over een even
-schitterende als weldadige overwinning.
-
-In plaats van een grooten omweg door Catania te maken, viel het mij
-gemakkelijk den Etna te bestijgen uitgaande van Aci-Reale. De weg, die
-van deze stad naar Nicolosi loopt, is veel rijker in schilderachtige
-gezichtspunten dan die, welke gewoonlijk door de vreemde reizigers
-wordt beklommen. Terwijl ik in de herberg te Aci-Reale al mijn
-noodelooze bagage achterliet, wierp ik mijn ransel op den rug, en
-vroolijk en onbezorgd als een duitsch student, ving ik mijn voetreis
-aan, zonder mij de verveling op te leggen van een gids, een armzaligen
-makker, die maar zelden de indrukken deelt van hem, dien hij geleidt.
-Wel is waar stelde ik mij dus, als een vrij man reizende, aan een
-buitengewone nieuwsgierigheid van den kant der gendarmes bloot. In dit
-land, even als in alle landen waar de bevolking nog half in slavernij
-verkeert, staan de voetreizigers niet hoog aangeschreven. Bovendien was
-ik alleen, en de Sicilianen, die een bij uitstek gezellig volk zijn,
-konden maar niet begrijpen dat het iemand in het hoofd kon komen,
-zonder makker te gaan wandelen op een goede vijf honderd mijlen van
-zijn woning. Ook moest ik meer dan eens mijne papieren voor den dag
-halen en mijn identiteit bewijzen.
-
-Boven het fraaie dorp Via-Grande verheft zich de dichtst bij de zee en
-het verst van den eigenlijken Etna gelegen krater. Aan den voet van
-dezen kegel, wiens roode en zwarte zijden met wijngaarden beplant zijn,
-begint men den berg eerst te beklimmen, welks top ten noordwesten op
-een lijnrechten afstand van achttien kilometers verrijst. Voorbij een
-oude met olijfboomen bewassen lavalaag, verandert het voorkomen van de
-streek eensklaps. Men ziet niet een zee van groen om zich, maar slechts
-rijen van lage wijnstokken en graanvelden door muren van roodachtige
-ijzerslakken omringd; men bevindt zich reeds in de vuurstreek.
-
-Na achtereenvolgens een aantal lava-cheires te hebben bestegen,
-ontwaart men ter zijde van den weg eenige lage woningen, die er uitzien
-alsof ze uit ijzerslakken waren opgetrokken, en die van verre met het
-haar omringende terrein schijnen samen te smelten. Deze huizen maken
-een wijk uit van het groote dorp Nicolosi, dat zich over een
-oppervlakte van meer dan een kilometer tusschen twee groote
-lavastroomen uitstrekt, en wel in het midden van een soort van circus,
-dat ten westen en ten noorden door de kraters, de Monpilieri, de
-Monti-Rossi en de Serra-Pizzuta wordt beheerscht. Bij het zien van deze
-zwartachtige, met steenen omringde huizen, zou men wanen in een
-ellendig gehucht en niet in een groot dorp van drie duizend inwoners te
-zijn. Nicolosi telt niet minder dan zes kerken, ongerekend een aantal
-kapellen en het belangrijke klooster van San Nicolo d’Arena, hetwelk
-het lusthuis der Benedictijner monniken van Catania geworden is.
-Gedurende een gedeelte der voorgaande eeuw hadden de roovers, zoo als
-men zegt, zich in de zalen van het klooster gevestigd. De schaarsche
-bezoekers van den Etna konden toen den berg niet bestijgen zonder met
-de bandieten tot een schikking te komen.
-
-De meeste vreemdelingen bepalen zich tot het beklimmen van een der
-tweelingbergen die zich ten noordwesten van het dorp verheffen, en die
-men met den naam van Monti-Rossi aanduidt, wegens de roodachtige kleur
-hunner hellingen. Deze geweldige aschhoopen, meer dan twee honderd
-ellen hooger dan de omringende grond gelegen, zijn uit de zijden van
-den Etna, tijdens de beroemde uitbarsting van 1669, voortgekomen, en
-uit hun voet vloeide naar Catania die verschrikkelijke lavastroom,
-waardoor veertien steden en dorpen, door meer dan vijf-en-twintig
-duizend zielen bewoond, werden vernield. Uit geweldig groote bron
-gevloeid, verspreidde zich de lavastroom in de breedte over een
-oppervlakte van verscheidene kilometers, en daalde langzaam en
-majestueus bergafwaarts, de velden en huizen onder zijne vurige golven
-bedelvende. De boschrijke kegel van den Monpilieri, die zich ten zuiden
-van de Monti-Rossi verheft, werd zelf als een eiland door deze
-brandende zee omspoeld: en zijn gedeeltelijk gesmolten, gedeeltelijk
-onder het gewicht der opeengehoopte lava verpletterde rotsen waren
-genoodzaakt der vloeibare massa een doortocht te verschaffen. Na dezen
-heuvel te hebben doorboord, verdeelde de stroom zich in drie
-hoofdarmen, waarvan de een, terwijl hij zich naar het zuid-oosten
-wendde, naar Catania afliep, een gedeelte van de stad sloopte en in zee
-een voorgebergte ter lengte van ongeveer een kilometer, op de plek van
-de oude haven, uitwierp. In minder dan twee maanden was een hoeveelheid
-van een milliard kubieke ellen lava uit het hart van den berg
-voortgekomen, om de vruchtbaarste velden in een vreeselijke woestenij
-te herscheppen. Nog in onze dagen kan men, bij het beklimmen van een
-der beide Monti-Rossi, met het oog over zijne geheele uitgestrektheid,
-den stroom van gesmolten steen volgen, die zich in de vlakte ontlastte;
-intusschen dringen reeds de plantengroei en akkerbouw weer over de
-boorden van den grooten stroom lava heen. Wat den krater betreft, die
-tusschen de beide heuvelen zich opent en die gedurende de uitbarsting
-een verschrikkelijke hoeveelheid asch over de geheele streek
-uitstortte, deze is heden ten dage in een dal veranderd, welks bevallig
-gebogen hellingen een klein braamboschje omsluit.
-
-Onmiddellijk voor de groote uitbarsting was de zijde van den Etna over
-een lengte van bij de twintig kilometers gespleten, en wel van het
-bovenste bergplat tot beneden Nicolosi toe. Deze spleet is bijna over
-hare geheele oppervlakte gevuld; nochtans ontwaart men een vijftiental
-min of meer diepe gaten, die nog duidelijk de richting van de groote
-spleet van 1669 aanwijzen. Het grootste dezer gaten, fossa della
-Palomba geheeten, is niet ver van den noordelijken voet der Monti-Rossi
-verwijderd. Het is een twintig meters diepe trechter, die door een
-nauwen gang met een soort van put in verband staat, op wiens bodem zich
-een galerij opent, die tot op eenige honderden ellen afstands in den
-berg voortloopt. Door een straatjongen van Nicolosi vergezeld, daalde
-ik in den eersten put af, maar daar voelde ik mij alles behalve
-opgewekt mijn ontdekkingstocht in de ingewanden van den vulkaan voort
-te zetten. Ontsnapt aan de kille vochtigheid, die door de lavawanden
-heen boorde, steeg ik met vreugde weder op waar het licht der zon mij
-weldadig koesterde en verwarmde.
-
-Den volgenden nacht moest ik met mijne bestijging van den Etna een
-aanvang maken; maar de man, die zich had aangeboden mij tot gids te
-verstrekken, beviel mij geen zier, en aan den anderen kant verboden mij
-mijn zware bagage en de onmisbare voorraad leeftocht de reis alleen te
-ondernemen. Wij waren toen in het begin van de lente, het saizoen,
-waarin de bewoners van Nicolosi er volstrekt niet opgesteld zijn den
-berg te beklimmen, wegens de in de hoogere streken heerschende koude,
-en vooral wegens de lange sneeuwhellingen, die zij dan verplicht zijn
-te voet over te trekken. Bijna al de beklimmingen van den berg hebben
-in den zomer plaats, wanneer reizigers en gidsen te paard den voet van
-den grooten kegel kunnen bereiken, om in het zoogenoemde „engelsche
-huis”, geheel vrij van sneeuw, een vroolijken maaltijd te komen houden
-en, na een stevigen slaap genoten te hebben, zich de weelde te
-verschaffen het opgaan der zon van den rand des kraters te bewonderen.
-Toch moeten de ware vrienden der natuur den berg des te fraaier vinden,
-dien zij bij een langeren tocht door de sneeuw te bestijgen hebben,
-waarmede het prachtige groen der vlakte zulk een schitterende
-tegenstelling oplevert.
-
-In mijne verlegenheid wendde ik mij dus tot den heer Giuseppe
-Gemellaro, broeder van den beroemden geoloog van Catania en zelf een
-gelukkig beoefenaar der mineralogie. Hij bezorgde mij den knapsten en
-veiligsten gids van Nicolosi, een man die, schoon „de sneeuwvlok hem
-reeds door de haren snuift” en hij een weinig kreupel is aan zijn
-rechterbeen, nochtans een onvermoeide wandelaar is, zooals ik den
-volgenden dag herhaaldelijk gelegenheid had op te merken.
-
-Het was nacht toen wij Nicolosi verlieten; nauwelijks kon ik mijn gids
-zien, en ik liet mij vooral door het gekraak der metaalslakken onder
-zijne voeten leiden. Weldra hadden wij die streek bereikt, welke men,
-uit gewoonte, nog altijd de houtstreek noemt, maar waar men nog
-slechts, op groote afstanden van elkander, eenige eiken met geweldig
-zware stammen en bijna geheel zonder takken aantreft.
-
-Op deze helling van den Etna is er geen bosch meer, en de woestenijen
-der hoogere streek volgen onmiddellijk op de bebouwde gronden, waarmede
-de berg omringd is. In den zomer ziet men hier niets dan hellingen en
-dijken van ijzerslakken en asch: in den winter en in de lente niets dan
-onafzienbare sneeuwvelden, waaruit hier en daar zwartachtige eilanden
-van steile lavabeddingen oprijzen. Overigens is de helling gemakkelijk
-te beklauteren. Ongetwijfeld zou men, indien de Etna in Zwitserland
-lag, er reeds lang een rijweg hebben aangelegd, om naar den top van den
-vulkaan op te stijgen.
-
-De zon begon juist op te komen toen wij op het zachtkens hellende
-bergplat kwamen, waaraan men den naam van Piano del Lago geeft,
-herinnering aan een lagune van gesmolten sneeuw, door de lavastroomen
-in het begin der zeventiende eeuw gevuld. De stralen gleden schuinsch
-langs de witte oppervlakte, die als van duizende diamanten schitterde.
-Vlak voor ons zagen wij den grooten koepel oprijzen, hier en daar, waar
-de asch zich met de sneeuw vermengde, door grijsachtige strepen
-afgewisseld. Uit zijn geweldig grooten mond kronkelde een dampkolom,
-aan haar voet door een guirlande van doorschijnenden rook omringd, in
-breede, met gouden randen omzoomde kringen tot de wolken opdwarrelende.
-De vulkaan was zoo stil als het graf; maar deze kalmte maakte de
-ontzaggelijke opstijging der dampen nog majestueuzer. Ik naderde met
-ontroering, half gelukkig, half bevreesd gelijk een oningewijde, wien
-men een geheimenis ontsluiert. Dat was dan de reus van Sicilië,
-waarheen, sedert de dagen mijner jeugd, mijne verbeelding zich zoo
-dikwijls gewend had! Eindelijk aanschouwde ik dan dien berg, dien de
-Ouden, doordrongen van bewondering, eertijds den „spijker der aarde” en
-den „pijler des hemels” heetten!
-
-Aan het oostelijk uiteinde van den Piano del Lago duidt een lange
-rotsketen den rand van den afgrond van Val del Bove genaamd aan. Om mij
-een blik in die kloof, een der wonderen van den Etna, te laten werpen,
-deed mijn gids mij rechts afslaan en den voet omtrekken van de
-Montagnuola, een grooten kegel dien men, van Catania gezien, voor een
-der kruinen van den vulkaan zou houden. Dezen verschrikkelijken afgrond
-naderde ik met een zekere ijzing. Weldra breidde de uitgestrekte
-lavavlakte, ter diepte van meer dan duizend ellen, zich voor mijne
-oogen, als een brokstuk eener andere wereld, uit. Rondom ons was het de
-poolstreek met haar sneeuw en haar ijs; in het lagere gedeelte van het
-circus, beneden de sneeuwmassa’s, die van het bergplat naar beneden
-waren getuimeld, had men het gebied des vuurs met zijne aschkraters,
-zijne stroomen van gesmolten stoffen, zijne opeenstapelingen van
-metaalslakken. Boven van de steilte slaat men den blik tot in de
-ingewanden zelven van den berg, en men kan gemakkelijk de bouworde en
-inrichting van den geheelen vulkaan bestudeeren, door met de oogen,
-langs de zijden van het amphitheater, de op elkander gestapelde
-lavalagen en de trachyt- of basaltmuren te volgen, die tusschen de
-spleten zijn opgeworpen. Eertijds stond een deel van dezen afgrond, de
-Trafoglietto, een der monden van den Etna, in onmiddellijke verbintenis
-met de onderaardsche zee van gesmolten stoffen, maar lang vóór
-menschengeheugenis werd dit kanaal verstopt, en de gesloten krater werd
-langzamerhand door de wateren der sneeuw uitgehold, en eindigde met in
-den loop der eeuwen het ontzaglijke onregelmatige circus van den Val
-del Bove te vormen.
-
-De oogen gestadig op den nevens mij gapenden afgrond geslagen, zette ik
-mijn tocht naar den uitersten kegel van den Etna voort. Zonder ze te
-zien, ging ik langs eenige overblijfselen van een romeinsch gebouw, dat
-men den toren der wijsgeeren heette; vervolgens had ik aan mijne
-linkerhand het vooruitspringende terrein, dat „het engelsche huis”
-draagt. Alleen het dak van dat gastvrije gebouw stak boven de sneeuw
-uit. Gedurende de wintermaanden blijft dit huis er onder bedolven; met
-eenige aan de Eskimo’s ontleende voorzorgen zou men het gemakkelijk het
-geheele jaar door kunnen bewonen, en zelfs heeft men voorgesteld er een
-meteorologisch observatorium van te maken, waar men tegelijk den
-vulkaan zou kunnen bestudeeren en de stroomingen der lucht waarnemen.
-
-De centrale kegel is ongeveer 300 ellen hoog, en zijne zijden, uit
-brokstukken samengesteld, die door hun eigen zwaarte naar beneden
-glijden, zijn vrij wat bezwaarlijker te bestijgen dan het overige
-gedeelte van den berg, zonder dat de beklimming echter zoo moeielijk is
-als men doorgaans zegt. Bij mijn bezoek vond ik alleen aan de
-zuidelijke helling een klein aantal rookgaten, maar de temperatuur der
-in het binnenste van den krater besloten gassen was voldoende geweest,
-om de sneeuwlaag op bijna de geheele helling des kegels te doen
-smelten. Een eenigszins zwavelachtige reuk had den dampkring vervuld.
-Een zonderlinge slaperigheid had zich van mij meester gemaakt. In
-weerwil van de ontroering, die ik bij het naderen van den top gevoelde,
-werd ik bij iederen stap dien ik deed in verzoeking gebracht mij op een
-bed van metaalslakken uit te strekken, om er in slaap te vallen.
-Hetzij de wandeling van den vorigen nacht mijne oogen had vermoeid,
-hetzij de aanmerkelijke vermindering in de drukking der lucht haar
-invloed op mijne zintuigen gelden deed: zeker is het dat ik mij zelven
-geweld moest aandoen, om niet bij de bestijging der helling in slaap te
-vallen.
-
-Eindelijk bereikte ik den rand des kraters. Aanstonds verliet de
-laatste zweem van slaap mijne oogen, en genoot ik van dit 3300 ellen
-hooge observatorium een panorama, waarvan de wereld misschien geen
-wedergade kan aantoonen. Hier blijkt beschrijven—onmacht. En hoe
-prachtig ook het gezicht van dit verrukkelijk geheel was, hetwelk een
-uitgestrektheid van meer dan twee honderd kilometers in de rondte
-omvatte, werd nochtans mijn blik altoos weder teruggevoerd naar de
-zwarte kloof, die ik een veertig ellen lager in het hart van den krater
-zag rooken. Deze punt is op zijn hoogst tien ellen breed, maar het was
-voor mij voldoende te weten dat hare loodrechte wanden tot op ongekende
-diepten afdalen, tot in de onderaardsche werkplaatsen der lava’s, om de
-geheimzinnige kloof niet dan met huiverende bewondering aan te staren.
-Bijna doorschijnend aan den rand van den krater, ten gevolge der hooge
-temperatuur daar binnen, verdikken zich de rookwolken zeer spoedig in
-de koude lucht, en, terwijl zij uit den krater als groote zuilen van
-damp opstegen, namen zij dadelijk den vorm eener groote wolk aan. Deze
-rees als een zuil in den stillen dampkring tot op een hoogte, door mij
-van beneden op 2000 ellen geschat; vervolgens in aanraking komende met
-een luchtstroom, die naar het zuiden zich richtte, boog de kolom zich
-bevallig over en ontplooide zich als een lichte sluier over den
-geheelen hemel, om met de nevelen samen te smelten, die in de verte
-over de zee van Afrika vlotten. En deze ontzaglijke wolk ontrolde zich
-in de ruimte als een boog tusschen twee werelddeelen; bijna onder mijne
-oogen zag ik haar van den grond zich verheffen, gelijk een snuivend
-monster; nu en dan was zij rosachtig getint, het gevolg van de
-weerkaatsing der lava, die in de diepte kookte!
-
-Meer dan anderhalf uur had ik noodig om mijn tocht rondom den krater te
-volbrengen, die evenwel slechts een kilometer in omvang bedraagt; maar
-ik kon mij niet verzadigen aan het gezicht van de kloof, en aan het
-verbazende contrast dat de steile, rood en goudgeel gestreepte wanden
-van den krater met de groenende rondom den berg gelegen vlakten
-opleverden. Overigens was er geen zweem van gevaar bij dezen
-ontdekkingstocht. Het moeielijkste punt was de noordelijke hoorn, waar
-talrijke rookgaten van hooge temperatuur den grond hadden afgebroken en
-de ijzerslakken in een soort van warme, glibberige pap veranderd
-hadden.
-
-Het hooger stijgen van de zon waarschuwde ons dat wij spoedig aan onzen
-terugtocht moesten denken. Door mijn kreupelen gids gevolgd, daalde ik
-op een draf den hoogsten kegel van den vulkaan af; maar aan den voet
-van dezen kegel werd onze tocht weldra vertraagd, want wij waren
-verplicht door de sneeuw te waden, die door de zonnestralen ontdooid
-werd. Boven het engelsche huis werden wij door den mist overvallen, en
-ik moest bescheiden achter mijn gids loopen, wien ik had aanbevolen mij
-naar een der steden te brengen, die ten westen aan den voet van den
-berg gelegen zijn. Toen wij eindelijk uit de langs de hellingen
-voortwentelende wolk te voorschijn kwamen, hadden wij reeds de
-sneeuwvelden verlaten en doorkruisten wij in schuinsche richting banken
-van ijzerslakken en zwarte zandbedden, waarin zich droppelsgewijs de
-aan de bovenste sneeuwlagen ontsproten waterstraaltjes verloren. Het
-dal van den Simeto, dat ik boven van den berg had aanschouwd, was
-duidelijk zichtbaar, en ik kon er al de steden, al de gehuchten, al de
-op zich zelf gelegen huizen onderscheiden. De rivier, in schijn
-onbewegelijk, slingerde hare blauwe wateren rondom de schiereilanden
-der vlakte voort.
-
-Links ontwaarde ik die fraaie, gedeeltelijk met hout begroeide kegels,
-den Minardo, den Peluso, die ter halverhoogte van den Etna oprijzen, en
-door hunne stoute lijnen de eentonige helling van den berg zoo gelukkig
-afwisselen.
-
-Ongelukkig zijn de houthakkers op dezen bergwand aan den arbeid, en
-binnen weinige jaren zullen de tegen het westen gekeerde hellingen die
-van de zuidzijden niets in naaktheid toegeven.
-
-Gaarne had ik het pad ingeslagen, dat regelrecht naar Aderno afdaalt,
-maar de gids had waarschijnlijk zijne redenen dat hij mij een anderen
-weg deed nemen, en vijf of zes mijlen meer zuidwaarts bracht hij mij op
-den grooten weg. Daar ik hem nu verder kon missen, gaf ik hem zijn
-afscheid, en terwijl hij in de een of andere schuur ging uitrusten,
-vervolgde ik mijn weg naar de belangrijke stad Aderno.
-
-Den volgenden dag zette ik mijn tocht om den Etna voort, maar in plaats
-van den grooten weg te nemen, die langs de hellingen van den berg
-verscheidene honderde ellen boven den Simeto kronkelt, daalde ik in het
-dal af, ten einde den loop na te gaan, dien de rivier door de nieuwe
-lava genomen heeft. Terwijl ik een bevallig voetpaadje volgde, dat aan
-de andere zijde van het dal oploopt, stond ik weldra voor een der
-grootste gedenkteekenen van Sicilië. Het is een waterleiding die, met
-vrij wat meer recht dan de brug van San Leonardo, de ponte bij
-uitnemendheid verdiende genoemd te worden. Voor meer dan een eeuw
-doorsneed deze aquaduc, door reusachtige bogen van dezelfde hoogte
-gedragen, het geheele dal, maar hij was tegen de stormen en
-aardbevingen niet bestand. De prins, die toen eigenaar was der naburige
-vlakte, veranderde haar in een duiker. Het aan den voet van den Etna
-opgevangen water daalt van de oostelijke zijde des dals langs een
-sterke helling, loopt vervolgens, boven de rivier, over een
-horizontalen aquaduc van een dertig bogen en stijgt vervolgens, ten
-gevolge der persing, de tegenoverliggende helling weder op. Met dat
-groote werk is een brug van pyramidalen vorm, even als al de oude
-bruggen van Sicilië, verbonden.
-
-Boven deze waterleiding, ponte di Carcacci of van Aragona geheeten,
-naderen de lavabanken, die de breede hellingen van het dal vormen,
-elkander trapsgewijs, en het bed van den Simeto vernauwt zich hoe
-langer hoe meer in den engen doortocht, dien de wateren zich zelven
-gegraven hebben. Toch hebben zij hun uitgraving nog niet geheel
-voltooid, daar zij op twee plaatsen watervallen vormen, een op Sicilië
-zeer ongemeen schouwspel. Bij haar lageren val verdeelt de rivier zich
-in verscheidene beken, die van een tamelijke hoogte naar beneden
-storten, maar zoo smal, dat, zoo als men zegt, een vloo die met eenen
-sprong zou kunnen overhippen: van daar den naam Salte del Palivallo of
-„sprong van de vloo”. Nog hooger op, boven een oude,
-allerschilderachtigste brug, heeft de stroom in 1610, door een van den
-Etna dalenden lavadamp tegengehouden, zich een inham gegraven, aan
-welks einden men het water in een aantal kaskaden naar beneden ziet
-storten. Daar heeft men den Salto del Pecoraro of „sprong des herders”,
-aldus volgens de overlevering genoemd, omdat hier een herder, om zijne
-geliefde spoediger te ontmoeten, gewoon zou geweest zijn van den eenen
-op den anderen oever over te springen. Overigens kwam deze daad mij
-niet zoo hoogst opmerkelijk voor, en ik zou misschien gepoogd hebben
-den stortvloed op dezelfde wijze over te springen, ware ik niet
-bevreesd geweest op de gladde rotsen uit te glijden.
-
-Van den Salto del Pecoraro naar de stad Bronte moet men een woestijn
-van lava, gedeeltelijk oud, gedeeltelijk nieuw, maar overal toch
-ongeschikt voor den akkerbouw, doortrekken; ter nauwernood ziet men
-zelfs op de lagen, waarvan de oppervlakte reeds door den invloed van
-lucht en weder is afgesleten, eenige geelachtige mossen, dotjes gras en
-cactussen. Het algemeen voorkomen van het landschap is niet minder
-woest dan de Val del Bove aan den anderen kant des Etna’s, maar het is
-op verre na niet zoo grootsch: want om de gestolde zee van
-metaalslakken verheffen zich hier niet zooals daar de reusachtige muren
-van een onmetelijk amphitheater, en zelfs is de rookende kruin van den
-vulkaan bijna overal voor het oog bedekt door uitstekende rotsen,
-groote aschhoopen of op elkander gestapelde puinbergen. Al deze lagen
-van zwarte of rosachtige lava, die elkander op de hellingen van den
-berg als zoovele parallelloopende wallen opvolgen, zetten de omringende
-streek een allerdroevigst en ernstig voorkomen bij.
-
-Bronte, waar men eindelijk, na een allervermoeiendsten tocht over de
-metaalslakken, aankomt, draagt nog terecht den naam van een Cycloop,
-zoon der Titanen, die den donder smeedde. Aan alle kanten hangen
-lavabrokken boven de huizen, talrijke kraters verheffen zich in de
-nabijheid, en op de helling van den Etna gaapt een lange geul, die een
-bed schijnt te zijn, bij voorraad gereed gemaakt om den vloed van
-gesmolten stoffen te ontvangen, die zich op Bronte zoude ontlasten.
-
-In weerwil van dit onophoudelijk haar dreigende gevaar, is Bronte toch
-een zeer belangrijke stad; zij heeft een groot collegie, koepelkerken,
-entrepôts, waar uitstekende wijn wordt opgeslagen, die later aan den
-engelschen handel onder den naam van Marsala wordt afgeleverd. Nochtans
-is het haast overbodig te zeggen, dat Bronte den reiziger slechts zeer
-ellendige logementen aanbiedt. Terwijl ik aarzelde twee in smerigheid
-met elkander wedijverende herbergen binnen te gaan, eindigde ik met
-mijn intrek in het „logement de Wolf” te nemen, en wel naar aanleiding
-van dit op het uithangbord geschilderde tweeregelige versje:
-
-
-           „Ospite, non temer di lupo il tetto;
-            Trovi senza periglio agio e ricetto.” [2]
-
-
-Ongelukkig bemerkte ik te laat dat deze verzen een verschrikkelijke
-spotternij waren; ik werd in alle opzichten als een schaap behandeld.
-
-De zich beneden Bronte uitstrekkende vlakte maakt met de naburige
-valleien een groot leen uit, door Ferdinand van Napels aan Nelson
-geschonken ter belooning voor diens behulpzaamheid in het vermoorden
-van zijn volk.
-
-De weg, die van den Etna loopt, verheft zich langs een steile helling
-boven deze bebouwde gronden en bereikt weldra de alpenstreken, waar men
-noch olijfboomen, noch wijngaarden, maar alleen korenvelden en
-woudboomen vindt. De pas, door welken men den noordwestelijken hoek van
-den Etna omtrekt, heeft een hoogte van niet minder dan duizend ellen.
-
-Van daar gezien, gelijkt de kolossus het meest op sommige bergen in
-Midden-Europa. Indien ik op den top van den hoofdkrater de golvende
-rookkolom niet had gezien, zou ik in den waan hebben kunnen geraken,
-dat deze bevallige, met eiken en kastanjeboomen beschaduwde valleien,
-deze zacht afgeronde hoogten, waarop de blanke sneeuw zich aan het
-groen der pijnboomen paart, tot een of anderen berg der Alpen of
-Pyrenaeën behoorde. Het stadje Randazzo, welks hooge muren en
-vestingwerken in de middeleeuwen dat gedeelte van den Etna verdedigden,
-schijnt eveneens uit een of ander noordelijk land naar Sicilië’s bodem
-te zijn overgebracht. Het voorkomen van het stadje is somber en
-ernstig, als in de dagen der normandische koningen.
-
-Mijn laatste pleisterplaats op den grooten weg, die van Catania naar
-Taormina en den Etna loopt, was de stad Linguagrossa. Ik voelde mijn
-hart in mij bonzen toen ik die binnentrad, niet omdat ik er
-kunststukken zou vinden, of een vriend ontmoeten, maar daar moest ik de
-hellingen van den vulkaan gaan beklimmen, om den lavastroom en de
-aschwolken te gaan bezichtigen, die nog uit het hart van den berg
-opstegen. Reeds van Taormina uit had ik den rooden gloed der
-uitbarsting kunnen onderscheiden; nu ging ik die van naderbij
-bestudeeren; voor het eerst van mijn leven zou ik de boorden volgen van
-een nog in beweging zijnden lavastroom; voor de eerste maal de
-brandende vloeistoffen haar korst van slakken zien opheffen en zich
-naar buiten verspreiden; voor het eerst de kolom van damp en asch
-aanschouwen, die met donderend gefluit uit de onderaardsche kolken
-opstijgt.
-
-De eerste hellingen van den berg, aan den kant van Linguagrossa,
-leveren niets dan oude lavalagen en graanvelden op, maar wanneer men de
-hoogst gelegen pachterswoningen voorbij is, bereikt men het bevallige
-plateau van Donnavita, waar het pad nu eens door grasrijke weiden,
-straks onder groote pijnboomen en eiken voortslingert. Ongelukkig
-ontmoet men van afstand tot afstand de houten hutten der kolenbranders
-en houthakkers, die nu aan het werk zijn om het bosch te vernietigen en
-alzoo den zuidelijken wand van den Etna onvruchtbaar te maken. Weldra,
-wanneer de boomen zullen geveld en het gras zelf door den regen zal
-vernield zijn, zullen er diepe kloven in de hellingen ontstaan en zal
-de streek het voorkomen aannemen van een woestijn. Toen ik voorbijging
-hadden de speculanten, die zich tot taak gesteld hadden den Etna van
-zijne eeuwenheugende bosschen te berooven, hun goddeloos werk pas
-aangevangen; de boomen met hunne breed uitgespreide twijgen stonden nog
-overeind, terwijl de vogels, nog niet door den bijl verjaagd, lustig en
-wel in het gebladerte kwinkeleerden. Zoodra de eerste stralen van den
-dageraad, als zoovele pijlen door het netwerk der ontelbare takken
-heendringende, geheel het gewiekte vogelenkoor hadden gewekt, was het
-overal feest; en als ware het bosch niet veroordeeld geweest om weldra
-te verdwijnen, begroette een concert van allerhande gekweel den
-ontwakenden dag.
-
-Verschillende ontploffingen hadden mij reeds aangekondigd, dat ik het
-tooneel der uitbarsting naderde. Plotseling, bij een kromming van het
-pad, zag ik een laag van zwarte en nog rookende lava, die het bosch
-omgaf als de bouwval van een reusachtig bolwerk. Het was een arm van
-den stroom van gesmolten  stoffen, door den Etna uitgeworpen. De
-geweldige metaalslakken, door de inwendige kracht der lava gespleten en
-verwrongen, verhieven zich boven elkander als ineengekronkelde slangen
-ter hoogte van tien en vijftien ellen; boomtronken, sommige half
-verkoold, andere nog met hunne takken prijkende, lagen hier en daar op
-de oppervlakte verspreid van den stroom die hen had medegesleept. Aan
-de boorden van den gestolden vloed rezen op zich zelf staande of in
-groepen bijeengevoegde pijnboomen op, die niet door de nabijheid der
-gesmolten stoffen schenen geleden te hebben, en bewogen nog hun
-gebladerte boven de opeengestapelde rookende massa.
-
-Eenige boomen, om zoo te zeggen met een overtrek van lava bekleed,
-vertoonden nog een zweem van leven, hoewel een vurige stroom zich om
-hunne wortels gelegerd had. Een kleine heuvel, die op zijne hellingen
-een boschje van pijnboomen torschte, verhief zich nog als een eiland
-boven deze zee, die het met hare gloeiende golven hield omsloten. Op de
-oppervlakte was de lava nog warm, maar toch viel het mij niet moeielijk
-den als in een eiland herschapen heuvel te bereiken, terwijl ik over de
-gestolde metaalslakken als over de ijsschollen eener rivier heenstapte.
-
-Den oever van de gestolde laag volgende, kwam ik aan den voet van een
-steile lavamassa, waar de aandrang der gesmolten stoffen zich nog
-krachtig bespeuren deed. De gestolde korst verhief zich hier en daar,
-spatte vervolgens met een metaalklank uiteen, terwijl de verblindende
-massa naar buiten stroomde als het uit een smeltoven voortkomende
-ijzer. Niet ver van daar ontwaarde ik een ouden met hout begroeiden
-krater, waar, volgens het zeggen van mijn gids, twee lordi inglesi
-eenige weken vroeger hunne tent hadden opgeslagen, om photographische
-afbeeldingen van de uitbarsting te maken.
-
-Aan den voet des ouden kraters, Due Monti genaamd, gekomen, zag ik
-eindelijk de donderende heuvels, die zich trapsgewijs ter hoogte van
-honderd ellen boven de kloof van den vulkaan hadden opgeworpen. De
-hoogste kegel, waardoor de uitbarsting plaats heeft, werpt geen
-metaalslakken of asch meer uit; de schoorsteen van den krater is met
-brokstukken gevuld, en het inwendige woelen en koken blijkt alleen uit
-de zwavelachtige of met zwavel en salpeter bezwangerde dampen, die als
-rook uit de zijden van den heuvel opstijgen. De tweede kegel, op een
-lager gedeelte van de kloof gelegen, staat nog in rechtstreeksche
-verbinding met den lavahaard; maar hij brengt op den duur geen
-donderend gedruisch voort, en rust als het ware van iedere ontploffing
-om adem te halen uit. Een gerommel, aan dat van den donder gelijk,
-kondigt de uitbarsting aan; groote grauwe dampwolken, met asch en steen
-beladen, stijgen uit den mond van den vulkaan op, verdonkeren een
-oogenblik de atmosfeer, laten hunne projectielen binnen een rayon van
-verscheidene honderde ellen rondom den kegel vallen, om daarna, door
-den wind voortgedreven, in de verte met de wolken van de lucht in een
-te smelten. Wat de lagere kegels betreft, die zich onmiddellijk boven
-de bron van lava verheffen, deze loeien steeds voort en werpen
-onophoudelijk gesmolten stoffen uit hunne kolken op. De uit den
-kokenden put opdwarrelende dampen verdringen elkander en verdeelen zich
-aan den mond des kraters, de eene zijn rood- of geelachtig door den
-weerschijn der gloeiende stoffen, de andere hebben verschillende
-kleuren door de mede opgeworpen steenen en rotsblokken, maar zij
-ontvluchten zoo snel, dat men hen met den blik niet volgen kan. Een
-onbegrijpelijk gerucht van snijdende stemmen en geluiden komt uit den
-grond voort: het is als het geraas van zagen, fluiten en tallooze
-hamers die telkens op het aambeeld nedervallen. Men zou meenen het
-geloei te hooren van de door storm voortgezweepte, op de rotsen
-brekende golven, indien de plotselinge ontploffingen niet nu en dan
-haar donderend geraas aan al dat woedende geweld der elementen paarden.
-Men staat verschrikt, als voor een levend wezen, bij het gezicht van
-die groep loeiende en rookende heuvelen, wier kegels steeds grooter
-worden door de uit het hart der aarde opgejaagde en uitgedreven puinen.
-
-Terwijl ik mij aan den westelijken voet der steenheuvelen bevond, was
-het niet mogelijk de hoogsten hunner te beklimmen, want de wind blies
-met vrij wat geweld in de richting van het noordoosten en dreef naar
-dien kant de wolken van damp en asch heen. Alleen was ik genoodzaakt
-snel te loopen, want de rookende grond bezat nog een hoogen
-warmtegraad.
-
-Terwijl ik dus met groote stappen voortschreed, kon ik mij rekenschap
-geven van het algemeene voorkomen der heuvels. Hunne zwartachtige
-hellingen waren hier en daar met goudgeel of sneeuwwitte lagen bekleed,
-die niet anders waren dan daarop uit de dampen neergeplofte zwavel,
-ammoniak- en keukenzout.
-
-Rondom de kraters was de grond met asch bedekt, die de wind in den vorm
-van duinen had opgewaaid. De dichtst bijstaande boomen schenen zoovele
-in het zand geplante palen; het onderste gedeelte van hun stam was
-bedolven, hun kruis was ontkroond of zelfs geheel en al gebroken;
-eenige, reeds aan den voet verbrand, hingen schuins over de aschvlakten
-heen. Ten zuiden toonden een zeer zichtbare uitholling en groote
-spleten in den grond, op verschillende plekken van de lange helling van
-den Monte Frumento, de kloof, waaruit, in den nacht van den 30sten op
-den 31sten Januari 1865, de eerste lavastroom gevloeid was. Deze
-overstrooming van gesmolten stoffen, die plotseling het bosch
-overweldigden, had duizende boomen weggeraapt, hoewel enkele krachtige
-stammen weerstand hadden geboden, en zelfs, ten teeken van hunne
-overwinning, gestolde stukken lava op hun schors droegen. Op de plek,
-waar de vuurstroom voorbij was gegaan, had een vroeger reiziger een
-pijnboom ontdekt, welks stam, bij wijze van overtrek, op een tiental
-ellen boven den grond een dikke metaalslak droeg, blijkbaar door den
-aan den Frumento ontsnapten stroom aangevoerd. Een lekkerbek zou dit
-stuk steen bij een aan ’t spit gestoken schapenbout vergeleken hebben.
-
-Een groot gedeelte van den dag bracht ik aan den voet dezer ongenoemde
-heuvels door, waaraan men voortaan naar recht en billijkheid de namen
-moest geven der geleerden door wie zij zijn bestudeerd, als daar zijn
-Fouqué, Silvestri, Viotti, Grassi; daarna daalde ik langzaam naar
-beneden, terwijl ik den oostelijken oever van den lavastroom volgde tot
-aan den rand van den afgrond van Cola Vecchia, van welks hoogte een
-katarakt van steenen en gloeiende stoffen, eenige dagen na het splijten
-van de zijden des bergs, was neergetuimeld. Niet ver van daar heeft men
-een pachterswoning, waar mijn gids mij een onderkomen verschafte. Het
-eenige op dezen tocht geleden verlies was dat van mijn hoed, die door
-eenige nog brandende en uit de kraters opgeworpen steentjes doorboord
-was.
-
-De weg, dien ik den volgenden dag moest inslaan om den grooten cheire
-van Zaffarana, in 1852 uit den Val del Bove voortgekomen, te bezoeken,
-loopt op een kleinen afstand van den beroemden kastanjeboom der
-Honderd-Paarden. Deze reusachtige boom is niet meer wat hij in de
-vorige eeuw was; het is zelfs geen boom meer, maar een groep van drie
-stammen, waarvan de twee voornaamsten reeds volkomen in het hart zijn
-aangetast. In de dagen van zijn roem bedroeg de omvang van den
-kastanjeboom van Honderd-Paarden niet minder dan zestig ellen. De
-prachtige kastanjeboom van de Nave, dien men nog op een geringen
-afstand in het noorden ziet, heeft slechts achttien ellen omvang; maar
-hij is nog niet, als de genoemde, van ouderdom verteerd, en zijne
-geweldige takken breiden zich verre uit, om zich te vermengen met de
-twijgen van een anderen bijna even reusachtigen boom. Overigens zullen
-zij, die niet alleen de boomen om hun kolossalen omvang of hoogen
-ouderdom bewonderen, op deze zelfde helling van den Etna duizende
-kastanjeboomen, eiken en abeelen aantreffen, die inderdaad prachtig
-zijn om hun fraaien stam, hun zuivere schors, de bevalligheid en den
-adel van hun voorkomen. Hoewel de boomen schaarsch en weinig
-beteekenend zijn, wordt de zwarte mestaarde gestadig vochtig gehouden
-door het doorsijpelen van de sneeuw, en kan het hout der boomen de
-noodige sappen vinden.
-
-Zaffarana, mijn tweede pleisterplaats op de oostelijke helling van den
-Etna, is een groot dorp aan het lagere einde van den lavastroom, die in
-1852 uit den Val del Bove vloeide, en die, in de hedendaagsche
-geschiedenis van den vulkaan, alleen met de uitbarsting van den Monte
-Frumento kan worden vergeleken. Ook kon ik niet nalaten dezen stroom te
-onderzoeken, te meer daar het mij de gelegenheid schonk dien afgrond
-van den Val del Bove, dien ik reeds van de sneeuwhoogte des bergs
-aanschouwd had, weder te zien. Ik was zelfs zoo gelukkig, mijn
-geestdrift over te storten in het hart van een eleganten Cataniaschen
-burger, die te Zaffarana was om ik weet niet welke belangrijke zaak. De
-brave kerel was in de schaduw van den Etna geboren; hij had altoos den
-witten rook er van in de lucht zien dwarrelen, en toch was hij nooit op
-het denkbeeld gekomen hem te bestijgen, of zelfs maar een der kleine
-kraters te bezoeken, die men op de zijden van den berg in menigte
-aantreft. Ik verweet hem zijne onverschilligheid, en des avonds, toen
-wij elkander wederkeerig goeden nacht wenschten, was mijn kameraad er
-vast toe besloten krachten te verzamelen voor den volgenden dag.
-
-Inderdaad waren wij beiden op het bepaalde uur gereed en begaven wij
-ons dapper op marsch. Alles ging uitmuntend zoolang wij nog op het
-gebied der tuinen van Zaffarana waren; maar voorbij een steenachtig
-veld, dat aan de eene zijde door moeielijk te beklimmen steilten en aan
-den anderen kant door een muur van metaalslakken, afkomstig van de
-groote uitbarsting, ingesloten werd, bemerkte ik dat mijn vriend de
-Cataniër den moed liet zakken.
-
-Het was recht warm: geen zuchtje drong door in de soort van put, waarin
-wij ons bevonden. Echter deed de toerist-leerling eenige vruchtelooze
-pogingen om een eerste helling te bestijgen, door zich aan de struiken
-vast te klampen; maar deze eerste proef scheen hem voldoende: hij
-overwon het gevoel van schaamte, dat hem nog aan mijne zijde deed
-blijven, en terwijl hij mij allen mogelijken zegen op mijn pad
-toewenschte, keerde hij naar Zaffarana terug.
-
-De beklimming van het voorgebergte, dat den zuidelijken rand van den
-Val del Bove vormt, gaat inderdaad zeer moeielijk; maar hoe ziet men
-zijne vermoeidheid beloond, als men den top der steilte bereikt heeft!
-De groote kegel van den vulkaan vertoont zich in al zijn luister,
-terwijl hij als twee groote armen de wanden van den Val del Bove,
-beurtelings wit en zwart gestreept, door de lavamuren en de
-sneeuwvallen vooruitsteekt. In de verte ontwaart men het uitgebreide
-veld van metaalslakken, welks oppervlakte niet minder dan
-vijf-en-twintig vierkante mijlen beslaat; uit het hart dezer zee
-verheffen zich hier en daar, als eilandjes, afzonderlijk gelegen rotsen
-en de kraters, aan wier voet de uitbarsting van 1852 een begin nam.
-Deze groote stroom, die zich van de oudere lava’s door zijn ijzerkleur
-zeer duidelijk onderscheidt, verspreidt zich eerst in het veld,
-vervolgens splitst hij zich in drie afzonderlijke armen, waarvan de
-twee voornaamste verder zich op nieuw in de velden van Milo en
-Zaffarana vereenigen. De zuidelijke arm werpt zich met een grooten val
-in het kleine gesloten bekken van den Val van Colonna, waar men enkele
-brokken weiden aantreft. In de streek van den Etna wordt het oog door
-weinig verrassender tooneelen aangedaan dan die van dezen zwartachtigen
-lavaval, welke van een hoogte van 120 ellen naar beneden stort en door
-een groote rots wordt gekroond, in het midden van den stroom als de
-rots van den Niagara oprijzende.
-
-De lavastroom van 1852, een der aanmerkelijkste die in de nieuwere
-tijden uit de zijden van den Etna is voortgevloeid, is ook een van die,
-welke de meeste schade heeft aangericht, want door zijn onderste laag
-werden de velden bedekt, die onder de best bebouwde van Sicilië
-gerekend werden. Daarenboven verdorden eensklaps de wijngaarden en de
-boomgaarden, beneden de verst voortgedrongene lavastroomen gelegen,
-alsof hunne bladeren door de hitte van den brand waren vernield. Om dit
-zonderlinge verschijnsel te verklaren, moet men weten dat zekere aderen
-van den grooten lavastroom de spleten van den grond binnendrongen, en
-de een of andere holligheid in den berg onder de vermelde boomgaarden
-vulden; daar de wortels het noodige vocht dierven moesten de boomen wel
-sterven.
-
-Te Zaffarana teruggekeerd, behoefde ik slechts den voet van een
-fraaien, door landhuizen omgeven kegel om te trekken, om het dorpje
-Via-Granda te bereiken, van waar uit ik den tocht om den Etna had
-aangevangen. Weldra kwam ik weder te Aci-Reale en den volgenden dag te
-Catania, na met blijdschap de Cyclopen-eilanden en het kasteel van
-Aci-Castello terug te hebben gezien.
-
-
-
-
-
-
-IV.
-
-    Beminnelijkheid der Cataniërs.—De fraaie stad.—De kerk van San
-    Benedetto, de Kathedraal en de sluier der heilige Agatha.—De stroom
-    Amenano.—Handel van Catania.—De historische karren.—Centorbi en de
-    zwavelmijnen.—Gezicht van den Etna.—Kaap Santa Croce.—Agosta.—Het
-    voorgebergte van Panagia.—Het eiland Ortygia.—De tempel van
-    Minerva.—De bron van Arethusa.—De katakomben.—Mijn vaarwel aan
-    Sicilië.
-
-
-De Cataniërs beroemen er zich op de beminnelijkste der Sicilianen te
-zijn, en, als ik naar mijne eigene ondervinding er over mag oordeelen,
-ben ik zeer geneigd te gelooven dat zij gelijk hebben. Zelden heb ik
-dienstvaardiger, welwillender lieden gezien, of die er meer op uit
-zijn, den naam van gedienstigheid en gastvrijheid te verwerven. Als
-vreemdeling werd ik overal met de uiterste voorkomenheid ontvangen; ik
-vond alle deuren voor mij geopend. Nauwelijks was ik vier-en-twintig
-uren te Catania, of reeds hadden eenige personen gezorgd dat ik een
-allergenoegelijkst leven kon leiden, door op de verplichtendste wijze
-hunne boeken, hunne dagbladen en vooral hun tijd ter mijner beschikking
-te stellen. Van waar ontstaat deze tot een spreekwoord geworden
-beminnenswaardigheid der inwoners van Catania? Ik kan het niet zeggen:
-maar hoe het ook zij, de Cataniërs zijn trotsch op den goeden naam, die
-in deze van hen uitgaat en zoeken dien des te sterker te verdienen. Het
-schijnt ook, dat zij niet zoo jaloersch zijn als de Palermitanen, want
-hunne vrouwen en dochters zijn geenszins beducht zich in de straten te
-vertoonen, het hoofd ter helft omhuld met een bevallige mantille van
-zwarte zijde, die onder den rechterarm is vastgemaakt. Van verre zijn
-al de vrouwen in dit bevallige costuum schoon.
-
-Zelfs uit het oogpunt der architectuur is de stad een der aangenaamste
-van Sicilië. De straten zijn breed en zeer luchtig. De huizen, in den
-pretentieusen stijl der zeventiende eeuw opgetrokken, maken niettemin
-een vrij goede vertooning wegens hunne regelmatige vormen, hunne
-schitterende kleuren en groote lijnen. Fraaie tuinen versieren de stad.
-Aan de zuidzijde van Catania ziet men wel is waar, als een somber
-bolwerk, den grooten stroom der zwarte of rosachtige lava van 1660,
-waarop niets groeit dan eenige doornige cactussen met hun krans van
-ronde bladeren, van een metaalachtigen glans glinsterende: maar ten
-westen en ten noorden omringen de oranjebosschen, de boomgaarden, de
-tuinen vol vreemde planten, met hun schitterend gebladerte of
-doordringenden geur, de stad als met een groenen gordel. Aan alle
-kanten steken boven de takken hooge met parcelarias en andere
-slingerplanten bekleede torentjes uit: het zijn de landelijke, op de
-waterleidingen gebouwde kasteelen, waardoor de van den Etna afgedaalde
-beekjes heen stroomen. Toch maken noch de boschjes, noch de tuinen, de
-voornaamste schoonheid van Catania uit, maar wel de dubbele
-blauwachtige kruin des vulkaans, die men boven de lange hellingen, aan
-den voet met groen bekleed en in de hoogte met sneeuw gekroond, ziet
-rooken. Uit de groote straat, die door geheel Catania, ter lengte van
-drie kilometers op de helling van den berg loopt, geniet men een
-uitzicht, dat zijns gelijken in Europa niet heeft.
-
-Catania heeft geen monumenten, die de moeite van een bezoek beloonen.
-Het oude romeinsche theater, welks materialen grootendeels gediend
-hebben tot den opbouw der kathedraal, heeft slechts voor de archeologen
-iets belangrijks; het amphitheater is bijna geheel onder de lava
-bedolven en men moet er als in een grot binnendringen. Van de honderd
-drie kerken, die de stad bezit, is er niet een, wier stijl schoon mag
-worden geheeten, als men die van Santo Carcere uitzondert, wier
-romaansch portaal allermerkwaardigst is. Al de anderen, hetzij slechts
-kleine kapellen met eenvoudige klokketorens of groote met koepels
-gekroonde kerken, zijn evenzeer met lomp en gemaniëreerd beeldhouwwerk
-beladen. De merkwaardigste kerk is ongetwijfeld die van San Benedetto,
-die een deel uitmaakt van een geweldig groot klooster, waarin de
-ambtenaren van het gouvernement, alsmede de officieren en soldaten van
-het garnizoen, nevens de monniken, zijn gehuisvest. De voorgevel der
-kerk is nog onvoltooid, maar wekt des te meer belangstelling op met
-hare groote schachten van kolommen, die in plaats van kapiteelen met
-gras en bloemen zijn bekroond. Het schip, het grootste van Sicilië, is
-niet minder dan honderd-zes-en-zestig ellen lang en twintig ellen
-breed; het krachtige orgel, dat deze ruimte met zijn klank moet vullen,
-telt bij de drie duizend pijpen. Op het plaveisel der onafzienbare kerk
-hebben de beroemde sterrekundigen Sartorius, dynast van Waltershausen,
-en zijn vriend, doctor Peters, een meridiaan getrokken en in marmeren
-letteren hunne opmerkingen betreffende de meteorologie, en de hoogte
-van Catania, Nicolosi en de Etna gegrift.
-
-De kathedraal, die zich op een geringen afstand van de haven verheft,
-is een gebouw van een minder profaan voorkomen, en hare met fresco’s
-beschilderde kapellen zijn allen opgevuld met altaren en beelden.
-
-Daar bewaart men den beroemden sluier der heilige Agatha, die het
-palladium van Catania geworden is. Eertijds was de kathedraal aan de
-Heilige Maagd gewijd; maar tijdens de verschrikkelijke uitbarsting van
-1669, waardoor een gedeelte der stad vernield werd, en later in 1693
-tijdens een aardbeving, hebben de Cataniërs, die van oordeel waren dat
-de heilige Agatha zich een betere beschermster had betoond, de
-kathedraal herdoopt. Inderdaad is, als wij den schrijver van den
-Mongibello descritto, don Pietro Carrera, gelooven mogen, de sluier van
-de heilige Agatha altoos voldoende geweest om het leger Cyclopen op de
-vlucht te jagen.
-
-„Op het zien der gewijde banier, werd de snelvloeiende lavastroom
-gekeerd;—hij heeft zich in steen veranderd, waarover men blootsvoets
-gaat, en waarin de overwonnen geesten en monsters zijn opgesloten. Hier
-werd de Mongibello verpletterd—hier werden de vlammen uitgedoofd—en
-zegevierde de dappere standaard der hemelsche amazone.—Sedert heeft de
-met schaamte overtogen Etna zich in een dichte asch gehuld, hetzij om
-den langen terugtocht der zijnen te verbergen, het zij om zich het
-gezicht te sparen der roemrijke krijgers van Catania.”
-
-Niet ver van de kathedraal ontspringt uit den grond een fraaie bron
-helder water die, lang voor de heilige Agatha, een der beschermende
-godheden der stad was; het is de antieke Amenanus, op de basreliefs en
-de medailles voorgesteld onder de trekken van een jeugdig man, met een
-naïef voorkomen en lokken door een bloemguirlande omkranst. Tot op
-geringen afstand van zijn monding door den lavastroom van 1669
-overdekt, vormt nu de oude, door de Grieken van Catania vereerde
-„stroom” tegenwoordig een doorschijnende kom op het Domplein, loopt
-vervolgens onder de oude muren door, en komt weder aan het licht, om
-met zijn helder water de wortelen te drenken van eenige op de kaai, te
-midden van andere boomen en bloemen, geplante treurwilgen. Heerlijke
-massa’s groen, statig tusschen bebladerde oevers zwemmende zwanen,
-ziedaar alles wat door den Amenano op zijn honderd ellen langen tocht
-wordt weerkaatst; daarna vermengt hij zijne wateren met de golven van
-de haven, terwijl hij over een lang bed van keisteenen henen wentelt.
-Een aantal andere beken, aan den Amenano gelijk, zijn nog onder de lava
-van Catania verzegeld, en men wijst u de juiste plek, waar de
-uitgravingen haar eenmaal aan het licht zullen brengen.
-
-De haven van Catania beantwoordt lang niet aan de locale behoefte des
-handels. Toch is deze stad, zonder in belangrijkheid met Palermo of
-Messina te kunnen wedijveren, de hoofd- en uitvoerplaats van het
-nijverste en meest bevolkte gedeelte van geheel Sicilië. Bijna een half
-millioen inwoners, waarvan ongeveer honderdduizend op de zijden- van
-den Etna gehuisvest, erkennen Catania voor hun metropolis, en staan met
-geheel de buitenwereld door deze stad in betrekking. De voortbrengselen
-der omliggende velden, als wijnen, oranjeappelen, kaas, katoen, sumak,
-zijn van uitmuntende hoedanigheid, en weldra zal het draineeren en het
-in bouwland herscheppen van de groote, thans nog moerassige vlakte, die
-ten zuiden van Catania aan de monden van den Simeto en de Gurna Lunga
-zich uitstrekt, op een belangrijke wijze de hoeveelheid dezer voor
-uitvoer bestemde voortbrengselen doen toenemen.
-
-Dit is lang niet alles. In een niet veraf zijnde toekomst zal Catania
-het centrum van het siciliaansche spoorwegnet worden; het zal het
-vereenigingspunt worden voor de spoorlijnen van Messina, Palermo en
-Syracuse, en bijgevolg zal daar voor geheel Sicilië het groote
-middelpunt voor de reizigers en den transitohandel zijn. Op dit
-oogenblik is Catania reeds de stad waar de meeste rijwegen op
-uitloopen, en onder deze wegen is een der voornaamste van geheel het
-eiland, dat hij van het eene tot het andere eind, van de Ionische zee
-naar de golf van Palermo, doorsnijdt. Waar is het, dat deze nationale
-weg tegenwoordig geheel verlaten is, omdat de weg over zee oneindig
-meer gemak aanbiedt; in een geheel jaar begeven zich nauwelijks drie of
-vierhonderd lieden regelrecht te land van Catania naar Palermo; maar
-als men den geheelen weg in eenige uren zal kunnen afleggen, zal
-ongetwijfeld eensklaps de handelsstroom een anderen koers nemen, en
-zullen de meeste reizigers zich stellig niet aan de kans van zeeziek te
-worden blootstellen.
-
-De verschillende rijwegen, die rondom Catania naar de in den omtrek
-gelegen stadjes, als Lenlina, Caltagirone, Paterno, Aderno en alle
-andere vlekken der Etnastreek loopen, hebben een betrekkelijk vrij
-grooten invloed op de vervaardiging van alle soorten van rijtuigen
-gehad. Uit een artistiek oogpunt kan men dus te Catania het
-gemakkelijkst eene vergelijking tusschen de rijtuigen maken, want in
-dit land zijn de wagens en karren, niet zoo als bijvoorbeeld hier te
-lande, een eenvoudige samenvoeging van planken, maar ook in zekere mate
-kunststukken. De bok van het rijtuig rust op een fraai bewerkten
-ijzeren as, die in bevallige arabesken uitloopt. Iedere buitenzijde van
-de kar is in twee afdeelingen gesplitst, die ieder een schilderij
-bevatten. Het goudgeel, het hoog rood en andere heldere kleuren spelen
-in deze schilderijen, wie het soms niet aan stijl ontbreekt, de
-hoofdrol. Meestal stellen zij godsdienstige tafereelen voor, nu eens
-uit het leven van Jezus en Maria, dan weder uit dat der meest gevierde
-siciliaansche beschermheiligen, als Johannes de Dooper, de heilige
-Rosalia, Agatha of Genoveva van Brabant. Soms worden ook de paneelen
-der wagens met tafereelen uit de ongewijde geschiedenis, ja zelfs met
-liefdesvoorvallen beschilderd; en langzamerhand maken dan ook de
-traditioneele onderwerpen plaats voor anderen, zoodat de natuurlijke
-aanleg des kunstenaars vrij spel gelaten wordt. De moderne geest is tot
-dezen achterhoek van het groote gebied der kunst doorgedrongen; maar
-weldra zullen de spoorwegen, de naar de parijsche mode gevolgde
-rijtuigen en de boerenwagens, naar het model der engelsche vervaardigd,
-de siciliaansche karren met hare schreeuwende kleuren vervangen hebben.
-
-Het was mij onmogelijk den omtrek van Catania te verlaten, zonder een
-bezoek gebracht te hebben aan de zwavelmijnen van Centorbi, die het
-dichtst bij den Etna gelegen zijn. Het eerste gedeelte van den weg
-wordt afgelegd in een der hotsende wagens, waarin een groot aantal
-holderdebolder op elkander gepakte reizigers door de stofwolk heen
-elkaar in het oog trachten te krijgen. Het uitzicht op het landschap is
-op sommige plaatsen allerheerlijkst, met name op de hoogte van
-Misterbianco: maar toch gevoelde ik mij recht gelukkig, toen ik aan het
-eerste station van mijn tocht was, en wel de stad Aderno, waar ik,
-hetgeen ik nog vergat te zeggen, met de siciliaansche gendarmes op een
-vreemde wijze had kennis gemaakt.
-
-Aderno ligt op den noordoostelijken hoek van den Etna, op een hoog
-terras van lava, dat, aan den kant der rivier Simeto, in loodrechte
-steilten eindigt. Van dat observatorium ziet gij ten westen het
-amphitheater der neptunische bergen, wier naakte en rotsachtige wanden
-zulk een scherpe tegenstelling opleveren met de vriendelijke hellingen
-van den Etna, waar de rijkste plantengroei tusschen de rooskleurige
-ophoopingen der metaalslakken zulk een schilderachtige uitwerking doet.
-Op het hoogste dezer kalkachtige punten van het neptunische gebergte
-teekent zich de stad Centorbi, niet ongelijk aan een rotsachtige kam,
-tegen de heldere lucht af. Naar dat arendsnest, waarin een gansche
-bevolking huist, moest ik omhoog stijgen.
-
-De vlakte, die door het voorgebergte van Aderno wordt beheerscht, is in
-hare geheele uitgestrektheid met een lavabank bekleed, waarin de Simeto
-en de in dezen stroom uitloopende Salso zich hunne beddingen hebben
-gegraven. Over de eerstgenoemde rivier is een brug geslagen, maar ik
-moest den Salso doorwaden, terwijl ik nog de voeten stootte tegen de
-overblijfselen van een voor ettelijke jaren bij hoog water weggespoelde
-brug.
-
-Onmiddellijk daarop nemen de steilten van Certorbi een aanvang. Om de
-stad te bereiken, wier torens men op een kilometer afstand boven zich
-ziet, is men verplicht een weg te volgen, die langs de uitstekende
-zijden van den berg heenloopt, of wel een voetpad te bestijgen, waaraan
-men den welverdienden naam van Scalazza heeft gegeven, en dat tusschen
-een smal ravijn met een aantal afgronden doorsneden voortslingert. De
-beklimming duurt bijna twee uren, en toch zijn de inwoners van
-Centorbi, die de aan den voet der bergen gelegen velden bebouwen,
-verplicht alle dagen deze eindelooze trap af te stijgen en op te
-klauteren. Op hoeveel tijdverlies in het leven van iederen mensch en
-van de opeenvolgende geslachten komt niet de keuze der woning te staan,
-die door den bitteren oorlog noodig is geworden! Hoe zou de beschaving
-zich hebben kunnen ontwikkelen, hoe hadden de menschen zich kunnen
-vereenigen tot een vreedzame maatschappij, toen iedere groep huizen in
-een in de lucht hangende vesting bestond? Aderno en Centorbi, beide op
-een rots gelegen, kijken elkander over het dal van den Simeto aan. De
-van den eenen naar den anderen top drijvende wolken doorloopen deze
-ruimte in eenige minuten, en boven op het voorgebergte van Centorbi kan
-men zelfs den geur inademen der aan de overzijde gelegen tuinen; maar
-om den afstand afteleggen, die de beide plaatsen scheidt, heeft men
-even veel tijd noodig als om uit Parijs naar de grenzen van België of
-naar de boorden van het Kanaal te komen.
-
-Zelfs op Sicilië, waar zoovele steden op den top van een berg hangen,
-is er geen enkele die met Centorbi, wat haren bouw betreft, vergeleken
-kan worden. De geheele stad bestaat uit twee lange stegen in den vorm
-van twee saamgekoppelde halve manen. Deze twee stegen zijn niets anders
-dan smalle rotspaden tusschen twee steile hellingen, en de aan
-weerskanten staande huizen zijn gedeeltelijk boven den afgrond
-opgetrokken. Aan den kant van den openbaren weg, hebben de huizen
-grootendeels geen verdieping, terwijl zij aan den kant van den afgrond
-tot op een geweldige hoogte boven de gewelfde en van schietgaten
-voorziene schoormuren uitsteken. Aan een der naar het zuidoosten
-gekeerde uiteinden van de dubbele halve maan staat een oude,
-schilderachtige ruïne, waaromheen de inwoners van Centorbi een
-cirkelvormige plek hebben opengelaten. Dit belvedère, van waar men het
-prachtige land, dat door de grootsche massa van den Etna, van Catania
-tot Syracuse, wordt beheerscht, in al zijn heerlijkheid overziet, is
-bekend onder den naam van paleis van Koenraad, maar het was
-ongetwijfeld een romeinsch gebouw. Daarenboven hadden de Siculiërs
-reeds sedert twee eeuwen de stad Centuripæ bewoond, toen de Romeinen
-die veroverden, om haar tot een hunner eerste sterkten van Sicilië te
-maken. In de dertiende eeuw sloopte een duitsch keizer Centorbi, en
-joeg de inwoners er van naar den oever der zee; niettemin verrees er
-langzamerhand eene nieuwe stad op deze dubbele bergkruin. Tegenwoordig
-bedraagt de bevolking der in de lucht hangende stad niet minder dan
-6500 inwoners. De vertegenwoordigers van het zwijnengeslacht zijn er
-haast even talrijk, en de stad wint er in zindelijkheid niet door.
-Hoewel door den adem van alle winden schoongevaagd, zijn enkele wijken
-van Centorbi geheel en al ontoegankelijk.
-
-Na een poos lang op de brokkelende muren van Koenraads paleis verwijld
-te hebben, liep ik haastig het pad af, dat naar de zwavelmijnen van den
-baron Sesto voert. Tusschen de witte rotsen, die hier en daar boven den
-grond uitsteken, is de bodem overal met zorg bebouwd; maar nergens
-ontwaarde ik een huis; al de landbouwers keeren iederen avond binnen
-den omtrek der stad terug. De uitgestrekte graanvelden, waarmede de
-dalen zijn bedekt, en die zich langs de hellingen uitstrekken, hebben
-door deze afwezigheid van menschelijke woningen een bijzonder
-droefgeestig en ernstig voorkomen: het is alsof de mensch plotseling
-aan zijn landbouw is ontrukt en niemand komen zal om den in de voren
-oprijzenden oogst te maaien.
-
-De fornuizen en de verschillende inrichtingen bij de zwavelmijn zijn de
-eerste gebouwen die men ten zuiden van Centorbi aantreft. Zij liggen op
-meer dan een mijl afstands van de stad, in een eng, rotsachtig dal, dat
-geheel en al met uit het hart van den berg voortgekomen steenen is
-opgevuld. Zonder tijd te verliezen vervoegde ik mij bij den ingenieur,
-die hier de opgraving bestuurt; deze stelde zich aanstonds met de
-meeste welwillendheid te mijner beschikking en was zoo vriendelijk mij
-in persoon in de gangen der mijnen te vergezellen.
-
-Ik was hem er zeer erkentelijk voor, want wij waren op het heetste
-gedeelte van den dag, en al de arbeiders lagen in de schuren uit te
-rusten. De zonnestralen vielen loodrecht in het dal neder en werden
-door de witachtige steenen teruggekaatst. Daar de hoofdingang juist
-naar het zuiden lag, drong de zonnehitte tot in het diepste van de mijn
-door. Een sterke reuk van gezwaveld waterstofgas steeg uit den mond van
-dezen put op en sloeg ons op de keel. Nauwelijks was ik de opening
-binnengedrongen, of ik begon reeds met moeite adem te halen, terwijl
-mijn gelaat met zweet overdekt was. Gedurende eenige oogenblikken was
-ik bang geen stap te kunnen doen. De gangen der mijn van Centorbi
-gelijken meestal op soortgelijke uitgravingen, die als zijgangen in de
-bergen zijn uitgehouwen. De gewelven zijn laag en op ongelijke wijze
-bewerkt; lompe pijlers, op ruwe wijze door het houweel afgerond,
-ondersteunen de zoldering; flauwe lichtstralen komen met het
-weifelachtige schijnsel der lampen hier en daar uit het diepste der
-duisternis te voorschijn; voor een oogenblik ontwaart men gangen, die u
-oneindig toeschijnen: daarna verdwijnen die perspectieven in een
-oogwenk, en tracht de blik te vergeefs door het duister heen te
-dringen; men hoort allerhande vreemde geluiden: hikken en zuchten, die
-door de verre zich steeds herhalende echo’s geboren worden. De
-vochtigheid dringt de wanden door; er vallen druppels van het gewelf
-kletterend op den bodem: het water vermengt zich met de aarde van den
-grond en verandert dien in een glibberig en lijmig slijk. Op enkele
-plekken vereenigen de watervallen zich in ware zwavelachtige en
-rookende beken, die gemakkelijk de badkuipen van een uitgestrekt
-etablissement, als dat van Barèges en Caterets b.v., zouden kunnen
-voeden.
-
-Evenwel heeft men deze bronnen niet geëxploiteerd, als alleen om alle
-jaren den eigenaar zelven van eenige kannen zwavelachtig water te
-voorzien. Tegenwoordig is deze overvloed van vloeistof, die elders zulk
-een grooten rijkdom zou opleveren, voor de mijn van Centorbi het
-grootste gevaar: want indien de pompen niet onophoudelijk in werking
-waren, zou het water weldra den onmetelijken doolhof van gangen vullen.
-Vier ongelukkige kerels, enkel met een lap om hun heupen bedekt, zooals
-de bewoners van Australië, en niettemin van het hoofd tot de voeten
-badende in hun zweet, werken onophoudelijk aan de slingers van de
-pompen. Gedurende acht lange uren zijn deze menschen, wier geheele
-denkkracht en werkzaamheid zich oplost in de aanhoudende gelijkmatige
-beweging der armen, niet anders dan aanhangselen der onverbiddelijke
-machine. Deze draait, en draait onophoudelijk en haalt, zonder ooit een
-oogenblik op te houden, de wateren naar boven, die in de metalen kuipen
-nederstorten; zij alleen schijnt te leven, en de athleten, die elkander
-om de acht uren aflossen, zijn niets dan deelen van het werktuig: in
-plaats van de machine te beheerschen, die zij in beweging brengen, zijn
-zij er de slaven van.
-
-De verhouding der in de aderen der mijn van Centorbi aanwezige zwavel
-bedraagt ongeveer zes percent. Dit gehalte is betrekkelijk gering, en
-toch is het voldoende om de wanden der mijn te kunnen ontsteken en ze
-als pek te laten koken, alleen door de vlam eener lamp met den steen in
-aanraking te brengen. Overigens gaat men op dezelfde wijze in het groot
-te werk, tot verkrijging van de zwavel. De uit de mijnen gehaalde
-brokken worden eerst in de open lucht opgestapeld, en staan aldus
-gedurende korter of langer tijd aan den verwoestenden invloed van het
-weder bloot; vervolgens worden zij in hoopen geschikt boven de vuren
-der fornuizen. De steen splijt, en de gesmolten zwavel loopt in de voor
-haar ontvangst gereed gemaakte vormen. Hoewel deze bewerking,
-overeenkomstig de traditioneele sleur, een groote hoeveelheid zwavel
-doet verloren gaan, is evenwel de jaarlijksche opbrengst zeer
-winstgevend. De mijn van den baron Sesto levert ieder jaar twintig
-duizend quintalen aan den handel, ongeveer het vijfde der jaarlijksche
-opbrengst van geheel Sicilië. De mijnontginningen, die over de geheele
-breedte van het eiland, van Centorbi tot Girgenti plaats hebben,
-voorzien Europa van de twee derden der zwavel, die het voor zijn
-verbruik noodig heeft. De eigenaars der siciliaansche mijnen zijn
-inderdaad in het bezit van het monopolie en laten den handel veel te
-hooge prijzen betalen; ook zullen zij zich niet te beklagen hebben als
-de eene of andere nieuwe chemische uitvinding hen ten val brengt.
-
-Bij het verlaten der mijn voelde ik mij door mijn zwaveldampbad te zeer
-uitgeput, om op nieuw den berg van Centorbi te beklimmen. Ik liep de
-steilten aan den zuidelijken kant, door eindelooze graanvelden, om,
-vervolgens daalde ik op de boorden van Simeto door een diep ravijn af,
-dat tengevolge der regens ieder jaar grooter wordt.
-
-Bijna al de bebouwde en toch woeste velden, die ik, voordat ik Aderno
-bereikte, doortrok, behooren nog aan een groot vrouwenklooster en maken
-een leengoed (feudo) uit. Dat kwam ik dien avond zelven, bij het
-voorbijgaan van het klooster Santa Lucia, te weten. Een groote menigte
-verdrong zich rondom een hoogte, waarop een omroeper stond, die een
-soort van kloosterliverei droeg. Volgens oude gewoonte bood deze
-persoon de verschillende perceelen van het domein te huur, en van hunne
-zijde zochten de pachters hunne contracten te vernieuwen, zonder een
-hoogeren prijs te betalen. Door de aanwezigheid der saamgestroomde
-menigte uitgelokt, klampten de nonnen zich allen aan de tralies harer
-vensters vast, en sloegen het tooneel met groote belangstelling gade.
-
-Den volgenden dag mocht ik, toen ik te Catania terugkeerde, van een
-ander tooneel getuige zijn. Bij het binnenkomen der stad werd ons
-rijtuig aan de eene zijde tegengehouden door de ambtenaren der
-belasting, die zich wilden overtuigen of wij ook kaas of flesschen olie
-bij ons hadden; en aan den anderen kant door een bedelmonnik, die een
-afschuwelijke schilderij van zijne compositie liet kijken, de zielen in
-het vagevuur voorstellende. Om den wille der waarheid ben ik verplicht
-te zeggen, dat mijne reisgenooten de douanen alles behalve aangenaam
-ontvingen, en de meeste vriendelijkheid jegens den bedelmonnik aan den
-dag legden. Deze, met zegebeden overladen en eenige giften rijker
-geworden, ging deftig op een gebroken voetstuk eener kolom zitten om
-weder andere reizigers af te wachten en ook van hen zijn tolrecht te
-heffen. Hij heerscht hier als een machthebbende, en houdt met een
-gebaar vol autoriteit de voorbijgangers tegen. Veel opgeruimder
-gehoorzaamd dan zijne collega-schattingheffers, stak hij als zijn hem
-toekomend deel de traditioneele voor de zielen in het vagevuur bestemde
-belasting op, en liet de agenten van den fiscus maar begaan, om zoo
-goed zij konden de verschuldigde bajochis te innen.
-
-Ik gaf de voorkeur aan den weg over zee per stoomboot naar Syracuse, en
-daar deze haar vaart niet al te ver van de kust neemt, had ik een
-verrukkelijk uitzicht daarop. Eerst hadden wij de bergen van Lentini in
-het oog; vervolgens voeren wij het dorpje Bruca en zijne belangrijke
-steengroeven langs; een poos later kaap Santa Croce, waar, naar men
-beweert keizerin Helena, moeder van Constantijn den Groote, met het
-„ware kruis” van Golgotha landde, vanwaar dit voorgebergte zijn naam
-ontleent. Bij het omzeilen der kaap zagen wij een heerlijk grieksch
-landschap zich voor onze blikken ontrollen. Daar, naar de zuidzijde
-toe, strekt zich, zacht hellende, het schiereiland uit, waarop eertijds
-twee voorsteden van Syracuse stonden. Een weinig verder, ten westen,
-verheft zich de scherpe spits van het Belvedère, met bouwvallen
-gekroond, en daarachter rijst eensklaps de hooge wand van den berg
-Hybla op, gelijk aan den Hymettus, en even als deze door zijne bijen
-beroemd. Het ovale eiland Magnisi verdeelt de golf in twee
-halfcirkelvormige baaien, terwijl boven de smalle kustvlakte de met
-dorpen bezette hoogten zich tot een prachtig amphitheater afronden.
-
-Ten noorden van de golf heeft men een uitgestrekte haven, ten oosten
-door een rotsachtigen heuvel, waarop het moderne Agosta gebouwd is,
-tegen de zeewinden beschermd. De haven is uitmuntend, maar de stad
-allermorsigst. Het was of ik een der jeugdige steden van Zuid-Amerika
-voor mij had, die reeds in puin liggen eer haar bouw nog voltooid is.
-De bewoners gelijken op hunne huizen; de meesten zien er haveloos en
-ellendig uit. Spoedig verlieten wij deze stad, die wij even hadden
-aangedaan, en naderden daarop kaap Panagia, die zich ten noorden der
-golf van Syracuse uitstrekt, en reeds konden wij op den heuvel de
-bouwvallen der oude grieksche vesting van Euryalus onderscheiden. Een
-inwoner van Syracuse, vol geestdrift voor zijne geboortestad, wees ons
-met den vinger de beroemde plekken van zijn vaderland aan. Weldra
-konden wij zijne aanwijzingen ontberen; want wij voeren de „marmeren
-haven” binnen, sloegen een blik op het rotsachtige eiland Ortygia, waar
-de huizen der stad als het ware op elkander zijn gepakt, en ontwaarden
-den tempel van Minerva en de bron van Arethusa.
-
-Behalve deze bron en tempel biedt het eiland Ortygia den bezoekers
-niets anders aan dan eenige archeologische merkwaardigheden, als daar
-zijn twee zuilen van een tempel aan Diana gewijd, overblijfselen van
-baden en eenige byzantijnsche en normandische gedenkteekenen. Het
-museum bevat hoogst merkwaardige zaken, waaronder een Venus van
-zeldzame schoonheid, een prachtigen bronzen buste van Medusa en
-voortreffelijk geslagen medailles. Toch houd ik het er voor, dat men
-hier niet zonder goeden uitslag opgravingen zou kunnen ondernemen. Maar
-nog veel wenschelijker zou het zijn, indien deze nakomelingen dier
-Grieken, die onder hunne gasten en medeburgers mannen telden als
-Eschylus, Pindarus, Plato, Timoleon, Archimedes, uit hunne vernedering
-opstonden en hunne eertijds zoo beroemde stad een gelukkige toekomst
-verschaften. Dat gedeelte van Syracuse, hetwelk op het schiereiland
-stond, droeg den naam van Acradina. Al wat er van deze verdwenen wijk
-is overgebleven, is een zuil van het Forum. Eenige kloosters en kerken
-van zeer gewone bouwkunst hebben de paleizen en tempels vervangen; en
-steken hunne naakte gevels te midden der rotsachtige vlakte op. Op dit
-verlaten plateau trekt niets de aandacht: in de aarde zelve moet men de
-merkwaardigheden van Acradina zoeken. Naast de kerk van San Giovanni,
-door twee zwaar gebaarde monniken bewaakt, ligt de ingang der
-katakomben van Syracuse. Deze grafgangen, die nooit geheel zijn
-onderzocht, zijn veel regelmatiger aangelegd dan die van Rome, en
-strekken zich over een aanmerkelijker ruimte uit. Bij het licht der
-flambouwen ziet men de onderaardsche gangen zich, als de galerijen
-eener indiaansche pagode, in alle richtingen verlengen; onder de
-bovenste verdieping der katakomben heeft men een tweede, voorts een
-derde, en eindelijk nog een vierde. Niets is in staat een grootscher
-denkbeeld te geven van wat de volkrijke stad Syracuse eertijds geweest
-is, dan de eindelooze straten dezer necropolis, waarin millioenen
-lijken zijn weggelegd. Aan weêrszijden der gangen heeft men de graven
-aangebracht, waar de leden van hetzelfde gezin werden bijgezet: de
-echtgenoot niet ver van de vrouw, en de kinderen onder de moeder. Grove
-fresco’s, bas-reliefs van luttel artistieke waarde, monogrammen en
-grieksche opschriften uit het christelijk tijdperk, versieren de
-graven, maar de meeste geraamten zijn tot stof vergaan, en sedert lang
-zijn de kostbare voorwerpen, die in de galerijen aanwezig waren,
-verdwenen. Van afstand tot afstand, leiden de hoogste galerijen naar
-gewelfsgewijs uitgehouwen zalen, die door een cirkelvormige opening in
-de kruin met de buitenlucht gemeenschap hebben. Wanneer de zon hare
-stralen door deze soort van vensters schiet en over den door zware
-schaduwen omringden grond laat wemelen, stijgt de vocht als rook naar
-de opening op, alsof de rots door deze stralen in brand was gestoken.
-
-Ik was koud toen ik deze sombere necropolis verliet, en met vreugde
-koesterde ik mij op nieuw in den gloed der zonne van het Zuiden, en
-hernam ik mijne wandeling over de witachtige rotsen, waartusschen hier
-en daar eenige schrale olijfboomen wassen. Op sommige plekken was de
-grond, even als in een woestijn, slechts met schaarsch struikgewas
-bedekt. Eensklaps, aan den anderen rotswand, ontwaar ik eene deur in
-een rotsspleet; de gids opent die, en ik daal in een afgrond langs een
-slingerpad neder en bevind mij in een soort van toovertuin, rijk aan
-groen en schaduw; het is de Latomia de’ Greci of de Intagliatella.
-Oranje-, citroen-, japansche mispel- en perzikenboomen, in de open
-lucht groeiende en naar het licht des hemels opstijgende, verheffen
-zich tot op de reusachtige hoogte van vijftien en twintig ellen;
-massieve heesters omringen de boomstronken; guirlanden van
-slingerplanten vermengen zich met de twijgen; bloemen en vruchten
-bestrooien de lanen, en tallooze vogels kwinkeleeren in het gebladerte.
-Boven dit elyseum van geurend en bloeiend geboomte rijzen de spitse
-rotsen der steengroeven op; eenigen zijn nog naakt en wit als in de
-dagen toen zij door de instrumenten der atheensche slaven bewerkt
-werden; anderen zijn van boven tot beneden met klimop begroeid, of
-heinde en verre langs hare hellingen met dicht heestergewas overdekt.
-Overigens ontbreekt alle symmetrie en regelmatigheid op deze
-rotswanden, waardoor de tuin omsloten is. Hier verheft zich geheel op
-zich zelve een kalkachtige rots, als een groote toren te midden van het
-groen; een weinig verder ontwaart men boven haar hoofd een over den
-afgrond geworpen brug tusschen twee gelijkstandig loopende steilten;
-elders vormen geweldig groote van de zijden der rotsen afgetuimelde
-brokken zoo vele heuveltjes, van waar men op zijn gemak het
-verwonderlijke schouwspel geniet, door den bochtigen en groenenden
-afgrond aangeboden.
-
-Het theater is, even als een groot altaar en amphitheater, een der
-schoonste overblijfsels der grieksche oudheid. Het overtrof in
-uitgebreidheid al de andere schouwburgen van Sicilië en kon meer dan
-vier-en-twintig duizend toeschouwers bevatten. Twee derden der opgaande
-banken zijn nog in bijna volmaakten staat, en de scherpe blik van een
-archeoloog kan er zelfs opschriften ter eere van Jupiter en de koningen
-op ontcijferen. Van hunne steenen zetels konden de burgers van Syracuse
-met een oogopslag het tooneel overzien, waar de grootste feiten hunner
-geschiedenis waren voorgevallen. Zij zagen te gelijk de muren en
-tempels van Ortygia, gedekt door het schitterende en beschuttende
-schild van Minerva, de boorden van den Anapus, waar hunne vaderen zulke
-vreeselijke gevechten tegen de Atheniënsers hadden gestreden, het in de
-verte gelegen voorgebergte van Plemmyrium, en den ingang der haven,
-waar achtereenvolgens zulke schitterende overwinningen waren behaald
-geworden; en daar beneden naar het westen, aan den voet der bergen, die
-passen, waar eenige dagen vóór de groote ramp, de op de vlucht gejaagde
-legers van Demosthenes en Niciás waren doorgetrokken. Onder het
-toejuichen der roemrijke daden hunner door de tooneelspelers
-voorgestelde helden, konden de verzamelde inwoners van Syracuse in het
-ronde, als in de lijst van een geweldig groote schilderij, de plaatsen
-zelven aanschouwen waar al deze heldendaden volvoerd waren, en nog
-verder de blauwe golven der Ionische zee, eens door de vaartuigen
-hunner korinthische voorvaderen doorkliefd. Boven dezen schouwburg,
-waar eertijds duizende toeschouwers elkander verdrongen, staat in deze
-dagen een molen, welks water met dunne stralen langs de banken
-nedersijpelt en eenige waterplanten tusschen de losgelaten voegen der
-steenen onderhoudt.
-
-Terstond voorbij den molen heeft men een grafweg, die naar het bergplat
-van Epipolis, ten westen van Neapolis, en andere gedeelten van Syracuse
-geleidt. In dezen hollen weg zou men wanen midden in het Griekenland
-van eertijds, en wel vijf-en-twintig eeuwen terug verplaatst te zijn.
-Aan weêrszijden van den weg staan de graven, die gereed schijnen de
-lijken te ontvangen; de rots die den bodem van den weg vormt, is nog
-met diepe voren doorgroefd, door de wagens der grieksche helden er in
-gegraven. Volgens de overlevering heeft eertijds Timoleon, de
-Washington der oudheid, dezen weg ingeslagen, toen hij zich van zijn
-landhuis naar het theater begaf om het woord tot het volk te richten.
-In dezen nauwen weg, waar alles aan het verleden herinnert, was het mij
-soms of ik den krachtigen grijsaard op de schouderen van het volk zag
-ronddragen.
-
-Op het groote bergplat van Epipolis, dat zich op verscheidene ellen
-afstands tusschen de golf van Agosta en de vallei van Anapus uitstrekt,
-is geen enkele steen meer aanwezig, geen enkel stuk puin der pilaren en
-tempels die het Syracuse van oudtijds uitmaakten: alles is verdwenen,
-alsof de wind tot zelfs het stof der stad had weggevaagd. Alleen het
-ruischen van het water, dat nu eens boven, dan weder onder den grond
-voortmurmelt, roept voor een oogenblik diegenen voor de herinnering op,
-die tijdens de stichting van Syracuse de waterleiding hebben gebouwd.
-Na een wandeling van een paar uren bereikt men het hoogste punt van het
-bergplat, door de grieksche forteres van Euryalus, de best onderhoudene
-die nog bestaat, gekroond. Dit verdedigingswerk, welks bouw door den
-grooten Archimedes bestuurd werd, bestaat uit twee hooge door een
-gracht ter diepte van acht ellen gescheiden muren, waarin overdekte
-wegen zijn uitgespaard, in welke zich de krijgsknechten verscholen om
-zich op de belegeraars te werpen. De tweede muur, die het hoogst is, is
-met vier pyramiden gekroond, waartusschen de werp-machines geplaatst
-waren, even als in de nieuwere wallen de kanonnen in de daarvoor
-bestemde openingen. Van deze pyramiden, waar de hagedis zich in de zon
-ligt te koesteren, en die eertijds door het bloed van zoovele dapperen
-waren roodgekleurd, geniet men een betooverend uitzicht, dat op Sicilië
-zijn wedergade niet heeft.
-
-Den volgenden dag, bij mijn bezoek aan het fort Euryalus, ging ik in de
-vlakte van den Anapus geen door de Grieken en Romeinen vernield
-monument bezichtigen, maar een werk der natuur, dat nog even bekoorlijk
-is als het ten tijde van Moschus en Theocritus was. Het is de bron van
-Cyana, de azuren, zooals de zachte grieksche naam aanduidt. Om er te
-komen, moet men eerst het moerassige water van den Anapus overvaren;
-maar aan den voet van een dadelboom, die over de plek waar deze wateren
-ineenvloeien zijne takken uitspreidt, dringt de boot tot in de zuivere
-kom der bron door. Aan den voet van het terras, waarop nog heden twee
-geknotte kolommen van den tempel van den Olympischen Jupiter zichtbaar
-zijn, doorkronkelt zij de vlakte.
-
-Allerhande vlottende zilverachtige planten vertragen den voortgang der
-boot; groote massa’s van egyptischen papyrus, die men destijds voor de
-eenige van geheel Sicilië hield, rijzen ter hoogte van vier en vijf
-ellen op, en buigen zich bevallig over de beek, terwijl zij hare
-gepluimde vezels op de fijnste zijde gelijkende, zachtkens heen en
-weder wiegelen.
-
-Aan de boorden der bron van Cyana nam ik afscheid van Syracuse en het
-grieksche landschap, waardoor de stad is omringd, van den voet des
-Etna’s, die zich als een boog over mijn hoofd spande, en van Sicilië
-zelf. Het was mij niet gegeven, zooals ik gehoopt had, de prachtige
-zuilen van Girgenti, de kaap van den berg Eryx, de rotsachtige
-bergpassen van Catalafimi en den tempel van Segeste te zien.
-
-
-
-
-
-
-
-
-AANTEEKENINGEN
-
-
-[1] Europa is de roem van het heelal,—Italië is de tuin van
-Europa,—Sicilië bevat Italië in zich,—en van al hare vergezichten is
-dit het schoonste.
-
-[2] Vreemdeling, wees niet bang voor het dak van den wolf. Gij zult er
-zonder enig gevaar gemak en goed onthaal vinden.
-
-
-
-
-
-
-
-*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN UITSTAPJE NAAR
-SICILIË ***
-
-Updated editions will replace the previous one--the old editions will
-be renamed.
-
-Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
-law means that no one owns a United States copyright in these works,
-so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the
-United States without permission and without paying copyright
-royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
-of this license, apply to copying and distributing Project
-Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm
-concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
-and may not be used if you charge for an eBook, except by following
-the terms of the trademark license, including paying royalties for use
-of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
-copies of this eBook, complying with the trademark license is very
-easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
-of derivative works, reports, performances and research. Project
-Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may
-do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
-by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
-license, especially commercial redistribution.
-
-START: FULL LICENSE
-
-THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
-PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
-
-To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
-distribution of electronic works, by using or distributing this work
-(or any other work associated in any way with the phrase "Project
-Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full
-Project Gutenberg-tm License available with this file or online at
-www.gutenberg.org/license.
-
-Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project
-Gutenberg-tm electronic works
-
-1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
-electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
-and accept all the terms of this license and intellectual property
-(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
-the terms of this agreement, you must cease using and return or
-destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your
-possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
-Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound
-by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the
-person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph
-1.E.8.
-
-1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
-used on or associated in any way with an electronic work by people who
-agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
-things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
-even without complying with the full terms of this agreement. See
-paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
-Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this
-agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm
-electronic works. See paragraph 1.E below.
-
-1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the
-Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
-of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual
-works in the collection are in the public domain in the United
-States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
-United States and you are located in the United States, we do not
-claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
-displaying or creating derivative works based on the work as long as
-all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
-that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting
-free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm
-works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
-Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily
-comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
-same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when
-you share it without charge with others.
-
-1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
-what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
-in a constant state of change. If you are outside the United States,
-check the laws of your country in addition to the terms of this
-agreement before downloading, copying, displaying, performing,
-distributing or creating derivative works based on this work or any
-other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no
-representations concerning the copyright status of any work in any
-country other than the United States.
-
-1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
-
-1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
-immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear
-prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work
-on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the
-phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed,
-performed, viewed, copied or distributed:
-
-  This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
-  most other parts of the world at no cost and with almost no
-  restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it
-  under the terms of the Project Gutenberg License included with this
-  eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the
-  United States, you will have to check the laws of the country where
-  you are located before using this eBook.
-
-1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is
-derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
-contain a notice indicating that it is posted with permission of the
-copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
-the United States without paying any fees or charges. If you are
-redistributing or providing access to a work with the phrase "Project
-Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply
-either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
-obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm
-trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
-with the permission of the copyright holder, your use and distribution
-must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
-additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
-will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works
-posted with the permission of the copyright holder found at the
-beginning of this work.
-
-1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
-License terms from this work, or any files containing a part of this
-work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
-
-1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
-electronic work, or any part of this electronic work, without
-prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
-active links or immediate access to the full terms of the Project
-Gutenberg-tm License.
-
-1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
-compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
-any word processing or hypertext form. However, if you provide access
-to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format
-other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official
-version posted on the official Project Gutenberg-tm website
-(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
-to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
-of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain
-Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the
-full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1.
-
-1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
-performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
-unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
-access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works
-provided that:
-
-* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
-  the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
-  you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
-  to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has
-  agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
-  Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
-  within 60 days following each date on which you prepare (or are
-  legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
-  payments should be clearly marked as such and sent to the Project
-  Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
-  Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg
-  Literary Archive Foundation."
-
-* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
-  you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
-  does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
-  License. You must require such a user to return or destroy all
-  copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
-  all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm
-  works.
-
-* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
-  any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
-  electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
-  receipt of the work.
-
-* You comply with all other terms of this agreement for free
-  distribution of Project Gutenberg-tm works.
-
-1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
-Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than
-are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
-from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
-the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set
-forth in Section 3 below.
-
-1.F.
-
-1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
-effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
-works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
-Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm
-electronic works, and the medium on which they may be stored, may
-contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
-or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
-intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
-other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
-cannot be read by your equipment.
-
-1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
-of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
-Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
-Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
-liability to you for damages, costs and expenses, including legal
-fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
-LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
-PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
-TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
-LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
-INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
-DAMAGE.
-
-1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
-defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
-receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
-written explanation to the person you received the work from. If you
-received the work on a physical medium, you must return the medium
-with your written explanation. The person or entity that provided you
-with the defective work may elect to provide a replacement copy in
-lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
-or entity providing it to you may choose to give you a second
-opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
-the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
-without further opportunities to fix the problem.
-
-1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
-in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO
-OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
-LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
-
-1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
-warranties or the exclusion or limitation of certain types of
-damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
-violates the law of the state applicable to this agreement, the
-agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
-limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
-unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
-remaining provisions.
-
-1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
-trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
-providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in
-accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
-production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm
-electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
-including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
-the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
-or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or
-additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any
-Defect you cause.
-
-Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
-
-Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
-electronic works in formats readable by the widest variety of
-computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
-exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
-from people in all walks of life.
-
-Volunteers and financial support to provide volunteers with the
-assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
-goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
-remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
-and permanent future for Project Gutenberg-tm and future
-generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
-Sections 3 and 4 and the Foundation information page at
-www.gutenberg.org
-
-Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation
-
-The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
-501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
-state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
-Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
-number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
-U.S. federal laws and your state's laws.
-
-The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West,
-Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up
-to date contact information can be found at the Foundation's website
-and official page at www.gutenberg.org/contact
-
-Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation
-
-Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without
-widespread public support and donations to carry out its mission of
-increasing the number of public domain and licensed works that can be
-freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
-array of equipment including outdated equipment. Many small donations
-($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
-status with the IRS.
-
-The Foundation is committed to complying with the laws regulating
-charities and charitable donations in all 50 states of the United
-States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
-considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
-with these requirements. We do not solicit donations in locations
-where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
-DONATIONS or determine the status of compliance for any particular
-state visit www.gutenberg.org/donate
-
-While we cannot and do not solicit contributions from states where we
-have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
-against accepting unsolicited donations from donors in such states who
-approach us with offers to donate.
-
-International donations are gratefully accepted, but we cannot make
-any statements concerning tax treatment of donations received from
-outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
-
-Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
-methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
-ways including checks, online payments and credit card donations. To
-donate, please visit: www.gutenberg.org/donate
-
-Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works
-
-Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
-Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be
-freely shared with anyone. For forty years, he produced and
-distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of
-volunteer support.
-
-Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
-editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
-the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
-necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
-edition.
-
-Most people start at our website which has the main PG search
-facility: www.gutenberg.org
-
-This website includes information about Project Gutenberg-tm,
-including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
-subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.