diff options
23 files changed, 17 insertions, 6463 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..d7b82bc --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,4 @@ +*.txt text eol=lf +*.htm text eol=lf +*.html text eol=lf +*.md text eol=lf diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..8c645cb --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #69221 (https://www.gutenberg.org/ebooks/69221) diff --git a/old/69221-0.txt b/old/69221-0.txt deleted file mode 100644 index e3330ba..0000000 --- a/old/69221-0.txt +++ /dev/null @@ -1,2885 +0,0 @@ -The Project Gutenberg eBook of Een uitstapje naar Sicilië, by -Anonymous Anonymous - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you -will have to check the laws of the country where you are located before -using this eBook. - -Title: Een uitstapje naar Sicilië - De Aarde en haar Volken, 1868 - -Editor: Anonymous Anonymous - -Release Date: October 24, 2022 [eBook #69221] - -Language: Dutch - -Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading - Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg - -*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN UITSTAPJE NAAR -SICILIË *** - - - - - -DE AARDE EN HAAR VOLKEN. - - -EEN UITSTAPJE NAAR SICILIË - -TIJDENS DE UITBARSTING VAN DEN ETNA IN 1865. - - -I. - - De twee hoofdstraten van Palermo.—Voorkomen der inwoners.—De - burgersocieteiten.—De maffia en de rooverijen.—Het - krankzinnigengesticht.—De hoofdkerk te Palermo.—Het - Kapucijnerklooster.—De hoofdkerk van Monreale.—Het - Benedictijnerklooster.—De Monte-Cuccio—De Monte-Pellegrino.—De - kustspoorweg.—Bagaria, Solunto, la Trabbia.—De brug van San - Leonardo.—Termini en de berg San Calogero.—Cefalù.—Santo - Stefano.—Kaap Orlando.—Tyndaris. - - -Hij die, pas in de haven van Palermo aangeland, de straat Toledo -inslaat, ziet reeds terstond een aantal dingen, die hem verwondering -inboezemen. Als men den voet op siciliaanschen bodem zet, is men van -zelf geneigd te gelooven, dat onder dien fraaien hemel, te midden dier -bekoorlijke natuur, de mensch door de bevalligheid en den adel zijner -trekken geheel in harmonie moet zijn met alles wat hem omringt. Met dat -denkbeeld, zelfs gekoesterd door hen die er zich geen duidelijke -rekenschap van geven, paren zich de herinneringen aan de poëzie en de -schoone kunsten der oudheid. Men stelt zich voor, onder de moderne -kleeding de bewonderenswaardige type der grieksche beeldhouwkunst te -zien; maar, helaas! reeds spoedig heeft men zijne begoocheling zien -verdwijnen. De vermenging der verschillende rassen, die elkander te -Palermo hebben opgevolgd: Siculiërs en Pheniciërs, Karthagers en -Grieken, Romeinen, Gothen, Arabieren, Normandiërs, Spanjaarden, -Italianen, heeft geen gelukkig resultaat opgeleverd: geen nieuwe type -van schoonheid, met die van eertijds te vergelijken, is uit die -kruising te voorschijn gekomen. De inwoners van Palermo, zoowel de -vrouwelijke als de mannelijke, bezitten over het algemeen lompe, -onbevallige, bijna barbaarsche trekken. Bij het zien dezer bevolking -kan men het denkbeeld niet van zich weren, dat zij langzamerhand door -de onwetendheid, het bijgeloof en de ellende in leelijkheid ontaard is. -Een eeuwenlange verdrukking heeft hier diepe sporen nagelaten. Het -despotisme vergenoegt zich niet niet de zielen te verlagen en de -geesten te ontzenuwen, het drukt zelfs zijn stempel op de -gelaatstrekken. - -Bij het doorkruisen der verschillende wijken van Palermo verbaast het u -zulk een gering aantal vrouwen te ontmoeten, zelfs op die uren, waarin -de straten het drukst worden bezocht. Do menigte bestaat bijna geheel -uit mannen. Daargelaten de vrouwen en dochteren der hier gevestigde -vreemdelingen, engelsche, duitsche, amerikaansche, die men overigens -gemakkelijk aan haar kleur en houding kan herkennen, ziet men slechts -nu en dan een vrouw uit het volk hier en daar in de winkels of voor -hare deur aan den arbeid. Het algemeene voorkomen der stad krijgt iets -sombers door de voorbijgangers in het zwart, die aan weerszijden der -straat als twee lange rijen mieren voorttrekken; het oog zoekt een of -ander vroolijk kleurig kleed, dat de eentonigheid breekt van heel dien -sleep van paletots en suikerbroodvormige hoeden. Van waar komt het dat -de palermitaansche zich dus in hare woning opsluit? Het is niet -waarschijnlijk dat zij alleen wordt teruggehouden door de vrees van -haar frissche tint te verliezen, als zij zich aan de zon en het stof -blootstelt. Indien men de te Palermo gevestigde vreemdelingen mag -gelooven, zouden de inboorlingen van hunne voorvaders, de muzelmannen, -den woesten hartstocht der jaloezie hebben geërfd, en zouden zij hunne -echtgenooten bewaken alsof zij echte pacha’s waren, en haar zooveel -mogelijk het verlaten van den harem ontzeggen. Overigens voegt men er -bij dat, als een zeer natuurlijk gevolg, deze inkerkering der vrouwen -nadeelig voor hare deugd is. Wat er van zij, men moet niet vergeten dat -Palermo meer dan twee eeuwen een der meest geliefde steden der -Saracenen was, en dat Tunis er slechts een dag varens van verwijderd -ligt. Het kan geen verwondering baren, dat de palermitaansche zeden -inderdaad het kenmerk dragen van den dubbelen invloed der nabuurschap -en van den ouden maatschappelijken toestand. - -Indien de dames weinig uitgaan, houdt daarentegen de burger van Palermo -er veel van, zijn tijd buitenshuis door te brengen. Nogtans is hij -alles behalve verkwistend, en gelijkt in dat geval volkomen op zijne -sobere voorouders, de Karthagers en de Arabieren: hij veroorlooft zich -geenszins zijn inkomen in koffiehuizen en schouwburgen te verteren. -Deze instellingen van weelde worden slechts door de Italianen van het -vasteland of door de vreemdelingen bezocht. Wat den palermitaanschen -rentenier betreft, deze brengt het grootste gedeelte van den dag op de -sofa’s van de eene of andere kamer door, die een wijd uitzicht over de -voetpaden van de straat Toledo heeft. Daar ligt hij, dood op zijn -gemak, de eb en vloed der voorbijgangers aan te kijken en de voorvallen -van den dag met zijne vrienden te bespreken; des noods, wanneer het -gesprek begint te kwijnen, kan hij op het rumoer der straat -langzamerhand gaan indutten. In deze societeiten vindt men geen -dagbladen of boeken, geen biljart, dam- of schaakbord en zelfs geen -likeuren. De leden zoeken elkander volstrekt niet te onderrichten of -iets bij de hand te nemen: het is hun voldoende „den tijd te dooden”, -zonder verplicht te zijn er iets te betalen. Hunne eenige uitgaaf -bestaat in het betalen der huur van dit observatorium, waar zij, zelf -niet meer dan burgers, zich hebben neergezet om de kleine burgerlijke -wereld in haar bedrijf gade te slaan. Voor de getraliede vensters der -bovenverdiepingen volgen andere blikken den stroom der menigte: het -zijn die der geestelijke zusters, welke, om de benedenlokalen harer -woningen aan profanen te verhuren, haar leger onder de daken hebben -opgeslagen. - -Een jeugdig piemonteesch geneesheer, die juist met een werk van -statistieken aard omtrent de zeden der palermitaansche bevolking belast -was, was wel zoogoed mij met de meeste voorkomendheid als cicerone te -dienen in de stad, en mij den uitslag zijner studiën mede te deelen. -Zijne onderzoekingen hadden hem zooveel ellende doen aanschouwen en in -zulke holen der schande gevoerd, dat hij er nu en dan tot wanhoop door -gebracht werd, en dat hij ieder oogenblik van den dag zich geneigd -gevoelde de stad te ontvluchten, om den zielevrede tusschen de bergen -van zijn geboorteland te hervinden. Wat er vooral toe bijdroeg om hem -nog wanhopender te maken was, dat hij, in zijne hoedanigheid van -vreemdeling en piemontees, bij iederen palermitaan te worstelen had met -die spotzucht, waarmede de aan dienstbaarheid gewone bevolkingen zich -doorgaans tegen hunne meesters wapenen. Het is waarschijnlijk dat de -arme geleerde, uit reactie tegen deze onheuschheden en spotternijen, -niet onbevangen genoeg in zijn oordeel is gebleven en de bevolking van -Palermo wat al te streng heeft beoordeeld; maar de officieele -bescheiden, waardoor hij in die meening bevestigd werd, getuigen maar -al te zeer van den beklagenswaardigen, laaggezonken staat der -Sicilianen. In 1865 telde men niet minder dan vier tot vijf duizend -aanhangers dier geheime maffia, wier leden zich onderling verbonden om -van bedrog, valschheid en diefstal van allerhande aard te leven. - -Op dat nog niet zeer verwijderd tijdstip waren de meeste kooplieden en -industrieelen verplicht om, wilden zij zelven leven en hun beroep -vrijelijk uitoefenen, schatting te betalen aan de hoofden dezer zoo te -vreezen en gevreesde vereeniging: men kan zeggen dat de gansche stad -tegelijkertijd aan twee machten, die van Italië en van de maffia, -onderworpen was. Deze laatste macht wordt des te beter gehoorzaamd, -daar hare bevelen in enkele teekens, gebaren, wenken en aanrakingen en -geheimzinnige seinen bestaan; het onbekende verhoogt hare -verschrikkelijkheid, en nu en dan bewijst een dolksteek dat zij ook -hare rechters en beulen heeft. De invloed, door zulk een stelsel op den -handel uitgeoefend, laat zich gemakkelijk raden. De belemmering, door -deze traditioneele afpersingen den handel in den weg gelegd, en aan den -anderen kant de algemeene onverschilligheid harer inwoners, hebben de -hoofdstad van Sicilië betrekkelijk zeer arm gemaakt. Palermo is -tweemaal meer bevolkt dan Genua, en toch is het in vergelijking -vijfmaal minder rijk. - -Juist toen ik mijn reis had aangevangen, werden de omstreken van -Palermo en de beide aangrenzende provinciën Trepani en Girgenti, door -een nog vreeselijker ramp dan de maffia bezocht. Wij bedoelen de -rooverij. - -Begunstigd door den staatkundigen ommekeer en de tijdelijke verwarring, -die daardoor in al de takken der siciliaansche administratie was -ontstaan, hadden de dieven des lands, echte Bedouïnen aan wie slechts -de burnous ontbreekt, zich in der ijl naar alle kanten verspreid om de -reizigers uit te plunderen. Kleine benden vormden zich dus op -verschillende punten van het eiland, en na de aanneming der wet op de -conscriptie groeiden deze weldra tot honderden en duizenden -weerspannelingen aan. Daar de lichting van soldaten voor het leger tot -nog toe iets onbekends in Sicilië was, vond een groot aantal -jongelieden, in sommige districten op een vijfde, in andere zelfs op -een vierde der opgeroepenen geschat, gelegenheid zich door -landverhuizing, vlucht of aansluiting bij een rooverbende, aan den -militairen dienst te onttrekken. Al de westersche provinciën werden -geheel en al onveilig, zelfs de toegangen tot de groote steden -bedreigd, en meer dan eens waagden de roovers zich tot in de voorsteden -van Palermo. Eenige afgelegen dorpen, wier inwoners half slachtoffers, -half medeplichtigen waren, strekten den roovers tot schuilplaatsen; en, -dank zij hunne kennis van het land en van de menschen, dank eveneens de -moeielijk te bestijgen bergen, konden zij gemakkelijk aan de -waakzaamheid der geregelde troepen ontsnappen. Onder den invloed van -dezen afschuwelijken oorlog van listen, schermutselingen en moorden op -kleine schaal, dreigde het land weldra op nieuw tot een staat van -barbaarschheid te zullen vervallen, als men er in het einde niet toe -ware overgegaan een geheel leger tegen die booswichten in het veld te -brengen. Nogtans schijnt het te blijken, dat de siciliaansche roovers -zich nooit aan dergelijke schanddaden hebben overgegeven als die welke -men van zekere hoofden in Calabrië en de Abruzzen verhaalt; zelfs de -meesten hunner zijn schandelijk laf. Overeenkomstig eene oude gewoonte -van kruipende beleefdheid gedragen zij zich soms allernederigst -tegenover de rijke reizigers die hun prooi zijn geworden. Een -ingenieur, dien het toeval mij tot reisgenoot tusschen Palermo en -Termini verschafte, verhaalde mij, dat hem, toen hij door de roovers -was overvallen, beleefdelijk was verzocht geworden uit het rijtuig te -stappen: - -„Groet zijne excellentie!” riep het hoofd der bende. „Het is een -galantuomo (een man van aanzien)!” - -En vlak daar naast hadden diezelfde schelmen een armen voerman zoo op -stokslagen onthaald, dat hij op den grond in zijn bloed lag te baden. - -Gelukkig is het rooven slechts iets voorbijgaands in de geschiedenis -van Palermo; en weldra zal, onder den invloed van boeken, dagbladen en -scholen, het jongere geslacht langzamerhand verbeteren en zelfs de -maffia, deze kweekschool des diefstals en des bedrogs, met al de andere -uit de middeleeuwen afkomstige instellingen, opgehouden hebben te -bestaan. Het zou wel droevig zijn te denken, dat deze zoo bevallig -gelegen stad tot onzindelijkheid, onwetendheid, bijgeloof en allerhande -kleingeestige ijverzucht zou kunnen veroordeeld blijven. - -Integendeel, de beweging waardoor heden ten dage Europa een beteren -maatschappelijken toestand te gemoet gaat, veroorlooft ons te hopen dat -Palermo spoediger dan andere reeds meer gevorderde steden in -vooruitgang zal toenemen, en dat de vreemdeling er weldra niet meer dat -pijnlijke contrast zal ontwaren, hetwelk er bestaat tusschen de -wezenlijke barbaarschheid van zulk een groot deel harer inwoners en die -verrukkelijke natuur, die bevallige baai, die prachtige tuinen, die -lanen met palmboomen, die wandelingen van erythrinen met haar -verrukkelijk schoone koraalachtige trossen. - -Hoe licht zou men te Palermo gelukkig zijn! roept men uit bij het zien -dezer bekoorlijke stad. Hoe gemakkelijk zou het wezen, in dat heerlijke -klimaat en op dien vruchtbaren grond in vrede met zich zelven en zijne -natuurgenooten te leven! En toch zijn weinig steden ongelukkiger -geweest dan Palermo la felice; en toch werden er slechts weinige in ons -Europa gevonden die zich meer zullen hebben in te spannen, om aan de -groote beweging der hedendaagsche beschaving deel te nemen. Men zou -waarlijk geneigd zijn soms te gelooven, dat het opschrift waarheid -behelsde, hetwelk een beroemde, weldadige menschenhater van Palermo -boven de deur van het gekkenhuis heeft laten beitelen: „Dit is de -woning der Wijsheid.” - -Zeker is het echter dat deze merkwaardige door den baron Pisani -gestichte en lang bestuurde inrichting de aandacht van iederen -vreemdeling verdient, hetgeen men niet kan getuigen van andere openbare -instellingen te Palermo, als b.v. de hospitalen, de scholen, gymnasiën. -Onder de eigenlijk gezegde monumenten trouwens zijn er een aantal uit -het saraceensche en normandische tijdvak, die de meeste aandacht -verdienen. Daaronder rangschikt men de overblijfselen der moorsche -paleizen van Cuba en Ziza, die later door de normandische vorsten en de -spaansche of napolitaansche grooten zijn hersteld en bedorven. -Daaronder behoort ook de kathedraal, die een aartsbisschop, Engelschman -van geboorte, Walter of the Mill, tegen het einde der twaalfde eeuw -liet bouwen, en die, van dat tijdstip af, op den duur gedeeltelijk, nu -eens aan de eene dan weder aan de andere zijde, is hernieuwd. Boven -deze opeenstapeling van muren van verschillenden bouwstijl verheft zich -een moderne koepel van vrij slechten smaak. De westelijke voorgevel is -verreweg het fraaiste gedeelte van het gebouw. De drie gothische -deuren, met posten van door de zon verkleurd marmer, zijn met -verwonderlijk fraai beeldhouwwerk, acanthusbladeren en dooreen -gevlochten takken, versierd. Onder de beroemdste godsdienstige gebouwen -uit de middeleeuwen treft men er weinigen aan, wier ornamentatie -tegelijk zoo rijk en bevallig is. - -Palermo telt niet minder dan twee honderd kerken of kapellen. Het -merkwaardigste van al deze godsdienstige gebouwen is ontegenzeggelijk -de Capella Palatina, in het koninklijk paleis, dat zelf eene -wonderlijke vereeniging van orde- en smakelooze getimmerten is. Een -groote vlag wappert boven den ingang, schildwachten loopen op de straat -en in de gangen met eentonigen stap heen en weder; maar, in weerwil van -al die militaire vertooning, kan de vreemdeling, zonder zich om het qui -vive te bekreunen, in de zalen binnendringen, de galerijen -doorwandelen, van de eene plek naar de andere, van den kelder tot den -zolder dwalen. Wanneer hij op deze wijze zijn ontdekkingstocht in het -paleis voortzet, kan het niet missen of hij zal ook den voet zetten in -het bevallige bedehuis, onder den naam van palatijnsche kapel bekend. -Dit in zijn soort geheel eenig monument vereenigt in een -allerharmonieuste samensmelting de verschillende schoonheden der -byzantijnsche en moorsch-romaansche kunst, en zou gewis een -nauwkeuriger beschrijving verdienen dan ik in staat ben te geven. - -De kathedraal van Monreale, op een vooruitstekende punt van den -Monte-Caputo gebouwd, vier kilometers ten zuid-westen van Palermo, is -een monument uit het normandische tijdvak, in schoonheid de -palatijnsche kapel weinig toegevende en van veel grooter afmetingen. De -weg die naar Monreale voert, loopt door een lange voorstad, waar, in -weerwil van het stof en het vuil, de door tallooze oranjeboomen -verspreide geur de overhand heeft. Aan den voet van den heuvel heeft -men aan zijne rechterhand het beroemde kapucijnerklooster, waar al de -overleden monniken in den oven gedroogd en vervolgens als wassenbeelden -in de nissen der onderaardsche galerijen worden bijgezet. Tallooze -gravuren hebben een afbeelding gegeven van deze afschuwelijke -verzameling van lijken, die door hunne nog in leven zijnde broeders op -feestdagen met welriekende wateren, bloemruikers en linten worden -versierd. Aan de vrouwen is de toegang tot deze doodenverblijven -ontzegd, alsof de monniken na hun dood er nog toe zouden kunnen verleid -worden hunne geloften te verbreken. - -De kathedraal van Monreale en het aangrenzende klooster zijn zoo groot, -dat zij de helft schijnen te beslaan van de stad, een morsige -opeenhooping van huizen, waarin men zelfs geen herberg, geen koffiehuis -aantreft, en die toch een bevolking van bij de twintig duizend zielen -telt. - -Het uitwendige gedeelte der kerk levert uit een bouwkundig oogpunt -weinig merkwaardigs op. De twee bronzen deuren zijn overheerlijk -gewerkt. Die ten noorden, van het einde der twaalfde eeuw -dagteekenende, is omgeven met mozaïeken en in acht-en-twintig vakken -verdeeld, waarvan ieder een tooneel uit het leven van Jezus voorstelt -of de beeltenis van een profeet of een apostel bevat, terwijl -allervoortreffelijkst uitgevoerde arabesken iedere voorstelling -scheiden. De westelijke deur, die gevat is in een voorportaal, welks -moorsche versieringen met romaansche en byzantijnsche ondereen zijn -gemengd, is het werk van den beroemden Griek Bonanno van Pisa, een der -bouwmeesters van den hangenden toren. Het schijnt dat de basreliefs der -bronzen deur van Monreale, de voornaamste tooneelen uit de bijbelsche -geschiedenis voorstellende, slechts eene kopie van die der kathedraal -van Pisa zijn, welke laatste in 1596 door een geweldigen brand werden -vernield. De min of meer lomp uitgevoerde beelden zijn nogtans breed -opgevat, en het geheel doet een grootsche uitwerking. Het is te -bejammeren voor Bonanno’s roem, dat, van zijne beide deuren, juist die -van Pisa, waar alle kunstenaars die Italië bezoeken vertoeven, door het -vuur is verwoest. - -Wanneer de dubbele bronzen deur openstaat, en men met een blik geheel -het inwendige gedeelte der hoofdkerk van Monreale kon overzien, worden -wij van verbazing getroffen, want geen der kerken in noordelijk Europa -of Italië is in staat een denkbeeld te geven van de uitwerking, door -het schip van dat tegelijk moorsch en byzantijnsch gebouw -teweeggebracht. Ook hier hebben de bouwmeesters aan het geheel een -indrukwekkend en geheimzinnig voorkomen weten te geven; maar ditmaal -niet door het licht buiten te sluiten of te temperen door beschilderde -glazen, als in de gothische kathedralen, noch door dat schemerdonker en -die breede schaduw, waar zich onder de hooge gewelven de blik en de -gedachte verliezen. Neen, de zonnestralen dringen vrij het schip van -Monreale binnen en verlichten al de heerlijke gewrochten der bouwkunst, -al de bijzonderheden der arabesken. Het door vergulde balken -onderschraagde gewelf schittert van de levendigste kleuren; het marmer, -het purper, de slangensteen werken te zamen mede, om aan het gebouw -iets wonderlijk prachtigs en rijks bij te zetten. Terwijl in de kerken -van het noorden iets geheimzinnigs den boventoon heeft, en men er door -een onbestemd gevoel van vrees wordt overvallen, waarvan men zich -moeielijk rekenschap kan geven, spreekt hier, in de byzantijnsche kerk, -het zien van een in het volle licht oprijzend beeld regelrecht tot de -zielen. Geheel het bovenste gedeelte van den halfronden wand achter het -koor is ingenomen door een groot mozaïek, een kolossale buste van den -Christus Pantokrator voorstellende. Plechtig en ernstig heft de Rechter -de hand als om te zegenen op; maar in zijn linker houdt hij het -ontzaglijke boek, waarin het vonnis der levenden en dooden staat -opgeteekend. Zijn gelaat is streng en onbewegelijk als dat van het -noodlot; men ziet dat de beslissing van eeuwig leven en dood reeds -onherroepelijk genomen is. De geheele binnenmuur der kerk is overdekt -met mozaïeken, die in strenge groepen de voornaamste feiten der -bijbelsche geschiedenis voorstellen; maar wel verre van de aandacht -aftetrekken van dit groote beeld, dat het geheele schip met zijn -machtigen blik beheerscht, is al deze menigte, naar de bedoeling van -den kunstenaar, niets meer dan een plechtige optocht der eeuwen tot den -eeuwigen Rechter. - -Het benedictijnerklooster, dat met deze in haar soort eenige kerk -verbonden is, bevat eveneens schoone overblijfselen van siciliaansche -bouwkunst der middeleeuwen. Het kloosterhof, een der grootste die men -kent, is omringd met een vierkante galerij van tweehonderdzestien -zuilen, twee aan twee verbonden en allen met verschillend beeldhouwwerk -versierd: sommigen zijn glad, anderen gegroefd, en weder anderen met -krullijnen doorkorven; ook heeft men er onder die met mozaïeken, -basreliefs en guirlandes prijken. De kapiteelen stellen nu eens -bladeren of vruchten, dan weder vreemde dieren, jachttooneelen, -historische of bijbelsche tafereelen en wonderen voor; soms zijn het -slechts eenvoudige arabesken. Onder de tweehonderdzestien kapiteelen is -er geen die op een ander gelijkt: zoo zeer heeft de verbeelding des -kunstenaars de vormen weten af te wisselen. - -Wat het overige van het klooster betreft, het heeft niets merkwaardigs -meer, dan rijke nieuwerwetsche vertrekken, waar pedante kapiteins en -majoors van het garnizoen hun intrek hebben genomen. Eenige -schilderijen, waaronder een meesterstuk van Pietro Novelli, de heilige -Bruno en zijne leerlingen voorstellende, versieren de wanden der -galerij; maar de schoonste schilderij is zeker het gezicht dat men van -het balkon der domkerk heeft op de Gouden Schelp en de steile bergen, -waardoor deze omringd wordt. Vlak tegenover zich ontwaart men, aan de -andere zijde van het dal der Oreto, de stad Parco, op een terras -tusschen twee afgronden gebouwd. Langs deze steile hellingen slingert -zich een weg opwaarts naar een bergpas tusschen twee naakte toppen; -vervolgens beurtelings in de kloven verdwijnende en weer langs de -uitstekende punten voortloopende, neemt hij zijn richting naar de oude -albaneesche kolonie, onder den naam van Piano de’ Greci bekend. Door -een stoutmoedigen tocht dwars door deze bergen maakte Garibaldi zich, -in Mei 1860, van Palermo meester. De napolitaansche troepen vervolgden -hem op den weg van Piano de’ Greci en meenden hem reeds in een bergpas -gedreven te hebben, toen Garibaldi zich naar het Noorden keerde, achter -de tot zijne vervolging afgezonden Napolitanen in de vlakte afdaalde -en, in zijn vaart alle hinderpalen omverwerpende, de stad binnendrong, -waar de opgestane bevolking hem met geestvervoering ontving. - -Ten westen van Monreale heeft men nog een ander benedictijnerklooster, -aan San-Martino toegewijd, dat voor het rijkste van Sicilië wordt -gehouden en een prachtige verzameling kunststukken bevat. Men wil dat -de in dit klooster opgehoopte schatten in waarde verreweg al de -meubelen en het zilverwerk te boven gaan, die de volkrijke, lager op -naar Palermo gelegen dorpen bezitten. Ongelukkig genoeg zijn deze -duizende kunstvoorwerpen zonder smaak bijeengebracht, en schuilt er -zooveel van minder allooi onder het wezenlijk fraaie of zeldzame, dat -men zeer spoedig van het bezichtigen vermoeid wordt. Men gevoelt dan -ook weldra zijn harte verkwikken, als men zich weder in de vrije natuur -bevindt, aan den oever van een beekje, dat het met populieren en -italiaansche pijnboomen bewassen dal doorkronkelt. - -De hoogste berg in den omtrek van Palermo is ongetwijfeld de -Monte-Cuccio of Aguzzo, die zich ter hoogte van duizend vijftig meters -verheft, en welks steile wanden juist boven de vallei San Martino -oprijzen. Ongelukkig heb ik dien berg niet bestegen, maar den volgenden -dag verzuimde ik niet het hoogste punt van den Monte-Pellegrino te -beklimmen, in welks zijwanden men de beroemde grot der heilige Rosalia -vindt, reeds zoo menigmalen door de reizigers beschreven. De Pellegrino -is een natuurlijke vesting van twintig kilometers in den omtrek, die -men niet kan naderen dan langs een opeenstapeling van rotsen, waarover -de weg heenklautert als een trap, die steil naar Palermo afdaalt. - -Eertijds was deze berg een akropolis, waarin zich de uit de stad -verjaagde strijders opsloten. Tijdens den eersten punischen oorlog -verdedigde Hamilcar-Barca zich hier drie jaren lang tegen een romeinsch -leger. De centrale bergspits, die een hoogte van vijfhonderd negentig -meters bereikt, blijft altijd zeer moeielijk te beklimmen. Boven de -plek waar de weg der pelgrims eindigt, moet men zich tusschen scherpe -steenen heen werken, zich met behulp zijner armen tegen de rotsen -ophijschen en de puntige takken van het struikgewas vermijden; maar men -wordt voor zijne inspanning rijkelijk beloond door het verblindende -panorama, dat men van den bergtop geniet. Aan zijne voeten ziet men de -groote stad met hare straten en pleinen, met hare wegen, die door de -velden slingeren en zich scheiden om in de valleien aftedalen of de -steile hellingen der bergen te beklimmen. De Ziza, de Favorita, al de -bekoorlijke villa’s der met oranjeboomen beplante vlakten, komen met -hare witte wanden allerschilderachtigst te midden van het haar -omringende groen uit. De hooge violetkleurige toppen ontwikkelen zich -amphitheatersgewijze rondom de tuinen van Palermo, en breiden zich van -kruin tot kruin oostwaarts uit, tot aan de met sneeuw bedekte -Madoniabergen, waarboven als een witte of vergulde wolk de rookende top -van den Etna uitsteekt. Omlaag strekt zich de zee uit, zoo doorzichtig -diep dat men zou wanen een anderen veel blauwer hemel dan dezen boven -zijne hoofden te zien, en waarop de hier en daar vlottende zeilen -zoovele in de lucht fladderende vogels schijnen te zijn. Al de lijnen -van het strand zijn volkomen zuiver; de kust wordt door een -opeenvolging van halfcirkelvormige baaien en scherpgetande -voorgebergten afgewisseld. Hier heeft men den Caltofano, die een -Monte-Pellegrino in het klein schijnt; een weinig verder het terras -waarop de stad Termini gelegen is; nog verder de vooruitspringende punt -van Cefalù; eindelijk doet zich in de verste verte, op zestig -kilometers afstands, kaap Orlando als een blauwachtige schaduw voor. - -In het midden der zee steken, als pyramiden boven den mist, de drie -hooge eilanden Ustica, Felicudi en Alicudi uit; dikwijls zelfs kan men -den wazigen groep der eilanden Lipari en Volcano onderscheiden. - -Op den toren van den Monte-Pellegrino had men dit spaansche opschrift -van het paleis Ziza best kunnen griffelen: - - - „Del orbe Europa es honor, - De Europa Italia verjel, - Sicilia compendio del, - Y esta vista la mejor!” [1] - - -Nog treft men een aantal lieden op de wereld aan, die, onder den -invloed der dichterlijke herinneringen hunner jeugd, in de ijzeren -spoorwegen een beklagenswaardige nieuwigheid zien, en aan de oude -trekschuit boven de lokomotief de voorkeur geven. Ieder zijn smaak! Met -hen kan men het eens zijn, dat de niet zeer gemakkelijk hangende -waggons de reizigers op een onaangename wijze schudden en schokken, en -dat het stoomfluitje een afschuwelijk muziekinstrument is; maar in -weerwil van al deze en nog andere bezwaren, is het niet minder waar dat -de snelheid, waarmede men voortvliegt door de achtereenvolgende -landschappen, waarvan het eene het andere als het ware aanvult, niet -weinig het schoone verhoogt der natuur, door welke men heenstoomt. -Daarenboven, in een land dat nog zoo barbaarsch is als Sicilië, voert -het stoomrijtuig al de denkbeelden eener nieuwe wereld met zich. Door -zijne verschijning alleen in den wagen van een spoorweg, is de reiziger -een zendeling der beschaving. - -Dat gedeelte van de Gouden Schelp, waardoor de spoorweg loopt, is niet -minder schoon dan de aan den voet van den Monte Pellegrino gelegen -landstreek. Een zee van groen ontplooit zich tusschen de kust en de -steilten van den Monte-Griffone met zijne geelachtige hier en daar met -grotten doorsneden wanden. Dorpen door oranjeboomen omringd, oude -torens, waterleidingen met ongelijke bogen, kleine heuvels, waarboven -weder steile rotsen oprijzen, volgen elkander haastig op. Hier hebt gij -Bagaria en Santa Flavia, met hare groote paleizen, hare lusthuizen, -hare kerken met geverniste, in de zon glinsterende daken. Aan onze -linkerhand verheft zich de monte Caltofano, de oostelijke wachter der -baai van Palermo; vervolgens ziet men zijn voet zich spiegelen in een -baai, wier wateren eertijds een phenicische en grieksche stad -besproeiden, thans door het vlek Solunto vervangen. Nu stoomen wij -langs den oever voort, trekken langs twee of drie rotsachtige -voorgebergten heen, en dringen stoutweg door de bres van een muur eene -middeleeuwsche stad met zware gekanteelde torens binnen. Het is la -Trabbia, het laatste station van den spoorweg in 1865. - -Eenige omnibussen wachten de reizigers op om hen naar Termini over te -voeren; maar dat tochtje van vier kilometers moet door eene rivier -plaats hebben. Doch in weerwil van de daaraan verbonden bezwaren -bereikt men genoemde belangrijke stad. Zij ligt op een hoog terras, aan -den zeekant steil afdalende, en door een lachende landtong met den -prachtigen berg San Calogero verbonden. Aan den oever der -Middellandsche zee, zoo rijk nogtans in prachtige gezichten, is er -misschien niet een, dat in bevalligheid en majesteit dat van Termini, -zoo terecht la splendidissima genoemd, overtreft. De berg San Calogero, -wegens de zuiverheid zijner vormen met een vulkanischen kegel te -vergelijken, rijst regelrecht van den oever der zee tot op acht-honderd -ellen hemelwaarts, en loopt in een kruin, aan de tanden eener zaag -gelijkende, uit, zoodat hij veel van den rand eens uitgebranden kraters -weg heeft. De geheele berg is met witte, waaiervormige voren -doorsneden, waartusschen hier en daar het bevalligste groen wast; op de -lagere hellingen ziet men van deze voren niets, daar zij overal met het -dichte groen der olijfboomen gevuld zijn. Haar bekoorlijke baai, die -een honderdtal booten en eenige grootere vaartuigen tot haven dient, -strekt zich tusschen het terras van Termini en den voet van -laatstgenoemden berg uit; rondom deze baai blinkt de stad op de -hellingen, als een mengeling van steenen en daken. Binnen in, niet ver -van den oever, ontspringen de heete bronnen, waaraan de oude grieksche -volkplanting van Thermae haar langzamerhand in Termini verbasterden -naam te danken had. Daar, zooals de legende zegt, werd weleer de -goddelijke Herkules in zijn vaart gestuit. Vermoeid van het najagen der -ossen van Helios, smeekte hij den nymfen der bron om nieuwe veerkracht -voor zijne ledematen, en kwam hij geheel verjongd uit het bad te -voorschijn. Men ziet, wanneer de doctoren en de industrieëlen van -Termini de deugdelijkheid hunner wateren zullen uitbazuinen, dat zij -van vrij hoog de geschiedenis der wonderdadige bronnen kunnen ophalen. -Onder zoovele badplaatsen, die overal de namen in het rond doen klinken -der groote personages, die haar bezochten, is er niet een die, als -Termini, er op roemen kan de kracht te hebben hergeven aan den zoon van -Jupiter en bezongen te zijn geworden in de Oden van Pindarus. - -Daarenboven hebben sedert drie duizend jaren de bronnen van Herkules -niets van hare deugdelijkheid verloren, en de inwoners zullen dit wel -gewaar worden, als zij verstandig genoeg zullen geweest zijn het -vervallen badhuis weder op te bouwen, hunne straten te reinigen, en -hunne smerige herbergen door bekoorlijke logementen te doen vervangen. -Dan zullen de vreemdelingen, die tegenwoordig het niet durven wagen -naar Termini te trekken, uit vrees om er door ongedierte te worden -verslonden, den weg leeren kennen eener stad, die, door hare ligging, -de schoonste onder de schoonen is en door hare geneeskrachtige bronnen -zoovele middelen aanbiedt tot herstel van kranken en uitgeputte -lijders. - -Voorbij Termini loopt de kustweg langs den voet van den berg San -Calogero; vervolgens door een breeden bergstroom, waarvan de spoorweg -van Palermo naar Catana weldra de bedding in beslag zal nemen. Deze -bergstroom is de Fiume-Torto. Het rijtuig gaat op een droge plek over, -terwijl de reizigers zich op een brug met een tiental bogen wagen, die -nog niet geheel voltooid is. Weldra ontwaren wij rechts van den weg een -groot vlak bergplat, met regelmatig gevormde hellingen als de -glooiingen eener vesting. - -Op dat terras, zoo uitmuntend gelegen om er een stad op te bouwen, -vindt men geen enkel huis; maar eertijds stond daar de groote grieksche -stad Himera. Aan den voet van dit bergplat behaalden de Grieken van -Sicilië eene beslissende overwinning op een groot leger Karthagers, en -wel denzelfden dag, waarop de Atheners de persische vloot bij Salamis -vernielden. Daar, op dat strand, werden de karthaagsche schepen aan de -vlammen prijs gegeven en blies Hamilkar den adem uit; maar daar ook, -twee-en-zeventig jaar later, liet de verschrikkelijke Hannibal, nadat -hij Himera in een puinhoop had doen verkeeren, drie duizend harer -krijgslieden ter dood en hun bloed aan de schim van zijn voorzaat ten -offer brengen. Op dit oogenblik is er zelfs geen steen van deze stad -der oudheid overgebleven. - -Zoo de groote grieksche stad heeft opgehouden te bestaan, omringde in -vergoeding daarvan het eenvoudige kasteel van Kephalodion zich met -huizen, nam trapsgewijs in belangrijkheid toe en eindigde met, onder -den naam van Cefalù, de meest bevolkte plaats der kust tusschen Termini -en Barcelonna te worden. Het voorgebergte, waaraan de stad haar -griekschen naam (Kephelè) verschuldigd is, is door zijn vorm het -merkwaardigste punt van de kust. Het is een geweldig groote rots, wier -naar de zee gekeerde zijde loodrecht afdaalt. Hare hooge, geelachtige, -hier en daar zwart gestreepte wanden schijnen over de huizen heen te -hangen, die allen tegen elkander op den uit puin en brokken -saamgestelde aarden voet van het voorgebergte gedrongen zijn. Van het -plein der kathedraal gezien, vertoont zich de rand van de rots, die -zich ter hoogte van meer dan honderd ellen tegen de blauwe lucht -afteekent, als de wal van een reusachtige vesting, en wat de -begoocheling nog vermeerdert, is, dat de kanteelen van een muur, door -de hand der menschen daar opgetrokken, de rots over hare geheele -uitgestrektheid omringen. Als men des nachts deze uitgetande rotspunten -bij het schijnsel der starren ziet, grenst de uitwerking daarvan aan -het tooverachtige. - -Daar de weg langs de kust nog niet geheel voorbij Cefalù voltooid was, -was ik genoodzaakt een dag of acht op de stoomboot, die mij naar -Milazzo zou voeren, te wachten, of mijn tocht op den rug van een -muilezel voort te zetten. Ik koos dit laatste, en bij het aanbreken van -den volgenden morgen stond een echte Siciliaan met het gewenschte -gedierte voor mijne deur. Ik wierp mij op een groot pakzadel, en was -genoodzaakt de houding van een chineeschen Bouddhist aan te nemen; mijn -gids sloeg een kruis, deed den muilezel een gewijd zakje om, waarin een -afbeelding van de Santissima Maria Addolorata, en gaf door klappen van -zijn tong het sein tot vertrek. De lucht was nog vrij koel; en niet -zonder een groote voldoening voelde ik weldra de zon doorkomen en de -atmosfeer met hare stralen verwarmen. Mijn gids was een flinke kerel, -die mijne vragen half scheen te raden. Mijn muilezel had geen lust -tegen de steenen op den weg te stooten; het landschap was prachtig en -wisselde onophoudelijk in uitgestrektheid af, naarmate ik een baai -omtrok of een voorgebergte opsteeg. Het kwam mij voor, dat mijn reis op -geen aangenamer wijze kon gedaan worden. - -Intusschen begon de zon langzamerhand te klimmen. Terzelfder tijd -verspreidde zich in de benedenlucht een grijsachtige mist, terwijl hij -over de oppervlakte van het water heenschoof. Bij het voorttrekken -langs den oever waren de beide Eolische eilanden Felicudi en Alicuri -door den damp voor ons verborgen; wanneer wij een of ander voorgebergte -beklommen, kwam op hare beurt de zee slechts flauw door den mistsluier -te voorschijn, en tegen het noorden zagen wij op nieuw, boven den nevel -uit, de beide vulkanische pyramiden oprijzen. De warmte werd hoe langer -zoo drukkender en geen koeltje bewoog zich in de lucht. Eveneens lag de -zee roerloos, en de troebele wateren, die uit de rivieren stroomden, -lagen tot op een afstand van verscheidene kilometers, om zoo te zeggen, -boven op den zeeplas. Ik was van mijn muildier gestegen, welks zadel -ondragelijk heet was geworden, en met vrij wat moeite liep ik over de -keien van het strand, of in de met steenen bezaaide droge beddingen van -den bergstroom. Mijn gids stiet van tijd tot tijd een verwensching -tegen den sirocco uit, en met innige verrukking sloeg ik een blik op de -sneeuwlagen en de schaduwrijke bosschen der Madonia-bergen. - -Eindelijk bereikten wij Santo Stefano, het doel van onzen tocht op -dezen dag, en tot overmaat van genot mocht ik er in een herberg -uitrusten, die een der wonderen van Sicilië is, want men vindt er een -voorkomenden herbergier, versch water, een gouden maaltijd, een heldere -kamer en een zuiver bed. Santo Stefano is een zeer nijver vlek, dat met -den dag in bevolking toeneemt; geen twijfel of het zal een belangrijke -stad worden, als het met het overige Sicilië door goede rijwegen zal -verbonden zijn. Eertijds lag het te midden van bosschen op een bergtop; -maar de inwoners, wie het verdroot zoo hoog te moeten wonen, vestigden -zich de een voor, de ander na, op den oever. Zonderling inderdaad, maar -ten bewijze hoe de maatschappij, zelfs in de minst beschaafde streken -van Europa, wordt gewijzigd, dient dat al de steden van dat -siciliaansche kustland van hooge steile rotsen zijn afgedaald, om zich -in de nabijheid van het strand neer te slaan. Eertijds was het de -eerste zorg der vroegere maatschappij, zich te verdedigen: iedere stad -vestigde zich op een eenzamen bergtop, omringde zich met muren en -verschanste zich achter torens. In de nieuwere tijden is de eerste -behoefte die van den arbeid. Ook verlaten de inwoners achtereenvolgens -hun arendsnesten en komen zich aan den oever der zee of op de wegen, -die de vlakte doorkruisen, legeren, en bouwen er woningen, die, wel is -waar, het landschap minder luister bijzetten, maar veel gezonder en -beter zijn ingericht. Langs deze geheele kust vergroot iedere Marina -zich ten koste van den Borgo, en eindigt de oude stad met een prachtige -bouwval te worden, als een opeenstapeling van rotsen op de kruin der -bergen opgehoopt. Welke heerlijke sujetten voor schilderijen leveren -deze oude, gedeeltelijk verlatene steden, als Pollina, Caronia en San -Fretello op! Maar genoeg hiervan.—Eenige uren rijdens in den wagen -waren voldoende om mij van Santo Stefano naar Santa Agata te voeren, -waar de gewone rijweg weder begint—hetgeen op Sicilië nog een groote -bijzonderheid, ook wegens het steile van het kustland, is. Zoodra ik -Santa Agata verlaten had, moest ik een der fiumare oversteken, dat wil -zeggen een uitgestrekte, met steenen bezaaide vlakte, waaraan dichte -massa’s mirten, laurierkers en andere heesters, hier en daar tusschen -de keisteenen opwassende, den bevalligen naam van Kosa-Marina gegeven -hebben. - -Bij iedere wending van de kust levert het landschap een nieuw -gezichtspunt op. Hier hebt gij de oude stad van Naso, die op den top -van een berg verrijst; wat verder heeft men een voorgebergte van wit -marmer, waarop een vestingtoren prijkt; daarna komt men aan den voet -der ronde granietrotsen van kaap Calavà, waar de weg door een tunnel -loopt. Maar niet één plek haalt, wat de ligging betreft, bij de -grieksche stad Tyndaris! Het granieten bergplat, waarop deze oude -volkplanting der Messeniërs gevestigd was, verheft zich meer dan twee -honderd ellen boven den zeespiegel en eindigt in steile klippen die -loodrecht in zee afdalen. - -Even als in andere oude steden van Sicilië, zooals Termini, Taormina, -Syracuse, was de schouwburg, die van romeinsche bouworde schijnt en -ongetwijfeld een nog ouder gebouw vervangen heeft, op de helling -opgetrokken, vanwaar men een allertreffendst uitzicht geniet. Aan -weerszijden heeft men een halfcirkelvormige baai, met lange door -olijfboomen gekroonde hellingen omringd. Ter linkerzijde begrenzen de -rosachtige massa’s van kaap Calavà den gezichteinder; ter rechterzijde -strekt zich tot ver in zee de enge landweg van Milazzo uit. Tegenover u -stijgen de verbrande kegels van Volcano, schijnbaar zeer nabij, uit het -azuren bed der Middellandsche zee op, en nog verder scharen zich langs -den zoom van den horizon de wazige toppen der andere Eolische eilanden -tot aan Stromboli toe. Ten oosten ziet men de blauwachtige lijn der -italiaansche Apennijnen zich afteekenen, terwijl in het noorden de -bergketen der neptunische bergen zich verheft, en de besneeuwde kruin -van den Etna over deze eerste reeks van met steden en dorpen bezaaide -gebergten henenkijkt. - -De stad Tyndaris bestaat niet meer, maar de daarom heengelegen streek -is altijd een der vruchtbaarste, der meest bebouwde en der -rijkstbevolkte van geheel Sicilië. De talrijke vlekken niet -medegerekend, liggen de drie belangrijke steden Patti, Barcelonna, -Milazzo in een bestek van minder dan dertig kilometers bijeengegroept, -en de smalle strook kustland levert in overvloed tarwe, olijven, -oranjeappelen en de andere voor het onderhoud der bewoners benoodigde -voortbrengselen van den grond op. Van deze drie steden is Barcelonna de -volkrijkste, maar de meestbekende is Milazzo, de oude grieksche -volkplanting van Mylœ. - - - - - - -II. - - Messina.—De Scala.—Gezicht van Messina en van de - Straat.—Bombardementen en aardbevingen.—Messina’s belangrijkheid - als koopstad.—De Straat van Faro.—De kwallen van de haven.—De - spoorweg van Messina naar Catania.—De fooien en de - bedelaars.—Bestijging van kaap Alessio.—Het theater van - Taormina.—Gezicht van den Etna en van de uitbarsting des - Monte-Frumento. - - -Ik kon mij echter te Milazzo niet lang ophouden, maar spoedde mij van -daar naar Messina, en wel langs de kust door dichte olijfbosschen. Hier -en daar heeft men enkele lage met tamarisken bedekte duinen. Eenige -vervallen dorpen omzoomen den weg, terwijl tot ver op de hoogten oude -schilderachtige kasteelen en gedeeltelijk gerooide bosschen zich aan -het oog voordoen. Toch blijft de gezichteinder beperkt tot aan de bijna -altoos droge rivier del Gallo; als men die is overgetrokken begint men -te klimmen. In plaats van het zeestrand te volgen, loopt de weg -zigzagsgewijs langs de steile bergen op, die ten westen van Messina -oprijzen, en ontsluiert zich voor het oog des reizigers al meer en meer -het uitgestrekte panorama der siciliaansche kusten en der zee van -Lipari. - -Nog bevindt men zich op de noordelijke helling van het eiland, op een -afstand van ten minste tien kilometers van Messina: maar, als men op -den fiscus let, zou men wanen reeds zijn intocht in de stad te hebben -gedaan; want de ambtenaren der belasting, die aan den voet van den berg -op post zijn gesteld, onderzoeken naar hartelust de karren en de met -bagage bedekte rijtuigen, en tasten onbeschaamd in de zakken der -voorbijgangers, om te zien of zij ook kaas of flesschen olie met zich -voeren. Dit cordon van douanen strekt zich langs eene geheele bergketen -uit. - -Voor gewone rijtuigen duurt de bestijging, die lang en moeielijk is, -niet minder dan twee uren. Men komt langs de olijfstreek; vervolgens -voorbij het dorp Gesso, geheel met torens en oude bolwerken uit de -middeleeuwen omheind, en trekt eindelijk diepe ravijnen tusschen met -heideplanten bewassen hellingen door. Geen huis, zelfs geen boom doet -zich aan het oog voor: slechts de eentonige opvolging der bruine of -roodachtige bergtoppen. Indien men den helderen hemel niet boven zich -had, noch den geur der welriekende planten inademde, zou men meenen te -midden van de schotsche Hooglanden of de ruwe streken van sommige -deelen van Ierland te zijn. - -Eindelijk bereikt de weg het hoogste punt van de Scala, en alles -verandert als bij tooverslag. Aan zijne voeten ziet men een afgrond -gapen, waaruit de toppen van scherpe met pijnboomen begroeide heuvels -oprijzen. In de laagte ontplooit zich, als een relief in miniatuur, de -stad Messina met vestingwerken en kloosters omgeven, en schuift in het -midden der blauwe wateren het bevallige schiereiland vooruit in den -vorm van een sikkel, waaraan het den griekschen naam van „Zankle” te -danken heeft. Ten zuiden rolt de Ionische zee tot aan den onmetelijken -gezichteinder hare wateren voort; ten noorden rust de blik op de -beroemde straat van Faro, waarop sedert de dagen van den wijzen Ulysses -zoovele zeevarenden zich hebben gewaagd, en die van hier gezien een -breeden, kronkelenden stroom gelijkt. De blik kan hem geheel en al -overzien, met zijne door de stroomingen veroorzaakte rimpels en kolken. -Bij het zandige punt van Faro onderscheidt men duidelijk het witte -schuim van den Charybdis en het worstelen der golven, die of in het -kanaal zelve of bij den ingang tegen elkander inloopen. Stoombooten, -een lange voore achter zich latende en haar rookpluim ontplooiende, -schieten door geheele vloten van onderscheiden zeilvaartuigen heen, die -zich doodbedaard laten voortstuwen al naar de luim van de zee het -medebrengt. Op den tegenovergestelden oever smelten de steden en -dorpen, Reggio, San-Giovanni, Scylla, Bagaria tot een onafgebroken lijn -van in de zon schitterende huizen ineen; maar boven de bevallig -omtuinde villa’s ontwaart men in de hellingen sombere grotten, als -lange plooien in een mantel, die door de roodachtige rotsmassa van -Aspremonte, voor altoos door Garibaldi beroemd geworden, heen -slingeren. Aan de zijde van Sicilië tilt de bergketen der Peloren -ontelbare, in scherpe punten uitloopende toppen hemelwaarts, bekleedt -hare zijden met groen heestergewas en bijeengegroepte boomen, terwijl, -aan den kant van Italië, het vasteland allerprachtigst eindigt in een -dorren berg met een eentonige spits gekroond. Het gezicht op de -siciliaansche hoogten is allerschilderachtigst, terwijl het laatste -voorgebergte van Europa iets plechtigs en ontzaglijks heeft. - -Als een wervelwind dalen wij boven van de Scala naar Messina af. De -naar beneden loopende weg slingert zich met snelle wendingen om de -ravijnen en bergwanden, gaat langs villa’s en kloosters, en verlengt -zich tot in de stad over een uitgedroogd bed der rivier. Nog staat het -statige gezicht der zee en der bergen ons voor oogen, en reeds rolt het -rijtuig over het witte plaveisel der Garibaldi-straat en krijgt men -niets meer van de natuur te zien, dan bij iedere dwarsstraat een -vluchtig kijkje op de blauwe wateren van de haven en de bergen van -Calabrië. - -De inwoners van Messina zijn niet weinig aan hunne stad gehecht. -Gedurende de verschillende belegeringen, die zij hadden door te staan, -hebben zij zich tot het uiterste verdedigd, en zelfs de vrouwen, zoo -als een oud krijgsdeuntje vermeldt, hebben met hare echtgenooten en -broeders in geestdrift gewedijverd, waar het aankwam op het beschermen -van hare haardsteden en altaren. Bij den opstand in 1848 werden de -napolitaansche soldaten uit de stad en de hooggelegen straten verdreven -en de opstandelingen bijgestaan door de dames van Messina, die de -bronzen standbeelden der Bourbons tot kogels hielpen smelten, bestemd -om van de heuvels het kanon der citadel te beantwoorden. Maar de -citadel bleek onneembaar en spaarde de stad, vooral dat gedeelte, -hetwelk den naam van Terra Nova draagt, niet. In 1861 toonde zij zich -genadiger, ofschoon het blijkt dat de bevolking zeer voor een nieuwe -bestraffing uit de vuurmonden dier vesting bevreesd was: immers nog -heden ten dage leest men op menige woning dit beschermende opschrift: -proprietà francese, proprietà inglese, proprietà prussiana. - -Messina, zoo als te hopen is, zal geen bombardement meer hebben door te -staan, maar zoo de stad al geen vrees behoeft te koesteren voor de -vijandelijke kogels, toch wordt zij altoos bedreigd door de in haar -bodem besloten gassen. Messina ligt als het ware in het midden tusschen -de met elkander in gemeenschap staande vulkanen van Sicilië en -zuidelijk Italië, en misschien dat hare ligging in het dal door de -straat gevormd medewerkt tot vergrooting van het gevaar. Geen enkele -stad in Europa is meer regelrecht door de aardbevingen bedreigd -geworden dan Messina; niet een heeft er zóó door geleden. In 1783 -werden er honderde huizen en torens door omvergeworpen, terwijl de -gewelven der kerken scheurden en spleten, en de geweldig opgezette zee, -na in een oogwenk twee duizend op den oever der Scylla saamgestroomde -menschen te hebben verzwolgen, de haven van Messina binnendrong, al de -schepen deed zinken, en de prachtige rij paleizen, die den oever -omzoomden, wegspoelde. Meer dan twaalf duizend personen kwamen bij dit -verschrikkelijke ongeval om, en hoewel er bijna zeventig jaren sedert -deze ramp zijn voorbijgegaan, kan men er nog op verschillende plaatsen -de uitwerking van zien. Zelfs in het Corso liggen nog altijd een aantal -muren omver en gespleten, zijn verscheidene kroonlijsten verdwenen, en -heeft een massa beeldhouwwerk plaats gemaakt voor muurbloemen en andere -door den wind gezaaide planten. Gedurende de voorspoedige jaren der -negentiende eeuw hebben de inwoners van Messina voor een groot gedeelte -hun stad weder opgebouwd, en zelfs nieuwe wijken voor de altoos -aanwassende bevolking gesticht; maar ieder oogenblik kan een nieuwe -reeks van aardschokken den grond doen schudden en nogmaals de stad in -een puinhoop veranderen. Ongelukkig genoeg kan de tegenwoordige -wetenschap den periodieken terugkeer dezer vreeselijke -natuurverschijnselen nog niet voorzien of aankondigen; en hoewel de -richting die deze aardschuddingen nemen vrij wel bekend is, heeft de -gemeenteraad van Messina er niet aan gedacht het plan der stad te -wijzigen, opdat voortaan de huizen alleen zouden gebouwd worden in een -met de golvende beweging van den grond gelijkloopende lijn. Eer men tot -het nemen van zulk een maatregel overgaat, zal misschien een nieuwe -aardbeving den grond hebben omgekeerd. - -Door al de oorlogen, bombardementen en aardbevingen laat het zich -begrijpen dat de stad Messina, zoo uitmuntend voor den handel gelegen, -geen groote belangrijkheid heeft verkregen. De haven dezer stad is het -centrale punt der Middellandsche zee; aan de eene zijde strekt zich de -Ionische zee tot aan de stranden van het oosten uit; aan de andere -zijde reikt de Tyrrheensche zee tot aan de Golf van Lyon en besproeit -de spaansche en fransche kusten. Messina is dus de natuurlijke -stapelplaats voor al de vaartuigen, die den onmetelijken handel ter zee -tusschen het westelijk Europa en den Levant drijven. De reede is -daarenboven een voortreffelijke toevlucht voor vaartuigen, en er kunnen -schepen van den grootsten diepgang zonder vrees het anker werpen. De -vorming dezer haven, wier natuurlijke, tot verweg zich uitstrekkende -zeebrekers door de hand der menschen schijnen gelegd, is uit een -geologisch oogpunt des te merkwaardiger, daar de kust van Messina zeer -steil is en met een vrij scherpen hoek in de zee afdaalt. Men kan het -bestaan dezer haven en van het bochtige schiereiland der citadel zich -slechts verklaren door een wegzakking van den grond, of door de werking -van kolken in de eertijds wel engere straat van Charybdis. De Ouden -geven er een veel eenvoudiger verklaring van. Op zijn tocht door -Sicilië zou Saturnus, de vader der goden, zijn geweldig groote zeis in -het hart der golven hebben laten vallen;—maar helaas! heeft men sedert -dien tijd toch niet opgehouden te sterven. - -De belangrijkheid van Messina kan niet anders dan aanwassen, wanneer -het noorden van Afrika in de geschiedenis der aarde de rol zal hebben -op zich genomen, waartoe het blijkbaar door zijne gelukkige ligging aan -de boorden der Middellandsche zee geroepen is. Wanneer Port Saïd, -Benghazi, Tripoli, Tunis, Algiers, even als Alexandrië, groote -handelsteden zullen geworden zijn, kan het niet missen of Messina, in -het midden van al deze lijnen tusschen de meeste plaatsen der -Middellandsche zee gelegen, zal op een verbazende wijze met al deze -veranderingen haar voordeel doen. Laat ons ook hopen, dat, op een min -of meer verwijderd tijdstip, Messina het eerste siciliaansche station -van den grooten ijzeren spoorweg van Parijs naar Syracuse en Girgenti -zijn zal. Reggio zal het uitgangspunt wezen van een spoorweg, die -Italië in zijn geheele lengte zal doorsnijden. Spoedig daarop zal het -geheel voltooide siciliaansche net de reizigers en koopwaren overvoeren -naar de kaaien der stad, die Reggio van den anderen kant der zeestraat -aanstaart. Wat zal er dan te doen overblijven, dan een viaduct te slaan -over de beide tegen elkander overliggende oevers, waarvan de uitvoering -tot de wonderen der wereld zou behooren, maar niettemin te -verwezenlijken zou zijn. Maar dit zou in elk geval ook al door -vreemdelingen moeten tot stand worden gebracht; want in alles is de -stad Messina haar materieëlen vooruitgang hoofdzakelijk verschuldigd -aan de Duitschers, Engelschen, Franschen en Italianen van het noorden, -die zich hier van den handel hebben meester gemaakt, en door den -spoorweg zich ook het monopolie van het vervoer te land verzekeren. In -spijt van hare liefde tot den geboortegrond, laat de bevolking van -Messina aan de bewoners van het vasteland de zorg over om het land te -verrijken en wegen, fabrieken, villa’s en paleizen aan te leggen. -Trotsch op haar heerlijk klimaat, haar haven, haar straat, hare bergen -en alles wat de natuur haar geschonken heeft; wat nog meer zegt, -hoogmoedig op de heldhaftige worstelingen zich voor hare -onafhankelijkheid getroost, heeft zij toch het recht niet zich te -beroemen op haar vooruitgang en volharding, waar er sprake is van de -werken der beschaving. Door een groot deel harer inwoners wordt de -bedelarij meer op prijs gesteld dan de arbeid; het wemelt op de hoeken -der straten en op de kaaien van bedelaars, die, onder het uiterlijk van -hôtelbedienden, van schuitenvoerders, van vetturini, den vreemdeling -slechts zoeken te bedriegen en in een minuut of vijf het -levensonderhoud voor een week te winnen. Het openbaar onderwijs moet -wel in een erbarmelijken toestand verkeeren, als men de armzaligheid -nagaat van twee of drie boekwinkels, die men op den Corso en in de -Garibaldi-straat aantreft. Overigens heeft men slechts de leelijke -ongewasschen gezichten aan te zien van een groot aantal inwoners van -Messina, om er van overtuigd te zijn, dat zij nog vrij wat vorderingen -moeten maken, zoo zij, evenals hunne voorvaderen van Messina, op den -titel van edele burgers aanspraak maken kunnen. - -Even als te Palermo en in bijna alle andere siciliaansche steden, is de -smerigheid der binnenwijken waarlijk allerverschrikkelijkst. Rondom -zekere kerken en aan de boorden der fiumare die door de stad -heenloopen, zijn een aantal huizen slechts afzichtelijke hutten, waar -de mannen en vrouwen hot en haar bij elkander wonen te midden van -allerhande stank en rottende voorwerpen. Toch, bij het uitbreken van de -cholera of iedere andere pest, zouden honderden van deze rampzalige -schepsels misschien meer geneigd zijn in opstand te komen om de -gewaande „vergiftigers” te vermoorden, dan om hunne ellendige krotten -schoon te maken. De voornaamste straten en de beroemde Marina, die de -kaai omzoomt, zijn zelven, in weerwil van haar aanmatigenden bouwtrant, -meer dan smerig. De haven, waarin al de onreinheden der stad zich -ontlasten, zou, even als de haven van Marseille, slechts een geweldige -vuilnisstal zijn, indien zij niet ten noordoosten openlag voor den -stroom uit de Straat. Ontelbare zeekwallen, door het volk zeespeeksel -geheeten, zijn onophoudelijk bezig met het water in de haven te -reinigen. Deze schepsels onderscheiden zich van de meeste andere -kwallen door den rijkdom van kleur en hunne schoone vormen. Hun -doorschijnende mantel is met rose of violet dooraderd, en iedere -golving, iedere plooi wijzigt de zachte tinten; de tentaculen, eveneens -rooskleurig, zijn dun als draden en dobberen bevallig op de golven. Bij -millioenen bevolken deze dieren het water der haven van Messina; vooral -vereenigen zij zich in zwermen in de nabijheid der vaartuigen, en de -golf, die hen wiegt, knoopt hunne vliezen in onoplosbaar netwerk samen. -Geen roeispaan beroert het water zonder een hoop dierlijke vezels op te -halen. Over dag heeft het water, dat van kwallen wemelt, vaak een -roséachtige kleur, en des nachts schittert de zee van een dof -phosphorisch licht. - -Tegenwoordig verbindt een spoorweg, die onder langs de bergen van de -kust loopt, Messina met de stad Catania, een honderd kilometers ten -zuiden, niet ver van den voet des Etna’s. Het is een groote -vooruitgang. Overigens blijven zij, die tegen de spoorwegen uit naam -van het schilderachtige protesteeren, altoos vrij om de kust te volgen -en alzoo den gewenschten langzamen voortgang te huldigen. - -In 1865 had ik geen keus tusschen den spoorweg en den stofferigen weg, -en ongelukkig belette de zorg voor mijn bagage mij te voet te gaan. -Immers het was alles behalve een genot dien tocht af te leggen in een -kar, die den weidschen naam van diligence droeg en door de -postadministratie werd bezorgd. Gezwegen van het voertuig zelve, een -oude kast, die men zich niet de moeite gaf schoon te maken, en die -verschrikkelijk naar leer en allerhande vetwaren rook, hadden wij veel -uit te staan van het stof en van het hotsen. Op de plekken, waar de weg -tamelijk goed is, wordt men in een wezenlijke wolk gehuld en is het -onmogelijk zonder sluier voor den mond adem te halen. Nu en dan is men -echter bevrijd van het stofeten; het is alleen dan als men het -steenachtige bed van de een of andere fiumare doortrekt. - -Maar de stof en het rijden door dergelijke droge stroombeddingen zijn -niet de eenige bezwaren, die een reis met de diligence op dezen kustweg -oplevert: zij stelt de vreemdelingen ook aan de onbeschaamdheid der -bedelaars bloot, die de roovers van eertijds hebben vervangen. Eer men -Messina verlaat, draagt de signor corriere reeds zorg, de niet -siciliaansche reizigers, als hij die in zijn rijtuig heeft, te -waarschuwen dat zij niet kwaad zouden doen zich van de noodige koperen -geldstukken te voorzien, ten einde aan alle aanvragen te voldoen. In de -eerste plaats hebben de postiljons, krachtens een vrij oude -overlevering, het recht verkregen vijf baïocchi per iedere halte, boven -de voor de reis bepaalde som, te eischen. Vervolgens laat de corriere -zelf nooit na zijne tochtgenooten de op den liefelijksten toon -uitgesproken woorden en de innemendste blikken toe te dienen, om, -zonder iets bepaalds te zeggen, te doen begrijpen dat zijne aanspraken -op de edelmoedigheid der hooggeschatte vreemdelingen nog veel gegronder -zijn dan die der postiljons. Daarbij, als men even het hoofd aan het -portier brengt, ziet men aan alle zijden niets dan lieden met -uitgestoken handen: aan de dorpen, voor de vensters der huizen, zijn -het kreupelen, kranken, grijsaards en in lompen gekleede vrouwen; -eindelijk voor de kerken, de bedehuisjes, de tallooze langs den weg -staande kapellen, zijn het bedelmonniken, zich aanbiedende om een Pater -of Ave op te zeggen voor hen die hun eenige geldstukken toewerpen. Een -hunner, een jong mensch in de kracht des levens, vervolgde ons bij het -oversteken van een vrij lange fiumare, terwijl hij ons verzocht een -tamelijk ruw gesneden heiligenbeeldje te koopen. Ik had reeds vrij wat -zonderlinge siciliaansche monniken gezien; maar geen enkel kwam mij zoo -vreemd voor als deze verwonderlijke hardlooper met opgeschorte pij, -haveloozen baard en krijschende stem. - -Ik zou hier een vergelijking kunnen inlasschen van dit bedelvolkje met -dat van andere landen, onder anderen met de onbeschofte spaansche -broeders van hun gilde, die u de hand toesteken alsof zij in de andere -een mes hielden, en dan tot het resultaat komen dat de siciliaansche -aalmoesvragers van een geheel ander ras en bij slot van rekening zeer -onverschillig zijn. Maar er rest mij nog zooveel te beschrijven behalve -hetgeen ik zou willen schetsen,—zooals de antieke, op een voorgebergte -tronende citadel van Forza d’Agro, een waar arendsnest gelijk de -dichters zeggen—dat ik den lezer voeren moet naar de andere zijde van -kaap Alessio, die een geheel bijzonder karakter van woeste schoonheid -aanbiedt. - -De rots van het voorgebergte is over hare geheele hoogte gespleten, en -vormt beneden een zwart schietgat van genoemde citadel, een soort van -put, waarin allerhande slingerplanten in dichte trossen, als een -waterval van groen, afdalen. Boven den vrij diep in het graniet -uitgehouwen weg is de berg—die zeker een groot aantal aardbevingen en -schokken te verduren heeft gehad—geheel met spitse punten omringd en -met blokken bezaaid, die in kleur en vorm verschillen en aan het geheel -het voorkomen van een bajert geven. Vóór u, aan den anderen kant, rijst -de groote rots van Taormina op, wier voet allerbevalligst door de zee -in steilten en inhammen is afgedeeld; men zou wanen geweldig groote ver -in zee zich uitstrekkende leeuwenklauwen te zien. Op dit oogenblik -loopen door al deze vooruitstekende landtongen tunnels, door wier -duistere gangen de spoorweg, de schoonheden der natuur verachtende, -heenstuift; maar de reizigers, die de pracht der natuur weten te -schatten, zullen nooit nalaten er voor Alessio uit te stappen, om te -voet de beide voorgebergten te beklimmen. - -Dat, waarop Taormina gelegen is, laat zich vrij moeielijk bestijgen; -het is een natuurlijke citadel, minder ontzaglijk op het gezicht dan -Forza d’Agro, maar niettemin van een onheilspellend voorkomen. De stad -bestaat uit een rij huizen, op een enge bergvlakte tusschen het dal en -de steile rots gelegen, waarop het oude beroemde kasteel zich verheft, -sedert de tijden der Saracenen door al de veroveraars des lands -telkenmale hersteld. Tauromenium onderging het ongelukkige lot van alle -zoo goed door de natuur verdedigde steden: sedert eeuwen werd zij door -al de tirannen van Sicilië elkander hardnekkig betwist. Tijdens den -grooten slavenopstand op Sicilië, was deze stad het bolwerk der -vrijheid; de opstandelingen verdedigden er zich met onverschrokken -volharding; liever dan zich over te geven, verslonden zij elkaar, en de -Romein Rupilius zou, indien een verrader er hem niet had binnen -gebracht, er niets dan lijken gevonden hebben. - -Bij het vallen van den nacht bevond ik mij te midden van het -onvergelijkelijke theater van Taormina, waar meer dan twintigduizend -binnen hare wanden verzamelde Grieken tegelijk de verzen van Æschylus -konden toejuichen en den rookenden top van den Etna aanschouwen. -Terecht doen de reizigers een pelgrimstocht naar deze beroemde plek, -van waar men tegelijk het uitzicht heeft op de wijkende kust van -Messina, de bergen van Calabrië en den fieren kolossus, aan welks voet -geheel Sicilië gelegen is. In niet ééne streek ter wereld hebben de -menschen tot nog toe op een indrukwekkender wijze de wonderen der kunst -met de majesteit der natuur kunnen vereenigen! Meer dan tweeduizend -jaren zijn verloopen sedert het tijdstip, waarop de Grieken zulk een -volmaakte uitdrukking aan hun gevoel voor het schoone hebben mogen -geven, maar helaas, verre van hen daarin op zijde te streven, schijnen -zij, die de Grieken en Romeinen op Sicilië zijn opgevolgd, het zich tot -taak gesteld te hebben de gedenkteekenen hunner voorgangers te -vernietigen. Zelfs zij, die zich voor Mecaenassen, voor vurige -beoefenaars der schoone kunsten hielden, en meer bepaald een zekere -hertog van Santo Stefano, hebben tot dezen Vandalen-arbeid medegewerkt -door de standbeelden en ander marmerwerk weg te voeren, om er hunne -paleizen mede op te luisteren. Uit hetgeen er van het oude grootsche, -door de Romeinen hernieuwde theater is overgebleven blijkt intusschen -genoegzaam, dat het een monument van zeldzame schoonheid was. Men kan -niet nalaten de granieten zuilen, de van hare standbeelden geplunderde -nissen, het tooneel, het best bewaarde van al de in Europa aanwezige -gebouwen van dien aard, te bewonderen. Maar wat vooral de bouwvallen -van het theater van Taormina zoo schoon maakt, zijn de bogen, waar -doorheen men het blauw des hemels of der zee, en de tusschen de -struiken schuilende marmerblokken te midden van in het wilde -opschietende heesters ontwaart. - -Toch beproefde ik het niet, bij de meer en meer vallende schemering, in -al hunne bijzonderheden de overblijfselen van het theater van Taormina -te bestudeeren, want de Etna bood mij een schouwspel aan, dat voor mij -nog oneindig veel meer aangrijpends bezat. Het was voor het eerst dat -ik den vulkaan van nabij voor oogen had, en op zijn naar het zuiden -gekeerde zijde, juist vlak tegenover mij, onderscheidde ik de roode -lava, die er over heen vloeide. Sedert ongeveer twee maanden was de -berg loodrecht aan de naar het noordoosten gekeerde zijde gespleten, en -uit de geweldige, ongeveer vier kilometers lange scheur kronkelde de -rook opwaarts en dwarlden allerhande gesmolten stoffen rond. Een der -grootste nevenbergen van den Etna, de Monte-Frumento, gaapte bijna van -boven af tot beneden toe, en de spleet strekte zich van den voet des -bergs tot aan een eertijds met hout bewassen plek, waarop zich nu -eenige uitgebrande kegels verhieven, uit. Op dit gedeelte van den berg, -ter gemiddelde hoogte van twee duizend ellen, lag nu het middelpunt der -nieuwe uitbarsting. Zichtbaar vormden zich een aantal heuveltjes, uit -stukken van gesmolten stoffen bestaande, benevens tallooze aschhoopen, -en uit haar voet vloeide een ontzaglijke lavastroom, die, na de -bosschen van het bergplat verwoest te hebben, langs de hellingen van -den Etna nedergolfde, de dalen vulde, en de bloeiende velden overdekte. - -Van de muren van Taormina af, dat wil zeggen op een afstand van -achttien tot twintig kilometers, was het mij onmogelijk de uitbarsting -in al hare bijzonderheden na te gaan, vooral te midden der duisternis, -die langzamerhand meer en meer begon toe te nemen. Maar het grootsche -dat het geheel kenmerkte was zooveel te treffender. Een groote massa -witachtige dampen, nog volmaakt zichtbaar, waarde om den top van den -vulkaan als een spook, en spreidde zich in de onmetelijke ruimte uit. -Lager, op een rand der prachtige pyramide van den Etna, kringelden -andere dampenmassa’s, afkomstig van de uitbarsting van den Frumento, -als de rook van een brand voort en omhingen de bosschen met hun -grijsachtigen sluier. Daar beneden vonkelde de scharlaken gloed van de -lava, door het contrast hoe langer hoe schitterender, naar gelang de -duisternis van den nacht zich dichter in het rond legerde. Weldra was -de vallei, die het voorgebergte van Taormina van de zijden des Etna’s -scheidt, niet meer zichtbaar voor het oog: het kwam mij voor alsof de -groote berg dichterbij was gekomen, en dat de vlammende oven dicht bij -mij, aan de andere zijde van een dal gaapte. Eindelijk was in mijn oog -het brandpunt der uitbarsting niets dan een vurige monstersmidse, en de -snel opeenvolgende ontploffingen, die de wind meer verflauwd tot mij -overgebracht, deden mij aan de zware hamerslagen denken, waarvan het -aanbeeld dreunde en daverde. Nu en dan was het mij of ik voorbij de -vlammen de schimmen der Cyclopen zag waren, door wie de dondersteenen -van Jupiter werden gesmeed. - - - - - - -III. - - Giarre.—Aci-Reale.—De zuilengrot.—Het Cyclopen-eiland.—De reus - Polyphemus. - - -Ten zuiden van kaap Schisò steekt men het riviertje Cantara over door -middel van een echte brug, die zeker geen wonder van bouwkunst is, maar -waarop de Sicilianen toch niet weinig trotsch zijn; vervolgens trekt -men in de schuinte de eerste hoogten van den voet des Etna’s over. De -grond van den weg is ijzerkleurig, en het stof, dat door de wielen -wordt opgejaagd, gelijkt op het vijlsel der fabrieken; ter rechter en -ter linkerzijde rijzen muren omhoog, die men wanen zou dat uit blokken -metaal waren opgetrokken; maar in tegenstelling met dezen verzengden -weg, leveren de velden waar men door komt, een prachtigen plantengroei -op, veel weelderiger dan die der andere gedeelten van Sicilië. De -boschjes van olijf-, oranje-, citroen- en andere vruchtboomen, hier en -daar door palmboomen afgewisseld, maken de geheele tusschen de zee en -den voet van den berg gelegen vlakte tot een grooten boomgaard; -tallooze villa’s, kerk- en kloosterkoepels stijgen aan alle kanten -boven het dicht ineen gewassen groen op. De grond is zoo vruchtbaar, -dat zijne voortbrengselen voldoende zijn om eene in verhouding drie- of -viermaal sterkere bevolking dan die der overige streken van Sicilië en -Italië te voeden. De steden grenzen aan elkander. Riposto’s voorstad -strekt zich zoover in het land uit, dat zij tot aan een wijk van Giarre -reikt, en deze stad loopt weer aan een anderen kant in Mascali uit; de -rondom den voet des bergs gelegen dorpen sluiten als paarlen van een -halssnoer aan elkander. Boven deze lagere, zoo ongemeen vruchtbare -hellingen rijzen de eigenlijke wanden van den Etna op, welks grond -allergeschiktst is voor den groei der bosschen, zooals blijkt uit den -kastanjeboom van „honderd paarden” en andere reuzen des plantenrijks. -De aanblik van de boven dien gordel van groen oprijzende rookende massa -van den Etna, met zijne beide besneeuwde neventoppen het zwarte circus -van den Val del Bove omringende, is onvergelijkelijk en onvergetelijk. -De indrukwekkende gestalte van den Etna staat altoos hem voor oogen, -wien het geluk beschoren was daarop eens den blik te mogen slaan. - -Het gebied van den Etna neemt aan den voet der rots van Taormina een -aanvang, want daar ontmoet men den eersten lavastroom. Deze steenen -vloed, een der opmerkelijkste dien de grond van Sicilië ooit heeft -uitgebraakt, is niet minder dan vijf-en-twintig kilometers lang en -verlengt zich tot een afstand van verscheidene honderde meters in zee. -Op dat uit lava gevormde voorgebergte, in onze dagen onder den naam van -kaap Schisò bekend, stichtten de Ioniers, voor 2600 jaren, de eerste -grieksche volkplanting van Sicilië. Even als de duitsche en iersche, in -de Nieuwe Wereld gevestigde, landverhuizers de smart over het verlies -van hun vaderland trachten te verzachten door aan hunne -verblijfplaatsen in Amerika een naam te geven, die hun verlaten erfgoed -herinnert, zoo noemden ook de grieksche kolonisten de door hen op -vreemden bodem gestichte stad: Naxos, en richtten op het naburige -zeestrand het standbeeld van Apollo, hun beschermer, op. De jeugdige -stad nam spoedig in bevolking en aanzien toe; daarop volgden de -oorlogen, de verre tochten, de tirannieën: en Dionysius van Syracuse -kwam op zekeren dag de stad slechten en de inwoners in slavernij -wegvoeren. In onzen tijd herinnert geen enkel spoor aan het voormalige -bestaan der grieksche volkplanting. - -Aci-Reale, ten zuiden van Giarre gelegen, is, na Catania, de -belangrijkste stad uit den omtrek van den Etna en, volgens het aantal -harer bewoners, de vierde stad van Sicilië. Als koopstad geniet zij -zeer veel voorspoed, zoo door de vruchtbaarheid der haar omringende -velden, als door het groot aantal zeer goed bevolkte dorpen, die men in -hare nabijheid aantreft. Daarenboven zijn de burgers van Aci-Reale -betrekkelijk zeer beschaafd; zij beroemen er zich op, dat zij veel -beter onderwezen zijn dan de Sicilianen van Messina en Palermo. Waar is -het, dat in het geheele district veertien van de vijftien inwoners niet -lezen en nog minder schrijven kunnen. Aci-Reale is daarenboven de zetel -van twee akademies, en schoon weinig buiten de provincie bekend, worden -door deze toch zeer degelijke werken uitgegeven; daarbij bezit de stad -een massa paleizen, groote gemeentegebouwen, kerken en kloosters, -ofschoon de meesten het bezichtigen niet waard zijn. Hare grootste -vermaardheid is de stad verschuldigd aan het onvergelijkelijke -uitzicht, dat men van haar op de zee en den Etna heeft. Het plateau, -waarop de huizen gelegen zijn, bestaat uit zeven lagen lava, -achtereenvolgens door den vulkaan, op onbekende tijden, uitgeworpen en -aan de zee in een steile helling eindigende van meer dan honderd ellen -hoog, waar men duidelijk de verschillende op elkander volgende -uitbarstingen kan onderscheiden. De kaap is zoo steil dat men zich over -het terras, dat terecht den naam van Belvedère draagt, of over den aan -den rand des afgronds aangelegden spoorweg moet buigen, zoo men, dwars -door de ineengekronkelde takken van den barbarijschen vijgeboom, de -roode daken der visschershutten en de lange lijn der schuimende -branding ontwaren wil. - -Ten noorden van het visschersgehucht staat de moedige voetganger, die -er niet tegen opziet over de scherpe rotspunten heen en de geweldige -brokken, die boven van de steilte zijn neergetuimeld, op te klauteren, -eensklaps tegenover een fraaie grot, die zich als een voorportaal aan -den voet eens bijna loodrechten wands opent. Deze grot, waarin de -golven binnendringen en waaruit onophoudelijk een dof gesteun en -gekreun u in de ooren dringt, door de persing der saamgedrukte lucht te -weeg gebracht, heeft, ten minste wat hare vorming aangaat, veel -overeenkomst met de bekende Fingalsgrot op het eiland Staffa. Aan -weerszijden van de opening zijn de massa’s lava in onregelmatige zuilen -ter hoogte van vier tot vijf ellen gerangschikt, en wel sommigen -volmaakt rechtstaand, de anderen half doorgebogen onder de zwaarte van -overhangende rotsen. Boven deze benedenste zuilenrij verheft zich een -tweede reeks kolommen, wier kruisbogen, op die van een gothisch gewelf -gelijkende, het dak der grot vormen. Hooger op nemen de meer -saamgedrongen rotsen nog eenigermate den vorm van reusachtige pijlers -aan; het is duidelijk dat de drukking der geweldige daarboven liggende -lavamassa’s niet voldoende is geweest om de zuilenformatie in de -geheele grot te voltooien. - -Andere groepen van bazaltzuilen verheffen zich in de nabijheid van -Aci-Reale. Het zijn de beroemde eilanden der Cyclopen, die, naar men -wil, door Polyphemus op Ulysses en zijne reisgenooten zouden geworpen -zijn. Deze eilanden, ook Faraglioni geheeten, liggen op eenige honderde -ellen van den oever, waarlangs op deze plek de weg van Catania loopt. -Het merkwaardigste dezer zwartachtige eilanden is een soort van -pyramide, ter hoogte van zestig ellen en geheel en al omringd met -klokjes, gevormd door bundels prisma’s rondom een middenzuil gegroept; -men zou meenen het reusachtige dak eener indische pagode te zien. - -Daarnaast verrijst een andere obelisk, die, hoewel kleiner van omvang, -er overigens geheel mede overeenkomt. Het landschap, door de -Cyclopen-eilanden met het voorgebergte en den ouden toren van -Aci-Castello gevormd, is een der gezichten van Sicilië door de -graveerkunst het meest bekend gemaakt, maar toch lang niet een der -schoonsten. Het ontbreekt dit gedeelte van het kustland ten eenemale -aan boomen; de huizen der aan den oever gelegen dorpen zien er armelijk -uit, een wolk van stof drijft bijna onophoudelijk boven den weg, en de -hooge rotsachtige steilten langs de baai belemmeren het uitzicht op de -groenende velden, waarmede de voet van den Etna omgeven is. - -Toch, zoo men de legende gelooven mag, werd daar eertijds het -bevalligste dal van geheel Sicilië gevonden. Beneden aan den weg ziet -men, onder een opeenstapeling van rotsen, een kleine bron ontspringen, -wier wateren zich gedeeltelijk in een moerassige weide verliezen, -terwijl het overige gedeelte in een onreinen drinkbak op de plaats van -een stal stroomt: het is de rivier Acis, in oude tijden door de nymphen -aangebeden. Reusachtige boomen baadden hunne wortels in het heldere -water, de hier en daar in de weiden grazende kudden scheerden den -geurigen klaver af, en de reus Polyphemus, op een rots gezeten, liet -zijn groot oog in zijn breed voorhoofd over zijne schapen en de golven -waren. Wie was nu voor de Hellenen, die de kusten van Sicilië aandeden, -deze groote Cycloop, ons door Homerus geschilderd? Was het niet de Etna -zelve, welks krater gedurende de uitbarstingen schittert als een -geweldig groot oog op den top van den berg ontsloten? Wanneer het -monster „met zijne tallooze stemmen” de lava langs zijne zijde doet -stroomen, bedelft hij de beken onder een stortvloed van steenen, zooals -hij het eertijds de Acis deed; als hij zijn reuzenlichaam schudt, laat -hij van zijne steile toppen steenklompen en rotsblokken naar beneden -vallen, die, even als de Faraglioni eilanden en klippen worden; in -zijne aanvallen van gramschap verplettert en verslindt hij bij -duizenden de vreemdelingen, die zijne gastvrijheid kwamen inroepen en -zich met het vleesch zijner kudden voedden. Hij is verschrikkelijk om -aan te zien, en toch gaat de wijze Ulysses hem tot in zijn hol -trotseeren; gedurende den slaap van den Cycloop vreest de held, de type -van den rustigen landman, geenszins hem van zijne rijkdommen te -berooven; vervolgens, als het monster ontwaakt, weet de prooi waarnaar -hij zoekt aan zijne blinde woede te ontsnappen, en laat hem alleen met -zijne teleurstelling, terwijl deze zich vroolijk maakt over een even -schitterende als weldadige overwinning. - -In plaats van een grooten omweg door Catania te maken, viel het mij -gemakkelijk den Etna te bestijgen uitgaande van Aci-Reale. De weg, die -van deze stad naar Nicolosi loopt, is veel rijker in schilderachtige -gezichtspunten dan die, welke gewoonlijk door de vreemde reizigers -wordt beklommen. Terwijl ik in de herberg te Aci-Reale al mijn -noodelooze bagage achterliet, wierp ik mijn ransel op den rug, en -vroolijk en onbezorgd als een duitsch student, ving ik mijn voetreis -aan, zonder mij de verveling op te leggen van een gids, een armzaligen -makker, die maar zelden de indrukken deelt van hem, dien hij geleidt. -Wel is waar stelde ik mij dus, als een vrij man reizende, aan een -buitengewone nieuwsgierigheid van den kant der gendarmes bloot. In dit -land, even als in alle landen waar de bevolking nog half in slavernij -verkeert, staan de voetreizigers niet hoog aangeschreven. Bovendien was -ik alleen, en de Sicilianen, die een bij uitstek gezellig volk zijn, -konden maar niet begrijpen dat het iemand in het hoofd kon komen, -zonder makker te gaan wandelen op een goede vijf honderd mijlen van -zijn woning. Ook moest ik meer dan eens mijne papieren voor den dag -halen en mijn identiteit bewijzen. - -Boven het fraaie dorp Via-Grande verheft zich de dichtst bij de zee en -het verst van den eigenlijken Etna gelegen krater. Aan den voet van -dezen kegel, wiens roode en zwarte zijden met wijngaarden beplant zijn, -begint men den berg eerst te beklimmen, welks top ten noordwesten op -een lijnrechten afstand van achttien kilometers verrijst. Voorbij een -oude met olijfboomen bewassen lavalaag, verandert het voorkomen van de -streek eensklaps. Men ziet niet een zee van groen om zich, maar slechts -rijen van lage wijnstokken en graanvelden door muren van roodachtige -ijzerslakken omringd; men bevindt zich reeds in de vuurstreek. - -Na achtereenvolgens een aantal lava-cheires te hebben bestegen, -ontwaart men ter zijde van den weg eenige lage woningen, die er uitzien -alsof ze uit ijzerslakken waren opgetrokken, en die van verre met het -haar omringende terrein schijnen samen te smelten. Deze huizen maken -een wijk uit van het groote dorp Nicolosi, dat zich over een -oppervlakte van meer dan een kilometer tusschen twee groote -lavastroomen uitstrekt, en wel in het midden van een soort van circus, -dat ten westen en ten noorden door de kraters, de Monpilieri, de -Monti-Rossi en de Serra-Pizzuta wordt beheerscht. Bij het zien van deze -zwartachtige, met steenen omringde huizen, zou men wanen in een -ellendig gehucht en niet in een groot dorp van drie duizend inwoners te -zijn. Nicolosi telt niet minder dan zes kerken, ongerekend een aantal -kapellen en het belangrijke klooster van San Nicolo d’Arena, hetwelk -het lusthuis der Benedictijner monniken van Catania geworden is. -Gedurende een gedeelte der voorgaande eeuw hadden de roovers, zoo als -men zegt, zich in de zalen van het klooster gevestigd. De schaarsche -bezoekers van den Etna konden toen den berg niet bestijgen zonder met -de bandieten tot een schikking te komen. - -De meeste vreemdelingen bepalen zich tot het beklimmen van een der -tweelingbergen die zich ten noordwesten van het dorp verheffen, en die -men met den naam van Monti-Rossi aanduidt, wegens de roodachtige kleur -hunner hellingen. Deze geweldige aschhoopen, meer dan twee honderd -ellen hooger dan de omringende grond gelegen, zijn uit de zijden van -den Etna, tijdens de beroemde uitbarsting van 1669, voortgekomen, en -uit hun voet vloeide naar Catania die verschrikkelijke lavastroom, -waardoor veertien steden en dorpen, door meer dan vijf-en-twintig -duizend zielen bewoond, werden vernield. Uit geweldig groote bron -gevloeid, verspreidde zich de lavastroom in de breedte over een -oppervlakte van verscheidene kilometers, en daalde langzaam en -majestueus bergafwaarts, de velden en huizen onder zijne vurige golven -bedelvende. De boschrijke kegel van den Monpilieri, die zich ten zuiden -van de Monti-Rossi verheft, werd zelf als een eiland door deze -brandende zee omspoeld: en zijn gedeeltelijk gesmolten, gedeeltelijk -onder het gewicht der opeengehoopte lava verpletterde rotsen waren -genoodzaakt der vloeibare massa een doortocht te verschaffen. Na dezen -heuvel te hebben doorboord, verdeelde de stroom zich in drie -hoofdarmen, waarvan de een, terwijl hij zich naar het zuid-oosten -wendde, naar Catania afliep, een gedeelte van de stad sloopte en in zee -een voorgebergte ter lengte van ongeveer een kilometer, op de plek van -de oude haven, uitwierp. In minder dan twee maanden was een hoeveelheid -van een milliard kubieke ellen lava uit het hart van den berg -voortgekomen, om de vruchtbaarste velden in een vreeselijke woestenij -te herscheppen. Nog in onze dagen kan men, bij het beklimmen van een -der beide Monti-Rossi, met het oog over zijne geheele uitgestrektheid, -den stroom van gesmolten steen volgen, die zich in de vlakte ontlastte; -intusschen dringen reeds de plantengroei en akkerbouw weer over de -boorden van den grooten stroom lava heen. Wat den krater betreft, die -tusschen de beide heuvelen zich opent en die gedurende de uitbarsting -een verschrikkelijke hoeveelheid asch over de geheele streek -uitstortte, deze is heden ten dage in een dal veranderd, welks bevallig -gebogen hellingen een klein braamboschje omsluit. - -Onmiddellijk voor de groote uitbarsting was de zijde van den Etna over -een lengte van bij de twintig kilometers gespleten, en wel van het -bovenste bergplat tot beneden Nicolosi toe. Deze spleet is bijna over -hare geheele oppervlakte gevuld; nochtans ontwaart men een vijftiental -min of meer diepe gaten, die nog duidelijk de richting van de groote -spleet van 1669 aanwijzen. Het grootste dezer gaten, fossa della -Palomba geheeten, is niet ver van den noordelijken voet der Monti-Rossi -verwijderd. Het is een twintig meters diepe trechter, die door een -nauwen gang met een soort van put in verband staat, op wiens bodem zich -een galerij opent, die tot op eenige honderden ellen afstands in den -berg voortloopt. Door een straatjongen van Nicolosi vergezeld, daalde -ik in den eersten put af, maar daar voelde ik mij alles behalve -opgewekt mijn ontdekkingstocht in de ingewanden van den vulkaan voort -te zetten. Ontsnapt aan de kille vochtigheid, die door de lavawanden -heen boorde, steeg ik met vreugde weder op waar het licht der zon mij -weldadig koesterde en verwarmde. - -Den volgenden nacht moest ik met mijne bestijging van den Etna een -aanvang maken; maar de man, die zich had aangeboden mij tot gids te -verstrekken, beviel mij geen zier, en aan den anderen kant verboden mij -mijn zware bagage en de onmisbare voorraad leeftocht de reis alleen te -ondernemen. Wij waren toen in het begin van de lente, het saizoen, -waarin de bewoners van Nicolosi er volstrekt niet opgesteld zijn den -berg te beklimmen, wegens de in de hoogere streken heerschende koude, -en vooral wegens de lange sneeuwhellingen, die zij dan verplicht zijn -te voet over te trekken. Bijna al de beklimmingen van den berg hebben -in den zomer plaats, wanneer reizigers en gidsen te paard den voet van -den grooten kegel kunnen bereiken, om in het zoogenoemde „engelsche -huis”, geheel vrij van sneeuw, een vroolijken maaltijd te komen houden -en, na een stevigen slaap genoten te hebben, zich de weelde te -verschaffen het opgaan der zon van den rand des kraters te bewonderen. -Toch moeten de ware vrienden der natuur den berg des te fraaier vinden, -dien zij bij een langeren tocht door de sneeuw te bestijgen hebben, -waarmede het prachtige groen der vlakte zulk een schitterende -tegenstelling oplevert. - -In mijne verlegenheid wendde ik mij dus tot den heer Giuseppe -Gemellaro, broeder van den beroemden geoloog van Catania en zelf een -gelukkig beoefenaar der mineralogie. Hij bezorgde mij den knapsten en -veiligsten gids van Nicolosi, een man die, schoon „de sneeuwvlok hem -reeds door de haren snuift” en hij een weinig kreupel is aan zijn -rechterbeen, nochtans een onvermoeide wandelaar is, zooals ik den -volgenden dag herhaaldelijk gelegenheid had op te merken. - -Het was nacht toen wij Nicolosi verlieten; nauwelijks kon ik mijn gids -zien, en ik liet mij vooral door het gekraak der metaalslakken onder -zijne voeten leiden. Weldra hadden wij die streek bereikt, welke men, -uit gewoonte, nog altijd de houtstreek noemt, maar waar men nog -slechts, op groote afstanden van elkander, eenige eiken met geweldig -zware stammen en bijna geheel zonder takken aantreft. - -Op deze helling van den Etna is er geen bosch meer, en de woestenijen -der hoogere streek volgen onmiddellijk op de bebouwde gronden, waarmede -de berg omringd is. In den zomer ziet men hier niets dan hellingen en -dijken van ijzerslakken en asch: in den winter en in de lente niets dan -onafzienbare sneeuwvelden, waaruit hier en daar zwartachtige eilanden -van steile lavabeddingen oprijzen. Overigens is de helling gemakkelijk -te beklauteren. Ongetwijfeld zou men, indien de Etna in Zwitserland -lag, er reeds lang een rijweg hebben aangelegd, om naar den top van den -vulkaan op te stijgen. - -De zon begon juist op te komen toen wij op het zachtkens hellende -bergplat kwamen, waaraan men den naam van Piano del Lago geeft, -herinnering aan een lagune van gesmolten sneeuw, door de lavastroomen -in het begin der zeventiende eeuw gevuld. De stralen gleden schuinsch -langs de witte oppervlakte, die als van duizende diamanten schitterde. -Vlak voor ons zagen wij den grooten koepel oprijzen, hier en daar, waar -de asch zich met de sneeuw vermengde, door grijsachtige strepen -afgewisseld. Uit zijn geweldig grooten mond kronkelde een dampkolom, -aan haar voet door een guirlande van doorschijnenden rook omringd, in -breede, met gouden randen omzoomde kringen tot de wolken opdwarrelende. -De vulkaan was zoo stil als het graf; maar deze kalmte maakte de -ontzaggelijke opstijging der dampen nog majestueuzer. Ik naderde met -ontroering, half gelukkig, half bevreesd gelijk een oningewijde, wien -men een geheimenis ontsluiert. Dat was dan de reus van Sicilië, -waarheen, sedert de dagen mijner jeugd, mijne verbeelding zich zoo -dikwijls gewend had! Eindelijk aanschouwde ik dan dien berg, dien de -Ouden, doordrongen van bewondering, eertijds den „spijker der aarde” en -den „pijler des hemels” heetten! - -Aan het oostelijk uiteinde van den Piano del Lago duidt een lange -rotsketen den rand van den afgrond van Val del Bove genaamd aan. Om mij -een blik in die kloof, een der wonderen van den Etna, te laten werpen, -deed mijn gids mij rechts afslaan en den voet omtrekken van de -Montagnuola, een grooten kegel dien men, van Catania gezien, voor een -der kruinen van den vulkaan zou houden. Dezen verschrikkelijken afgrond -naderde ik met een zekere ijzing. Weldra breidde de uitgestrekte -lavavlakte, ter diepte van meer dan duizend ellen, zich voor mijne -oogen, als een brokstuk eener andere wereld, uit. Rondom ons was het de -poolstreek met haar sneeuw en haar ijs; in het lagere gedeelte van het -circus, beneden de sneeuwmassa’s, die van het bergplat naar beneden -waren getuimeld, had men het gebied des vuurs met zijne aschkraters, -zijne stroomen van gesmolten stoffen, zijne opeenstapelingen van -metaalslakken. Boven van de steilte slaat men den blik tot in de -ingewanden zelven van den berg, en men kan gemakkelijk de bouworde en -inrichting van den geheelen vulkaan bestudeeren, door met de oogen, -langs de zijden van het amphitheater, de op elkander gestapelde -lavalagen en de trachyt- of basaltmuren te volgen, die tusschen de -spleten zijn opgeworpen. Eertijds stond een deel van dezen afgrond, de -Trafoglietto, een der monden van den Etna, in onmiddellijke verbintenis -met de onderaardsche zee van gesmolten stoffen, maar lang vóór -menschengeheugenis werd dit kanaal verstopt, en de gesloten krater werd -langzamerhand door de wateren der sneeuw uitgehold, en eindigde met in -den loop der eeuwen het ontzaglijke onregelmatige circus van den Val -del Bove te vormen. - -De oogen gestadig op den nevens mij gapenden afgrond geslagen, zette ik -mijn tocht naar den uitersten kegel van den Etna voort. Zonder ze te -zien, ging ik langs eenige overblijfselen van een romeinsch gebouw, dat -men den toren der wijsgeeren heette; vervolgens had ik aan mijne -linkerhand het vooruitspringende terrein, dat „het engelsche huis” -draagt. Alleen het dak van dat gastvrije gebouw stak boven de sneeuw -uit. Gedurende de wintermaanden blijft dit huis er onder bedolven; met -eenige aan de Eskimo’s ontleende voorzorgen zou men het gemakkelijk het -geheele jaar door kunnen bewonen, en zelfs heeft men voorgesteld er een -meteorologisch observatorium van te maken, waar men tegelijk den -vulkaan zou kunnen bestudeeren en de stroomingen der lucht waarnemen. - -De centrale kegel is ongeveer 300 ellen hoog, en zijne zijden, uit -brokstukken samengesteld, die door hun eigen zwaarte naar beneden -glijden, zijn vrij wat bezwaarlijker te bestijgen dan het overige -gedeelte van den berg, zonder dat de beklimming echter zoo moeielijk is -als men doorgaans zegt. Bij mijn bezoek vond ik alleen aan de -zuidelijke helling een klein aantal rookgaten, maar de temperatuur der -in het binnenste van den krater besloten gassen was voldoende geweest, -om de sneeuwlaag op bijna de geheele helling des kegels te doen -smelten. Een eenigszins zwavelachtige reuk had den dampkring vervuld. -Een zonderlinge slaperigheid had zich van mij meester gemaakt. In -weerwil van de ontroering, die ik bij het naderen van den top gevoelde, -werd ik bij iederen stap dien ik deed in verzoeking gebracht mij op een -bed van metaalslakken uit te strekken, om er in slaap te vallen. -Hetzij de wandeling van den vorigen nacht mijne oogen had vermoeid, -hetzij de aanmerkelijke vermindering in de drukking der lucht haar -invloed op mijne zintuigen gelden deed: zeker is het dat ik mij zelven -geweld moest aandoen, om niet bij de bestijging der helling in slaap te -vallen. - -Eindelijk bereikte ik den rand des kraters. Aanstonds verliet de -laatste zweem van slaap mijne oogen, en genoot ik van dit 3300 ellen -hooge observatorium een panorama, waarvan de wereld misschien geen -wedergade kan aantoonen. Hier blijkt beschrijven—onmacht. En hoe -prachtig ook het gezicht van dit verrukkelijk geheel was, hetwelk een -uitgestrektheid van meer dan twee honderd kilometers in de rondte -omvatte, werd nochtans mijn blik altoos weder teruggevoerd naar de -zwarte kloof, die ik een veertig ellen lager in het hart van den krater -zag rooken. Deze punt is op zijn hoogst tien ellen breed, maar het was -voor mij voldoende te weten dat hare loodrechte wanden tot op ongekende -diepten afdalen, tot in de onderaardsche werkplaatsen der lava’s, om de -geheimzinnige kloof niet dan met huiverende bewondering aan te staren. -Bijna doorschijnend aan den rand van den krater, ten gevolge der hooge -temperatuur daar binnen, verdikken zich de rookwolken zeer spoedig in -de koude lucht, en, terwijl zij uit den krater als groote zuilen van -damp opstegen, namen zij dadelijk den vorm eener groote wolk aan. Deze -rees als een zuil in den stillen dampkring tot op een hoogte, door mij -van beneden op 2000 ellen geschat; vervolgens in aanraking komende met -een luchtstroom, die naar het zuiden zich richtte, boog de kolom zich -bevallig over en ontplooide zich als een lichte sluier over den -geheelen hemel, om met de nevelen samen te smelten, die in de verte -over de zee van Afrika vlotten. En deze ontzaglijke wolk ontrolde zich -in de ruimte als een boog tusschen twee werelddeelen; bijna onder mijne -oogen zag ik haar van den grond zich verheffen, gelijk een snuivend -monster; nu en dan was zij rosachtig getint, het gevolg van de -weerkaatsing der lava, die in de diepte kookte! - -Meer dan anderhalf uur had ik noodig om mijn tocht rondom den krater te -volbrengen, die evenwel slechts een kilometer in omvang bedraagt; maar -ik kon mij niet verzadigen aan het gezicht van de kloof, en aan het -verbazende contrast dat de steile, rood en goudgeel gestreepte wanden -van den krater met de groenende rondom den berg gelegen vlakten -opleverden. Overigens was er geen zweem van gevaar bij dezen -ontdekkingstocht. Het moeielijkste punt was de noordelijke hoorn, waar -talrijke rookgaten van hooge temperatuur den grond hadden afgebroken en -de ijzerslakken in een soort van warme, glibberige pap veranderd -hadden. - -Het hooger stijgen van de zon waarschuwde ons dat wij spoedig aan onzen -terugtocht moesten denken. Door mijn kreupelen gids gevolgd, daalde ik -op een draf den hoogsten kegel van den vulkaan af; maar aan den voet -van dezen kegel werd onze tocht weldra vertraagd, want wij waren -verplicht door de sneeuw te waden, die door de zonnestralen ontdooid -werd. Boven het engelsche huis werden wij door den mist overvallen, en -ik moest bescheiden achter mijn gids loopen, wien ik had aanbevolen mij -naar een der steden te brengen, die ten westen aan den voet van den -berg gelegen zijn. Toen wij eindelijk uit de langs de hellingen -voortwentelende wolk te voorschijn kwamen, hadden wij reeds de -sneeuwvelden verlaten en doorkruisten wij in schuinsche richting banken -van ijzerslakken en zwarte zandbedden, waarin zich droppelsgewijs de -aan de bovenste sneeuwlagen ontsproten waterstraaltjes verloren. Het -dal van den Simeto, dat ik boven van den berg had aanschouwd, was -duidelijk zichtbaar, en ik kon er al de steden, al de gehuchten, al de -op zich zelf gelegen huizen onderscheiden. De rivier, in schijn -onbewegelijk, slingerde hare blauwe wateren rondom de schiereilanden -der vlakte voort. - -Links ontwaarde ik die fraaie, gedeeltelijk met hout begroeide kegels, -den Minardo, den Peluso, die ter halverhoogte van den Etna oprijzen, en -door hunne stoute lijnen de eentonige helling van den berg zoo gelukkig -afwisselen. - -Ongelukkig zijn de houthakkers op dezen bergwand aan den arbeid, en -binnen weinige jaren zullen de tegen het westen gekeerde hellingen die -van de zuidzijden niets in naaktheid toegeven. - -Gaarne had ik het pad ingeslagen, dat regelrecht naar Aderno afdaalt, -maar de gids had waarschijnlijk zijne redenen dat hij mij een anderen -weg deed nemen, en vijf of zes mijlen meer zuidwaarts bracht hij mij op -den grooten weg. Daar ik hem nu verder kon missen, gaf ik hem zijn -afscheid, en terwijl hij in de een of andere schuur ging uitrusten, -vervolgde ik mijn weg naar de belangrijke stad Aderno. - -Den volgenden dag zette ik mijn tocht om den Etna voort, maar in plaats -van den grooten weg te nemen, die langs de hellingen van den berg -verscheidene honderde ellen boven den Simeto kronkelt, daalde ik in het -dal af, ten einde den loop na te gaan, dien de rivier door de nieuwe -lava genomen heeft. Terwijl ik een bevallig voetpaadje volgde, dat aan -de andere zijde van het dal oploopt, stond ik weldra voor een der -grootste gedenkteekenen van Sicilië. Het is een waterleiding die, met -vrij wat meer recht dan de brug van San Leonardo, de ponte bij -uitnemendheid verdiende genoemd te worden. Voor meer dan een eeuw -doorsneed deze aquaduc, door reusachtige bogen van dezelfde hoogte -gedragen, het geheele dal, maar hij was tegen de stormen en -aardbevingen niet bestand. De prins, die toen eigenaar was der naburige -vlakte, veranderde haar in een duiker. Het aan den voet van den Etna -opgevangen water daalt van de oostelijke zijde des dals langs een -sterke helling, loopt vervolgens, boven de rivier, over een -horizontalen aquaduc van een dertig bogen en stijgt vervolgens, ten -gevolge der persing, de tegenoverliggende helling weder op. Met dat -groote werk is een brug van pyramidalen vorm, even als al de oude -bruggen van Sicilië, verbonden. - -Boven deze waterleiding, ponte di Carcacci of van Aragona geheeten, -naderen de lavabanken, die de breede hellingen van het dal vormen, -elkander trapsgewijs, en het bed van den Simeto vernauwt zich hoe -langer hoe meer in den engen doortocht, dien de wateren zich zelven -gegraven hebben. Toch hebben zij hun uitgraving nog niet geheel -voltooid, daar zij op twee plaatsen watervallen vormen, een op Sicilië -zeer ongemeen schouwspel. Bij haar lageren val verdeelt de rivier zich -in verscheidene beken, die van een tamelijke hoogte naar beneden -storten, maar zoo smal, dat, zoo als men zegt, een vloo die met eenen -sprong zou kunnen overhippen: van daar den naam Salte del Palivallo of -„sprong van de vloo”. Nog hooger op, boven een oude, -allerschilderachtigste brug, heeft de stroom in 1610, door een van den -Etna dalenden lavadamp tegengehouden, zich een inham gegraven, aan -welks einden men het water in een aantal kaskaden naar beneden ziet -storten. Daar heeft men den Salto del Pecoraro of „sprong des herders”, -aldus volgens de overlevering genoemd, omdat hier een herder, om zijne -geliefde spoediger te ontmoeten, gewoon zou geweest zijn van den eenen -op den anderen oever over te springen. Overigens kwam deze daad mij -niet zoo hoogst opmerkelijk voor, en ik zou misschien gepoogd hebben -den stortvloed op dezelfde wijze over te springen, ware ik niet -bevreesd geweest op de gladde rotsen uit te glijden. - -Van den Salto del Pecoraro naar de stad Bronte moet men een woestijn -van lava, gedeeltelijk oud, gedeeltelijk nieuw, maar overal toch -ongeschikt voor den akkerbouw, doortrekken; ter nauwernood ziet men -zelfs op de lagen, waarvan de oppervlakte reeds door den invloed van -lucht en weder is afgesleten, eenige geelachtige mossen, dotjes gras en -cactussen. Het algemeen voorkomen van het landschap is niet minder -woest dan de Val del Bove aan den anderen kant des Etna’s, maar het is -op verre na niet zoo grootsch: want om de gestolde zee van -metaalslakken verheffen zich hier niet zooals daar de reusachtige muren -van een onmetelijk amphitheater, en zelfs is de rookende kruin van den -vulkaan bijna overal voor het oog bedekt door uitstekende rotsen, -groote aschhoopen of op elkander gestapelde puinbergen. Al deze lagen -van zwarte of rosachtige lava, die elkander op de hellingen van den -berg als zoovele parallelloopende wallen opvolgen, zetten de omringende -streek een allerdroevigst en ernstig voorkomen bij. - -Bronte, waar men eindelijk, na een allervermoeiendsten tocht over de -metaalslakken, aankomt, draagt nog terecht den naam van een Cycloop, -zoon der Titanen, die den donder smeedde. Aan alle kanten hangen -lavabrokken boven de huizen, talrijke kraters verheffen zich in de -nabijheid, en op de helling van den Etna gaapt een lange geul, die een -bed schijnt te zijn, bij voorraad gereed gemaakt om den vloed van -gesmolten stoffen te ontvangen, die zich op Bronte zoude ontlasten. - -In weerwil van dit onophoudelijk haar dreigende gevaar, is Bronte toch -een zeer belangrijke stad; zij heeft een groot collegie, koepelkerken, -entrepôts, waar uitstekende wijn wordt opgeslagen, die later aan den -engelschen handel onder den naam van Marsala wordt afgeleverd. Nochtans -is het haast overbodig te zeggen, dat Bronte den reiziger slechts zeer -ellendige logementen aanbiedt. Terwijl ik aarzelde twee in smerigheid -met elkander wedijverende herbergen binnen te gaan, eindigde ik met -mijn intrek in het „logement de Wolf” te nemen, en wel naar aanleiding -van dit op het uithangbord geschilderde tweeregelige versje: - - - „Ospite, non temer di lupo il tetto; - Trovi senza periglio agio e ricetto.” [2] - - -Ongelukkig bemerkte ik te laat dat deze verzen een verschrikkelijke -spotternij waren; ik werd in alle opzichten als een schaap behandeld. - -De zich beneden Bronte uitstrekkende vlakte maakt met de naburige -valleien een groot leen uit, door Ferdinand van Napels aan Nelson -geschonken ter belooning voor diens behulpzaamheid in het vermoorden -van zijn volk. - -De weg, die van den Etna loopt, verheft zich langs een steile helling -boven deze bebouwde gronden en bereikt weldra de alpenstreken, waar men -noch olijfboomen, noch wijngaarden, maar alleen korenvelden en -woudboomen vindt. De pas, door welken men den noordwestelijken hoek van -den Etna omtrekt, heeft een hoogte van niet minder dan duizend ellen. - -Van daar gezien, gelijkt de kolossus het meest op sommige bergen in -Midden-Europa. Indien ik op den top van den hoofdkrater de golvende -rookkolom niet had gezien, zou ik in den waan hebben kunnen geraken, -dat deze bevallige, met eiken en kastanjeboomen beschaduwde valleien, -deze zacht afgeronde hoogten, waarop de blanke sneeuw zich aan het -groen der pijnboomen paart, tot een of anderen berg der Alpen of -Pyrenaeën behoorde. Het stadje Randazzo, welks hooge muren en -vestingwerken in de middeleeuwen dat gedeelte van den Etna verdedigden, -schijnt eveneens uit een of ander noordelijk land naar Sicilië’s bodem -te zijn overgebracht. Het voorkomen van het stadje is somber en -ernstig, als in de dagen der normandische koningen. - -Mijn laatste pleisterplaats op den grooten weg, die van Catania naar -Taormina en den Etna loopt, was de stad Linguagrossa. Ik voelde mijn -hart in mij bonzen toen ik die binnentrad, niet omdat ik er -kunststukken zou vinden, of een vriend ontmoeten, maar daar moest ik de -hellingen van den vulkaan gaan beklimmen, om den lavastroom en de -aschwolken te gaan bezichtigen, die nog uit het hart van den berg -opstegen. Reeds van Taormina uit had ik den rooden gloed der -uitbarsting kunnen onderscheiden; nu ging ik die van naderbij -bestudeeren; voor het eerst van mijn leven zou ik de boorden volgen van -een nog in beweging zijnden lavastroom; voor de eerste maal de -brandende vloeistoffen haar korst van slakken zien opheffen en zich -naar buiten verspreiden; voor het eerst de kolom van damp en asch -aanschouwen, die met donderend gefluit uit de onderaardsche kolken -opstijgt. - -De eerste hellingen van den berg, aan den kant van Linguagrossa, -leveren niets dan oude lavalagen en graanvelden op, maar wanneer men de -hoogst gelegen pachterswoningen voorbij is, bereikt men het bevallige -plateau van Donnavita, waar het pad nu eens door grasrijke weiden, -straks onder groote pijnboomen en eiken voortslingert. Ongelukkig -ontmoet men van afstand tot afstand de houten hutten der kolenbranders -en houthakkers, die nu aan het werk zijn om het bosch te vernietigen en -alzoo den zuidelijken wand van den Etna onvruchtbaar te maken. Weldra, -wanneer de boomen zullen geveld en het gras zelf door den regen zal -vernield zijn, zullen er diepe kloven in de hellingen ontstaan en zal -de streek het voorkomen aannemen van een woestijn. Toen ik voorbijging -hadden de speculanten, die zich tot taak gesteld hadden den Etna van -zijne eeuwenheugende bosschen te berooven, hun goddeloos werk pas -aangevangen; de boomen met hunne breed uitgespreide twijgen stonden nog -overeind, terwijl de vogels, nog niet door den bijl verjaagd, lustig en -wel in het gebladerte kwinkeleerden. Zoodra de eerste stralen van den -dageraad, als zoovele pijlen door het netwerk der ontelbare takken -heendringende, geheel het gewiekte vogelenkoor hadden gewekt, was het -overal feest; en als ware het bosch niet veroordeeld geweest om weldra -te verdwijnen, begroette een concert van allerhande gekweel den -ontwakenden dag. - -Verschillende ontploffingen hadden mij reeds aangekondigd, dat ik het -tooneel der uitbarsting naderde. Plotseling, bij een kromming van het -pad, zag ik een laag van zwarte en nog rookende lava, die het bosch -omgaf als de bouwval van een reusachtig bolwerk. Het was een arm van -den stroom van gesmolten stoffen, door den Etna uitgeworpen. De -geweldige metaalslakken, door de inwendige kracht der lava gespleten en -verwrongen, verhieven zich boven elkander als ineengekronkelde slangen -ter hoogte van tien en vijftien ellen; boomtronken, sommige half -verkoold, andere nog met hunne takken prijkende, lagen hier en daar op -de oppervlakte verspreid van den stroom die hen had medegesleept. Aan -de boorden van den gestolden vloed rezen op zich zelf staande of in -groepen bijeengevoegde pijnboomen op, die niet door de nabijheid der -gesmolten stoffen schenen geleden te hebben, en bewogen nog hun -gebladerte boven de opeengestapelde rookende massa. - -Eenige boomen, om zoo te zeggen met een overtrek van lava bekleed, -vertoonden nog een zweem van leven, hoewel een vurige stroom zich om -hunne wortels gelegerd had. Een kleine heuvel, die op zijne hellingen -een boschje van pijnboomen torschte, verhief zich nog als een eiland -boven deze zee, die het met hare gloeiende golven hield omsloten. Op de -oppervlakte was de lava nog warm, maar toch viel het mij niet moeielijk -den als in een eiland herschapen heuvel te bereiken, terwijl ik over de -gestolde metaalslakken als over de ijsschollen eener rivier heenstapte. - -Den oever van de gestolde laag volgende, kwam ik aan den voet van een -steile lavamassa, waar de aandrang der gesmolten stoffen zich nog -krachtig bespeuren deed. De gestolde korst verhief zich hier en daar, -spatte vervolgens met een metaalklank uiteen, terwijl de verblindende -massa naar buiten stroomde als het uit een smeltoven voortkomende -ijzer. Niet ver van daar ontwaarde ik een ouden met hout begroeiden -krater, waar, volgens het zeggen van mijn gids, twee lordi inglesi -eenige weken vroeger hunne tent hadden opgeslagen, om photographische -afbeeldingen van de uitbarsting te maken. - -Aan den voet des ouden kraters, Due Monti genaamd, gekomen, zag ik -eindelijk de donderende heuvels, die zich trapsgewijs ter hoogte van -honderd ellen boven de kloof van den vulkaan hadden opgeworpen. De -hoogste kegel, waardoor de uitbarsting plaats heeft, werpt geen -metaalslakken of asch meer uit; de schoorsteen van den krater is met -brokstukken gevuld, en het inwendige woelen en koken blijkt alleen uit -de zwavelachtige of met zwavel en salpeter bezwangerde dampen, die als -rook uit de zijden van den heuvel opstijgen. De tweede kegel, op een -lager gedeelte van de kloof gelegen, staat nog in rechtstreeksche -verbinding met den lavahaard; maar hij brengt op den duur geen -donderend gedruisch voort, en rust als het ware van iedere ontploffing -om adem te halen uit. Een gerommel, aan dat van den donder gelijk, -kondigt de uitbarsting aan; groote grauwe dampwolken, met asch en steen -beladen, stijgen uit den mond van den vulkaan op, verdonkeren een -oogenblik de atmosfeer, laten hunne projectielen binnen een rayon van -verscheidene honderde ellen rondom den kegel vallen, om daarna, door -den wind voortgedreven, in de verte met de wolken van de lucht in een -te smelten. Wat de lagere kegels betreft, die zich onmiddellijk boven -de bron van lava verheffen, deze loeien steeds voort en werpen -onophoudelijk gesmolten stoffen uit hunne kolken op. De uit den -kokenden put opdwarrelende dampen verdringen elkander en verdeelen zich -aan den mond des kraters, de eene zijn rood- of geelachtig door den -weerschijn der gloeiende stoffen, de andere hebben verschillende -kleuren door de mede opgeworpen steenen en rotsblokken, maar zij -ontvluchten zoo snel, dat men hen met den blik niet volgen kan. Een -onbegrijpelijk gerucht van snijdende stemmen en geluiden komt uit den -grond voort: het is als het geraas van zagen, fluiten en tallooze -hamers die telkens op het aambeeld nedervallen. Men zou meenen het -geloei te hooren van de door storm voortgezweepte, op de rotsen -brekende golven, indien de plotselinge ontploffingen niet nu en dan -haar donderend geraas aan al dat woedende geweld der elementen paarden. -Men staat verschrikt, als voor een levend wezen, bij het gezicht van -die groep loeiende en rookende heuvelen, wier kegels steeds grooter -worden door de uit het hart der aarde opgejaagde en uitgedreven puinen. - -Terwijl ik mij aan den westelijken voet der steenheuvelen bevond, was -het niet mogelijk de hoogsten hunner te beklimmen, want de wind blies -met vrij wat geweld in de richting van het noordoosten en dreef naar -dien kant de wolken van damp en asch heen. Alleen was ik genoodzaakt -snel te loopen, want de rookende grond bezat nog een hoogen -warmtegraad. - -Terwijl ik dus met groote stappen voortschreed, kon ik mij rekenschap -geven van het algemeene voorkomen der heuvels. Hunne zwartachtige -hellingen waren hier en daar met goudgeel of sneeuwwitte lagen bekleed, -die niet anders waren dan daarop uit de dampen neergeplofte zwavel, -ammoniak- en keukenzout. - -Rondom de kraters was de grond met asch bedekt, die de wind in den vorm -van duinen had opgewaaid. De dichtst bijstaande boomen schenen zoovele -in het zand geplante palen; het onderste gedeelte van hun stam was -bedolven, hun kruis was ontkroond of zelfs geheel en al gebroken; -eenige, reeds aan den voet verbrand, hingen schuins over de aschvlakten -heen. Ten zuiden toonden een zeer zichtbare uitholling en groote -spleten in den grond, op verschillende plekken van de lange helling van -den Monte Frumento, de kloof, waaruit, in den nacht van den 30sten op -den 31sten Januari 1865, de eerste lavastroom gevloeid was. Deze -overstrooming van gesmolten stoffen, die plotseling het bosch -overweldigden, had duizende boomen weggeraapt, hoewel enkele krachtige -stammen weerstand hadden geboden, en zelfs, ten teeken van hunne -overwinning, gestolde stukken lava op hun schors droegen. Op de plek, -waar de vuurstroom voorbij was gegaan, had een vroeger reiziger een -pijnboom ontdekt, welks stam, bij wijze van overtrek, op een tiental -ellen boven den grond een dikke metaalslak droeg, blijkbaar door den -aan den Frumento ontsnapten stroom aangevoerd. Een lekkerbek zou dit -stuk steen bij een aan ’t spit gestoken schapenbout vergeleken hebben. - -Een groot gedeelte van den dag bracht ik aan den voet dezer ongenoemde -heuvels door, waaraan men voortaan naar recht en billijkheid de namen -moest geven der geleerden door wie zij zijn bestudeerd, als daar zijn -Fouqué, Silvestri, Viotti, Grassi; daarna daalde ik langzaam naar -beneden, terwijl ik den oostelijken oever van den lavastroom volgde tot -aan den rand van den afgrond van Cola Vecchia, van welks hoogte een -katarakt van steenen en gloeiende stoffen, eenige dagen na het splijten -van de zijden des bergs, was neergetuimeld. Niet ver van daar heeft men -een pachterswoning, waar mijn gids mij een onderkomen verschafte. Het -eenige op dezen tocht geleden verlies was dat van mijn hoed, die door -eenige nog brandende en uit de kraters opgeworpen steentjes doorboord -was. - -De weg, dien ik den volgenden dag moest inslaan om den grooten cheire -van Zaffarana, in 1852 uit den Val del Bove voortgekomen, te bezoeken, -loopt op een kleinen afstand van den beroemden kastanjeboom der -Honderd-Paarden. Deze reusachtige boom is niet meer wat hij in de -vorige eeuw was; het is zelfs geen boom meer, maar een groep van drie -stammen, waarvan de twee voornaamsten reeds volkomen in het hart zijn -aangetast. In de dagen van zijn roem bedroeg de omvang van den -kastanjeboom van Honderd-Paarden niet minder dan zestig ellen. De -prachtige kastanjeboom van de Nave, dien men nog op een geringen -afstand in het noorden ziet, heeft slechts achttien ellen omvang; maar -hij is nog niet, als de genoemde, van ouderdom verteerd, en zijne -geweldige takken breiden zich verre uit, om zich te vermengen met de -twijgen van een anderen bijna even reusachtigen boom. Overigens zullen -zij, die niet alleen de boomen om hun kolossalen omvang of hoogen -ouderdom bewonderen, op deze zelfde helling van den Etna duizende -kastanjeboomen, eiken en abeelen aantreffen, die inderdaad prachtig -zijn om hun fraaien stam, hun zuivere schors, de bevalligheid en den -adel van hun voorkomen. Hoewel de boomen schaarsch en weinig -beteekenend zijn, wordt de zwarte mestaarde gestadig vochtig gehouden -door het doorsijpelen van de sneeuw, en kan het hout der boomen de -noodige sappen vinden. - -Zaffarana, mijn tweede pleisterplaats op de oostelijke helling van den -Etna, is een groot dorp aan het lagere einde van den lavastroom, die in -1852 uit den Val del Bove vloeide, en die, in de hedendaagsche -geschiedenis van den vulkaan, alleen met de uitbarsting van den Monte -Frumento kan worden vergeleken. Ook kon ik niet nalaten dezen stroom te -onderzoeken, te meer daar het mij de gelegenheid schonk dien afgrond -van den Val del Bove, dien ik reeds van de sneeuwhoogte des bergs -aanschouwd had, weder te zien. Ik was zelfs zoo gelukkig, mijn -geestdrift over te storten in het hart van een eleganten Cataniaschen -burger, die te Zaffarana was om ik weet niet welke belangrijke zaak. De -brave kerel was in de schaduw van den Etna geboren; hij had altoos den -witten rook er van in de lucht zien dwarrelen, en toch was hij nooit op -het denkbeeld gekomen hem te bestijgen, of zelfs maar een der kleine -kraters te bezoeken, die men op de zijden van den berg in menigte -aantreft. Ik verweet hem zijne onverschilligheid, en des avonds, toen -wij elkander wederkeerig goeden nacht wenschten, was mijn kameraad er -vast toe besloten krachten te verzamelen voor den volgenden dag. - -Inderdaad waren wij beiden op het bepaalde uur gereed en begaven wij -ons dapper op marsch. Alles ging uitmuntend zoolang wij nog op het -gebied der tuinen van Zaffarana waren; maar voorbij een steenachtig -veld, dat aan de eene zijde door moeielijk te beklimmen steilten en aan -den anderen kant door een muur van metaalslakken, afkomstig van de -groote uitbarsting, ingesloten werd, bemerkte ik dat mijn vriend de -Cataniër den moed liet zakken. - -Het was recht warm: geen zuchtje drong door in de soort van put, waarin -wij ons bevonden. Echter deed de toerist-leerling eenige vruchtelooze -pogingen om een eerste helling te bestijgen, door zich aan de struiken -vast te klampen; maar deze eerste proef scheen hem voldoende: hij -overwon het gevoel van schaamte, dat hem nog aan mijne zijde deed -blijven, en terwijl hij mij allen mogelijken zegen op mijn pad -toewenschte, keerde hij naar Zaffarana terug. - -De beklimming van het voorgebergte, dat den zuidelijken rand van den -Val del Bove vormt, gaat inderdaad zeer moeielijk; maar hoe ziet men -zijne vermoeidheid beloond, als men den top der steilte bereikt heeft! -De groote kegel van den vulkaan vertoont zich in al zijn luister, -terwijl hij als twee groote armen de wanden van den Val del Bove, -beurtelings wit en zwart gestreept, door de lavamuren en de -sneeuwvallen vooruitsteekt. In de verte ontwaart men het uitgebreide -veld van metaalslakken, welks oppervlakte niet minder dan -vijf-en-twintig vierkante mijlen beslaat; uit het hart dezer zee -verheffen zich hier en daar, als eilandjes, afzonderlijk gelegen rotsen -en de kraters, aan wier voet de uitbarsting van 1852 een begin nam. -Deze groote stroom, die zich van de oudere lava’s door zijn ijzerkleur -zeer duidelijk onderscheidt, verspreidt zich eerst in het veld, -vervolgens splitst hij zich in drie afzonderlijke armen, waarvan de -twee voornaamste verder zich op nieuw in de velden van Milo en -Zaffarana vereenigen. De zuidelijke arm werpt zich met een grooten val -in het kleine gesloten bekken van den Val van Colonna, waar men enkele -brokken weiden aantreft. In de streek van den Etna wordt het oog door -weinig verrassender tooneelen aangedaan dan die van dezen zwartachtigen -lavaval, welke van een hoogte van 120 ellen naar beneden stort en door -een groote rots wordt gekroond, in het midden van den stroom als de -rots van den Niagara oprijzende. - -De lavastroom van 1852, een der aanmerkelijkste die in de nieuwere -tijden uit de zijden van den Etna is voortgevloeid, is ook een van die, -welke de meeste schade heeft aangericht, want door zijn onderste laag -werden de velden bedekt, die onder de best bebouwde van Sicilië -gerekend werden. Daarenboven verdorden eensklaps de wijngaarden en de -boomgaarden, beneden de verst voortgedrongene lavastroomen gelegen, -alsof hunne bladeren door de hitte van den brand waren vernield. Om dit -zonderlinge verschijnsel te verklaren, moet men weten dat zekere aderen -van den grooten lavastroom de spleten van den grond binnendrongen, en -de een of andere holligheid in den berg onder de vermelde boomgaarden -vulden; daar de wortels het noodige vocht dierven moesten de boomen wel -sterven. - -Te Zaffarana teruggekeerd, behoefde ik slechts den voet van een -fraaien, door landhuizen omgeven kegel om te trekken, om het dorpje -Via-Granda te bereiken, van waar uit ik den tocht om den Etna had -aangevangen. Weldra kwam ik weder te Aci-Reale en den volgenden dag te -Catania, na met blijdschap de Cyclopen-eilanden en het kasteel van -Aci-Castello terug te hebben gezien. - - - - - - -IV. - - Beminnelijkheid der Cataniërs.—De fraaie stad.—De kerk van San - Benedetto, de Kathedraal en de sluier der heilige Agatha.—De stroom - Amenano.—Handel van Catania.—De historische karren.—Centorbi en de - zwavelmijnen.—Gezicht van den Etna.—Kaap Santa Croce.—Agosta.—Het - voorgebergte van Panagia.—Het eiland Ortygia.—De tempel van - Minerva.—De bron van Arethusa.—De katakomben.—Mijn vaarwel aan - Sicilië. - - -De Cataniërs beroemen er zich op de beminnelijkste der Sicilianen te -zijn, en, als ik naar mijne eigene ondervinding er over mag oordeelen, -ben ik zeer geneigd te gelooven dat zij gelijk hebben. Zelden heb ik -dienstvaardiger, welwillender lieden gezien, of die er meer op uit -zijn, den naam van gedienstigheid en gastvrijheid te verwerven. Als -vreemdeling werd ik overal met de uiterste voorkomenheid ontvangen; ik -vond alle deuren voor mij geopend. Nauwelijks was ik vier-en-twintig -uren te Catania, of reeds hadden eenige personen gezorgd dat ik een -allergenoegelijkst leven kon leiden, door op de verplichtendste wijze -hunne boeken, hunne dagbladen en vooral hun tijd ter mijner beschikking -te stellen. Van waar ontstaat deze tot een spreekwoord geworden -beminnenswaardigheid der inwoners van Catania? Ik kan het niet zeggen: -maar hoe het ook zij, de Cataniërs zijn trotsch op den goeden naam, die -in deze van hen uitgaat en zoeken dien des te sterker te verdienen. Het -schijnt ook, dat zij niet zoo jaloersch zijn als de Palermitanen, want -hunne vrouwen en dochters zijn geenszins beducht zich in de straten te -vertoonen, het hoofd ter helft omhuld met een bevallige mantille van -zwarte zijde, die onder den rechterarm is vastgemaakt. Van verre zijn -al de vrouwen in dit bevallige costuum schoon. - -Zelfs uit het oogpunt der architectuur is de stad een der aangenaamste -van Sicilië. De straten zijn breed en zeer luchtig. De huizen, in den -pretentieusen stijl der zeventiende eeuw opgetrokken, maken niettemin -een vrij goede vertooning wegens hunne regelmatige vormen, hunne -schitterende kleuren en groote lijnen. Fraaie tuinen versieren de stad. -Aan de zuidzijde van Catania ziet men wel is waar, als een somber -bolwerk, den grooten stroom der zwarte of rosachtige lava van 1660, -waarop niets groeit dan eenige doornige cactussen met hun krans van -ronde bladeren, van een metaalachtigen glans glinsterende: maar ten -westen en ten noorden omringen de oranjebosschen, de boomgaarden, de -tuinen vol vreemde planten, met hun schitterend gebladerte of -doordringenden geur, de stad als met een groenen gordel. Aan alle -kanten steken boven de takken hooge met parcelarias en andere -slingerplanten bekleede torentjes uit: het zijn de landelijke, op de -waterleidingen gebouwde kasteelen, waardoor de van den Etna afgedaalde -beekjes heen stroomen. Toch maken noch de boschjes, noch de tuinen, de -voornaamste schoonheid van Catania uit, maar wel de dubbele -blauwachtige kruin des vulkaans, die men boven de lange hellingen, aan -den voet met groen bekleed en in de hoogte met sneeuw gekroond, ziet -rooken. Uit de groote straat, die door geheel Catania, ter lengte van -drie kilometers op de helling van den berg loopt, geniet men een -uitzicht, dat zijns gelijken in Europa niet heeft. - -Catania heeft geen monumenten, die de moeite van een bezoek beloonen. -Het oude romeinsche theater, welks materialen grootendeels gediend -hebben tot den opbouw der kathedraal, heeft slechts voor de archeologen -iets belangrijks; het amphitheater is bijna geheel onder de lava -bedolven en men moet er als in een grot binnendringen. Van de honderd -drie kerken, die de stad bezit, is er niet een, wier stijl schoon mag -worden geheeten, als men die van Santo Carcere uitzondert, wier -romaansch portaal allermerkwaardigst is. Al de anderen, hetzij slechts -kleine kapellen met eenvoudige klokketorens of groote met koepels -gekroonde kerken, zijn evenzeer met lomp en gemaniëreerd beeldhouwwerk -beladen. De merkwaardigste kerk is ongetwijfeld die van San Benedetto, -die een deel uitmaakt van een geweldig groot klooster, waarin de -ambtenaren van het gouvernement, alsmede de officieren en soldaten van -het garnizoen, nevens de monniken, zijn gehuisvest. De voorgevel der -kerk is nog onvoltooid, maar wekt des te meer belangstelling op met -hare groote schachten van kolommen, die in plaats van kapiteelen met -gras en bloemen zijn bekroond. Het schip, het grootste van Sicilië, is -niet minder dan honderd-zes-en-zestig ellen lang en twintig ellen -breed; het krachtige orgel, dat deze ruimte met zijn klank moet vullen, -telt bij de drie duizend pijpen. Op het plaveisel der onafzienbare kerk -hebben de beroemde sterrekundigen Sartorius, dynast van Waltershausen, -en zijn vriend, doctor Peters, een meridiaan getrokken en in marmeren -letteren hunne opmerkingen betreffende de meteorologie, en de hoogte -van Catania, Nicolosi en de Etna gegrift. - -De kathedraal, die zich op een geringen afstand van de haven verheft, -is een gebouw van een minder profaan voorkomen, en hare met fresco’s -beschilderde kapellen zijn allen opgevuld met altaren en beelden. - -Daar bewaart men den beroemden sluier der heilige Agatha, die het -palladium van Catania geworden is. Eertijds was de kathedraal aan de -Heilige Maagd gewijd; maar tijdens de verschrikkelijke uitbarsting van -1669, waardoor een gedeelte der stad vernield werd, en later in 1693 -tijdens een aardbeving, hebben de Cataniërs, die van oordeel waren dat -de heilige Agatha zich een betere beschermster had betoond, de -kathedraal herdoopt. Inderdaad is, als wij den schrijver van den -Mongibello descritto, don Pietro Carrera, gelooven mogen, de sluier van -de heilige Agatha altoos voldoende geweest om het leger Cyclopen op de -vlucht te jagen. - -„Op het zien der gewijde banier, werd de snelvloeiende lavastroom -gekeerd;—hij heeft zich in steen veranderd, waarover men blootsvoets -gaat, en waarin de overwonnen geesten en monsters zijn opgesloten. Hier -werd de Mongibello verpletterd—hier werden de vlammen uitgedoofd—en -zegevierde de dappere standaard der hemelsche amazone.—Sedert heeft de -met schaamte overtogen Etna zich in een dichte asch gehuld, hetzij om -den langen terugtocht der zijnen te verbergen, het zij om zich het -gezicht te sparen der roemrijke krijgers van Catania.” - -Niet ver van de kathedraal ontspringt uit den grond een fraaie bron -helder water die, lang voor de heilige Agatha, een der beschermende -godheden der stad was; het is de antieke Amenanus, op de basreliefs en -de medailles voorgesteld onder de trekken van een jeugdig man, met een -naïef voorkomen en lokken door een bloemguirlande omkranst. Tot op -geringen afstand van zijn monding door den lavastroom van 1669 -overdekt, vormt nu de oude, door de Grieken van Catania vereerde -„stroom” tegenwoordig een doorschijnende kom op het Domplein, loopt -vervolgens onder de oude muren door, en komt weder aan het licht, om -met zijn helder water de wortelen te drenken van eenige op de kaai, te -midden van andere boomen en bloemen, geplante treurwilgen. Heerlijke -massa’s groen, statig tusschen bebladerde oevers zwemmende zwanen, -ziedaar alles wat door den Amenano op zijn honderd ellen langen tocht -wordt weerkaatst; daarna vermengt hij zijne wateren met de golven van -de haven, terwijl hij over een lang bed van keisteenen henen wentelt. -Een aantal andere beken, aan den Amenano gelijk, zijn nog onder de lava -van Catania verzegeld, en men wijst u de juiste plek, waar de -uitgravingen haar eenmaal aan het licht zullen brengen. - -De haven van Catania beantwoordt lang niet aan de locale behoefte des -handels. Toch is deze stad, zonder in belangrijkheid met Palermo of -Messina te kunnen wedijveren, de hoofd- en uitvoerplaats van het -nijverste en meest bevolkte gedeelte van geheel Sicilië. Bijna een half -millioen inwoners, waarvan ongeveer honderdduizend op de zijden- van -den Etna gehuisvest, erkennen Catania voor hun metropolis, en staan met -geheel de buitenwereld door deze stad in betrekking. De voortbrengselen -der omliggende velden, als wijnen, oranjeappelen, kaas, katoen, sumak, -zijn van uitmuntende hoedanigheid, en weldra zal het draineeren en het -in bouwland herscheppen van de groote, thans nog moerassige vlakte, die -ten zuiden van Catania aan de monden van den Simeto en de Gurna Lunga -zich uitstrekt, op een belangrijke wijze de hoeveelheid dezer voor -uitvoer bestemde voortbrengselen doen toenemen. - -Dit is lang niet alles. In een niet veraf zijnde toekomst zal Catania -het centrum van het siciliaansche spoorwegnet worden; het zal het -vereenigingspunt worden voor de spoorlijnen van Messina, Palermo en -Syracuse, en bijgevolg zal daar voor geheel Sicilië het groote -middelpunt voor de reizigers en den transitohandel zijn. Op dit -oogenblik is Catania reeds de stad waar de meeste rijwegen op -uitloopen, en onder deze wegen is een der voornaamste van geheel het -eiland, dat hij van het eene tot het andere eind, van de Ionische zee -naar de golf van Palermo, doorsnijdt. Waar is het, dat deze nationale -weg tegenwoordig geheel verlaten is, omdat de weg over zee oneindig -meer gemak aanbiedt; in een geheel jaar begeven zich nauwelijks drie of -vierhonderd lieden regelrecht te land van Catania naar Palermo; maar -als men den geheelen weg in eenige uren zal kunnen afleggen, zal -ongetwijfeld eensklaps de handelsstroom een anderen koers nemen, en -zullen de meeste reizigers zich stellig niet aan de kans van zeeziek te -worden blootstellen. - -De verschillende rijwegen, die rondom Catania naar de in den omtrek -gelegen stadjes, als Lenlina, Caltagirone, Paterno, Aderno en alle -andere vlekken der Etnastreek loopen, hebben een betrekkelijk vrij -grooten invloed op de vervaardiging van alle soorten van rijtuigen -gehad. Uit een artistiek oogpunt kan men dus te Catania het -gemakkelijkst eene vergelijking tusschen de rijtuigen maken, want in -dit land zijn de wagens en karren, niet zoo als bijvoorbeeld hier te -lande, een eenvoudige samenvoeging van planken, maar ook in zekere mate -kunststukken. De bok van het rijtuig rust op een fraai bewerkten -ijzeren as, die in bevallige arabesken uitloopt. Iedere buitenzijde van -de kar is in twee afdeelingen gesplitst, die ieder een schilderij -bevatten. Het goudgeel, het hoog rood en andere heldere kleuren spelen -in deze schilderijen, wie het soms niet aan stijl ontbreekt, de -hoofdrol. Meestal stellen zij godsdienstige tafereelen voor, nu eens -uit het leven van Jezus en Maria, dan weder uit dat der meest gevierde -siciliaansche beschermheiligen, als Johannes de Dooper, de heilige -Rosalia, Agatha of Genoveva van Brabant. Soms worden ook de paneelen -der wagens met tafereelen uit de ongewijde geschiedenis, ja zelfs met -liefdesvoorvallen beschilderd; en langzamerhand maken dan ook de -traditioneele onderwerpen plaats voor anderen, zoodat de natuurlijke -aanleg des kunstenaars vrij spel gelaten wordt. De moderne geest is tot -dezen achterhoek van het groote gebied der kunst doorgedrongen; maar -weldra zullen de spoorwegen, de naar de parijsche mode gevolgde -rijtuigen en de boerenwagens, naar het model der engelsche vervaardigd, -de siciliaansche karren met hare schreeuwende kleuren vervangen hebben. - -Het was mij onmogelijk den omtrek van Catania te verlaten, zonder een -bezoek gebracht te hebben aan de zwavelmijnen van Centorbi, die het -dichtst bij den Etna gelegen zijn. Het eerste gedeelte van den weg -wordt afgelegd in een der hotsende wagens, waarin een groot aantal -holderdebolder op elkander gepakte reizigers door de stofwolk heen -elkaar in het oog trachten te krijgen. Het uitzicht op het landschap is -op sommige plaatsen allerheerlijkst, met name op de hoogte van -Misterbianco: maar toch gevoelde ik mij recht gelukkig, toen ik aan het -eerste station van mijn tocht was, en wel de stad Aderno, waar ik, -hetgeen ik nog vergat te zeggen, met de siciliaansche gendarmes op een -vreemde wijze had kennis gemaakt. - -Aderno ligt op den noordoostelijken hoek van den Etna, op een hoog -terras van lava, dat, aan den kant der rivier Simeto, in loodrechte -steilten eindigt. Van dat observatorium ziet gij ten westen het -amphitheater der neptunische bergen, wier naakte en rotsachtige wanden -zulk een scherpe tegenstelling opleveren met de vriendelijke hellingen -van den Etna, waar de rijkste plantengroei tusschen de rooskleurige -ophoopingen der metaalslakken zulk een schilderachtige uitwerking doet. -Op het hoogste dezer kalkachtige punten van het neptunische gebergte -teekent zich de stad Centorbi, niet ongelijk aan een rotsachtige kam, -tegen de heldere lucht af. Naar dat arendsnest, waarin een gansche -bevolking huist, moest ik omhoog stijgen. - -De vlakte, die door het voorgebergte van Aderno wordt beheerscht, is in -hare geheele uitgestrektheid met een lavabank bekleed, waarin de Simeto -en de in dezen stroom uitloopende Salso zich hunne beddingen hebben -gegraven. Over de eerstgenoemde rivier is een brug geslagen, maar ik -moest den Salso doorwaden, terwijl ik nog de voeten stootte tegen de -overblijfselen van een voor ettelijke jaren bij hoog water weggespoelde -brug. - -Onmiddellijk daarop nemen de steilten van Certorbi een aanvang. Om de -stad te bereiken, wier torens men op een kilometer afstand boven zich -ziet, is men verplicht een weg te volgen, die langs de uitstekende -zijden van den berg heenloopt, of wel een voetpad te bestijgen, waaraan -men den welverdienden naam van Scalazza heeft gegeven, en dat tusschen -een smal ravijn met een aantal afgronden doorsneden voortslingert. De -beklimming duurt bijna twee uren, en toch zijn de inwoners van -Centorbi, die de aan den voet der bergen gelegen velden bebouwen, -verplicht alle dagen deze eindelooze trap af te stijgen en op te -klauteren. Op hoeveel tijdverlies in het leven van iederen mensch en -van de opeenvolgende geslachten komt niet de keuze der woning te staan, -die door den bitteren oorlog noodig is geworden! Hoe zou de beschaving -zich hebben kunnen ontwikkelen, hoe hadden de menschen zich kunnen -vereenigen tot een vreedzame maatschappij, toen iedere groep huizen in -een in de lucht hangende vesting bestond? Aderno en Centorbi, beide op -een rots gelegen, kijken elkander over het dal van den Simeto aan. De -van den eenen naar den anderen top drijvende wolken doorloopen deze -ruimte in eenige minuten, en boven op het voorgebergte van Centorbi kan -men zelfs den geur inademen der aan de overzijde gelegen tuinen; maar -om den afstand afteleggen, die de beide plaatsen scheidt, heeft men -even veel tijd noodig als om uit Parijs naar de grenzen van België of -naar de boorden van het Kanaal te komen. - -Zelfs op Sicilië, waar zoovele steden op den top van een berg hangen, -is er geen enkele die met Centorbi, wat haren bouw betreft, vergeleken -kan worden. De geheele stad bestaat uit twee lange stegen in den vorm -van twee saamgekoppelde halve manen. Deze twee stegen zijn niets anders -dan smalle rotspaden tusschen twee steile hellingen, en de aan -weerskanten staande huizen zijn gedeeltelijk boven den afgrond -opgetrokken. Aan den kant van den openbaren weg, hebben de huizen -grootendeels geen verdieping, terwijl zij aan den kant van den afgrond -tot op een geweldige hoogte boven de gewelfde en van schietgaten -voorziene schoormuren uitsteken. Aan een der naar het zuidoosten -gekeerde uiteinden van de dubbele halve maan staat een oude, -schilderachtige ruïne, waaromheen de inwoners van Centorbi een -cirkelvormige plek hebben opengelaten. Dit belvedère, van waar men het -prachtige land, dat door de grootsche massa van den Etna, van Catania -tot Syracuse, wordt beheerscht, in al zijn heerlijkheid overziet, is -bekend onder den naam van paleis van Koenraad, maar het was -ongetwijfeld een romeinsch gebouw. Daarenboven hadden de Siculiërs -reeds sedert twee eeuwen de stad Centuripæ bewoond, toen de Romeinen -die veroverden, om haar tot een hunner eerste sterkten van Sicilië te -maken. In de dertiende eeuw sloopte een duitsch keizer Centorbi, en -joeg de inwoners er van naar den oever der zee; niettemin verrees er -langzamerhand eene nieuwe stad op deze dubbele bergkruin. Tegenwoordig -bedraagt de bevolking der in de lucht hangende stad niet minder dan -6500 inwoners. De vertegenwoordigers van het zwijnengeslacht zijn er -haast even talrijk, en de stad wint er in zindelijkheid niet door. -Hoewel door den adem van alle winden schoongevaagd, zijn enkele wijken -van Centorbi geheel en al ontoegankelijk. - -Na een poos lang op de brokkelende muren van Koenraads paleis verwijld -te hebben, liep ik haastig het pad af, dat naar de zwavelmijnen van den -baron Sesto voert. Tusschen de witte rotsen, die hier en daar boven den -grond uitsteken, is de bodem overal met zorg bebouwd; maar nergens -ontwaarde ik een huis; al de landbouwers keeren iederen avond binnen -den omtrek der stad terug. De uitgestrekte graanvelden, waarmede de -dalen zijn bedekt, en die zich langs de hellingen uitstrekken, hebben -door deze afwezigheid van menschelijke woningen een bijzonder -droefgeestig en ernstig voorkomen: het is alsof de mensch plotseling -aan zijn landbouw is ontrukt en niemand komen zal om den in de voren -oprijzenden oogst te maaien. - -De fornuizen en de verschillende inrichtingen bij de zwavelmijn zijn de -eerste gebouwen die men ten zuiden van Centorbi aantreft. Zij liggen op -meer dan een mijl afstands van de stad, in een eng, rotsachtig dal, dat -geheel en al met uit het hart van den berg voortgekomen steenen is -opgevuld. Zonder tijd te verliezen vervoegde ik mij bij den ingenieur, -die hier de opgraving bestuurt; deze stelde zich aanstonds met de -meeste welwillendheid te mijner beschikking en was zoo vriendelijk mij -in persoon in de gangen der mijnen te vergezellen. - -Ik was hem er zeer erkentelijk voor, want wij waren op het heetste -gedeelte van den dag, en al de arbeiders lagen in de schuren uit te -rusten. De zonnestralen vielen loodrecht in het dal neder en werden -door de witachtige steenen teruggekaatst. Daar de hoofdingang juist -naar het zuiden lag, drong de zonnehitte tot in het diepste van de mijn -door. Een sterke reuk van gezwaveld waterstofgas steeg uit den mond van -dezen put op en sloeg ons op de keel. Nauwelijks was ik de opening -binnengedrongen, of ik begon reeds met moeite adem te halen, terwijl -mijn gelaat met zweet overdekt was. Gedurende eenige oogenblikken was -ik bang geen stap te kunnen doen. De gangen der mijn van Centorbi -gelijken meestal op soortgelijke uitgravingen, die als zijgangen in de -bergen zijn uitgehouwen. De gewelven zijn laag en op ongelijke wijze -bewerkt; lompe pijlers, op ruwe wijze door het houweel afgerond, -ondersteunen de zoldering; flauwe lichtstralen komen met het -weifelachtige schijnsel der lampen hier en daar uit het diepste der -duisternis te voorschijn; voor een oogenblik ontwaart men gangen, die u -oneindig toeschijnen: daarna verdwijnen die perspectieven in een -oogwenk, en tracht de blik te vergeefs door het duister heen te -dringen; men hoort allerhande vreemde geluiden: hikken en zuchten, die -door de verre zich steeds herhalende echo’s geboren worden. De -vochtigheid dringt de wanden door; er vallen druppels van het gewelf -kletterend op den bodem: het water vermengt zich met de aarde van den -grond en verandert dien in een glibberig en lijmig slijk. Op enkele -plekken vereenigen de watervallen zich in ware zwavelachtige en -rookende beken, die gemakkelijk de badkuipen van een uitgestrekt -etablissement, als dat van Barèges en Caterets b.v., zouden kunnen -voeden. - -Evenwel heeft men deze bronnen niet geëxploiteerd, als alleen om alle -jaren den eigenaar zelven van eenige kannen zwavelachtig water te -voorzien. Tegenwoordig is deze overvloed van vloeistof, die elders zulk -een grooten rijkdom zou opleveren, voor de mijn van Centorbi het -grootste gevaar: want indien de pompen niet onophoudelijk in werking -waren, zou het water weldra den onmetelijken doolhof van gangen vullen. -Vier ongelukkige kerels, enkel met een lap om hun heupen bedekt, zooals -de bewoners van Australië, en niettemin van het hoofd tot de voeten -badende in hun zweet, werken onophoudelijk aan de slingers van de -pompen. Gedurende acht lange uren zijn deze menschen, wier geheele -denkkracht en werkzaamheid zich oplost in de aanhoudende gelijkmatige -beweging der armen, niet anders dan aanhangselen der onverbiddelijke -machine. Deze draait, en draait onophoudelijk en haalt, zonder ooit een -oogenblik op te houden, de wateren naar boven, die in de metalen kuipen -nederstorten; zij alleen schijnt te leven, en de athleten, die elkander -om de acht uren aflossen, zijn niets dan deelen van het werktuig: in -plaats van de machine te beheerschen, die zij in beweging brengen, zijn -zij er de slaven van. - -De verhouding der in de aderen der mijn van Centorbi aanwezige zwavel -bedraagt ongeveer zes percent. Dit gehalte is betrekkelijk gering, en -toch is het voldoende om de wanden der mijn te kunnen ontsteken en ze -als pek te laten koken, alleen door de vlam eener lamp met den steen in -aanraking te brengen. Overigens gaat men op dezelfde wijze in het groot -te werk, tot verkrijging van de zwavel. De uit de mijnen gehaalde -brokken worden eerst in de open lucht opgestapeld, en staan aldus -gedurende korter of langer tijd aan den verwoestenden invloed van het -weder bloot; vervolgens worden zij in hoopen geschikt boven de vuren -der fornuizen. De steen splijt, en de gesmolten zwavel loopt in de voor -haar ontvangst gereed gemaakte vormen. Hoewel deze bewerking, -overeenkomstig de traditioneele sleur, een groote hoeveelheid zwavel -doet verloren gaan, is evenwel de jaarlijksche opbrengst zeer -winstgevend. De mijn van den baron Sesto levert ieder jaar twintig -duizend quintalen aan den handel, ongeveer het vijfde der jaarlijksche -opbrengst van geheel Sicilië. De mijnontginningen, die over de geheele -breedte van het eiland, van Centorbi tot Girgenti plaats hebben, -voorzien Europa van de twee derden der zwavel, die het voor zijn -verbruik noodig heeft. De eigenaars der siciliaansche mijnen zijn -inderdaad in het bezit van het monopolie en laten den handel veel te -hooge prijzen betalen; ook zullen zij zich niet te beklagen hebben als -de eene of andere nieuwe chemische uitvinding hen ten val brengt. - -Bij het verlaten der mijn voelde ik mij door mijn zwaveldampbad te zeer -uitgeput, om op nieuw den berg van Centorbi te beklimmen. Ik liep de -steilten aan den zuidelijken kant, door eindelooze graanvelden, om, -vervolgens daalde ik op de boorden van Simeto door een diep ravijn af, -dat tengevolge der regens ieder jaar grooter wordt. - -Bijna al de bebouwde en toch woeste velden, die ik, voordat ik Aderno -bereikte, doortrok, behooren nog aan een groot vrouwenklooster en maken -een leengoed (feudo) uit. Dat kwam ik dien avond zelven, bij het -voorbijgaan van het klooster Santa Lucia, te weten. Een groote menigte -verdrong zich rondom een hoogte, waarop een omroeper stond, die een -soort van kloosterliverei droeg. Volgens oude gewoonte bood deze -persoon de verschillende perceelen van het domein te huur, en van hunne -zijde zochten de pachters hunne contracten te vernieuwen, zonder een -hoogeren prijs te betalen. Door de aanwezigheid der saamgestroomde -menigte uitgelokt, klampten de nonnen zich allen aan de tralies harer -vensters vast, en sloegen het tooneel met groote belangstelling gade. - -Den volgenden dag mocht ik, toen ik te Catania terugkeerde, van een -ander tooneel getuige zijn. Bij het binnenkomen der stad werd ons -rijtuig aan de eene zijde tegengehouden door de ambtenaren der -belasting, die zich wilden overtuigen of wij ook kaas of flesschen olie -bij ons hadden; en aan den anderen kant door een bedelmonnik, die een -afschuwelijke schilderij van zijne compositie liet kijken, de zielen in -het vagevuur voorstellende. Om den wille der waarheid ben ik verplicht -te zeggen, dat mijne reisgenooten de douanen alles behalve aangenaam -ontvingen, en de meeste vriendelijkheid jegens den bedelmonnik aan den -dag legden. Deze, met zegebeden overladen en eenige giften rijker -geworden, ging deftig op een gebroken voetstuk eener kolom zitten om -weder andere reizigers af te wachten en ook van hen zijn tolrecht te -heffen. Hij heerscht hier als een machthebbende, en houdt met een -gebaar vol autoriteit de voorbijgangers tegen. Veel opgeruimder -gehoorzaamd dan zijne collega-schattingheffers, stak hij als zijn hem -toekomend deel de traditioneele voor de zielen in het vagevuur bestemde -belasting op, en liet de agenten van den fiscus maar begaan, om zoo -goed zij konden de verschuldigde bajochis te innen. - -Ik gaf de voorkeur aan den weg over zee per stoomboot naar Syracuse, en -daar deze haar vaart niet al te ver van de kust neemt, had ik een -verrukkelijk uitzicht daarop. Eerst hadden wij de bergen van Lentini in -het oog; vervolgens voeren wij het dorpje Bruca en zijne belangrijke -steengroeven langs; een poos later kaap Santa Croce, waar, naar men -beweert keizerin Helena, moeder van Constantijn den Groote, met het -„ware kruis” van Golgotha landde, vanwaar dit voorgebergte zijn naam -ontleent. Bij het omzeilen der kaap zagen wij een heerlijk grieksch -landschap zich voor onze blikken ontrollen. Daar, naar de zuidzijde -toe, strekt zich, zacht hellende, het schiereiland uit, waarop eertijds -twee voorsteden van Syracuse stonden. Een weinig verder, ten westen, -verheft zich de scherpe spits van het Belvedère, met bouwvallen -gekroond, en daarachter rijst eensklaps de hooge wand van den berg -Hybla op, gelijk aan den Hymettus, en even als deze door zijne bijen -beroemd. Het ovale eiland Magnisi verdeelt de golf in twee -halfcirkelvormige baaien, terwijl boven de smalle kustvlakte de met -dorpen bezette hoogten zich tot een prachtig amphitheater afronden. - -Ten noorden van de golf heeft men een uitgestrekte haven, ten oosten -door een rotsachtigen heuvel, waarop het moderne Agosta gebouwd is, -tegen de zeewinden beschermd. De haven is uitmuntend, maar de stad -allermorsigst. Het was of ik een der jeugdige steden van Zuid-Amerika -voor mij had, die reeds in puin liggen eer haar bouw nog voltooid is. -De bewoners gelijken op hunne huizen; de meesten zien er haveloos en -ellendig uit. Spoedig verlieten wij deze stad, die wij even hadden -aangedaan, en naderden daarop kaap Panagia, die zich ten noorden der -golf van Syracuse uitstrekt, en reeds konden wij op den heuvel de -bouwvallen der oude grieksche vesting van Euryalus onderscheiden. Een -inwoner van Syracuse, vol geestdrift voor zijne geboortestad, wees ons -met den vinger de beroemde plekken van zijn vaderland aan. Weldra -konden wij zijne aanwijzingen ontberen; want wij voeren de „marmeren -haven” binnen, sloegen een blik op het rotsachtige eiland Ortygia, waar -de huizen der stad als het ware op elkander zijn gepakt, en ontwaarden -den tempel van Minerva en de bron van Arethusa. - -Behalve deze bron en tempel biedt het eiland Ortygia den bezoekers -niets anders aan dan eenige archeologische merkwaardigheden, als daar -zijn twee zuilen van een tempel aan Diana gewijd, overblijfselen van -baden en eenige byzantijnsche en normandische gedenkteekenen. Het -museum bevat hoogst merkwaardige zaken, waaronder een Venus van -zeldzame schoonheid, een prachtigen bronzen buste van Medusa en -voortreffelijk geslagen medailles. Toch houd ik het er voor, dat men -hier niet zonder goeden uitslag opgravingen zou kunnen ondernemen. Maar -nog veel wenschelijker zou het zijn, indien deze nakomelingen dier -Grieken, die onder hunne gasten en medeburgers mannen telden als -Eschylus, Pindarus, Plato, Timoleon, Archimedes, uit hunne vernedering -opstonden en hunne eertijds zoo beroemde stad een gelukkige toekomst -verschaften. Dat gedeelte van Syracuse, hetwelk op het schiereiland -stond, droeg den naam van Acradina. Al wat er van deze verdwenen wijk -is overgebleven, is een zuil van het Forum. Eenige kloosters en kerken -van zeer gewone bouwkunst hebben de paleizen en tempels vervangen; en -steken hunne naakte gevels te midden der rotsachtige vlakte op. Op dit -verlaten plateau trekt niets de aandacht: in de aarde zelve moet men de -merkwaardigheden van Acradina zoeken. Naast de kerk van San Giovanni, -door twee zwaar gebaarde monniken bewaakt, ligt de ingang der -katakomben van Syracuse. Deze grafgangen, die nooit geheel zijn -onderzocht, zijn veel regelmatiger aangelegd dan die van Rome, en -strekken zich over een aanmerkelijker ruimte uit. Bij het licht der -flambouwen ziet men de onderaardsche gangen zich, als de galerijen -eener indiaansche pagode, in alle richtingen verlengen; onder de -bovenste verdieping der katakomben heeft men een tweede, voorts een -derde, en eindelijk nog een vierde. Niets is in staat een grootscher -denkbeeld te geven van wat de volkrijke stad Syracuse eertijds geweest -is, dan de eindelooze straten dezer necropolis, waarin millioenen -lijken zijn weggelegd. Aan weêrszijden der gangen heeft men de graven -aangebracht, waar de leden van hetzelfde gezin werden bijgezet: de -echtgenoot niet ver van de vrouw, en de kinderen onder de moeder. Grove -fresco’s, bas-reliefs van luttel artistieke waarde, monogrammen en -grieksche opschriften uit het christelijk tijdperk, versieren de -graven, maar de meeste geraamten zijn tot stof vergaan, en sedert lang -zijn de kostbare voorwerpen, die in de galerijen aanwezig waren, -verdwenen. Van afstand tot afstand, leiden de hoogste galerijen naar -gewelfsgewijs uitgehouwen zalen, die door een cirkelvormige opening in -de kruin met de buitenlucht gemeenschap hebben. Wanneer de zon hare -stralen door deze soort van vensters schiet en over den door zware -schaduwen omringden grond laat wemelen, stijgt de vocht als rook naar -de opening op, alsof de rots door deze stralen in brand was gestoken. - -Ik was koud toen ik deze sombere necropolis verliet, en met vreugde -koesterde ik mij op nieuw in den gloed der zonne van het Zuiden, en -hernam ik mijne wandeling over de witachtige rotsen, waartusschen hier -en daar eenige schrale olijfboomen wassen. Op sommige plekken was de -grond, even als in een woestijn, slechts met schaarsch struikgewas -bedekt. Eensklaps, aan den anderen rotswand, ontwaar ik eene deur in -een rotsspleet; de gids opent die, en ik daal in een afgrond langs een -slingerpad neder en bevind mij in een soort van toovertuin, rijk aan -groen en schaduw; het is de Latomia de’ Greci of de Intagliatella. -Oranje-, citroen-, japansche mispel- en perzikenboomen, in de open -lucht groeiende en naar het licht des hemels opstijgende, verheffen -zich tot op de reusachtige hoogte van vijftien en twintig ellen; -massieve heesters omringen de boomstronken; guirlanden van -slingerplanten vermengen zich met de twijgen; bloemen en vruchten -bestrooien de lanen, en tallooze vogels kwinkeleeren in het gebladerte. -Boven dit elyseum van geurend en bloeiend geboomte rijzen de spitse -rotsen der steengroeven op; eenigen zijn nog naakt en wit als in de -dagen toen zij door de instrumenten der atheensche slaven bewerkt -werden; anderen zijn van boven tot beneden met klimop begroeid, of -heinde en verre langs hare hellingen met dicht heestergewas overdekt. -Overigens ontbreekt alle symmetrie en regelmatigheid op deze -rotswanden, waardoor de tuin omsloten is. Hier verheft zich geheel op -zich zelve een kalkachtige rots, als een groote toren te midden van het -groen; een weinig verder ontwaart men boven haar hoofd een over den -afgrond geworpen brug tusschen twee gelijkstandig loopende steilten; -elders vormen geweldig groote van de zijden der rotsen afgetuimelde -brokken zoo vele heuveltjes, van waar men op zijn gemak het -verwonderlijke schouwspel geniet, door den bochtigen en groenenden -afgrond aangeboden. - -Het theater is, even als een groot altaar en amphitheater, een der -schoonste overblijfsels der grieksche oudheid. Het overtrof in -uitgebreidheid al de andere schouwburgen van Sicilië en kon meer dan -vier-en-twintig duizend toeschouwers bevatten. Twee derden der opgaande -banken zijn nog in bijna volmaakten staat, en de scherpe blik van een -archeoloog kan er zelfs opschriften ter eere van Jupiter en de koningen -op ontcijferen. Van hunne steenen zetels konden de burgers van Syracuse -met een oogopslag het tooneel overzien, waar de grootste feiten hunner -geschiedenis waren voorgevallen. Zij zagen te gelijk de muren en -tempels van Ortygia, gedekt door het schitterende en beschuttende -schild van Minerva, de boorden van den Anapus, waar hunne vaderen zulke -vreeselijke gevechten tegen de Atheniënsers hadden gestreden, het in de -verte gelegen voorgebergte van Plemmyrium, en den ingang der haven, -waar achtereenvolgens zulke schitterende overwinningen waren behaald -geworden; en daar beneden naar het westen, aan den voet der bergen, die -passen, waar eenige dagen vóór de groote ramp, de op de vlucht gejaagde -legers van Demosthenes en Niciás waren doorgetrokken. Onder het -toejuichen der roemrijke daden hunner door de tooneelspelers -voorgestelde helden, konden de verzamelde inwoners van Syracuse in het -ronde, als in de lijst van een geweldig groote schilderij, de plaatsen -zelven aanschouwen waar al deze heldendaden volvoerd waren, en nog -verder de blauwe golven der Ionische zee, eens door de vaartuigen -hunner korinthische voorvaderen doorkliefd. Boven dezen schouwburg, -waar eertijds duizende toeschouwers elkander verdrongen, staat in deze -dagen een molen, welks water met dunne stralen langs de banken -nedersijpelt en eenige waterplanten tusschen de losgelaten voegen der -steenen onderhoudt. - -Terstond voorbij den molen heeft men een grafweg, die naar het bergplat -van Epipolis, ten westen van Neapolis, en andere gedeelten van Syracuse -geleidt. In dezen hollen weg zou men wanen midden in het Griekenland -van eertijds, en wel vijf-en-twintig eeuwen terug verplaatst te zijn. -Aan weêrszijden van den weg staan de graven, die gereed schijnen de -lijken te ontvangen; de rots die den bodem van den weg vormt, is nog -met diepe voren doorgroefd, door de wagens der grieksche helden er in -gegraven. Volgens de overlevering heeft eertijds Timoleon, de -Washington der oudheid, dezen weg ingeslagen, toen hij zich van zijn -landhuis naar het theater begaf om het woord tot het volk te richten. -In dezen nauwen weg, waar alles aan het verleden herinnert, was het mij -soms of ik den krachtigen grijsaard op de schouderen van het volk zag -ronddragen. - -Op het groote bergplat van Epipolis, dat zich op verscheidene ellen -afstands tusschen de golf van Agosta en de vallei van Anapus uitstrekt, -is geen enkele steen meer aanwezig, geen enkel stuk puin der pilaren en -tempels die het Syracuse van oudtijds uitmaakten: alles is verdwenen, -alsof de wind tot zelfs het stof der stad had weggevaagd. Alleen het -ruischen van het water, dat nu eens boven, dan weder onder den grond -voortmurmelt, roept voor een oogenblik diegenen voor de herinnering op, -die tijdens de stichting van Syracuse de waterleiding hebben gebouwd. -Na een wandeling van een paar uren bereikt men het hoogste punt van het -bergplat, door de grieksche forteres van Euryalus, de best onderhoudene -die nog bestaat, gekroond. Dit verdedigingswerk, welks bouw door den -grooten Archimedes bestuurd werd, bestaat uit twee hooge door een -gracht ter diepte van acht ellen gescheiden muren, waarin overdekte -wegen zijn uitgespaard, in welke zich de krijgsknechten verscholen om -zich op de belegeraars te werpen. De tweede muur, die het hoogst is, is -met vier pyramiden gekroond, waartusschen de werp-machines geplaatst -waren, even als in de nieuwere wallen de kanonnen in de daarvoor -bestemde openingen. Van deze pyramiden, waar de hagedis zich in de zon -ligt te koesteren, en die eertijds door het bloed van zoovele dapperen -waren roodgekleurd, geniet men een betooverend uitzicht, dat op Sicilië -zijn wedergade niet heeft. - -Den volgenden dag, bij mijn bezoek aan het fort Euryalus, ging ik in de -vlakte van den Anapus geen door de Grieken en Romeinen vernield -monument bezichtigen, maar een werk der natuur, dat nog even bekoorlijk -is als het ten tijde van Moschus en Theocritus was. Het is de bron van -Cyana, de azuren, zooals de zachte grieksche naam aanduidt. Om er te -komen, moet men eerst het moerassige water van den Anapus overvaren; -maar aan den voet van een dadelboom, die over de plek waar deze wateren -ineenvloeien zijne takken uitspreidt, dringt de boot tot in de zuivere -kom der bron door. Aan den voet van het terras, waarop nog heden twee -geknotte kolommen van den tempel van den Olympischen Jupiter zichtbaar -zijn, doorkronkelt zij de vlakte. - -Allerhande vlottende zilverachtige planten vertragen den voortgang der -boot; groote massa’s van egyptischen papyrus, die men destijds voor de -eenige van geheel Sicilië hield, rijzen ter hoogte van vier en vijf -ellen op, en buigen zich bevallig over de beek, terwijl zij hare -gepluimde vezels op de fijnste zijde gelijkende, zachtkens heen en -weder wiegelen. - -Aan de boorden der bron van Cyana nam ik afscheid van Syracuse en het -grieksche landschap, waardoor de stad is omringd, van den voet des -Etna’s, die zich als een boog over mijn hoofd spande, en van Sicilië -zelf. Het was mij niet gegeven, zooals ik gehoopt had, de prachtige -zuilen van Girgenti, de kaap van den berg Eryx, de rotsachtige -bergpassen van Catalafimi en den tempel van Segeste te zien. - - - - - - - - -AANTEEKENINGEN - - -[1] Europa is de roem van het heelal,—Italië is de tuin van -Europa,—Sicilië bevat Italië in zich,—en van al hare vergezichten is -dit het schoonste. - -[2] Vreemdeling, wees niet bang voor het dak van den wolf. Gij zult er -zonder enig gevaar gemak en goed onthaal vinden. - - - - - - - -*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN UITSTAPJE NAAR -SICILIË *** - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the -United States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you will have to check the laws of the country where - you are located before using this eBook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that: - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation's website -and official page at www.gutenberg.org/contact - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without -widespread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our website which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This website includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/old/69221-0.zip b/old/69221-0.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 48008e8..0000000 --- a/old/69221-0.zip +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h.zip b/old/69221-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 769326b..0000000 --- a/old/69221-h.zip +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/69221-h.htm b/old/69221-h/69221-h.htm deleted file mode 100644 index abdc360..0000000 --- a/old/69221-h/69221-h.htm +++ /dev/null @@ -1,3578 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html -PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> -<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2022-10-24T19:34:25Z using SAXON HE 9.9.1.8 . --> -<html lang="nl"> -<head> -<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8"> -<title>Een uitstapje naar Sicilië</title> -<meta name="generator" content="tei2html.xsl, see https://github.com/jhellingman/tei2html"> -<meta name="author" content="Anoniem"> -<link rel="coverpage" href="images/new-cover.jpg"> -<link rel="schema.DC" href="http://purl.org/dc/elements/1.1/"> -<meta name="DC.Title" content="Een uitstapje naar Sicilië"> -<meta name="DC.Creator" content="Anoniem"> -<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> -<meta name="DC.Format" content="text/html"> -<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> -<style type="text/css"> /* <![CDATA[ */ -html { -line-height: 1.3; -} -body { -margin: 0; -} -main { -display: block; -} -h1 { -font-size: 2em; -margin: 0.67em 0; -} -hr { -height: 0; -overflow: visible; -} -pre { -font-family: monospace; -font-size: 1em; -} -a { -background-color: transparent; -} -abbr[title] { -border-bottom: none; -text-decoration: underline dotted; -} -b, strong { -font-weight: bolder; -} -code, kbd, samp { -font-family: monospace; -font-size: 1em; -} -small { -font-size: 80%; -} -sub, sup { -font-size: 67%; -line-height: 0; -position: relative; -vertical-align: baseline; -} -sub { -bottom: -0.25em; -} -sup { -top: -0.5em; -} -img { -border-style: none; -} -body { -font-family: serif; -font-size: 100%; -text-align: left; -margin-top: 2.4em; -} -div.front, div.body { -margin-bottom: 7.2em; -} -div.back { -margin-bottom: 2.4em; -} -.div0 { -margin-top: 7.2em; -margin-bottom: 7.2em; -} -.div1 { -margin-top: 5.6em; -margin-bottom: 5.6em; -} -.div2 { -margin-top: 4.8em; -margin-bottom: 4.8em; -} -.div3 { -margin-top: 3.6em; -margin-bottom: 3.6em; -} -.div4 { -margin-top: 2.4em; -margin-bottom: 2.4em; -} -.div5, .div6, .div7 { -margin-top: 1.44em; -margin-bottom: 1.44em; -} -.div0:last-child, .div1:last-child, .div2:last-child, .div3:last-child, -.div4:last-child, .div5:last-child, .div6:last-child, .div7:last-child { -margin-bottom: 0; -} -blockquote div.front, blockquote div.body, blockquote div.back { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.divBody .div1:first-child, .divBody .div2:first-child, .divBody .div3:first-child, .divBody .div4:first-child, -.divBody .div5:first-child, .divBody .div6:first-child, .divBody .div7:first-child { -margin-top: 0; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4, .h5, .h6 { -clear: both; -font-style: normal; -text-transform: none; -} -h3, .h3 { -font-size: 1.2em; -} -h3.label { -font-size: 1em; -margin-bottom: 0; -} -h4, .h4 { -font-size: 1em; -} -.alignleft { -text-align: left; -} -.alignright { -text-align: right; -} -.alignblock { -text-align: justify; -} -p.tb, hr.tb, .par.tb { -margin: 1.6em auto; -text-align: center; -} -p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument { -font-size: 0.9em; -text-indent: 0; -} -p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument { -margin: 1.58em 10%; -} -.opener, .address { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -} -.addrline { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.dateline { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -text-align: right; -} -.salute { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.signed { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.epigraph { -font-size: 0.9em; -width: 60%; -margin-left: auto; -} -.epigraph span.bibl { -display: block; -text-align: right; -} -.trailer { -clear: both; -margin-top: 3.6em; -} -span.abbr, abbr { -white-space: nowrap; -} -span.parnum { -font-weight: bold; -} -span.corr, span.gap { -border-bottom: 1px dotted red; -} -span.num, span.trans { -border-bottom: 1px dotted gray; -} -span.measure { -border-bottom: 1px dotted green; -} -.ex { -letter-spacing: 0.2em; -} -.sc { -font-variant: small-caps; -} -.asc { -font-variant: small-caps; -text-transform: lowercase; -} -.uc { -text-transform: uppercase; -} -.tt { -font-family: monospace; -} -.underline { -text-decoration: underline; -} -.overline, .overtilde { -text-decoration: overline; -} -.rm { -font-style: normal; -} -.red { -color: red; -} -hr { -clear: both; -border: none; -border-bottom: 1px solid black; -width: 45%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -margin-top: 1em; -text-align: center; -} -hr.dotted { -border-bottom: 2px dotted black; -} -hr.dashed { -border-bottom: 2px dashed black; -} -.aligncenter { -text-align: center; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -font-size: 1.44em; -line-height: 1.5; -} -h1.label, h2.label { -font-size: 1.2em; -margin-bottom: 0; -} -h5, h6 { -font-size: 1em; -font-style: italic; -} -p, .par { -text-indent: 0; -} -p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line { -text-transform: uppercase; -} -.hangq { -text-indent: -0.32em; -} -.hangqq { -text-indent: -0.42em; -} -.hangqqq { -text-indent: -0.84em; -} -p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter { -float: left; -clear: left; -margin: 0 0.05em 0 0; -padding: 0; -line-height: 0.8; -font-size: 420%; -vertical-align: super; -} -blockquote, p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote { -font-size: 0.9em; -margin: 1.58em 5%; -} -.pageNum a, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover, a.hidden:hover, a.hidden { -text-decoration: none; -} -.advertisement, .advertisements { -background-color: #FFFEE0; -border: black 1px dotted; -color: #000; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -span.accent { -display: inline-block; -text-align: center; -} -span.accent, span.accent span.top, span.accent span.base { -line-height: 0.40em; -} -span.accent span.top { -font-weight: bold; -font-size: 5pt; -} -span.accent span.base { -display: block; -} -.footnotes .body, .footnotes .div1 { -padding: 0; -} -.fnarrow { -color: #AAAAAA; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -} -.fnarrow:hover, .fnreturn:hover { -color: #660000; -} -.fnreturn { -color: #AAAAAA; -font-size: 80%; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -vertical-align: 0.25em; -} -a { -text-decoration: none; -} -a:hover { -text-decoration: underline; -background-color: #e9f5ff; -} -a.noteRef, a.pseudoNoteRef { -font-size: 67%; -vertical-align: super; -text-decoration: none; -margin-left: 0.1em; -} -.externalUrl { -font-size: small; -font-family: monospace; -color: gray; -} -.displayfootnote { -display: none; -} -div.footnotes { -font-size: 80%; -margin-top: 1em; -padding: 0; -} -hr.fnsep { -margin-left: 0; -margin-right: 0; -text-align: left; -width: 25%; -} -p.footnote, .par.footnote { -margin-bottom: 0.5em; -margin-top: 0.5em; -} -p.footnote .fnlabel, .par.footnote .fnlabel { -float: left; -margin-left: -0.1em; -min-width: 1.0em; -padding-right: 0.4em; -} -.apparatusnote { -text-decoration: none; -} -.apparatusnote:target, .fndiv:target { -background-color: #eaf3ff; -} -table.tocList { -width: 100%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -border-width: 0; -border-collapse: collapse; -} -td.tocPageNum, td.tocDivNum { -text-align: right; -min-width: 10%; -border-width: 0; -white-space: nowrap; -} -td.tocDivNum { -padding-left: 0; -padding-right: 0.5em; -vertical-align: top; -} -td.tocPageNum { -padding-left: 0.5em; -padding-right: 0; -vertical-align: bottom; -} -td.tocDivTitle { -width: auto; -} -p.tocPart, .par.tocPart { -margin: 1.58em 0; -font-variant: small-caps; -} -p.tocChapter, .par.tocChapter { -margin: 1.58em 0; -} -p.tocSection, .par.tocSection { -margin: 0.7em 5%; -} -table.tocList td { -vertical-align: top; -} -table.tocList td.tocPageNum { -vertical-align: bottom; -} -table.inner { -display: inline-table; -border-collapse: collapse; -width: 100%; -} -td.itemNum { -text-align: right; -min-width: 5%; -padding-right: 0.8em; -} -td.innerContainer { -padding: 0; -margin: 0; -} -.index { -font-size: 80%; -} -.index p { -text-indent: -1em; -margin-left: 1em; -} -.indexToc { -text-align: center; -} -.transcriberNote { -background-color: #DDE; -border: black 1px dotted; -color: #000; -font-family: sans-serif; -font-size: 80%; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.missingTarget { -text-decoration: line-through; -color: red; -} -.correctionTable { -width: 75%; -} -.width20 { -width: 20%; -} -.width40 { -width: 40%; -} -p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint { -color: #666666; -font-size: 80%; -} -span.musictime { -vertical-align: middle; -display: inline-block; -text-align: center; -} -span.musictime, span.musictime span.top, span.musictime span.bottom { -padding: 1px 0.5px; -font-size: xx-small; -font-weight: bold; -line-height: 0.7em; -} -span.musictime span.bottom { -display: block; -} -ul { -list-style-type: none; -} -.splitListTable { -margin-left: 0; -} -.splitListTable td { -vertical-align: top; -} -.numberedItem { -text-indent: -3em; -margin-left: 3em; -} -.numberedItem .itemNumber { -float: left; -position: relative; -left: -3.5em; -width: 3em; -display: inline-block; -text-align: right; -} -.itemGroupTable { -border-collapse: collapse; -margin-left: 0; -} -.itemGroupTable td { -padding: 0; -margin: 0; -vertical-align: middle; -} -.itemGroupBrace { -padding: 0 0.5em !important; -} -div.figure { -text-align: center; -} -.figure { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.floatLeft { -float: left; -margin: 10px 10px 10px 0; -} -.floatRight { -float: right; -margin: 10px 0 10px 10px; -} -p.figureHead, .par.figureHead { -font-size: 100%; -text-align: center; -} -.figAnnotation { -font-size: 80%; -position: relative; -margin: 0 auto; -} -.figTopLeft, .figBottomLeft { -float: left; -} -.figTopRight, .figBottomRight { -float: right; -} -.figure p, .figure .par { -font-size: 80%; -margin-top: 0; -text-align: center; -} -img { -border-width: 0; -} -td.galleryFigure { -text-align: center; -vertical-align: middle; -} -td.galleryCaption { -text-align: center; -vertical-align: top; -} -.lgouter { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -display: table; -} -.lg { -text-align: left; -padding: .5em 0; -} -.lg h4, .lgouter h4 { -font-weight: normal; -} -.lg .lineNum, .sp .lineNum, .lgouter .lineNum { -color: #777; -font-size: 90%; -left: 16%; -margin: 0; -position: absolute; -text-align: center; -text-indent: 0; -top: auto; -width: 1.75em; -} -p.line, .par.line { -margin: 0; -} -span.hemistich { -visibility: hidden; -} -.verseNum { -font-weight: bold; -} -.speaker { -font-weight: bold; -margin-bottom: 0.4em; -} -.sp .line { -margin: 0 10%; -text-align: left; -} -.castlist, .castitem { -list-style-type: none; -} -.castGroupTable { -border-collapse: collapse; -margin-left: 0; -} -.castGroupTable td { -padding: 0; -margin: 0; -vertical-align: middle; -} -.castGroupBrace { -padding: 0 0.5em !important; -} -body { -padding: 1.58em 16%; -} -.pageNum { -display: inline; -font-size: 8.4pt; -font-style: normal; -margin: 0; -padding: 0; -position: absolute; -right: 1%; -text-align: right; -letter-spacing: normal; -} -.marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -left: 1%; -position: absolute; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -} -.right-marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -right: 3%; -position: absolute; -text-indent: 0; -text-align: right; -width: 11% -} -.cut-in-left-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -float: left; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -padding: 0.8em 0.8em 0.8em 0; -} -.cut-in-right-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -float: right; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: right; -padding: 0.8em 0 0.8em 0.8em; -} -span.tocPageNum, span.flushright { -position: absolute; -right: 16%; -top: auto; -text-indent: 0; -} -.pglink::after { -content: "\0000A0\01F4D8"; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.catlink::after { -content: "\0000A0\01F4C7"; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.exlink::after, .wplink::after, .biblink::after, .qurlink::after, .seclink::after { -content: "\0000A0\002197\00FE0F"; -color: blue; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.pglink:hover { -background-color: #DCFFDC; -} -.catlink:hover { -background-color: #FFFFDC; -} -.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover, .qurlink:hover, .seclin:hover { -background-color: #FFDCDC; -} -body { -background: #FFFFFF; -font-family: serif; -} -body, a.hidden { -color: black; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -text-align: center; -font-variant: small-caps; -font-weight: normal; -} -p.byline { -text-align: center; -font-style: italic; -margin-bottom: 2em; -} -.div2 p.byline, .div3 p.byline, .div4 p.byline, .div5 p.byline, .div6 p.byline, .div7 p.byline { -text-align: left; -} -.figureHead, .noteRef, .pseudoNoteRef, .marginnote, .right-marginnote, p.legend, .verseNum { -color: #660000; -} -.rightnote, .pageNum, .lineNum, .pageNum a { -color: #AAAAAA; -} -a.hidden:hover, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover { -color: red; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6 { -font-weight: normal; -} -table { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.tableCaption { -text-align: center; -} -.arab { font-family: Scheherazade, serif; } -.aran { font-family: 'Awami Nastaliq', serif; } -.grek { font-family: 'Charis SIL', serif; } -.hebr { font-family: Shlomo, 'Ezra SIL', serif; } -.syrc { font-family: 'Serto Jerusalem', serif; } -/* CSS rules generated from rendition elements in TEI file */ -.small { -font-size: small; -} -.large { -font-size: large; -} -.vam { -vertical-align: middle; -} -.center { -text-align: center; -} -/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */ -.cover-imagewidth { -width:480px; -} -.p1868-025width { -width:720px; -} -.p1868-028width { -width:463px; -} -.p1868-029width { -width:720px; -} -.p1868-032width { -width:720px; -} -.p1868-033width { -width:720px; -} -.p1868-036width { -width:720px; -} -.p1868-037width { -width:720px; -} -.p1868-040width { -width:720px; -} -.p1868-129width { -width:720px; -} -.p1868-133width { -width:720px; -} -.p1868-136width { -width:487px; -} -.p1868-137width { -width:551px; -} -.p1868-141width { -width:488px; -} -.p1868-144width { -width:720px; -} -.p1868-145width { -width:642px; -} -/* ]]> */ </style> -</head> -<body> -<div lang='en' xml:lang='en'> -<p style='text-align:center; font-size:1.2em; font-weight:bold'>The Project Gutenberg eBook of <span lang='nl' xml:lang='nl'>Een uitstapje naar Sicilië</span>, by Anonymous Anonymous</p> -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online -at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you -are not located in the United States, you will have to check the laws of the -country where you are located before using this eBook. -</div> -</div> - -<p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Title: <span lang='nl' xml:lang='nl'>Een uitstapje naar Sicilië</span></p> -<p style='display:block; margin-left:2em; text-indent:0; margin-top:0; margin-bottom:1em;'><span lang='nl' xml:lang='nl'>De Aarde en haar Volken, 1868</span></p> -<p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Editor: Anonymous Anonymous</p> -<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Release Date: October 24, 2022 [eBook #69221]</p> -<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Language: Dutch</p> - <p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em; text-align:left'>Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg</p> -<div style='margin-top:2em; margin-bottom:4em'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK <span lang='nl' xml:lang='nl'>EEN UITSTAPJE NAAR SICILIË</span> ***</div> -<div class="front"> -<div class="div1 last-child cover"> -<div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure cover-imagewidth"><img src="images/new-cover.jpg" alt="Nieuw ontworpen voorkant." width="480" height="720"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e93">[<a href="#xd31e93">25</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -<div class="body"> -<div class="div1 last-child article"> -<div class="divHead"> -<h2 class="main">EEN UITSTAPJE NAAR SICILIË</h2> -<h2 class="sub">TIJDENS DE UITBARSTING VAN DEN ETNA IN 1865.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure p1868-025width"><img src="images/p1868-025.jpg" alt="De Ziza." width="720" height="539"><p class="figureHead">De Ziza.</p> -</div><p> -</p> -<div class="div2 section"> -<div class="divHead"> -<h3 class="main">I.</h3> -<div class="argument"> -<p class="first">De twee hoofdstraten van Palermo.—Voorkomen der inwoners.—De burgersocieteiten.—De -<i>maffia</i> en de rooverijen.—Het krankzinnigengesticht.—De hoofdkerk te Palermo.—Het Kapucijnerklooster.—De -hoofdkerk van Monreale.—Het Benedictijnerklooster.—De Monte-Cuccio—De Monte-Pellegrino.—De -kustspoorweg.—Bagaria<span class="corr" id="xd31e110" title="Bron: .">,</span> Solunto, la Trabbia.—De brug van San Leonardo.—Termini en de berg San Calogero.—Cefalù.—Santo -Stefano.—Kaap Orlando.—Tyndaris.</p> -</div> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Hij die, pas in de haven van Palermo aangeland, de straat Toledo inslaat, ziet reeds -terstond een aantal dingen, die hem verwondering inboezemen. Als men den voet op siciliaanschen -bodem zet, is men van zelf geneigd te gelooven, dat onder dien fraaien hemel, te midden -dier bekoorlijke natuur, de mensch door de bevalligheid en den adel zijner trekken -geheel in harmonie moet zijn met alles wat hem omringt. Met dat denkbeeld, zelfs gekoesterd -door hen die er zich geen duidelijke rekenschap van geven, paren zich de herinneringen -aan de poëzie en de schoone kunsten der oudheid. Men stelt zich voor, onder de moderne -kleeding de bewonderenswaardige type der grieksche beeldhouwkunst te zien; maar, helaas! -reeds spoedig heeft men zijne begoocheling zien verdwijnen. De vermenging der verschillende -rassen, die elkander te Palermo hebben opgevolgd: Siculiërs en Pheniciërs, Karthagers -en Grieken, Romeinen, Gothen, Arabieren, Normandiërs, Spanjaarden, Italianen, heeft -geen gelukkig resultaat opgeleverd: geen nieuwe type van schoonheid, met die van eertijds -te vergelijken, is uit die kruising te voorschijn gekomen. De inwoners van Palermo, -zoowel de vrouwelijke als de mannelijke, bezitten over het algemeen lompe, onbevallige, -bijna barbaarsche trekken. Bij het zien dezer bevolking kan men het denkbeeld niet -van zich weren, dat zij langzamerhand door de onwetendheid, het bijgeloof en de ellende -in leelijkheid ontaard is. Een eeuwenlange verdrukking heeft hier diepe sporen nagelaten. -Het despotisme vergenoegt <span class="pageNum" id="xd31e115">[<a href="#xd31e115">26</a>]</span>zich niet niet de zielen te verlagen en de geesten te ontzenuwen, het drukt zelfs -zijn stempel op de gelaatstrekken. -</p> -<p>Bij het doorkruisen der verschillende wijken van Palermo verbaast het u zulk een gering -aantal vrouwen te ontmoeten, zelfs op die uren, waarin de straten het drukst worden -bezocht. Do menigte bestaat bijna geheel uit mannen. Daargelaten de vrouwen en dochteren -der hier gevestigde vreemdelingen, engelsche, duitsche, amerikaansche, die men overigens -gemakkelijk aan haar kleur en houding kan herkennen, ziet men slechts nu en dan een -vrouw uit het volk hier en daar in de winkels of voor hare deur aan den arbeid. Het -algemeene voorkomen der stad krijgt iets sombers door de voorbijgangers in het zwart, -die aan weerszijden der straat als twee lange rijen mieren voorttrekken; het oog zoekt -een of ander vroolijk kleurig kleed, dat de eentonigheid breekt van heel dien sleep -van paletots en suikerbroodvormige hoeden. Van waar komt het dat de palermitaansche -zich dus in hare woning opsluit? Het is niet waarschijnlijk dat zij alleen wordt teruggehouden -door de vrees van haar frissche tint te verliezen, als zij zich aan de zon en het -stof blootstelt. Indien men de te Palermo gevestigde vreemdelingen mag gelooven, zouden -de inboorlingen van hunne voorvaders, de muzelmannen, den woesten hartstocht der jaloezie -hebben geërfd, en zouden zij hunne echtgenooten bewaken alsof zij echte pacha’s waren, -en haar zooveel mogelijk het verlaten van den harem ontzeggen. Overigens voegt men -er bij dat, als een zeer natuurlijk gevolg, deze inkerkering der vrouwen nadeelig -voor hare deugd is. Wat er van zij, men moet niet vergeten dat Palermo meer dan twee -eeuwen een der meest geliefde steden der Saracenen was, en dat Tunis er slechts een -dag varens van verwijderd <span class="corr" id="xd31e119" title="Bron: licht">ligt</span>. Het kan geen verwondering baren, dat de palermitaansche zeden inderdaad het kenmerk -dragen van den dubbelen invloed der nabuurschap en van den ouden maatschappelijken -toestand. -</p> -<p>Indien de dames weinig uitgaan, houdt daarentegen de burger van Palermo er veel van, -zijn tijd buitenshuis door te brengen. Nogtans is hij alles behalve verkwistend, en -gelijkt in dat geval volkomen op zijne sobere voorouders, de Karthagers en de Arabieren: -hij veroorlooft zich geenszins zijn inkomen in koffiehuizen en schouwburgen te verteren. -Deze instellingen van weelde worden slechts door de Italianen van het vasteland of -door de vreemdelingen bezocht. Wat den palermitaanschen rentenier betreft, deze brengt -het grootste gedeelte van den dag op de sofa’s van de eene of andere kamer door, die -een wijd uitzicht over de voetpaden van de straat Toledo heeft. Daar ligt hij, dood -op zijn gemak, de eb en vloed der voorbijgangers aan te kijken en de voorvallen van -den dag met zijne vrienden te bespreken; des noods, wanneer het gesprek begint te -kwijnen, kan hij op het rumoer der straat langzamerhand gaan indutten. In deze societeiten -vindt men geen dagbladen of boeken, geen biljart, dam- of schaakbord en zelfs geen -likeuren. De leden zoeken elkander volstrekt niet te onderrichten of iets bij de hand -te nemen: het is hun voldoende „den tijd te dooden”, zonder verplicht te zijn er iets -te betalen. Hunne eenige uitgaaf bestaat in het betalen der huur van dit observatorium, -waar zij, zelf niet meer dan burgers, zich hebben neergezet om de kleine burgerlijke -wereld in haar bedrijf gade te slaan. Voor de getraliede vensters der bovenverdiepingen -volgen andere blikken den stroom der menigte: het zijn die der geestelijke zusters, -welke, om de benedenlokalen harer woningen aan profanen te verhuren, haar leger onder -de daken hebben opgeslagen. -</p> -<p>Een jeugdig piemonteesch geneesheer, die juist met een werk van statistieken aard -omtrent de zeden der palermitaansche bevolking belast was, was wel zoogoed mij met -de meeste voorkomendheid als cicerone te dienen in de stad, en mij den uitslag zijner -studiën mede te deelen. Zijne onderzoekingen hadden hem zooveel ellende doen aanschouwen -en in zulke holen der schande gevoerd, dat hij er nu en dan tot wanhoop door gebracht -werd, en dat hij ieder oogenblik van den dag zich geneigd gevoelde de stad te ontvluchten, -om den zielevrede tusschen de bergen van zijn geboorteland te hervinden. Wat er vooral -toe bijdroeg om hem nog wanhopender te maken was, dat hij, in zijne hoedanigheid van -vreemdeling en piemontees, bij iederen palermitaan te worstelen had met die spotzucht, -waarmede de aan dienstbaarheid gewone bevolkingen zich doorgaans tegen hunne meesters -wapenen. Het is waarschijnlijk dat de arme geleerde, uit reactie tegen deze onheuschheden -en spotternijen, niet onbevangen genoeg in zijn oordeel is gebleven en de bevolking -van Palermo wat al te streng heeft beoordeeld; maar de officieele bescheiden, waardoor -hij in die meening bevestigd werd, getuigen maar al te zeer van den beklagenswaardigen, -laaggezonken staat der Sicilianen. In 1865 telde men niet minder dan vier tot vijf -duizend aanhangers dier geheime <i>maffia</i>, wier leden zich onderling verbonden om van bedrog, valschheid en diefstal van allerhande -aard te leven. -</p> -<p>Op dat nog niet zeer verwijderd tijdstip waren de meeste kooplieden en <span class="corr" id="xd31e129" title="Bron: industreelen">industrieelen</span> verplicht om, wilden zij zelven leven en hun beroep vrijelijk uitoefenen, schatting -te betalen aan de hoofden dezer zoo te vreezen en gevreesde vereeniging: men kan zeggen -dat de gansche stad tegelijkertijd aan twee machten, die van Italië en van de <i>maffia</i>, onderworpen was. Deze laatste macht wordt des te beter gehoorzaamd, daar hare bevelen -in enkele teekens, gebaren, wenken en aanrakingen en geheimzinnige seinen bestaan; -het onbekende verhoogt hare verschrikkelijkheid, en nu en dan bewijst een dolksteek -dat zij ook hare rechters en beulen heeft. De invloed, door zulk een stelsel op den -handel uitgeoefend, laat zich gemakkelijk raden. De belemmering, door deze traditioneele -afpersingen den handel in den weg gelegd, en aan den anderen kant de algemeene onverschilligheid -harer inwoners, hebben de hoofdstad van Sicilië betrekkelijk zeer arm gemaakt. Palermo -is tweemaal meer bevolkt dan Genua, en toch is het in vergelijking vijfmaal minder -rijk. -</p> -<p>Juist toen ik mijn reis had aangevangen, werden de omstreken van Palermo en de beide -aangrenzende provinciën Trepani en Girgenti, door een nog <span class="corr" id="xd31e136" title="Bron: vreeseker">vreeselijker</span> <span class="pageNum" id="xd31e139">[<a href="#xd31e139">27</a>]</span>ramp dan de <i>maffia</i> bezocht. Wij bedoelen de rooverij. -</p> -<p>Begunstigd door den staatkundigen ommekeer en de tijdelijke verwarring, die daardoor -in al de takken der siciliaansche administratie was ontstaan, hadden de dieven des -lands, echte Bedouïnen aan wie slechts de burnous ontbreekt, zich in der ijl naar -alle kanten verspreid om de reizigers uit te plunderen. Kleine benden vormden zich -dus op verschillende punten van het eiland, en na de aanneming der wet op de conscriptie -groeiden deze weldra tot honderden en duizenden weerspannelingen aan. Daar de lichting -van soldaten voor het leger tot nog toe iets onbekends in Sicilië was, vond een groot -aantal jongelieden, in sommige districten op een vijfde, in andere zelfs op een vierde -der opgeroepenen geschat, gelegenheid zich door landverhuizing, vlucht of aansluiting -bij een rooverbende, aan den militairen dienst te onttrekken. Al de westersche provinciën -werden geheel en al onveilig, zelfs de toegangen tot de groote steden bedreigd, en -meer dan eens waagden de roovers zich tot in de voorsteden van Palermo. Eenige afgelegen -dorpen, wier inwoners half slachtoffers, half medeplichtigen waren, strekten den roovers -tot schuilplaatsen; en, dank zij hunne kennis van het land en van de menschen, dank -eveneens de moeielijk te bestijgen bergen, konden zij gemakkelijk aan de waakzaamheid -der geregelde troepen ontsnappen. Onder den invloed van dezen afschuwelijken oorlog -van listen, schermutselingen en moorden op kleine schaal, dreigde het land weldra -op nieuw tot een staat van barbaarschheid te zullen vervallen, als men er in het einde -niet toe ware overgegaan een geheel leger tegen die booswichten in het veld te brengen. -Nogtans schijnt het te blijken, dat de siciliaansche roovers zich nooit aan dergelijke -schanddaden hebben overgegeven als die welke men van zekere hoofden in Calabrië en -de Abruzzen verhaalt; zelfs de meesten hunner zijn schandelijk laf. Overeenkomstig -eene oude gewoonte van kruipende beleefdheid gedragen zij zich soms allernederigst -tegenover de rijke reizigers die hun prooi zijn geworden. Een ingenieur, dien het -toeval mij tot reisgenoot tusschen Palermo en Termini verschafte, verhaalde mij, dat -hem, toen hij door de roovers was overvallen, beleefdelijk was verzocht geworden uit -het rijtuig te stappen: -</p> -<p>„Groet zijne excellentie!” riep het hoofd der bende. „Het is een <i lang="it">galantuomo</i> (een man van aanzien)!” -</p> -<p>En vlak daar naast hadden diezelfde schelmen een armen voerman zoo op stokslagen onthaald, -dat hij op den grond in zijn bloed lag te baden. -</p> -<p>Gelukkig is het rooven slechts iets voorbijgaands in de geschiedenis van Palermo; -en weldra zal, onder den invloed van boeken, dagbladen en scholen, het jongere geslacht -langzamerhand verbeteren en zelfs de maffia, deze kweekschool des diefstals en des -bedrogs, met al de andere uit de middeleeuwen afkomstige instellingen, opgehouden -hebben te bestaan. Het zou wel droevig zijn te denken, dat deze zoo bevallig gelegen -stad tot onzindelijkheid, onwetendheid, bijgeloof en allerhande kleingeestige ijverzucht -zou kunnen veroordeeld blijven. -</p> -<p>Integendeel, de beweging waardoor heden ten dage Europa een beteren maatschappelijken -toestand te gemoet gaat, veroorlooft ons te hopen dat Palermo spoediger dan andere -reeds meer gevorderde steden in vooruitgang zal toenemen, en dat de vreemdeling er -weldra niet meer dat pijnlijke contrast zal ontwaren, hetwelk er bestaat tusschen -de wezenlijke barbaarschheid van zulk een groot deel harer inwoners en die verrukkelijke -natuur, die bevallige baai, die prachtige tuinen, die lanen met palmboomen, die wandelingen -van erythrinen met haar verrukkelijk schoone koraalachtige trossen. -</p> -<p>Hoe licht zou men te Palermo gelukkig zijn! roept men uit bij het zien dezer bekoorlijke -stad. Hoe gemakkelijk zou het wezen, in dat heerlijke klimaat en op dien vruchtbaren -grond in vrede met zich zelven en zijne natuurgenooten te leven! En toch zijn weinig -steden ongelukkiger geweest dan Palermo <i lang="it">la felice</i>; en toch werden er slechts weinige in ons Europa gevonden die zich meer zullen hebben -in te spannen, om aan de groote beweging der hedendaagsche beschaving deel te nemen. -Men zou waarlijk geneigd zijn soms te gelooven, dat het opschrift waarheid behelsde, -hetwelk een beroemde, weldadige menschenhater van Palermo boven de deur van het gekkenhuis -heeft laten beitelen: „Dit is de woning der Wijsheid.” -</p> -<p>Zeker is het echter dat deze merkwaardige door den baron Pisani gestichte en lang -bestuurde inrichting de aandacht van iederen vreemdeling verdient, hetgeen men niet -kan getuigen van andere openbare instellingen te Palermo, als b.v. de hospitalen, -de scholen, gymnasiën. Onder de eigenlijk gezegde monumenten trouwens zijn er een -aantal uit het saraceensche en normandische tijdvak, die de meeste aandacht verdienen. -Daaronder rangschikt men de <span class="corr" id="xd31e160" title="Bron: overbfijfselen">overblijfselen</span> der moorsche paleizen van Cuba en Ziza, die later door de normandische vorsten en -de spaansche of napolitaansche grooten zijn hersteld en bedorven. Daaronder behoort -ook de kathedraal, die een aartsbisschop, Engelschman van geboorte, Walter of the -Mill, tegen het einde der twaalfde eeuw liet bouwen, en die, van dat tijdstip af, -op den duur gedeeltelijk, nu eens aan de eene dan weder aan de andere zijde, is hernieuwd. -Boven deze opeenstapeling van muren van verschillenden bouwstijl verheft zich een -moderne koepel van vrij slechten smaak. De westelijke voorgevel is verreweg het fraaiste -gedeelte van het gebouw. De drie gothische deuren, met posten van door de zon verkleurd -marmer, zijn met verwonderlijk fraai beeldhouwwerk, acanthusbladeren en dooreen gevlochten -takken, versierd. Onder de beroemdste godsdienstige gebouwen uit de middeleeuwen treft -men er weinigen aan, wier ornamentatie tegelijk zoo rijk en bevallig is. -</p> -<p>Palermo telt niet minder dan twee honderd kerken of kapellen. Het merkwaardigste van -al deze godsdienstige gebouwen is ontegenzeggelijk de <i>Capella Palatina</i>, in het koninklijk paleis, dat zelf eene wonderlijke vereeniging van orde- en smakelooze -getimmerten is. Een groote vlag wappert boven den ingang, schildwachten loopen op -de straat en in de gangen met eentonigen stap heen en weder; maar, in weerwil van -al die militaire <span class="pageNum" id="xd31e167">[<a href="#xd31e167">28</a>]</span>vertooning, kan de vreemdeling, zonder zich om het qui vive te bekreunen, in de zalen -binnendringen, de galerijen doorwandelen, van de eene plek naar de andere, van den -kelder tot den zolder dwalen. Wanneer hij op deze wijze zijn ontdekkingstocht in het -paleis voortzet, kan het niet missen of hij zal ook den voet zetten in het bevallige -bedehuis, onder den naam van palatijnsche kapel bekend. Dit in zijn soort geheel eenig -monument vereenigt in een <span class="corr" id="xd31e169" title="Bron: allerharmonieusste">allerharmonieuste</span> samensmelting de verschillende schoonheden der byzantijnsche en moorsch-romaansche -kunst, en zou gewis een nauwkeuriger beschrijving verdienen dan ik in staat ben te -geven. -</p> -<p>De kathedraal van Monreale, op een vooruitstekende punt van den Monte-Caputo gebouwd, -vier kilometers ten zuid-westen van Palermo, is een monument uit het normandische -tijdvak, in schoonheid de palatijnsche kapel weinig toegevende en van veel grooter -afmetingen. De weg die naar Monreale voert, loopt door een lange voorstad, waar, in -weerwil van het stof en het vuil, de door tallooze oranjeboomen verspreide geur de -overhand heeft. Aan den voet van den heuvel heeft men aan zijne rechterhand het beroemde -kapucijnerklooster, waar al de overleden monniken in den oven gedroogd en vervolgens -als wassenbeelden in de nissen der onderaardsche galerijen worden bijgezet. Tallooze -gravuren hebben een afbeelding gegeven van deze afschuwelijke verzameling van lijken, -die door hunne nog in leven zijnde broeders op feestdagen met welriekende wateren, -bloemruikers en linten worden versierd. Aan de vrouwen is de toegang tot deze doodenverblijven -ontzegd, alsof de monniken na hun dood er nog toe zouden kunnen verleid worden hunne -geloften te verbreken. -</p> -<p>De kathedraal van Monreale en het aangrenzende klooster zijn zoo groot, dat zij de -helft schijnen te beslaan van de stad, een morsige opeenhooping van huizen, waarin -men zelfs geen herberg, geen koffiehuis aantreft, en die toch een bevolking van bij -de twintig duizend zielen telt. -</p> -<p>Het uitwendige gedeelte der kerk levert uit een bouwkundig oogpunt weinig merkwaardigs -op. De twee bronzen deuren zijn overheerlijk gewerkt. Die ten noorden, van het einde -der twaalfde eeuw dagteekenende, is omgeven met mozaïeken en in acht-en-twintig vakken -verdeeld, waarvan ieder een tooneel uit het leven van Jezus voorstelt of de beeltenis -van een profeet of een apostel bevat, terwijl allervoortreffelijkst uitgevoerde arabesken -iedere voorstelling scheiden. De westelijke deur, die gevat is in een voorportaal, -welks moorsche versieringen met romaansche en byzantijnsche ondereen zijn gemengd, -is het werk van den beroemden Griek Bonanno van Pisa, een der bouwmeesters van den -hangenden toren. Het schijnt dat de basreliefs der bronzen deur van Monreale, de voornaamste -tooneelen uit de bijbelsche geschiedenis voorstellende, slechts eene kopie van die -der kathedraal van Pisa zijn, welke laatste in 1596 door een geweldigen brand werden -vernield. De min of meer lomp uitgevoerde beelden zijn nogtans breed opgevat, en het -geheel doet een grootsche uitwerking. Het is te bejammeren voor Bonanno’s roem, dat, -van zijne beide deuren, juist die van Pisa, waar alle kunstenaars die Italië bezoeken -vertoeven, door het vuur is verwoest. -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-028width"><img src="images/p1868-028.jpg" alt="Zuidelijk voorportaal van Palermo’s hoofdkerk." width="463" height="685"><p class="figureHead">Zuidelijk voorportaal van Palermo’s hoofdkerk.</p> -</div><p> -</p> -<p>Wanneer de dubbele bronzen deur openstaat, en men met een blik geheel het inwendige -gedeelte der hoofdkerk van Monreale kon overzien, worden wij van verbazing getroffen, -want geen der kerken in noordelijk Europa of Italië is in staat een denkbeeld te geven -van de uitwerking, door het schip van dat tegelijk moorsch en byzantijnsch gebouw -teweeggebracht. Ook hier hebben de bouwmeesters aan het geheel een indrukwekkend en -geheimzinnig voorkomen weten te geven; maar ditmaal niet door het licht buiten te -sluiten of te temperen door beschilderde glazen, als in de gothische kathedralen, -noch door dat schemerdonker en die breede schaduw, waar zich onder de hooge gewelven -de blik en de gedachte verliezen. Neen, de zonnestralen dringen vrij het schip van -Monreale binnen en verlichten al de heerlijke gewrochten der bouwkunst, al de bijzonderheden -der arabesken. Het door vergulde balken onderschraagde gewelf schittert van de levendigste -kleuren; het marmer, het purper, de slangensteen werken te zamen mede, om aan het -gebouw iets wonderlijk prachtigs en rijks bij te zetten. Terwijl in de kerken van -het noorden iets geheimzinnigs den boventoon heeft, en men er door een onbestemd gevoel -van vrees wordt <span class="pageNum" id="xd31e181">[<a href="#xd31e181">30</a>]</span>overvallen, waarvan men zich moeielijk rekenschap kan geven, spreekt hier, in de byzantijnsche -kerk, het zien van een in het volle licht oprijzend beeld regelrecht tot de zielen. -Geheel het bovenste gedeelte van den halfronden wand achter het koor is ingenomen -door een groot mozaïek, een kolossale buste van den Christus Pantokrator voorstellende. -Plechtig en ernstig heft de Rechter de hand als om te zegenen op; maar in zijn linker -houdt hij het ontzaglijke boek, waarin het vonnis der levenden en dooden staat opgeteekend. -Zijn gelaat is streng en onbewegelijk als dat van het noodlot; men ziet dat de beslissing -van eeuwig leven en dood reeds onherroepelijk genomen is. De geheele binnenmuur der -kerk is overdekt met mozaïeken, die in strenge groepen de voornaamste feiten der bijbelsche -geschiedenis voorstellen; maar wel verre van de aandacht aftetrekken van dit groote -beeld, dat het geheele schip met zijn machtigen blik beheerscht, is al deze menigte, -naar de bedoeling van den kunstenaar, niets meer dan een plechtige optocht der eeuwen -tot den eeuwigen Rechter. -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-029width"><img src="images/p1868-029.jpg" alt="Kathedraal te Palermo." width="720" height="483"><p class="figureHead">Kathedraal te Palermo.</p> -</div><p> -</p> -<p>Het <span class="corr" id="xd31e190" title="Bron: benediktijnerklooster">benedictijnerklooster</span>, dat met deze in haar soort eenige kerk verbonden is, bevat eveneens schoone overblijfselen -van siciliaansche bouwkunst der middeleeuwen. Het kloosterhof, een der grootste die -men kent, is omringd met een vierkante galerij van tweehonderdzestien zuilen, twee -aan twee verbonden en allen met verschillend beeldhouwwerk versierd: sommigen zijn -glad, anderen gegroefd, en weder anderen met krullijnen doorkorven; ook heeft men -er onder die met <span class="corr" id="xd31e193" title="Bron: mozaieken">mozaïeken</span>, basreliefs en guirlandes prijken. De kapiteelen stellen nu eens bladeren of vruchten, -dan weder vreemde dieren, jachttooneelen, historische of bijbelsche tafereelen en -wonderen voor; soms zijn het slechts eenvoudige arabesken. Onder de <span class="corr" id="xd31e196" title="Bron: tweehonderd zestien">tweehonderdzestien</span> kapiteelen is er geen die op een ander gelijkt: zoo zeer heeft de verbeelding des -<span class="corr" id="xd31e199" title="Bron: kunstenaaars">kunstenaars</span> de vormen weten af te wisselen. -</p> -<p>Wat het overige van het klooster betreft, het heeft niets merkwaardigs meer, dan rijke -nieuwerwetsche vertrekken, waar pedante kapiteins en majoors van het garnizoen hun -intrek hebben genomen. Eenige schilderijen, waaronder een meesterstuk van Pietro Novelli, -<i>de heilige Bruno en zijne leerlingen</i> voorstellende, versieren de wanden der galerij; maar de schoonste schilderij is zeker -het gezicht dat men van het balkon der domkerk heeft op de Gouden Schelp en de steile -bergen, waardoor deze omringd wordt. Vlak tegenover zich ontwaart men, aan de andere -zijde van het dal der Oreto, de stad Parco, op een terras tusschen twee afgronden -gebouwd. Langs deze steile hellingen slingert zich een weg opwaarts naar een bergpas -tusschen twee naakte toppen; vervolgens beurtelings in de kloven verdwijnende en weer -langs de uitstekende punten voortloopende, neemt hij zijn richting naar de oude albaneesche -kolonie, onder den naam van Piano de’ Greci bekend. Door een stoutmoedigen tocht dwars -door deze bergen maakte Garibaldi zich, in Mei 1860, van Palermo meester. De napolitaansche -troepen vervolgden hem op den weg van Piano de’ Greci en meenden hem reeds in een -bergpas gedreven te hebben, toen Garibaldi zich naar het Noorden keerde, achter de -tot zijne vervolging afgezonden Napolitanen in de vlakte afdaalde en, in zijn vaart -alle hinderpalen omverwerpende, de stad binnendrong, waar de opgestane bevolking hem -met geestvervoering ontving. -</p> -<p>Ten westen van Monreale heeft men nog een ander benedictijnerklooster, aan San-Martino -toegewijd, dat voor het rijkste van Sicilië wordt gehouden en een prachtige verzameling -kunststukken bevat. Men wil dat de in dit klooster opgehoopte schatten in waarde verreweg -al de meubelen en het zilverwerk te boven gaan, die de volkrijke, lager op naar Palermo -gelegen dorpen bezitten. Ongelukkig genoeg zijn deze duizende kunstvoorwerpen zonder -smaak bijeengebracht, en schuilt er zooveel van minder allooi onder het wezenlijk -fraaie of zeldzame, dat men zeer spoedig van het bezichtigen vermoeid wordt. Men gevoelt -dan ook weldra zijn harte verkwikken, als men zich weder in de vrije natuur bevindt, -aan den oever van een beekje, dat het met populieren en italiaansche pijnboomen bewassen -dal doorkronkelt. -</p> -<p>De hoogste berg in den omtrek van Palermo is ongetwijfeld de Monte-Cuccio of Aguzzo, -die zich ter hoogte van duizend vijftig meters verheft, en welks steile wanden juist -boven de vallei San Martino oprijzen. Ongelukkig heb ik dien berg niet bestegen, maar -den volgenden dag verzuimde ik niet het hoogste punt van den Monte-Pellegrino te beklimmen, -in welks zijwanden men de beroemde grot der heilige Rosalia vindt, reeds zoo menigmalen -door de reizigers beschreven. De Pellegrino is een natuurlijke vesting van twintig -kilometers in den omtrek, die men niet kan naderen dan langs een opeenstapeling van -rotsen, waarover de weg heenklautert als een trap, die steil naar Palermo afdaalt. -</p> -<p>Eertijds was deze berg een akropolis, waarin zich de uit de stad verjaagde strijders -opsloten. Tijdens den eersten punischen oorlog verdedigde Hamilcar-Barca zich hier -drie jaren lang tegen een romeinsch leger. De centrale bergspits, die een hoogte van -vijfhonderd negentig meters bereikt, blijft altijd zeer moeielijk te beklimmen. Boven -de plek waar de weg der pelgrims eindigt, moet men zich tusschen scherpe steenen heen -werken, zich met behulp zijner armen tegen de rotsen ophijschen en de puntige takken -van het struikgewas vermijden; maar men wordt voor zijne inspanning rijkelijk beloond -door het verblindende panorama, dat men van den bergtop geniet. Aan zijne voeten ziet -men de groote stad met hare straten en pleinen, met hare wegen, die door de velden -slingeren en zich scheiden om in de valleien aftedalen of de steile hellingen der -bergen te beklimmen. De Ziza, de Favorita, al de bekoorlijke villa’s der met oranjeboomen -beplante vlakten, komen met hare witte wanden allerschilderachtigst te midden van -het haar omringende groen uit. De hooge violetkleurige toppen ontwikkelen zich amphitheatersgewijze -rondom de tuinen van Palermo, en breiden zich van kruin tot kruin oostwaarts uit, -tot aan de met sneeuw bedekte Madoniabergen, waarboven als een witte of vergulde wolk -de rookende top van den Etna uitsteekt. Omlaag strekt zich de zee uit, zoo doorzichtig -diep dat men zou wanen een anderen veel blauwer hemel dan dezen boven zijne hoofden -te zien, en waarop de hier en daar <span class="pageNum" id="xd31e210">[<a href="#xd31e210">31</a>]</span>vlottende zeilen zoovele in de lucht fladderende vogels schijnen te zijn. Al de lijnen -van het strand zijn volkomen zuiver; de kust wordt door een opeenvolging van halfcirkelvormige -baaien en scherpgetande voorgebergten afgewisseld. Hier heeft men den Caltofano, die -een Monte-Pellegrino in het klein schijnt; een weinig verder het terras waarop de -stad Termini gelegen is; nog verder de vooruitspringende punt van Cefalù; eindelijk -doet zich in de verste verte, op zestig kilometers afstands, kaap Orlando als een -blauwachtige schaduw voor. -</p> -<p>In het midden der zee steken, als pyramiden boven den mist, de drie hooge eilanden -Ustica, Felicudi en Alicudi uit; dikwijls zelfs kan men den wazigen groep der eilanden -Lipari en Volcano onderscheiden. -</p> -<p>Op den toren van den Monte-Pellegrino had men dit spaansche opschrift van het paleis -Ziza best kunnen griffelen: -</p> -<div lang="es" class="lgouter"> -<p class="line">„Del orbe Europa es honor, -</p> -<p class="line">De Europa Italia verjel, -</p> -<p class="line">Sicilia compendio del, -</p> -<p class="line">Y esta vista la mejor!”<a class="noteRef" id="xd31e220src" href="#xd31e220">1</a></p> -</div> -<p class="first">Nog treft men een aantal lieden op de wereld aan, die, onder den invloed der dichterlijke -herinneringen hunner jeugd, in de ijzeren spoorwegen een beklagenswaardige nieuwigheid -zien, en aan de oude trekschuit boven de lokomotief de voorkeur geven. Ieder zijn -smaak! Met hen kan men het eens zijn, dat de niet zeer gemakkelijk hangende waggons -de reizigers op een onaangename wijze schudden en schokken, en dat het stoomfluitje -een afschuwelijk muziekinstrument is; maar in weerwil van al deze en nog andere bezwaren, -is het niet minder waar dat de snelheid, waarmede men voortvliegt door de achtereenvolgende -landschappen, waarvan het eene het andere als het ware aanvult, niet weinig het schoone -verhoogt der natuur, door welke men heenstoomt. Daarenboven, in een land dat nog zoo -barbaarsch is als Sicilië, voert het stoomrijtuig al de denkbeelden eener nieuwe wereld -met zich. Door zijne verschijning alleen in den wagen van een spoorweg, is de reiziger -een zendeling der beschaving. -</p> -<p>Dat gedeelte van de Gouden Schelp, waardoor de spoorweg loopt, is niet minder schoon -dan de aan den voet van den Monte Pellegrino gelegen landstreek. Een zee van groen -ontplooit zich tusschen de kust en de steilten van den Monte-Griffone met zijne geelachtige -hier en daar met grotten doorsneden wanden. Dorpen door oranjeboomen omringd, oude -torens, waterleidingen met ongelijke bogen, kleine heuvels, waarboven weder steile -rotsen oprijzen, volgen elkander haastig op. Hier hebt gij Bagaria en Santa Flavia, -met hare groote paleizen, hare lusthuizen, hare kerken met geverniste, in de zon glinsterende -daken. Aan onze linkerhand verheft zich de monte Caltofano, de oostelijke wachter -der baai van Palermo; vervolgens ziet men zijn voet zich spiegelen in een baai, wier -wateren eertijds een phenicische en grieksche stad besproeiden, thans door het vlek -Solunto vervangen. Nu stoomen wij langs den oever voort, trekken langs twee of drie -rotsachtige voorgebergten heen, en dringen stoutweg door de bres van een muur eene -middeleeuwsche stad met zware gekanteelde torens binnen. Het is la Trabbia, het laatste -station van den spoorweg in 1865. -</p> -<p>Eenige omnibussen wachten de reizigers op om hen naar Termini over te voeren; maar -dat tochtje van vier kilometers moet door eene rivier plaats hebben. Doch in weerwil -van de daaraan verbonden bezwaren bereikt men genoemde belangrijke stad. Zij ligt -op een hoog terras, aan den zeekant steil afdalende, en door een lachende landtong -met den prachtigen berg San Calogero verbonden. Aan den oever der Middellandsche zee, -zoo rijk nogtans in prachtige gezichten, is er misschien niet een, dat in bevalligheid -en majesteit dat van Termini, zoo terecht <i lang="it">la splendidissima</i> genoemd, overtreft. De berg San Calogero, wegens de zuiverheid zijner vormen met -een vulkanischen kegel te vergelijken, rijst regelrecht van den oever der zee tot -op acht-honderd ellen hemelwaarts, en loopt in een kruin, aan de tanden eener zaag -gelijkende, uit, zoodat hij veel van den rand eens uitgebranden kraters weg heeft. -De geheele berg is met witte, waaiervormige voren doorsneden, waartusschen hier en -daar het bevalligste groen wast; op de lagere hellingen ziet men van deze voren niets, -daar zij overal met het dichte groen der olijfboomen gevuld zijn. Haar bekoorlijke -baai, die een honderdtal booten en eenige grootere vaartuigen tot haven dient, strekt -zich tusschen het terras van Termini en den voet van laatstgenoemden berg uit; rondom -deze baai blinkt de stad op de hellingen, als een mengeling van steenen en daken. -Binnen in, niet ver van den oever, ontspringen de heete bronnen, waaraan de oude grieksche -volkplanting van Thermae haar langzamerhand in Termini verbasterden naam te danken -had. Daar, zooals de legende zegt, werd weleer de goddelijke Herkules in zijn vaart -gestuit. Vermoeid van het najagen der ossen van Helios, smeekte hij den nymfen der -bron om nieuwe veerkracht voor zijne ledematen, en kwam hij geheel verjongd uit het -bad te voorschijn. Men ziet, wanneer de doctoren en de industrieëlen van Termini de -deugdelijkheid hunner wateren zullen uitbazuinen, dat zij van vrij hoog de geschiedenis -der wonderdadige bronnen kunnen ophalen. Onder zoovele badplaatsen, die overal de -namen in het rond doen klinken der groote personages, die haar bezochten, is er niet -een die, als Termini, er op roemen kan de kracht te hebben hergeven aan den zoon van -Jupiter en bezongen te zijn geworden in de Oden van Pindarus. -</p> -<p>Daarenboven hebben sedert drie duizend jaren de bronnen van Herkules niets van hare -deugdelijkheid verloren, en de inwoners zullen dit wel gewaar worden, als zij verstandig -genoeg zullen geweest zijn het vervallen badhuis weder op te bouwen, hunne straten -te reinigen, en hunne smerige herbergen door bekoorlijke logementen te doen vervangen. -Dan zullen de vreemdelingen, die tegenwoordig het niet durven wagen <span class="pageNum" id="xd31e232">[<a href="#xd31e232">32</a>]</span>naar Termini te trekken, uit vrees om er door ongedierte te worden verslonden, den -weg leeren kennen eener stad, die, door hare ligging, de schoonste onder de schoonen -is en door hare geneeskrachtige bronnen zoovele middelen aanbiedt tot herstel van -kranken en uitgeputte lijders. -</p> -<p>Voorbij Termini loopt de kustweg langs den voet van den berg San Calogero; vervolgens -door een breeden bergstroom, waarvan de spoorweg van Palermo naar Catana weldra de -bedding in beslag zal nemen. Deze bergstroom is de Fiume-Torto. Het rijtuig gaat op -een droge plek over, terwijl de reizigers zich op een brug met een tiental bogen wagen, -die nog niet geheel voltooid is. Weldra ontwaren wij rechts van den weg een groot -vlak bergplat, met regelmatig gevormde hellingen als de glooiingen eener vesting. -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-032width"><img src="images/p1868-032.jpg" alt="Benedictijnerklooster te Monreale." width="720" height="543"><p class="figureHead">Benedictijnerklooster te Monreale.</p> -</div><p> -</p> -<p>Op dat terras, zoo uitmuntend gelegen om er een stad op te bouwen, vindt men geen -enkel huis; maar eertijds stond daar de groote grieksche stad Himera. Aan den voet -van dit bergplat behaalden de Grieken van Sicilië eene beslissende overwinning op -een groot leger Karthagers, en wel denzelfden dag, waarop de Atheners de persische -vloot bij Salamis vernielden. Daar, op dat strand, werden de karthaagsche schepen -aan de vlammen prijs gegeven en blies Hamilkar den adem uit; maar daar ook, twee-en-zeventig -jaar later, liet de verschrikkelijke Hannibal, nadat hij Himera in een puinhoop had -doen verkeeren, drie duizend harer krijgslieden ter dood en hun bloed aan de schim -van zijn voorzaat ten offer brengen. Op dit oogenblik is er zelfs geen steen van deze -stad der oudheid overgebleven. -</p> -<p>Zoo de groote grieksche stad heeft opgehouden te bestaan, omringde in vergoeding daarvan -het eenvoudige kasteel van Kephalodion zich met huizen, nam trapsgewijs in belangrijkheid -toe en eindigde met, onder den naam van Cefalù, de meest bevolkte plaats der kust -tusschen Termini en Barcelonna te worden. Het voorgebergte, waaraan de stad haar griekschen -naam (Kephelè) verschuldigd is, is door zijn vorm het merkwaardigste punt van de kust. -Het is een geweldig groote rots, wier naar de zee gekeerde zijde loodrecht afdaalt. -Hare hooge, geelachtige, hier en daar zwart gestreepte wanden schijnen over de huizen -heen te hangen, die allen tegen elkander op den uit puin en brokken saamgestelde aarden -voet van het voorgebergte gedrongen zijn. Van het plein der kathedraal gezien, vertoont -zich de rand van de rots, die zich ter hoogte van meer dan honderd ellen tegen de -blauwe lucht afteekent, als de wal van een reusachtige vesting, en wat de begoocheling -nog vermeerdert, is, dat de kanteelen van een muur, door de hand der menschen daar -opgetrokken, de rots over hare geheele uitgestrektheid omringen. Als men des nachts -deze uitgetande rotspunten bij <span class="pageNum" id="xd31e242">[<a href="#xd31e242">33</a>]</span>het schijnsel der starren ziet, grenst de uitwerking daarvan aan het tooverachtige. -</p> -<p>Daar de weg langs de kust nog niet geheel voorbij Cefalù voltooid was, was ik genoodzaakt -een dag of acht op de stoomboot, die mij naar Milazzo zou voeren, te wachten, of mijn -tocht op den rug van een muilezel voort te zetten. Ik koos dit laatste, en bij het -aanbreken van den volgenden morgen stond een echte Siciliaan met het gewenschte gedierte -voor mijne deur. Ik wierp mij op een groot pakzadel, en was genoodzaakt de houding -van een chineeschen Bouddhist aan te nemen; mijn gids sloeg een kruis, deed den muilezel -een gewijd zakje om, waarin een afbeelding van de <i lang="it">Santissima Maria Addolorata</i>, en gaf door klappen van zijn tong het sein tot vertrek. De lucht was nog vrij koel; -en niet zonder een groote voldoening voelde ik weldra de zon doorkomen en de atmosfeer -met hare stralen verwarmen. Mijn gids was een flinke kerel, die mijne vragen half -scheen te raden. Mijn muilezel had geen lust tegen de steenen op den weg te stooten; -het landschap was prachtig en wisselde onophoudelijk in uitgestrektheid af, naarmate -ik een baai omtrok of een voorgebergte opsteeg. Het kwam mij voor, dat mijn reis op -geen aangenamer wijze kon gedaan worden. -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-033width"><img src="images/p1868-033.jpg" alt="Theater van Taormina." width="720" height="543"><p class="figureHead">Theater van Taormina.</p> -</div><p> -</p> -<p>Intusschen begon de zon langzamerhand te klimmen. Terzelfder tijd verspreidde zich -in de benedenlucht een grijsachtige mist, terwijl hij over de oppervlakte van het -water heenschoof. Bij het voorttrekken langs den oever waren de beide Eolische eilanden -Felicudi en Alicuri door den damp voor ons verborgen; wanneer wij een of ander voorgebergte -beklommen, kwam op hare beurt de zee slechts flauw door den mistsluier te voorschijn, -en tegen het noorden zagen wij op nieuw, boven den nevel uit, de beide vulkanische -pyramiden oprijzen. De warmte werd hoe langer zoo drukkender en geen koeltje bewoog -zich in de lucht. Eveneens lag de zee roerloos, en de troebele wateren, die uit de -rivieren stroomden, lagen tot op een afstand van verscheidene kilometers, om zoo te -zeggen, boven op den zeeplas. Ik was van mijn muildier gestegen, welks zadel ondragelijk -heet was geworden, en met vrij wat moeite liep ik over de keien van het strand, of -in de met steenen bezaaide droge beddingen van den bergstroom. Mijn gids stiet van -tijd tot tijd een verwensching tegen den sirocco uit, en met innige verrukking sloeg -ik een blik op de sneeuwlagen en de schaduwrijke bosschen der Madonia-bergen. -</p> -<p>Eindelijk bereikten wij Santo Stefano, het doel van onzen tocht op dezen dag, en tot -overmaat van genot mocht ik er in een herberg uitrusten, die een der wonderen van -Sicilië is, want men vindt er een voorkomenden herbergier, versch water, een gouden -maaltijd, een heldere kamer en een zuiver bed. Santo Stefano <span class="pageNum" id="xd31e256">[<a href="#xd31e256">34</a>]</span>is een zeer nijver vlek, dat met den dag in bevolking toeneemt; geen twijfel of het -zal een belangrijke stad worden, als het met het overige Sicilië door goede rijwegen -zal verbonden zijn. Eertijds lag het te midden van bosschen op een bergtop; maar de -inwoners, wie het verdroot zoo hoog te moeten wonen, vestigden zich de een voor, de -ander na, op den oever. Zonderling inderdaad, maar ten bewijze hoe de maatschappij, -zelfs in de minst beschaafde streken van Europa, wordt gewijzigd, dient dat al de -steden van dat siciliaansche kustland van hooge steile rotsen zijn afgedaald, om zich -in de nabijheid van het strand neer te slaan. Eertijds was het de eerste zorg der -vroegere maatschappij, zich te verdedigen: iedere stad vestigde zich op een eenzamen -bergtop, omringde zich met muren en verschanste zich achter torens. In de nieuwere -tijden is de eerste behoefte die van den arbeid. Ook verlaten de inwoners achtereenvolgens -hun arendsnesten en komen zich aan den oever der zee of op de wegen, die de vlakte -doorkruisen, legeren, en bouwen er woningen, die, wel is waar, het landschap minder -luister bijzetten, maar veel gezonder en beter zijn ingericht. Langs deze geheele -kust vergroot iedere <i lang="it">Marina</i> zich ten koste van den <i lang="it">Borgo</i>, en eindigt de oude stad met een prachtige bouwval te worden, als een opeenstapeling -van rotsen op de kruin der bergen opgehoopt. Welke heerlijke sujetten voor schilderijen -leveren deze oude, gedeeltelijk verlatene steden, als Pollina, Caronia en San Fretello -op! Maar genoeg hiervan.—Eenige uren rijdens in den wagen waren voldoende om mij van -Santo Stefano naar Santa Agata te voeren, waar de gewone rijweg weder begint—hetgeen -op Sicilië nog een groote bijzonderheid, ook wegens het steile van het kustland, is. -Zoodra ik Santa Agata verlaten had, moest ik een der <i lang="it">fiumare</i> oversteken, dat wil zeggen een uitgestrekte, met steenen bezaaide vlakte, waaraan -dichte massa’s mirten, laurierkers en andere heesters, hier en daar tusschen de keisteenen -opwassende, den bevalligen naam van Kosa-Marina gegeven hebben. -</p> -<p>Bij iedere wending van de kust levert het landschap een nieuw gezichtspunt op. Hier -hebt gij de oude stad van Naso, die op den top van een berg verrijst; wat verder heeft -men een voorgebergte van wit marmer, waarop een vestingtoren prijkt; daarna komt men -aan den voet der ronde granietrotsen van kaap Calavà, waar de weg door een tunnel -loopt. Maar niet één plek haalt, wat de ligging betreft, bij de grieksche stad Tyndaris! -Het granieten bergplat, waarop deze oude volkplanting der Messeniërs gevestigd was, -verheft zich meer dan twee honderd ellen boven den zeespiegel en eindigt in steile -klippen die loodrecht in zee afdalen. -</p> -<p>Even als in andere oude steden van Sicilië, zooals Termini, Taormina, Syracuse, was -de schouwburg, die van romeinsche bouworde schijnt en ongetwijfeld een nog ouder gebouw -vervangen heeft, op de helling opgetrokken, vanwaar men een allertreffendst uitzicht -geniet. Aan weerszijden heeft men een halfcirkelvormige baai, met lange door olijfboomen -gekroonde hellingen omringd. Ter linkerzijde begrenzen de rosachtige massa’s van kaap -Calavà den gezichteinder; ter rechterzijde strekt zich tot ver in zee de enge landweg -van Milazzo uit. Tegenover u stijgen de verbrande kegels van Volcano, schijnbaar zeer -nabij, uit het azuren bed der Middellandsche zee op, en nog verder scharen zich langs -den zoom van den horizon de wazige toppen der andere Eolische eilanden tot aan Stromboli -toe. Ten oosten ziet men de blauwachtige lijn der italiaansche Apennijnen zich afteekenen, -terwijl in het noorden de bergketen der neptunische bergen zich verheft, en de besneeuwde -kruin van den Etna over deze eerste reeks van met steden en dorpen bezaaide gebergten -henenkijkt. -</p> -<p>De stad Tyndaris bestaat niet meer, maar de daarom heengelegen streek is altijd een -der vruchtbaarste, der meest bebouwde en der rijkstbevolkte van geheel Sicilië. De -talrijke vlekken niet medegerekend, liggen de drie belangrijke steden Patti, Barcelonna, -Milazzo in een bestek van minder dan dertig kilometers bijeengegroept, en de smalle -strook kustland levert in overvloed tarwe, olijven, oranjeappelen en de andere voor -het onderhoud der bewoners benoodigde voortbrengselen van den grond op. Van deze drie -steden is Barcelonna de volkrijkste, maar de meestbekende is Milazzo, de oude grieksche -volkplanting van <i>Mylœ</i>. -</p> -</div> -</div> -<div class="div2 section"> -<div class="divHead"> -<h3 class="main">II.</h3> -<div class="argument"> -<p class="first">Messina.—De Scala.—Gezicht van Messina en van de Straat.—Bombardementen en aardbevingen.—Messina’s -belangrijkheid als koopstad.—De Straat van Faro.—De kwallen van de haven.—De spoorweg -van Messina naar Catania.—De fooien en de bedelaars.—Bestijging van kaap Alessio.—Het -theater van Taormina.—Gezicht van den Etna en van de uitbarsting des Monte-Frumento.</p> -</div> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Ik kon mij echter te Milazzo niet lang ophouden, maar spoedde mij van daar naar Messina, -en wel langs de kust door dichte olijfbosschen. Hier en daar heeft men enkele lage -met tamarisken bedekte duinen. Eenige vervallen dorpen omzoomen den weg, terwijl tot -ver op de hoogten oude schilderachtige kasteelen en gedeeltelijk gerooide bosschen -zich aan het oog voordoen. Toch blijft de gezichteinder beperkt tot aan de bijna altoos -droge rivier del Gallo; als men die is overgetrokken begint men te klimmen. In plaats -van het zeestrand te volgen, loopt de weg zigzagsgewijs langs de steile bergen op, -die ten westen van Messina oprijzen, en ontsluiert zich voor het oog des reizigers -al meer en meer het uitgestrekte panorama der siciliaansche kusten en der zee van -Lipari. -</p> -<p>Nog bevindt men zich op de noordelijke helling van het eiland, op een afstand van -ten minste tien kilometers van Messina: maar, als men op den fiscus let, zou men wanen -reeds zijn intocht in de stad te hebben gedaan; want de ambtenaren der belasting, -die aan den voet van den berg op post zijn gesteld, onderzoeken naar hartelust de -karren en de met bagage bedekte <span class="corr" id="xd31e281" title="Bron: tijtuigen">rijtuigen</span>, en tasten onbeschaamd in de zakken der voorbijgangers, om te zien of zij ook kaas -of flesschen olie met zich voeren. Dit cordon van douanen strekt zich langs eene geheele -bergketen uit. -<span class="pageNum" id="xd31e284">[<a href="#xd31e284">35</a>]</span></p> -<p>Voor gewone rijtuigen duurt de bestijging, die lang en moeielijk is, niet minder dan -twee uren. Men komt langs de olijfstreek; vervolgens voorbij het dorp Gesso, geheel -met torens en oude bolwerken uit de middeleeuwen omheind, en trekt eindelijk diepe -ravijnen tusschen met heideplanten bewassen hellingen door. Geen huis, zelfs geen -boom doet zich aan het oog voor: slechts de eentonige opvolging der bruine of roodachtige -bergtoppen. Indien men den helderen hemel niet boven zich had, noch den geur der welriekende -planten inademde, zou men meenen te midden van de schotsche Hooglanden of de ruwe -streken van sommige deelen van Ierland te zijn. -</p> -<p>Eindelijk bereikt de weg het hoogste punt van de Scala, en alles verandert als bij -tooverslag. Aan zijne voeten ziet men een afgrond gapen, waaruit de toppen van scherpe -met pijnboomen begroeide heuvels oprijzen. In de laagte ontplooit zich, als een relief -in miniatuur, de stad Messina met vestingwerken en kloosters omgeven, en schuift in -het midden der blauwe wateren het bevallige schiereiland vooruit in den vorm van een -sikkel, waaraan het den griekschen naam van „Zankle” te danken heeft. Ten zuiden rolt -de Ionische zee tot aan den onmetelijken gezichteinder hare wateren voort; ten noorden -rust de blik op de beroemde straat van Faro, waarop sedert de dagen van den wijzen -Ulysses zoovele zeevarenden zich hebben gewaagd, en die van hier gezien een breeden, -kronkelenden stroom gelijkt. De blik kan hem geheel en al overzien, met zijne door -de stroomingen veroorzaakte rimpels en kolken. Bij het zandige punt van Faro onderscheidt -men duidelijk het witte schuim van den Charybdis en het worstelen der golven, die -of in het kanaal zelve of bij den ingang tegen elkander inloopen. Stoombooten, een -lange voore achter zich latende en haar rookpluim ontplooiende, schieten door geheele -vloten van onderscheiden zeilvaartuigen heen, die zich doodbedaard laten voortstuwen -al naar de luim van de zee het medebrengt. Op den tegenovergestelden oever smelten -de steden en dorpen, Reggio, San-Giovanni, Scylla, Bagaria tot een onafgebroken lijn -van in de zon schitterende huizen ineen; maar boven de bevallig omtuinde villa’s ontwaart -men in de hellingen sombere grotten, als lange plooien in een mantel, die door de -roodachtige rotsmassa van Aspremonte, voor altoos door Garibaldi beroemd geworden, -heen slingeren. Aan de zijde van Sicilië tilt de bergketen der Peloren ontelbare, -in scherpe punten uitloopende toppen hemelwaarts, bekleedt hare zijden met groen heestergewas -en bijeengegroepte boomen, terwijl, aan den kant van Italië, het vasteland allerprachtigst -eindigt in een dorren berg met een eentonige spits gekroond. Het gezicht op de siciliaansche -hoogten is allerschilderachtigst, terwijl het laatste voorgebergte van Europa iets -plechtigs en ontzaglijks heeft. -</p> -<p>Als een wervelwind dalen wij boven van de Scala naar Messina af. De naar beneden loopende -weg slingert zich met snelle wendingen om de ravijnen en bergwanden, gaat langs villa’s -en kloosters, en verlengt zich tot in de stad over een uitgedroogd bed der rivier. -Nog staat het statige gezicht der zee en der bergen ons voor oogen, en reeds rolt -het rijtuig over het witte plaveisel der Garibaldi-straat en krijgt men niets meer -van de natuur te zien, dan bij iedere dwarsstraat een vluchtig kijkje op de blauwe -wateren van de haven en de bergen van Calabrië. -</p> -<p>De inwoners van Messina zijn niet weinig aan hunne stad gehecht. Gedurende de verschillende -belegeringen, die zij hadden door te staan, hebben zij zich tot het uiterste verdedigd, -en zelfs de vrouwen, zoo als een oud krijgsdeuntje vermeldt, hebben met hare echtgenooten -en broeders in geestdrift gewedijverd, waar het aankwam op het beschermen van hare -haardsteden en altaren. Bij den opstand in 1848 werden de napolitaansche soldaten -uit de stad en de hooggelegen straten verdreven en de opstandelingen bijgestaan door -de dames van Messina, die de bronzen standbeelden der Bourbons tot kogels hielpen -smelten, bestemd om van de heuvels het kanon der citadel te beantwoorden. Maar de -citadel bleek onneembaar en spaarde de stad, vooral dat gedeelte, hetwelk den naam -van Terra Nova draagt, niet. In 1861 toonde zij zich genadiger, ofschoon het blijkt -dat de bevolking zeer voor een nieuwe bestraffing uit de vuurmonden dier vesting bevreesd -was: immers nog heden ten dage leest men op menige woning dit beschermende opschrift: -<i lang="it">proprietà francese</i>, <i lang="it">proprietà inglese</i>, <i lang="it">proprietà prussiana</i>. -</p> -<p>Messina, zoo als te hopen is, zal geen bombardement meer hebben door te staan, maar -zoo de stad al geen vrees behoeft te koesteren voor de vijandelijke kogels, toch wordt -zij altoos bedreigd door de in haar bodem besloten gassen. Messina ligt als het ware -in het midden tusschen de met elkander in gemeenschap staande vulkanen van Sicilië -en zuidelijk Italië, en misschien dat hare ligging in het dal door de straat gevormd -medewerkt tot vergrooting van het gevaar. Geen enkele stad in Europa is meer regelrecht -door de aardbevingen bedreigd geworden dan Messina; niet een heeft er zóó door geleden. -In 1783 werden er honderde huizen en torens door omvergeworpen, terwijl de gewelven -der kerken scheurden en spleten, en de geweldig opgezette zee, na in een oogwenk twee -duizend op den oever der Scylla saamgestroomde menschen te hebben verzwolgen, de haven -van Messina binnendrong, al de schepen deed zinken, en de prachtige rij paleizen, -die den oever omzoomden, wegspoelde. Meer dan twaalf duizend personen kwamen bij dit -verschrikkelijke ongeval om, en hoewel er bijna zeventig jaren sedert deze ramp zijn -voorbijgegaan, kan men er nog op <span class="corr" id="xd31e301" title="Bron: verschillenne">verschillende</span> plaatsen de uitwerking van zien. Zelfs in het Corso liggen nog altijd een aantal -muren omver en gespleten, zijn verscheidene kroonlijsten verdwenen, en heeft een massa -beeldhouwwerk plaats gemaakt voor muurbloemen en andere door den wind gezaaide planten. -Gedurende de voorspoedige jaren der negentiende eeuw hebben de inwoners van Messina -voor een groot gedeelte hun stad weder opgebouwd, en zelfs nieuwe wijken voor de altoos -aanwassende bevolking gesticht; maar ieder oogenblik kan een nieuwe reeks van aardschokken -<span class="pageNum" id="xd31e304">[<a href="#xd31e304">36</a>]</span>den grond doen schudden en nogmaals de stad in een puinhoop veranderen. Ongelukkig -genoeg kan de tegenwoordige wetenschap den periodieken terugkeer dezer vreeselijke -natuurverschijnselen nog niet voorzien of aankondigen; en hoewel de richting die deze -aardschuddingen nemen vrij wel bekend is, heeft de gemeenteraad van Messina er niet -aan gedacht het plan der stad te wijzigen, opdat voortaan de huizen alleen zouden -gebouwd worden in een met de golvende beweging van den grond gelijkloopende lijn. -Eer men tot het nemen van zulk een maatregel overgaat, zal misschien een nieuwe aardbeving -den grond hebben omgekeerd. -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-036width"><img src="images/p1868-036.jpg" alt="Brug van San Leonardo." width="720" height="359"><p class="figureHead">Brug van San Leonardo.</p> -</div><p> -</p> -<p>Door al de oorlogen, bombardementen en aardbevingen laat het zich begrijpen dat de -stad Messina, zoo uitmuntend voor den handel gelegen, geen groote belangrijkheid heeft -verkregen. De haven dezer stad is het centrale punt der Middellandsche zee; aan de -eene zijde strekt zich de Ionische zee tot aan de stranden van het oosten uit; aan -de andere zijde reikt de Tyrrheensche zee tot aan de Golf van Lyon en besproeit de -spaansche en fransche kusten. Messina is dus de natuurlijke stapelplaats voor al de -vaartuigen, die den onmetelijken handel ter zee tusschen het westelijk Europa en den -Levant drijven. De reede is daarenboven een voortreffelijke toevlucht voor vaartuigen, -en er kunnen schepen van den grootsten diepgang zonder vrees het anker werpen. De -vorming dezer haven, wier natuurlijke, tot verweg zich uitstrekkende zeebrekers door -de hand der menschen schijnen gelegd, is uit een geologisch oogpunt des te merkwaardiger, -daar de kust van Messina zeer steil is en met een vrij scherpen hoek in de zee afdaalt. -Men kan het bestaan dezer haven en van het bochtige schiereiland der citadel zich -slechts verklaren door een wegzakking van den grond, of door de werking van kolken -in de eertijds wel engere straat van Charybdis. De Ouden geven er een veel eenvoudiger -verklaring van. Op zijn tocht door Sicilië zou Saturnus, de vader der goden, zijn -geweldig groote zeis in het hart der golven hebben laten vallen;—maar helaas! heeft -men sedert dien tijd toch niet opgehouden te sterven. -</p> -<p>De belangrijkheid van Messina kan niet anders dan aanwassen, wanneer het noorden van -Afrika in de geschiedenis der aarde de rol zal hebben op zich genomen, waartoe het -blijkbaar door zijne gelukkige ligging aan de boorden der Middellandsche zee geroepen -is. Wanneer Port Saïd, Benghazi, Tripoli, Tunis, Algiers, even als Alexandrië, groote -handelsteden zullen geworden zijn, kan het niet missen of Messina, in het midden van -al deze lijnen tusschen de meeste plaatsen der Middellandsche zee gelegen, zal op -een verbazende wijze met al deze veranderingen haar voordeel doen. Laat ons ook hopen, -dat, op een min of meer verwijderd tijdstip, Messina het eerste siciliaansche station -van den grooten ijzeren spoorweg van Parijs naar Syracuse en Girgenti zijn zal. Reggio -zal het uitgangspunt wezen van een spoorweg, die Italië in zijn geheele lengte zal -doorsnijden. Spoedig daarop zal het geheel voltooide siciliaansche net de reizigers -en koopwaren overvoeren naar de kaaien der stad, die Reggio van den anderen kant der -zeestraat aanstaart. Wat zal er dan te doen overblijven, dan een viaduct te slaan -over de beide tegen elkander overliggende oevers, waarvan de uitvoering tot de wonderen -der wereld zou behooren, maar niettemin te verwezenlijken zou zijn. Maar dit zou in -elk geval ook al door vreemdelingen moeten tot stand worden gebracht; want in alles -is de stad Messina haar materieëlen vooruitgang hoofdzakelijk verschuldigd aan de -Duitschers, Engelschen, Franschen en Italianen van het noorden, die zich hier van -den handel hebben meester gemaakt, en door den spoorweg zich ook het monopolie van -het vervoer te land verzekeren. In spijt van hare <span class="pageNum" id="xd31e314">[<a href="#xd31e314">38</a>]</span>liefde tot den geboortegrond, laat de bevolking van Messina aan de bewoners van het -vasteland de zorg over om het land te verrijken en wegen, fabrieken, villa’s en paleizen -aan te leggen. Trotsch op haar heerlijk klimaat, haar haven, haar straat, hare bergen -en alles wat de natuur haar geschonken heeft; wat nog meer zegt, hoogmoedig op de -heldhaftige worstelingen zich voor hare onafhankelijkheid getroost, heeft zij toch -het recht niet zich te beroemen op haar vooruitgang en volharding, waar er sprake -is van de werken der beschaving. Door een groot deel harer inwoners wordt de bedelarij -meer op prijs gesteld dan de arbeid; het wemelt op de hoeken der straten en op de -kaaien van bedelaars, die, onder het uiterlijk van hôtelbedienden, van schuitenvoerders, -van <i lang="it">vetturini</i>, den vreemdeling slechts zoeken te bedriegen en in een minuut of vijf het levensonderhoud -voor een week te winnen. Het openbaar onderwijs moet wel in een erbarmelijken toestand -verkeeren, als men de armzaligheid nagaat van twee of drie boekwinkels, die men op -den Corso en in de Garibaldi-straat aantreft. Overigens heeft men slechts de leelijke -ongewasschen gezichten aan te zien van een groot aantal inwoners van Messina, om er -van overtuigd te zijn, dat zij nog vrij wat vorderingen moeten maken, zoo zij, evenals -hunne voorvaderen van Messina, op den titel van edele burgers aanspraak maken kunnen. -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-037width"><img src="images/p1868-037.jpg" alt="De Monte-Pellegrino." width="720" height="490"><p class="figureHead">De Monte-Pellegrino.</p> -</div><p> -</p> -<p>Even als te Palermo en in bijna alle andere siciliaansche steden, is de smerigheid -der binnenwijken waarlijk allerverschrikkelijkst. Rondom zekere kerken en aan de boorden -der <i lang="it">fiumare</i> die door de stad heenloopen, zijn een aantal huizen slechts afzichtelijke hutten, -waar de mannen en vrouwen hot en haar bij elkander wonen te midden van allerhande -stank en rottende voorwerpen. Toch, bij het uitbreken van de cholera of iedere andere -pest, zouden honderden van deze rampzalige schepsels misschien meer geneigd zijn in -opstand te komen om de gewaande „vergiftigers” te vermoorden, dan om hunne ellendige -krotten schoon te maken. De voornaamste straten en de beroemde Marina, die de kaai -omzoomt, zijn zelven, in weerwil van haar aanmatigenden bouwtrant, meer dan smerig. -De haven, waarin al de onreinheden der stad zich ontlasten, zou, even als de haven -van Marseille, slechts een geweldige vuilnisstal zijn, indien zij niet ten noordoosten -openlag voor den stroom uit de Straat. Ontelbare zeekwallen, door het volk zeespeeksel -geheeten, zijn onophoudelijk bezig met het water in de haven te reinigen. Deze schepsels -onderscheiden zich van de meeste andere kwallen door den rijkdom van kleur en hunne -schoone vormen. Hun doorschijnende mantel is met rose of violet dooraderd, en iedere -golving, iedere plooi wijzigt de zachte tinten; de tentaculen, eveneens rooskleurig, -zijn dun als draden en dobberen bevallig op de golven. Bij millioenen bevolken deze -dieren het water der haven van Messina; vooral vereenigen zij zich in zwermen in de -nabijheid der vaartuigen, en de golf, die hen wiegt, knoopt hunne vliezen in <span class="corr" id="xd31e328" title="Bron: opoplosbaar">onoplosbaar</span> netwerk samen. Geen roeispaan beroert het water zonder een hoop dierlijke vezels -op te halen. Over dag heeft het water, dat van kwallen wemelt, vaak een roséachtige -kleur, en des nachts schittert de zee van een dof phosphorisch licht. -</p> -<p>Tegenwoordig verbindt een spoorweg, die onder langs de bergen van de kust loopt, Messina -met de stad Catania, een honderd kilometers ten zuiden, niet ver van den voet des -Etna’s. Het is een groote vooruitgang. Overigens blijven zij, die tegen de spoorwegen -uit naam van het schilderachtige protesteeren, altoos vrij om de kust te volgen en -alzoo den gewenschten langzamen voortgang te huldigen. -</p> -<p>In 1865 had ik geen keus tusschen den spoorweg en den stofferigen weg, en ongelukkig -belette de zorg voor mijn bagage mij te voet te gaan. Immers het was alles behalve -een genot dien tocht af te leggen in een kar, die den weidschen naam van diligence -droeg en door de postadministratie werd bezorgd. Gezwegen van het voertuig zelve, -een oude kast, die men zich niet de moeite gaf schoon te maken, en die verschrikkelijk -naar leer en allerhande vetwaren rook, hadden wij veel uit te staan van het stof en -van het hotsen. Op de plekken, waar de weg tamelijk goed is, wordt men in een wezenlijke -wolk gehuld en is het onmogelijk zonder sluier voor den mond adem te halen. Nu en -dan is men echter bevrijd van het stofeten; het is alleen dan als men het steenachtige -bed van de een of andere <i lang="it">fiumare</i> doortrekt. -</p> -<p>Maar de stof en het rijden door dergelijke droge stroombeddingen zijn niet de eenige -bezwaren, die een reis met de diligence op dezen kustweg oplevert: zij stelt de vreemdelingen -ook aan de onbeschaamdheid der bedelaars bloot, die de roovers van eertijds hebben -vervangen. Eer men Messina verlaat, draagt de <i lang="it">signor corriere</i> reeds zorg, de niet siciliaansche reizigers, als hij die in zijn rijtuig heeft, te -waarschuwen dat zij niet kwaad zouden doen zich van de noodige koperen geldstukken -te voorzien, ten einde aan alle aanvragen te voldoen. In de eerste plaats hebben de -postiljons, krachtens een vrij oude overlevering, het recht verkregen vijf <i lang="it">baïocchi</i> per iedere halte, boven de voor de reis bepaalde som, te eischen. Vervolgens laat -de corriere zelf nooit na zijne tochtgenooten de op den liefelijksten toon uitgesproken -woorden en de innemendste blikken toe te dienen, om, zonder iets bepaalds te zeggen, -te doen begrijpen dat zijne aanspraken op de edelmoedigheid der hooggeschatte vreemdelingen -nog veel gegronder zijn dan die der postiljons. Daarbij, als men even het hoofd aan -het portier brengt, ziet men aan alle zijden niets dan lieden met uitgestoken handen: -aan de dorpen, voor de vensters der huizen, zijn het kreupelen, kranken, grijsaards -en in lompen gekleede vrouwen; eindelijk voor de kerken, de bedehuisjes, de tallooze -langs den weg staande kapellen, zijn het bedelmonniken, zich aanbiedende om een <i>Pater</i> of <i>Ave</i> op te zeggen voor hen die hun eenige geldstukken toewerpen. Een hunner, een jong -mensch in de kracht des levens, vervolgde ons bij het oversteken van een vrij lange -<i lang="it">fiumare</i>, terwijl hij ons verzocht een tamelijk ruw gesneden heiligenbeeldje te koopen. Ik -had reeds vrij wat zonderlinge siciliaansche monniken gezien; maar geen enkel kwam -mij zoo vreemd voor als deze verwonderlijke <span class="pageNum" id="xd31e353">[<a href="#xd31e353">39</a>]</span>hardlooper met opgeschorte pij, haveloozen baard en krijschende stem. -</p> -<p>Ik zou hier een vergelijking kunnen inlasschen van dit bedelvolkje met dat van andere -landen, onder anderen met de onbeschofte spaansche broeders van hun gilde, die u de -hand toesteken alsof zij in de andere een mes hielden, en dan tot het resultaat komen -dat de siciliaansche aalmoesvragers van een geheel ander ras en bij slot van rekening -zeer onverschillig zijn. Maar er rest mij nog zooveel te beschrijven behalve hetgeen -ik zou willen schetsen,—zooals de antieke, op een voorgebergte tronende citadel van -Forza d’Agro, een waar arendsnest gelijk de dichters zeggen—dat ik den lezer voeren -moet naar de andere zijde van kaap Alessio, die een geheel bijzonder karakter van -woeste schoonheid aanbiedt. -</p> -<p>De rots van het voorgebergte is over hare geheele hoogte gespleten, en vormt beneden -een zwart schietgat van genoemde citadel, een soort van put, waarin allerhande slingerplanten -in dichte trossen, als een waterval van groen, afdalen. Boven den vrij diep in het -graniet uitgehouwen weg is de berg—die zeker een groot aantal aardbevingen en schokken -te verduren heeft gehad—geheel met spitse punten omringd en met blokken bezaaid, die -in kleur en vorm verschillen en aan het geheel het voorkomen van een bajert geven. -Vóór u, aan den anderen kant, rijst de groote rots van Taormina op, wier voet allerbevalligst -door de zee in steilten en inhammen is afgedeeld; men zou wanen geweldig groote ver -in zee zich uitstrekkende leeuwenklauwen te zien. Op dit oogenblik loopen door al -deze vooruitstekende landtongen tunnels, door wier duistere gangen de spoorweg, de -schoonheden der natuur verachtende, heenstuift; maar de reizigers, die de pracht der -natuur weten te schatten, zullen nooit nalaten er voor Alessio uit te stappen, om -te voet de beide voorgebergten te beklimmen. -</p> -<p>Dat, waarop Taormina gelegen is, laat zich vrij moeielijk bestijgen; het is een natuurlijke -citadel, minder ontzaglijk op het gezicht dan Forza d’Agro, maar niettemin van een -onheilspellend voorkomen. De stad bestaat uit een rij huizen, op een enge bergvlakte -tusschen het dal en de steile rots gelegen, waarop het oude beroemde kasteel zich -verheft, sedert de tijden der Saracenen door al de veroveraars des lands telkenmale -hersteld. <i>Tauromenium</i> onderging het ongelukkige lot van alle zoo goed door de natuur verdedigde steden: -sedert eeuwen werd zij door al de tirannen van Sicilië elkander hardnekkig betwist. -Tijdens den grooten slavenopstand op Sicilië, was deze stad het bolwerk der vrijheid; -de opstandelingen verdedigden er zich met onverschrokken volharding; liever dan zich -over te geven, verslonden zij elkaar, en de Romein Rupilius zou, indien een verrader -er hem niet had binnen gebracht, er niets dan lijken gevonden hebben. -</p> -<p>Bij het vallen van den nacht bevond ik mij te midden van het onvergelijkelijke theater -van Taormina, waar meer dan twintigduizend binnen hare wanden verzamelde Grieken tegelijk -de verzen van Æschylus konden toejuichen en den rookenden top van den Etna aanschouwen. -Terecht doen de reizigers een pelgrimstocht naar deze beroemde plek, van waar men -tegelijk het uitzicht heeft op de wijkende kust van Messina, de bergen van Calabrië -en den fieren kolossus, aan welks voet geheel Sicilië gelegen is. In niet ééne streek -ter wereld hebben de menschen tot nog toe op een indrukwekkender wijze de wonderen -der kunst met de majesteit der natuur kunnen vereenigen! Meer dan tweeduizend jaren -zijn verloopen sedert het tijdstip, waarop de Grieken zulk een volmaakte uitdrukking -aan hun gevoel voor het schoone hebben mogen geven, maar helaas, verre van hen daarin -op zijde te streven, schijnen zij, die de Grieken en Romeinen op Sicilië zijn opgevolgd, -het zich tot taak gesteld te hebben de gedenkteekenen hunner voorgangers te vernietigen. -Zelfs zij, die zich voor Mecaenassen, voor vurige beoefenaars der schoone kunsten -hielden, en meer bepaald een zekere hertog van Santo Stefano, hebben tot dezen Vandalen-arbeid -medegewerkt door de standbeelden en ander marmerwerk weg te voeren, om er hunne paleizen -mede op te luisteren. Uit hetgeen er van het oude grootsche, door de Romeinen hernieuwde -theater is overgebleven blijkt intusschen genoegzaam, dat het een monument van zeldzame -schoonheid was. Men kan niet nalaten de granieten zuilen, de van hare standbeelden -geplunderde nissen, het tooneel, het best bewaarde van al de in Europa aanwezige gebouwen -van dien aard, te bewonderen. Maar wat vooral de bouwvallen van het theater van Taormina -zoo schoon maakt, zijn de bogen, waar doorheen men het blauw des hemels of der zee, -en de tusschen de struiken schuilende marmerblokken te midden van in het wilde opschietende -heesters ontwaart. -</p> -<p>Toch beproefde ik het niet, bij de meer en meer vallende schemering, in al hunne bijzonderheden -de overblijfselen van het theater van Taormina te bestudeeren, want de Etna bood mij -een schouwspel aan, dat voor mij nog oneindig veel meer aangrijpends bezat. Het was -voor het eerst dat ik den vulkaan van nabij voor oogen had, en op zijn naar het zuiden -gekeerde zijde, juist vlak tegenover mij, onderscheidde ik de roode lava, die er over -heen vloeide. Sedert ongeveer twee maanden was de berg loodrecht aan de naar het noordoosten -gekeerde zijde gespleten, en uit de geweldige, ongeveer vier kilometers lange scheur -kronkelde de rook opwaarts en dwarlden allerhande gesmolten stoffen rond. Een der -grootste nevenbergen van den Etna, de Monte-Frumento, gaapte bijna van boven af tot -beneden toe, en de spleet strekte zich van den voet des bergs tot aan een eertijds -met hout bewassen plek, waarop zich nu eenige uitgebrande kegels verhieven, uit. Op -dit gedeelte van den berg, ter gemiddelde hoogte van twee duizend ellen, lag nu het -middelpunt der nieuwe uitbarsting. Zichtbaar vormden zich een aantal heuveltjes, uit -stukken van gesmolten stoffen bestaande, benevens tallooze aschhoopen, en uit haar -voet vloeide een ontzaglijke lavastroom, die, na de bosschen van het bergplat verwoest -te hebben, langs de hellingen van den Etna nedergolfde, de dalen vulde, en de bloeiende -velden overdekte. -</p> -<p>Van de muren van Taormina af, dat wil zeggen op een afstand van achttien tot twintig -kilometers, <span class="pageNum" id="xd31e366">[<a href="#xd31e366">40</a>]</span>was het mij onmogelijk de uitbarsting in al hare bijzonderheden na te gaan, vooral -te midden der duisternis, die langzamerhand meer en meer begon toe te nemen. Maar -het grootsche dat het geheel kenmerkte was zooveel te treffender. Een groote massa -witachtige dampen, nog volmaakt zichtbaar, waarde om den top van den vulkaan als een -spook, en spreidde zich in de onmetelijke ruimte uit. Lager, op een rand der prachtige -pyramide van den Etna, kringelden andere dampenmassa’s, afkomstig van de uitbarsting -van den Frumento, als de rook van een brand voort en omhingen de bosschen met hun -grijsachtigen sluier. Daar beneden vonkelde de scharlaken gloed van de lava, door -het contrast hoe langer hoe schitterender, naar gelang de duisternis van den nacht -zich dichter in het rond legerde. Weldra was de vallei, die het voorgebergte van Taormina -van de zijden des Etna’s scheidt, niet meer zichtbaar voor het oog: het kwam mij voor -alsof de groote berg dichterbij was gekomen, en dat de vlammende oven dicht bij mij, -aan de andere zijde van een dal gaapte. Eindelijk was in mijn oog het brandpunt der -uitbarsting niets dan een vurige monstersmidse, en de snel opeenvolgende ontploffingen, -die de wind meer verflauwd tot mij overgebracht, deden mij aan de zware hamerslagen -denken, waarvan het aanbeeld dreunde en daverde. Nu en dan was het mij of ik voorbij -de vlammen de schimmen der Cyclopen zag waren, door wie de dondersteenen van Jupiter -werden gesmeed. -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-040width"><img src="images/p1868-040.jpg" alt="Krater van den Monte-Frumento." width="720" height="544"><p class="figureHead">Krater van den Monte-Frumento.</p> -</div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e372">[<a href="#xd31e372">129</a>]</span> -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-129width"><img src="images/p1868-129.jpg" alt="Voet der kraters van den Frumento." width="720" height="551"><p class="figureHead">Voet der kraters van den Frumento.</p> -</div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="div2 section"> -<div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="corr" id="xd31e380" title="Bron: IV">III</span>.</h3> -<div class="argument"> -<p class="first">Giarre.—Aci-Reale.—De zuilengrot.—Het Cyclopen-eiland.—De reus Polyphemus.</p> -</div> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Ten zuiden van kaap Schisò steekt men het riviertje Cantara over door middel van een -echte brug, die zeker geen wonder van bouwkunst is, maar waarop de Sicilianen toch -niet weinig trotsch zijn; vervolgens trekt men in de schuinte de eerste hoogten van -den voet des Etna’s over. De grond van den weg is ijzerkleurig, en het stof, dat door -de wielen wordt opgejaagd, gelijkt op het vijlsel der fabrieken; ter rechter en ter -linkerzijde rijzen muren omhoog, die men wanen zou dat uit blokken metaal waren opgetrokken; -maar in tegenstelling met dezen verzengden weg, leveren de velden waar men door komt, -een prachtigen plantengroei op, veel weelderiger dan die der andere gedeelten van -Sicilië. De boschjes van olijf-, oranje-, citroen- en andere vruchtboomen, hier en -daar door palmboomen afgewisseld, maken de geheele tusschen de zee en den voet van -den berg gelegen vlakte tot een grooten boomgaard; tallooze villa’s, kerk- en kloosterkoepels -stijgen aan alle kanten boven het dicht ineen gewassen groen op. De grond is zoo vruchtbaar, -dat zijne voortbrengselen voldoende zijn om eene in verhouding drie<span class="corr" id="xd31e387" title="Niet in bron">-</span> of viermaal sterkere bevolking dan die der overige streken van Sicilië en Italië -te voeden. De steden grenzen aan elkander. Riposto’s voorstad strekt zich zoover in -het land uit, dat zij tot aan een wijk van Giarre reikt, en deze stad loopt weer aan -een anderen kant in Mascali uit; de rondom den voet des bergs gelegen dorpen sluiten -als paarlen van een halssnoer aan elkander. Boven deze lagere, zoo ongemeen vruchtbare -hellingen rijzen de <span class="pageNum" id="xd31e389">[<a href="#xd31e389">130</a>]</span>eigenlijke wanden van den Etna op, welks grond allergeschiktst is voor den groei der -bosschen, zooals blijkt uit den kastanjeboom van „honderd paarden” en andere reuzen -des plantenrijks. De aanblik van de boven dien gordel van groen oprijzende rookende -massa van den Etna, met zijne beide besneeuwde neventoppen het zwarte circus van den -Val del Bove omringende, is onvergelijkelijk en onvergetelijk. De indrukwekkende gestalte -van den Etna staat altoos hem voor oogen, wien het geluk beschoren was daarop eens -den blik te mogen slaan. -</p> -<p>Het gebied van den Etna neemt aan den voet der rots van Taormina een aanvang, want -daar ontmoet men den eersten lavastroom. Deze steenen vloed, een der opmerkelijkste -dien de grond van Sicilië ooit heeft uitgebraakt, is niet minder dan vijf-en-twintig -kilometers lang en verlengt zich tot een afstand van verscheidene honderde meters -in zee. Op dat uit lava gevormde voorgebergte, in onze dagen onder den naam van kaap -Schisò bekend, stichtten de Ioniers, voor 2600 jaren, de eerste grieksche volkplanting -van Sicilië. Even als de duitsche en iersche, in de Nieuwe Wereld gevestigde, landverhuizers -de smart over het verlies van hun vaderland trachten te verzachten door aan hunne -verblijfplaatsen in Amerika een naam te geven, die hun verlaten erfgoed herinnert, -zoo noemden ook de grieksche kolonisten de door hen op vreemden bodem gestichte stad: -Naxos, en richtten op het naburige zeestrand het standbeeld van Apollo, hun beschermer, -op. De jeugdige stad nam spoedig in bevolking en aanzien toe; daarop volgden de oorlogen, -de verre tochten, de tirannieën: en Dionysius van Syracuse kwam op zekeren dag de -stad slechten en de inwoners in slavernij wegvoeren. In onzen tijd herinnert geen -enkel spoor aan het voormalige bestaan der grieksche volkplanting. -</p> -<p>Aci-Reale, ten zuiden van Giarre gelegen, is, na Catania, de belangrijkste stad uit -den omtrek van den Etna en, volgens het aantal harer bewoners, de vierde stad van -Sicilië. Als koopstad geniet zij zeer veel voorspoed, zoo door de vruchtbaarheid der -haar omringende velden, als door het groot aantal zeer goed bevolkte dorpen, die men -in hare nabijheid aantreft. Daarenboven zijn de burgers van Aci-Reale betrekkelijk -zeer beschaafd; zij beroemen er zich op, dat zij veel beter onderwezen zijn dan de -Sicilianen van Messina en Palermo. Waar is het, dat in het geheele district veertien -van de vijftien inwoners niet lezen en nog minder schrijven kunnen. Aci-Reale is daarenboven -de zetel van twee akademies, en schoon weinig buiten de provincie bekend, worden door -deze toch zeer degelijke werken uitgegeven; daarbij bezit de stad een massa paleizen, -groote gemeentegebouwen, kerken en kloosters, ofschoon de meesten het bezichtigen -niet waard zijn. Hare grootste vermaardheid is de stad verschuldigd aan het onvergelijkelijke -uitzicht, dat men van haar op de zee en den Etna heeft. Het plateau, waarop de huizen -gelegen zijn, bestaat uit zeven lagen lava, achtereenvolgens door den vulkaan, op -onbekende tijden, uitgeworpen en aan de zee in een steile helling eindigende van meer -dan honderd ellen hoog, waar men duidelijk de verschillende op elkander volgende uitbarstingen -kan onderscheiden. De kaap is zoo steil dat men zich over het terras, dat terecht -den naam van Belvedère draagt, of over den aan den rand des afgronds aangelegden spoorweg -moet buigen, zoo men, dwars door de ineengekronkelde takken van den barbarijschen -vijgeboom, de roode daken der visschershutten en de lange lijn der schuimende branding -ontwaren wil. -</p> -<p>Ten noorden van het visschersgehucht staat de moedige voetganger, die er niet tegen -opziet over de scherpe rotspunten heen en de geweldige brokken, die boven van de steilte -zijn neergetuimeld, op te klauteren, eensklaps tegenover een fraaie grot, die zich -als een voorportaal aan den voet eens bijna loodrechten wands opent. Deze grot, waarin -de golven binnendringen en waaruit onophoudelijk een dof gesteun en gekreun u in de -ooren dringt, door de persing der saamgedrukte lucht te weeg gebracht, heeft, ten -minste wat hare vorming aangaat, veel overeenkomst met de bekende Fingalsgrot op het -eiland Staffa. Aan weerszijden van de opening zijn de massa’s lava in onregelmatige -zuilen ter hoogte van vier tot vijf ellen gerangschikt, en wel sommigen volmaakt rechtstaand, -de anderen half doorgebogen onder de zwaarte van overhangende rotsen. Boven deze benedenste -zuilenrij verheft zich een tweede reeks kolommen, wier kruisbogen, op die van een -gothisch gewelf gelijkende, het dak der grot vormen. Hooger op nemen de meer saamgedrongen -rotsen nog eenigermate den vorm van reusachtige pijlers aan; het is duidelijk dat -de drukking der geweldige daarboven liggende lavamassa’s niet voldoende is geweest -om de zuilenformatie in de geheele grot te voltooien. -</p> -<p>Andere groepen van bazaltzuilen verheffen zich in de nabijheid van Aci-Reale. Het -zijn de beroemde eilanden der Cyclopen, die, naar men wil, door Polyphemus op Ulysses -en zijne reisgenooten zouden geworpen zijn. Deze eilanden, ook Faraglioni geheeten, -liggen op eenige honderde ellen van den oever, waarlangs op deze plek de weg van Catania -loopt. Het merkwaardigste dezer zwartachtige eilanden is een soort van pyramide, ter -hoogte van zestig ellen en geheel en al omringd met klokjes, gevormd door bundels -prisma’s rondom een middenzuil gegroept; men zou meenen het reusachtige dak eener -indische pagode te zien. -</p> -<p>Daarnaast verrijst een andere obelisk, die, hoewel kleiner van omvang, er overigens -geheel mede overeenkomt. Het landschap, door de Cyclopen-eilanden met het voorgebergte -en den ouden toren van Aci-Castello gevormd, is een der gezichten van Sicilië door -de graveerkunst het meest bekend gemaakt, maar toch lang niet een der schoonsten. -Het ontbreekt dit gedeelte van het kustland ten eenemale aan boomen; de huizen der -aan den oever gelegen dorpen zien er armelijk uit, een wolk van stof drijft bijna -onophoudelijk boven den weg, en de hooge rotsachtige steilten langs de baai belemmeren -het uitzicht op de groenende velden, waarmede de voet van den Etna omgeven is. -</p> -<p>Toch, zoo men de legende gelooven mag, werd daar eertijds het bevalligste dal van -geheel Sicilië gevonden. <span class="pageNum" id="xd31e398">[<a href="#xd31e398">131</a>]</span>Beneden aan den weg ziet men, onder een opeenstapeling van rotsen, een kleine bron -ontspringen, wier wateren zich gedeeltelijk in een moerassige weide verliezen, terwijl -het overige gedeelte in een onreinen drinkbak op de plaats van een stal stroomt: het -is de rivier Acis, in oude tijden door de nymphen aangebeden. Reusachtige boomen baadden -hunne wortels in het heldere water, de hier en daar in de weiden grazende kudden scheerden -den geurigen klaver af, en de reus Polyphemus, op een rots gezeten, liet zijn groot -oog in zijn breed voorhoofd over zijne schapen en de golven waren. Wie was nu voor -de Hellenen, die de kusten van Sicilië aandeden, deze groote Cycloop, ons door Homerus -geschilderd? Was het niet de Etna zelve, welks krater gedurende de uitbarstingen schittert -als een geweldig groot oog op den top van den berg ontsloten? Wanneer het monster -„met zijne tallooze stemmen” de lava langs zijne zijde doet stroomen, bedelft hij -de beken onder een stortvloed van steenen, zooals hij het eertijds de Acis deed; als -hij zijn reuzenlichaam schudt, laat hij van zijne steile toppen steenklompen en rotsblokken -naar beneden vallen, die, even als de Faraglioni eilanden en klippen worden; in zijne -aanvallen van gramschap verplettert en verslindt hij bij duizenden de vreemdelingen, -die zijne gastvrijheid kwamen inroepen en zich met het vleesch zijner kudden voedden. -Hij is verschrikkelijk om aan te zien, en toch gaat de wijze Ulysses hem tot in zijn -hol trotseeren; gedurende den slaap van den Cycloop vreest de held, de type van den -rustigen landman, geenszins hem van zijne rijkdommen te berooven; vervolgens, als -het monster ontwaakt, weet de prooi waarnaar hij zoekt aan zijne blinde woede te ontsnappen, -en laat hem alleen met zijne teleurstelling, terwijl deze zich vroolijk maakt over -een even schitterende als weldadige overwinning. -</p> -<p>In plaats van een grooten omweg door Catania te maken, viel het mij gemakkelijk den -Etna te bestijgen uitgaande van Aci-Reale. De weg, die van deze stad naar Nicolosi -loopt, is veel rijker in schilderachtige gezichtspunten dan die, welke gewoonlijk -door de vreemde reizigers wordt beklommen. Terwijl ik in de herberg te Aci-Reale al -mijn noodelooze bagage achterliet, wierp ik mijn ransel op den rug, en vroolijk en -onbezorgd als een duitsch student, ving ik mijn voetreis aan, zonder mij de verveling -op te leggen van een gids, een armzaligen makker, die maar zelden de indrukken deelt -van hem, dien hij geleidt. Wel is waar stelde ik mij dus, als een vrij man reizende, -aan een buitengewone nieuwsgierigheid van den kant der gendarmes bloot. In dit land, -even als in alle landen waar de bevolking nog half in slavernij verkeert, staan de -voetreizigers niet hoog aangeschreven. Bovendien was ik alleen, en de Sicilianen, -die een bij uitstek gezellig volk zijn, konden maar niet begrijpen dat het iemand -in het hoofd kon komen, zonder makker te gaan wandelen op een goede vijf honderd mijlen -van zijn woning. Ook moest ik meer dan eens mijne papieren voor den dag halen en mijn -identiteit bewijzen. -</p> -<p>Boven het fraaie dorp Via-Grande verheft zich de dichtst bij de zee en het verst van -den eigenlijken Etna gelegen krater. Aan den voet van dezen kegel, wiens roode en -zwarte zijden met wijngaarden beplant zijn, begint men den berg eerst te beklimmen, -welks top ten noordwesten op een lijnrechten afstand van achttien kilometers verrijst. -Voorbij een oude met olijfboomen bewassen lavalaag, verandert het voorkomen van de -streek eensklaps. Men ziet niet een zee van groen om zich, maar slechts rijen van -lage wijnstokken en graanvelden door muren van roodachtige ijzerslakken omringd; men -bevindt zich reeds in de vuurstreek. -</p> -<p>Na achtereenvolgens een aantal lava-<i>cheires</i> te hebben bestegen, ontwaart men ter zijde van den weg eenige lage woningen, die -er uitzien alsof ze uit ijzerslakken waren opgetrokken, en die van verre met het haar -omringende terrein schijnen samen te smelten. Deze huizen maken een wijk uit van het -groote dorp Nicolosi, dat zich over een oppervlakte van meer dan een kilometer tusschen -twee groote lavastroomen uitstrekt, en wel in het midden van een soort van circus, -dat ten westen en ten noorden door de kraters, de <span class="corr" id="xd31e407" title="Bron: Monpileri">Monpilieri</span>, de Monti-Rossi en de Serra-Pizzuta wordt beheerscht. Bij het zien van deze zwartachtige, -met steenen omringde huizen, zou men wanen in een ellendig gehucht en niet in een -groot dorp van drie duizend inwoners te zijn. Nicolosi telt niet minder dan zes kerken, -ongerekend een aantal kapellen en het belangrijke klooster van San Nicolo d’Arena, -hetwelk het lusthuis der Benedictijner monniken van Catania geworden is. Gedurende -een gedeelte der voorgaande eeuw hadden de roovers, zoo als men zegt, zich in de zalen -van het klooster gevestigd. De schaarsche bezoekers van den Etna konden toen den berg -niet bestijgen zonder met de bandieten tot een schikking te komen. -</p> -<p>De meeste vreemdelingen bepalen zich tot het beklimmen van een der tweelingbergen -die zich ten noordwesten van het dorp verheffen, en die men met den naam van Monti-Rossi -aanduidt, wegens de roodachtige kleur hunner hellingen. Deze geweldige aschhoopen, -meer dan twee honderd ellen hooger dan de omringende grond gelegen, zijn uit de zijden -van den Etna, tijdens de beroemde uitbarsting van 1669, voortgekomen, en uit hun voet -vloeide naar Catania die verschrikkelijke lavastroom, waardoor veertien steden en -dorpen, door meer dan vijf-en-twintig duizend zielen bewoond, werden vernield. Uit -geweldig groote bron gevloeid, verspreidde zich de lavastroom in de breedte over een -oppervlakte van verscheidene kilometers, en daalde langzaam en majestueus bergafwaarts, -de velden en huizen onder zijne vurige golven bedelvende. De boschrijke kegel van -den Monpilieri, die zich ten zuiden van de Monti-Rossi verheft, werd zelf als een -eiland door deze brandende zee omspoeld: en zijn gedeeltelijk gesmolten, gedeeltelijk -onder het gewicht der opeengehoopte lava verpletterde rotsen waren genoodzaakt der -vloeibare massa een doortocht te verschaffen. Na dezen heuvel te hebben doorboord, -verdeelde de stroom zich in drie hoofdarmen, waarvan de een, terwijl hij zich naar -het zuid-oosten wendde, naar Catania <span class="pageNum" id="xd31e412">[<a href="#xd31e412">132</a>]</span>afliep, een gedeelte van de stad sloopte en in zee een voorgebergte ter lengte van -ongeveer een kilometer, op de plek van de oude haven, uitwierp. In minder dan twee -maanden was een hoeveelheid van een milliard kubieke ellen lava uit het hart van den -berg voortgekomen, om de vruchtbaarste velden in een vreeselijke woestenij te herscheppen. -Nog in onze dagen kan men, bij het beklimmen van een der beide Monti-Rossi, met het -oog over zijne geheele uitgestrektheid, den stroom van gesmolten steen volgen, die -zich in de vlakte ontlastte; intusschen dringen reeds de plantengroei en akkerbouw -weer over de boorden van den grooten stroom lava heen. Wat den krater betreft, die -tusschen de beide heuvelen zich opent en die gedurende de uitbarsting een verschrikkelijke -hoeveelheid asch over de geheele streek uitstortte, deze is heden ten dage in een -dal veranderd, welks bevallig gebogen hellingen een klein braamboschje omsluit. -</p> -<p>Onmiddellijk voor de groote uitbarsting was de zijde van den Etna over een lengte -van bij de twintig kilometers gespleten, en wel van het bovenste bergplat tot beneden -Nicolosi toe. Deze spleet is bijna over hare geheele oppervlakte gevuld; nochtans -ontwaart men een vijftiental min of meer diepe gaten, die nog duidelijk de richting -van de groote spleet van 1669 aanwijzen. Het grootste dezer gaten, fossa della Palomba -geheeten, is niet ver van den noordelijken voet der Monti-Rossi verwijderd. Het is -een twintig meters diepe trechter, die door een nauwen gang met een soort van put -in verband staat, op wiens bodem zich een galerij opent, die tot op eenige honderden -ellen afstands in den berg voortloopt. Door een straatjongen van Nicolosi vergezeld, -daalde ik in den eersten put af, maar daar voelde ik mij alles behalve opgewekt mijn -ontdekkingstocht in de ingewanden van den vulkaan voort te zetten. Ontsnapt aan de -kille vochtigheid, die door de lavawanden heen boorde, steeg ik met vreugde weder -op waar het licht der zon mij weldadig koesterde en verwarmde. -</p> -<p>Den volgenden nacht moest ik met mijne bestijging van den Etna een aanvang maken; -maar de man, die zich had aangeboden mij tot gids te verstrekken, beviel mij geen -zier, en aan den anderen kant verboden mij mijn zware bagage en de onmisbare voorraad -leeftocht de reis alleen te ondernemen. Wij waren toen in het begin van de lente, -het saizoen, waarin de bewoners van Nicolosi er volstrekt niet opgesteld zijn den -berg te beklimmen, wegens de in de hoogere streken heerschende koude, en vooral wegens -de lange sneeuwhellingen, die zij dan verplicht zijn te voet over te trekken. Bijna -al de beklimmingen van den berg hebben in den zomer plaats, wanneer reizigers en gidsen -te paard den voet van den grooten kegel kunnen bereiken, om in het zoogenoemde „engelsche -huis”, geheel vrij van sneeuw, een vroolijken maaltijd te komen houden en, na een -stevigen slaap genoten te hebben, zich de weelde te verschaffen het opgaan der zon -van den rand des kraters te bewonderen. Toch moeten de ware vrienden der natuur den -berg des te fraaier vinden, dien zij bij een langeren tocht door de sneeuw te bestijgen -hebben, waarmede het prachtige groen der vlakte zulk een schitterende tegenstelling -oplevert. -</p> -<p>In mijne verlegenheid wendde ik mij dus tot den heer Giuseppe Gemellaro, broeder van -den beroemden geoloog van Catania en zelf een gelukkig beoefenaar der mineralogie. -Hij bezorgde mij den knapsten en veiligsten gids van Nicolosi, een man die, schoon -„de sneeuwvlok hem reeds door de haren snuift” en hij een weinig kreupel is aan zijn -rechterbeen, nochtans een onvermoeide wandelaar is, zooals ik den volgenden dag herhaaldelijk -gelegenheid had op te merken. -</p> -<p>Het was nacht toen wij Nicolosi verlieten; nauwelijks kon ik mijn gids zien, en ik -liet mij vooral door het gekraak der metaalslakken onder zijne voeten leiden. Weldra -hadden wij die streek bereikt, welke men, uit gewoonte, nog altijd de houtstreek noemt, -maar waar men nog slechts, op groote afstanden van elkander, eenige eiken met geweldig -zware stammen en bijna geheel zonder takken aantreft. -</p> -<p>Op deze helling van den Etna is er geen bosch meer, en de woestenijen der hoogere -streek volgen onmiddellijk op de bebouwde gronden, waarmede de berg omringd is. In -den zomer ziet men hier niets dan hellingen en dijken van ijzerslakken en asch: in -den winter en in de lente niets dan onafzienbare sneeuwvelden, waaruit hier en daar -zwartachtige eilanden van steile lavabeddingen oprijzen. Overigens is de helling gemakkelijk -te beklauteren. Ongetwijfeld zou men, indien de Etna in Zwitserland lag, er reeds -lang een rijweg hebben aangelegd, om naar den top van den vulkaan op te stijgen. -</p> -<p>De zon begon juist op te komen toen wij op het zachtkens hellende bergplat kwamen, -waaraan men den naam van Piano del Lago geeft, herinnering aan een lagune van gesmolten -sneeuw, door de lavastroomen in het begin der zeventiende eeuw gevuld. De stralen -gleden schuinsch langs de witte oppervlakte, die als van duizende diamanten schitterde. -Vlak voor ons zagen wij den grooten koepel oprijzen, hier en daar, waar de asch zich -met de sneeuw vermengde, door grijsachtige strepen afgewisseld. Uit zijn geweldig -grooten mond kronkelde een dampkolom, aan haar voet door een guirlande van doorschijnenden -rook omringd, in breede, met gouden randen omzoomde kringen tot de wolken opdwarrelende. -De vulkaan was zoo stil als het graf; maar deze kalmte maakte de ontzaggelijke opstijging -der dampen nog majestueuzer. Ik naderde met ontroering, half gelukkig, half bevreesd -gelijk een oningewijde, wien men een geheimenis ontsluiert. Dat was dan de reus van -Sicilië, waarheen, sedert de dagen mijner jeugd, mijne verbeelding zich zoo dikwijls -gewend had! Eindelijk aanschouwde ik dan dien berg, dien de Ouden, doordrongen van -bewondering, eertijds den „spijker der aarde” en den „pijler des hemels” heetten! -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-133width"><img src="images/p1868-133.jpg" alt="Het eiland Lipari." width="720" height="481"><p class="figureHead">Het eiland Lipari.</p> -</div><p> -</p> -<p>Aan het oostelijk uiteinde van den Piano del Lago duidt een lange rotsketen den rand -van den afgrond van Val del Bove genaamd aan. Om mij een blik in die kloof, een der -wonderen van den Etna, te laten <span class="pageNum" id="xd31e426">[<a href="#xd31e426">134</a>]</span>werpen, deed mijn gids mij rechts afslaan en den voet omtrekken van de Montagnuola, -een grooten kegel dien men, van Catania gezien, voor een der kruinen van den vulkaan -zou houden. Dezen verschrikkelijken afgrond naderde ik met een zekere ijzing. Weldra -breidde de uitgestrekte lavavlakte, ter diepte van meer dan duizend ellen, zich voor -mijne oogen, als een brokstuk eener andere wereld, uit. Rondom ons was het de poolstreek -met haar sneeuw en haar ijs; in het lagere gedeelte van het circus, beneden de sneeuwmassa’s, -die van het bergplat naar beneden waren getuimeld, had men het gebied des vuurs met -zijne aschkraters, zijne stroomen van gesmolten stoffen, zijne opeenstapelingen van -metaalslakken. Boven van de steilte slaat men den blik tot in de ingewanden zelven -van den berg, en men kan gemakkelijk de bouworde en inrichting van den geheelen vulkaan -bestudeeren, door met de oogen, langs de zijden van het amphitheater, de op elkander -gestapelde lavalagen en de trachyt- of basaltmuren te volgen, die tusschen de spleten -zijn opgeworpen. Eertijds stond een deel van dezen afgrond, de Trafoglietto, een der -monden van den Etna, in onmiddellijke verbintenis met de onderaardsche zee van gesmolten -stoffen, maar lang vóór menschengeheugenis werd dit kanaal verstopt, en de gesloten -krater werd langzamerhand door de wateren der sneeuw uitgehold, en eindigde met in -den loop der eeuwen het ontzaglijke onregelmatige circus van den Val del Bove te vormen. -</p> -<p>De oogen gestadig op den nevens mij gapenden afgrond geslagen, zette ik mijn tocht -naar den uitersten kegel van den Etna voort. Zonder ze te zien, ging ik langs eenige -overblijfselen van een romeinsch gebouw, dat men den toren der wijsgeeren heette; -vervolgens had ik aan mijne linkerhand het vooruitspringende terrein, dat „het engelsche -huis” draagt. Alleen het dak van dat gastvrije gebouw stak boven de sneeuw uit. Gedurende -de wintermaanden blijft dit huis er onder bedolven; met eenige aan de Eskimo’s ontleende -voorzorgen zou men het gemakkelijk het geheele jaar door kunnen bewonen, en zelfs -heeft men voorgesteld er een meteorologisch observatorium van te maken, waar men tegelijk -den vulkaan zou kunnen bestudeeren en de stroomingen der lucht waarnemen. -</p> -<p>De centrale kegel is ongeveer 300 ellen hoog, en zijne zijden, uit brokstukken samengesteld, -die door hun eigen zwaarte naar beneden glijden, zijn vrij wat bezwaarlijker te bestijgen -dan het overige gedeelte van den berg, zonder dat de beklimming echter zoo moeielijk -is als men doorgaans zegt. Bij mijn bezoek vond ik alleen aan de zuidelijke helling -een klein aantal rookgaten, maar de temperatuur der in het binnenste van den krater -besloten gassen was voldoende geweest, om de sneeuwlaag op bijna de geheele helling -des kegels te doen smelten. Een eenigszins zwavelachtige reuk had den dampkring vervuld. -Een zonderlinge slaperigheid had zich van mij meester gemaakt. In weerwil van de ontroering, -die ik bij het naderen van den top gevoelde, werd ik bij iederen stap dien ik deed -in verzoeking gebracht mij op een bed van metaalslakken uit te strekken, om er in -slaap te vallen. Hetzij de wandeling van den vorigen nacht mijne oogen had vermoeid, -hetzij de aanmerkelijke vermindering in de drukking der lucht haar invloed op mijne -zintuigen gelden deed: zeker is het dat ik mij zelven geweld moest aandoen, om niet -bij de bestijging der helling in slaap te vallen. -</p> -<p>Eindelijk bereikte ik den rand des kraters. Aanstonds verliet de laatste zweem van -slaap mijne oogen, en genoot ik van dit 3300 ellen hooge observatorium een panorama, -waarvan de wereld misschien geen wedergade kan aantoonen. Hier blijkt beschrijven—onmacht. -En hoe prachtig ook het gezicht van dit verrukkelijk geheel was, hetwelk een uitgestrektheid -van meer dan twee honderd kilometers in de rondte omvatte, werd nochtans mijn blik -altoos weder teruggevoerd naar de zwarte kloof, die ik een veertig ellen lager in -het hart van den krater zag rooken. Deze punt is op zijn hoogst tien ellen breed, -maar het was voor mij voldoende te weten dat hare loodrechte wanden tot op ongekende -diepten afdalen, tot in de onderaardsche werkplaatsen der lava’s, om de geheimzinnige -kloof niet dan met huiverende bewondering aan te staren. Bijna doorschijnend aan den -rand van den krater, ten gevolge der hooge temperatuur daar binnen, verdikken zich -de rookwolken zeer spoedig in de koude lucht, en, terwijl zij uit den krater als groote -zuilen van damp opstegen, namen zij dadelijk den vorm eener groote wolk aan. Deze -rees als een zuil in den stillen dampkring tot op een hoogte, door mij van beneden -op 2000 ellen geschat; vervolgens in aanraking komende met een luchtstroom, die naar -het zuiden zich richtte, boog de kolom zich bevallig over en ontplooide zich als een -lichte sluier over den geheelen hemel, om met de nevelen samen te smelten, die in -de verte over de zee van Afrika vlotten. En deze ontzaglijke wolk ontrolde zich in -de ruimte als een boog tusschen twee werelddeelen; bijna onder mijne oogen zag ik -haar van den grond zich verheffen, gelijk een snuivend monster; nu en dan was zij -rosachtig getint, het gevolg van de weerkaatsing der lava, die in de diepte kookte! -</p> -<p>Meer dan anderhalf uur had ik noodig om mijn tocht rondom den krater te volbrengen, -die evenwel slechts een kilometer in omvang bedraagt; maar ik kon mij niet verzadigen -aan het gezicht van de kloof, en aan het verbazende contrast dat de steile, rood en -goudgeel gestreepte wanden van den krater met de groenende rondom den berg gelegen -vlakten opleverden. Overigens was er geen zweem van gevaar bij dezen ontdekkingstocht. -Het moeielijkste punt was de noordelijke hoorn, waar talrijke rookgaten van hooge -temperatuur den grond hadden afgebroken en de ijzerslakken in een soort van warme, -glibberige pap veranderd hadden. -</p> -<p>Het hooger stijgen van de zon waarschuwde ons dat wij spoedig aan onzen <span class="corr" id="xd31e435" title="Bron: teruchtocht">terugtocht</span> moesten denken. Door mijn kreupelen gids gevolgd, daalde ik op een draf den hoogsten -kegel van den vulkaan af; maar aan den voet van dezen kegel werd onze tocht weldra -vertraagd, want wij waren verplicht door de sneeuw te <span class="pageNum" id="xd31e438">[<a href="#xd31e438">135</a>]</span>waden, die door de zonnestralen ontdooid werd. Boven het engelsche huis werden wij -door den mist overvallen, en ik moest bescheiden achter mijn gids loopen, wien ik -had aanbevolen mij naar een der steden te brengen, die ten westen aan den voet van -den berg gelegen zijn. Toen wij eindelijk uit de langs de hellingen voortwentelende -wolk te voorschijn kwamen, hadden wij reeds de sneeuwvelden verlaten en doorkruisten -wij in schuinsche richting banken van ijzerslakken en zwarte zandbedden, waarin zich -droppelsgewijs de aan de bovenste sneeuwlagen ontsproten waterstraaltjes verloren. -Het dal van den Simeto, dat ik boven van den berg had aanschouwd, was duidelijk zichtbaar, -en ik kon er al de steden, al de gehuchten, al de op zich zelf gelegen huizen onderscheiden. -De rivier, in schijn onbewegelijk, slingerde hare blauwe wateren rondom de schiereilanden -der vlakte voort. -</p> -<p>Links ontwaarde ik die fraaie, gedeeltelijk met hout begroeide kegels, den Minardo, -den Peluso, die ter halverhoogte van den Etna oprijzen, en door hunne stoute lijnen -de eentonige helling van den berg zoo gelukkig afwisselen. -</p> -<p>Ongelukkig zijn de houthakkers op dezen bergwand aan den arbeid, en binnen weinige -jaren zullen de tegen het westen gekeerde hellingen die van de zuidzijden niets in -naaktheid toegeven. -</p> -<p>Gaarne had ik het pad ingeslagen, dat regelrecht naar Aderno afdaalt, maar de gids -had waarschijnlijk zijne redenen dat hij mij een anderen weg deed nemen, en vijf of -zes mijlen meer zuidwaarts bracht hij mij op den grooten weg. Daar ik hem nu verder -kon missen, gaf ik hem zijn afscheid, en terwijl hij in de een of andere schuur ging -uitrusten, vervolgde ik mijn weg naar de belangrijke stad Aderno. -</p> -<p>Den volgenden dag zette ik mijn tocht om den Etna voort, maar in plaats van den grooten -weg te nemen, die langs de hellingen van den berg verscheidene honderde ellen boven -den Simeto kronkelt, daalde ik in het dal af, ten einde den loop na te gaan, dien -de rivier door de nieuwe lava genomen heeft. Terwijl ik een bevallig voetpaadje volgde, -dat aan de andere zijde van het dal oploopt, stond ik weldra voor een der grootste -gedenkteekenen van Sicilië. Het is een waterleiding die, met vrij wat meer recht dan -de brug van San Leonardo, de <i>ponte</i> bij uitnemendheid verdiende genoemd te worden. Voor meer dan een eeuw doorsneed deze -aquaduc, door reusachtige bogen van dezelfde hoogte gedragen, het geheele dal, maar -hij was tegen de stormen en aardbevingen niet bestand. De prins, die toen eigenaar -was der naburige vlakte, veranderde haar in een duiker. Het aan den voet van den Etna -opgevangen water daalt van de oostelijke zijde des dals langs een sterke helling, -loopt vervolgens, boven de rivier, over een horizontalen aquaduc van een dertig bogen -en stijgt vervolgens, ten gevolge der persing, de tegenoverliggende helling weder -op. Met dat groote werk is een brug van pyramidalen vorm, even als al de oude bruggen -van Sicilië, verbonden. -</p> -<p>Boven deze waterleiding, <i>ponte di Carcacci</i> of van <i>Aragona</i> geheeten, naderen de lavabanken, die de breede hellingen van het dal vormen, elkander -trapsgewijs, en het bed van den Simeto vernauwt zich hoe langer hoe meer in den engen -doortocht, dien de wateren zich zelven gegraven hebben. Toch hebben zij hun uitgraving -nog niet geheel voltooid, daar zij op twee plaatsen watervallen vormen, een op Sicilië -zeer ongemeen schouwspel. Bij haar lageren val verdeelt de rivier zich in verscheidene -beken, die van een tamelijke hoogte naar beneden storten, maar zoo smal, dat, zoo -als men zegt, een vloo die met eenen sprong zou kunnen overhippen: van daar den naam -<i lang="it">Salte del Palivallo</i> of „sprong van de vloo”. Nog hooger op, boven een oude, allerschilderachtigste brug, -heeft de stroom in 1610, door een van den Etna dalenden lavadamp tegengehouden, zich -een inham gegraven, aan welks einden men het water in een aantal kaskaden naar beneden -ziet storten. Daar heeft men den <i>Salto del Pecoraro</i> of „sprong des herders”, aldus volgens de overlevering genoemd, omdat hier een herder, -om zijne geliefde spoediger te ontmoeten, gewoon zou geweest zijn van den eenen op -den anderen oever over te springen. Overigens kwam deze daad mij niet zoo hoogst opmerkelijk -voor, en ik zou misschien gepoogd hebben den stortvloed op dezelfde wijze over te -springen, ware ik niet bevreesd geweest op de gladde rotsen uit te glijden. -</p> -<p>Van den Salto del Pecoraro naar de stad Bronte moet men een woestijn van lava, gedeeltelijk -oud, gedeeltelijk nieuw, maar overal toch ongeschikt voor den akkerbouw, doortrekken; -ter nauwernood ziet men zelfs op de lagen, waarvan de oppervlakte reeds door den invloed -van lucht en weder is afgesleten, eenige geelachtige mossen, dotjes gras en cactussen. -Het algemeen voorkomen van het landschap is niet minder woest dan de Val del Bove -aan den anderen kant des Etna’s, maar het is op verre na niet zoo grootsch: want om -de gestolde zee van metaalslakken verheffen zich hier niet zooals daar de reusachtige -muren van een onmetelijk amphitheater, en zelfs is de rookende kruin van den vulkaan -bijna overal voor het oog bedekt door uitstekende rotsen, groote aschhoopen of op -elkander gestapelde puinbergen. Al deze lagen van zwarte of rosachtige lava, die elkander -op de hellingen van den berg als zoovele parallelloopende wallen opvolgen, zetten -de omringende streek een allerdroevigst en ernstig voorkomen bij. -</p> -<p>Bronte, waar men eindelijk, na een allervermoeiendsten tocht over de metaalslakken, -aankomt, draagt nog terecht den naam van een Cycloop, zoon der Titanen, die den donder -smeedde. Aan alle kanten hangen lavabrokken boven de huizen, talrijke kraters verheffen -zich in de nabijheid, en op de helling van den Etna gaapt een lange geul, die een -bed schijnt te zijn, bij voorraad gereed gemaakt om den vloed van gesmolten stoffen -te ontvangen, die zich op Bronte zoude ontlasten. -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-136width"><img src="images/p1868-136.jpg" alt="Taormina." width="487" height="720"><p class="figureHead">Taormina.</p> -</div><p> -</p> -<p>In weerwil van dit onophoudelijk haar dreigende gevaar, is Bronte toch een zeer belangrijke -stad; zij heeft een groot collegie, koepelkerken, entrepôts, waar uitstekende wijn -wordt opgeslagen, die later aan den engelschen handel onder den naam van Marsala wordt -afgeleverd. Nochtans is het haast overbodig te zeggen, dat <span class="pageNum" id="xd31e467">[<a href="#xd31e467">137</a>]</span>Bronte den reiziger slechts zeer ellendige logementen aanbiedt. Terwijl ik aarzelde -twee in smerigheid met elkander wedijverende herbergen binnen te gaan, eindigde ik -met mijn intrek in het „logement de Wolf” te nemen, en wel naar aanleiding van dit -op het uithangbord geschilderde tweeregelige versje: -</p> -<div lang="it" class="lgouter"> -<p class="line">„Ospite, non temer di lupo il tetto; -</p> -<p class="line">Trovi senza periglio agio e ricetto.”<a class="noteRef" id="xd31e473src" href="#xd31e473">2</a></p> -</div> -<p class="first"></p> -<div class="figure p1868-137width"><img src="images/p1868-137.jpg" alt="Boomen tijdelijk door de lava ingesloten." width="551" height="720"><p class="figureHead">Boomen tijdelijk door de lava ingesloten.</p> -</div><p> -</p> -<p>Ongelukkig bemerkte ik te laat dat deze verzen een verschrikkelijke spotternij waren; -ik werd in alle opzichten als een schaap behandeld. -</p> -<p>De zich beneden Bronte uitstrekkende vlakte maakt met de naburige valleien een groot -leen uit, door Ferdinand van Napels aan Nelson geschonken ter belooning voor diens -behulpzaamheid in het vermoorden van zijn volk. -</p> -<p>De weg, die van den Etna loopt, verheft zich langs een steile helling boven deze bebouwde -gronden en bereikt weldra de alpenstreken, waar men noch olijfboomen, noch wijngaarden, -maar alleen korenvelden en woudboomen vindt. De pas, door welken men den noordwestelijken -hoek van den Etna omtrekt, heeft een hoogte van niet minder dan duizend ellen. -</p> -<p>Van daar gezien, gelijkt de kolossus het meest op sommige bergen in Midden-Europa. -Indien ik op den top van den hoofdkrater de golvende rookkolom niet had gezien, zou -ik in den waan hebben kunnen geraken, dat deze bevallige, met eiken en kastanjeboomen -beschaduwde valleien, deze zacht afgeronde hoogten, waarop <span class="pageNum" id="xd31e484">[<a href="#xd31e484">138</a>]</span>de blanke sneeuw zich aan het groen der pijnboomen paart, tot een of anderen berg -der Alpen of Pyrenaeën behoorde. Het stadje Randazzo, welks hooge muren en vestingwerken -in de middeleeuwen dat gedeelte van den Etna verdedigden, schijnt eveneens uit een -of ander noordelijk land naar Sicilië’s bodem te zijn overgebracht. Het voorkomen -van het stadje is somber en ernstig, als in de dagen der normandische koningen. -</p> -<p>Mijn laatste pleisterplaats op den grooten weg, die van Catania naar Taormina en den -Etna loopt, was de stad Linguagrossa. Ik voelde mijn hart in mij bonzen toen ik die -binnentrad, niet omdat ik er kunststukken zou vinden, of een vriend ontmoeten, maar -daar moest ik de hellingen van den vulkaan gaan beklimmen, om den lavastroom en de -aschwolken te gaan bezichtigen, die nog uit het hart van den berg opstegen. Reeds -van Taormina uit had ik den rooden gloed der uitbarsting kunnen onderscheiden; nu -ging ik die van naderbij bestudeeren; voor het eerst van mijn leven zou ik de boorden -volgen van een nog in beweging zijnden lavastroom; voor de eerste maal de brandende -vloeistoffen haar korst van slakken zien opheffen en zich naar buiten verspreiden; -voor het eerst de kolom van damp en asch aanschouwen, die met donderend gefluit uit -de onderaardsche kolken opstijgt. -</p> -<p>De eerste hellingen van den berg, aan den kant van Linguagrossa, leveren niets dan -oude lavalagen en graanvelden op, maar wanneer men de hoogst gelegen pachterswoningen -voorbij is, bereikt men het bevallige plateau van Donnavita, waar het pad nu eens -door grasrijke weiden, straks onder groote pijnboomen en eiken voortslingert. Ongelukkig -ontmoet men van afstand tot afstand de houten hutten der kolenbranders en houthakkers, -die nu aan het werk zijn om het bosch te vernietigen en alzoo den zuidelijken wand -van den Etna onvruchtbaar te maken. Weldra, wanneer de boomen zullen geveld en het -gras zelf door den regen zal vernield zijn, zullen er diepe kloven in de hellingen -ontstaan en zal de streek het voorkomen aannemen van een woestijn. Toen ik voorbijging -hadden de speculanten, die zich tot taak gesteld hadden den Etna van zijne eeuwenheugende -bosschen te berooven, hun goddeloos werk pas aangevangen; de boomen met hunne breed -uitgespreide twijgen stonden nog overeind, terwijl de vogels, nog niet door den bijl -verjaagd, lustig en wel in het gebladerte kwinkeleerden. Zoodra de eerste stralen -van den dageraad, als zoovele pijlen door het netwerk der ontelbare takken heendringende, -geheel het gewiekte vogelenkoor hadden gewekt, was het overal feest; en als ware het -bosch niet veroordeeld geweest om weldra te verdwijnen, begroette een concert van -allerhande gekweel den ontwakenden dag. -</p> -<p>Verschillende ontploffingen hadden mij reeds aangekondigd, dat ik het tooneel der -uitbarsting naderde. Plotseling, bij een kromming van het pad, zag ik een laag van -zwarte en nog rookende lava, die het bosch omgaf als de bouwval van een reusachtig -bolwerk. Het was een arm van den stroom van gesmolten stoffen, door den Etna uitgeworpen. -De geweldige metaalslakken, door de inwendige kracht der lava gespleten en verwrongen, -verhieven zich boven elkander als ineengekronkelde slangen ter hoogte van tien en -vijftien ellen; boomtronken, sommige half verkoold, andere nog met hunne takken prijkende, -lagen hier en daar op de oppervlakte verspreid van den stroom die hen had medegesleept. -Aan de boorden van den gestolden vloed rezen op zich zelf staande of in groepen bijeengevoegde -pijnboomen op, die niet door de nabijheid der gesmolten stoffen schenen geleden te -hebben, en bewogen nog hun gebladerte boven de opeengestapelde rookende massa. -</p> -<p>Eenige boomen, om zoo te zeggen met een overtrek van lava bekleed, vertoonden nog -een zweem van leven, hoewel een vurige stroom zich om hunne wortels gelegerd had. -Een kleine heuvel, die op zijne hellingen een boschje van pijnboomen torschte, verhief -zich nog als een eiland boven deze zee, die het met hare gloeiende golven hield omsloten. -Op de oppervlakte was de lava nog warm, maar toch viel het mij niet moeielijk den -als in een eiland herschapen heuvel te bereiken, terwijl ik over de gestolde metaalslakken -als over de ijsschollen eener rivier heenstapte. -</p> -<p>Den oever van de gestolde laag volgende, kwam ik aan den voet van een steile lavamassa, -waar de aandrang der gesmolten stoffen zich nog krachtig bespeuren deed. De gestolde -korst verhief zich hier en daar, spatte vervolgens met een metaalklank uiteen, terwijl -de verblindende massa naar buiten stroomde als het uit een smeltoven voortkomende -ijzer. Niet ver van daar ontwaarde ik een ouden met hout begroeiden krater, waar, -volgens het zeggen van mijn gids, twee <i lang="it">lordi inglesi</i> eenige weken vroeger hunne tent hadden opgeslagen, om photographische afbeeldingen -van de uitbarsting te maken<span class="corr" id="xd31e496" title="Niet in bron">.</span> -</p> -<p>Aan den voet des ouden kraters, Due Monti genaamd, gekomen, zag ik eindelijk de donderende -heuvels, die zich trapsgewijs ter hoogte van honderd ellen boven de kloof van den -vulkaan hadden opgeworpen. De hoogste kegel, waardoor de uitbarsting plaats heeft, -werpt geen metaalslakken of asch meer uit; de schoorsteen van den krater is met brokstukken -gevuld, en het inwendige woelen en koken blijkt alleen uit de zwavelachtige of met -zwavel en salpeter bezwangerde dampen, die als rook uit de zijden van den heuvel opstijgen. -De tweede kegel, op een lager gedeelte van de kloof gelegen, staat nog in rechtstreeksche -verbinding met den lavahaard; maar hij brengt op den duur geen donderend gedruisch -voort, en rust als het ware van iedere ontploffing om adem te halen uit. Een gerommel, -aan dat van den donder gelijk, kondigt de uitbarsting aan; groote grauwe dampwolken, -met asch en steen beladen, stijgen uit den mond van den vulkaan op, verdonkeren een -oogenblik de atmosfeer, laten hunne projectielen binnen een rayon van verscheidene -honderde ellen rondom den kegel vallen, om daarna, door den wind voortgedreven, in -de verte met de wolken van de lucht in een te smelten. Wat de lagere kegels <span class="pageNum" id="xd31e500">[<a href="#xd31e500">139</a>]</span>betreft, die zich onmiddellijk boven de bron van lava verheffen, deze loeien steeds -voort en werpen onophoudelijk gesmolten stoffen uit hunne kolken op. De uit den kokenden -put opdwarrelende dampen verdringen elkander en verdeelen zich aan den mond des kraters, -de eene zijn rood- of geelachtig door den weerschijn der gloeiende stoffen, de andere -hebben verschillende kleuren door de mede opgeworpen steenen en rotsblokken, maar -zij ontvluchten zoo snel, dat men hen met den blik niet volgen kan. Een onbegrijpelijk -gerucht van snijdende stemmen en geluiden komt uit den grond voort: het is als het -geraas van zagen, fluiten en tallooze hamers die telkens op het aambeeld nedervallen. -Men zou meenen het geloei te hooren van de door storm voortgezweepte, op de rotsen -brekende golven, indien de plotselinge ontploffingen niet nu en dan haar donderend -geraas aan al dat woedende geweld der elementen paarden. Men staat verschrikt, als -voor een levend wezen, bij het gezicht van die groep loeiende en rookende heuvelen, -wier kegels steeds grooter worden door de uit het hart der aarde opgejaagde en uitgedreven -puinen. -</p> -<p>Terwijl ik mij aan den westelijken voet der steenheuvelen bevond, was het niet mogelijk -de hoogsten hunner te beklimmen, want de wind blies met vrij wat geweld in de richting -van het noordoosten en dreef naar dien kant de wolken van damp en asch heen. Alleen -was ik genoodzaakt snel te loopen, want de rookende grond bezat nog een hoogen warmtegraad. -</p> -<p>Terwijl ik dus met groote stappen voortschreed, kon ik mij rekenschap geven van het -algemeene voorkomen der heuvels. Hunne zwartachtige hellingen waren hier en daar met -goudgeel of sneeuwwitte lagen bekleed, die niet anders waren dan daarop uit de dampen -neergeplofte zwavel, ammoniak- en keukenzout. -</p> -<p>Rondom de kraters was de grond met asch bedekt, die de wind in den vorm van duinen -had opgewaaid. De dichtst bijstaande boomen schenen zoovele in het zand geplante palen; -het onderste gedeelte van hun stam was bedolven, hun kruis was ontkroond of zelfs -geheel en al gebroken; eenige, reeds aan den voet verbrand, hingen schuins over de -aschvlakten heen. Ten zuiden toonden een zeer zichtbare uitholling en groote spleten -in den grond, op verschillende plekken van de lange helling van den Monte Frumento, -de kloof, waaruit, in den nacht van den 30<sup>sten</sup> op den 31<sup>sten</sup> Januari 1865, de eerste lavastroom gevloeid was. Deze overstrooming van gesmolten -stoffen, die plotseling het bosch overweldigden, had duizende boomen weggeraapt, hoewel -enkele krachtige stammen weerstand hadden geboden, en zelfs, ten teeken van hunne -overwinning, gestolde stukken lava op hun schors droegen. Op de plek, waar de vuurstroom -voorbij was gegaan, had een vroeger reiziger een pijnboom ontdekt, welks stam, bij -wijze van overtrek, op een tiental ellen boven den grond een dikke metaalslak droeg, -blijkbaar door den aan den Frumento ontsnapten stroom aangevoerd. Een lekkerbek zou -dit stuk steen bij een aan ’t spit gestoken schapenbout vergeleken hebben. -</p> -<p>Een groot gedeelte van den dag bracht ik aan den voet dezer ongenoemde heuvels door, -waaraan men voortaan naar recht en billijkheid de namen moest geven der geleerden -door wie zij zijn bestudeerd, als daar zijn Fouqué, Silvestri, Viotti, Grassi; daarna -daalde ik langzaam naar beneden, terwijl ik den oostelijken oever van den lavastroom -volgde tot aan den rand van den afgrond van Cola Vecchia, van welks hoogte een katarakt -van steenen en gloeiende stoffen, eenige dagen na het splijten van de zijden des bergs, -was neergetuimeld. Niet ver van daar heeft men een pachterswoning, waar mijn gids -mij een onderkomen verschafte. Het eenige op dezen tocht geleden verlies was dat van -mijn hoed, die door eenige nog brandende en uit de kraters opgeworpen steentjes doorboord -was. -</p> -<p>De weg, dien ik den volgenden dag moest inslaan om den grooten <i>cheire</i> van Zaffarana, in 1852 uit den Val del Bove voortgekomen, te bezoeken, loopt op een -kleinen afstand van den beroemden kastanjeboom der Honderd-Paarden. Deze reusachtige -boom is niet meer wat hij in de vorige eeuw was; het is zelfs geen boom meer, maar -een groep van drie stammen, waarvan de twee voornaamsten reeds volkomen in het hart -zijn aangetast. In de dagen van zijn roem bedroeg de omvang van den kastanjeboom van -Honderd-Paarden niet minder dan zestig ellen. De prachtige kastanjeboom van de Nave, -dien men nog op een geringen afstand in het noorden ziet, heeft slechts achttien ellen -omvang; maar hij is nog niet, als de genoemde, van ouderdom verteerd, en zijne geweldige -takken breiden zich verre uit, om zich te vermengen met de twijgen van een anderen -bijna even reusachtigen boom. Overigens zullen zij, die niet alleen de boomen om hun -kolossalen omvang of hoogen ouderdom bewonderen, op deze zelfde helling van den Etna -duizende kastanjeboomen, eiken en abeelen aantreffen, die inderdaad prachtig zijn -om hun fraaien stam, hun zuivere schors, de bevalligheid en den adel van hun voorkomen. -Hoewel de boomen schaarsch en weinig beteekenend zijn, wordt de zwarte mestaarde gestadig -vochtig gehouden door het doorsijpelen van de sneeuw, en kan het hout der boomen de -noodige sappen vinden. -</p> -<p>Zaffarana, mijn tweede pleisterplaats op de oostelijke helling van den Etna, is een -groot dorp aan het lagere einde van den lavastroom, die in 1852 uit den Val del Bove -vloeide, en die, in de hedendaagsche geschiedenis van den vulkaan, alleen met de uitbarsting -van den Monte Frumento kan worden vergeleken. Ook kon ik niet nalaten dezen stroom -te onderzoeken, te meer daar het mij de gelegenheid schonk dien afgrond van den Val -del Bove, dien ik reeds van de sneeuwhoogte des bergs aanschouwd had, weder te zien. -Ik was zelfs zoo gelukkig, mijn geestdrift over te storten in het hart van een eleganten -Cataniaschen burger, die te Zaffarana was om ik weet niet welke belangrijke zaak. -De brave kerel was in de schaduw van den Etna geboren; hij had altoos den witten rook -er van in de lucht zien dwarrelen, en toch was hij nooit op het denkbeeld <span class="corr" id="xd31e519" title="Bron: genomen">gekomen</span> hem te bestijgen, of zelfs <span class="pageNum" id="xd31e522">[<a href="#xd31e522">140</a>]</span>maar een der kleine kraters te bezoeken, die men op de zijden van den berg in menigte -aantreft. Ik verweet hem zijne onverschilligheid, en des avonds, toen wij elkander -wederkeerig goeden nacht wenschten, was mijn kameraad er vast toe besloten krachten -te verzamelen voor den volgenden dag. -</p> -<p>Inderdaad waren wij beiden op het bepaalde uur gereed en begaven wij ons dapper op -marsch. Alles ging uitmuntend zoolang wij nog op het gebied der tuinen van Zaffarana -waren; maar voorbij een steenachtig veld, dat aan de eene zijde door moeielijk te -beklimmen steilten en aan den anderen kant door een muur van metaalslakken, afkomstig -van de groote uitbarsting, ingesloten werd, bemerkte ik dat mijn vriend de Cataniër -den moed liet zakken. -</p> -<p>Het was recht warm: geen zuchtje drong door in de soort van put, waarin wij ons bevonden. -Echter deed de toerist-leerling eenige vruchtelooze pogingen om een eerste helling -te bestijgen, door zich aan de struiken vast te klampen; maar deze eerste proef scheen -hem voldoende: hij overwon het gevoel van schaamte, dat hem nog aan mijne zijde deed -blijven, en terwijl hij mij allen mogelijken zegen op mijn pad toewenschte, keerde -hij naar Zaffarana terug. -</p> -<p>De beklimming van het voorgebergte, dat den zuidelijken rand van den Val del Bove -vormt, gaat inderdaad zeer moeielijk; maar hoe ziet men zijne vermoeidheid beloond, -als men den top der steilte bereikt heeft! De groote kegel van den vulkaan vertoont -zich in al zijn luister, terwijl hij als twee groote armen de wanden van den Val del -Bove, beurtelings wit en zwart gestreept, door de lavamuren en de sneeuwvallen vooruitsteekt. -In de verte ontwaart men het uitgebreide veld van metaalslakken, welks oppervlakte -niet minder dan vijf-en-twintig vierkante mijlen beslaat; uit het hart dezer zee verheffen -zich hier en daar, als eilandjes, afzonderlijk gelegen rotsen en de kraters, aan wier -voet de uitbarsting van 1852 een begin nam. Deze groote stroom, die zich van de oudere -lava’s door zijn ijzerkleur zeer duidelijk onderscheidt, verspreidt zich eerst in -het veld, vervolgens splitst hij zich in drie afzonderlijke armen, waarvan de twee -voornaamste verder zich op nieuw in de velden van Milo en Zaffarana vereenigen. De -zuidelijke arm werpt zich met een grooten val in het kleine gesloten bekken van den -Val van Colonna, waar men enkele brokken weiden aantreft. In de streek van den Etna -wordt het oog door weinig verrassender tooneelen aangedaan dan die van dezen zwartachtigen -lavaval, welke van een hoogte van 120 ellen naar beneden stort en door een groote -rots wordt gekroond, in het midden van den stroom als de rots van den Niagara oprijzende. -</p> -<p>De lavastroom van 1852, een der aanmerkelijkste die in de nieuwere tijden uit de zijden -van den Etna is voortgevloeid, is ook een van die, welke de meeste schade heeft aangericht, -want door zijn onderste laag werden de velden bedekt, die onder de best bebouwde van -Sicilië gerekend werden. Daarenboven verdorden eensklaps de wijngaarden en de boomgaarden, -beneden de verst voortgedrongene lavastroomen gelegen, alsof hunne bladeren door de -hitte van den brand waren vernield. Om dit zonderlinge verschijnsel te verklaren, -moet men weten dat zekere aderen van den grooten lavastroom de spleten van den grond -binnendrongen, en de een of andere holligheid in den berg onder de vermelde boomgaarden -vulden; daar de wortels het noodige vocht dierven moesten de boomen wel sterven. -</p> -<p>Te Zaffarana teruggekeerd, behoefde ik slechts den voet van een fraaien, door landhuizen -omgeven kegel om te trekken, om het dorpje Via-Granda te bereiken, van waar uit ik -den tocht om den Etna had aangevangen. Weldra kwam ik weder te Aci-Reale en den volgenden -dag te Catania, na met blijdschap de Cyclopen-eilanden en het kasteel van Aci-Castello -terug te hebben gezien. -</p> -</div> -</div> -<div class="div2 last-child section"> -<div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="corr" id="xd31e532" title="Bron: V">IV</span>.</h3> -<div class="argument"> -<p class="first">Beminnelijkheid der Cataniërs.—De fraaie stad.—De kerk van San Benedetto, de Kathedraal -en de sluier der heilige Agatha.—De stroom Amenano.—Handel van Catania.—De historische -karren.—Centorbi en de zwavelmijnen.—Gezicht van den Etna.—Kaap Santa Croce.—Agosta.—Het -voorgebergte van Panagia.—Het eiland <span class="corr" id="xd31e538" title="Bron: Ostygia">Ortygia</span>.—De tempel van Minerva.—De bron van Arethusa.—De katakomben.—Mijn vaarwel aan Sicilië.</p> -</div> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De Cataniërs beroemen er zich op de beminnelijkste der Sicilianen te zijn, en, als -ik naar mijne eigene ondervinding er over mag oordeelen, ben ik zeer geneigd te gelooven -dat zij gelijk hebben. Zelden heb ik dienstvaardiger, welwillender lieden gezien, -of die er meer op uit zijn, den naam van gedienstigheid en gastvrijheid te verwerven. -Als vreemdeling werd ik overal met de uiterste voorkomenheid ontvangen; ik vond alle -deuren voor mij geopend. Nauwelijks was ik vier-en-twintig uren te Catania, of reeds -hadden eenige personen gezorgd dat ik een allergenoegelijkst leven kon leiden, door -op de verplichtendste wijze hunne boeken, hunne dagbladen en vooral hun tijd ter mijner -beschikking te stellen. Van waar ontstaat deze tot een spreekwoord geworden beminnenswaardigheid -der inwoners van Catania? Ik kan het niet zeggen: maar hoe het ook zij, de Cataniërs -zijn trotsch op den goeden naam, die in deze van hen uitgaat en zoeken dien des te -sterker te verdienen. Het schijnt ook, dat zij niet zoo jaloersch zijn als de Palermitanen, -want hunne vrouwen en dochters zijn geenszins beducht zich in de straten te vertoonen, -het hoofd ter helft omhuld met een bevallige mantille van zwarte zijde, die onder -den rechterarm is vastgemaakt. Van verre zijn al de vrouwen in dit bevallige costuum -schoon. -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-141width"><img src="images/p1868-141.jpg" alt="Kastanjeboom van de Nave." width="488" height="720"><p class="figureHead">Kastanjeboom van de Nave.</p> -</div><p> -</p> -<p>Zelfs uit het oogpunt der architectuur is de stad een der aangenaamste van Sicilië. -De straten zijn breed en zeer luchtig. De huizen, in den pretentieusen stijl der zeventiende -eeuw opgetrokken, maken niettemin een vrij goede vertooning wegens hunne regelmatige -vormen, hunne schitterende kleuren en groote lijnen. Fraaie tuinen versieren de stad. -Aan de zuidzijde van Catania ziet men wel is waar, als een somber bolwerk, den grooten -stroom der zwarte of rosachtige lava van 1660, <span class="pageNum" id="xd31e548">[<a href="#xd31e548">142</a>]</span>waarop niets groeit dan eenige doornige cactussen met hun krans van ronde bladeren, -van een metaalachtigen glans glinsterende: maar ten westen en ten noorden omringen -de oranjebosschen, de boomgaarden, de tuinen vol vreemde planten, met hun schitterend -gebladerte of doordringenden geur, de stad als met een groenen gordel. Aan alle kanten -steken boven de takken hooge met parcelarias en andere slingerplanten bekleede torentjes -uit: het zijn de landelijke, op de waterleidingen gebouwde kasteelen, waardoor de -van den Etna afgedaalde beekjes heen stroomen. Toch maken noch de boschjes, noch de -tuinen, de voornaamste schoonheid van Catania uit, maar wel de dubbele blauwachtige -kruin des vulkaans, die men boven de lange hellingen, aan den voet met groen bekleed -en in de hoogte met sneeuw gekroond, ziet rooken. Uit de groote straat, die door geheel -Catania, ter lengte van drie kilometers op de helling van den berg loopt, geniet men -een uitzicht, dat zijns gelijken in Europa niet heeft. -</p> -<p>Catania heeft geen monumenten, die de moeite van een bezoek beloonen. Het oude romeinsche -theater, welks materialen grootendeels gediend hebben tot den opbouw der kathedraal, -heeft slechts voor de archeologen iets belangrijks; het amphitheater is bijna geheel -onder de lava bedolven en men moet er als in een grot binnendringen. Van de honderd -drie kerken, die de stad bezit, is er niet een, wier stijl schoon mag worden geheeten, -als men die van Santo <span class="corr" id="xd31e552" title="Bron: Carcerce">Carcere</span> uitzondert, wier romaansch portaal allermerkwaardigst is. Al de anderen, hetzij slechts -kleine kapellen met eenvoudige klokketorens of groote met koepels gekroonde kerken, -zijn evenzeer met lomp en gemaniëreerd beeldhouwwerk beladen. De merkwaardigste kerk -is ongetwijfeld die van San Benedetto, die een deel uitmaakt van een geweldig groot -klooster, waarin de ambtenaren van het gouvernement, alsmede de officieren en soldaten -van het garnizoen, nevens de monniken, zijn gehuisvest. De voorgevel der kerk is nog -onvoltooid, maar wekt des te meer belangstelling op met hare groote schachten van -kolommen, die in plaats van kapiteelen met gras en bloemen zijn bekroond. Het schip, -het grootste van Sicilië, is niet minder dan honderd-zes-en-zestig ellen lang en twintig -ellen breed; het krachtige orgel, dat deze ruimte met zijn klank moet vullen, telt -bij de drie duizend pijpen. Op het plaveisel der onafzienbare kerk hebben de beroemde -sterrekundigen Sartorius, dynast van Waltershausen, en zijn vriend, doctor Peters, -een meridiaan getrokken en in marmeren letteren hunne opmerkingen betreffende de meteorologie, -en de hoogte van Catania, Nicolosi en de Etna gegrift. -</p> -<p>De kathedraal, die zich op een geringen afstand van de haven verheft, is een gebouw -van een minder profaan voorkomen, en hare met fresco’s beschilderde kapellen zijn -allen opgevuld met altaren en beelden. -</p> -<p>Daar bewaart men den beroemden sluier der heilige Agatha, die het <i>palladium</i> van Catania geworden is. Eertijds was de kathedraal aan de Heilige Maagd gewijd; -maar tijdens de verschrikkelijke uitbarsting van 1669, waardoor een gedeelte der stad -vernield werd, en later in 1693 tijdens een aardbeving, hebben de Cataniërs, die van -oordeel waren dat de heilige Agatha zich een betere beschermster had betoond, de kathedraal -herdoopt. Inderdaad is, als wij den schrijver van den <i lang="it">Mongibello descritto</i>, don Pietro Carrera, gelooven mogen, de sluier van de heilige Agatha altoos voldoende -geweest om het leger Cyclopen op de vlucht te jagen. -</p> -<p>„Op het zien der gewijde banier, werd de snelvloeiende lavastroom gekeerd;—hij heeft -zich in steen veranderd, waarover men blootsvoets gaat, en waarin de overwonnen geesten -en monsters zijn opgesloten. Hier werd de Mongibello verpletterd—hier werden de vlammen -uitgedoofd—en zegevierde de dappere standaard der hemelsche amazone.—Sedert heeft -de met schaamte overtogen Etna zich in een dichte asch gehuld, hetzij om den langen -terugtocht der zijnen te verbergen, het zij om zich het gezicht te sparen der roemrijke -krijgers van Catania.” -</p> -<p>Niet ver van de kathedraal ontspringt uit den grond een fraaie bron helder water die, -lang voor de heilige Agatha, een der beschermende godheden der stad was; het is de -antieke Amenanus, op de basreliefs en de medailles voorgesteld onder de trekken van -een jeugdig man, met een naïef voorkomen en lokken door een bloemguirlande omkranst. -Tot op geringen afstand van zijn monding door den lavastroom van 1669 overdekt, vormt -nu de oude, door de Grieken van Catania vereerde „stroom” tegenwoordig een doorschijnende -kom op het Domplein, loopt vervolgens onder de oude muren door, en komt weder aan -het licht, om met zijn helder water de wortelen te drenken van eenige op de kaai, -te midden van andere boomen en bloemen, geplante treurwilgen. Heerlijke massa’s groen, -statig tusschen bebladerde oevers zwemmende zwanen, ziedaar alles wat door den Amenano -op zijn honderd ellen langen tocht wordt weerkaatst; daarna vermengt hij zijne wateren -met de golven van de haven, terwijl hij over een lang bed van keisteenen <span class="corr" id="xd31e566" title="Bron: henenwentelt">henen wentelt</span>. Een aantal andere beken, aan den Amenano gelijk, zijn nog onder de lava van Catania -verzegeld, en men wijst u de juiste plek, waar de uitgravingen haar eenmaal aan het -licht zullen brengen. -</p> -<p>De haven van Catania beantwoordt lang niet aan de locale behoefte des handels. Toch -is deze stad, zonder in belangrijkheid met Palermo of Messina te kunnen wedijveren, -de hoofd- en uitvoerplaats van het nijverste en meest bevolkte gedeelte van geheel -Sicilië. Bijna een half millioen inwoners, waarvan ongeveer honderdduizend op de zijden- -van den Etna gehuisvest, erkennen Catania voor hun metropolis, en staan met geheel -de buitenwereld door deze stad in betrekking. De voortbrengselen der omliggende velden, -als wijnen, oranjeappelen, kaas, katoen, sumak, zijn van uitmuntende hoedanigheid, -en weldra zal het draineeren en het in bouwland herscheppen van de groote, thans nog -moerassige vlakte, die ten zuiden van Catania aan de monden van den Simeto en de Gurna -Lunga zich uitstrekt, op een belangrijke wijze de hoeveelheid dezer voor uitvoer bestemde -voortbrengselen doen toenemen. -<span class="pageNum" id="xd31e571">[<a href="#xd31e571">143</a>]</span></p> -<p>Dit is lang niet alles. In een niet veraf zijnde toekomst zal Catania het centrum -van het siciliaansche spoorwegnet worden; het zal het vereenigingspunt worden voor -de spoorlijnen van Messina, Palermo en Syracuse, en bijgevolg zal daar voor geheel -Sicilië het groote middelpunt voor de reizigers en den transitohandel zijn. Op dit -oogenblik is Catania reeds de stad waar de meeste rijwegen op uitloopen, en onder -deze wegen is een der voornaamste van geheel het eiland, dat hij van het eene tot -het andere eind, van de Ionische zee naar de golf van Palermo, doorsnijdt. Waar is -het, dat deze nationale weg tegenwoordig geheel verlaten is, omdat de weg over zee -oneindig meer gemak aanbiedt; in een geheel jaar begeven zich nauwelijks drie of vierhonderd -lieden regelrecht te land van Catania naar Palermo; maar als men den geheelen weg -in eenige uren zal kunnen afleggen, zal ongetwijfeld eensklaps de handelsstroom een -anderen koers nemen, en zullen de meeste reizigers zich stellig niet aan de kans van -zeeziek te worden blootstellen. -</p> -<p>De verschillende rijwegen, die rondom Catania naar de in den omtrek gelegen stadjes, -als Lenlina, Caltagirone, Paterno, Aderno en alle andere vlekken der Etnastreek loopen, -hebben een betrekkelijk vrij grooten invloed op de vervaardiging van alle soorten -van rijtuigen gehad. Uit een artistiek oogpunt kan men dus te Catania het gemakkelijkst -eene vergelijking tusschen de rijtuigen maken, want in dit land zijn de wagens en -karren, niet zoo als bijvoorbeeld hier te lande, een eenvoudige samenvoeging van planken, -maar ook in zekere mate kunststukken. De bok van het rijtuig rust op een fraai bewerkten -ijzeren as, die in bevallige arabesken uitloopt. Iedere buitenzijde van de kar is -in twee afdeelingen gesplitst, die ieder een schilderij bevatten. Het goudgeel, het -hoog rood en andere heldere kleuren spelen in deze schilderijen, wie het soms niet -aan stijl ontbreekt, de hoofdrol. Meestal stellen zij godsdienstige tafereelen voor, -nu eens uit het leven van Jezus en Maria, dan weder uit dat der meest gevierde siciliaansche -beschermheiligen, als Johannes de Dooper, de heilige Rosalia, Agatha of Genoveva van -Brabant. Soms worden ook de paneelen der wagens met tafereelen uit de ongewijde geschiedenis, -ja zelfs met liefdesvoorvallen beschilderd; en langzamerhand maken dan ook de traditioneele -onderwerpen plaats voor anderen, zoodat de natuurlijke aanleg des kunstenaars vrij -spel gelaten wordt. De moderne geest is tot dezen achterhoek van het groote gebied -der kunst doorgedrongen; maar weldra zullen de spoorwegen, de naar de parijsche mode -gevolgde rijtuigen en de boerenwagens, naar het model der engelsche vervaardigd, de -siciliaansche karren met hare schreeuwende kleuren vervangen hebben. -</p> -<p>Het was mij onmogelijk den omtrek van Catania te verlaten, zonder een bezoek gebracht -te hebben aan de zwavelmijnen van Centorbi, die het dichtst bij den Etna gelegen zijn. -Het eerste gedeelte van den weg wordt afgelegd in een der hotsende wagens, waarin -een groot aantal holderdebolder op elkander gepakte reizigers door de stofwolk heen -elkaar in het oog trachten te krijgen. Het uitzicht op het landschap is op sommige -plaatsen allerheerlijkst, met name op de hoogte van Misterbianco: maar toch gevoelde -ik mij recht gelukkig, toen ik aan het eerste station van mijn tocht was, en wel de -stad Aderno, waar ik, hetgeen ik nog vergat te zeggen, met de siciliaansche gendarmes -op een vreemde wijze had kennis gemaakt. -</p> -<p>Aderno ligt op den noordoostelijken hoek van den Etna, op een hoog terras van lava, -dat, aan den kant der rivier Simeto, in loodrechte steilten eindigt. Van dat observatorium -ziet gij ten westen het amphitheater der neptunische bergen, wier naakte en rotsachtige -wanden zulk een scherpe tegenstelling opleveren met de vriendelijke hellingen van -den Etna, waar de rijkste plantengroei tusschen de rooskleurige ophoopingen der metaalslakken -zulk een schilderachtige uitwerking doet. Op het hoogste dezer kalkachtige punten -van het neptunische gebergte teekent zich de stad Centorbi, niet ongelijk aan een -rotsachtige kam, tegen de heldere lucht af. Naar dat arendsnest, waarin een gansche -bevolking huist, moest ik omhoog stijgen. -</p> -<p>De vlakte, die door het voorgebergte van Aderno wordt beheerscht, is in hare geheele -uitgestrektheid met een lavabank bekleed, waarin de Simeto en de in dezen stroom uitloopende -Salso zich hunne beddingen hebben gegraven. Over de eerstgenoemde rivier is een brug -geslagen, maar ik moest den Salso doorwaden, terwijl ik nog de voeten stootte tegen -de overblijfselen van een voor ettelijke jaren bij hoog water weggespoelde brug. -</p> -<p>Onmiddellijk daarop nemen de steilten van Certorbi een aanvang. Om de stad te bereiken, -wier torens men op een kilometer afstand boven zich ziet, is men verplicht een weg -te volgen, die langs de uitstekende zijden van den berg heenloopt, of wel een voetpad -te bestijgen, waaraan men den welverdienden naam van Scalazza heeft gegeven, en dat -tusschen een smal ravijn met een aantal afgronden doorsneden voortslingert. De beklimming -duurt bijna twee uren, en toch zijn de inwoners van Centorbi, die de aan den voet -der bergen gelegen velden bebouwen, verplicht alle dagen deze eindelooze trap af te -stijgen en op te klauteren. Op hoeveel tijdverlies in het leven van iederen mensch -en van de opeenvolgende geslachten komt niet de keuze der woning te staan, die door -den bitteren oorlog noodig is geworden! Hoe zou de beschaving zich hebben kunnen ontwikkelen, -hoe hadden de menschen zich kunnen vereenigen tot een vreedzame maatschappij, toen -iedere groep huizen in een in de lucht hangende vesting bestond? Aderno en Centorbi, -beide op een rots gelegen, kijken elkander over het dal van den Simeto aan. De van -den eenen naar den anderen top drijvende wolken doorloopen deze ruimte in eenige minuten, -en boven op het voorgebergte van Centorbi kan men zelfs den geur inademen der aan -de overzijde gelegen tuinen; maar om den afstand afteleggen, die de beide plaatsen -scheidt, heeft men even veel tijd noodig als om uit Parijs naar de grenzen van België -of naar de boorden van het Kanaal te komen. -</p> -<p>Zelfs op Sicilië, waar zoovele steden op den top <span class="pageNum" id="xd31e581">[<a href="#xd31e581">144</a>]</span>van een berg hangen, is er geen enkele die met Centorbi, wat haren bouw betreft, vergeleken -kan worden. De geheele stad bestaat uit twee lange stegen in den vorm van twee saamgekoppelde -halve manen. Deze twee stegen zijn niets anders dan smalle rotspaden tusschen twee -steile hellingen, en de aan weerskanten staande huizen zijn gedeeltelijk boven den -afgrond opgetrokken. Aan den kant van den openbaren weg, hebben de huizen grootendeels -geen verdieping, terwijl zij aan den kant van den afgrond tot op een geweldige hoogte -boven de gewelfde en van schietgaten voorziene schoormuren uitsteken. Aan een der -naar het zuidoosten gekeerde uiteinden van de dubbele halve maan staat een oude, schilderachtige -ruïne, waaromheen de inwoners van Centorbi een cirkelvormige plek hebben opengelaten. -Dit belvedère, van waar men het prachtige land, dat door de grootsche massa van den -Etna, van Catania tot Syracuse, wordt beheerscht, in al zijn heerlijkheid overziet, -is bekend onder den naam van paleis van Koenraad, maar het was ongetwijfeld een romeinsch -gebouw. Daarenboven hadden de Siculiërs reeds sedert twee eeuwen de stad Centuripæ -bewoond, toen de Romeinen die veroverden, om haar tot een hunner eerste sterkten van -Sicilië te maken. In de dertiende eeuw sloopte een duitsch keizer Centorbi, en joeg -de inwoners er van naar den oever der zee; niettemin verrees er langzamerhand eene -nieuwe stad op deze dubbele bergkruin. Tegenwoordig bedraagt de bevolking der in de -lucht hangende stad niet minder dan 6500 inwoners. De vertegenwoordigers van het zwijnengeslacht -zijn er haast even talrijk, en de stad wint er in zindelijkheid niet door. Hoewel -door den adem van alle winden schoongevaagd, zijn enkele wijken van Centorbi geheel -en al ontoegankelijk. -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-144width"><img src="images/p1868-144.jpg" alt="Theater van Syracuse." width="720" height="539"><p class="figureHead">Theater van Syracuse.</p> -</div><p> -</p> -<p>Na een poos lang op de brokkelende muren van Koenraads paleis verwijld te hebben, -liep ik haastig het pad af, dat naar de zwavelmijnen van den baron Sesto voert. Tusschen -de witte rotsen, die hier en daar boven den grond uitsteken, is de bodem overal met -zorg bebouwd; maar nergens ontwaarde ik een huis; al de landbouwers keeren iederen -avond binnen den omtrek der stad terug. De uitgestrekte graanvelden, waarmede de dalen -zijn bedekt, en die zich langs de hellingen uitstrekken, hebben door deze afwezigheid -van menschelijke woningen een bijzonder droefgeestig en ernstig voorkomen: het is -alsof de mensch plotseling aan zijn landbouw is ontrukt en niemand komen zal om den -in de voren oprijzenden oogst te maaien. -</p> -<p>De fornuizen en de verschillende inrichtingen bij de zwavelmijn zijn de eerste gebouwen -die men ten zuiden van Centorbi aantreft. Zij liggen op meer dan een mijl afstands -van de stad, in een eng, rotsachtig <span class="pageNum" id="xd31e590">[<a href="#xd31e590">145</a>]</span>dal, dat geheel en al met uit het hart van den berg voortgekomen steenen is opgevuld. -Zonder tijd te verliezen vervoegde ik mij bij den ingenieur, die hier de opgraving -bestuurt; deze stelde zich aanstonds met de meeste welwillendheid te mijner beschikking -en was zoo vriendelijk mij in persoon in de gangen der mijnen te vergezellen. -</p> -<p></p> -<div class="figure p1868-145width"><img src="images/p1868-145.jpg" alt="Tempel van Castor en Pollux te Girgenti." width="642" height="720"><p class="figureHead">Tempel van Castor en Pollux te Girgenti.</p> -</div><p> -</p> -<p>Ik was hem er zeer erkentelijk voor, want wij waren op het heetste gedeelte van den -dag, en al de arbeiders lagen in de schuren uit te rusten. De zonnestralen vielen -loodrecht in het dal neder en werden door de witachtige steenen teruggekaatst. Daar -de hoofdingang juist naar het zuiden lag, drong de zonnehitte tot in het diepste van -de mijn door. Een sterke reuk van gezwaveld waterstofgas steeg uit den mond van dezen -put op en sloeg ons op de keel. Nauwelijks was ik de opening binnengedrongen, of ik -begon reeds met moeite adem te halen, terwijl mijn gelaat met zweet overdekt was. -Gedurende eenige oogenblikken was ik bang geen stap te kunnen doen. De gangen der -mijn van Centorbi gelijken meestal op soortgelijke uitgravingen, die als zijgangen -in de bergen zijn uitgehouwen. De gewelven zijn laag en op ongelijke wijze bewerkt; -lompe pijlers, op <span class="pageNum" id="xd31e599">[<a href="#xd31e599">146</a>]</span>ruwe wijze door het houweel afgerond, ondersteunen de zoldering; flauwe lichtstralen -komen met het weifelachtige schijnsel der lampen hier en daar uit het diepste der -duisternis te voorschijn; voor een oogenblik ontwaart men gangen, die u oneindig toeschijnen: -daarna verdwijnen die perspectieven in een oogwenk, en tracht de blik te vergeefs -door het duister heen te dringen; men hoort allerhande vreemde geluiden: hikken en -zuchten, die door de verre zich steeds herhalende echo’s geboren worden. De vochtigheid -dringt de wanden door; er vallen druppels van het gewelf kletterend op den bodem: -het water vermengt zich met de aarde van den grond en verandert dien in een glibberig -en lijmig slijk. Op enkele plekken vereenigen de watervallen zich in ware zwavelachtige -en rookende beken, die gemakkelijk de badkuipen van een uitgestrekt etablissement, -als dat van Barèges en Caterets b.v., zouden kunnen voeden. -</p> -<p>Evenwel heeft men deze bronnen niet geëxploiteerd, als alleen om alle jaren den eigenaar -zelven van eenige kannen zwavelachtig water te voorzien. Tegenwoordig is deze overvloed -van vloeistof, die elders zulk een grooten rijkdom zou opleveren, voor de mijn van -Centorbi het grootste gevaar: want indien de pompen niet onophoudelijk in werking -waren, zou het water weldra den onmetelijken doolhof van gangen vullen. Vier ongelukkige -kerels, enkel met een lap om hun heupen bedekt, zooals de bewoners van Australië, -en niettemin van het hoofd tot de voeten badende in hun zweet, werken onophoudelijk -aan de slingers van de pompen. Gedurende acht lange uren zijn deze menschen, wier -geheele denkkracht en werkzaamheid zich oplost in de aanhoudende gelijkmatige beweging -der armen, niet anders dan aanhangselen der onverbiddelijke machine. Deze draait, -en draait onophoudelijk en haalt, zonder ooit een oogenblik op te houden, de wateren -naar boven, die in de metalen kuipen nederstorten; zij alleen schijnt te leven, en -de athleten, die elkander om de acht uren aflossen, zijn niets dan deelen van het -werktuig: in plaats van de machine te beheerschen, die zij in beweging brengen, zijn -zij er de slaven van. -</p> -<p>De verhouding der in de aderen der mijn van Centorbi aanwezige zwavel bedraagt ongeveer -zes percent. Dit gehalte is betrekkelijk gering, en toch is het voldoende om de wanden -der mijn te kunnen ontsteken en ze als pek te laten koken, alleen door de vlam eener -lamp met den steen in aanraking te brengen. Overigens gaat men op dezelfde wijze in -het groot te werk, tot verkrijging van de zwavel. De uit de mijnen gehaalde brokken -worden eerst in de open lucht opgestapeld, en staan aldus gedurende korter of langer -tijd aan den verwoestenden invloed van het weder bloot; vervolgens worden zij in hoopen -geschikt boven de vuren der fornuizen. De steen splijt, en de gesmolten zwavel loopt -in de voor haar ontvangst gereed gemaakte vormen. Hoewel deze bewerking, overeenkomstig -de traditioneele sleur, een groote hoeveelheid zwavel doet verloren gaan, is evenwel -de jaarlijksche opbrengst zeer winstgevend. De mijn van den baron Sesto levert ieder -jaar twintig duizend quintalen aan den handel, ongeveer het vijfde der jaarlijksche -opbrengst van geheel Sicilië. De mijnontginningen, die over de geheele breedte van -het eiland, van Centorbi tot Girgenti plaats hebben, voorzien Europa van de twee derden -der zwavel, die het voor zijn verbruik noodig heeft. De eigenaars der siciliaansche -mijnen zijn inderdaad in het bezit van het monopolie en laten den handel veel te hooge -prijzen betalen; ook zullen zij zich niet te beklagen hebben als de eene of andere -nieuwe chemische uitvinding hen ten val brengt. -</p> -<p>Bij het verlaten der mijn voelde ik mij door mijn zwaveldampbad te zeer uitgeput, -om op nieuw den berg van Centorbi te beklimmen. Ik liep de steilten aan den zuidelijken -kant, door eindelooze graanvelden, om, vervolgens daalde ik op de boorden van Simeto -door een diep ravijn af, dat tengevolge der regens ieder jaar grooter wordt. -</p> -<p>Bijna al de bebouwde en toch woeste velden, die ik, voordat ik Aderno bereikte, doortrok, -behooren nog aan een groot vrouwenklooster en maken een leengoed (<i lang="it">feudo</i>) uit. Dat kwam ik dien avond zelven, bij het voorbijgaan van het klooster Santa Lucia, -te weten. Een groote menigte verdrong zich rondom een hoogte, waarop een omroeper -stond, die een soort van kloosterliverei droeg. Volgens oude gewoonte bood deze persoon -de verschillende perceelen van het domein te huur, en van hunne zijde zochten de pachters -hunne contracten te vernieuwen, zonder een hoogeren prijs te betalen. Door de aanwezigheid -der saamgestroomde menigte uitgelokt, klampten de nonnen zich allen aan de tralies -harer vensters vast, en sloegen het tooneel met groote belangstelling gade. -</p> -<p>Den volgenden dag mocht ik, toen ik te Catania terugkeerde, van een ander tooneel -getuige zijn. Bij het binnenkomen der stad werd ons rijtuig aan de eene zijde tegengehouden -door de ambtenaren der belasting, die zich wilden overtuigen of wij ook kaas of flesschen -olie bij ons hadden; en aan den anderen kant door een bedelmonnik, die een afschuwelijke -schilderij van zijne compositie liet kijken, de zielen in het vagevuur voorstellende. -Om den wille der waarheid ben ik verplicht te zeggen, dat mijne reisgenooten de douanen -alles behalve aangenaam ontvingen, en de meeste vriendelijkheid jegens den bedelmonnik -aan den dag legden. Deze, met zegebeden overladen en eenige giften rijker geworden, -ging deftig op een gebroken voetstuk eener kolom zitten om weder andere reizigers -af te wachten en ook van hen zijn tolrecht te heffen. Hij heerscht hier als een machthebbende, -en houdt met een gebaar vol autoriteit de voorbijgangers tegen. Veel opgeruimder gehoorzaamd -dan zijne collega-schattingheffers, stak hij als zijn hem toekomend deel de traditioneele -voor de zielen in het vagevuur bestemde belasting op, en liet de agenten van den fiscus -maar begaan, om zoo goed zij konden de verschuldigde bajochis te innen. -</p> -<p>Ik gaf de voorkeur aan den weg over zee per stoomboot naar Syracuse, en daar deze -haar vaart niet al te ver van de kust neemt, had ik een verrukkelijk <span class="pageNum" id="xd31e612">[<a href="#xd31e612">147</a>]</span>uitzicht daarop. Eerst hadden wij de bergen van Lentini in het oog; vervolgens voeren -wij het dorpje Bruca en zijne belangrijke steengroeven langs; een poos later kaap -Santa Croce, waar, naar men beweert keizerin Helena, moeder van Constantijn den Groote, -met het „ware kruis” van Golgotha landde, vanwaar dit voorgebergte zijn naam ontleent. -Bij het omzeilen der kaap zagen wij een heerlijk grieksch landschap zich voor onze -blikken ontrollen. Daar, naar de zuidzijde toe, strekt zich, zacht hellende, het schiereiland -uit, waarop eertijds twee voorsteden van Syracuse stonden. Een weinig verder, ten -westen, verheft zich de scherpe spits van het Belvedère, met bouwvallen gekroond, -en daarachter rijst eensklaps de hooge wand van den berg Hybla op, gelijk aan den -Hymettus, en even als deze door zijne bijen beroemd. Het ovale eiland Magnisi verdeelt -de golf in twee halfcirkelvormige baaien, terwijl boven de smalle kustvlakte de met -dorpen bezette hoogten zich tot een prachtig amphitheater afronden. -</p> -<p>Ten noorden van de golf heeft men een uitgestrekte haven, ten oosten door een rotsachtigen -heuvel, waarop het moderne Agosta gebouwd is, tegen de zeewinden beschermd. De haven -is uitmuntend, maar de stad allermorsigst. Het was of ik een der jeugdige steden van -Zuid-Amerika voor mij had, die reeds in puin liggen eer haar bouw nog voltooid is. -De bewoners gelijken op hunne huizen; de meesten zien er haveloos en ellendig uit. -Spoedig verlieten wij deze stad, die wij even hadden aangedaan, en naderden daarop -kaap Panagia, die zich ten noorden der golf van Syracuse uitstrekt, en reeds konden -wij op den heuvel de bouwvallen der oude grieksche vesting van Euryalus onderscheiden. -Een inwoner van Syracuse, vol geestdrift voor zijne geboortestad, wees ons met den -vinger de beroemde plekken van zijn vaderland aan. Weldra konden wij zijne aanwijzingen -ontberen; want wij voeren de „marmeren haven” binnen, sloegen een blik op het rotsachtige -eiland Ortygia, waar de huizen der stad als het ware op elkander zijn gepakt, en ontwaarden -den tempel van Minerva en de bron van Arethusa. -</p> -<p>Behalve deze bron en tempel biedt het eiland Ortygia den bezoekers niets anders aan -dan eenige archeologische merkwaardigheden, als daar zijn twee zuilen van een tempel -aan Diana gewijd, overblijfselen van baden en eenige byzantijnsche en normandische -gedenkteekenen. Het museum bevat hoogst merkwaardige zaken, waaronder een Venus van -zeldzame schoonheid, een prachtigen bronzen buste van Medusa en voortreffelijk geslagen -medailles. Toch houd ik het er voor, dat men hier niet zonder goeden uitslag opgravingen -zou kunnen ondernemen. Maar nog veel wenschelijker zou het zijn, indien deze nakomelingen -dier Grieken, die onder hunne gasten en medeburgers mannen telden als Eschylus, Pindarus, -Plato, Timoleon, Archimedes, uit hunne vernedering opstonden en hunne eertijds zoo -beroemde stad een gelukkige toekomst verschaften. Dat gedeelte van Syracuse, hetwelk -op het schiereiland stond, droeg den naam van Acradina. Al wat er van deze verdwenen -wijk is overgebleven, is een zuil van het Forum. Eenige kloosters en kerken van zeer -gewone bouwkunst hebben de paleizen en tempels vervangen; en steken hunne naakte gevels -te midden der rotsachtige vlakte op. Op dit verlaten plateau trekt niets de aandacht: -in de aarde zelve moet men de merkwaardigheden van Acradina zoeken. Naast de kerk -van San Giovanni, door twee zwaar gebaarde monniken bewaakt, ligt de ingang der katakomben -van Syracuse. Deze grafgangen, die nooit geheel zijn onderzocht, zijn veel regelmatiger -aangelegd dan die van Rome, en strekken zich over een aanmerkelijker ruimte uit. Bij -het licht der flambouwen ziet men de onderaardsche gangen zich, als de galerijen eener -indiaansche pagode, in alle richtingen verlengen; onder de bovenste verdieping der -katakomben heeft men een tweede, voorts een derde, en eindelijk nog een vierde. Niets -is in staat een grootscher denkbeeld te geven van wat de volkrijke stad Syracuse eertijds -geweest is, dan de eindelooze straten dezer necropolis, waarin millioenen lijken zijn -weggelegd. Aan weêrszijden der gangen heeft men de graven aangebracht, waar de leden -van hetzelfde gezin werden bijgezet: de echtgenoot niet ver van de vrouw, en de kinderen -onder de moeder. Grove fresco’s, bas-reliefs van luttel artistieke waarde, monogrammen -en grieksche opschriften uit het christelijk tijdperk, versieren de graven, maar de -meeste geraamten zijn tot stof vergaan, en sedert lang zijn de kostbare voorwerpen, -die in de galerijen aanwezig waren, verdwenen. Van afstand tot afstand, leiden de -hoogste galerijen naar gewelfsgewijs uitgehouwen zalen, die door een cirkelvormige -opening in de kruin met de buitenlucht gemeenschap hebben. Wanneer de zon hare stralen -door deze soort van vensters schiet en over den door zware schaduwen omringden grond -laat wemelen, stijgt de vocht als rook naar de opening op, alsof de rots door deze -stralen in brand was gestoken. -</p> -<p>Ik was koud toen ik deze sombere necropolis verliet, en met vreugde koesterde ik mij -op nieuw in den gloed der zonne van het Zuiden, en hernam ik mijne wandeling over -de witachtige rotsen, waartusschen hier en daar eenige schrale olijfboomen wassen. -Op sommige plekken was de grond, even als in een woestijn, slechts met schaarsch struikgewas -bedekt. Eensklaps, aan den anderen rotswand, ontwaar ik eene deur in een rotsspleet; -de gids opent die, en ik daal in een afgrond langs een slingerpad neder en bevind -mij in een soort van toovertuin, rijk aan groen en schaduw; het is de <i lang="it">Latomia de’ Greci</i> of de <i lang="it">Intagliatella</i>. Oranje-, citroen-, japansche mispel- en perzikenboomen, in de open lucht groeiende -en naar het licht des hemels opstijgende, verheffen zich tot op de reusachtige hoogte -van vijftien en twintig ellen; massieve heesters omringen de boomstronken; guirlanden -van slingerplanten vermengen zich met de twijgen; bloemen en vruchten bestrooien de -lanen, en tallooze vogels kwinkeleeren in het gebladerte. Boven dit elyseum van geurend -en bloeiend geboomte rijzen de spitse rotsen der steengroeven op; eenigen zijn nog -naakt en wit als in de dagen toen zij door de instrumenten der atheensche slaven bewerkt -werden; anderen zijn van boven tot beneden met klimop begroeid, of heinde en <span class="pageNum" id="xd31e624">[<a href="#xd31e624">148</a>]</span>verre langs hare hellingen met dicht heestergewas overdekt. Overigens ontbreekt alle -symmetrie en regelmatigheid op deze rotswanden, waardoor de tuin omsloten is. Hier -verheft zich geheel op zich zelve een kalkachtige rots, als een groote toren te midden -van het groen; een weinig verder ontwaart men boven haar hoofd een over den afgrond -geworpen brug tusschen twee gelijkstandig loopende steilten; elders vormen geweldig -groote van de zijden der rotsen afgetuimelde brokken zoo vele heuveltjes, van waar -men op zijn gemak het verwonderlijke schouwspel geniet, door den bochtigen en groenenden -afgrond aangeboden. -</p> -<p>Het theater is, even als een groot altaar en amphitheater, een der schoonste overblijfsels -der grieksche oudheid. Het overtrof in uitgebreidheid al de andere schouwburgen van -Sicilië en kon meer dan vier-en-twintig duizend toeschouwers bevatten. Twee derden -der opgaande banken zijn nog in bijna volmaakten staat, en de scherpe blik van een -archeoloog kan er zelfs opschriften ter eere van Jupiter en de koningen op ontcijferen. -Van hunne steenen zetels konden de burgers van Syracuse met een oogopslag het tooneel -overzien, waar de grootste feiten hunner geschiedenis waren voorgevallen. Zij zagen -te <span class="corr" id="xd31e628" title="Bron: geijk">gelijk</span> de muren en tempels van Ortygia, gedekt door het schitterende en beschuttende schild -van Minerva, de boorden van den Anapus, waar hunne vaderen zulke vreeselijke gevechten -tegen de Atheniënsers hadden gestreden, het in de verte gelegen voorgebergte van Plemmyrium, -en den ingang der haven, waar achtereenvolgens zulke schitterende overwinningen waren -behaald geworden; en daar beneden naar het westen, aan den voet der bergen, die passen, -waar eenige dagen vóór de groote ramp, de op de vlucht gejaagde legers van Demosthenes -en Niciás waren doorgetrokken. Onder het toejuichen der roemrijke daden hunner door -de tooneelspelers voorgestelde helden, konden de verzamelde inwoners van Syracuse -in het ronde, als in de lijst van een geweldig groote schilderij, de plaatsen zelven -aanschouwen waar al deze heldendaden volvoerd waren, en nog verder de blauwe golven -der Ionische zee, eens door de vaartuigen hunner korinthische voorvaderen doorkliefd. -Boven dezen schouwburg, waar eertijds duizende toeschouwers elkander verdrongen, staat -in deze dagen een molen, welks water met dunne stralen langs de banken nedersijpelt -en eenige waterplanten tusschen de losgelaten voegen der steenen onderhoudt. -</p> -<p>Terstond voorbij den molen heeft men een grafweg, die naar het bergplat van Epipolis, -ten westen van Neapolis, en andere gedeelten van Syracuse geleidt. In dezen hollen -weg zou men wanen midden in het Griekenland van eertijds, en wel vijf-en-twintig eeuwen -terug verplaatst te zijn. Aan weêrszijden van den weg staan de graven, die gereed -schijnen de lijken te ontvangen; de rots die den bodem van den weg vormt, is nog met -diepe voren doorgroefd, door de wagens der grieksche helden er in gegraven. Volgens -de overlevering heeft eertijds Timoleon, de Washington der oudheid, dezen weg ingeslagen, -toen hij zich van zijn landhuis naar het theater begaf om het woord tot het volk te -richten. In dezen nauwen weg, waar alles aan het verleden herinnert, was het mij soms -of ik den krachtigen grijsaard op de schouderen van het volk zag ronddragen. -</p> -<p>Op het groote bergplat van Epipolis, dat zich op verscheidene ellen afstands tusschen -de golf van Agosta en de vallei van Anapus uitstrekt, is geen enkele steen meer aanwezig, -geen enkel stuk puin der pilaren en tempels die het Syracuse van oudtijds uitmaakten: -alles is verdwenen, alsof de wind tot zelfs het stof der stad had weggevaagd. Alleen -het ruischen van het water, dat nu eens boven, dan weder onder den grond voortmurmelt, -roept voor een oogenblik diegenen voor de herinnering op, die tijdens de stichting -van Syracuse de waterleiding hebben gebouwd. Na een wandeling van een paar uren bereikt -men het hoogste punt van het bergplat, door de grieksche forteres van Euryalus, de -best onderhoudene die nog bestaat, gekroond. Dit verdedigingswerk, welks bouw door -den grooten Archimedes bestuurd werd, bestaat uit twee hooge door een gracht ter diepte -van acht ellen gescheiden muren, waarin overdekte wegen zijn uitgespaard, in welke -zich de krijgsknechten verscholen om zich op de belegeraars te werpen. De tweede muur, -die het hoogst is, is met vier pyramiden gekroond, waartusschen de werp-machines geplaatst -waren, even als in de nieuwere wallen de kanonnen in de daarvoor bestemde openingen. -Van deze pyramiden, waar de hagedis zich in de zon ligt te koesteren, en die eertijds -door het bloed van zoovele dapperen waren roodgekleurd, geniet men een betooverend -uitzicht, dat op Sicilië zijn wedergade niet heeft. -</p> -<p>Den volgenden dag, bij mijn bezoek aan het fort Euryalus, ging ik in de vlakte van -den Anapus geen door de Grieken en Romeinen vernield monument bezichtigen, maar een -werk der natuur, dat nog even bekoorlijk is als het ten tijde van Moschus en Theocritus -was. Het is de bron van Cyana, de azuren, zooals de zachte grieksche naam aanduidt. -Om er te komen, moet men eerst het moerassige water van den Anapus overvaren; maar -aan den voet van een dadelboom, die over de plek waar deze wateren ineenvloeien zijne -takken uitspreidt, dringt de boot tot in de zuivere kom der bron door. Aan den voet -van het terras, waarop nog heden twee geknotte kolommen van den tempel van den Olympischen -Jupiter zichtbaar zijn, doorkronkelt zij de vlakte. -</p> -<p>Allerhande vlottende zilverachtige planten vertragen den voortgang der boot; groote -massa’s van egyptischen papyrus, die men destijds voor de eenige van geheel Sicilië -hield, rijzen ter hoogte van vier en vijf ellen op, en buigen zich bevallig over de -beek, terwijl zij hare gepluimde vezels op de fijnste zijde gelijkende, zachtkens -heen en weder wiegelen. -</p> -<p>Aan de boorden der bron van Cyana nam ik afscheid van Syracuse en het grieksche landschap, -waardoor de stad is omringd, van den voet des Etna’s, die zich als een boog over mijn -hoofd spande, en van Sicilië zelf. Het was mij niet gegeven, zooals ik gehoopt had, -de prachtige zuilen van Girgenti, de kaap van den berg Eryx, de rotsachtige bergpassen -van Catalafimi en den tempel van Segeste te zien. -</p> -</div> -</div> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div class="fndiv" id="xd31e220" lang="nl"> -<p class="footnote" lang="nl"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e220src">1</a></span> Europa is de roem van het heelal,—Italië is de tuin van Europa,—Sicilië bevat Italië -in zich,—en van al hare vergezichten is dit het schoonste. <a class="fnarrow" href="#xd31e220src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div class="fndiv" id="xd31e473" lang="nl"> -<p class="footnote" lang="nl"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd31e473src">2</a></span> Vreemdeling, wees niet bang voor het dak van den wolf. Gij zult er zonder enig gevaar -gemak en goed onthaal vinden. <a class="fnarrow" href="#xd31e473src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div class="back"> -<div class="transcriberNote"> -<h2 class="main">Colofon</h2> -<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> -<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen -van welke soort dan ook. U mag het kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden -van de Project Gutenberg Licentie in dit eBoek of on-line op <a class="seclink xd31e39" title="Externe link" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. -</p> -<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctieteam op <a class="seclink xd31e39" title="Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. -</p> -<h3 class="main">Metadata</h3> -<table class="colophonMetadata" summary="Metadata"> -<tr> -<td><b>Titel:</b></td> -<td>Een uitstapje naar Sicilië</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Auteur:</b></td> -<td>Anoniem</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Aanmaakdatum bestand:</b></td> -<td>2022-10-24 19:34:25 UTC</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Taal:</b></td> -<td>Nederlands (Spelling De Vries-Te Winkel)</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Oorspronkelijke uitgiftedatum:</b></td> -<td>1868</td> -<td></td> -</tr> -</table> -<h3 class="main">Codering</h3> -<p class="first">Dit boek is weergegeven in oorspronkelijke schrijfwijze. Afgebroken woorden aan het -einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel -zijn verbeterd. Deze verbeteringen zijn aangegeven in de colofon aan het einde van -dit boek.</p> -<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> -<ul> -<li>2022-10-22 Begonnen. -</li> -</ul> -<h3 class="main">Verbeteringen</h3> -<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> -<table class="correctionTable" summary="Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst."> -<tr> -<th>Bladzijde</th> -<th>Bron</th> -<th>Verbetering</th> -<th>Bewerkingsafstand</th> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e110">25</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">.</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">,</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e119">26</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">licht</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">ligt</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e129">26</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">industreelen</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">industrieelen</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e136">26</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">vreeseker</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">vreeselijker</td> -<td class="bottom">3</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e160">27</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">overbfijfselen</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">overblijfselen</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e169">28</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">allerharmonieusste</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">allerharmonieuste</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e190">30</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">benediktijnerklooster</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">benedictijnerklooster</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e193">30</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">mozaieken</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">mozaïeken</td> -<td class="bottom">1 / 0</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e196">30</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">tweehonderd zestien</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">tweehonderdzestien</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e199">30</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">kunstenaaars</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">kunstenaars</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e281">34</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">tijtuigen</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">rijtuigen</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e301">35</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">verschillenne</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">verschillende</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e328">38</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">opoplosbaar</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">onoplosbaar</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e380">129</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">IV</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">III</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e387">129</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">-</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e407">131</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">Monpileri</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">Monpilieri</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e435">134</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">teruchtocht</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">terugtocht</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e496">138</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">.</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e519">139</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">genomen</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">gekomen</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e532">140</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">V</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">IV</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e538">140</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">Ostygia</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">Ortygia</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e552">142</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">Carcerce</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">Carcere</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e566">142</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">henenwentelt</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">henen wentelt</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e628">148</a></td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">geijk</td> -<td class="width40 bottom" lang="nl-1900">gelijk</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -</table> -</div> -</div> -<div lang='en' xml:lang='en'> -<div style='display:block; margin-top:4em'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK <span lang='nl' xml:lang='nl'>EEN UITSTAPJE NAAR SICILIË</span> ***</div> -<div style='text-align:left'> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Updated editions will replace the previous one—the old editions will -be renamed. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. -</div> - -<div style='margin-top:1em; font-size:1.1em; text-align:center'>START: FULL LICENSE</div> -<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE</div> -<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase “Project -Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg™ License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person -or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ -electronic works. See paragraph 1.E below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the -Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg™ License when -you share it without charge with others. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work -on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the -phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: -</div> - -<blockquote> - <div style='display:block; margin:1em 0'> - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most - other parts of the world at no cost and with almost no restrictions - whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms - of the Project Gutenberg License included with this eBook or online - at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you - are not located in the United States, you will have to check the laws - of the country where you are located before using this eBook. - </div> -</blockquote> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase “Project -Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg™. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg™ License. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format -other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg™ website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain -Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works -provided that: -</div> - -<div style='margin-left:0.7em;'> - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation.” - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ - works. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg™ works. - </div> -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right -of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any -Defect you cause. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™ -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™’s -goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg™ and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state’s laws. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation’s business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation’s website -and official page at www.gutenberg.org/contact -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread -public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state -visit <a href="https://www.gutenberg.org/donate/">www.gutenberg.org/donate</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of -volunteer support. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Most people start at our website which has the main PG search -facility: <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This website includes information about Project Gutenberg™, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. -</div> - -</div> -</div> -</body> -</html> diff --git a/old/69221-h/images/new-cover.jpg b/old/69221-h/images/new-cover.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index becf73a..0000000 --- a/old/69221-h/images/new-cover.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-025.jpg b/old/69221-h/images/p1868-025.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 9fef719..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-025.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-028.jpg b/old/69221-h/images/p1868-028.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 8ddc052..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-028.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-029.jpg b/old/69221-h/images/p1868-029.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index c12e318..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-029.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-032.jpg b/old/69221-h/images/p1868-032.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 4b07b72..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-032.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-033.jpg b/old/69221-h/images/p1868-033.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 31617d0..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-033.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-036.jpg b/old/69221-h/images/p1868-036.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 6dedab6..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-036.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-037.jpg b/old/69221-h/images/p1868-037.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 73f6619..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-037.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-040.jpg b/old/69221-h/images/p1868-040.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 676cd59..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-040.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-129.jpg b/old/69221-h/images/p1868-129.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 0552c1c..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-129.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-133.jpg b/old/69221-h/images/p1868-133.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 70b3f19..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-133.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-136.jpg b/old/69221-h/images/p1868-136.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index d323ba1..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-136.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-137.jpg b/old/69221-h/images/p1868-137.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 1ffcbcc..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-137.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-141.jpg b/old/69221-h/images/p1868-141.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 2c3c783..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-141.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-144.jpg b/old/69221-h/images/p1868-144.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index cfb80fe..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-144.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/69221-h/images/p1868-145.jpg b/old/69221-h/images/p1868-145.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index bd792b4..0000000 --- a/old/69221-h/images/p1868-145.jpg +++ /dev/null |
