diff options
Diffstat (limited to 'old/67307-h/67307-h.htm')
| -rw-r--r-- | old/67307-h/67307-h.htm | 8847 |
1 files changed, 0 insertions, 8847 deletions
diff --git a/old/67307-h/67307-h.htm b/old/67307-h/67307-h.htm deleted file mode 100644 index 1e4dd4d..0000000 --- a/old/67307-h/67307-h.htm +++ /dev/null @@ -1,8847 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html -PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> -<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2022-02-03T15:34:40Z using SAXON HE 9.9.1.8 . --> -<html lang="nl"> -<head> -<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8"> -<title>Aboe Bakar: Indische Roman</title> -<meta name="generator" content="tei2html.xsl, see https://github.com/jhellingman/tei2html"> -<meta name="author" content="Paulus Adrianus Daum (1850–1898)"> -<link rel="coverpage" href="images/new-cover.jpg"> -<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> -<meta name="DC.Creator" content="Paulus Adrianus Daum (1850–1898)"> -<meta name="DC.Title" content="Aboe Bakar: Indische Roman"> -<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> -<meta name="DC.Format" content="text/html"> -<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> -<style type="text/css"> /* <![CDATA[ */ -html { -line-height: 1.3; -} -body { -margin: 0; -} -main { -display: block; -} -h1 { -font-size: 2em; -margin: 0.67em 0; -} -hr { -height: 0; -overflow: visible; -} -pre { -font-family: monospace, monospace; -font-size: 1em; -} -a { -background-color: transparent; -} -abbr[title] { -border-bottom: none; -text-decoration: underline; -text-decoration: underline dotted; -} -b, strong { -font-weight: bolder; -} -code, kbd, samp { -font-family: monospace, monospace; -font-size: 1em; -} -small { -font-size: 80%; -} -sub, sup { -font-size: 67%; -line-height: 0; -position: relative; -vertical-align: baseline; -} -sub { -bottom: -0.25em; -} -sup { -top: -0.5em; -} -img { -border-style: none; -} -body { -font-family: serif; -font-size: 100%; -text-align: left; -margin-top: 2.4em; -} -div.front, div.body { -margin-bottom: 7.2em; -} -div.back { -margin-bottom: 2.4em; -} -.div0 { -margin-top: 7.2em; -margin-bottom: 7.2em; -} -.div1 { -margin-top: 5.6em; -margin-bottom: 5.6em; -} -.div2 { -margin-top: 4.8em; -margin-bottom: 4.8em; -} -.div3 { -margin-top: 3.6em; -margin-bottom: 3.6em; -} -.div4 { -margin-top: 2.4em; -margin-bottom: 2.4em; -} -.div5, .div6, .div7 { -margin-top: 1.44em; -margin-bottom: 1.44em; -} -.div0:last-child, .div1:last-child, .div2:last-child, .div3:last-child, -.div4:last-child, .div5:last-child, .div6:last-child, .div7:last-child { -margin-bottom: 0; -} -blockquote div.front, blockquote div.body, blockquote div.back { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.divBody .div1:first-child, .divBody .div2:first-child, .divBody .div3:first-child, .divBody .div4:first-child, -.divBody .div5:first-child, .divBody .div6:first-child, .divBody .div7:first-child { -margin-top: 0; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4, .h5, .h6 { -clear: both; -font-style: normal; -text-transform: none; -} -h3, .h3 { -font-size: 1.2em; -} -h3.label { -font-size: 1em; -margin-bottom: 0; -} -h4, .h4 { -font-size: 1em; -} -.alignleft { -text-align: left; -} -.alignright { -text-align: right; -} -.alignblock { -text-align: justify; -} -p.tb, hr.tb, .par.tb { -margin: 1.6em auto; -text-align: center; -} -p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument { -font-size: 0.9em; -text-indent: 0; -} -p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument { -margin: 1.58em 10%; -} -td.tocDivNum { -vertical-align: top; -} -td.tocPageNum { -vertical-align: bottom; -} -.opener, .address { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -} -.addrline { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.dateline { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -text-align: right; -} -.salute { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.signed { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.epigraph { -font-size: 0.9em; -width: 60%; -margin-left: auto; -} -.epigraph span.bibl { -display: block; -text-align: right; -} -.trailer { -clear: both; -margin-top: 3.6em; -} -span.abbr, abbr { -white-space: nowrap; -} -span.parnum { -font-weight: bold; -} -span.corr, span.gap { -border-bottom: 1px dotted red; -} -span.num, span.trans, span.trans { -border-bottom: 1px dotted gray; -} -span.measure { -border-bottom: 1px dotted green; -} -.ex { -letter-spacing: 0.2em; -} -.sc { -font-variant: small-caps; -} -.asc { -font-variant: small-caps; -text-transform: lowercase; -} -.uc { -text-transform: uppercase; -} -.tt { -font-family: monospace; -} -.underline { -text-decoration: underline; -} -.overline, .overtilde { -text-decoration: overline; -} -.rm { -font-style: normal; -} -.red { -color: red; -} -hr { -clear: both; -border: none; -border-bottom: 1px solid black; -width: 45%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -margin-top: 1em; -text-align: center; -} -hr.dotted { -border-bottom: 2px dotted black; -} -hr.dashed { -border-bottom: 2px dashed black; -} -.aligncenter { -text-align: center; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -font-size: 1.44em; -line-height: 1.5; -} -h1.label, h2.label { -font-size: 1.2em; -margin-bottom: 0; -} -h5, h6 { -font-size: 1em; -font-style: italic; -} -p, .par { -text-indent: 0; -} -p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line { -text-transform: uppercase; -} -.hangq { -text-indent: -0.32em; -} -.hangqq { -text-indent: -0.42em; -} -.hangqqq { -text-indent: -0.84em; -} -p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter { -float: left; -clear: left; -margin: 0 0.05em 0 0; -padding: 0; -line-height: 0.8; -font-size: 420%; -vertical-align: super; -} -blockquote, p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote { -font-size: 0.9em; -margin: 1.58em 5%; -} -.pageNum a, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover, a.hidden:hover, a.hidden { -text-decoration: none; -} -.advertisement, .advertisements { -background-color: #FFFEE0; -border: black 1px dotted; -color: #000; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.footnotes .body, .footnotes .div1 { -padding: 0; -} -.fnarrow { -color: #AAAAAA; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -} -.fnarrow:hover, .fnreturn:hover { -color: #660000; -} -.fnreturn { -color: #AAAAAA; -font-size: 80%; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -vertical-align: 0.25em; -} -a { -text-decoration: none; -} -a:hover { -text-decoration: underline; -background-color: #e9f5ff; -} -a.noteRef, a.pseudoNoteRef { -font-size: 67%; -line-height: 0; -position: relative; -vertical-align: baseline; -top: -0.5em; -text-decoration: none; -margin-left: 0.1em; -} -.displayfootnote { -display: none; -} -div.footnotes { -font-size: 80%; -margin-top: 1em; -padding: 0; -} -hr.fnsep { -margin-left: 0; -margin-right: 0; -text-align: left; -width: 25%; -} -p.footnote, .par.footnote { -margin-bottom: 0.5em; -margin-top: 0.5em; -} -p.footnote .fnlabel, .par.footnote .fnlabel { -float: left; -margin-left: -0.1em; -margin-top: 0.9em; -min-width: 1.0em; -padding-right: 0.4em; -} -.apparatusnote { -text-decoration: none; -} -.apparatusnote:target, .fndiv:target { -background-color: #eaf3ff; -} -table.tocList { -width: 100%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -border-width: 0; -border-collapse: collapse; -} -td.tocPageNum, td.tocDivNum { -text-align: right; -min-width: 10%; -border-width: 0; -white-space: nowrap; -} -td.tocDivNum { -padding-left: 0; -padding-right: 0.5em; -} -td.tocPageNum { -padding-left: 0.5em; -padding-right: 0; -} -td.tocDivTitle { -width: auto; -} -p.tocPart, .par.tocPart { -margin: 1.58em 0; -font-variant: small-caps; -} -p.tocChapter, .par.tocChapter { -margin: 1.58em 0; -} -p.tocSection, .par.tocSection { -margin: 0.7em 5%; -} -table.tocList td { -vertical-align: top; -} -table.tocList td.tocPageNum { -vertical-align: bottom; -} -table.inner { -display: inline-table; -border-collapse: collapse; -width: 100%; -} -td.itemNum { -text-align: right; -min-width: 5%; -padding-right: 0.8em; -} -td.innerContainer { -padding: 0; -margin: 0; -} -.index { -font-size: 80%; -} -.index p { -text-indent: -1em; -margin-left: 1em; -} -.indexToc { -text-align: center; -} -.transcriberNote { -background-color: #DDE; -border: black 1px dotted; -color: #000; -font-family: sans-serif; -font-size: 80%; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.missingTarget { -text-decoration: line-through; -color: red; -} -.correctionTable { -width: 75%; -} -.width20 { -width: 20%; -} -.width40 { -width: 40%; -} -p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint { -color: #666666; -font-size: 80%; -} -span.musictime { -vertical-align: middle; -display: inline-block; -text-align: center; -} -span.musictime, span.musictime span.top, span.musictime span.bottom { -padding: 1px 0.5px; -font-size: xx-small; -font-weight: bold; -line-height: 0.7em; -} -span.musictime span.bottom { -display: block; -} -ul { -list-style-type: none; -} -.splitListTable { -margin-left: 0; -} -.splitListTable td { -vertical-align: top; -} -.numberedItem { -text-indent: -3em; -margin-left: 3em; -} -.numberedItem .itemNumber { -float: left; -position: relative; -left: -3.5em; -width: 3em; -display: inline-block; -text-align: right; -} -.itemGroupTable { -border-collapse: collapse; -margin-left: 0; -} -.itemGroupTable td { -padding: 0; -margin: 0; -vertical-align: middle; -} -.itemGroupBrace { -padding: 0 0.5em !important; -} -.titlePage { -border: #DDDDDD 2px solid; -margin: 3em 0 7em 0; -padding: 5em 10% 6em 10%; -text-align: center; -} -.titlePage .docTitle { -line-height: 1.7; -margin: 2em 0 2em 0; -font-weight: bold; -} -.titlePage .docTitle .mainTitle { -font-size: 1.8em; -} -.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, -.titlePage .docTitle .volumeTitle { -font-size: 1.44em; -} -.titlePage .byline { -margin: 2em 0 2em 0; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.5; -} -.titlePage .byline .docAuthor { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -.titlePage .figure { -margin: 2em auto; -} -.titlePage .docImprint { -margin: 4em 0 0 0; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.5; -} -.titlePage .docImprint .docDate { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -div.figure { -text-align: center; -} -.figure { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.floatLeft { -float: left; -margin: 10px 10px 10px 0; -} -.floatRight { -float: right; -margin: 10px 0 10px 10px; -} -p.figureHead, .par.figureHead { -font-size: 100%; -text-align: center; -} -.figAnnotation { -font-size: 80%; -position: relative; -margin: 0 auto; -} -.figTopLeft, .figBottomLeft { -float: left; -} -.figTopRight, .figBottomRight { -float: right; -} -.figure p, .figure .par { -font-size: 80%; -margin-top: 0; -text-align: center; -} -img { -border-width: 0; -} -td.galleryFigure { -text-align: center; -vertical-align: middle; -} -td.galleryCaption { -text-align: center; -vertical-align: top; -} -body { -padding: 1.58em 16%; -} -.pageNum { -display: inline; -font-size: 8.4pt; -font-style: normal; -margin: 0; -padding: 0; -position: absolute; -right: 1%; -text-align: right; -letter-spacing: normal; -} -.marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -left: 1%; -position: absolute; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -} -.right-marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -right: 3%; -position: absolute; -text-indent: 0; -text-align: right; -width: 11% -} -.cut-in-left-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -float: left; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -padding: 0.8em 0.8em 0.8em 0; -} -.cut-in-right-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -float: right; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: right; -padding: 0.8em 0 0.8em 0.8em; -} -span.tocPageNum, span.flushright { -position: absolute; -right: 16%; -top: auto; -text-indent: 0; -} -.pglink::after { -content: "\0000A0\01F4D8"; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.catlink::after { -content: "\0000A0\01F4C7"; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.exlink::after, .wplink::after, .biblink::after, .qurlink::after, .seclink::after { -content: "\0000A0\002197\00FE0F"; -color: blue; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.pglink:hover { -background-color: #DCFFDC; -} -.catlink:hover { -background-color: #FFFFDC; -} -.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover, .qurlink:hover, .seclin:hover { -background-color: #FFDCDC; -} -body { -background: #FFFFFF; -font-family: serif; -} -body, a.hidden { -color: black; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -text-align: center; -font-variant: small-caps; -font-weight: normal; -} -p.byline { -text-align: center; -font-style: italic; -margin-bottom: 2em; -} -.div2 p.byline, .div3 p.byline, .div4 p.byline, .div5 p.byline, .div6 p.byline, .div7 p.byline { -text-align: left; -} -.figureHead, .noteRef, .pseudoNoteRef, .marginnote, .right-marginnote, p.legend, .verseNum { -color: #660000; -} -.rightnote, .pageNum, .lineNum, .pageNum a { -color: #AAAAAA; -} -a.hidden:hover, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover { -color: red; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6 { -font-weight: normal; -} -table { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.tablecaption { -text-align: center; -} -.arab { font-family: Scheherazade, serif; } -.aran { font-family: 'Awami Nastaliq', serif; } -.grek { font-family: 'Charis SIL', serif; } -.hebr { font-family: Shlomo, 'Ezra SIL', serif; } -.syrc { font-family: 'Serto Jerusalem', serif; } -/* CSS rules generated from rendition elements in TEI file */ -#blue { -color: blue; -} -/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */ -.cover-imagewidth { -width:480px; -} -.xd31e101 { -text-align:center; font-size:large; -} -.titlepage-imagewidth { -width:431px; -} -.xd31e130 { -text-align:center; font-size:small; -} -.xd31e139 { -font-size:small; -} -.o009width { -width:92px; -} -.o019width { -width:65px; -} -.o030width { -width:131px; -} -.o038width { -width:130px; -} -.o044width { -width:129px; -} -.o051width { -width:130px; -} -.o060width { -width:131px; -} -.o069width { -width:65px; -} -.o079width { -width:130px; -} -.o102width { -width:129px; -} -.o112width { -width:65px; -} -.o121width { -width:130px; -} -.indentxd31e2023 { -padding-left: 2em; -} -.o131width { -width:130px; -} -.o142width { -width:131px; -} -.o151width { -width:55px; -} -.o163width { -width:129px; -} -.o173width { -width:130px; -} -.o181width { -width:65px; -} -.o191width { -width:92px; -} -.o209width { -width:66px; -} -.xd31e3237 { -text-align:center; -} -.o2\.019width { -width:129px; -} -.o2\.027width { -width:131px; -} -.o2\.035width { -width:130px; -} -.o2\.043width { -width:92px; -} -.o2\.052width { -width:55px; -} -.o2\.062width { -width:93px; -} -.o2\.072width { -width:131px; -} -.o2\.081width { -width:55px; -} -.o2\.090width { -width:129px; -} -.o2\.097width { -width:92px; -} -.o2\.106width { -width:55px; -} -.o2\.114width { -width:130px; -} -.o2\.123width { -width:92px; -} -.o2\.130width { -width:93px; -} -.o2\.136width { -width:93px; -} -.o2\.146width { -width:93px; -} -.o2\.155width { -width:55px; -} -.o2\.165width { -width:55px; -} -.o2\.209width { -width:92px; -} -@media handheld { -} -/* ]]> */ </style> -</head> -<body> -<div lang='en'> -<p style='text-align:center; font-size:1.2em; font-weight:bold'>The Project Gutenberg eBook of <span lang='nl'>Aboe Bakar</span>, by Paulus Adrianus Daum</p> -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online -at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you -are not located in the United States, you will have to check the laws of the -country where you are located before using this eBook. -</div> -</div> - -<p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Title: <span lang='nl'>Aboe Bakar</span></p> -<p style='display:block; margin-left:2em; text-indent:0; margin-top:0; margin-bottom:1em;'><span lang='nl'>Indische Roman</span></p> -<p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Author: Paulus Adrianus Daum</p> -<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Release Date: February 3, 2022 [eBook #67307]</p> -<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Language: Dutch</p> - <p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em; text-align:left'>Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This book was produced from scanned images of public domain material from the Google Books project.)</p> -<div style='margin-top:2em; margin-bottom:4em'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK <span lang='nl'>ABOE BAKAR</span> ***</div> -<div class="front"> -<div class="div1 cover"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure cover-imagewidth"><img src="images/new-cover.jpg" alt="Nieuw ontworpen voorkant." width="480" height="720"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e99">[<a href="#xd31e99">1</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div class="div1 frenchtitle"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first xd31e101">ABOE BAKAR -<span class="pageNum" id="xd31e103">[<a href="#xd31e103">3</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div class="div1 titlepage"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure titlepage-imagewidth"><img src="images/titlepage.png" alt="Oorspronkelijke titelpagina." width="431" height="720"></div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="titlePage"> -<div class="docTitle"> -<div class="mainTitle">ABOE BAKAR</div> -<div class="subTitle">INDISCHE ROMAN</div> -</div> -<div class="byline">DOOR<br> -<span class="docAuthor">MAURITS</span></div> -<div class="docImprint">BATAVIA<br> -G. KOLFF & Co. -<br> -’S-GRAVENHAGE<br> -LOMAN & FUNKE</div> -</div> -<p><span class="pageNum" id="xd31e128">[<a href="#xd31e128">4</a>]</span></p> -<div class="div1 imprint"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first xd31e130">GEDRUKT BIJ H. C. A. THIEME, NIJMEGEN. -<span class="pageNum" id="xd31e132">[<a href="#xd31e132">5</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="toc" class="div1 contents"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">INHOUD.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">EERSTE DEEL -</p> -<table class="tocList"> -<tr> -<td class="tocDivNum xd31e139">Hoofdstuk.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> -</td> -<td class="tocPageNum xd31e139">Bladz.</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">I.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch1" id="xd31e149">Kennismaking met een onaangenaam mensch</a> </td> -<td class="tocPageNum">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">II.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2" id="xd31e158">Een jaloersch heer</a> </td> -<td class="tocPageNum">10</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">III.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch3" id="xd31e167">Een treurig voorval</a> </td> -<td class="tocPageNum">20</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">IV.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch4" id="xd31e176">Niet zonder reden jaloersch</a> </td> -<td class="tocPageNum">31</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">V.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch5" id="xd31e185">De in ongenade gevallen president</a> </td> -<td class="tocPageNum">39</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">VI.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch6" id="xd31e194">Het vierde kind</a> </td> -<td class="tocPageNum">45</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">VII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch7" id="xd31e203">Adam wordt een knappe jongen</a> </td> -<td class="tocPageNum">52</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">VIII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch8" id="xd31e212">De knaap vertrekt naar Batavia</a> </td> -<td class="tocPageNum">61</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">IX.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch9" id="xd31e221">Laaghartige wraakzucht</a> </td> -<td class="tocPageNum">70</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">X.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch10" id="xd31e230">Teleurgestelde verwachtingen</a> </td> -<td class="tocPageNum">80</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XI.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch11" id="xd31e240">Onaangename brieven uit Holland</a> </td> -<td class="tocPageNum">91</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch12" id="xd31e249">Een mislukt jongmensch</a> </td> -<td class="tocPageNum">103</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XIII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch13" id="xd31e258">Een voorzichtige moeder</a> </td> -<td class="tocPageNum">113</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XIV.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch14" id="xd31e267">Een onaangename verrassing</a> </td> -<td class="tocPageNum">122</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XV.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch15" id="xd31e276">Een declaratie in optima forma</a> <span class="pageNum" id="xd31e281">[<a href="#xd31e281">6</a>]</span></td> -<td class="tocPageNum">132</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XVI.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch16" id="xd31e286">Aan boord van een mailstoomer</a> </td> -<td class="tocPageNum">143</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XVII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch17" id="xd31e295">In Indië terug, maar.… aan een sterfbed</a> </td> -<td class="tocPageNum">152</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XVIII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch18" id="xd31e304">Het gevonden portret</a> </td> -<td class="tocPageNum">164</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XIX.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch19" id="xd31e313">Een nieuwe vlam</a> </td> -<td class="tocPageNum">174</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XX.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch20" id="xd31e322">Onterfd</a> </td> -<td class="tocPageNum">182</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XXI.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch21" id="xd31e331">Vergeefsche moeite</a> </td> -<td class="tocPageNum">192</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XXII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch22" id="xd31e341">Adam is ontevreden</a> </td> -<td class="tocPageNum">201</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XXIII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch23" id="xd31e350">Moederliefde</a> </td> -<td class="tocPageNum">210</td> -</tr> -</table><p> -<span class="pageNum" id="xd31e356">[<a href="#xd31e356">230</a>]</span> -</p> -<p>TWEEDE DEEL -</p> -<table class="tocList"> -<tr> -<td class="tocDivNum xd31e139">Hoofdstuk.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> -</td> -<td class="tocPageNum xd31e139">Bladz<span class="corr" id="xd31e367" title="Niet in bron">.</span></td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">I.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.1" id="xd31e373">Vervlogen hoop en een nieuwe verbintenis</a> </td> -<td class="tocPageNum">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">II.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.2" id="xd31e382">Ik wil niet gelijk gesteld worden</a> </td> -<td class="tocPageNum">9</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">III.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.3" id="xd31e391">Het Europeesch vernis verdwijnt</a> </td> -<td class="tocPageNum">20</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">IV.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.4" id="xd31e400">Opnieuw verloofd en getrouwd</a> </td> -<td class="tocPageNum">28</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">V.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.5" id="xd31e409">Onaangename ontmoeting en wroeging</a> </td> -<td class="tocPageNum">36</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">VI.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.6" id="xd31e418">Aboe Bakars teleurstelling</a> </td> -<td class="tocPageNum">44</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">VII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.7" id="xd31e427">Een beschaafd Mohammedaan</a> </td> -<td class="tocPageNum">53</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">VIII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.8" id="xd31e436">Ongelukkige familieberichten</a> </td> -<td class="tocPageNum">63</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">IX.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.9" id="xd31e445">Schoonmoeder en schoondochter</a> </td> -<td class="tocPageNum">73</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">X.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.10" id="xd31e454">Een trouweloos Mohammedaan</a> </td> -<td class="tocPageNum">82</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XI.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.11" id="xd31e464">Hoe zal ik sterk zijn?</a> </td> -<td class="tocPageNum">91</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.12" id="xd31e473">Zonderlinge ontmoeting</a> </td> -<td class="tocPageNum">98</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XIII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.13" id="xd31e482">Aboe Bakar kiest zich een tweede vrouw</a> </td> -<td class="tocPageNum">107</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XIV.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.14" id="xd31e491">Geldelijke verwikkelingen</a> </td> -<td class="tocPageNum">115</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XV.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.15" id="xd31e500">Men kan geen priester en koopman zijn</a> <span class="pageNum" id="xd31e505">[<a href="#xd31e505">231</a>]</span></td> -<td class="tocPageNum">124</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XVI.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.16" id="xd31e510">Een listig mensch</a> </td> -<td class="tocPageNum">131</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XVII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.17" id="xd31e519">Wacht u voor zulke vrienden</a> </td> -<td class="tocPageNum">137</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XVIII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.18" id="xd31e528">Toenadering tusschen de vrouwen</a> </td> -<td class="tocPageNum">147</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XIX.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.19" id="xd31e537">Minah op een verboden weg</a> </td> -<td class="tocPageNum">156</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XX.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.20" id="xd31e546">Aboe Bakars ondergang voorbereid</a> </td> -<td class="tocPageNum">166</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XXI.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.21" id="xd31e555">Een dubbel offer gebracht</a> </td> -<td class="tocPageNum">174</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XXII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.22" id="xd31e565">Dailah ontdekt het gevaar</a> </td> -<td class="tocPageNum">186</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XXIII.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.23" id="xd31e574">„Ze hebben hem vermoord.”</a> </td> -<td class="tocPageNum">196</td> -</tr> -<tr> -<td class="tocDivNum">XXIV.</td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"> <a href="#ch2.24" id="xd31e583">Besluit</a> </td> -<td class="tocPageNum">210</td> -</tr> -</table><p> -<span class="pageNum" id="xd31e589">[<a href="#xd31e589">7</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -<div class="body"> -<div class="div0 volume"> -<h2 class="main">EERSTE DEEL.</h2> -<div id="ch1" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e149">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top2.png" alt="EERSTE HOOFDSTUK." width="541" height="95"></div> -<h2 class="label">EERSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Kennismaking met een onaangenaam mensch.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het parelgrijs van den jongen dag bij zwaar bedekte lucht, gaf het Indisch landschap -een westersche tint. Er ontbrak iets aan: de groote, gloeiende vuurbol wierp er zijn -heete gouden lichtbundels niet over; hulde niet alles in het zware oostersche geel, -met omhoog het scherp-blauw gewelf, beneden de hevige luchttrillingen boven den bodem. -Nu lag alles in een heiïgen toon als in Zondagsrust. -</p> -<p>Ver over de alluviale vlakte gingen de weidegronden, door leidingen gedeeld in breede -strooken; bont en lakenveldsch vee in afwisselend grillig robe-dessin, <span class="pageNum" id="xd31e600">[<a href="#xd31e600">8</a>]</span>wierp grazend de koppen naar rechts en links, zoekend de fijne beetjes in den groenen -voêrbodem; en had niet hier en daar een groepje palmen de kronen van groote bladerrissen -hoog opgestoken boven de dunne gladde basten,—men had zich kunnen verbeelden een stukje -Holland te zien. -</p> -<p>In de lekkere stille koelte kwam maar heel even de zeewind over, met kleine beweginkjes -in de bladeren, een ideetje van fluisterend geluid door den grooten bloementuin; niet -eens sterk genoeg om er de overstaande rozen te ontblaren. -</p> -<p>Behoedzaam liep John Silver tusschen de struiken door, op het gelaat den grooten ernst -van heel gewone menschen bij geringe bezigheden; dat was zijn liefhebberij, zijn eenige; -dit vroegere stuk weide had hij herschapen in zoo’n mooien grooten hof; de oppervlakkig -waarneembare geschiedenis van elke plant kende hij; zijn lust in bloemkweeken had -hem tot leeren aangespoord, en zijn dagelijksche zorg had hem het egoïstisch individueel -<span class="pageNum" id="xd31e605">[<a href="#xd31e605">9</a>]</span>„verstand” ervan doen krijgen, niet vatbaar voor overdracht. -</p> -<p>Hij keek, toen hij klaar was, nog eens om, als voor een generale inspectie; van de -houten trap zijner ruime paalwoning over de groote variëteit van kleurvlekjes, in -het <i lang="fr">à jour</i> groen langs de paggers en in de perken. En zijn bruine kop knikte goedkeurend, de -blauwige lippen wegtrekkend in een breeden tevreden glimlach, toonend twee rijen mooie -sterke manstanden. -</p> -<p>Er was gedekt binnen met grof, groezelig tafelgoed, een gebarsten bord van aardewerk -en tinnen tafelgerei. Een pisangblad, dichtgespeld met een <i lang="ms">lidi</i>, lag in het midden. John nam het, liet zich neer op een laag kinderstoeltje en at, -’t geopend blad op de scherp opstekende beenknieën, de rijst eruit met de vingers, -die stijf in de massa gingen en het dus uitgewigde langs in den mond werkten; zóó -dejeuneerde hij lekker met een glas schoon water erbij; een strootje als <i lang="en">after-breakfast</i> sigaar. -</p> -<p>Dan slofte hij langzaam door een gangetje tusschen <span class="pageNum" id="xd31e622">[<a href="#xd31e622">10</a>]</span>de zijkamer naar voren, waar hij ver over ’t vlakke strand uitkeek in de groote Indische -zee, die, door duizenden eilandjes gebroken, in korten golfslag aanbolde met bij oostersche -langzaamheid onharmonische drift. John greep een kijker, die aan een touwtje hing -boven de balustrade en loerde in de verte of hij ook een schip zag, gelijk hij wel -twintigmaal op ’n dag deed, na het tuinonderhoud, zijn belangrijkste bezigheid. Er -was niets te zien dien ochtend; inlandsch getuigd klein goed balanceerde gemoedelijk -op het water, binnenvallend na slechte vischvangst door de wolkenlucht. Geen rookzuiltje -van een stoomer, nergens het zeilentuig van een ranken klipper; zelfs geen schoenertje -onder den wal; alles „flauwe kul” dien ochtend, dacht hij. -</p> -<p>Een span batakkertjes vloog voorbij; een hand met ’n zakdoek en een andere wuifden -op onder het rijden, en Silver handzwaaide en boog met groot vertoon van vriendelijkheid -terug. Maar toen ze uit ’t gezicht waren, schudde hij er het hoofd over. Zoo’n gekke -vent! Was hij niet een <i lang="ms">njo</i>, net als hij zelf? -<span class="pageNum" id="xd31e629">[<a href="#xd31e629">11</a>]</span></p> -<p>De omstandigheden van dien Verlande waren heel erg gelijk aan de zijne! Allebei hadden -ze fortuin, in huizen, in perken op de eilanden en in goede papieren; allebei konden -ze het stellen buiten den arbeid, geld overhoudend bij hun geringe behoeften. -</p> -<p>Daar had nu die malle vent, die Verlande, een <i lang="fr">pur-sang</i> vrouwtje getrouwd en .… uit was het met zijn goede leven; nu moest hij gekleed en -wel met haar toeren, met haar visites maken en de lieden recepieeren. En dan de <i lang="ms">soesah</i> in huis, met die Hollandsche wrijf- en poets-dames, die geen bedienden kunnen houden, -zich dood ergeren aan vlekjes en stofjes, en altijd aan klimaat-ziektetjes sukkelen. -Wat ’n leven! Verbeel je dat hij .… -</p> -<p>John Silver moest erom lachen. Neen, zoo „stom” was hij waarachtig niet en zou hij -ook nooit worden! -</p> -<p>Hij hield zich maar aan zijn gewone <i lang="ms">njai</i>; zij had al drie kinderen met hem en dreigde met het vierde. -<span class="pageNum" id="xd31e646">[<a href="#xd31e646">12</a>]</span></p> -<p><i lang="ms">Soedah</i>, wat kon ’t hem schelen! Hij had er geen last van; ze leefden in de bijgebouwen bij -hun moeder; ze kostten haast niks; veel minder dan hun moeder door een stillen handel -in <i lang="ms">batiks</i> en diamanten verdiende; ze stonden op zijn naam en hij zond ze naar de gouvernementsschool. -<i lang="ms">Habis perkara!</i> Voor de rest geen bemoeienis. Als het meisje niets leerde dan <i lang="ms">kwee-kwee</i> maken, zou ze toch wel trouwen want ze was knap en ze had geld; als de jongens dom -bleven, dan maar het land op. -</p> -<p>En zoo’n Verlande nu, met een Hollandsche vrouw, de opvoeding later van die <i lang="ms">totok</i> kinderen, die natuurlijk allemaal in Holland moesten studeeren om geleerden te worden -.… Nu <i>die</i> zou er pleizier van hebben! -</p> -<p>Plotseling trok zijn gezicht, uit de plooien van vroolijke zelfgenoegzaamheid glad, -met een uitdrukking van groote verbazing de wenkbrauwen op. Wat zag hij daar? Bukkend -doorgaand onder het atappen overdek der gangetjes langs de bijgebouwen, <span class="pageNum" id="xd31e669">[<a href="#xd31e669">13</a>]</span>kwam rechtop in het licht, vlak vóór hem de groote figuur van een arabier, den kleurigen -tulband ’n beetje scheef op den mooien van gitzwart krulhaar ombaarden kop; helder -wit fladderde zijn lang onderkleed, tusschen de opening van zijn ruischend gewaad -van hemelsblauwe zijde; onderdanig groetend, maar rustig, in groote gemak-stappen, -ging hij heen, over de grind met het dof geglinster van de verlakte lage schoenen -om zijn bloote bruine voeten. -</p> -<p>Maar Silver had niet teruggegroet; het lichtte rood op in zijn diepliggende zwarte -oogen. Zoo’n gladakker! zoo’n brutale hadramautsche smeerlap! En dat terwijl hij, -honderdmaal was maar eens, zijn huishoudster had gezegd, dat er nooit of nimmer een -arabier op zijn erf of in zijn huis mocht komen! Met driftige stappen, het hoofd gebogen -over de weinig ontwikkelde ingevallen borstkast, liep hij naar omlaag, in zijn haast -met zijn gezicht tegen een lijntje, wat hem boozer maakte, en hij stoof de kamer in -van zijn <i lang="ms">njai</i>, juist, de <span class="pageNum" id="xd31e676">[<a href="#xd31e676">14</a>]</span>armen omhoog, bezig te verwisselen van baadje. -</p> -<p>Ook dàt stemde hem niet beter; hij vloekte en schold en dreigde, razend van opgewondenheid, -al maar herhalend, dat hij „het” niet hebben wilde; zij zweeg, en toen hij uitgeraasd -had, wees ze naar een doos op de tafel. „Ik kan geen zaken doen en geen geld verdienen, -als ik met de menschen niet praten mag.” -</p> -<p>Hij had de doos wel gezien, en door al zijn schelden heen, was hij er nieuwsgierig -naar geweest. Nu nam hij haar op en haalde er de dikke opgerolde lapjes uit, waarin -diamanten haarspelden geprikt zaten; hij ging bij het open venstertje staan en liet -het invallend licht door de steenen spelen, scherp oplettend, het hoofd ook mee bewegend -bij het bespieden van straalbreking en kleurwisseling. -</p> -<p>„Prullen zijn het, die de smeerlap brengt. Dáár, dáár!” riep hij luid, smadelijk haar -de steenen vlak voor het gezicht houdend, en aanwijzend met de knokkelvingers, „die -heeft een vlek; die ook; dat is een erge gele; dat ook! en ik geloof waarachtig <span class="pageNum" id="xd31e682">[<a href="#xd31e682">15</a>]</span>dat er foelie achter zit. Prullen, anders niet!” -</p> -<p>Met groot vertoon van geringschatting, wierp hij de steenen terug in de doos. -</p> -<p>„Dàt zeg ik je: als ik den smeerlap ooit weer zie op mijn erf, hem of een zijner vuile -Arabische kontjo’s, jaag ik ze een schot ganzenhagel in hun bast. Ik zal m’n geweer -naast m’n stoel zetten in de galerij; ik schiet ze dood. Ziedaar!” -</p> -<p>En onder die bedreiging had hij, grimmig, haar herhaaldelijk geslagen op de dikke -schouders en armen; tot ze ook woedend <i lang="ms">adoe!</i> had geroepen, minder als een klagelijken uitroep van pijn, dan alsof ze ermeê terugschold. -</p> -<div class="figure o009width"><img src="images/bottom5.png" alt="Ornament." width="92" height="54"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e695">[<a href="#xd31e695">16</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e158">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top2.png" alt="TWEEDE HOOFDSTUK." width="541" height="95"></div> -<h2 class="label">TWEEDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Een jaloersch heer.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">’t Had Silver heelemaal zenuwachtig gemaakt; hij greep, boven, ’n volle <i lang="ms">gendie</i>, schonk zich ’n groot glas water en dronk het achtereen uit; maar kwaad bleef hij; -zachtjes door razend, in woeste jaloerschheid; telkens eraan denkend, dat ze van baadje -had verwisseld; zich opnieuw opwindend als hij begon te bedaren. -</p> -<p>Eindelijk wilde hij weer standjes gaan maken en slofte driftig de trap af, maar een -inlander, buigend, de rechterhand steunend met de linker, gaf hem een brief. Dat leidde -hem af. Het was „van wege” de societeit, zijn grootsten trots. Men <span class="pageNum" id="xd31e707">[<a href="#xd31e707">17</a>]</span>had hem tot president „gebombardeerd,” zooals de jongelui zeiden. -</p> -<p>Hij was op de plaats gevestigd; hij had geld en niets te doen,—zoo’n man moet „maar” -president van het kleine clubje zijn, dat eens in de week, Zaterdagsavonds, in ’t -gebouwtje met steenen buitenmuur en bamboezen binnenwanden, de societeit <i>Belvedère</i>, bijeenkwam. Dáárom hadden zij het hem gemaakt. -</p> -<p>John Silver zette zijn gouden bril op en ging met presidiale waardigheid aan zijn -schrijftafel zitten. Er was een „voorstel” ingekomen, natuurlijk voor een pretje, -andere voorstellen kwamen er nooit in, en de secretaris, die den brief geschreven -had, meende dat over dit voorstel moest vergaderd worden; hij was het eens daarmee, -geheel eens, en hij zette zich aan het pennen van het antwoord, ernstig met een <i>business</i>-gezicht; en hij snauwde een bediende af, die hem iets kwam vragen, met een: „Zie -je niet, dat ik zit te werken?” -</p> -<p>Daar men reeds dienzelfden avond een prealabele <span class="pageNum" id="xd31e719">[<a href="#xd31e719">18</a>]</span>bestuursvergadering zou houden, hield hem dat ’t verdere van den dag bezig; maar hij -vergat den schilderachtigen arabier niet, den „stinkert” zooals hij zei; den „woestijnschurk,” -den hadramautschen roover, en hij bleef ongenaakbaar, de honden schoppend, die jankend -naar buiten vlogen, schreeuwend tegen de kinderen en bedienden, in groot bangmakerig -vertoon met zijn geladen geweer, dat, als hij het hard neerzette op den houten vloer -der paalwoning, ondanks de fijne matbedekking een daverend geweld veroorzaakte. -</p> -<p>’s Avonds voor hij heenging, haalde hij er zijn <i lang="ms">njai</i> nog eens bij, en hield een quasi-gemoedelijke speech in het Maleisch; zij zag daar -nu het geweer staan, en hij zwoer bij God en bij de graven zijner ouders, dat hij -elken arabier, die ooit of immer op zijn erf mocht komen, zou neerschieten als een -hond en den kerel van dien ochtend,—ja, als hij dien onder schot kreeg …! Haar kalm -gezicht van rustige, welgedane inlandsche trouw, vertrok er geen spier bij. -<span class="pageNum" id="xd31e726">[<a href="#xd31e726">19</a>]</span></p> -<p>„Ik zou het geweer maar in de kamer zetten,” zei ze. „Er zou nog ongeluk van kunnen -komen.” -</p> -<p>Eigenlijk vond hij dat ook; hij voelde zich niet zoo veilig tegenover een geweer, -als hij deed voorkomen. Uit zijn verhalen wist ieder die hem kende, dat hij een Nimrod -was. Zoodra het jagen ter sprake kwam, raakte hij in extase; dan vertelde hij van -jachten op tijgers, <i lang="ms">bantengs</i>, rhinocerossen en wilde varkens; van ongelooflijke hoeveelheden snippen en wilde -duiven, gevallen door zijn moordend lood. En men geloofde het wel niet, zooals hij -het zat op te snijden, maar hield hem toch voor een jager. Nu, dat was hij in ’t geheel -niet. Zijn eerste stuk wild moest hij nog schieten. Zijn geweren waren goed onderhouden -en een enkele maal schoot hij ze door voor het onderhoud, eigenlijk blij, als dat -was afgeloopen; hij hield er niet van. -</p> -<p>Maar nu zou hij, omdat <i>zij</i> zoo bang was en omdat <i>zij</i> het verzocht, voor ditmaal het geweer terugzetten in het rek; doch indien ooit van -z’n <span class="pageNum" id="xd31e739">[<a href="#xd31e739">20</a>]</span>leven.… en nogmaals volgde de geheele serie scheldwoorden tegen arabieren en de vreeselijke -bedreigingen, die hij <i lang="la">casu quo</i> ten uitvoer zou brengen. Zij zou, meende hij, nu wel bang genoeg wezen. -</p> -<p>De waarheid was, dat zij hem uitlachte in haar hart, wetende welk een druktemaker -hij was, en hoe bitter weinig er stak achter zijn praatjes; maar zij was wel zoo slim -het door niets te laten merken, en zij ging zwijgend, stilletjes weg, terug naar haar -gewoon dagverblijf in de bijgebouwen, hem in den waan latend, dat hij door zijn demonstratie -met het geweer grooten indruk had gemaakt. -</p> -<p>In de bestuursvergadering van de societeit hield hij zijn waardigheid hoog op; hij -sprak er met bombastische boekenwoorden en termen uit ambtsbrieven, over de geringste -dingen, wenkbrauwfronsend achter den gouden bril, afgepast in zijn bewegingen, een -dikke gouden horlogeketting bungelend op een wit piqué vest; vreeselijk royaal, maar -altijd even deftig, in het volle gevoel van zijn <span class="pageNum" id="xd31e748">[<a href="#xd31e748">21</a>]</span>presidiale positie; hij vroeg dadelijk aan „de heeren” hem het genoegen te doen „iets -te gebruiken.” En oplettend sloeg hij onder het vergaderen de vorderingen der heeren -gade in het rooken en drinken, altijd op het juiste moment bij de hand met zijn sigarenkoker -en de gebruikspropositie. -</p> -<p>Het liep dien avond alweêr af naar wensch; over het ingekomen „voorstel” werd veel -gepraat, tot men het na „ampele discussie” eens werd over het pretje. Men zat nog -een uurtje rustig bijeen in de achtergalerij, aan een zwarte ronde tafel met een ijzeren -rand eronder, voor het opzetten van de voeten; en boven, aan een lat van de dakbedekking, -een slechte petroleumlamp met dunne roodachtige vlam. -</p> -<p>Daarbuiten over de groote zee lag alles in het zachte glimlicht der maan, zoo mooi -weerspiegeld bij het zacht bewegen van het water. Maar de menschen gaven er de voorkeur -aan in huis te zitten bij leelijk lamplicht. -</p> -<p>„Wat heb je toch kranige kerels onder die <span class="pageNum" id="xd31e754">[<a href="#xd31e754">22</a>]</span>arabieren,” zei, onder het napraten, een jong officier, ook ’n bestuurslid. -</p> -<p>Het gezicht van John Silver betrok; de opmerking, dat zag hij, was rechtstreeks tot -hem gericht, en hij zei: „Ja,” niet voornemens verder iets te zeggen. -</p> -<p>„Ik zag er van morgen één bij u het erf afkomen,” ging de luitenant voort, „’n mooie -kerel, een kranig type. Jongens, ’n bataljon van zulke kerels, dat moet ’n gezicht -wezen.” -</p> -<p>„Hij had zaken met me gedaan,” zei Silver haastig. „Zulke kerels komen nooit in mijn -huis of zij moeten zaken hebben met mij persoonlijk. Het is gemeen volk.” -</p> -<p>„Och, waarom zouden ze gemeener zijn, door de bank, dan ander volk?” -</p> -<p>„’t Zijn bedriegers en oplichters.” -</p> -<p>„En dan,” viel de postcommies in, „zijn ze gevaarlijk bij inlandsche vrouwen; met -hun praatjes en hun mooie kleêren en hun gescharrel in preciosa, hebben ze al menigeen -’n koopje gegeven. <span class="pageNum" id="xd31e763">[<a href="#xd31e763">23</a>]</span>Neen, ik ben het met mijnheer Silver heelemaal eens.” -</p> -<p>Maar de luitenant was een aanhouder. -</p> -<p>„’t Is beroerd voor wien het treft; maar de inlandsche vrouwen kan ik waarachtig geen -ongelijk geven.” -</p> -<p>Silver en de postcommies, beiden indo’s, zwegen daarop; het was een gedachtengang, -waarin ze niet treden konden; beiden hadden belangen te verdedigen, waarbij van onpartijdigheid -of objectiviteit geen sprake kon zijn; het ontbrak er nog maar aan, dat zij die smerige -kerels gingen voorspreken, hun gedrag vergoelijken; de <i lang="ms">njai’s</i>, die hun meesters bedrogen, rechtvaardigen;—zij zwegen in stille verontwaardiging -over zooveel onzin. -</p> -<p>Inwendig was Silver woedend. „Kom,” zei hij, zijn cognacje leeg nippend, „het is alweer -tijd.” -</p> -<p>De anderen vonden dat niet; zij beproefden hem te „lijmen,” maar het ging niet; hij -voelde zich, zei hij, niet erg „lekker,” en met zijn sluippasjes scharrelde hij den -strandweg op naar huis, geplaagd <span class="pageNum" id="xd31e776">[<a href="#xd31e776">24</a>]</span>onderweg, door het denken aan dien Arabier, die hem nu weer even erg als ’s ochtends -door het hoofd maalde. -</p> -<p>Vlak bij zijn huis kreeg hij een schok van schrik; het scheen hem, dat hij een groote, -in de schaduw wegsluipende gedaante had gezien. Spiedend stond hij een oogenblik stil, -deed zijn schoenen uit, nam ze in de hand en ging toen zachtjes, op de teenen loopend -naar boven; zonder geluid kwam hij het huis en z’n slaapkamer binnen, greep met bevende -hand het geladen geweer en ging ermee naar buiten. -</p> -<p>Zijn <i lang="ms">njai</i>, die op een <i lang="ms">baleh-baleh</i> lag te slapen, was even wakker geworden; zij zag hem in het maanschijnsel de kamer -uitgaan, het geweer in de hand. Met een ruk keerde zij zich op haar andere zijde; -in een geeuwtje als ’n zucht, zei ze zacht: <i lang="ms">orang gila</i>, en sliep weer rustig in. -</p> -<p>Wezenlijk spookte het John Silver allervreemdst in het hoofd; zijn woest jaloersche -aard, het fantastisch licht der omgeving, op een uur dat hem <span class="pageNum" id="xd31e792">[<a href="#xd31e792">25</a>]</span>anders reeds lang slapend vond; de cognacjes, die hij „welstaanshalve” had gedronken, -maar waartegen zijn <i>teatotalers</i> gestel in ’t geheel niet kon, dàt, en een ongeregelde verbeelding, nimmer ingetoomd -door opvoeding en onderricht, speelden hem parten. Met het geweer in de hand ging -hij voorzichtig en stil naar beneden, rondsluipend, loerend, telkens aanleggend en -op het punt te vuren, als hij meende iets te zien in de slagschaduwen der overstekende -daken. Maar telkens was het niets of iets heel gewoons, dat voor ’n moment schaamte -over hem komen deed. -</p> -<p>Tot hij weer naar boven sloop om over de balustrade van de voorgalerij te loeren naar -het niets, dat, als een realiteit in zijn hoofd gevaren, voor hem gelijk iets was; -maar de terugwerking kwam; zijn hoofd zonk op den breeden houten rand, en hij sliep -in, het geladen geweer tegen de stoelleuning. -</p> -<div class="figure o019width"><img src="images/bottom2.png" alt="Ornament." width="65" height="41"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e801">[<a href="#xd31e801">26</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch3" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e167">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="DERDE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">DERDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Een treurig voorval.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Huiverend werd hij wakker; de sterke uitstraling van den drogen bodem had de temperatuur -doen dalen, en als <i>indo</i> beter kunnend tegen warmte, dan tegen ook slechts betrekkelijke kou, ging hij slaapdronken -en zich schurkend in zijn kleeren naar bed en sliep er behagelijk den achterstand -bij, van een half doorwaakten nacht. -</p> -<p>Die was nog niet geheel voorbij, toen er al beweging kwam in huis. De huishoudster, -die den algemeenen bijnaam had op het plaatsje van <i lang="ms"><span class="corr" id="xd31e813" title="Bron: njai-Peraq">njai Peraq</span></i>, stond als elke inlandsche vrouw, vroeg op; de kinderen dwaalden dan al lang door -het huis <span class="pageNum" id="xd31e816">[<a href="#xd31e816">27</a>]</span>en op het erf rond, in het duister nog, badend aan den put, of sufferig ergens neerzittend, -kijkend den aanlichtenden dag tegemoet. -</p> -<p>Ditmaal had een hunner een merkwaardige ontdekking gedaan, en met hun drieën liepen -ze zachtjes, om hun vader niet te storen, naar voren en gingen om het jachtgeweer -staan, vol bewondering elkaar lachend aankijkend en toefluisterend nu en dan, de oogen -vol van een tot beweging sporenden jool, die hen dan eens deed inzinken op de hurken, -dan met een sprongetje omhoog gaan; den geweerloop aaiend en rakend aan den trekker, -aarzelend en eenigszins bang eerst, maar telkens familiaarder met het heerlijke ding, -het geweer. -</p> -<p>Ze namen het met moeite op en vonden het zwaar; de kleinste, ’n meisje, kon ’t niet -beuren. Maar de grootste kreeg het op den schouder, en met z’n bloote voeten marcheerde -hij in nagebootste soldatenhouding ermee op en neer, nagekeken door zijn broer, vol -afgunst en bewondering; <span class="pageNum" id="xd31e821">[<a href="#xd31e821">28</a>]</span>toen die op zijn beurt ’t mooie wapen wilde hebben, kregen ze ruzie, stil, om pa niet -wakker te maken, maar toch woedenden twist met scheldwoorden, trappen en stompen, -en trekken en rukken vooral aan ’t geweer, dat toen afging met ’n harden slag en hun -uit de handen viel. En dan een verschrikkelijk geschreeuw van het zusje, dat bloedend -op den grond lag. De jongens weg, de trap af, woest door de bloemstruiken, over de -pagger, het veld in, voortvliegend, weg, weg.… -</p> -<p>Het was een heel gedoe! ’t Plaatsje was er vol van. De moeder, het eerst bij het gewonde -kind, had het in haar armen genomen en was hard den grooten weg opgeloopen, naar den -dokter; John Silver, in ’t eerste oogenblik van schrik-ontwaken als verlamd, rechtop -in z’n bed, kwam, toen ze al het erf afliep. En hij aarzelde een oogenblik, wel begrijpend -dat er iets akeligs gebeurd was, maar zich niet precies kunnende voorstellen wat; -ook niet geneigd op den publieken weg het spektakel te vertoonen, van zijn huishoudster -<span class="pageNum" id="xd31e825">[<a href="#xd31e825">29</a>]</span>met het getroffen kind in de armen voorop en hij haar achterna. Maar hij moest iets -doen, en schreeuwend tegen een <i lang="ms">baboe</i>, vroeg hij haar, wat er gaande was. De <i>sinjo’s</i> hadden met het geweer gespeeld, het was afgegaan en <i lang="ms">nonni</i> was gewond. Waar waren de <i>sinjo’s</i>? Ja, dat wist ze niet. Nou, hij zou ze dan wel vinden, die smeerlappen! En, zich -opwindend in die richting, haalde hij een <i>rotan</i> uit zijn kamer, doorzocht het huis, de bijgebouwen en den tuin, waar hij aan de vernieling -van eenige mooie opkomende planten zag, dat ze waren weggeloopen. De handen boven -de oogen, keek hij over de weidevelden; nergens zag hij het wit van hun baadjes. -</p> -<p>En dreigend de <i>rotan</i> schuddend, vloekte hij, en zwoer dat hij ze dood zou ranselen, als ze terugkwamen. -Maar nu moest hij wel naar den dokter; hij <i>kon</i> niet wegblijven; en hij kleedde zich, zonder haast, verlegen en beroerd over het -heele geval; in zich zelven scheldend op die vervloekte ondeugende jongens, die hem -nu weer zoo’n geweldig koopje gaven. -<span class="pageNum" id="xd31e846">[<a href="#xd31e846">30</a>]</span></p> -<p>Toen hij aankwam aan het doktershuis en met een vertoon van drukte en veel praatjes -binnentrad, werd hem eenvoudig door een: stt! het zwijgen opgelegd. -</p> -<p>De controleur was er ook; zijn <i lang="ms">njai</i> stond huilend bij het bed, waar de geneesheer het werk deed; er waren nog een paar -heeren van de plaats; Verlande ook met diens vrouw, die hielp het gewonde kind zoo -te houden als voor de behandeling noodig was, en tusschen de stilte in de schreeuwen -van het kind, als de pijn hevig stak. -</p> -<p>„’t Zal alles wel losloopen,” zei de dokter, opkomend uit zijn voorover buigen, „maar -het ééne oog is ze kwijt. Daar helpt niets aan.” -</p> -<p>Men vond het verschrikkelijk; de dokter ook; heel onvriendelijk keek hij Silver aan. -</p> -<p>„Hoe is het mogelijk,” zei hij, „dat iemand zoo onverantwoordelijk onvoorzichtig kan -zijn.” -</p> -<p>„Ik was in slaap gevallen,” zei John. -</p> -<p>„Maar wie zit nu ’s avonds in de voorgalerij met ’n geladen geweer.” -<span class="pageNum" id="xd31e860">[<a href="#xd31e860">31</a>]</span></p> -<p>„Ik wou.… <i lang="ms">kalongs</i> schieten.” -</p> -<p>„<i lang="ms">Kalongs</i> schieten!” riep minachtend en ongeloovig tevens de controleur. „Iets voor aankomende -jongens.” -</p> -<p>„Hoe dan ook, het is meer dan erg,” zei de dokter weer, „iemand, die kinderen heeft, -mag een geladen geweer niet onbeheerd ergens in zijn huis laten.” -</p> -<p>Dàt was iedereen met hem eens; John Silver kreeg den wind van voren op een gruwelijke -manier; hij voelde, dat zijn „prestige” erg geschokt werd, toch blij, dat hij er nog -zóó afkwam. Met een arme zondaarsgezicht liet hij de „standjes” langs zijn koude kleeren -gaan; het kind was niet dood; men geloofde ten naasten bij aan de <i lang="ms">kalongs</i>,—het viel betrekkelijk alles nog mee. -</p> -<p>Aan zijn huishoudster had hij verder heelemaal niet gedacht; men houdt daar zoo geen -rekening mee; en niets verbaasde hem meer, dan de schrikkelijke manier waarop ze hem -aanviel, toen ze, het kind bij den dokter latend, terugkwamen thuis. -<span class="pageNum" id="xd31e879">[<a href="#xd31e879">32</a>]</span></p> -<p>Zij schold en hoonde hem; zij maakte hem in het maleisch uit voor al wat leelijk was. -</p> -<p>Verstomd had hij in het eerst naast haar voortgeloopen, totaal in de war over het -ongelooflijke feit, dat zij zoo tegen hem, haar heer en meester, te keer durfde gaan. -</p> -<p>Ze was in hooge mate zenuwachtig en opgewonden. Toen, gaande met haar langs de bijgebouwen, -terwijl ze scheldwoorden als ’t ware vallen liet uit haar mond, hij, kwaad, een bezemstok -greep, dreigende haar te slaan, vloog ze als razend de keuken in, nam er een mes en -kwam op hem af. -</p> -<p>John Silver sloeg vastberaden op de vlucht en sloot de deur zijner kamer achter zich; -<i lang="ms">orang takoetan!</i> schold zij hem na.— -</p> -<p>Hij bekwam er niet van; de toestand drong niet tot hem door. Twaalf jaren had hij -die vrouw in huis; altijd was ze rustig geweest, gewillig, onderworpen; hij had haar, -als hij boos was, aller lei leelijks naar het hoofd gegooid, zonder dat ze <span class="pageNum" id="xd31e891">[<a href="#xd31e891">33</a>]</span>ooit veel weerwerk gaf; hij had haar gestompt en geslagen, zonder dat ze in al die -jaren aan verzet had gedacht; en nu er een „ongeluk” was gebeurd, nu was ze zoo „recalcitrant!” -Ze zou hem dat mes tusschen de ribben hebben gestoken, hij had het duidelijk gezien -aan haar gezicht; een angstig gevoel kwam over hem, als hij er aan dacht. -</p> -<p>Zij was gek, dacht hij; het ongeluk met het kind had haar gek gemaakt. -</p> -<p>Een oogenblik pikirde hij erover haar weg te jagen, een oogenblik slechts; wat zou -er van zijn huishouden worden? en dan de kinderen, en.… de menschen? -</p> -<p>Zijn bekrompenheid zag alles in een onzuiver licht. Hoe de haat der inlandsche vrouw -zoo tegen hem was uitgeslagen, bevroedde hij in het minst niet. -</p> -<p>’s Middags ging hij bij den dokter informeeren naar het kind, dat redelijk wel was -en maar weinig koorts had; en hij deed zijn beklag; <i>die</i> vrouw <span class="pageNum" id="xd31e900">[<a href="#xd31e900">34</a>]</span>had hem willen doodsteken, wat moest hij doen? -</p> -<p>„Wel niks,” zei de dokter. „Ik vind het zeer natuurlijk.” -</p> -<p>„Natuurlijk?” -</p> -<p>„Zeker, U zult niet ontkennen, dat u de hoofdoorzaak bent van het gebeurde.” -</p> -<p>„Wat deden de kwajongens eraan?” -</p> -<p>„U hadt het wapen moeten meenemen en opbergen. Kinderen zijn kinderen; niet waar? -Dus nog eens, <i>u bent de oorzaak</i>.” -</p> -<p>„In Godsnaam dan,” zuchtte John Silver, vol gebrek aan schuldbesef. -</p> -<p>„De vrouw mag een inlandsche zijn, zij is in de eerste plaats <i>moeder</i>.” -</p> -<p>„En ik <i>vader</i>.” -</p> -<p>„Het kan zijn, maar dat is niet hetzelfde; u hebt haar kind een ongeluk bezorgd; daarvoor -zou ze u kunnen vermoorden.” -</p> -<p>Maar John Silver begreep er niets van, dan dit ééne: dat de dokter blijkbaar twijfelde -aan zijn vaderschap! Zou hij misschien iets weten of.… vermoeden? -<span class="pageNum" id="xd31e923">[<a href="#xd31e923">35</a>]</span></p> -<p>„Ik geloof,” zei hij, „dat ze altijd een brave vrouw is geweest.” -</p> -<p>De ander haalde de schouders op, niet meer denkend aan het losgelaten woord buiten -den gesprekszin. -</p> -<p>„U zei,” ging John Silver voort, „het kan zijn.<span id="xd31e928"></span> Wat bedoelde u daarmeê? Weet u ook soms iets.… iets.…” -</p> -<p>Hij vulde het aan met de uitdrukking van z’n gezicht, die den dokter even duidelijk -was, als ’t hem walgde dat zoo’n man, in plaats van eenig gevoel te toonen voor de -verwonding van zijn kind, of begrip van de rechtmatige grief der vrouw, als een klis -bleef hangen aan zoo’n idee. -</p> -<p>„Ik weet in ’t geheel niets,” zei hij norsch, kortaf en boos. „Ik weet alleen, dat -het mijn tijd wordt voor de inspectie in het hospitaal. Adieu!” -</p> -<p>Het was een formeel congé, dat John Silver erg hinderde; men had op de plaats niet -de gewoonte hem zoo <i>cavalièrement</i> en uit de hoogte te bejegenen; hij werd nogal ontzien om zijn geld; en na <span class="pageNum" id="xd31e937">[<a href="#xd31e937">36</a>]</span>dit gevalletje was iedereen tegen hem in ’t harnas. Onder het naar huis gaan pikirde -hij daarover, en hij begreep er niets van, totaal niets. „Wat hebben ze toch tegen -mij?” vroeg hij zich zuchtend af. -</p> -<p>Het zou nog erger worden. -</p> -<div class="figure o030width"><img src="images/bottom7.png" alt="Ornament." width="131" height="65"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e944">[<a href="#xd31e944">37</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch4" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e176">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="VIERDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">VIERDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Niet zonder reden jaloersch.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">’t Werd avond en de weggeloopen jongens kwamen niet terug. Naar alle kanten werden -inlanders uitgezonden om hen te zoeken, doch allen keerden onverrichterzake terug. -John Silver leefde nu werkelijk in doodelijken angst; hij wist niet meer wat hij deed, -<i lang="ms">bingoeng</i> van al wat hem in ’t laatste etmaal overkwam; hij lette nergens op, geheel zijn kleine -gedachten geconcentreerd op die beroerde jongens, die „weg” waren: het trof hem niet, -dat zijn huishoudster geen woord meer zei en in haar kamer bleef, gemoedelijk, als -ging haar ’t geval niet aan. -<span class="pageNum" id="xd31e954">[<a href="#xd31e954">38</a>]</span></p> -<p>Zij had er pleizier van en lachte hem uit. -</p> -<p>In den loop van den dag had ze bezoek gehad van een neef, die tien palen het binnenland -in woonde; hij had den afstand te paard gedaan; de jongens waren bij hem aan huis, -bij zijn vader, haar oom. Zij had hem verboden iets ervan aan de bedienden of wie -ook te zeggen, en hem met een cadeautje en eenig geld gauw weggestuurd. Nu genoot -ze van haar doen; nu lachte ze John Silver uit in stilte, en verkneuterde zich achter -de <i>stores</i>, toen ze hem in zijn tentwagentje zag wegrijden om de hulp in te roepen van den controleur. -</p> -<p>Die werd hem niet onthouden, maar de ontvangst was onvriendelijk. Het „ongeluk” bij -Silver aan huis was des morgens de <i lang="fr">plat du jour</i> geweest; iedereen had erover gepraat, tot men door de bedienden uit te hooren, achter -de geheele waarheid kwam; niet uit jachtlust maar uit jaloerschheid had hij met een -geladen geweer op de loer gelegen, en niet om <i lang="ms">kalongs</i> te schieten, maar Arabieren. -<span class="pageNum" id="xd31e968">[<a href="#xd31e968">39</a>]</span></p> -<p>Het was schandelijk,—zóó luidde de algemeene opinie. -</p> -<p>Dat iemand er een huishoudster op nahield, kon er nog door, maar dat hij jaloersch -op haar was, kon er <i>niet</i> meê door; en dan zóó erg, dat er moord en doodslag uit kon voortkomen, zelfs reeds -een onschuldig kind als slachtoffer was gevallen.…. -</p> -<p>De controleur zei ’t hem ronduit. -</p> -<p>„Ik zal uw kinderen laten zoeken,” was het ten slotte, „maar ik zal ook op u het oog -laten houden. En bij ’t minste dat er gebeurt, zal ik genoodzaakt zijn strenge maatregelen -te nemen.” -</p> -<p>Wezenloos zat Silver onder het naar huis rijden te kijken, langs den schouder van -den koetsier; hij lette niet op den weg; hij merkte niet dat hij alweer thuis was -vóór het rijtuig stilhield. Maar bij het uitstappen schrikte hij hevig en werd krijtwit. -Daar stond de „smeerlap” weer in het galerijtje langs de bijgebouwen te praten met -de huishoudster. -<span class="pageNum" id="xd31e978">[<a href="#xd31e978">40</a>]</span></p> -<p>Driftig liep Silver er naar toe, den wandelstok omkneld. -</p> -<p>De groote arabier zag hem aan met rustigen glimlach en groette deftig buigend, de -doos toonend, die hij in de hand hield. -</p> -<p>„De njonja kan ze niet voor mij verkoopen,” zei hij. -</p> -<p>„Ik wil niet hebben, dat er hier buiten mijn tegenwoordigheid handel wordt gedreven. -Ga maar heen.” -</p> -<p>„Kunnen wij geen zaken doen. Waarom zouden mijnheer en ik twisten. Het is beter geld -te verdienen.” -</p> -<p>„Misschien later.… nu niet. Ga nu weg, zeg ik, en gauw ook.” -</p> -<p>Silver raakte buiten zichzelven; maar ineens schoten hem de woorden te binnen van -den controleur: „bij ’t minste dat er gebeurt.…” -</p> -<p>„Zal ik dan eens terugkomen? Over een paar dagen? over een week?” -</p> -<p>Hij knikte maar, om van den vent af te komen; <span class="pageNum" id="xd31e990">[<a href="#xd31e990">41</a>]</span>de arabier groette, even rustig en beleefd als toen hij gekomen was, Silver, diens -huishoudster ook met een kalmen blik vlak in haar oogen; zij deed hetzelfde, en ze -hadden daarmee een hartelijk afscheid van elkaar genomen, dat door geen demonstratie -inniger had kunnen zijn. -</p> -<p>Want het was veel erger, dan de jaloezie van Silver het zich voorstelde; werkelijk -had die groote, breede arabier een relatie met <i lang="ms">njai Peraq</i>, en die dateerde al van maanden; hij reisde de streek af met dure handelswaren, en -was slechts nu en dan op de plaats; dan kwam ze bij hem in z’n tokootje, en niemand -had ooit iets daarin gezien, want iedereen wist dat zij handel dreef. Het zou alles -zijn geweest en gebleven, alsof er niets bijzonders aan was, als hij dien ochtend -niet bij haar was gekomen en John Silver hem bij het weggaan niet had gesnapt. -</p> -<p>Nu <i>wilde</i> zij zich niet meer geneeren; zij voelde zich heel anders dan vroeger, veel meer „baas” -in huis en tegenover John; dien had ze thans <span class="pageNum" id="xd31e1001">[<a href="#xd31e1001">42</a>]</span>eronder, dat wist en wilde zij; het mes was het middel. -</p> -<p>„Ik ben bij den controleur geweest,” zei hij, toen de arabier het erf af was, „hij -zal die rakkers laten zoeken.” -</p> -<p>„Het is niet noodig.” -</p> -<p>„Zijn ze dan terug?” -</p> -<p>„Nog niet; ik heb een <i lang="ms">soeroean</i> gehad van mijn oom; daar zijn ze en ze kunnen er wel blijven tot morgen.” -</p> -<p>Het was een pak van zijn hart; haastig ging hij naar boven en schreef een briefje -aan den controleur, die hem zoo’n standje had gemaakt; een beleefd briefje tot onderdanigheid -toe; een kniebuiging op ’t papier. -</p> -<p>Doch het hielp niet. -</p> -<p>In de societeit aan de kletstafel kwam het nog eens tot in alle bijzonderheden ter -sprake! De controleur vertelde met ophef, met zijn rijzweep op de tafel slaande, hoe -hij dien „vent” <i lang="fr">à faire</i> had genomen. -<span class="pageNum" id="xd31e1019">[<a href="#xd31e1019">43</a>]</span></p> -<p>En men was het algemeen dáárover eens: hij kon niet langer president blijven. ’t Was -al te gek, vooral tegenover de dames. Er moest iets op gevonden worden om hem eruit -te krijgen; zoo mogelijk goedschiks, en anders met kracht van algemeene stemmen. -</p> -<p>’t „Goedschiksche” was, dat de postcommies, die <i lang="ms">kasian</i> met hem had, en ook zoo’n arabieren-<i lang="de">fresser</i> was, Silver zou bewerken om z’n ontslag te nemen. -</p> -<p>Toen hij hem opzocht, waren juist de weggeloopen jongens terug. -</p> -<p>De moeder nam een <i lang="ms">rotan</i> en sloeg maar raak; daarop hadden de jongens vooraf gerekend; na de eerste klappen -zwegen ze, tot het te erg werd en zij hun <i lang="ms">adoes</i> uitbrulden; dan hield zij even op en scheen het uit te zijn; maar ineens begon het -opnieuw met de <i>rotan</i>; zóó ging het voort alsof ze telkens uitrusten moest. En Silver stond er maar bij, -vloekend en scheldend op de delinquenten, met de vreeselijkste straffen en kwellingen -dreigend. <span class="pageNum" id="xd31e1040">[<a href="#xd31e1040">44</a>]</span>Hij zou hun een arm uit het lijf draaien, hij zou hun de beenen kapot slaan. En dat -was nog het minste van wat hij hun wilde doen. -</p> -<p>„O.… Meier.… pardon.… Ik had je niet gezien.” -</p> -<div class="figure o038width"><img src="images/bottom8.png" alt="Ornament." width="130" height="68"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e1048">[<a href="#xd31e1048">45</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch5" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e185">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="VIJFDE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">VIJFDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">De in ongenade gevallen president.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Silver was erg verlegen toen hij den postcommies zag, wiens binnenkomen ze door het -rumoer met de kinderen niet hadden gehoord; de <i lang="ms">njai</i> ging in haar kamer en bergde de <i>rotan</i> op; de jongens veegden met de baadjesmouwen hun behuilde gezichten af, daarna nieuwsgierig -kijkend naar het gewonde zusje, dat, een verband om het gezicht, met haar ééne oog -had toegekeken bij de strafoefening. -</p> -<p>„Ik had je even alleen willen spreken.” -</p> -<p>„Uitstekend. Kom binnen,” en toen de bezoeker in de voorgalerij was gaan zitten, ging -Silver voort: <span class="pageNum" id="xd31e1063">[<a href="#xd31e1063">46</a>]</span>„Een sigaar?… Niet … ’n sigaret dan … iets gebruiken? ’n glas bier?… ’n brandy soda?…” -</p> -<p>Maar Meier wou niet rooken en niet drinken. John had wel dadelijk aan z’n gezicht -gezien, dat het weer iets beroerds gold, en hij zuchtte diep, toen zijn offerten niet -werden aangenomen. -</p> -<p>„Er is over die <i lang="ms">perkara</i> veel gesproken.” -</p> -<p>„Ja, veel te veel! Mijn God, kan ik het helpen? Ik ga hier zitten, <i>hier</i> meneer!” riep Silver op de leuning van z’n stoel slaande, alsof dit nu juist zoo’n -merkwaardige bijzonderheid was. „Nou, zie je,—ik val in slaap, natuurlijk! Als je -een uur zit te loeren … wat? één uur?… twee en een half uur; <i lang="ms">soengoe mati</i>, ’t was half drie. Wa-blief?” -</p> -<p>John stak zijn kop vooruit tot vlak bij ’t gezicht van den postcommies, uitdagend, -als wilde hij hem een bijzondere goedkeuring afdwingen. -</p> -<p>„Het is ’n heele tijd. Maar weet je wel zeker, dat het <i lang="ms">kalongs</i> waren?” -</p> -<p>„Ik heb er geen onder schot kunnen krijgen; de rakkers vreten mijn djamboes op.” -<span class="pageNum" id="xd31e1086">[<a href="#xd31e1086">47</a>]</span></p> -<p>Meier keek eens rond; op ’t voorerf was geen djamboe te zien. -</p> -<p>„Men zegt, dat je op ander wild loerde.” -</p> -<p>John bedacht zich even. Het was beter, dat hij ’t Meier maar ronduit zei; die begreep -hem immers. Hij deed het. -</p> -<p>„’t Spijt me voor jou, Silver; ik kan er wel in komen, maar de anderen niet; zij vinden -het schandalig, en ze willen je niet meer hebben als president; je moet eruit; het -beste is, dat je je ontslag neemt, dan hou je de eer aan je zelven.” -</p> -<p>John voelde het diep; ’t was de grootste wond hem ooit geslagen: die zijner ijdelheid -toegebracht. Hij wilde eerst protesteeren en praatjes maken, maar Meier zei, dat men -stond zoo goed als voor een <i lang="fr">fait accompli</i>, en ofschoon hij de woorden niet verstond, hij kende er de beteekenis van; zelf had -hij, zeer <i lang="la">ad rem</i>, als president wel eens gesproken van zoo’n verschrikkelijke „vette compli.” -</p> -<p>Ineens viel hij, zenuwachtig, in een anderen toon. -<span class="pageNum" id="xd31e1102">[<a href="#xd31e1102">48</a>]</span></p> -<p>„God, zie je, ’t is mij onverschillig. Ze motten niet denken … Nou hoor, dank je! -Niet of graag, zeg! Wel zeker! Ik vraag mijn ontslag niet; ik <i>neem</i> het; vandaag nog.” -</p> -<p>Maar toen Meier, tevreden over ’t resultaat, weg was, en John voor zijn lessenaar -ging zitten om den fameusen brief te schrijven, toen stond ’t huilen hem nader dan -het lachen. Dat presidentschap, waarover achter zijn rug onder <i lang="ms">totoks</i> dikwijls werd gelachen, was voor hem een zaak van ’t grootste gewicht; zijn eenige -sociale <i lang="fr">raison d’être</i>. En daarvan moest hij nu afstand doen, alleen ter wille van zoo’n smerigen hond van -Hadramaut! -</p> -<p>Hij kon niet schrijven; hij stond op, razend en tierend bij zichzelven en weer moorddadige -plannen met het geweer koesterend, tot hij, uitgeraasd, den noodlottigen brief verzond. -</p> -<p>Het was als een openbare aankondiging van zijn val. -</p> -<p>Van dien dag scheen hij geschrapt te zijn uit de lijst der ingezetenen. In de societeit -kwam hij <span class="pageNum" id="xd31e1119">[<a href="#xd31e1119">49</a>]</span>niet meer, en bezoeken kreeg en ontving hij niet. En naarmate hij van zijn Europeesche -mede-ingezetenen vervreemdde, trok hij zich meer in zijn huis terug, het leven als -begrensd door de pagger van zijn tuin. -</p> -<p>De gewone mutaties hadden na korten tijd een geheele verandering gebracht; de controleur, -de luitenant, de postcommies en meer anderen waren overgeplaatst en vervangen; niemand -wist ten slotte precies meer, wat vroeger met John Silver was gebeurd, maar iedereen -had nog zoo den indruk, dat hij ’n gemeene kerel wezen moest. -</p> -<p>Hijzelf had zich met veel verzoend; de arabier kwam nu dikwijls bij hem en hij participeerde -in diens handel, al kon hij soms nog opstuiven bij het idee, dat hij bedrogen werd; -maar dan was de groote mond, dien <i lang="ms">njai Peraq</i> tegen hem opzette, voldoende om hem tot bedaren te krijgen. Na, wat hij zijn „val” -noemde, zat hij onder de pantoffel zijner huishoudster. -</p> -<p>En hij gewende eraan. Nu het vierde kind toch <span class="pageNum" id="xd31e1130">[<a href="#xd31e1130">50</a>]</span>spoedig volgen zou, had hij zijn huishoudster een assistente toegevoegd, een goed -uitziend inlandsch meisje. Alle partijen hadden zich zoodoende geschikt, en al kon -hij ook buien krijgen van zwaarmoedigheid en zenuwachtig worden,—het ging gauw over. -Als hij het dochtertje zag met het stuk geschoten oog, of hij hoorde de stem van <i lang="ms">njai Peraq</i>, die nu altijd brutaal en bevelend door het huis klonk, zonk zijn stemming terug. -</p> -<div class="figure o044width"><img src="images/bottom6.png" alt="Ornament." width="129" height="64"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e1138">[<a href="#xd31e1138">51</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch6" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e194">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="ZESDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">ZESDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Het vierde kind.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De geboorte van dat vierde kind was een zware slag voor hem. Niet om het feit zelf, -maar door het resultaat. Eerst had hij in ’t half duister, waar hij, zelfs met zijn -bril op, maar slecht zag, even gekeken zonder belangstelling; hij had ook nu gehoord, -als meermalen vroeger, dat het een kloek kind was, een jongen. Dàt vond hij voorloopig -welletjes. -</p> -<p>Nu de <i lang="ms">baboe</i> hem in het vensterlicht het kind liet zien, slapend op een kussentje, dat ze droeg -op haar armen, stond hij verstomd te kijken, zijn hoofd over den schouder van de meid, -als verdiept <span class="pageNum" id="xd31e1149">[<a href="#xd31e1149">52</a>]</span>in een stille studie. Met een zwaren zucht richtte hij zich op. Hoe was het in godsnaam -mogelijk? ’t Leek wel een kind van drie maanden, zoo groot en dik! En dan die schrikkelijke -haargroei op het hoofd vol pikzwart wollig dons, doorgroeiend langs de oortjes tot -op de blanke wangen! Zijn hand gleed over z’n eigen bruin gezicht zonder knevel of -baard, en als vragend keek hij de <i lang="ms">baboe</i> aan, die met een klein glimlachje de oogen neersloeg, denkend haar eigen gedachten. -</p> -<p>„<i lang="ms">Seperti monjet</i>,” zei hij eindelijk zacht. -</p> -<p>De meid was er verontwaardigd over; zij vond het een mooi kind; vrij wat flinker, -dan de andere vier scharminkels, die op hem leeken; met een boozen blik keerde zij -zich om en lei het kind in ’t bed, terwijl Silver de deur uitging, verbluft door wat -hij gezien had. -</p> -<p>Want met al zijn vroegere jaloerschheid had hij het nooit recht goed geloofd; nu was -het voor hem een uitgemaakte zaak: van dat harige apenkind met breeden kop en grof -beendergestel kon <span class="pageNum" id="xd31e1162">[<a href="#xd31e1162">53</a>]</span>hij toch onmogelijk de vader zijn. Hij trachtte niettemin zich de mogelijkheid op -te dringen; hij diepte uit zijn herinnering allerlei dingen op, die hij vroeger wel -eens in kranten of tijdschriften had gelezen over „spelingen der natuur;” het kon -ook zijn, dat zijn <i lang="ms">njai</i> zich had „verkeken,” en toen hij wel een uur tusschen twee prachtig bloeiende rozenstruiken -op een bankje in den tuin had zitten <i lang="ms">pikiren</i>, gelijk aan een waardelooze prent in ’n mooie lijst, keerde hij terug naar de kamer -en ging kijken bij het ledikant, aandachtig turend, het hoofd schuddend nu en dan. -Opeens trok het kind ’n leelijk gezicht, bewoog heftig armen en beenen en begon te -schreeuwen, hard, zwaar en dringend; de meid schoot toe; John Silver stond op en ging -heen. -</p> -<p>Neen, dat kon niet zijn! Hij had z’n best gedaan om zichzelf de mogelijkheid aan te -denken, en meende daartoe ’n beetje op weg te zijn gekomen: maar de manier, waarop -dat „jong” een keel opzette, had al z’n pogingen tot zelfovertuiging <span class="pageNum" id="xd31e1172">[<a href="#xd31e1172">54</a>]</span>ineens doen mislukken. Hij beproefde het niet meer met redeneering; het was thans -voor hem een uitgemaakte zaak. -</p> -<p>De pijnlijke zekerheid vervolgde hem den heelen dag; hij verzorgde zijn bloemen uit -gewoonte, maar gaf er haast geen acht op, telkens stilstaand of ergens gaande zitten, -om na te denken over wat hem te doen stond. De vrouw interesseerde hem niet meer, -en zou dat waarschijnlijk toch nooit meer gedaan hebben, nu de andere in huis was; -dàt was het niet; haar wegjagen ging niet, tenzij hij de kinderen naar Holland zond, -wat hem veel te duur was; en dan het huishouden! Maar hij wilde ook geen schandaal; -hij vreesde voor praatjes en opspraak, die hem nu nog maar belachelijk zouden maken, -zooals ze hem reeds vernederd hadden. Van dat alles niets dus; maar wreken <i>moest</i> hij zich op de een of andere manier; deugdelijk, blijvend en afdoende. -</p> -<p>Schuin gleed het roodvergulde licht der in zee gaande zon onder den rand van zijn -stroohoed in <span class="pageNum" id="xd31e1180">[<a href="#xd31e1180">55</a>]</span>zijn gezicht; het sloeg bij dofglinsterende stukken en strepen in het woelige water -der wijde, bewegende vlakte; achter, ver boven de weiden, donkerde de avond aan, en -staken de palmboomen ruischend op in een al somberder wordend halflicht; John Silver -zag het niet; hij zag niets, geheel bezig met zijn gedachten op het ééne punt: hoe -moest hij handelen, nu hij zoo bedrogen was? -</p> -<p>Ineens wist hij het. Het was zóó eenvoudig, <i>te</i> eenvoudig naar zijn zin; hij had gewenscht, dat het moeielijker ware geweest en meer -gecompliceerd; hij begreep niet hoe hij nog zoolang erover had moeten <i lang="ms">pikiren</i>; maar gevonden was het, en zoo het nog niet ingewikkeld was, hij zou het dat wel -maken. Door zijn <i lang="fr">trouvaille</i> kwam hij weer eenigszins tot zichzelven; hij lachte erom; het lachte hem toe; zoo -het niet spoedig zou werken, zeker was het, en dat moest hem voldoende zijn. En als -goedkeurend knikkend tegen z’n eigen idée, nam hij uit zijn soepelen rieten sigarenkoker -een strootje; en de lucifer hoog opvlammend bij de paar trekken, <span class="pageNum" id="xd31e1192">[<a href="#xd31e1192">56</a>]</span>weerkaatste hel in zijn glinsterende oogen. -</p> -<p>Dat Silver een kind meer had gekregen, was op het plaatsje geen onderwerp van discours. -Ja, als hij wettig gehuwd was geweest, met een ook maar eenigszins presentable vrouw.… -Nu niet. -</p> -<p>Slechts door één werd hem over dat kind gesproken; ’t was door den dominé, die op -een rondreis hem bezocht en het wilde doopen, zooals hij de andere kinderen vroeger -had gedaan; nu ging hij heel boos weg omdat Silver beslist weigerde. -</p> -<p>Met moeite had hij een naam voor ’t kind gevonden; het mocht er geen zijn uit de familie; -dàt nooit; eerst dacht hij aan eenigszins dwaze en bespottelijke namen, maar dat verwierp -hij toch ook; toen, beginnend bij het begin, was hij dadelijk klaar: Adam. -</p> -<p>En zóó bleef het. -</p> -<p>Hij maakte anders weinig verschil; sprak en deed tegen den kleinen Adam als tegen -de andere kinderen; het eenige was, dat hij hem nooit aanraakte, <span class="pageNum" id="xd31e1201">[<a href="#xd31e1201">57</a>]</span>als hij het kon vermijden; maar daarentegen kon hij met de grootste attentie naar -’t kind zitten kijken vele minuten achtereen; hij zag het opgroeien onder zijn oogen, -hij zag het een levenskracht ontwikkelen zóó sterk, als geen der andere ooit had bezeten. -</p> -<p>Over zijn eigen hoofd gingen de jaren zonder spoor achter te laten; hij verouderde -niet in zijn uiterlijk; zooals hij eruit zag, had men hem twintig jaren vroeger reeds -gekend; en in zijn onveranderlijke magerheid was hij een tegenstelling met het forsche -kind, dat met den dag anders, grooter en kloeker werd. -</p> -<div class="figure o051width"><img src="images/bottom8.png" alt="Ornament." width="130" height="68"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e1208">[<a href="#xd31e1208">58</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch7" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e203">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="ZEVENDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">ZEVENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Adam wordt een knappe jongen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Door de eenvormigheid en het eentonige van het Indische leven stapte de Tijd met groote, -snelle schreden. Adam Silver werd ’n jongen van zes, zeven jaar; een mooie jongen, -slank en sterk gebouwd, met iets ernstigs door het groote voorhoofd, de zware wenkbrauwen -en de dikke lange wimpers; <i lang="ms">njai Peraq</i> was erg oud geworden de laatste jaren; de arabier had zijn handel naar elders verplaatst, -Silver liet haar voor wat zij was; dus, als vrouw verwaarloosd, deed zij dat ook haar -zelve; zij zag er nu leelijk en vervallen uit; een goede menagère bleef zij; het kon -in een huis niet zuiniger en <span class="pageNum" id="xd31e1218">[<a href="#xd31e1218">59</a>]</span>geregelder toegaan dan in dat van John Silver; en zij maakte ook geen onderscheid -in de behandeling harer kinderen; Adam scheen voor haar evenveel of weinig als de -rest. -</p> -<p>Maar hij moest schoolgaan, zei ze, zooals de andere jongens en daar kon Silver niets -tegen inbrengen. -</p> -<p>„Waarom stuur je hem er niet heen?” vroeg zij. -</p> -<p>Hij dacht een oogenblik na. -</p> -<p>„Ik wou hem graag meer laten leeren.” -</p> -<p>Verwonderd keek ze op. -</p> -<p>„Waarom? Is het niet genoeg? De jongens schrijven mooi. Al kan ik het niet zelf, ik -zie het toch wel. Zij kunnen heel goed rekenen; als ik hun vraag de rente uit te rekenen -van geld, dat ik heb geleend, kunnen ze het dadelijk; zoo gauw, zoo gauw op hun lei,—haast -net zoo gauw als een chinees met de balletjes.” -</p> -<p>Maar hij glimlachte over haar domheid en schudde het hoofd. -</p> -<p>„Het is niet genoeg, tegenwoordig; de menschen <span class="pageNum" id="xd31e1229">[<a href="#xd31e1229">60</a>]</span>worden zoo knap; het is voor Adam niet genoeg.” -</p> -<p>„Waarom voor hem niet?” -</p> -<p>„Hij is erg <i>pienter</i>.” -</p> -<p>Ja; dat vond zij ook; hij kon soms heel wijs praten voor een kleinen jongen. -</p> -<p>„Wat wou je dan?” -</p> -<p>„Hier niet; hier is het maar een kleine plaats. Ik meen te Batavia.” -</p> -<p>Het beviel haar niet. Was Silver gek geworden? Zij wist wel, dat residenten en rijke -planters hun kinderen naar die scholen te Batavia zenden; maar hij, die zoo zuinig -was,—en dan zij zelf, vooral niet minder dan hij op de penning.… -</p> -<p>„Je wilt hem daar toch niet heen zenden?” -</p> -<p>Silver knikte van ja, nadenkend voor zich heen kijkend, de kin steunend op de handpalm, -in gedachten voortwerkend aan zijn plannen. -</p> -<p>„Het gaat niet,” zei ze, „het zou te veel kosten.” -</p> -<p>„Wat te veel kosten?” viel hij met zijn oude zenuwachtigheid ineens uit. „Heb ik geen -geld genoeg? Zou ik geen jongen …” Een oogenblik <span class="pageNum" id="xd31e1246">[<a href="#xd31e1246">61</a>]</span>hield hij stil; hij had willen zeggen in zijn driftig spreken: „een jongen van me,” -maar dat wilde er niet uit … „Zou ik geen jongen naar Batavia kunnen sturen? Wel, -dat is mooi!” -</p> -<p>„Mooi … niet mooi … Het kost veel geld.” -</p> -<p>„<i lang="ms">Soedahlah!</i> Wat komt het erop aan. Hij zal wel knap worden, denk ik; hij heeft al ’n beetje lezen -geleerd, nu, heelemaal uit zichzelven.” -</p> -<p>Dat was waar: zij wist het en had er tegen bedienden en andere inlanders al dikwijls -op gebluft; als het geld haar niet zoo na aan het hart had gelegen, door haar pure -liefde voor het geld, zou zij dadelijk hebben toegegeven. Nu praatten zij er nog dikwijls -over; zij, altijd met hetzelfde bezwaar, wetend, dat het ook een zwak punt van hem -was; maar hij, tot haar verwondering, ineens zoo scheutig met geld voor Adam’s opvoeding. -</p> -<p>Zonder iets te zeggen, had hij al geschreven naar een ouden <i lang="ms">sobat</i> te Batavia; twee dagen had hij over den brief gesteld, met de zweetdroppels van geestelijke -inspanning op het voorhoofd; ten <span class="pageNum" id="xd31e1261">[<a href="#xd31e1261">62</a>]</span>slotte was hij zeer tevreden over zijn werk en vond zich <i>pienter</i>. Er moest, had hij geschreven, „een kleine jongen” op school worden gedaan, en de -vriend werd verzocht ervoor te zorgen; de „kleine jongen” moest op de beste school; -hij moest van alles leeren, goed gekleed gaan, en zoo Europeesch mogelijk worden opgevoed; -wat het kostte deed er niet toe. -</p> -<p>Toen het antwoord kwam, dat voor alles zou gezorgd worden, mits hij maar <i lang="ms">doewit</i> zond, ging Silver weer aan het schrijven; de regeling der geldzaak was zijn minste -zorg, die was met een paar korte briefjes, nog denzelfden dag, dien van aankomst en -sluiting der mail, in orde. -</p> -<p>En eerst daarna zei hij aan <i lang="ms">njai Peraq</i>, dat alles beslist was; dat Adam met de volgende mail naar Batavia werd verzonden, -en de oude mandoer Kasim hem maar moest brengen. Zij vroeg wat het kostte, hij loog -de helft goedkooper. Toch stak ze de dikke bruine armen verschrikt omhoog: -<span class="pageNum" id="xd31e1275">[<a href="#xd31e1275">63</a>]</span></p> -<p>„<i>Waah!</i> zooveel geld voor zoo’n klein kind. Het tractement van een opziener <i lang="ms">blanda</i>.” -</p> -<p>„Als hij knap is naderhand, verdient hij het honderdmaal terug.” -</p> -<p>Zij ging heen, hoofdschuddend en ongeloovig. Om die knapheid moest zij lachen. Daar -waren de europeanen zoo dol mee! Hij anders niet,—nu ineens wèl voor Adam. En ’t mocht -wat! Zij was maar een domme inlandsche vrouw, maar hoeveel verdiende zij niet! Het -gaf alles niets dan <i lang="ms">soesah</i>; hoe knapper, hoe meer <i lang="ms">soesah</i>! -</p> -<p>Zoo mopperde zij door, in de <i lang="ms">goedang</i> en in de keuken, hardop, meteen vertellend het geval aan de nieuwsgierig luisterende -bedienden; die, in stilte staanden, de koetsier bij zijn emmers om de <i lang="ms">gabah</i> te ontvangen, <i lang="ms">kokki</i> bij haar kommen en bakjes voor rijst, olie en <i lang="ms">boemboe</i>, een luie <i lang="ms">baboe</i> tegen een deurpost,—die dachten allen éénzelfde gedachte: waarom was <i lang="ms">toean</i> toch zóó gesteld op dien <i lang="ms">sinjo</i> Adam? Waarom wou hij dàt kind, dat het zijne niet was, dus bevoorrechten boven de -<span class="pageNum" id="xd31e1316">[<a href="#xd31e1316">64</a>]</span>anderen, en er zooveel geld aan ten koste leggen, terwijl zijn eigen jongens haast -geen fatsoenlijk baadje aan het lijf hadden.<span id="xd31e1318"></span> -</p> -<p><i lang="ms">Njai Peraq</i> zelf dacht daar heelemaal niet aan; haar gemoedelijke onverschilligheid tegenwoordig -voor alles wat geen geld was, wischte veel uit haar herinnering; zij had zich afgewend, -ook in haar gedachten, oude koeien uit de sloot te halen; het gaf niets; het bracht -niets op; de kinderen waren de kinderen en daarmee uit. Ze ging weer terug naar Silver. -</p> -<p>„Hoe moet het met zijn <i lang="ms">pakéan</i>?” -</p> -<p>Hij had er niet aan gedacht, ’t kon hem ook niet schelen. -</p> -<p>„Dat komt terecht.” -</p> -<p>„Ik moet toch iets hebben om hem aan te kleeden, hij kan toch zóó niet aan boord.” -</p> -<p>„Zanik niet!” riep Silver barsch; „doe maar zooals je wilt. <i lang="ms">Traperdoeli</i>, maar zanik niet.” -</p> -<p>De waarheid was, dat zij hem stoorde in het zoeken naar een <i lang="ms">akal</i>; hij moest er iets op verzinnen, <span class="pageNum" id="xd31e1343">[<a href="#xd31e1343">65</a>]</span>om weg te komen vóór het vertrek van de mailboot. -</p> -<p>Op een avond schudde hij haar wakker. -</p> -<p>„Ik heb een brief gekregen. Sta op.” -</p> -<p>Slaapdronken en geeuwend streek zij met beide handen de grove zwarte haren zich uit -het gezicht, en haar: <i lang="ms">apa lagi</i>? klonk als een: vervelende vent, wat mot-je nou weer? -</p> -<p>Hij hoorde het wel, maar ging op zijn druktetoon voort: -</p> -<p>„Heb-je ’t niet gehoord? Ik heb een brief gekregen. Er is op de perken een ongeluk -gebeurd. Onze administrateur ligt te sterven. Ik moet er dadelijk heen.” -</p> -<p>’t Kon haar wezenlijk niet schelen; als zoo’n man dood ging, nam men een ander! Doch -ze wist wel, dat andere menschen drukte maakten over zulke dingen. -</p> -<p>„Maak me gauw wat eten en drinken klaar voor onderweg; ik heb al ’n boodschap gestuurd -om ’n prauw.” -<span class="pageNum" id="xd31e1358">[<a href="#xd31e1358">66</a>]</span></p> -<p>Een half uur later was hij weg met het inlandsch vaartuig onder goeden wind; en hij -lachte tevreden in den mooien sterrennacht, wiegelend op de zachte golfjes, achterover -in een langen stoel den rook van zijn strootje omhoog blazend. Zij had er <i>niets</i> van gesnapt, dacht hij, en dat had ze ook niet. Op de <i lang="ms">pasar</i> vertelde zij luid, dat mijnheer Silver plotseling naar de perken had moeten gaan, -wijl de administrateur heel ziek was. -</p> -<p>Wie is het? vroegen de europeanen, toen de bedienden met het nieuwtje thuis kwamen; -maar men kende hem niet; het was een nieuwe van de andere zijde der eilanden; wat -gaf men om een onbekenden man? -</p> -<div class="figure o060width"><img src="images/bottom7.png" alt="Ornament." width="131" height="65"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e1371">[<a href="#xd31e1371">67</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch8" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e212">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="ACHTSTE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">ACHTSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">De knaap vertrekt naar Batavia.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Toen <i lang="ms">njai Peraq</i> haar zoontje aan boord bracht, zag zij ook mijnheer Verlande, die met vrouw en kinderen, -naar Batavia ging; zij wist wel, dat hij daar ging wonen en zaken doen. De eenige -bagage van den kleinen Adam bestond uit een <i lang="ms">boenkoesan</i> katoenen goed in een oude <i lang="ms">sarong</i> geknoopt; verder had <i lang="ms">njai Peraq</i> hem netjes aangekleed met een vuurrood kieltje aan, een meisjes stroohoed op met -groene en gele bloemen gegarneerd en een kort broekje met een sarongstrook eraan; -de mooi gebouwde jongen had onder dezen door alle inlanders zeer bewonderden opschik, -meer van een <span class="pageNum" id="xd31e1390">[<a href="#xd31e1390">68</a>]</span>grooten kermisaap, dan van een kind: de Europeesche passagiers lachten erom. -</p> -<p>„Laat hem maar bij mij blijven,” zei mevrouw Verlande goedig; „ik zal onderweg wel -voor hem zorgen.” -</p> -<p>En wijl nu dadelijk daarop de niet-passagiers van boord moesten, sloeg <i lang="ms">njai Peraq</i> ineens over tot een woest vertoon van droefheid, dat de Europeanen ontroerde, en -hun de menschkundige opmerking ontlokte, dat een moeder toch een moeder blijft. -</p> -<p>Mevrouw Verlande was Adam’s moeder niet, maar meer en beter in dit geval; het eerste, -wat zij deed, toen de boot onder stoom liep, was den jongen meenemen naar haar hut, -hem ’t apenpakje uit, en ’n proper broek-en-baadje aandoen. En zij bleef voor hem -zorgen, tot groote vreugde van den mandoer Kasim, die met andere inlandsche mannen -en vrouwen een gezelligen dobbelkring vormde op het luik van het laadruim, zonder -zich ooit over den <i lang="ms">sinjo</i> te bekommeren. -<span class="pageNum" id="xd31e1403">[<a href="#xd31e1403">69</a>]</span></p> -<p>En zoo Adam wel eens dacht in zijn gewoon kinderleven,—hier in deze nieuwe omgeving, -waar alles zoo vreemd was en zoo mooi, had hij daar geen tijd voor, de aandacht heelemaal -in beslag genomen door de zee, het schip, de beweging. Met de jongens van Verlande -had hij een nooit gekend pleizier; hij dacht aan niemand; niets hinderde hem; eten, -slapen, pret maken! -</p> -<p>Op de school te Batavia was dat anders. Daar leefde het kind aanvankelijk als in een -roes; de orde en gelijkmatigheid in dit bestaan biologeerden den aan haast volkomen -vrijheid gewonen knaap. Maar hij verlangde niet terug naar huis; zijn sterk lichaam -en aan physieke ontwikkeling hard werkende organisatie, eischten veel en goed eten; -meer dan de rijst en een kleinigheid, die thuis zijn rantsoen waren; hij verslond -het vele en krachtige voedsel, waarvoor anderen dikwijls den neus optrokken, niet -omdat hij ’t lekker vond, maar uit aandrift door behoefte. -</p> -<p>Er kwamen berichten over Adam bij John Silver, <span class="pageNum" id="xd31e1408">[<a href="#xd31e1408">70</a>]</span>geregelde korte mededeelingen van den directeur der school; ongeregelde maar uitvoerig -van mevrouw Verlande, die van den jongen was gaan houden, en hem op vrije dagen bij -haar aan huis liet komen om te spelen met de kinderen. Silver beantwoordde de eerste -een enkele maal; hij vond, dat ze als „dienst” vielen te beschouwen; maar om te toonen, -dat hij „beleefd” was, schreef hij altijd dadelijk aan mevrouw Verlande, met dankbetuiging -voor haar vriendelijkheid ten opzichte van „den kleinen jongen” of van „Adam,” dàt -wisselde hij zoowat om en om. -</p> -<p>In gewone omstandigheden waren de berichten niet bepaald gunstig; zoo hij een vroolijk -klein kind was geweest in de oogen van John en <i lang="ms">njai Peraq</i>,—hij was geen „knappe jongen” voor zijn onderwijzers; van een bijzonderen aanleg -bleek niets en lust tot studie ontbrak haast geheel; alleen was hij goed van aard; -niet lastig of slecht van karakter; vooral was hij gezond; koorts en cholera-epidemieën -hadden gewoed en de school <span class="pageNum" id="xd31e1415">[<a href="#xd31e1415">71</a>]</span>kreeg haar onvermijdelijk deel,—maar wie ook ziek werd, Adam Silver niet; hij groeide -tegen alle invloeden rustig en lustig op tot een grooten sterken <i lang="en">boy</i>, met op z’n twaalfde jaar de eerste geprononceerde beginselen van een knevel, wat -hem van vele medescholieren de achting en de gunst bezorgde. -</p> -<p>Het was John een raadsel. Hoe kon een jongen, die uit zichzelven lezen had geleerd, -zoo’n stommeling zijn als de directeur schreef en mevrouw Verlande bevestigde? Deze -vraag had John zich wel honderdmalen gesteld. -</p> -<p>En het trof zoo eigenaardig, vond hij, dat z’n andere jongens precies zulke stommelingen -waren, als die vervloekte Adam. -</p> -<p>Indien ’t kind nu toch eens van <i>hem</i> was geweest en niet van dien hadramautschen hond? -</p> -<p>Hij had er lang over <i>gepikird</i>; hij had boeken laten komen, waarin hij weer dacht de natuur op bijzondere „spelingen” -te betrappen; het hielp niet; òf de natuur speelde er niet meer mee, òf hij, <span class="pageNum" id="xd31e1431">[<a href="#xd31e1431">72</a>]</span>Silver, begreep het niet … Hij beproefde een gesprek over zulke dingen met <i lang="ms">njai Peraq</i>, maar die keek hem erg dom aan, metterdaad volstrekt niet begrijpend, wat hij bedoelde, -en zich bepalend tot een herhaald en alles afdoend: <i lang="ms">barang kali</i>. Het duurde tot in een harer brieven mevrouw Verlande gekscherend melding maakte -van Adam’s aankomenden knevel. Daar schrok hij van! Voor een der verweerde spiegels -in zijn voorgalerij bekeek hij door zijn bril aandachtig zijn gezicht; en toen een -van z’n jongens—de oudste werkte al „op” de perken—met hem rijst zat te eten, lette -hij ook aandachtig op diens bovenlip; maar het mocht wat! Geen spoor! -</p> -<p>Neen, die gebaarde duivel zou nooit, zoolang hij, Silver, leefde, zijn huis als zijn -zoon betreden! Mevrouw Verlande hield zooveel van hem en zij schreef erover, dat ze -met haar man naar Holland ging,—wel, ze moesten dien vervloekeling dan maar meenemen. -Het ging hem wel aan ’t hart, want het zou een „hoop” geld <span class="pageNum" id="xd31e1441">[<a href="#xd31e1441">73</a>]</span>kosten, maar aan den anderen kant was het toch ook aardig en speelde het geheel in -’t spel, dat hij nu al jaren geduldig volgde, en waarvan hij zelf wel niet zeker was -de resultaten te zullen zien, maar waarvan hij dan toch zoo goed als de zekerheid -had, dat het doel zou treffen. -</p> -<p>Hij schreef een vriendelijken en onderworpen brief aan mevrouw Verlande; hij beklaagde -zich over de slechte tijden; hij bezwoer haar, dat, zoo Verlande al goede zaken maakte -met zijn aandeelen in landelijke ondernemingen, hij, Silver, niets dan tegenspoed -ondervond; maar hij zou alles willen opofferen om Adam een goede opvoeding te geven. -</p> -<p>En mevrouw Verlande, het alles opnemend voor goede munt, was er ontroerd door. „Het -is toch heel mooi van zoo’n man,” zei ze tot Verlande. -</p> -<p>Maar Silver kon <i>hem</i>, wat de dubbeltjes betrof, niets wijs maken. -</p> -<p>„Nou ja,” zei hij, „’t is heel wel, dat hij den jongen naar Europa wil zenden, maar -om het geld behoeft hij het evenmin te laten als ik.” -<span class="pageNum" id="xd31e1451">[<a href="#xd31e1451">74</a>]</span></p> -<p>Er tegen had Verlande overigens niets. Hij schreef Silver om het geld te zenden en -eenige stukken; het geld alleen volgde, en daar dit de hoofdzaak was, liet men het -erbij. Maar John Silver waren die twee duizend gulden als van ’t hart gescheurd. Met -den leeftijd werd hij gieriger. Als hij nu nog had moeten beginnen met zijn plannen -van vroeger,—hij zou het niet hebben gedaan; hij zou Adam precies hebben behandeld -als de andere kinderen. Het kostte hem wat, toen hij nu erop uit moest met de kostelijke -twee mille in den zak, om er een gouvernementswisseltje voor te koopen! -</p> -<p>Voor geen geld zou hij het <i lang="ms">njai Peraq</i> hebben verteld; het huis zou een hel zijn geweest, dag in dag uit. -</p> -<p>Nu, echter, kon hij niet meer terug. En de ambtenaren op het kantoor hadden hem geprezen; -geen sterveling was meer op de plaats van hen, die er twaalf jaren vroeger waren; -niemand wist iets van de oude, bij slot van rekening toch onbeduidende <i lang="ms">perkara</i>. Alleen stond Silver bekend als <span class="pageNum" id="xd31e1463">[<a href="#xd31e1463">75</a>]</span>een woekeraar, die geld schoot aan europeanen, arabieren en inlanders, tegen fabelachtige -rente, of met knoeierijen van koop en verkoop van huisjes met recht van wederinkoop. -Nu, dàt deed hij. De termijnsgewijze terugbetaling van het geleende geld heette de -uitoefening van dat recht; maar, bij één termijn verzuim verviel het, en dàt was, -vooral bij inlanders, de speculatie; zij verzuimden ten slotte toch altijd wel eens -te betalen, en dan waren Silver of zijn <i lang="ms">njai</i> erbij als de kippen om de levering te eischen van het aan hen „verkochte” huis. Dit -alles was bekend, maar toch vond men het mooi van „zoo’n man,” dat hij zooveel over -had voor de opvoeding van een zijner zonen. -</p> -<div class="figure o069width"><img src="images/bottom2.png" alt="Ornament." width="65" height="41"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e1471">[<a href="#xd31e1471">76</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch9" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e221">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="NEGENDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">NEGENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Laaghartige wraakzucht.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">„Wij vertrekken morgen met de <i>Conrad</i>,” schreef mevrouw Verlande later, „en wij zullen goed voor A. zorgen; hij zal ons -geen last aandoen, want hij is een beste jongen. Ik denk wel, dat het in Holland met -het leeren beter zal gaan, dan hier; het klimaat eigent zich daar meer tot werken. -Hierbij A’s portret; wij doen u daar zeker genoegen mee; we hebben ook onze kinderen -laten photographeeren, afzonderlijk en in een groep met A.; wij noemen hem altijd -enkel A. en laten dat „dam” maar weg. Van de groep sturen wij eveneens een exemplaar -hierbij. Vele groeten ook van Verlande: wij hopen, <span class="pageNum" id="xd31e1480">[<a href="#xd31e1480">77</a>]</span>dat gij A. als een in alle opzichten flink jonkman na zijn leertijd in Indië zult -terugzien.” -</p> -<p>Wat liep het toch raar in de wereld! vond Silver. Voor jaren had hij dien Verlande -zoo’n stommeling gevonden, omdat hij die <i lang="fr">pur sang</i> Europeesche vrouw had getrouwd. Zonder er zich rekenschap van te geven, was zijn -opinie veranderd. Nu had hij een groot respect, voor haar eenvoudig maar altijd handelend -en goed optreden. De enkele maal, dat hij sprak met europeanen, had hij het altijd -over haar; dan blufte hij er op, dat hij met haar briefwisseling voerde; dan betoogde -hij met een gewichtig gezicht, dat zij een buitengewone vrouw was; dan zou hij iemand -voor stapelgek hebben gehouden, die over zulk een „dame”, zooals hij zich bij voorkeur -uitdrukte, en over een inlandsche huishoudster in één adem sprak. -</p> -<p>De mooie photographieën bekeek hij lang, en hij zuchtte er diep bij: welk een kerel -voor 12 jaar was dat hondenkind! En dat stond daar, zoo netjes aangekleed—voor <i>zijn</i>, Silver’s, duiten,—met <span class="pageNum" id="xd31e1491">[<a href="#xd31e1491">78</a>]</span>een rustige, breede bazigheid en brutale aankijkers van oogen, alsof-ie ik weet niet -wat was! De latente haat giste op in John Silver’s hoofd, beliep zijn oogenwit met -gloeiig rood en fonkelde in de lichtende zwarte pupillen; hij nam van de schrijftafel, -waaraan hij zat, een pennemes en stak in het portret, een kwaadaardigen glimlach om -den breeden mond. Daar! daar! Hij stak in de oogen, in het hart, overal! En eindelijk, -toen er geen herkenbare figuur meer te zien was, lei hij de photographie over een -aschbakje, hield er ’n brandenden lucifer onder en bleef er bij zitten, telkens met -nieuwe lucifers de verkoling doorzettend, tot Adam’s vernietiging <i lang="fr">in effigie</i> voltrokken was. -</p> -<p>Toen ging hij met de groep in de hand naar de kamer van <i lang="ms">njai Peraq</i> in de bijgebouwen; hij moest erom lachen: het „jong” was al lang aan boord en zij -wist nog nergens van! Vol zenuwachtige drukte, maleisch rabbelend buiten al, met den -deurknop in de hand, ging hij de kamer binnen. -<span class="pageNum" id="xd31e1501">[<a href="#xd31e1501">79</a>]</span></p> -<p>„Dat is wat moois, hoor! Die lui doen maar wat ze willen. Heb ik heelemaal niks meer -te zeggen? Ik moet het immers betalen!” -</p> -<p>„<i lang="ms">Apa</i>, toch?” vroeg zij, opkijkend van haar naaiwerk over de dik in zilver gevatte brilleglazen. -</p> -<p>„Wel, de Verlandes hebben Adam meegenomen naar Holland.” -</p> -<p>Het liet haar koud. Over de zee, was over de zee. Of het Java heette of Holland,—’t -was volgens haar geographisch begrip alles <i lang="ms">sama djoega</i>. Was John weer gek, dat hij daar nu zoo’n leven om maakte? -</p> -<p>Hij zag, dat ’t haar heelemaal onverschillig was, en dat hinderde hem; hij had ’t -voor haar verzwegen omdat hij geen ruzie over de onkosten wou hebben, maar toch ook -’n beetje, wijl hij vreesde, dat zij Adam vóór zijn vertrek naar Europa, dat hem, -die de reis nooit gedaan had een kolossale onderneming toescheen, zou willen zien; -bij al zijn omgang met inlanders van allerlei soort, mannen <span class="pageNum" id="xd31e1516">[<a href="#xd31e1516">80</a>]</span>en vrouwen, was hij geen menschenkenner genoeg om ooit anders te oordeelen, dan naar -eigen conventioneel indo-europeesch begrip; en zoo had hij nu ook niet ingezien, dat -voor een inlandsche vrouw, die nooit van de kust was geweest, waarop ze geboren werd, -over de zee, over de zee was. -</p> -<p>„Naar Holland,” riep hij met een dringerig stemgeluid, dat moest aanvullen wat er -ontbrak aan woordbeteekenis. -</p> -<p>„<i lang="ms">Soedah</i>, naar Holland; ik hoor het wel; wat maakt het uit, als hij toch zoover weg is om -knap te worden? Ik heb hem niet meer gezien, sinds den dag, dat ik hem op de boot -bracht in zijn mooi rood kieltje. <i lang="ms">Kasian</i>, wat weet ik van hem.” -</p> -<p>John Silver was achter haar gaan staan; hij kreeg er nu pleizier in; ja, dat hoorde -hij wel aan den toon, waarop ze sprak: ze had op haar manier er een stil verdriet -over. Het was voor het eerst, dat hem dit opviel, en voor geen geld, hoe lief dat -ook was, had hij deze gelegenheid verzuimd. En hoe het hem ook tegen de borst <span class="pageNum" id="xd31e1530">[<a href="#xd31e1530">81</a>]</span>stuitte een goed woord te spreken over het „hondenkind,” zoodat hij haast misselijk -werd van zijn eigen woorden, zei hij: -</p> -<p>„’t Was een mooi kind, die Adam; hij zal nu wel een knappe jongen zijn.” -</p> -<p><i lang="ms">Njai Peraq</i> zei niets; haar bruine door de jaren al slapvleezig wordende handen, lagen stil in -haar schoot op de blauwe en roodachtige kainfiguren, in de eene het half afgezoomde -baadje, in de ander de naald en draad en glinsterend aan den wijsvinger de zilveren -vingerhoed met aan den top een doorschijnend rooden steen, waarin zacht en doffig -het zonlicht speelde; het was zoo rustig en haast geruischloos in ’t kamertje, met -de gekke spitsneuzige wajangfiguren en de grillige Japansche strooken aan den wand; -met tot achtergrond de groezelig witte klamboe; met het kleine driftig tikkende amerikaansche -klokje op de tafel, dat de aandacht bezig hield van den grooten zwarten kater, die -onbeweeglijk ernaar zat te kijken, óók op het tafeltje, voor <i lang="ms">njai Peraq</i>. -<span class="pageNum" id="xd31e1540">[<a href="#xd31e1540">82</a>]</span></p> -<p>Silver zei eerst niets en begon op zijn matten sloffen heen en weer te loopen over -den roodsteenen vloer. -</p> -<p>„Ze hebben me uit Batavia een portret gestuurd van de Verlandes en hun kinderen; daar -staat Adam ook bij; kan je hem herkennen?” -</p> -<p>Hij lei de groep voor haar neer, en zij keek ernaar. „<i lang="ms">Itoe dia</i>,” zei ze, wijzend met de naald in haar hand. Het kind had ze niet zoozeer herkend; -tusschen het „roode kieltje,” dat ze, nu haast zeven jaren geleden, had weggebracht -naar den stoomer en de beeltenis van dien grooten <i lang="ms">sinjo</i>, in een openstaand buisje met ’n vest eronder en ’n lange witte pantalon, bestond -geen verband; maar de kalme somberheid van den kop en de boeddhistische rustigheid -der figuur had, zonder dat ze ’t zich eerst bewust was, de herinnering tot haar doen -spreken aan den vader. -</p> -<p>En naarmate ze langer keek, drong het begrip der gelijkenis meer tot haar door; het -verteederde <span class="pageNum" id="xd31e1553">[<a href="#xd31e1553">83</a>]</span>haar; het deed haar zuchten keer op keer; het wekte in haar een groot gevoel van teederheid -en van verlangen om dien jongen eens te zien, hem te hooren spreken; en hem te bedienen; -dat laatste vooral. -</p> -<p>Terwijl John Silver een nieuw strootje opstak, zag hij, dat ze ontroerd was, dat er -tranen stonden in haar oogen en de blauwige lippen van den grooten mond strak naar -binnen trokken. -</p> -<p>„Ja,” zei hij, inwendig genietend, „het is zoo ver naar Holland; zoo erg ver. Als -hij te Batavia was gebleven, hadden we hem nog eens hier kunnen laten komen. Nou hebben -ze hem mee naar Europa, en komt daar niks meer van.” -</p> -<p>„Hoe?” vroeg <i lang="ms">njai Peraq</i>, die maar half geluisterd had. -</p> -<p>„Wel, dat gaat niet. Hij moet daar in Holland leeren.… God weet hoelang.… Je kunt -zoo’n jongen niet eventjes naar hier laten komen.” -</p> -<p>„Als wij willen.” -</p> -<p>„Hè? Wat willen?” -<span class="pageNum" id="xd31e1567">[<a href="#xd31e1567">84</a>]</span></p> -<p>„Ik zeg: als wij willen. Daarvoor hebben wij toch wel geld genoeg.” -</p> -<p>„Je begrijpt niks; je bent maar een dom mensch; al had je een huis vol goud, zou het -nog gekkenwerk wezen.” -</p> -<p>„Zullen we dan Adam nooit terugzien?” -</p> -<p>„Dat zeg ik niet; misschien wel; als wij niet gauw dood gaan en als hij met leeren -klaar is.” -</p> -<p>„Hoe lang?” -</p> -<p>„Dat weet ik niet, dat hangt van hemzelf af; als hij goed leert, dan misschien maar -kort, en anders lang.” -</p> -<p>„Mag ik het portret houden?” -</p> -<p>Een oogenblik aarzelde hij; het was wel aardig om het in een lijstje te zetten en -op te hangen aan den wand, wijl mevrouw Verlande erop stond, en hij dan bij gelegenheid -dadelijk het bewijs kon leveren voor de goede verstandhouding, waarop hij altijd blufte, -tusschen hem en de familie. Maar het vooruitzicht altijd het gezicht van dat „hondenkind” -voor den neus te hebben, was te erg. -<span class="pageNum" id="xd31e1578">[<a href="#xd31e1578">85</a>]</span></p> -<p>„Och,” zei hij, „als je ’t graag hebt …” -</p> -<p>Alsof ze bang was, dat hij van besluit veranderen zou, bergde ze het portret haastig -weg in de groote, groen geverfde ijzeren trommel met roode banden, waarin achter een -chubb-slot meer waardvolle dingen verborgen werden. -</p> -<div class="figure o079width"><img src="images/bottom8.png" alt="Ornament." width="130" height="68"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e1585">[<a href="#xd31e1585">86</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch10" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e230">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="TIENDE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">TIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Teleurgestelde verwachtingen<span class="corr" id="xd31e1591" title="Bron: ,">.</span></h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Een lage bierkelder, waarin een lang man niet rechtop kon gaan; een warme broeiige -temperatuur, hoog door veel gasvlammen aan den wand; een benauwende nevelatmosfeer -van vervluchtigenden tabaksrook; aan kleine tafeltjes tegen de witte welvende muren, -door aankomende schilders met schetsachtige teekeningetjes beklad, de gasten, de dampende -sigaren onder de knevels uit, de klepglazen met bier voor hen; tusschen de rijen in, -haastig heen en weer, twee zwarte Jan’s-figuren, de leeren geldtaschjes om het midden -door de witte sloven; nu en dan, als er een gast kwam <span class="pageNum" id="xd31e1595">[<a href="#xd31e1595">87</a>]</span>of ging, een koele luchtstroom uit de opening der groene zwaarwollen tochtdeur naar -binnen; het ineenloopend geluid van stemmen, allerlei dooreen, tusschen het drinken; -het flauw worden van het drinken; het brood met Duitsche worst eten, het daarvan dorstig -worden en weer drinken; en boven alle geluid aanhoudend het gemaniereerd geroep der -kellners: één heel, twee half, één knak, een cervelaat, half! -</p> -<p>Doch bij dat alles erg rustig onder Hollanders; half zooveel Franschen hadden tweemaal -zooveel drukte en geluid gemaakt. -</p> -<p>De rustigheid werd plotseling gestoord door heftig rumoer boven aan de trap; gestommel -en stokgetik op de steenen treden en tegen den muur; een luidruchtig troepje opgewonden, -jolig jong volk, met roode gezichten en schitter-oogen van congestie, kwam met een -bons de groene deur binnen. -</p> -<p>De kalme gasten keken hen eens aan, denkend dat het studenten waren, uit Leiden naar -Den Haag verdwaald, maar dat waren het niet; een paar <span class="pageNum" id="xd31e1601">[<a href="#xd31e1601">88</a>]</span>waren wel te Delft, maar de anderen nog van gewone scholen, enkel wat achterlijk in -hun studie, maar vooral met niet minder allures en brutaal optreden en met geld in -den zak; de meesten uit Indië, donker van tint, met een groot vertoon van levendigheid -en opgewekt zijn. -</p> -<p>Zij waren nu heel erg uit op hun manier; ze bleven later dan hun permissie; ze zaten -een uur heel hard dooreen te schreeuwen in den bierkelder, de dikke stokken omhoog, -de kleine hoeden achter op de hoofden; en ze goten zich het bier in uit de groote -glazen, met airs van beproefde kneipers, schots en scheef op de stoeltjes, de buiken -vooruit, de vesten ’n beetje opgestroopt, stukken overhemd er tusschen uit over den -broekband. -</p> -<p>De bedaardste aanvankelijk was Adam Silver; hij deed wel mee, maar zonder enthousiasme; -het hinderde hem nog, dat hij op dien tijd niet was, waar hij moest wezen: het instituut, -waar hij interne was. -</p> -<p>Want de Verlandes hadden hem wel eerst bij <span class="pageNum" id="xd31e1607">[<a href="#xd31e1607">89</a>]</span>hen aan huis genomen, maar zij zagen zich in één verwachting teleurgesteld: het koel -klimaat van het Westen hielp Adam zoo min aan vlugheid en aanleg, als aan lust tot -hard werken; hij kwam wel wat vooruit, maar heel, heel langzaam; elk jaar minstens -doubleerend. Alsof het bij wijze van compensatie was, zoo ontwikkelde hij physiek; -het ging niet, dien grooten, zwaren kerel, lichamelijk met zijn zestiende jaar heelemaal -een man, op de banken te laten zitten der gewone bijzondere scholen, tusschen jongetjes -van tien, elf jaren. Verlande wanhoopte aan hem en was telkens boos; mevrouw had <i lang="ms">kasian</i> maar toch ook een zwaar hoofd in de toekomst. -</p> -<p>Hij moest weg naar een onderwijsinrichting met internaat; dan waren zij van een even -noodelooze als vrijwillige verantwoordelijkheid af. Maar ze aarzelden, want ze hielden -van hem om zijn goedheid en meegaand karakter. Tot één omstandigheid besliste. Adam -had het werkmeisje tot „speelmakkertje” gekozen, en daar kon de familie niet tegen! -<span class="pageNum" id="xd31e1614">[<a href="#xd31e1614">90</a>]</span></p> -<p>Zóó was hij dan nu op een soort kostschool; had, omdat hij al „zoo’n kerel” was, verlof -gekregen tot negen uren uit te gaan, en zat, veel later al, in ’n bierkelder met ’n -troepje jongelui; zijn wroeging verdronk in het bier, dat hem naar het hoofd steeg; -hij werd óók luidruchtig; zij liepen den kelder uit, naar café’s toe, grog inslikkend -na het bier; en eindelijk, toen ze allerlei gelegenheden bezocht hadden, dronken en -opgewonden, kwamen zij „in aanraking” met de politie. -</p> -<p>Adam werd ’s morgens door het hoofd van het instituut afgehaald om zijn eersten jeugdigen -kater thuis te brengen; hij kreeg straf en een boetpreek, en daarmee was het op school -wel uit, maar niet in zijn hart, dat hunkerde naar meer uitgaan en „jool” hebben. -De herinnering deed hem bij zichzelf glimlachen; hij moest daar meer van hebben; en -wel wist hij niet hoe dat aan te leggen, eerst, maar bij het wederzien van ’t vroolijke -clubje, bracht men hem dat wel aan ’t niet vlugge verstand. -<span class="pageNum" id="xd31e1619">[<a href="#xd31e1619">91</a>]</span></p> -<p>Zij vonden, dat hij zich moest laten gelden, dat hij meer zelfstandigheid aan den -dag moest leggen; „wâ-bliksem,” hij was geen kind! En zij vloekten erg flink, als -vertoon van eigen groote zelfstandigheid. Hij moest niet schrijven naar Indië; hij -moest maar „beren” maken, die zouden zelf wel aan „de-n-ouwe” schrijven om duiten. -Adam vond dat wezenlijk goed gedacht; hijzelf, van nature zonder streken of listen, -zou nooit op zoo iets zijn gekomen; uit den mond zijner vrienden klonk het hem als -bezonken geleerdheid; hij zou toch niet tot een universiteit toegelaten worden en -promoveeren; hij zou nooit aan de Delftsche academie komen en ’t groot ambtenaarsexamen -doen; ook zou hij zelfs nimmer op een hoogere burgerschool of een gymnasium gaan en -eenig eindexamen doen. Och, wat was dat nu? Er kon, dat besefte hij, geen quaestie -van zijn, dat hij ooit eenig examen deed of daar moesten er worden ingevoerd in het -bier drinken, rooken en de meisjes naloopen. Dàt kon hij uitstekend. -<span class="pageNum" id="xd31e1622">[<a href="#xd31e1622">92</a>]</span></p> -<p>Hij trok het zich niet aan, overtuigd dat hij ’t niet helpen kon. Het was nu eenmaal -zoo. En dan, hij zou immers op het land gaan werken, zooals zijn broers deden; keerde -hij terug naar Indië, dan behoefde hij niet bepaald „een betrekking” te hebben. Zijn -vader was rijk, dat hadden de Verlandes gezegd. Nu moest hij nog praten met den directeur -der school: hij moest meer vrijheid hebben. En toen hij daarmee aankwam, keek die -hem eens aan, en schudde het hoofd; och, hij mocht hem wel; precies als iedereen, -omdat het zoo’n goeie, aardige vent was; ook had hij het indische geld zoo lief als -een Nederlander het slechts hebben kan; maar de reputatie van zijn instituut was hem -nòg liever, en hij zag heel goed in, dat die bij Adam Silver niets te winnen had. -</p> -<p>„Heb je daar al over gesproken met meneer Verlande?” -</p> -<p>„Neen,” zei Adam. „Ik dacht niet dat het noodig was.” -</p> -<p>„Dan zal ik het wel doen.” -<span class="pageNum" id="xd31e1628">[<a href="#xd31e1628">93</a>]</span></p> -<p>De directeur deed het, maar heel anders; hij proponeerde voor Adam ergens bij een -familie een kamer met <i>pension</i> te huren en hem dan privaatlessen te laten nemen in het instituut. -</p> -<p>Verlande dacht erover na. -</p> -<p>„Zou er iets van hem terechtkomen?” -</p> -<p>„Bedoelt u door studie?” -</p> -<p>„Ja, natuurlijk!” -</p> -<p>„Zoo heel natuurlijk vind ik dat niet; mijn knapste leerlingen kwamen niet het best -terecht. Maar als u bedoelt of hij door studie in de gelegenheid zal komen carrière -te maken, dan: neen, stellig niet!” -</p> -<p>Daar Verlande’s jongens het heel goed maakten, vond hij het verschrikkelijk. -</p> -<p>„Zijn ouders zijn immers zeer gefortuneerd?” -</p> -<p>„Dat wel. John Silver heeft aardig geld.… Bovendien, Adam kan op het land werken.” -</p> -<p>„Zoo heb ik ook gedacht. Al maakt hij hier dus een beetje pret, dan kan dat geen kwaad; -hij is physiek zoo sterk als hij intellectueel zwak is en toch heeft hij een goed -verstand; geen vlug, <span class="pageNum" id="xd31e1644">[<a href="#xd31e1644">94</a>]</span>geen geoefend.… Ik, die zooveel en zoo verscheiden jongens onderhanden krijg, heb -over dien Adam nagedacht. Weet u wat ik zou zeggen?” -</p> -<p>„En?” -</p> -<p>„Dat hem zekere erfelijke aanleg ontbreekt, zooals dat met kinderen het geval moet -zijn uit geslachten, die nooit iets aan leeren of studeeren hebben gedaan.” -</p> -<p>Verlande, die de geschiedenis kende, dacht aan <i lang="ms">njai Peraq</i>, van huis uit houdster van ’n <i lang="ms">warongje</i> in de kampong, en aan den grooten arabier, die niets kende dan ’n paar koranspreuken -en deftig buigen. Zelf een <i lang="ms">njo</i> werd hij gauw wantrouwend tegenover <i lang="la">pur sang</i> europeanen, en hij dacht eerst, dat die „schoolmeester” de klok had hooren luiden -en nu eens wilde vernemen waar de klepel hing, maar hij zag wel dadelijk aan de heele -gezichtsuitdrukking, dat hij zich vergiste. -</p> -<p>„Weet u een geschikte gelegenheid voor hem?” -</p> -<p>Doch ook die verantwoordelijkheid werd niet geaccepteerd. -<span class="pageNum" id="xd31e1665">[<a href="#xd31e1665">95</a>]</span></p> -<p>„Het beste zou zijn.… een advertentie.” -</p> -<p>’t Was erg gauw in orde! -</p> -<p>Toen Adam het hoorde was hij dolblij. Van den kostjongen werd hij nu ineens een soort -van student, een heer, want hij en al z’n vrienden waren het daarover eens, dat ’n -jongmensch op kamers wonend en buitenaf les krijgend een heer en een student was; -’n universiteit, nu ja, dat was eigenlijk maar ’n bijzaak, waar men, om student te -zijn, best buiten kon. -</p> -<p>Hij „betrok” zijn kwartier, een eenigszins ouderwetsch met <i lang="en">second hand’s</i> goed gemeubelde kamer, in een prettige buurt en bij vriendelijke menschen, wier eenig -doel al spoedig bleek hem lang te houden, omdat er zoo goed voor hem werd betaald. -Wat hèm ’t best beviel, was de vrijheid; de groote vrijheid van te gaan hoe en waar-je-wil -en te doen op je eigen kamer, wat-je-wil. -</p> -<p>Het was wel koud, maar hij schoof een der ramen hoog open, en ging ervoor zitten, -de armen op de vensterbank, een lange sigarenpijp voor hem <span class="pageNum" id="xd31e1677">[<a href="#xd31e1677">96</a>]</span>uit buiten het raam, loerend naar de vensters aan den overkant, of er ook meisjes -waren tusschen de schuine overgordijnen en achter de horretjes, boven of in de benedenhuizen, -bij de étalages van mode- en toiletartikelen, pleizierig gestemd de drukke buurt overziend; -het gejaag van bezige menschen met haast langs den weg; het hard trappelen van mooie -glimmende equipage-paarden en het sleurig opbonken van doffe vigelantenknollen. Het -was heerlijk, vond hij, dat alles te zien van zijn eigen „kast,” en niet meer in die -ellendige kamer met vier bedden in het instituut als gevangen te zitten met drie <span class="corr" id="xd31e1679" title="Bron: kwa-jongens">kwajongens</span>, die haast al hun vrijen tijd doorbrachten met den neus in de boeken; niet meer te -hebben, dat voor hem èlken dag wederkeerend pijn-in-den-buikachtig gevoel van een -les overhoord te zullen worden, die men niet kent, van vragen te zullen hooren, die -men niet kan beantwoorden; van werk te moeten meemaken, dat men niet begrijpt en dus -onvermijdelijk fout maakt. -<span class="pageNum" id="xd31e1682">[<a href="#xd31e1682">97</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch11" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e240">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="ELFDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">ELFDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Onaangename brieven uit Holland.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De mail had drie brieven meegebracht voor John Silver; het waren er twee meer, dan -hij ooit uit Holland had ontvangen. Wel ontving hij „<i lang="ms">kabar</i>” van de Verlande’s zoo nu en dan, en hij wist dus ook welke maatregelen zij hadden -genomen,—nu, dàt was hem onverschillig,—maar met andere menschen in het Westen briefwisselde -hij niet. En daar lagen nu vóór hem twee dikke brieven, geen prijscouranten of prospectussen, -want die waren in open couverts en met drukwerk-postzegels er op; neen, ze waren goed -dicht en met briefport gefrankeerd. -<span class="pageNum" id="xd31e1693">[<a href="#xd31e1693">98</a>]</span></p> -<p>Het waren Adam’s beren, die voor de eerste maal bescheiden en beleefdelijk brulden -in het Oosten. -</p> -<p>In het eerst snapte John het niet; hij zat eenigszins sufferig te kijken op die groote -enkel-vellen papier, en las de reusachtige hoofden met afdrukken van koninklijke wapens -in het midden, zag de groote versierde aanvangsletters der firma-namen, en aan beide -hoeken opsomming van alles wat in de magazijnen te krijgen was, en dan op een regel -in geschreven schrift „WelEdelGeboren Heer; en vervolgens de mededeeling, dat zekere -WelEdelGeboren Heer Silver te ’s Gravenhage <i>debet</i> was aan.… wegens aan ZWEdG. geleverd als volgt …<span class="corr" id="xd31e1699" title="Niet in bron">”</span> -</p> -<p>Nog nooit had John Silver zoo iets gezien; wat hij noodig had, kocht hij al z’n leven -lang op de plaats zelf in de eenige Europeesche toko of bij den chinees, en daarvoor -kreeg hij eens in de maand een rekening op ’n gewoon velletje blauw gelijnd papier, -met twee roode dwarslijnen voor de guldens en de centen. Welk een geurmakerij zoo’n -Haagsche <span class="pageNum" id="xd31e1703">[<a href="#xd31e1703">99</a>]</span>rekening! En dan die „WelEdelGeboren Heer”; dat was Adam!.… Adam!… -</p> -<p>Toen zijn eerste verbazing over was, schoot hij in een lach! -</p> -<p>Wel gévédé! dat was toch sterk! Adam, dat „hondenkind”! -</p> -<p>Maar hij nam de rekeningen weer op, en keek ze door, bedaard en ernstig. Het was onmogelijk; -in zijn heele leven had hij, John Silver, zooveel jassen, broeken en vesten niet gehad, -als die Adam in een paar jaren; en dan die andere, de groote, voor wijnen, dranken, -sigaren,.… er stonden zelfs woorden op die hij niet kon uitspreken of begrijpen! -</p> -<p>Ja, de begeleidende briefjes—nu, dàt snapte hij gemakkelijk genoeg; men maande den -Hoog WelGeboren Heer John Silver aan om het debet van den heer Adam Silver te voldoen. -Ten naasten bij twee duizend gulden! Brutaalweg de mededeeling erbij, dat als niet -binnen zes maanden de rekening was voldaan, de kerels rente gingen berekenen. -</p> -<p>Dan sprak men nog van woekeraars in Indië! <span class="pageNum" id="xd31e1711">[<a href="#xd31e1711">100</a>]</span>Als hij ’n jas noodig had, kocht hij ’n stuk wit of ander goed en liet het maken bij -den chinees; en daar stonden op die rekeningen enkele jassen tot prijzen, waarvoor -hij er een dozijn had! -</p> -<p>Wat een afzettersboel toch in dat Holland! Bij de tweeduizend pop! -</p> -<p>„Kom eens hier!” riep hij hoog en scherp tegen zijn huishoudster, die hij hoorde op -de galerij. En toen zij binnenkwam: „Dat is me een gladakker, die meneer Adam! Dat -is me een <i lang="ms">toean besar</i>, hoor! Wel gévédé!” -</p> -<p>Zij schrikte ervan; in lang had ze weer niets van den jongen gehoord en ze dacht voortdurend -aan hem, hoe langer hoe meer, maar ze durfde niet vragen; ze had wel gevoeld, dat -er iets niet in den haak was, dat Silver iets in z’n schild voerde en veel te bijzonder -was ten opzichte van dat kind. Nu scheen hij weer heelemaal gek geworden; nu schold -hij hem voor een „gladakker” en noemde hem tevens een groot heer. -</p> -<p>„Wat is er?” vroeg ze. -<span class="pageNum" id="xd31e1723">[<a href="#xd31e1723">101</a>]</span></p> -<p>„Wat er is: hier, hier!” riep hij, haar de rekeningen met de eene hand voor het gezicht -houdend en met de andere erop slaande, dat het velijn papier trilde en knetterde: -„Hij maakt schulden! Dat draagt jassen, ja, van tachtig gulden; dat drinkt fijnen -wijn en rookt havanah sigaren; dat speelt in Holland den <i lang="ms">toean besar</i>. En mij sturen ze hier in Indië de rekeningen om te betalen. Zoo’n satansch honden.…” -</p> -<p>Silver schrikte van zijn eigen vervoering, ineens ophoudend. -</p> -<p>„Is hij gezond?” vroeg <i lang="ms">njai Peraq</i>. -</p> -<p>Daar stond Silver van te kijken. Zij, zij, die het geld zóó liefhad, die zoo gierig -was, dat hij zelfs nooit had durven zeggen, wat hij maandelijks uitgaf voor dien Adam,—zij -maakte geen misbaar, toen hij het groote bedrag genoemd had; het was alsof het niets -was. -</p> -<p>„Stik!” zei hij in ’t Hollandsch en ging de kamer uit. -</p> -<p>Het was waarachtig te erg! Onderaan de rekeningen <span class="pageNum" id="xd31e1739">[<a href="#xd31e1739">102</a>]</span>was met een slordig schrift iets gekrabbeld; als men goed keek; zag men, dat het een -voor-accoord-verklaring was, onderteekend: A. Silver. Wat ’n gemeen schrift! De minste -<i lang="ms">djoeroe-toelis</i> kon het netter. En dat had zooveel geld gekost! <i>Enfin</i>,—’t kwam wel alles terecht; hoe meer hij nu genoot, des te beter. -</p> -<p>Toen hij zich dáármee had verzoend, kwamen andere overwegingen. Want hij had nu wel -opgespeeld over het geld, en zijn haat eens gelucht—maar het zou hem nu niet hinderen, -al betaalde hij het nog tienmaal; het liep financieel toch alles mee in den laatsten -tijd. -</p> -<p>Er was iets aardigs in, vond hij; iets aardigs, dat die Haagsche tokohouders hem voor -zoo’n groot heer hielden en hem zoo hoog betitelden. Het streelde zijn ijdelheid. -Dat pleizier had hij er dus bovendien nog van! Natuurlijk zou hij de duiten sturen; -niet om dat „hondenkind”, maar om zijn naam; die daar zoo’n goed figuur maakte achter -het klinkend praedicaat. -<span class="pageNum" id="xd31e1750">[<a href="#xd31e1750">103</a>]</span></p> -<p>„Ik wou wat zeggen,” zei <i lang="ms">njai Peraq</i> bij hem komende. -</p> -<p>„Wat is het?” vroeg hij norsch. -</p> -<p>„Als je het geld voor Adam misschien liever niet betaalt, zal ik ’t wel geven van -het mijne.” -</p> -<p>„Wat jij? wat jij?” riep hij kwaad. „Denk je, dat ik zelf niet kan betalen? Daar heb -ik jou niet noodig voor.” -</p> -<p>Zij sloeg, nu ook uitvallend in toorn; met de hand op de tafel. -</p> -<p>„Wel, schreeuw dan zoo niet? Ben je een gek? Ben je een beest? Maakt een mensch zulk -een leven als hij moet betalen voor zijn eigen kinderen?” -</p> -<p>Zij bemerkte niet in haar opkomende boosheid, wat zij trotseerde; haast werd het hem -te machtig; het was de vrees voor haar, die ten slotte sterker was dan zijn opwellende -drift; dáárom zweeg hij, schoon zijn ingevallen borst van groote aandoening zwoegde. -</p> -<p>Kort en daardoor uit de hoogte, waren zijn briefjes <span class="pageNum" id="xd31e1764">[<a href="#xd31e1764">104</a>]</span>aan Adam’s crediteuren; maar de wissels staken erin en hij schreef erover aan de Verlande’s, -want op den brief van Adam wilde hij niet antwoorden; hij had dien al met tegenzin -geopend en met diepe minachting voor het slordige adres; de aanhef: „Waarde vader” -bracht hem geheel uit den koers; hij dacht een beroerte te krijgen van kwaadheid; -hij verscheurde den brief ongelezen; neen,—betalen zou hij, maar daarmee uit; zich -door dien welp van zoo’n smerigen arabier, „vader” te hooren noemen, en diens brieven -te lezen, dàt was hem te machtig; dàt verdroeg hij niet. -</p> -<p>„Heeft het kind niet geschreven?” vroeg zijn huishoudster.<span id="xd31e1768"></span> -</p> -<p>„Het kind … het kind … ’t is waarachtig een lief kind!” -</p> -<p>Zij schudde er het hoofd over. „Ik kan hem niet anders voor mijn oogen krijgen, dan -als een kind.” -</p> -<p>„Nou, maar <i>ik</i> dan wèl, hoor, en voor mijn portemonnaie ook!” -<span class="pageNum" id="xd31e1777">[<a href="#xd31e1777">105</a>]</span></p> -<p>„Schrijft hij nooit?” -</p> -<p>John Silver lachte hoonend. -</p> -<p>„Ja hij zal nog schrijven!” loog hij ontwijkend. „Denk maar niet, dat je ooit een -brief van hem zult krijgen.” -</p> -<p>„Ik niet. Wat zou ik er aan hebben? Ik kan het immers toch niet lezen. Maar waarom -schrijft hij niet aan jou? Doet hij het niet? De mandoer, die naar het postkantoor -is geweest, zei, dat er drie brieven uit Holland waren; de rekeningen waren maar twee.…” -</p> -<p>„Een was van mevrouw Verlande,” loog hij. -</p> -<p>„Vertelde zij niets over hem? Je was kwaad, toen ik vroeg of hij gezond was. Mag een -moeder niet meer vragen of haar kind wèl is? Begrijp je dat niet?” -</p> -<p>„Ik was kwaad om dat geld. Zeur toch niet, hè? Is het misschien nog niet genoeg, dat -die rakker me zooveel duiten kost? Moet jij me nu nog vervelen met je gezanik?” -</p> -<p>„Ik vraag enkel maar of hij gezond is en je <span class="pageNum" id="xd31e1787">[<a href="#xd31e1787">106</a>]</span>wilt me niet antwoorden; je zegt maar zoowat … zoowat … je spreekt altijd maar kwaad -van hem … Wat is een vader; die <i>zijn eigen kind</i> haat?” -</p> -<p>Zij speelde hoog spel; ze was zich daarvan volkomen bewust; ze wilde eindelijk weten -of haar vrees gegrond was; ze had hem straks aangekeken, toen ze nadruk lei op het -<i lang="ms">anaknja sendiri</i>, en zij <i>had</i> zekerheid! <i>nu</i> was het haar volkomen helder, nu wist ze, dat hij vermoeden had van de waarheid. -</p> -<p>Want toen ze hem die woorden als in het gezicht wierp; haar groote goedige oogen recht -op de zijne en haar gelaat rustig, onverstoorbaar in het volle licht, de trekken onbewogen -als een Vishnoe; was het hem of hij het ondersteboven ging; hij voelde, dat hij hevig -ontstelde en dit te zien moest wezen aan z’n gezicht; hij stamelde een paar losse -woorden, die hij zich een minuut later niet meer herinnerde; hij trachtte minachting -te veinzen voor haar gepraat, en ging heen, den tuin in, als een dronken man. -<span class="pageNum" id="xd31e1803">[<a href="#xd31e1803">107</a>]</span></p> -<p>Het was verschrikkelijk! Had zij zóó kunnen wezen, als het waar was, wat hij nu al -zooveel jaren vast geloofde? Kon zoo’n gewone inlandsche vrouw zóó brutaal, zoo verregaand, -zoo onovertroffen listig en bedriegelijk zijn, als zij had moeten wezen om hem met -zulk een gezicht en op zulk een toon dat „eigen kind” naar ’t hoofd te gooien? En -toch … Neen, het was geen zoon van hem; het <i>kon</i> er geen zijn! Dáár, dáár kwam er een aan, van het land, op z’n bloote voeten, de -slaapbroek opgestroopt, en ja, dat was nu een dikke vette kerel geworden net als <i lang="ms">njai Peraq</i> met heel veel in figuur en gezicht van de moeder, maar toch zag men in één oogopslag, -dat het ’n kind was van hem, John Silver. Daaraan viel niet te twijfelen. -</p> -<p>Maar ’t hielp niet of hij al redeneerde,—hij kon de manier niet vergeten, waarop ze -hem dàt had gezegd; het was <i lang="ms">terlaloe</i>! En elk oogenblik van den nacht en den dag, zag hij haar weer in die groote kalmte, -die geloof opdringt. -<span class="pageNum" id="xd31e1816">[<a href="#xd31e1816">108</a>]</span></p> -<p>Het werd een <i lang="fr">idée fixe</i>; uren kon hij voortaan stil zitten <i>pikiren</i>, met de hardnekkigheid van een lijder, die denkt aan zijn ongeneeslijke kwaal, die -geheel erdoor wordt in beslag genomen en ten slotte over niets anders haast meer denken -kan, dan zijn kansen van levensduur. -</p> -<div class="figure o102width"><img src="images/bottom6.png" alt="Ornament." width="129" height="64"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e1827">[<a href="#xd31e1827">109</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch12" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e249">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="TWAALFDE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">TWAALFDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Een mislukt jongmensch.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Adam <i>pikirde</i> niet. Binnen de drie maanden had hij al beleefde brieven van zijn leveranciers, dat -zijn papa geremitteerd had; zij waren erover uit; zij recommandeerden zich. Crediet? -Wel als ’t ware ongelimiteerd! Juist dat korte briefje van John Silver had zoo’n effect -gemaakt samen met het geld. Het leek zoo uit de hoogte en dat had imponeerend gewerkt. -En Adam, die wel ’n beetje bang was geweest al dien tijd, leefde heelemaal op. Dien -dag gaf hij er de privaatlessen aan, waarvan hij toch al zoo weinig profiteerde, bestelde -hij van alles wat hij noodig had, niet mondjesmaat, maar op de royaalste <span class="pageNum" id="xd31e1836">[<a href="#xd31e1836">110</a>]</span>manier, onthaalde zijn vrienden op zijn kamer, tot ze in gloeiende toasten het bewijs -van hun lichtbewogenheid gaven, en nam zich voor Nora Tiele serieus het hof te maken. -Nu „de oude” zich zóó royaal toonde en zelfs niet mopperde, was het toch waar, wat -hij al zoo dikwijls van anderen had gehoord; dat de Silvers wezenlijk gefortuneerd -waren. -</p> -<p>Welk bezwaar had het dan in, dat hij Nora vroeg, den een of anderen dag? Een positie … -neen, zelfs geen idée van ’n kans daarop. Maar waartoe ook? Een fortuin was beter. -Wie dàt kon aanbieden, zou men toch zeker niet naar een armzalig „baantje” vragen! -</p> -<p>Den ochtend na zijn feestje, dat hij de eerste overwinning zijner beren noemde, werd -hij zeer berooid wakker; bij het kwartlicht van een donkeren regenochtend, zag hij -hoe beestachtig zijn kamer er uitzag, hoe wanhopig zijn oppasser het stond aan te -zien; hoorde hij hoe kijvend de stem van zijn hospita op het portaal klonk, waar zij -stond <span class="pageNum" id="xd31e1841">[<a href="#xd31e1841">111</a>]</span>uit te cijferen, wat Adam haar moest betalen voor het bederven van karpetten, tafelkleeden -en gordijnen door wijn- en andere vlekken. -</p> -<p>Het leek hem alles met een grauwgrijs overgoten, wat hij hoorde als wat hij zag; in -zijn warm hoofd bonsde het met groote regelmatigheid; droge mond en rauwe keel eischten -water en lucht; zoo guur als het was, gooide hij de ramen open en hield zijn gezicht -wel een minuut lang in het water van een lampetkom; de oppasser was intusschen bezig -met het opruimen van glazen, flesschen en de rest. -</p> -<p>Langzamerhand kwam er weer orde en frissche lucht in de kamer en grooter genietbaarheid -over den persoon van Adam. Wel zagen zijn oogen rood en was zijn gezicht wit toen -hij geeuwend, huiverend en rekkerig voor het open venster ging zitten, geheel gekleed -nu; wèl smaakte hem de sigaar niet, en wierp hij die weg, op de straat,—maar hij knapte -toch op, en genoot van zijn kop thee, toen het binnentreden van een dame hem <span class="pageNum" id="xd31e1846">[<a href="#xd31e1846">112</a>]</span>verschrikt deed opstaan; het was mevrouw Verlande. -</p> -<p>Zij zag er nog heel goed uit, al was ze de veertig voorbij; zoo goed geconserveerd, -zoo vlug en veerkrachtig, met frissche blozende kleur, <i>relief</i> gevend aan het blauw en blond van oogen en haar, dat ze had kunnen doorgaan voor -tien jaren en meer, jonger. En hij, Adam, opstaande tegenover haar, in de vroegrijpheid -zijner physiek, een volwassen man.… Mevrouw Verlande snapte ineens de nooit gedachte -mogelijkheid, dat er voor de wereld iets geks kon zijn in een ochtendbezoek van haar -aan Adam Silver; aan den kleinen A. het roodkieltje! -</p> -<p>Eenigszins bedremmeld keek zij rond, ruikend de alles doortrokken hebbende kroeglucht -van sigaren en wijn; aan den wand floretten, sabels en schermmaskers; op de tafel -en den schoorsteenmantel portretten van min of meer gekleede „tingeltangelinnen”; -de penantspiegel geflankeerd met duitsche pijpen,—en tegenover haar die groote, zware -<span class="pageNum" id="xd31e1854">[<a href="#xd31e1854">113</a>]</span>kerel met z’n donker uiterlijk en aankomend baardje. Was het mogelijk? -</p> -<p>„Hoe maakt u het?” vroeg hij goedig en eenigszins onthutst een stoel aanschuivend: -„Gaat u zitten.” -</p> -<p>„Heel goed, dank je … Neen, ik ga niet zitten … Ik moet weer dadelijk heen. Je pa -heeft geschreven.” -</p> -<p>Daar zweeg hij op, knikkend enkel met het hoofd. -</p> -<p>„Dat gaat zoo niet.” -</p> -<p>„Waarom niet?” vroeg Adam glimlachend. -</p> -<p>„Wat moet er op zoo’n manier van je worden A.? Je leert haast niets meer, en … en -eigenlijk weet je nog niks.” -</p> -<p>„Pa is immers rijk. Laat mij nu maar wat pret hebben hier, zoolang het duurt.” -</p> -<p>„Zoolang tot het je pa verveelt, en wat dan?” -</p> -<p>„Dan ga ik naar Indië, werken op het land.” -</p> -<p>„Het is wat moois! Dáárvoor heb je dan zooveel geld gekost en een opvoeding in Holland -genoten.” -</p> -<p>„Ik kan ’t niet helpen, mevrouw; ik geloof niet, <span class="pageNum" id="xd31e1869">[<a href="#xd31e1869">114</a>]</span>dat ik zooveel dommer ben als de rest, maar ik kan niet leeren, niet onthouden, dàt -is het.” -</p> -<p>„Malligheid, je geeft je geen moeite, je bent lui.” -</p> -<p>„Ja,” zei hij met overweldigende openhartigheid. „Dat is waar, ik ben lui, het is -ongelukkig.” -</p> -<p>„Als een jongmensch zich beteren wil, dan kan hij ook.” -</p> -<p>„Dáárvan niet, mevrouw. Geloof me, ik wilde wel, dat het anders was; maar als ik een -boek in handen neem en ik span me vijf minuten in … in …” -</p> -<p>„Dan?” -</p> -<p>„Dan val ik in slaap.” -</p> -<p>Zij moest erom lachen. Neen, ze wist het wel van vroeger, dáár was niets tegen te -doen! En ze nam hem nog eens op, dien <i>brute</i>, van top tot teen, wiens stoffelijk bestaan zulk een scherpe tegenstelling vormde -met zijn geestelijk. Maar tegelijk dacht ze eraan, dat ze niet langer kon blijven. -</p> -<p>„Probeer het, A., en maak geen schulden; dàt <span class="pageNum" id="xd31e1884">[<a href="#xd31e1884">115</a>]</span>is altijd slecht; het behoeft immers niet, want je hebt zonder dat van alles voldoende; -meer dan de meeste andere jongelui.” -</p> -<p>Hij beloofde zijn best te zullen doen, wijl zij het graag had; maar hij dacht er in -’t geheel niet bij, meer beziggehouden door het geklop in z’n hoofd, dat opnieuw en -erger was begonnen. -</p> -<p>Toen ze hem de hand reikte, nam hij die, en wou, net als hij van ouds gewoon was, -toen zij hem als kind met de andere kinderen te bed lei, haar ook een zoen geven. -Maar zij trok zich snel terug en liet haar voile neer, niet willende laten zien, dat -ze een kleur kreeg. Drommels neen, dat ging niet, vond mevrouw Verlande; zij was niet -oud genoeg om zich door zulk een jongen man op diens kamer te laten kussen, al had -ze hem ook als kind op den schoot gehad. -</p> -<p>Hij zag het en lachte erom, tevreden over het effect van zijn persoon. In al <i>zulke</i> zaken was hij in ’t geheel niet dom; niet traag van begrip. Integendeel, daar had -hij een scherp oog voor, als <span class="pageNum" id="xd31e1892">[<a href="#xd31e1892">116</a>]</span>iets hem zelf betrof, want nog meer dan van Nora Tiele, die hij ’t hof wou maken en -ten huwelijk vragen, hield hij van zijn eigen persoonlijkheid. -</p> -<p>Zich beteren! Als hij het goed inzag, viel er in ’t geheel niets te beteren. Nu ja, -schulden maken is niet goed, voor wie geen vader heeft, die ’t betalen kan en wil. -Maar zoo gelukkig <i>was</i> hij immers! En in den loop van den dag verdween met den kater, het weinige effect -der vermaning van mevrouw Verlande. -</p> -<p>Toen hij zoo, goed gekleed, het Noordeinde inliep, ’s middags tusschen de talrijke -flaneurs, had hij volkomen het <i>air</i> van een deftig jonkman, door zijn ernstig, donker gezicht den indruk makend van iemand, -die iets omhanden heeft bij de diplomatie of zoo. Hij overwoog wat en hoe hij doen -zou met Nora Tiele. -</p> -<p>Dat ze van hem hield, wist hij; trouwens, dat wist hij van zooveel meisjes uit de -kringen, die de Verlande’s frequenteerden, en waartoe ook sommige vrienden behoorden: -deftige menschen <span class="pageNum" id="xd31e1905">[<a href="#xd31e1905">117</a>]</span>met mooie betrekkingen, maar levend boven hun krachten meest; de gewone geschiedenis. -Hij kon in die kringen meisjes <i lang="fr">à prendre</i> vinden bij dozijnen: hij had de reputatie van een millionnairszoon te wezen; dáárom -was hij voor de meesten onweerstaanbaar; maar er waren er ook; die hem bijzonder graag -mochten om zijn persoon. En dan, hij was niet zoo wijs. Hij vond het gewone jongedames-conversatie-peil -niet beneden zich, en dat was het ook niet. Als er jongelui in gezelschap waren, die -hun beetje geleerdheid te luchten hingen, zweeg hij maar en keek enkel met zijn goedige -zwarte oogen naar de meisjes, die dan toch nog meer naar hem keken, dan ze luisterden -naar de praters; doch als het niet gevaarlijk was en zijn onwetendheid niet dreigde -hem koopjes te geven; als er werd gesproken over de kennissen, over uitgaan en pret -maken of de geschiedenisjes van den dag, dan sprak hij heel gezellig mee. -</p> -<p>Zou hij zich nu ineens en officieel aan Nora Tiele binden en haar zóó het hof maken, -dat hij <span class="pageNum" id="xd31e1912">[<a href="#xd31e1912">118</a>]</span>fatsoenshalve niet anders doen kon dan haar hand vragen aan haar vader? Zij trok hem -aan, heel sterk; hij verlangde er dol naar, haar in de armen te nemen, te kussen.…. -och, dat laatste niet zoozeer; daar hield hij eigenlijk in ’t geheel niet van; enkel -uit gewoonte en vriendschappelijk, vond hij, kon het erdoor; als liefdebetoon niet; -dat eischte bij hem iets anders. En als hij zoo pikirde meende hij, dat het verkeerd -was zich te haasten, hij kon het wel <i>plan-plan</i> aanleggen, en een heel stil vrijagetje met haar beginnen; dat zou best gaan; dan -bleef hij vrij, en er waren honderd redenen voor één, die hij kon aanvoeren.… Hij -drukte op den belknop in de deurpost, en hij werd hartelijk ontvangen. -</p> -<div class="figure o112width"><img src="images/bottom2.png" alt="Ornament." width="65" height="41"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e1919">[<a href="#xd31e1919">119</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch13" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e258">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="DERTIENDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">DERTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Een voorzichtige moeder.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De oude heer Tiele, recht en mager als een liniaal, de grijze bakkebaarden in punten -omlaag, den grooten smallen neus op het wijkend gezicht, heelemaal geen face haast, -met overdadig profiel als een vogel, keek hem uit kleine blauwe kraaloogjes vriendelijk -aan, ’n welwillend glimlachje om de dunne lippen; zijn famielje had altijd behoord -tot den eersten burgerstand; zij hadden altijd hun hoogst respectabele maatschappelijke -positie gehandhaafd, maar daar hadden ze dan ook voor gestreden; geworsteld letterlijk. -Nooit was er ook maar eenig kapitaal gekomen; in vier, vijf geslachten <span class="pageNum" id="xd31e1926">[<a href="#xd31e1926">120</a>]</span>achtereen was het altijd door zuinigheid met zelfbedwang voor en na geweest, en nu -was over Tiele op z’n gevorderden leeftijd als ’n gouddorst gekomen. Die Adam Silver, -die werk maakte van Nora, mocht dan een Indische jongen zijn, het kind eener inlandsche -vrouw, er mocht aan zijn fortuin „een luchtje” zijn, zooals naar goed-hollandsche -begrippen aan alles is wat uit Indië komt; hij was de zoon van een rijken vader; hij -zou zelf eenmaal <i>rijk</i> zijn. -</p> -<p>En hij was zoo dom en zoo goed, dat de heele familie Tiele eigenlijk dat fortuin zou -trouwen … Dat dit alles zoo uitgemaakt was, vermoedde Adam in de verste verte niet, -dat hij bij de Tiele’s reeds als toekomstig schoonzoon was ingelijfd, en in zekeren -zin de grondslag was, waarop de familie haar geldelijke toekomst bouwde,—het kwam -niet bij hem op. -</p> -<p>Hij dronk ’n kopje thee mee in het minder modern dan gezellig salon, te klein voor -het huisgezin, en te vol met pouffes en andere zitjes, met <span class="pageNum" id="xd31e1933">[<a href="#xd31e1933">121</a>]</span>tafeltjes en overladen hoekjes en étagèretjes, meest het resultaat van de huisvlijt -der dochters, die met tapisserie, of smaak- en schilderwerkjes wonderen deden, de -onoogelijkste houten geraamten omzettend in wezenlijk smaakvolle voorwerpjes door -het overtrekken met zijde en satijn; door goudborduursel en miniatuur aquarelletjes. -Alles lief, aardig, honneponnig, snoezig! -</p> -<p>Tusschen de blonde, blanke slankheid der jonge Tiele’s en de magerheid der ouderen, -waarvan de booze Haagsche mindere wereld zei: dat men hen kon hooren rammelen,—zat -Adam Silver in het koude licht van den zonloozen herfstnamiddag als een <i>pagode</i>, moeilijk met zijn breedte op een klein stoelzittinkje, den wandelstok onder de hand, -den hoed op een voetenbankje vóór hem, een goedig lachje om de lippen, pratend met -de meisjes Tiele het onnoozel geleuter van den dag. En nu hij weer zoo dicht bij Nora -zat, en in haar mooi-blanken hals keek of naar haar vriendelijke oogen of smalle sneeuwwitte -handjes, raakte hij erger op haar verliefd; <span class="pageNum" id="xd31e1939">[<a href="#xd31e1939">122</a>]</span>zou hij in staat zijn geweest het dadelijk ernstig te meenen, zonder reserves, met -gereede plannen. -</p> -<p>Maar heel even had hij gelegenheid haar alleen te spreken; hij vroeg haar uur en plaats, -en zij gaf het hem voor den volgenden dag, op het gewone wandelterrein van iedereen. -Adam kon niet zeggen, dat ’t hem meeviel; het zou dus dadelijk zich afficheeren wezen, -en al aarzelde hij voor niets tegenover haar bekoorlijkheden,—als hij alleen was, -dacht hij weer anders. -</p> -<p>Het kwam niet bij hem op weg te blijven, al betreurde hij zijn voorbarigheid. -</p> -<p>’t Viel hem erg mee, dat Nora niet alleen, maar met een der jongere meisjes liep; -’t was juist zóó vol dien dag en net of alle vrienden en kennissen elkaar <i lang="fr">rendez-vous</i> hadden gegeven. -</p> -<p>Maar nu er iemand bij haar was, hinderde dat niet; nu kon hij haar veilig aanspreken -en mee opwandelen; anders alleen met haar, zou dadelijk een praatje van „engagement” -de ronde hebben gedaan. -<span class="pageNum" id="xd31e1950">[<a href="#xd31e1950">123</a>]</span></p> -<p>Nu kwamen er ook heel gauw meer jongelui bij, groetend en pratend, even stilstaand -voor de winkelétalages, sommigen een eind mee opwandelend. Zelfs de oude mevrouw Tiele -sloot zich aan en op een gegeven moment kon Adam nog enkel goeden dag zeggen en heengaan, -wijl de familie huiswaarts keerde. -</p> -<p>Hij wist nu niet meer of hij blij wezen zou of er spijt van hebben, dat het zoo gek -gegaan was. Wel had hij Nora dikwijls aangekeken en zij hem, buitengewoon lief en -aanmoedigend;—maar dàt was toch de bedoeling niet geweest. Toen hij haar vroeg: waar -en wanneer, dacht hij aan heel iets anders, dan een ontmoeting, die zonder afspraak, -precies eender had kunnen zijn. -</p> -<p>Thuis bij de Tiele’s had Nora ’s avonds te voren haar mama verteld, wat Adam Silver -haar gevraagd, en wat zij geantwoord had. En mama keek bedenkelijk. -</p> -<p>„’t Is wat haastig,” zei ze. -</p> -<p>Nora vond dat eigenlijk ook. -<span class="pageNum" id="xd31e1958">[<a href="#xd31e1958">124</a>]</span></p> -<p>„Het is me ontsnapt, hij vroeg het zoo opeens, en zoo ronduit.…” -</p> -<p>„Je hadt voorzichtiger moeten zijn. Hij is nog niet serieus genoeg.” -</p> -<p>Daar lachte Nora luid om op. „Verbeel-je, dat die goeie Adam Silver „serieus” moest -worden!” -</p> -<p>„Je begrijpt me niet,” zei haar moeder, „ik ben een beetje bang voor hem.” -</p> -<p>„Maar ma!” -</p> -<p>„Zeker. Met al z’n goedigheid en weinige kennis, heeft hij iets over hem … Ik weet -het niet, maar zoo koel, zoo cynisch zou ik haast zeggen.” -</p> -<p>„Hij is niet demonstratief.…, dat mag ik juist in hem.” -</p> -<p>„Het is alles goed en wel, maar zoo er met den tijd veel verandert,—verliefde jongelui -blijven altijd dezelfden; men kan het hun aanzien; aan hem merkt men haast niets.” -</p> -<p>„Nu,” zei Nora, „ik ben blij, dat hij niet zoo’n aansteller is; niets is akeliger -dan een „verliefd jongmensch” zooals u het bedoelt. Zoo <span class="pageNum" id="xd31e1970">[<a href="#xd31e1970">125</a>]</span>jong als hij is, is hij daar teveel man voor.” -</p> -<p>„Teveel man, dàt geloof ik ook; dat is het juist, waarvoor ik bang ben. Er is zoo’n -tegenstrijdigheid in hem. Wij weten heel goed, dat hij weinig heeft geleerd; zóó weinig, -dat het beschamend is; hij heeft zelfs nooit admissie-examen kunnen doen. En als hij -u aanziet met zijn groote oogen en over de banaalste dingen praat met goedigen ernst, -dan maakt hij een oppervlakkigen indruk van superioriteit.” -</p> -<p>„Het is waar,” erkende Nora, eenigszins verwonderd, nu haar eigen indruk door haar -scherpzinniger moeder zoo duidelijk werd weergegeven. „Het is waar, ma; God, wat hebt -u hem geobserveerd.” -</p> -<p>„Dan zit hij daar,” ging mevrouw Tiele voort, het bleeke magere gezicht steunend met -de beenige hand, „als een oudere onder de jongeren, vrijmoedig, kalm, als met een -vorstelijke waardigheid. En het is geen poseeren van hem, dat in ’t geheel niet; het -is de aard van zijn heele wezen. Dan <span class="pageNum" id="xd31e1976">[<a href="#xd31e1976">126</a>]</span>zou men hem, zoo op het oog, voor een diepzinnig jongmensch houden, en als men hem -kent, zooals wij hem kennen, is dat zoo dwaas.… Ik kan er niet overheen komen.” -</p> -<p>„Het is waar, ma; het is waar, doch het doet er immers niet toe. Beter zoo, dan dat -hij er een onnoozel uiterlijk bij had.” -</p> -<p>„Maar hij <i>is</i> niet onnoozel, Nora; geloof me, ten minste niet zooals wij dat hier begrijpen, hij -heeft een <i lang="fr">je ne sais quoi</i>…” -</p> -<p>„Dat niet in zijn nadeel is.” -</p> -<p>„Neen, maar dat ik wantrouw. Dáárom blijf ik erbij: je bent te haastig geweest.” -</p> -<p>„Afwijzen kon ik hem toch niet; ik <i>wilde</i> het ook niet. Ik houd van hem, meer, veel meer, dan van de anderen, misschien juist -om wat u daareven zei.” -</p> -<p>„Natuurlijk niet. Maar je moet hem nog zelfs den vinger niet geven, laat staan de -hand.” -</p> -<p>Zoo kwam het, dat Adam in zijn verwachtingen werd teleurgesteld; wèl had ’t hem genoegen -gedaan, dat hij zich nu niet had moeten „afficheeren,” <span class="pageNum" id="xd31e1996">[<a href="#xd31e1996">127</a>]</span>maar het <i lang="fr">rendez-vous</i>, dus verloopen, had toch zijn ijdelheid gekwetst, en zeer onvoldaan over het eindresultaat -ervan, ging hij een restaurant binnen en bestelde er een eenvoudig maal, zooals hij -in het eten altijd matig en slechts in het drinken onmatig was onder vrienden, en -als hij „meedeed” met de zucht om vooral niet onder te doen. -</p> -<div class="figure o121width"><img src="images/bottom8.png" alt="Ornament." width="130" height="68"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e2004">[<a href="#xd31e2004">128</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch14" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e267">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="VEERTIENDE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">VEERTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Een onaangename verrassing.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het kwam er weer toe, dien avond; nauw ’n half uur later, zat men om de tafel, waar -hij alleen was gaan zitten, met z’n vieren; het diner werd uitgebreid; goede wijn -volgde, en het ging er later, op los, tot hij ’s nachts thuis kwam en uit gewoonte -zijn kamer en zijn bed vond, moê en duizelig, slapend bijna voor hij zich had ontkleed. -</p> -<p>En toen hij ontwaakte, den volgenden ochtend, zag hij eerst, dat op zijn toilet een -brief uit Indië lag, niet van „den ouden,” want die schreef altijd keurig, maar met -een slordige ruwe hand aan hem geadresseerd. -<span class="pageNum" id="xd31e2012">[<a href="#xd31e2012">129</a>]</span></p> -<p>Het bovenschrift: „Waarde Adam,” leerde hem niets, maar de handteekening: „Bram Silver” -wees hem den weg. Het was dus een brief van zijn broer, den eersten, dien hij ooit -in z’n leven had ontvangen. Hij deed z’n best zich iets te herinneren van z’n broer -of z’n ouders, maar vruchteloos. Met moeite las hij het schrift, door de ruwe halen -onduidelijker dan het scheen. „Op last van moeder schrijf ik u. De oude heer is al -lang erg zenuwachtig, maar in den laatsten tijd nam die ziekte zóó toe, dat hij er -suf en malende van geworden is. De dokter zegt, dat pa een <i lang="fr">idée fixe</i> heeft, en er iets is, waarover hij altijd tobt, doch dat hij uit gewoonte verzwijgt. -Het eenige wat hij uitspreekt, soms in dagen achtereen, is uw naam. Dan loopt hij -maar door het huis, praat tegen niemand, maar schudt telkens het hoofd en zegt: Adam, -Adam! Deze omstandigheid en de toenemende zwakte van pa, brachten den dokter op het -idee, dat het misschien goed kon zijn, als jij hier waart. Daar je toch in Holland -niets omhanden <span class="pageNum" id="xd31e2018">[<a href="#xd31e2018">130</a>]</span>hebt en dus best komen kunt, heeft moeder mij opgedragen je te schrijven met de eerste -boot passage naar hier te nemen. Ik heb ook moeten schrijven aan mijnheer Verlande, -die voor het geld en zoo zorgen zal. -</p> -<p>Voor de rest gaat hier alles tamelijk wel; alleen zijn de perken erg achteruit gegaan -en heeft pa dit jaar met andere dingen veel geld verloren. Enfin, dat komt terecht. -Hopende je spoedig hier te zien. -</p> -<p class="signed">Je toegenegen broer -<br><span class="indentxd31e2023"></span><span class="sc">Bram Silver</span>.” -</p> -<p>Zoo suf kon John Silver niet wezen als Adam, nadat hij dien brief gelezen had, op -den rand van zijn bed zat te kijken. Wel, hij had altijd geweten, dat hij naar Indië -moest; dat er een eind zou komen aan het lui en lekker leventje in Den Haag; hij had -daar zelfs meer dan eens over gesproken, zoo, ter loops, als het in de rede te pas -kwam; nu bleek het ermee ernst te zijn als met den <span class="pageNum" id="xd31e2029">[<a href="#xd31e2029">131</a>]</span>dood, die ook iedereen weet, dat onvermijdelijk komen moet, maar op wien niemand, -als hij komt, ook maar in het minst is voorbereid. -</p> -<p>Naar Indië! Weer trachtte hij zich iets te herinneren, maar het ging niet; hij kwam -niet verder dan de kostschool te Batavia, en dat zei hem eigenlijk niets. Van vader, -moeder, broers, zusters, eigen woning aan de kust van een ander groot eiland dan Java,—niets, -niets! Het lachte hem niet toe; in ’t geheel niet! Hij was in het Europeesche leven -heelemaal ingegroeid, en hij had daar veel mee op; Indische menschen beschouwde hij, -een echten <i lang="ms">totoh</i> gelijk, eigenlijk als een graadje minder; zij trokken hem niet aan, en als hij er -nu en dan een ontmoette bij de Verlande’s, hield hij zich op een afstand en had nimmer -gevolg gegeven aan invitaties om ’reis ’n visite te komen maken en de kennismaking -voort te zetten. -</p> -<p>Die gedachten kwamen zoo allemaal bij hem op en voor zijn doen was dat overweldigend -veel. Met diepe rimpels in zijn voorhoofd van dat moeilijke <span class="pageNum" id="xd31e2038">[<a href="#xd31e2038">132</a>]</span>en hem hoe langer hoe ongewoner wordend denkwerk, kleedde hij zich, ontbeet als machinaal, -en ging de deur uit, regelrecht naar de Verlande’s. -</p> -<p>Ja, die hadden hun brief van Bram ook ontvangen, daags te voren in den namiddag, en -ze hadden Adam eigenlijk ’s avonds al verwacht. -</p> -<p>„Ik heb je passage direct besproken; over acht dagen moet je aan boord zijn.” -</p> -<p>En toen Adam hem zoo onnoozel aankeek, alsof hij van ’t heele geval niets begreep, -en tegelijk zoo bedroefd, als iemand, die gevonnisd wordt, moest hij in zichzelf lachen, -en deed met opgetrokken wenkbrauwen een langen haal aan z’n sigaar. -</p> -<p>„Ja, beste jongen, het was toch altijd je voorland; dat wist je.” -</p> -<p>„En Indië is een <i>goed</i> land,” bevestigde mevrouw Verlande met nadruk. -</p> -<p>Nu lachte haar man luid en spottend; hij, een <i lang="ms">njo</i>, was nergens liever dan in Europa; hij kon zich maar niet begrijpen, dat zoo’n <i lang="fr">pur sang</i> Hollandsche als zijne vrouw, altijd zooveel goeds zei van Indië. -<span class="pageNum" id="xd31e2057">[<a href="#xd31e2057">133</a>]</span></p> -<p>„Zeker,” zei ze, „ik heb altijd veel van Indië gehouden, en dat doe ik nog.” -</p> -<p>„Ik heb liever een broodje met kaas,” spotte hij voort … „Maar laat ons geen gekheid -maken; het is kort dag voor Adam, hij moet zijn uitrusting hebben.” -</p> -<p>Dáárvoor zou mevrouw zorgen; Adam had niets te doen, dan bij den leverancier zich -de maat te laten nemen, zei ze. Maar toen Verlande hem meenam naar het kantoor, bleek -het, dat er nog dozijnen dingen waren, die hij noodig had en zich moest aanschaffen; -Verlande maakte er een lange lijst van en gaf Adam geld om zich alles aan te schaffen; -doch hoe gemakkelijk en eenvoudig dat leek, het gaf Adam een gevoel van ongewone drukte, -dat hem <i lang="ms">bingoeng</i> maakte. -</p> -<p>En dan Nora Tiele! Hij kon, meende hij, nu in allen ernst, niet zóó maar weg gaan; -hij voelde ineens meer voor haar dan ooit vroeger, buiten haar tegenwoordigheid; hij -had de sterke overtuiging, dat hij zich aan haar declareeren moest en <span class="pageNum" id="xd31e2067">[<a href="#xd31e2067">134</a>]</span>er ook over spreken met haar vader. Wel had hij geen vaag idée van wat hij moest uitvoeren, -in Indië en bij zijn ouders,—maar hij dacht dat dit vanzelf wel terechtkwam, en zij, -Nora, dan over een jaar of wat, zou kunnen „uitkomen” als zijn vrouw. -</p> -<p>Hij moest haar schrijven, kort en bondig; een onderhoud vragen onder vier oogen en -met de mededeeling erbij, van zijn aanstaand gedwongen vertrek. -</p> -<p>’t Was bij de Tiele’s ’n heele consternatie; een donderslag bij heldere lucht; het -speet mama nu geweldig dat zij „politiek” had willen zijn, en niet maar liever de -eerste gelegenheid de beste had aangegrepen. Nora was erg ontsteld, met een gevoel -nu, dat zij doodelijk was van Adam Silver. De oude heer keek ook zeer bezorgd, knorrig -over de „flauwe kunsten” zijner vrouw, die hij eerst zoo verstandig had gevonden. -</p> -<p>Maar dáárover waren allen het eens: er moest op afdoende wijze voldaan worden aan -Adam’s verzoek; <span class="pageNum" id="xd31e2074">[<a href="#xd31e2074">135</a>]</span>het was een drang in die richting, als wilde men hem met Nora een apartje geven in -haar slaapkamer. Zóóver kwam het wel niet, maar toch zou de heele famielje gaan wandelen -en een uurtje weg blijven; als ze terugkwamen zou dan, naar zij hoopte en vertrouwde, -„de kogel wel door de kerk” zijn. -</p> -<p>En Nora, die had opgemerkt, wat Adam bijzonder mooi aan haar vond en wat hij, in verband -daarmee, haar goed vond staan, kleedde zich daarnaar, zoodat van haar blanken hals -veel te zien was; van voren vooral. -</p> -<p>Toen ze hem ontving, zoo alleen, was ze werkelijk verlegen en ontroerd; hij ook; de -omstandigheden hadden hem overrompeld; hij had er zijn gewone, rustige kalmte glad -bij ingeschoten, en nu vooral, nu hij zulk een stouten stap ging doen, was hij zenuwachtig. -Nora merkte het aan zijn handen, anders altijd warm als bij gezonde sanguinische naturen, -nu koud en klam; het stelde haar gerust; zij had er hem te liever om; zij had <span class="pageNum" id="xd31e2079">[<a href="#xd31e2079">136</a>]</span>het akelig gevonden, als hij nu zoo gemoedelijk was geweest als altijd anders. -</p> -<p>„Je neemt me niet kwalijk?” vroeg hij, om wat te zeggen. -</p> -<p>Nora schudde zacht het blonde hoofd. -</p> -<p>„Neen,” zei ze. -</p> -<p>„Je zult wel begrepen hebben, dat ik niet heen kon gaan, zonder eerst met je te hebben -gesproken.” -</p> -<p>„Ja,” zei ze. -</p> -<p>Hij haalde diep adem; hij had nooit eenig examen gedaan; dat kon, dacht hij, niet -moeilijker wezen. -</p> -<p>„Hier is de brief.” -</p> -<p>Hij gebruikte dien brief, als een reddingsplank, wezenlijk niet wetende, wat hij verder -nog zeggen zou; en zij nam dien aan, wijl ze met haar antwoorden zat te houden en -het toch te gek was, dat een meisje, steeds zoo goed bij het woord als zij, nu niets -anders had kunnen zeggen, dan „neen” en „ja.” Onder het lezen klom hare belangstelling; -zij zag daar veel meer in dan Adam en de Verlande’s; <span class="pageNum" id="xd31e2090">[<a href="#xd31e2090">137</a>]</span>zij maakte eruit op, dat die vader in Indië, die voor dezen éénen zoon zooveel geld -had uitgegeven om hem in Holland te laten grootbrengen, en nu, als in een droom, telkens -diens naam uitsprak, groote plannen had met Adam, plannen om hem veel geld te vermaken -of landgoederen te geven. -</p> -<div class="figure o131width"><img src="images/bottom8.png" alt="Ornament." width="130" height="68"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e2095">[<a href="#xd31e2095">138</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch15" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e276">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="VIJFTIENDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">VIJFTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Een declaratie in optima forma.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De bleeke straal van een ondergaande na-herfstzon gleed bescheiden tusschen de bruine -staatsiegordijnen door op de twee jonge menschen; het was een knap paartje, zooals -het daar zat op de <i lang="fr">chaise longue</i>; mooi in de groote tegenstelling van haar blond-blank en figuur-fijnheid, tegenover -zijn donker robust. -</p> -<p>„Heb je geen herinnering aan je pa?” -</p> -<p>„Niet de minste.” -</p> -<p>„God geef, dat je hem nog levend vindt.” -</p> -<p>„Ik hoop het; ik denk het wel; men zegt, dat sleepende kwalen meest lang duren in -Indië.” -<span class="pageNum" id="xd31e2110">[<a href="#xd31e2110">139</a>]</span></p> -<p>„Er is dan misschien nog kans, dat hij beter wordt?” -</p> -<p>„Wellicht,” zei Adam, zonder overtuiging of hartelijkheid. -</p> -<p>„Dan kon je misschien weer terugkomen naar hier.” -</p> -<p>Maar daar had hij voor zichzelf geen de minste hoop op en hij wilde haar niet bedriegen. -</p> -<p>„Er zal wel geen kans op zijn; dat denken de Verlande’s ook.” -</p> -<p>Verwonderd keek ze hem aan. -</p> -<p>„Pa zal mij zeker op een onderneming plaatsen, of, als hij mocht sterven, zal ik er -wel voor de zaken moeten blijven.” -</p> -<p>„En dan?” -</p> -<p>„Je weet Nora, hoeveel ik van je hou.” -</p> -<p>Nu hij zoo eenvoudig en oprecht van wal stak, moest zij lachen. -</p> -<p>„Ik geloof er niets van.” -</p> -<p>„Plaag me niet; je weet het al lang, ik wou vragen of je je met me wilt engageeren. -Ik zal <span class="pageNum" id="xd31e2125">[<a href="#xd31e2125">140</a>]</span>vandaag nog aanzoek doen bij je pa, en dadelijk in Indië zal ik er thuis werk van -maken.” -</p> -<p>„Maar mijn goede, beste Adam, geef me nu eens duidelijk en verder antwoord op mijn -vraag: en dan?” -</p> -<p>Zij had haar hand vertrouwelijk op de zijne gelegd, en keek hem aan met een lief, -vriendelijk gezicht. Hij, nog geheel onder den invloed van zijn sentiment, lette niet -op haar andere schoonheden, en zij dacht daar zelf volstrekt niet aan; zij had heel -goed hoog en stijf gekleed kunnen zijn; het was alles hetzelfde geweest. -</p> -<p>Adam sloeg zijn arm om haar heen, trok haar zacht tegen zijn breede borst en kuste -haar; zij gaf hem volkomen argeloos en zonder iets anders dan een diep gevoel van -onschuldige genegenheid, dien eersten kus terug; ze waren allebei beter en reiner -mensch nu, dan ze zelf vroeger hadden geweten of gedacht. -</p> -<p>En hij vertelde zijn plan; om als alles daarginds in orde was, haar te trouwen bij -volmacht <span class="pageNum" id="xd31e2133">[<a href="#xd31e2133">141</a>]</span>en haar dan uit te laten komen naar Indië, waar zij een heerlijk leven zou hebben; -zoo goed als gefortuneerde lui in de binnenlanden, waarover zij in Den Haag zooveel -had hooren spreken, het maar hebben kunnen. -</p> -<p>De terugkomst der familie verraste hen; zou hen altijd verrast hebben, al was zij -uren later thuis gekomen. -</p> -<p>Men hield zich goed; men veinsde de gewone verwondering over een onverwacht bezoek. -Een kwartier later kwam het toevallig zoo uit, dat hij met den ouden heer alleen zat. -</p> -<p>„Voor ik naar Indië ga, had ik graag nog eens met u gesproken over mijzelven en over -Nora.” -</p> -<p>Tiele keek met een effen gezicht langs z’n grooten neus naar buiten, het hoofd langzaam -op en neer, als ’n Chineesch beeldje. -</p> -<p>„Zoo, zoo!” -</p> -<p>„Ik wou u verzoeken mij toe te staan met mijn vader te spreken en daarna een aanzoek …” -</p> -<p>„Ja. Hoe oud is je vader?” -<span class="pageNum" id="xd31e2143">[<a href="#xd31e2143">142</a>]</span></p> -<p>Het was voor Adam een slim geval. Vooreerst bracht hem die onverwachte vraag van z’n -stuk, dat toch al niet erg stevig was; maar bovendien: hij wist het niet. -</p> -<p>„Heel precies kan ik het niet zeggen … om en bij de zestig.” -</p> -<p>Wat ’n raar slag van volk toch, dacht Tiele, die Indische lui! Zoo’n jonge man wist -niet eens hoe oud z’n eigen vader was! Hij, Tiele, kende de geboortejaren van al zijn -bloedverwanten, zelfs van overledenen. -</p> -<p>„Hoeveel broers en zusters heb je?” -</p> -<p>Toen Adam peinzend opzag naar het plafond, als berekende hij in gedachten het aantal, -keek de oude heer hem in bange verwachting aan. Welk een oostersch reproductievermogen -zou hij hier ontdekken? Welk een ongelooflijk aantal varkens zou deze spoeling dun -maken? -</p> -<p>„Wij zijn met ons vieren, thans; daar zijn er dood.” -</p> -<p>„Met je hoeveel?” -</p> -<p>„Vier.” -<span class="pageNum" id="xd31e2154">[<a href="#xd31e2154">143</a>]</span></p> -<p>Het was sterk, meende Tiele; daar had zoo’n kerel voor gekeken als werkte hij uit -het hoofd een rekenkunstig vraagstuk uit. Neen, als hij niet erg gefortuneerd was, -zou Adam nooit voor schoonzoon in aanmerking zijn gekomen. Aan een departement had -hij het in een heel menschenleven niet verder gebracht dan adjunct-commies, en misschien -zelfs dàt niet. De waarheid was, dat Adam ook het gevraagde aantal niet goed wist; -hij had zich nooit met die broers en die zusters beziggehouden, en zij evenmin met -hem; hij had zijn jeugd doorgebracht met de Verlande’s, en met hun kinderen onbezorgd -meegeleefd. Hoe oud <i>zij</i> waren, wanneer ze hun verjaardagen vierden en al zulke kleine levensbijzonderheden -meer, wist hij precies. -</p> -<p>„Op hoeveel taxeer je den ouden heer?” -</p> -<p>Adam Silver begon te transpireeren; het scheen hem toe, dat Nora’s vader nu ook in -’t geheel geen vraag kon doen, die hij bij machte was te beantwoorden. Wat wist hij -van de fortuin zijns vaders? -<span class="pageNum" id="xd31e2162">[<a href="#xd31e2162">144</a>]</span></p> -<p>„Een millioen,” zei hij in zijn angst. -</p> -<p>Tiele dacht na. Een millioen, dat was op zichzelf heel mooi; en ze waren met hun vieren -slechts. Dat was voor Nora een toekomst van twee en een halve ton. Heel mooi! Maar.…. -een Indisch millioen was altijd précair. Vandaag heette het, dat de menschen <i>puissant</i> rijk waren, en een paar maanden later, na een flinke daling in den marktprijs van -een of ander product, waren ze veel minder; moesten ze hun equipages wegdoen en uit -hun groote huizen trekken. -</p> -<p>„Weet je misschien, waaruit dat millioen bestaat?” -</p> -<p>„Pa heeft aandeelen in perken en landgoederen.” -</p> -<p>Hm! Daar had-je ’t al! -</p> -<p>„Suiker?” -</p> -<p>Nu moest Adam lachen. Suiker in perken! Daar was hij ineens <i lang="fr">à cheval</i>, want bij de Verlande’s had hij altijd veel gehoord over de perken; zij zaten met -het grootste deel van hun geld daar ook in. En om den lastigen ouden heer in het doen -van <span class="pageNum" id="xd31e2178">[<a href="#xd31e2178">145</a>]</span>verdere vragen zooveel mogelijk tegen te houden, putte hij al de wijsheid uit, die -hij over dit onderwerp bij de Verlande’s had opgedaan, en gaf in haar geheel de beschrijvingen, -welke hij dozijnen maal bij stukken en brokken daar had gehoord. Beter dan hij dacht, -was de indruk, dien hij daarbij maakte; het was, vond Tiele, verduiveld mooi, en hij -had nooit gedacht, dat die Adam daar zooveel van wist. Er scheen ten slotte in dat -jongmensch toch meer te steken, dan men zoo oppervlakkig zou vermoeden, als er maar -iemand den slag had het eruit te krijgen; het streelde hem, dat hijzelf dien slag -bleek te hebben, en aandachtig luisterde hij naar de breede uitweiding, nu en dan -door een enkel woord of heel gewone vraag toonend hoe goed hij bij de zaak was. -</p> -<p>„Kijk,” zei hij, „ik heb persoonlijk niets tegen je. Je bent nog wat jong, maar dat -betert vanzelf. Als je nu in Indië bent, en je hebt met je vader gesproken, dan moet -je het zóó regelen, dat hij het aanzoek voor je doet aan mij, en dat hij daarbij <span class="pageNum" id="xd31e2182">[<a href="#xd31e2182">146</a>]</span>nauwkeurig opgeeft wat en hoe je financieele positie is, want je hebt geen betrekking; -niet bij het gouvernement en niet particulier. Dus is dat noodzakelijk. Begrepen? -En als dat in orde is, zal ik mij niet tegen uw geluk en dat van Nora verzetten, en -mevrouw Tiele, daar ben ik zeker van, zal dat evenmin.” -</p> -<p>Mevrouw Tiele dacht daar reeds nu niet over. Zij had een der meisjes als het ware -uitgehuwelijkt en een rijken schoonzoon in ’t zicht; zij dacht niet aan broers en -zusters, of aan de onvastheid van suiker in of buiten perken; zij vond Adam voor Nora -als geknipt, ware het slechts omdat hij door zijn zachten aard en goedigheid het ’t -meisje gemakkelijker zou maken, dan zijzelf het in haar huwelijk had gehad. -</p> -<p>En Adam, die geïnviteerd werd om te blijven eten, wijl daarop vooraf was gerekend, -voelde zich geheel tehuis en volmaakt gelukkig; hij en Nora gedroegen zich nu en dan, -alsof ze al <i lang="ms">betoel</i> geëngageerd waren, en de familieleden deden maar <span class="pageNum" id="xd31e2190">[<a href="#xd31e2190">147</a>]</span>alsof ze dat niet zagen, drinkend met vriendelijke gezichten en stille verstandhouding -op de gezondheid, den voorspoed, het geluk en nog veel meer, van Adam en zijn familie -in Indië, denkend daarbij aan de eigen dito’s, nu de toekomst zich zoo prettig liet -aanzien. -</p> -<p>In één roes ging het door, de weinige dagen, die hem nog overbleven, een droom gelijk. -Den laatsten avond zou hij bij de Tiele’s doorbrengen; de familie Verlande kwam daar -ook nu, en zijn vrienden, enkelen bij wie Adam wel aan huis kwam, met hun families. -Het was een rustig praatavondje eerst, met daarna een innig en hartelijk slot van -tranen, kussen en zenuwachtige handdrukken; van allerlei beloften en toezeggingen: -van niet vergeten, brieven schrijven, dikwijls aan denken, portretten zenden, groeten -overbrengen,—tot hij eindelijk alleen met Nora op den corridor stond, suf gepraat -en misselijk gezoend. De Tiele’s hadden dit laatste apartje maar stil toegelaten. -<span class="pageNum" id="xd31e2194">[<a href="#xd31e2194">148</a>]</span></p> -<p>En het duurde heel lang, zoo lang, dat de oude heer er ongedurig van werd en in den -salon op en neer ging loopen, hemmend en kuchend, om den indruk te geven, dat hij -elk oogenblik naar buiten kon komen. -</p> -<div class="figure o142width"><img src="images/bottom7.png" alt="Ornament." width="131" height="65"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e2200">[<a href="#xd31e2200">149</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch16" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e286">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="ZESTIENDE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">ZESTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Aan boord van den mailstoomer.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Toen het afscheid eindelijk genomen was, Nora schreiend naar haar kamer ging en Adam -in den kouden nacht op het trottoir stond, beheerschte hem één groot, overweldigend -gevoel: hij had zoo’n verschrikkelijken dorst. En hij overlegde bij zichzelven naar -welk bierhuis hij gaan zou. Zijn vrienden wou hij niet ontmoeten, want dan werd het -weer zoo laat, en al om zes uren den volgenden ochtend zou Verlande hem komen halen -met een rijtuig. Daarom liep hij maar ergens heen, waar ze zelden kwamen en schoof -achter het groene gordijn, in het midden van het lokaal, dat dit <span class="pageNum" id="xd31e2207">[<a href="#xd31e2207">150</a>]</span>donker liet aan de straatzijde, als een dief naar binnen. Welk een goddelijk bier! -Bij den tweeden <i>Seidel</i> kon hij weer geregeld denken, en hij dacht aan de lieve Nora, die hij zoo pas had -verlaten, en aan dien heelen avond; aan Nora met een gevoel van teederheid, aan de -anderen zonder gevoel. En daarna <i>pikirde</i> hij langzaam over het leven, dat hij in Holland had geleid, en over de vermoedelijke -toekomst; het eerste was in den laatsten tijd onbetaalbaar geweest; ’t ging hem aan -het hart, dat ’t nu zoo heelemaal uit was; het andere,—nu ja, dat mocht zijn wat het -wilde! -</p> -<p>Hij bestelde nog een glas bier en stak ’n sigaar aan; de vlam van den lucifer ging -hoog op, zijn donker gezicht verlichtend, en tegelijk hielden twee jongelui op het -trottoir aan den overkant op met loopen. -</p> -<p>„Daar zit waarachtig Adam Silver,” zei de een. -</p> -<p>„Wel verdomd,” riep de ander. -</p> -<p>In een oogenblik zaten ze naast hem, den <i>Seidel</i> hoog; het was typisch, vonden ze, hem <i>hier</i> te <span class="pageNum" id="xd31e2222">[<a href="#xd31e2222">151</a>]</span>vinden; het was kranig, dat iemand, die den volgenden dag naar Indië ging, nog zijn -„afscheidspotje” ging halen in de kroeg. En het was zóó typisch en zóó kranig, dat -toen Verlande ’s morgens vroeg Adam met een rijtuig kwam afhalen om hem naar ’t spoor -te brengen,—de juffrouw hoofdschuddend verklaarde, dat meneer nog in ’t geheel niet -thuis was geweest. -</p> -<p>Juist kwam meneer aan, zeer berooid, maar met nog vrij veel besef van z’n toestand; -genoeg althans om er verlegen over te zijn en zijn excuses te stamelen. -</p> -<p>„Ik ben dadelijk klaar,” verzekerde hij. -</p> -<p>Verlande zei maar niks; hij was boos, maar wat hielp het, boos te zijn onder zulke -omstandigheden. -</p> -<p>„Haast je maar wat,” zei hij kortaf. -</p> -<p>Nu, dat ging wonderwel, terwijl Verlande toezag; het koude water deed op het sterk -gestel wonderen, en een kwartier later reden ze door de nog eenzame, grijze straten, -voorbij de dichte vensters der gesloten huizen. -<span class="pageNum" id="xd31e2231">[<a href="#xd31e2231">152</a>]</span></p> -<p>Ze spraken geen woord. Adam te suf haast om iets te zeggen, worstelend tegen zichzelf, -Verlande uit het portierraampje kijkend, nog altijd te nijdig om vriendelijk te wezen. -</p> -<p>Aan het station was hij weer in een vergevensgezinde stemming geraakt, maar toen hij -een drietal rumoerige en dronken jongelui zag staan op het perron, die een hoeraatje -aanhieven bij Adam’s komst, werd hij bleek. -</p> -<p>„Ik wil je groeten, en goede reis verder.” -</p> -<p>Daarmee ging Verlande weer terug naar de vigilante, die hem gebracht had, en reed -weg. En in de wachtkamer hield de oude heer Tiele zich schuil. Hij had een bewijs -van hartelijkheid willen geven, en was naar het station gekomen om een laatste afscheid -te nemen, maar toen hij het drietal had gezien, en uit hun luidruchtig gepraat had -gehoord, waarvoor zij daar waren, kwam het zijn eer als hoofdambtenaar te na, zich -te vertoonen voor hetzelfde doel. -</p> -<p>Adam Silver dankte God, dat de trein afreed; <span class="pageNum" id="xd31e2238">[<a href="#xd31e2238">153</a>]</span>nog nooit had hij zóó het land gehad aan zichzelven; hij had kunnen huilen. -</p> -<p>In die stemming kwam hij aan boord van den mailstoomer, en vroeg enkele inlichtingen; -hij had een hut achteruit, zoo goed als boven de schroef; een hut met couchetten, -welke hij deelde met een ander passagier, die daar nu zelf niet was, tot zijn vreugde; -die nu waarschijnlijk boven stond, afscheid nemend van ontroerde bloedverwanten, zelf -ontroerd bij het verlaten van z’n vaderland. -</p> -<p>Adam dacht er niet aan, hij dacht in het geheel niet; hij had het niet kunnen doen; -hij was òp van het feestvieren de laatste dagen en nachten; op den rand zijner couchette, -zat hij zijn <i>bottines</i> uit te trekken en onder de hand vielen z’n oogen dicht van overweldigenden slaap. -</p> -<p>Den volgenden dag ontwaakte hij, ’s ochtends heel vroeg, verbaasd en met geen idee -van tijd, maar volkomen uitgesoesd en opgefrischt,—wat dat laatste aangaat door en -door koud zelfs; een lang en rauw geluid deed hem naar den anderen <span class="pageNum" id="xd31e2247">[<a href="#xd31e2247">154</a>]</span>kant kijken over den rand zijner couchette en in het flauwe lichtschijnsel zag hij -boven den rand der tegenoverliggende slaapplaats een bleek stuk gezicht met zweetdroppels -erop, akelig om te zien; en zich eenigszins opheffend, begon hij nu ook te ontwaren, -hoe zijn hutgenoot op gruwelijke wijze tol had betaald aan de groote zee, zonder dat -hij er iets van had bespeurd. -</p> -<p>Met eenige moeite, door de beweging van den stoomer, stond hij op. -</p> -<p>„Willen we eens kennis maken?” vroeg Adam den anderen jonkman. -</p> -<p>Maar die, hem met een paar bleeke landerige oogen aankijkend, joeg zijn hoofd met -een plotse hevige beweging buiten de couchette, en, na de akelige evolutie achterover -vallend, zuchtte hij enkel: -</p> -<p>„O God, ik ben zoo beroerd!” -</p> -<p>Adam haastte zich zoo gauw mogelijk weg te komen uit de benauwde ruimte, naar het -salon, waar de passagiers, voorzoover die present waren, <span class="pageNum" id="xd31e2256">[<a href="#xd31e2256">155</a>]</span>hem met verwonderingsgezichten aankeken; hij groette met een hoofdknik in het rond, -zichzelf geheel meester, met zijn gewone rustige kalmte, ontbeet stevig, en zocht, -uit een gevoel, dat het zoo behoorde, den commandant op om zich voor te stellen. -</p> -<p>Die nam hem eens op met een stil glimlachje: -</p> -<p>„Goed geslapen, meneer Silver?” -</p> -<p>„Dank u, uitstekend.” -</p> -<p>„Al ontbeten?” -</p> -<p>„O ja en perfect. Ik had een kolossalen honger.” -</p> -<p>„Dat kan ik begrijpen. Geen last van zeeziekte?” -</p> -<p>„Ik … ik geloof het niet.” -</p> -<p>„Nu, dan zal het wel schikken. Ik wou, dat al m’n passagiers bij het begin van de -reis zoo’n rustige vier en twintig uren doormaakten als u hebt gedaan. ’t Zou de meesten -te pas komen.” -</p> -<p>Maar in dien tusschentijd was aan boord de reputatie van Adam gevestigd, als de totaal -mislukte zoon van rijke indische ouders, die nog vóór z’n terugkeer uit Holland zoo -had gesjouwd, dat hij <span class="pageNum" id="xd31e2269">[<a href="#xd31e2269">156</a>]</span>als het ware slapende in z’n kooi was neergevallen. Het was in dezen kring een zeer -ongunstige reputatie; de jongeren, die voor het eerst naar Indië gingen, de ouderen, -die erheen terugkeerden,—ze waren allen werkmenschen, die door arbeid hun toekomst -en hun bestaan moesten verdienen; en dien éénen <i lang="fr">fainéant</i>, als vreemde eend in de bijt, haatten ze, nog vóór ze hem hadden gezien; zijn „rijkdom” -hem benijdend; zichzelven en elkaar verheffend door laag neer te zien op zijn gebrek -aan kennis en geleerdheid; de ouderen onder hen, den vader beklagend, die zoo’n presentje -weer op z’n dak kreeg. -</p> -<p>Het viel Adam op, dat men onvriendelijk tegen hem was, en dit hem belette zich bij -de lui aan te sluiten; toen men de Engelsche kust naderde, stond hij bij een paar -jonge ingenieurs en zei ’n enkel woord tusschen hun gesprek; zij keken elkaar eens -aan; zijn uiterlijk en zijn kalme fatsoenlijke manieren waren hun meegevallen; een -hunner vroeg: -</p> -<p>„Gaat u in gouvernementsdienst naar Indië?” <span class="pageNum" id="xd31e2277">[<a href="#xd31e2277">157</a>]</span>terwijl hij heel goed wist, dat dit niet zoo was. -</p> -<p>„Neen. Ik ben naar Indië ontboden door mijn familie om de ziekte van papa.” -</p> -<p>„Nu ja! wat veel …?” -</p> -<p>„Dat zou het niet geweest zijn. Het ging van begin af niet best. In het begin gaf -ik me moeite; naderhand niet meer. Waartoe ook? Als ambtenaar zou ik maar de plaats -innemen van een ander die er meer behoefte aan had.” -</p> -<p>Het was zijn verdedigingsphrase, en zij viel in goede aarde. De jongelui keken elkaar -nog eens aan, alsof ze wilden zeggen, dat hij eigenlijk gelijk had. Zij lachten er -hartelijk om, en waren nu ook toeschietelijker. Toen volgden de anderen, en voor Marseille -nog, waren ze het volmaakt erover eens, dat die Adam Silver een nette en goede jongen -was, en het er voor zoo’n toekomstigen <i>richard</i> toch ook eigenlijk niets toe deed of hij ’n baantje had of niet. -</p> -<div class="figure o151width"><img src="images/bottom1.png" alt="Ornament." width="55" height="30"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e2289">[<a href="#xd31e2289">158</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch17" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e295">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="ZEVENTIENDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">ZEVENTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">In Indië terug, maar … aan een sterfbed.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het was een aangename reis; de jongeren vooral, vol hoop en illusiën een nieuw leven -in een ander deel der wereld tegemoet gaande, leefden in de kalmer wateren van het -zuiden en onder den invloed van het al zachter wordende klimaat, op in de levenskracht -en de frischheid hunner volle jeugd; van alles verzinnend om het scheepsleven gezellig -en vroolijk te maken. -</p> -<p>Toen men in de tropische luchtstreek kwam, veranderde er veel, wat de meesten niet -opviel, voor sommigen toch zeer opmerkelijk was. -</p> -<p>Adam onderging die verandering ook, zonder er <span class="pageNum" id="xd31e2298">[<a href="#xd31e2298">159</a>]</span>veel van te merken; wel zeurde hij met de anderen mee over de warmte, maar hij meende -daar niets van; hij voelde zich veel prettiger dan bij zomerwarmte in Europa; hij -at de niet zeer smakelijke rijsttafel aan boord met het grootste genoegen; hij liep -in slaapbroek en kabaai rond ’s morgens, of hij ’t zijn leven lang had gedaan; en -daar de in Indië geborenen bij de nadering van Poeloe Pisang als door een tooverslag -weer minder correct Hollandsch gingen spreken, dan ze het eerste deel der reis deden, -was Adam in één dag geheel onwillekeurig daar ook mee op—eigenlijk van—streek. -</p> -<p>Toen hij, na een lange vervelende kustreis in het huis kwam, dat … hij eens met ’n -rood kieltje aan had verlaten, had hij zoodoende al meer „Indische” levensvormen overgenomen, -dan ’n gewoon Europeesch baar in een jaar; maar toch herkende hem niemand; gelijk -ook hij <span class="corr" id="xd31e2302" title="Bron: iets">niets</span> herkende. -</p> -<p>Hij liep het erf op en zag boven in de binnen-voorgalerij jonge mannen in witte kabaai, -een oude inlandsche vrouw, een jonge <i>bijna</i> inlandsche vrouw; <span class="pageNum" id="xd31e2309">[<a href="#xd31e2309">160</a>]</span>en zij verdwenen, naar achteren wijkend, toen ze hem zagen. -</p> -<p>Een jonge man kwam beneden in het huis naar voren; hij was mager en beenig, met ingevallen -borst en zwaar zwart haar; zonder baard of knevel, de gladde huid als gespannen over -de kaak-beenderen,—John Silver uit diens jeugd. -</p> -<p>Min of meer verlegen trad hij met kleine dribbelpasjes op den breeden kolossus toe, -een soort van onderdanige beleefdheid in zijn houding: -</p> -<p>„Met wien heb ik de eer?” En de andere, ook door deze ontmoeting bedremmeld en verlegen: -</p> -<p>„Ik ben Adam.” -</p> -<p>„<i>Allah</i>! ik ben Bram.” Zij monsterden elkaar eens goed, een oogenblik verwonderd over de -tegenstelling. -</p> -<p>„Hoe is het mogelijk,” zei Bram. „Hoe ben je zóó?” -</p> -<p>„Ja,” antwoordde Adam met zijn goedigen glimlach, „dat dacht ik ook.” -</p> -<p>„Stil; weet je; Pa is zwaar ziek; laat ons naar <span class="pageNum" id="xd31e2324">[<a href="#xd31e2324">161</a>]</span>achter gaan, naar het oudje; ik wil het haar eerst zeggen; ze zou anders schrikken.” -</p> -<p>Een paar minuten later haalden ze hem af met groote hartelijkheid, de broers met hun -beiden nu, zijn dikke handen fideel drukkend in hun magere knokken, de zuster met -het eene oog hem kussend, dat het klapte: <i lang="ms">njai Peraq</i> stil en ontdaan hem maar aankijkend door haar bril met een uitdrukking op haar gezicht -of ze versuft was; niets zeggend, zonder eenig vertoon van genegenheid, toen hij haar, -bewogen zelf nu, een kus gaf. -</p> -<p>Ze brachten hem zacht in de ziekenkamer; John Silver was al twee dagen niet meer bij -kennis en stervende; zóó mager lag hij daar, dat het haast ongelooflijk was. -</p> -<p>„Hij spreekt al in langen tijd niet meer,” fluisterde Bram. „De dokter zegt, dat hij -nog dagen zoo kan liggen, maar dat het ook ineens gedaan kan zijn.” -</p> -<p>Adam voelde niets voor het wezen, dat daar op het bed lag, langzaam ademhalend, de -oogen dicht, wezenloos en buiten kennis. Toen ze een tijd hadden <span class="pageNum" id="xd31e2335">[<a href="#xd31e2335">162</a>]</span>staan fluisteren, kreeg zijn zuster een ingeving; zij had altijd het meest van den -vader gehouden; zij huilde bij zijn sterfbed; zij had nog zoo graag zijn stem eens -gehoord, zijn oogen eens zien opengaan. -</p> -<p>Zij boog zich over haar vader; met haar gezicht vlak bij het zijne en den mond aan -zijn oor, zei ze dringend: -</p> -<p>„Pa, paatje, daar is Adam.” -</p> -<p>En de oogen gingen open, wel een oogenblik dwalend, den blik over de groep voor het -bed; dan stil op de breede figuur in grijs <i>complet</i>, tusschen de witte kabaja’s. -</p> -<p>Er kwam geen woord, al leefde het heele gezicht plotseling op met gloed. -</p> -<p>Adam, ontsteld, ging op den stoel zitten naast het bed, nam de hand, die op de sprei -lag, in de zijne en zei: -</p> -<p>„Dag pa, hoe is het met u?” -</p> -<p>Om de blauwige lippen van den breeden mond gleed een grijns als ’n spotlach; de gloed -in het <span class="pageNum" id="xd31e2349">[<a href="#xd31e2349">163</a>]</span>gezicht nam af; het licht der oogen werd dof en mat; een halve minuut duurde het misschien -en zij waren er allen zóó door getroffen; dat ze niet spreken, zich niet bewegen konden. -</p> -<p>Toen kwam het reutelend geluid diep en langzaam wegstervend; de verstijving der trekken, -het heelemaal verdwijnen van den blik in de oogen, die gericht bleven op het gezicht -van Adam. -</p> -<p>John Silver was dood. -</p> -<p>Alleen Lucie nam jammerend het lichte kleine hoofd in haar armen, en riep haar vader -toe met lieve namen, en huilde haar leed door het huis. -</p> -<p>„Het is gelukkig, dat je hem nog even hebt gezien,” zei Bram. -</p> -<p>„Ja, dat is het,” gaf Adam maar willig toe, gedachtenloos, overvallen door dien zonderlingen -terugkeer in een omgeving, hem heelemaal vreemd. -</p> -<p>„<i lang="ms">Kasian</i>, hij heeft in den laatsten tijd veel over je <i>gepikird</i>.” -</p> -<p>„Ik heb ’t uit je brief gezien. Het spijt me dat ik niet eer gekomen ben.” -<span class="pageNum" id="xd31e2365">[<a href="#xd31e2365">164</a>]</span></p> -<p>„Waarom kwam je niet eer?” -</p> -<p>„Ik wist het niet; er is mij niets van geschreven.” -</p> -<p>Bram dacht een oogenblik na; hij wou iets weten, maar hij durfde ’t haast niet vragen. -</p> -<p>„Kon je niet vroeger komen uit jezelven?” -</p> -<p>„Waarom zou ik het gedaan hebben? Ik had een goed en pleizierig leven in Holland.” -</p> -<p>„En wat heb je er uitgevoerd?” -</p> -<p>„Pret gemaakt en.… ’n beetje geleerd. Maar niet veel!” -</p> -<p>Goedig en vriendelijk keek Bram hem aan; hij was bang geweest voor de komst van dien -jongsten broer; hij wist wel, dat het geen hoogvlieger was, maar toch.… ’n jongen, -die zoo lang in Europa was geweest, zou hem met geleerdheid en groote woorden zeker -overdonderen. In plaats daarvan was Adam de eenvoud en de gewoonheid zelf in zijn -manier van spreken. -</p> -<p>„Wat ga je nu doen?” vroeg Bram. -</p> -<p>Adam voelde zich verlegen met de zaak. Hij had z’n hoofd niet goed bij elkaar; hij -was daar <span class="pageNum" id="xd31e2378">[<a href="#xd31e2378">165</a>]</span>zóó van de reis, bij ’n sterfbed neergezet; en nog heelemaal onder den indruk van -het geval, moest hij plannen voor de toekomst blootleggen, die hij <i>niet</i> had gevormd. -</p> -<p>„Zeg jij het maar.” -</p> -<p>Daar keek Bram weer vreemd van op; dat was, meende hij, ’n leuke kerel, of hij had -het mis! -</p> -<p>„Op het land, dat zal het beste wezen.” -</p> -<p>’t Was juist wat Adam altijd had gedacht; het ging voor hem op, als een licht, en -tevreden knikte hij. -</p> -<p>„Juist; op een der ondernemingen van den ouden heer.” -</p> -<p>„Ondernemingen van den ouden heer?” -</p> -<p>„Nu ja,” verbeterde Adam, meenend verbaal ’n bok te hebben geschoten, „van <i>ons</i> dan, na zijn dood!” -</p> -<p>„Van <i>ons</i>?” vroeg Bram in de hoogste verbazing. -</p> -<p>„Ja … wat anders?” -</p> -<p>„Maar beste jongen, wie heeft je ooit van die dingen gesproken?” -<span class="pageNum" id="xd31e2400">[<a href="#xd31e2400">166</a>]</span></p> -<p>Het was een pijnlijke vraag. Ja, de Verlande’s hadden altijd gezegd, dat zijn vader -wel zou zorgen, dat hij op een land kwam, maar hij alleen had daar als vanzelf sprekend -uit afgeleid, dat het <i lang="ms">poenja</i> was, en op die gedachte was hij steeds doorgegaan. -</p> -<p>„Dat weet ik niet meer, ik heb het me altijd zoo voorgesteld.” -</p> -<p>„Nu, maar dat is dan heel verkeerd geweest, hoor!” -</p> -<p>Daar schoot hem iets te binnen. -</p> -<p>„De perken!” zei hij triomfantelijk. -</p> -<p>„Het aandeel daarin, bedoel je. Dàt is al ’n paar jaren lang naar de maan, beste jongen; -dat heeft pa moeten afstaan voor andere beren.” -</p> -<p>„Beren!” riep Adam in de hoogste verwondering. „Kom, je fopt me.” -</p> -<p>„Waarachtig niet, wat zou ik daaraan hebben. <i lang="ms">Betoel</i>, hoor! beren bij de Bank.” -</p> -<p>„O zoo, bij de Bank. Maar pa was toch rijk.” -</p> -<p>„Ben je wel heelemaal dwaas! Jongen, ik zie <span class="pageNum" id="xd31e2421">[<a href="#xd31e2421">167</a>]</span>wel, dat jij leelijk in de war bent. Wat er van den boel hier terechtkomt, kan ik -haast op duizend gulden nagaan; als we elk twintig mille voor ons erfdeel maken, zal -het heel mooi zijn.” -</p> -<p>In Adam rees een gevoel van wantrouwen op; het <i>kon</i> niet waar zijn; het was zeker de inleiding tot een plan om hem te misleiden en te -bedriegen; daarom gaf hij geen antwoord, en de andere, die daar eenig besef van had, -ging voort. -</p> -<p>„<i>Enfin</i>, je zult het zien. Jij bent de eenige minderjarige nog, en daarom zal de Weeskamer -er wel bij komen. Dan zal je het ondervinden. En als je verstandig wilt zijn, ga dan -zoodra alles is afgeloopen, stil als opziener dienen; ik weet; er is iets open, tachtig -pop in de maand, vrije woning, rijst, olie en brandhout. Dat kan ik je wel bezorgen. -En zet dan je erfportie secuur in deposito. Naderhand, als je kennis van zaken hier -hebt gekregen, kan ’t geld je te pas komen.” -</p> -<p>Het was wel verstandig geredeneerd, maar sterker geesten dan Adam zouden duizelig -zijn geworden <span class="pageNum" id="xd31e2433">[<a href="#xd31e2433">168</a>]</span>door zulk een val. Daar zonk alles onder hem weg! Een handvol geld, en verder niets.… -Van den goeden raad begreep hij de helft niet … Vrij rijst, olie en brandhout.… dat -zou hij krijgen; hij, Adam Silver, die er zoo goed en zoo netjes als millionnairs-zoon -van geleefd had in Den Haag!… Van alles wat Bram hem daar had gezegd, klonk hem niets -zoo onmogelijk, zoo min en vernederend in de ooren als die vrije olie en die rijst. -</p> -<p>„En moeder?” vroeg hij om toch iets te zeggen. -</p> -<p>„Het oudje? O, die komt terecht; die heeft haar eigen duitjes, vermoedelijk meer dan -wij; zij heeft haar heele leven geld geleend tegen mooie rente. Anderhalf soms twee -percent in de maand. Dàt kan ze uitstekend. Maar daar moet iemand ondervinding en -slag van hebben, anders loopt hij er geducht in.” -</p> -<p>Zijn moeder een inlandsche vrouw en een woekeraarster; het was, meende Adam Silver -een <i>comble</i>; wat kon hem nu nog overkomen? -<span class="pageNum" id="xd31e2442">[<a href="#xd31e2442">169</a>]</span></p> -<p>„Zeg,” ging Bram voort, „wil je de koffers niet ontpakken.” -</p> -<p>Hij had een stille hoop, dat er toch wel iets voor hem en de anderen in zou zitten, -een cadeautje uit Holland; de een of andere aardige kleinigheid. En zij gingen samen -naar de kamer voor Adam ingericht. De tweede broer moest maar zorgen voor de toebereidselen -tot de begrafenis. -</p> -<div class="figure o163width"><img src="images/bottom6.png" alt="Ornament." width="129" height="64"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e2449">[<a href="#xd31e2449">170</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch18" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e304">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="ACHTTIENDE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">ACHTTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Het gevonden portret.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Bram had het niet mis, schoon Adam part noch deel had aan de attentie; die was het -werk geweest van de Verlande’s; zij hadden wat snuisterijen gekocht, ingepakt en geadresseerd; -aardige kleinigheden uit galanteriewinkels, in Holland goedkoop, in Indië op kleine -plaatsen en buitenposten, duur en zelfs niet verkrijgbaar. En allen vergaten er den -dooden vader om; kinderlijk blij, opgetogen van pleizier over de „cadeautjes”, met -een groot gevoel van genegenheid nu voor Adam, die dat alles hoorde en aanzag, in -het geheel niets begrijpend van deze nieuwe omgeving. -<span class="pageNum" id="xd31e2456">[<a href="#xd31e2456">171</a>]</span></p> -<p>Den volgenden ochtend zou John Silver worden begraven; een paar oude <i lang="ms">baboes</i> hadden het lijk „afgelegd”; een oude mandoer zou er bij waken; het scheen voor de -familie een „zaak”, die haar weinig of niet regardeerde; alles liep over mandoers -en baboes en een inlandschen opziener der begraafplaats. Maar de deelneming, voor -zoover die bestond in het volgen van het lijk naar het kerkhof, was, buiten evenredigheid -tot wijlen John Silvers populariteit, groot; men mocht hem genegeerd hebben bij zijn -leven,—nu hij dood was, moest men hem toch geven, wat men meende verplicht te zijn -aan een „Europeesch ingezetene.” -</p> -<p>Adam had het zich in zijn kamer zoo aangenaam mogelijk gemaakt, en was, toen hij de -formaliteit der begrafenis mede had vervuld, op z’n bed gaan liggen. Het zag, vond -hij, er gek voor hem uit; de omstandigheden hadden hem heelemaal overrompeld; een -beeld van zijn eigen toestand was hij nog niet bij machte geweest zich te vormen. -Niet aan herseninspanning gewoon, <span class="pageNum" id="xd31e2464">[<a href="#xd31e2464">172</a>]</span>schenen hem dit alles hoogst ingewikkelde complicaties. Zou hij met z’n geld naar -Europa teruggaan? In gedachten zag hij het strak gezicht van den ouden heer Tiele, -met de kleine sleufoogjes voor zich uitstarend langs den grooten beenneus; hij hoorde -weer het categorisch verhoor en de aanbeveling om toch vooral secure opgaven mee te -zenden over zijn, Adam’s, financieelen toestand; hij herinnerde zich, hoe hij te goeder -trouw had gebluft met dat millioen, waaraan hij geloofde, maar dat er niet was. -</p> -<p>En als hij daar dan aankwam met die twintig mille of wat ervan overschoot.…. Neen, -dàt kon niet. Hij moest Nora Tiele opgeven, daartegen was niets te doen. Die gedachte -deed hem verdriet. Hij hield al heel veel van haar, toen hij uit Holland ging, en -sedert was die genegenheid zoo ver gegaan als zijn aard en karakter toelieten; hij -had te Marseille brieven van haar gekregen, zoo innig lief, zoo hartelijk en vriendelijk, -dat het beetje poëzie zijner eigenaardige jeugd erdoor hoog werd <span class="pageNum" id="xd31e2468">[<a href="#xd31e2468">173</a>]</span>opgevoerd; hij had die brieven gelezen met een groot gevoel van teederheid, er zoo -goed hij kon in denzelfden geest op geantwoord, en zoodoende zijn liefde voor Nora -gevoed en opgekweekt tot wat die nu was, met al de illusiën voor de toekomst. -</p> -<p>Ineens was dat uit; hij kon er geen minuut aan denken; hij nam haar portret in de -hand en bekeek het, zielsbedroefd, maar met de overtuiging, dat de omstandigheden -het uit hadden gemaakt tusschen hem en haar. Geen oogenblik kwam bij hem de gedachte -op van strijd tegen die omstandigheden en van overwinning aan het einde. Wat dat aanging, -was hij zich instinctmatig zijner onmacht bewust. -</p> -<p>Hij had wel eens gelezen van menschen, die met een kleinigheid begonnen en door hun -energie fortuin hadden gemaakt, maar dat hield hij voor fabeltjes; hij had altijd -geleefd in een atmosfeer van knapheid, waarin hij dom werd genoemd, omdat hij zoo -moeilijk leeren kon; hij was doordrongen <span class="pageNum" id="xd31e2473">[<a href="#xd31e2473">174</a>]</span>van het geloof, dat men zonder veel geleerd te hebben door zichzelf tot niets kon -komen; dat dus alle pogingen, die <i>hij</i> deed, eenvoudig tot niets zouden leiden. -</p> -<p>Hoe hij zich ook inspande, het hielp hem niet; hij zag nergens een uitweg, en moe -van het <i>pikiren</i>, na den zeer overvloedigen maaltijd, sliep hij in, en lag daar groot, zwaar en breed, -in een rustige digestie. -</p> -<p><i lang="ms">Njai Peraq</i> kwam zacht de kamer binnen, gevolgd door Bram, en stil keken zij beiden toe, door -het zachte licht, in het wit omklamboede bed. -</p> -<p>„<i>Allah</i>, welk een man,” zei ze zacht in het Maleisch. -</p> -<p>Bram, glimlachend, schudde het hoofd tegenover dit raadselachtig wezen, dat daar zwaar -sliep, met een lange krachtige ademhaling; hij had hem aldoor met verwondering aanschouwd, -vooral aan tafel; en zijn zuster met haar ééne oog, had hem aangekeken vol stomme -verbazing over de hoeveelheid eten, die Adam rustig verwerkte. -<span class="pageNum" id="xd31e2492">[<a href="#xd31e2492">175</a>]</span></p> -<p>„Weet-je,” fluisterde Bram tegen <i lang="ms">njai Peraq</i> terug; „hij is net als sommige perceelen; die moeten ook altijd zwaar bemest worden -en ze produceeren toch zoo goed als niets.” -</p> -<p>Zij antwoordde niet; ’t was de vraag, of ze wel eens naar Bram had geluisterd; ze -ging naar het ledikant, boog zich over hem heen en trok zacht en voorzichtig het portret -van Nora onder zijn eenen arm uit, die erop lag; zoo zacht en voorzichtig als een -inlandsche vrouw dat kan, zoodat er geen vlieg door van z’n plaats zou gaan, laat -staan een mensch door ontwaken. -</p> -<p>Bram ging heen, toen hij even had meegekeken. ’t Was hem niet aangenaam, dat Adam -verliefd was; zoo’n europeesche vrouw in de familie, daar zag hij erg tegen op; hij -deed net zooals zijn vader had gedaan en voelde zich wèl daarbij; hij had een inlandsche -huishoudster en die deed op de onderneming, waar hij opziener was, wat <i lang="ms">njai Peraq</i> altijd gedaan had in het vaderlijk huis; zij hield er een <i lang="ms">warong</i> bij, waar het volk, dat van <span class="pageNum" id="xd31e2507">[<a href="#xd31e2507">176</a>]</span>haar geld leende en altijd door bij haar in het krijt stond, wel koopen <i>moest</i>. Zoo sneed het mes van twee kanten! -</p> -<p>De moeder dacht daar ook zoo over; het liep haar koud langs den rug, bij het zien -van het portret van dat bleeke meisje, zoo onbegrijpelijk raar gekleed. Moest dàt -haar <i lang="ms">menantoe</i> worden? God in den hemel, zuchtte zij, het was onmogelijk! Zij zou het niet gedoogen. -Al zou het haar nog zooveel geld kosten aan toovermiddelen en <i lang="ms">goena-goena</i>, zij zou het ervoor over hebben! Een knappe, aardige, inlandsche vrouw, waar zij, -<i lang="ms">njai Peraq</i>, op haar ouden dag iets aan had, <i>die</i> moest hij hebben; en hij zou een beste kunnen krijgen, omdat hij zoo’n mooie jongen -was, en omdat zijzelf er wel een voor hem zoeken zou. -</p> -<p>Stil sloop zij de kamer uit, het portret van Nora Tiele onder haar baadje. Buiten -ging Bram haar achterna, de oude kamer binnen, die zij al zooveel jaren bewoonde in -de bijgebouwen, en in dezelfde groote trommel, waar het portret van <span class="pageNum" id="xd31e2526">[<a href="#xd31e2526">177</a>]</span>Adam, dat zij van John Silver gekregen had, was geborgen, legde zij het andere, dat -zij nu had weggenomen. -</p> -<p>„Wat doe je, <i>ma</i>?” -</p> -<p>„Ik berg het weg, Bram; hij mag het niet houden.” -</p> -<p>„Hij is geen kind meer, <i>ma</i>; ik denk dat hij kwaad zal zijn.” -</p> -<p>„Waarom kwaad? Op wie?” -</p> -<p>„Wel op een van ons beiden, <i>ma</i>, maar niet op mij.” -</p> -<p>„Hij zal het niet weten, Bram. Zou jij zoo’n mal bleek mensch hier in huis willen -zien?” -</p> -<p>Bram lachte hard en krakend; net het geluid van z’n vader in vroeger tijd. -</p> -<p>„Neen, niet graag,” bekende hij openhartig; „maar mal zijn die <i lang="ms">totohs</i> niet, <i>ma</i>; zij zijn heel wat slimmer dan wij.” -</p> -<p>„Het kan mij niet schelen en het is niet waar ook; ja, zij kunnen allerlei maken van -ijzer, hout en steen, en zij kunnen <i lang="ms">sopi</i> drinken en <i lang="ms">brendy</i>, maar <i lang="ms">pinter</i> zijn ze niet.” -<span class="pageNum" id="xd31e2563">[<a href="#xd31e2563">178</a>]</span></p> -<p>„<i lang="ms">Soedah!</i> Ik weet het beter. Maar het is waar, ik zou zoo’n schoonzusje niet graag hebben. -Doch daarom zou ik het portret niet stelen.” -</p> -<p>„Als hij het ziet, denkt hij aan haar.” -</p> -<p>„Laat hem denken.” -</p> -<p>„Dan wil hij haar trouwen.” -</p> -<p>Bram lachte weer. -</p> -<p>„Je wordt oud; je bent zelf niet zoo <i lang="ms">pinter</i> meer als vroeger. <i>Allah</i>, toch <i>ma</i>! hij is een Indische jongen. Laat hem maar eerst ’n week of wat hier zijn, dan is -hij gewend.” -</p> -<p>„En dan?” -</p> -<p>„O, welk een garnalenhoofd!” riep Bram zonder eenig respect voor de moederlijke waardigheid -van <i lang="ms">njai Peraq</i>. „Dan geef ik hem een aardig meisje om hem te <i lang="ms">pidjit</i>.” -</p> -<p>Daar moest nu de oude vrouw om lachen, het dom vindend van haarzelf, dat zij dááraan -niet had gedacht. -</p> -<p>„Geef mij dus het portret terug,” ging Bram voort, „dan zal ik het in z’n kamer leggen; -het is beter.” -<span class="pageNum" id="xd31e2595">[<a href="#xd31e2595">179</a>]</span></p> -<p>Maar zij was bang. -</p> -<p>„Neen, ik doe het niet, Bram, ik doe het niet.” -</p> -<p>„Geef het nou, zeg ik. Hij moet ons niet gaan wantrouwen; en als hij dat ding mist, -zal hij u of mij natuurlijk verdenken.” -</p> -<p>Maar het was preeken voor doovemans ooren; aan zoo’n photographisch portret schreef -<i lang="ms">njai Peraq</i> een buitengewonen invloed toe, had zij dien niet zelf ondervonden en gevoeld, toen -ze dat van Adam zag en ineens voor haar oogen een beeld oprees, dat ze al lang was -vergeten; en zoo duidelijk, dat zij ervan schrikte? Neen, dat nooit! -</p> -<div class="figure o173width"><img src="images/bottom8.png" alt="Ornament." width="130" height="68"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e2607">[<a href="#xd31e2607">180</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch19" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e313">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="NEGENTIENDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">NEGENTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Een nieuwe vlam.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Adam rekte zich uit, dat de ledikantstijlen ervan kraakten. Hij had heerlijk geslapen -en de muizenissen waren hem uit het hoofd gegaan, aan het portret dacht hij zoo dadelijk -niet en miste het dus evenmin; hij ging baden om wat op te frisschen, en deed ’n wandeling -daarna met Bram, die druk bezig was in den tuin. -</p> -<p>„Het ziet er niet netjes uit,” excuseerde zich Bram, die dezelfde <span class="corr" id="xd31e2615" title="Bron: liefbebberij">liefhebberij</span> in bloemkweeken had als z’n vader. „Het is in den laatsten tijd erg verwaarloosd -door de ziekte van den ouwen.” -</p> -<p>„Het gaat nogal,” meende Adam met ’n onverschilligen <span class="pageNum" id="xd31e2620">[<a href="#xd31e2620">181</a>]</span>blik over de rozestruiken en de veelkleurige planten. -</p> -<p>„Neen, waarachtig niet. Maar da’s niks; ik zal het wel weer gauw in orde krijgen. -Hou jij van bloemen?” -</p> -<p>Bram zat op z’n hurken, met vette aardkluitjes aan en een groote kromme schaar in -z’n handen, en hoog boven hem uit stak het groote breede lijf, dat in de witte kabaai -nog forscher leek, van den jongeren broer. Toen Bram geen antwoord kreeg, zag hij -op naar den jeugdigen gebaarden kop boven hem, en hij volgde tusschen de struiken -de richting van den blik, die er bovenuit keek. -</p> -<p>„Aardig, ja?” vroeg Bram. -</p> -<p>Langzaam knikte Adam van ja; zijn zwarte oogen, glinsterend als karbonkels, boorden -door de lichte gele zonnelucht over den pagger naar het weggetje daar langs, en Bram -lachte genoeglijk; dááraan herkende hij ten minste zijn bloed bij dien vreemdsoortigen -broer; die rare eend in de familiebijt. -<span class="pageNum" id="xd31e2627">[<a href="#xd31e2627">182</a>]</span></p> -<p>„Ja, ze ziet er goed uit,” vervolgde Bram; „zij is de dochter van een <i lang="ms">mantri</i> van de gevangenis; ze zal moeilijk te krijgen zijn.” -</p> -<p>Adam oogde nog de slanke figuur na in het gebloemd katoenen baadje, dat, strak gespannen, -van onder haast vastgedrukt tegen de mede engsluitend aangehaalde in bruin gewerkte -sarong, de fijne ronde vormen onberispelijk teekende, evenals de met die tengerheid -van bouw contrasteerende, sterke buste-ontwikkeling in conische vormen vooruitspringend. -</p> -<p>Het was ’n mooi gezicht vond Adam; hij had, toen ze voorbijging, gekeken in haar vroolijke, -ronde oogen, die hem toelachten gelijk het meisjesoogen mooie jongens doen; zijn blik -was gegaan over den weelderigen schat van in een groote wrong gedraaid hoofdhaar, -waarin ’n wit bloempje stak, als hield dat die massa bijeen; en het aardig <i lang="fr">ensemble</i> had hem diep geïmpressionneerd; een stil vuur was langzaam als door hem heengegaan -van top tot teen, een gloeiende lavastroom, <span class="pageNum" id="xd31e2640">[<a href="#xd31e2640">183</a>]</span>die hem op zijn groote voeten deed staan trillen van begeerte. -</p> -<p>Dat was hem nog nooit overkomen, zóó nog nooit! Bij de boemelpartijen met zijn vrienden -in Holland had hij meegedaan aan alles, maar zonder veel opgewektheid; altijd met -het indolente en onverschillige, dat hem zoo typeerde in uiterlijk en manieren. Hij -gaf zich geen rekenschap van het andere, dat hem nu bezielde; hij vond het vreemd -en keek er een oogenblik later verwonderd over naar Bram, die opgestaan was, als moest -deze het raadsel oplossen. Of het kwam door het klimaat of door zijn oostersche afkomst;—dat -waren quaesties, die niet eens in zijn gedachten oprezen. -</p> -<p>Werktuiglijk vroeg hij: -</p> -<p>„Zou het niet gaan?” -</p> -<p>„Ik denk het niet,” zei Bram, „of je moest het heel stil behandelen.” -</p> -<p>„Hoe bedoel-je?” vroeg Adam, die wezenlijk niet op de hoogte was, en deze conversatie, -welke hem geheel <i lang="fr">au fait</i> vooronderstelde en in kwart <span class="pageNum" id="xd31e2651">[<a href="#xd31e2651">184</a>]</span>en halve phrasen werd gevoerd, nauwlijks volgen kon. -</p> -<p>„Wel, dan naderhand met geld; een flinke som. Zie je, zoo’n kerel is nauwelijks bij -het gouvernement of van tweeën één: zijn dochter moet huishoudster worden bij een -Europeesch ambtenaar, die hem vooruit kan helpen, of zij moet trouwen met een inlandsch -ambtenaar; maar een ambtenaar moet het zijn; dáár heeft zoo’n vent nu eenmaal zijn -zinnen op gezet, en hij gaat er niet af.” -</p> -<p>„Ik kan nog niet eens met haar praten,” zei Adam met een spijtigen glimlach. -</p> -<p>„Och, dat is niks. Integendeel.” -</p> -<p>„Hoezoo?” -</p> -<p>„Wel, des te gauwer leer je de taal van het land.” -</p> -<p>„Ja, dat zal wel waar zijn.” -</p> -<p>„Nou,” zei Bram zacht en vertrouwelijk, „ik zal eens poolshoogte voor je nemen. Loop -je nog door?” -</p> -<p>En toen Adam dat nog doen wilde: -<span class="pageNum" id="xd31e2663">[<a href="#xd31e2663">185</a>]</span></p> -<p>„Dan groet ik je, want ik moet even met de ouwe vrouw praten.” -</p> -<p>In het kamertje op het achtererf ging hij bij <i lang="ms">njai Peraq</i> zitten en stak een strootje op, z’n magere beenen in de lucht wippend en kruiselings -weer inhalend met groote lenigheid over elkaar tot ver achter het kniegewricht. -</p> -<p>Telkens luid op lachend, vertelde hij in het maleisch hoe Adam het inlandsche meisje -had aan- en nagekeken; dat hij al zoo goed als verliefd was op het eerste gezicht; -dat het dus alles maar onzin was met dat <i lang="ms">totoh</i>meisje, en Adam als hij eenmaal Minah van den <i lang="ms">mantri</i> had, voorgoed van die gekheid af zou zijn. -</p> -<p>Ernstig en stil overwoog <i lang="ms">njai Peraq</i>; de mantri stond bij haar in de schuld; hij was achterstallig en zij kon hem in moeilijkheden -brengen, want hij knoeide met leveranciers; dàt kon ze bewijzen; het meisje was wel -een beetje koket en keek veel te veel de mannen in de oogen, maar ze was werkzaam -en bij de hand, en had ze eenmaal een <span class="pageNum" id="xd31e2683">[<a href="#xd31e2683">186</a>]</span><i lang="ms">laki</i> als Adam, dan zou zij zich heel gemakkelijk tot deugden schikken. -</p> -<p>„Het kan misschien wel,” meende zij. -</p> -<p>„Hm! Heb je hem vast?” -</p> -<p>„Ja; maar hij kan me ontgaan, als er anderen zijn, die hem helpen.” -</p> -<p>„Nou ja! Ik zou er gauw werk van maken. Loop er eens langs en vraag haar mee te gaan -om koffie te drinken en <i lang="ms">kwee-kwee</i> te eten.” -</p> -<p>„Wat zou dat helpen?” vroeg <i lang="ms">njai Peraq</i>. -</p> -<p>Zij had andere inzichten; zij kon niet afdalen tot het standpunt van vernedering, -vanwaar Bram het artikel vrouw beschouwde. -</p> -<p>„Wat het helpen zou? Wel, als ze eenmaal hier is, komt ze ook wel eens alleen met -Adam. Dan moet hij maar zelf weten, wat hem te doen staat.” -</p> -<p>Maar <i lang="ms">njai Peraq</i> fronste de wenkbrauwen en schudde in korte nijdige bewegingen het hoofd. -</p> -<p>„<i lang="ms">Terlaloe</i>, Bram. Het is gemeen, en zóó zal het niet gebeuren. Ik weet wel beter en fatsoenlijker. -<span class="pageNum" id="xd31e2713">[<a href="#xd31e2713">187</a>]</span>Hij hoeft geen beest te zijn om haar te krijgen.” -</p> -<p>Bram lachte erom, zoo gek vond hij haar uitval, en stak, terwijl hij zijn knokkelvingers -luid en knappend liet kraken, zijn magere beenen weer in de lucht. „Ouwe sok!” zei -hij in ’t Hollandsch. -</p> -<p>Zij kende het woord, als een uitdrukking, die John Silver vroeger altijd veel in den -mond had; maar zij begreep er niets van en liet het erbij. En toen Bram uitgelachen -had, spraken ze er ook niet verder over, denkend ieder hun eigen gedachten. -</p> -<p>Tot Bram opschrikte toen een <i lang="ms">baboe</i> kwam zeggen, dat er bezoek was; de meneer had een kaartje afgegeven, er stond op, -dat hij agent was van de Weeskamer. -</p> -<p>Met een nijdig gezicht ging hij het huis in; dat was waar ook: de vervelende Weeskamer -zou zich er nu mee bemoeien, want Adam was minderjarig. -</p> -<div class="figure o181width"><img src="images/bottom2.png" alt="Ornament." width="65" height="41"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e2727">[<a href="#xd31e2727">188</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch20" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e322">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="TWINTIGSTE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">TWINTIGSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Onterfd.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Toen hij binnenkwam waren er twee personen, de agent van de Weeskamer en een ander -ambtenaar; en deze laatste was eigenlijk de woordvoerder; daar er op de plaats geen -notaris was, en die ook niet te bereiken viel, had John Silver in zijn tegenwoordigheid -een testament gemaakt onder getuigen en eigenhandig, en dat had hij bij hem in bewaring -gelaten; de familie moest den volgenden dag maar op ’t kantoor komen. -</p> -<p>Intusschen deed de ambtenaar van de Weeskamer verder zijn plicht en alles werd opgeschreven -en het gaf, vonden <i lang="ms">njai Peraq</i> en de verdere familieleden, <span class="pageNum" id="xd31e2738">[<a href="#xd31e2738">189</a>]</span>een gezanik, om ziek van te worden. -</p> -<p>Toen des anderen daags de voorlezing van het testament was afgeloopen, keken ze elkaar -aan, zóó vol verbazing, dat het was, als hadden ze hun verstand verloren. -</p> -<p>„De oude was gek,” zei Bram. -</p> -<p>Daartegen protesteerde de openbare ambtenaar; John Silver was volkomen bij z’n verstand -geweest; dat konden de getuigen verklaren. -</p> -<p>„Maar moeder dan?” -</p> -<p><i lang="ms">Njai Peraq</i> kwam in het testament niet voor. -</p> -<p>„Het is te mal, het is <i>nonsense</i>,” hield Bram vol … -</p> -<p>„Daar!” riep hij opgewonden, „het bewijs heb ik!” -</p> -<p>„Welk?” vroeg de agent. -</p> -<p>„Wel, dat pa niet bij zijn positieven was. Hij heeft mijn broer Adam vergeten.” -</p> -<p>„Ja, dat heeft hij,” gaf de Weeskamer toe. -</p> -<p>Maar de openbare ambtenaar niet; die streek eenigszins verlegen over z’n gezicht, -en schudde langzaam, ontkennend, het hoofd. -<span class="pageNum" id="xd31e2759">[<a href="#xd31e2759">190</a>]</span></p> -<p>„Dat heeft hij niet.” -</p> -<p>„Het is wèl waar; hij komt er in ’t geheel niet in voor.” -</p> -<p>„Toen uw vader het testament maakte, heb ik zijn aandacht er ook op gevestigd, ik -wist … ik meende te weten, dat hij nog een zoon in Europa had.” -</p> -<p>„Ja, natuurlijk.” -</p> -<p>„Het was mijn plicht hem erop te wijzen.” -</p> -<p>„Ja, en wat zei hij?” -</p> -<p>„Hij zeide … dat hij geen andere kinderen had erkend, dan die hij in het testament -had genoemd.” -</p> -<p>„Hoe bedoelt u dat?” vroeg Adam bleek en met groote ontstelde oogen, geïmpressionneerd, -zooals hij ’t nog nooit was geweest. -</p> -<p>„Wijlen de heer Silver was niet getrouwd voor de burgerlijke wet met deze inlandsche -vrouw; om de bij haar verwekte kinderen als de zijne ingeschreven te krijgen in de -registers van den Burgerlijken Stand, moest hij ze erkennen.” -</p> -<p>„En heeft hij dat niet gedaan?” -</p> -<p>„Voor de anderen wel; voor u niet.” -<span class="pageNum" id="xd31e2773">[<a href="#xd31e2773">191</a>]</span></p> -<p>„Dus … dus ben ik …?” -</p> -<p>„Ja,” zei de ambtenaar, met wezenlijk medelijden tegenover dien volkomen zuiver Hollandsch -sprekenden en modern Europeesch gekleeden jongen man, „het is een hoogst onaangenaam -geval, maar het is heusch niet anders. U bent niet ingeschreven en dus alleen de zoon -van de inlandsche vrouw, hier bekend onder den naam van <i lang="ms">njai Peraq</i>.” -</p> -<p>De broers en de eenoogige zuster protesteerden. Het was onmogelijk, het leek naar -niets en het rijmde zich met niets; hun vader zou dat niet gedaan hebben, terwijl -hij juist zoo’n voorkeur aan Adam had geschonken, dat hij hem met uitsluiting van -de anderen, een kostbare Europeesche opvoeding had laten geven; en de ambtenaren gaven -toe, dat het onbegrijpelijk was; zij zouden waarlijk nu tot de meening zijn overgeheld, -dat iemand, die zulke dingen doet, niet geacht kan worden bij zijn verstand te zijn. -</p> -<p>„Maar al betwistte je het testament; dan zouden jullie daar wel nadeel, maar geen -voordeel <span class="pageNum" id="xd31e2783">[<a href="#xd31e2783">192</a>]</span>bij kunnen hebben, en je broer evenmin.” -</p> -<p>„Dan is toch uitgemaakt …” begon Bram, maar hij bleef erin steken; hij wist eigenlijk -in het geheel niet, wat zou zijn uitgemaakt. -</p> -<p>„Het baat niets. Als jullie aan je broer een erfportie wilt afstaan en aan je moeder -ook, dan staat dat ieder vrij.” -</p> -<p>Ja, dat wilden ze, er was geen quaestie van, dat ze zouden willen bezitten, wat hun -moeder en hun broer toekwam; Bram vooral was zeer opgewonden, de tranen stonden hem -in de oogen. -</p> -<p>En <i lang="ms">njai Peraq</i>, die ze alles hadden uitgelegd, beet even met een zenuwachtig mondtrillen op haar -onderlip. „<i lang="ms">Bangsat</i>,” dacht ze; maar ze zei het niet. -</p> -<p>De eenparige hartelijkheid zijner broers en zuster trof Adam; hem stond voor het oogenblik -de maatschappelijke kant niet zoo helder voor oogen, als de financieele. -</p> -<p>„Ik wil jullie niet van je geld berooven,” zei hij pijnlijk, „het komt me immers niet -rechtmatig toe.” -<span class="pageNum" id="xd31e2800">[<a href="#xd31e2800">193</a>]</span></p> -<p>Maar nu dreigde het een strijd van edelmoedigheid te worden, waarbij Bram het hoogste -woord voerde, en dien <i lang="ms">njai Peraq</i> zich liet verklaren door haar dochter. -</p> -<p>„Het kan me niet schelen,” hield Bram vol, „wat pa gedaan heeft en wáárom hij zoo -heeft gedaan; dat gaat me niet aan en ik wil er niet aan denken; maar jij bent mijn -eigen broer, en al waren we niet van een en denzelfden vader.…” -</p> -<p>Het hooge woord, het woord waaraan gedacht werd door de vreemden en door de moeder, -maar dat zij niet durfden en wilden uitspreken, was eruit. De twee ambtenaren keken -elkaar aan; Bram begon te stotteren, toen hij de gezichten zag van zijn broer en zuster, -die hem verslagen aankeken. -</p> -<p><i lang="ms">Njai Peraq</i> zette haar bril recht en stond op. -</p> -<p>„Het is alles een vergissing,” zei ze. „Wij zullen naar huis gaan. Ik heb genoeg geld -om Adam zooveel te geven, als jullie elk krijgt. Er behoeft geen twist over te komen.” -</p> -<p>Maar Bram wilde niet weg; hij was altijd nogal <span class="pageNum" id="xd31e2815">[<a href="#xd31e2815">194</a>]</span>breedsprakig; wanneer hij zich had opgewonden en vond, dat hij gelijk had en hij deed -zooals behoorde, maakte dit hem sentimenteel; dan was hij niet van het woord te slaan. -</p> -<p>„Zou er niks aan te doen zijn?” vroeg hij de ambtenaren. -</p> -<p>„Waaraan?” -</p> -<p>„Wel, dat het geredresseerd wordt; dat hij nog als mijn broer en als Europeaan wordt -erkend.” -</p> -<p>In hun hart betwijfelden zij het, maar om hem niet te verdrieten, zei de een: -</p> -<p>„Misschien wel.” -</p> -<p>„Wat moeten we dan doen? Als er met geld iets te beginnen is, dan zijn we graag bereid.…” -</p> -<p>„Neen, dat niet; daaraan moet u niet denken.… Misschien een collectief request.…” -</p> -<p>„Wat voor request?” -</p> -<p>„Ik bedoel, dat door de erkende kinderen gezamenlijk wordt onderteekend.” -</p> -<p>Ze vonden eerst het idée uitstekend, en praatten er heen en weer over, tot ze het -verwierpen, en <span class="pageNum" id="xd31e2829">[<a href="#xd31e2829">195</a>]</span>besloten dat eerst Adam zelf het verzoek moest doen; de Weeskamer-agent zou het voor -hem opmaken. -</p> -<p>Toen ze hiermede hun ongerustheid hadden bedaard en naar huis reden, zwegen zij, geheel -onder den indruk; ieder ging stil naar zijn kamer, heelemaal vervuld van het zonderling -geval. -</p> -<p>Wie het hardste erover tobde, was Bram. Hij vond het, in één woord, het verschrikkelijkste -wat iemand kon overkomen; hij had wel een inlandsche vrouw tot moeder, en hij dicteerde -in zijn uiterlijk veel meer den maleier, dan den westerling, maar dat belette hem -niet zijn maatschappelijken stand als Europeaan zeer hoog te schatten en laag neer -te zien op den inlander; had men hem de keuze gegeven tusschen gelijkstelling met -dezen en den dood, hij zou aan den laatsten de voorkeur hebben gegeven. -</p> -<p>En hij bedacht terdege, dat het voor Adam, die zoolang in Holland was geweest en die -zoo heelemaal een <i lang="ms">totoh</i> was geworden; nog erger wezen moest, dan voor hem. -<span class="pageNum" id="xd31e2838">[<a href="#xd31e2838">196</a>]</span></p> -<p>Dat er ergens iets aan gehaperd had en wat het was, kon hij wel nagaan, en <i>als</i> het waar was, moest dat voor zijn vader, zoo redeneerde hij, onaangenaam zijn geweest. -Hij dacht zichzelf in het geval. Wel, als <i>hij</i> z’n huishoudster snapte, zou hij haar eenvoudig de deur uitschoppen, al had ze een -dozijn kinderen met hem. Men wist toch met een inlandsche vrouw altijd wel, dat men -zulke gevaren liep. Van den <i>twijfel</i>, dien John Silver bij z’n leven haast gek had gemaakt en in den vorm van een <i lang="fr">idée fixe</i> hoogstwaarschijnlijk dat leven had verkort, wist hij niets en kon hij zich geen voorstelling -maken. -</p> -<p>De oude had indertijd iets ontdekt, iets geweten, en hij had niettemin toch zijn huishoudster -gehouden, maar zich gewroken door het kind een Europeesche opvoeding te doen geven -om hem later des te meer te „donderen.” -</p> -<p>„God in den hemel,” riep hij zenuwachtig de kamer op en neer loopend, in uiterlijk -en manieren nu het sprekend evenbeeld van wijlen John, „wat <span class="pageNum" id="xd31e2854">[<a href="#xd31e2854">197</a>]</span>is dat ’n gemeene streek geweest, tegenover dien armen jongen, die er toch dood onschuldig -aan is.” -</p> -<p>Hij kon het niet houden, liep naar Adam en keek er gek van op, dat die rustig een -deuntje floot. En direct klom nog zijn medelijden: „de jongen begrijpt het niet,” -dacht hij; „hij ziet niet eens in, hoe ernstig het is.” -</p> -<p>Het was ook zoo, althans betrekkelijk. -</p> -<div class="figure o191width"><img src="images/bottom5.png" alt="Ornament." width="92" height="54"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e2862">[<a href="#xd31e2862">198</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch21" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e331">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="EEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">EEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Vergeefsche moeite.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Adam had direct vertrouwen gekregen in het fameuse request aan de Regeering; immers, -dacht hij, wat kon het haar schelen, of hij in die registers stond geschreven? Daar -had zij, meende hij, geen voor- of nadeel van, en er was dus geen reden, waarom ze -het, als hij het vroeg, zou weigeren. Het was heel vreemd van zijn vader geweest, -dat vond hij ook; maar het kon toch alles niet anders dan op een misverstand berusten. -En daar het met het geld vanzelf terecht zou komen, was Adam heelemaal gerustgesteld -en trok er zich verder niets van aan. -<span class="pageNum" id="xd31e2869">[<a href="#xd31e2869">199</a>]</span></p> -<p>Het gaf, toen hij zich zoo gemoedelijk erover uitliet, aan Bram een gevoel van meerderheid, -dat hem streelde, <i>hij</i>, die nooit in Europa was geweest, was toch veel <i>pinterder</i>. En het verhoogde nog zijn sympathie voor den jongeren broer. -</p> -<p>Maar zijn geringe opvoeding bracht niet mee nu ook kiesch genoeg te zijn erover te -zwijgen. Waarom zou men dat doen, als iets nu eenmaal zóó was en niet anders? -</p> -<p>Daarom schudde hij ’t hoofd met een bedenkelijk gezicht. -</p> -<p>„Ik geloof niet, dat je erop mag rekenen.” -</p> -<p>„Waarom niet?” vroeg Adam zeer verwonderd. -</p> -<p>„Ja, zie je, dat weet ik niet; die lui zijn zoo raar.” -</p> -<p>„Ik begrijp niet wat het hen schelen kan. Het kost immers niets en het geeft geen -moeite.” -</p> -<p>„Dat doet het ook niet.” -</p> -<p>„Waarom zouden ze het dan weigeren? Iedereen kan het toch getuigen.” -</p> -<p>„Wat getuigen.” -<span class="pageNum" id="xd31e2887">[<a href="#xd31e2887">200</a>]</span></p> -<p>„Wel,” zei Adam met zijn goedigen lach, „dat ik de zoon ben van mijn vader.” -</p> -<p>Het werd nu, zelfs voor Bram, een moeilijk terrein. -</p> -<p>„Ik geloof niet, dat het dáár zit, A. Ze hebben het erg op die registers van den Burgerlijken -Stand; wanneer je daar per abuis in staat als iemand van het vrouwelijk geslacht, -en je bent een man …” -</p> -<p>„Nou, wat dan?” -</p> -<p>„Dan ben je toch een vrouw!” -</p> -<p>Adam lachte zoo hartelijk, als hij het in lang niet gedaan had; en Bram kon er ook -niet ernstig bij blijven, schoon hij volstrekt niet de bedoeling had gehad een aardigheid -of iets mals te zeggen. -</p> -<p>„Je gelooft het niet—het is toch zooals ik zeg.” -</p> -<p>„Laat je niks wijs maken,” zei Adam. „Het is zoo erg niet, hoor! De menschen zijn -niet stapelgek. Het kost wel wat moeite, maar veranderd wordt het toch.” -<span class="pageNum" id="xd31e2897">[<a href="#xd31e2897">201</a>]</span></p> -<p>„Ik mag het lijden voor jou; maar ik zie het nog niet gebeuren.” -</p> -<p>„En wat dan?” -</p> -<p>„Ja, dat mag je wel zeggen.” -</p> -<p>„Ze spraken nog van een ander request, een gezamenlijk van jullie.” -</p> -<p>„Weet je wat ik geloof?” vroeg Bram met een hoogwijs gezicht. -</p> -<p>En toen Adam dat niet wist: -</p> -<p>„Dat we daarmee hadden moeten beginnen.” -</p> -<p>„Men moet niet al het kruit ineens verschieten.” -</p> -<p>„Gekheid? Als ze het wilden toestaan, zou het dan zeker zijn gebeurd.” -</p> -<p>„A propos,” zei Adam, „heb je ook ergens een portret gezien?” -</p> -<p>Bram begreep het wel, maar hij vroeg: -</p> -<p>„Een portret van jou?” -</p> -<p>„Neen; van een jonge dame.” -</p> -<p>„Zoo! Niet bij mijn weten. Ben je er een kwijt?” -</p> -<p>„Ja, en ik heb er overal vruchteloos naar gezocht. Ik had het, herinner ik me, ’s -middags bekeken.” -<span class="pageNum" id="xd31e2916">[<a href="#xd31e2916">202</a>]</span></p> -<p>„Waar?” -</p> -<p>„Hier in de kamer, op mijn bed.” -</p> -<p>„Een liefje van je?” -</p> -<p>Adam aarzelde een oogenblik. -</p> -<p>„Ja. Ik had de toestemming van papa willen vragen haar te trouwen.” -</p> -<p>„Dat is dan een gedane zaak, hè?” -</p> -<p>„Hoezoo?” -</p> -<p>„Wel, vooreerst had de-n-ouwe je zien aankomen! Maar <i lang="ms">soedah</i>, hij is dood, en nu een van tweeën: je wordt nog erkend als Europeaan, en dan heb -je aan ’t geld nauwelijks genoeg voor je zelven.”… -</p> -<p>„Als ik op een land ben …” -</p> -<p>„Beste jongen, als ik mij niet vergis, zijn jij en een land er twee. En een Haagsch -dametje op een land, dat geeft ook niets! En als je niet wordt erkend, dan is het -heelemaal uit.” -</p> -<p>Adam rookte zijn strootje en keek met een bedrukt gezicht naar buiten. Zoo zaten ze -beiden wel tien minuten lang. -<span class="pageNum" id="xd31e2934">[<a href="#xd31e2934">203</a>]</span></p> -<p>„Trek het je niet aan, A.,” zei Bram, die weer heel veel <i lang="ms">kasian</i> had. „Als ik jou was en het liep heelemaal scheef, ging ik naar Australië of Amerika -en ik liet me naturaliseeren.” -</p> -<p>Maar Adam weerde het denkbeeld af met ’n handbeweging. -</p> -<p>„Dat verdom ik,” riep hij boos, „dat doe ik m’n leven niet.” -</p> -<p>De waarheid was, dat hij er altijd vreeselijk tegenop had gezien met vreemden te spreken; -hij had zoo bitter weinig genoten van het onderricht in talen! -</p> -<p>„Het is goed en wel, maar wat zou je anders te doen staan?” -</p> -<p>„Ik weet het niet.” -</p> -<p>„In elk geval zou ik mijn idée maar niet langer op een Haagsch dametje zetten, dáár -kan toch niets van komen.” -</p> -<p>„Dat vrees ik nu ook,” zuchtte Adam. -</p> -<p>„En je behoeft er waarachtig niet om te zuchten. Er zijn mooie meisjes genoeg, ook -hier, onder de inlandsche.” -<span class="pageNum" id="xd31e2950">[<a href="#xd31e2950">204</a>]</span></p> -<p>„Ja,” gaf Adam na eenige aarzeling toe, „dat is waar; die ééne laatst, toen we in -den tuin waren …” -</p> -<p>„Welnu, neem haar.” -</p> -<p>„Neem haar, neem haar …! ’t is wat moois; alsof ik haar voor het nemen heb.” -</p> -<p>„Een kerel als jij!” riep Bram met afgunst zijn broer monsterend van het hoofd tot -de voeten. „Een kerel als jij.” -</p> -<p>„Het is heel mooi, waarachtig! Ik kan me niet eens behoorlijk verstaanbaar maken.” -</p> -<p>„Dat duurt ook geen veertien dagen meer; ik heb je hooren praten tegen den mandoer -en ik stond verbaasd; het is of ’t je is aangewaaid.” -</p> -<p>Het streelde Adam meer, dan de ander kon vermoeden; nog nooit in zijn leven had hij -een compliment gehad over zijn vlug aanleeren van het een of ander. En nu verklaarde -een deskundige als Bram, dat hij zulke snelle vorderingen had gemaakt in de landstaal; -het leek hem een wonder! -</p> -<p>Het kwam precies uit zooals Bram het had voorspeld. <span class="pageNum" id="xd31e2960">[<a href="#xd31e2960">205</a>]</span>Van een boedelscheiding wilde niemand hooren, vóórdat de moeilijkheid met Adam uit -den weg was geruimd. Bram, in het testament als executeur aangewezen, deed zooals -vroeger zijn vader had gedaan met het beheer van het geld en het huishouden; de andere -broer ging naar de onderneming, waar hij werkte. Of John Silver er niet meer was en -of er een Adam zonder naam was bijgekomen, het maakte in het gewone gangetje des huiselijken -levens maar weinig verschil. -</p> -<p><i lang="ms">Njai Peraq</i> kwam zelden in het hoofdgebouw; het was haar gewoonte niet. De „kinderen” dronken -’s morgens koffie in de achtergalerij en aten rijst; dan ging Bram aan de bloemkweekerij; -de zuster zorgde voor de keuken en Adam doodde zijn tijd zoo goed en kwaad het ging; -en eigenlijk ging dat bij zijn natuurlijken aanleg heel goed. De mooie Minah van den -mantri had hij tot „erkende” huishoudster; zij woonde in een kamertje naast dat van -haar „schoonmoeder.” Adam amuseerde zich perfect met haar en sprak nu maleisch, alsof -<span class="pageNum" id="xd31e2966">[<a href="#xd31e2966">206</a>]</span>hij ’t zijn leven lang gedaan had. En de jonge inlandsche vrouw hield heel veel van -hem; zij maakte zich „mooi” voor hem; zij staarde met bewondering naar zijn echt oosterschen -kop; zij <i>kipaste</i> hem als hij sliep en putte zich uit in lekkere <i lang="ms">sambals</i> en <i lang="ms">kwee-kwee</i>, die haar vergolden werden door een genadigen glimlach van haar heer en meester, -wat haar gelukkig maakte; door levendige loftuitingen van Bram, waarvoor ze volmaakt -onverschillig was. -</p> -<p>En dan had Bram pleizier. Hij wist nu al vrij precies, wat hij had aan den broer, -tegen wiens Europeesche wijsheid en kennis hij vroeger, toen Adam nog in Holland was, -zoo had opgezien in z’n verbeelding. -</p> -<p>Dat die broer niet knap en ook niet <i lang="ms">pinter</i> was, verheugde hem; maar als hij dan het stille <i>air</i> van superioriteit zag, dat Adam zich niet kunstmatig gaf, maar van nature had, stond -hij verbaasd; dan kon hij zoo <i lang="fr">en passant</i> al lachend tegen zijn zuster zeggen: „Die vent heeft, gévédé, iets over zich … Het -is om je dood te lachen!” -<span class="pageNum" id="xd31e2988">[<a href="#xd31e2988">207</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch22" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e341">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="TWEE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">TWEE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Adam is ontevreden.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De brieven van Nora Tiele, werden al opgewondener; de afwezigheid van Adam scheen -haar liefde voor hem te doen toenemen; zij schreef, wat zij nooit gezegd zou hebben: -hoe zij over hem dacht, wat zij voor hem gevoelde, hoezeer ze naar hem verlangde. -En zijn metterdaad verminderend gevoel voor haar, werd telkens weer door die brieven -opgewekt en gevoed. Dan had hij schrikkelijk het land om het zoek raken van haar portret, -dat alle navraag niet terecht had gebracht; dan herinnerde hij zich weer zijn avondje -met haar,—den laatsten vooral, en dan kon hij er niet toe komen <span class="pageNum" id="xd31e2996">[<a href="#xd31e2996">208</a>]</span>haar ook maar ’t gedeelte der waarheid te schrijven, dat zij weten mocht. -</p> -<p>Den dood zijns vaders had hij haar medegedeeld, en dat hij door zijn familie zoo vriendelijk -was ontvangen; aan de Verlande’s schreef hij in ’t geheel niet; hij miste er den moed -toe. -</p> -<p>Zoo ging het door een paar maanden, tot de beschikking kwam op zijn request: gehoord, -gezien en overwogen; het verzoek van den <i>zich noemenden</i> Adam Silver was gewezen van de hand. -</p> -<p>Dat het hem erg schokte, zag Bram, en ofschoon hij het resultaat van den begin af -had voorspeld, ging hij nu ineens overstag, met een voorgewend onwankelbaar vertrouwen -op het collectief adres van de wettige erven. -</p> -<p>Daar moest „spoed” achter gezet worden; daar had men mee moeten beginnen; dat zou -’n heel ander effect maken; men zou begrijpen, dat hij geen indringer was; dat alles -neerkwam op een verzuim uit nalatigheid. -</p> -<p>Voor zichzelf had hij de overtuiging, dat het <span class="pageNum" id="xd31e3007">[<a href="#xd31e3007">209</a>]</span>„mis” was; ver ging zijn kennis niet, ook niet in zulke zaken; maar dat de beslissing -der Regeering op zoo’n verzoek niet afhankelijk was van den persoon, die het deed,—dàt -begreep hij toch wel. -</p> -<p>Adam, die leukweg voortlevend maar, in den dagelijkschen omgang onder den invloed -was gekomen van Bram’s grootere scherpzinnigheid en slimheid, geloofde het. Hij hield -nu ook zijn eigen verzoek voor een ondoordachte handeling, zich geruststellend met -de redeneeringen van Bram; vertrouwend op wat hij wenschte en tegelijk zoo heel natuurlijk -vond. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Het was een vroegen ochtend, toen Adam in de voorgalerij zat en met den ouden kijker -uitzag in zee; de mailboot stoomde op aan den gezichteinder, het was alles haast onveranderd -zooals het tien, twintig jaar vroeger was geweest. -</p> -<p>Bram was op de varkensjacht; <i lang="ms">njai Peraq</i> en haar dochter naar de pasar; Adam had het rijk in huis alleen met Minah, die ziek -was, zei ze, en <span class="pageNum" id="xd31e3019">[<a href="#xd31e3019">210</a>]</span>er lang zoo netjes en fleurig niet uitzag, als toen zij pas bij hem kwam; in het besef -eener inlandsche vrouw, dat, in haar „omstandigheden” het niet behoorlijk was zich -aan te stellen. -</p> -<p>Hij verveelde zich; hij had in den laatsten tijd ’n hekel gekregen aan dit eentonig -bestaan; de stilte, de gelijkvormigheid van het leven elken dag; de ongestoorde rust -en het eeuwige nietsdoen,—het had hem alles eenigszins geoefend in wat hem vroeger -te midden van het drukke vermakenleven in een groote westersche stad vreemd was gebleven: -geoefend in het denken. Het had zijn geest verruimd, zijn hoofd helderder gemaakt, -zijn oordeel gescherpt. En dat alles bijeen, deed een behoefte ontstaan, die hem altijd -onbekend was geweest; hij wilde <i>iets doen</i>. In zijn omgeving had hij rondgezien naar dat „iets,” maar hij had het niet gevonden; -een drukkend gevoel was over hem gekomen; een van groote ontevredenheid, en lusteloos -hing hij over de balustrade, droomerig en somber starend over het groote onrustige -veld der zee. -<span class="pageNum" id="xd31e3026">[<a href="#xd31e3026">211</a>]</span></p> -<p>Als hij naging, hoelang het had geduurd vóór de afwijzende beschikking op zijn request -gekomen was, dan werd het nu zoowat tijd, dat op het collectief adres van de „erven -Silver” een beslissing kon verwacht worden. -</p> -<p>Als dàt óók werd afgewezen, wat dan? Zou hij dan.… inlander worden? Ineens stond het -hem voor oogen, dat hij eigenlijk niets behoefde te doen of te worden; dat hij vanzelf -inlander was. -</p> -<p>En hoezeer hij zich in die weinige maanden ook „verinlandscht” had; hoe goed en gemakkelijk -hij zich had gewend aan de rijstvoeding, aan het loopen op bloote voeten in nachtbroek -en kabaai; aan het leven met een inlandsche vrouw,—kortom aan de eigenaardigheden, -ook de minder smakelijke, van dàt leven,—de gedachte aan wat zijn wettigen en werkelijken -toestand dreigde te worden en te blijven, deed hem zeer; nu, meer dan dat vroeger -het geval zou geweest zijn. -</p> -<p>Terwijl hij zich eerst had gevleid met de hoop, dat het request zou baten,—scheen -hem dit nu, <span class="pageNum" id="xd31e3032">[<a href="#xd31e3032">212</a>]</span>hij wist niet waarom, onwaarschijnlijk. Als een voorgevoel kwam het over hem; het -zal wel weer worden afgewezen. -</p> -<p>Wat dan, wat dan? -</p> -<p>In de kampong gaan wonen? Och, dáár zou hij op zichzelf zoo niet tegen hebben opgezien. -Maar hij had in het kantoor van wijlen John Silver, zijn vader, zooals hij hem in -gedachten betitelde, een wetboek gevonden, en daarin gebladerd; hij had ’s morgens -de gestraften langs den weg zien werken in de indigo-blauwige katoenen gevangenisliverei; -hij had uit dat wetboekje gezien, hoe bitter weinig overtreding er noodig is voor -een inlander om die straf te beloopen; hij had gehoord en gezien hoezeer het overheerschte -ras tot door den geringsten Europeaan of „daarmee gelijkgestelde” uit de hoogte werd -behandeld; hoe er haast nimmer tegen den inlander werd gesproken, dan snauwend en -bevelend; en dat alles had hem zoo diep geïmpressionneerd, als waarvoor zijn natuur -vatbaar was; het had hem geslagen met vrees en schrik. -<span class="pageNum" id="xd31e3037">[<a href="#xd31e3037">213</a>]</span></p> -<p>Aan dat alles dacht hij, doelloos starend uren achtereen in de onmetelijke ruimte; -en hij schrikte van het geluid achter hem, dat Bram maakte, die was binnengekomen. -</p> -<p>„De boot is aan,” zei deze. -</p> -<p>Adam knikte: dat kon hij nagaan. Langzaam richtte hij zich op, stijf in de lenden -van den gebogen houding zoolang achtereen. -</p> -<p>„En, wat nieuws?” -</p> -<p>Hij kreeg geen antwoord. -</p> -<p>Bram had zich afgewend met zijn rug naar hem toe; maar Adam zag toch wel, dat hij -huilde. -</p> -<p>„Is het ook weer afgewezen?” vroeg hij zacht. -</p> -<p>„Ja.” -</p> -<p>„Ik dacht het wel; ik had het verwacht.” -</p> -<p><span id="xd31e3049"></span>Een oogenblik meende Bram, dat hij het opvatte met onverschilligheid; dat het hem -niet kon schelen. Toen zag hij het erg bleeke gezicht in den jongen zwarten baard, -die het omlijstte, en het leed, dat sprak uit de groote goedige oogen. -</p> -<p>„Verdomme, kerel!” zei hij met bevende stem. <span class="pageNum" id="xd31e3053">[<a href="#xd31e3053">214</a>]</span>„Het doet me zoo’n zeer. Hoe kon de-n-ouwe toch ook zoo wezen!” -</p> -<p>Adam moest het stuk zien; het was haast precies als het vorige; geen discussie, geen -argumenten: gezien, gehoord en overwogen, en.… gewezen van de hand. -</p> -<p>Hij zei niets meer en ging naar zijn kamer. -</p> -<p>Bram liet hem gaan; hij had hem willen troosten of moed inspreken, maar hij wist niet, -wat hij zeggen zou, zoo’n verschrikkelijk geval was het. Hij hoorde, dat Adam, zoo -onvriendelijk als hij ’t nog nooit had gedaan, Minah de kamer uitzond. -</p> -<p>„Wat is er toch, mijnheer?” vroeg zij aan Bram, verwonderd en ontsteld over zulk een -ongewone behandeling. -</p> -<p>„Er is niets; ga jij maar naar achteren bij <i>ma</i>. Adam is ontevreden.” -</p> -<p>„Ik heb toch niets gedaan,” ging zij voort, meer uit nieuwsgierigheid. -</p> -<p>„<i lang="ms">Soedah</i>, ga nu maar, en praat niet verder.” -<span class="pageNum" id="xd31e3070">[<a href="#xd31e3070">215</a>]</span></p> -<p>Hijzelf liep den tuin in, werktuiglijk de snoeischaar meenemend, als hier of daar -iets weg te knippen viel, uit gewoonte, zooals zijn vader had gedaan, maar met zijn -gedachten voortdurend bij dien onaangenamen, dien wreeden toestand in zijn familie. -</p> -<div class="figure o209width"><img src="images/bottom3.png" alt="Ornament." width="66" height="53"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e3076">[<a href="#xd31e3076">216</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch23" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e350">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top3.png" alt="DRIE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK." width="547" height="82"></div> -<h2 class="label">DRIE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Moederliefde.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Nu het een feit was, kon Adam niet denken; hij viel op een stoel neer, sloeg de handen -voor het gezicht en trachtte vruchteloos zich een voorstelling te maken van hetgeen -zijn positie worden moest; hij kwam er niet toe. Hij hoorde den schuivenden voetstap -van <i lang="ms">njai Peraq</i> op de houten vloer der galerij; zij kwam zacht de kamer binnen, maar hij keek niet -op; zij hurkte neer voor zijn voeten op den grond, en hij voelde, dat zij haar hand -lei, heel even, op zijn breede knie. -</p> -<p>Hij hoorde haar stem, zacht en gedempt, als van iemand, die veraf staat; maar duidelijk -verstaanbaar, <span class="pageNum" id="xd31e3088">[<a href="#xd31e3088">217</a>]</span>woord voor woord: „Kind van mijn hart, wees niet bedroefd. Als gij zijn moet wat uw -moeder is, dan heeft de Heer God het zoo gewild, en gij zult er niet minder om zijn. -Ik zal u dienen, als waart gij een koningszoon, en al wat ik bezit is voor u en van -u. Gij zijt een sterke man en uw hart is eenvoudig en goed. Waarom zult gij bedroefd -zijn, als zij u verstooten? Zijn <i>zij</i> zoo goed? Ik heb er zooveel zien komen en gaan; de meesten vloeken, eten onrein vleesch -en drinken sterken drank. Zij zeggen een geloof te hebben en een God; zij leven alsof -het niet zoo was. Zij hebben veel <i lang="ms">akals</i> om te maken van allerlei, dat een mensch niet noodig heeft, maar zij zijn ruw en -<i lang="ms">kasar</i>, zij haten en benijden elkaar. Zult gij, die jong en sterk en schoon zijt, en die -geld hebt, bedroefd zijn om menschen, die u uitstooten, wijl een ander u niet liet -opschrijven in een boek? Ik ben een oude, domme vrouw, en ik heb niets gezien van -de landen achter de zee, maar ik zeg u, dat bij mij en de mijnen een goed <span class="pageNum" id="xd31e3098">[<a href="#xd31e3098">218</a>]</span>mensch meer is, dan al het geschrijf in papieren boeken.” -</p> -<p>Hij hoorde het stil aan; hij had de sensatie, dat het geen redeneering was die sloot; -het was als gleed een spiegelbeeld der westersche beschaving langs hem heen, bij wijze -van tegenstelling tot wat de oude vrouw sprak: de gecompliceerde samenleving; de groote -resultaten van wetenschap en kunst voet voor voet veroverd, in een eeuwenlangen ontwikkelingsgang -van scherpzinnigheid en vlijt,—het was niet heel duidelijk, dat beeld, voor zijn geringe -kennis en ontwikkeling; hij had het niet in woorden kunnen brengen; hij voelde het -als de opgeroepen geest van een groot en omvangrijk <i>zijn</i>, waarin hij zorgeloos en onwetend had meegeleefd, met in zijn hersens enkel een machinalen -ervaringsindruk, maar die hem nooit verlaten zou. En tusschen dat gewirrewar in zijn -hoofd, dat hij niet grijpen kon met zijn gedachten, toonde de stem door van <i lang="ms">njai Peraq</i>, hoog inzettend een zin, dalend in het midden, met een klein <span class="pageNum" id="xd31e3107">[<a href="#xd31e3107">219</a>]</span>klankslingertje omhoog weer aan het slot: „Wij zijn slecht voor den Heer God en wij -leven niet gelijk de koran wil. Maar in de kleinste kampong is een plaats, waar de -mannen kunnen bidden en <i lang="ms">dikir</i>, en de kinderen hebben wat de ouders hebben, en de ouders leven met de kinderen, -tot zij slapen gaan onder de <i lang="ms">kambodja</i>. Wij weten, dat de <i lang="ms">Blanda’s</i> sterker zijn dan wij en <i lang="ms">prentah</i> geven om te doen gelijk zij het willen, de een zóó en wat later een ander weer heelemaal -anders. <i lang="ms">Soedah</i>, dat heeft de Heer God zoo gewild; hij zal hun <i lang="ms">prentahs</i> laten geven hier, en <i lang="ms">prentahs</i> daar, en altijd maar <i lang="ms">prentahs</i>, zoolang Hij wil. Maar een bedehuis hebben zij niet op deze plaats; wèl een huis -waar zij samenkomen om te drinken, dikwijls tot zij dronken zijn. En de ouders sturen -de kinderen weg om opgevoed te worden in verre landen door anderen; en later zien -de kinderen niet om naar de ouders. De macht der <i lang="ms">prentahs</i> hebben zij gekregen van den Heer God: het is onze straf; het is ook hun straf, kind -van mijn hart, want wat ons vernedert, <span class="pageNum" id="xd31e3138">[<a href="#xd31e3138">220</a>]</span>ontneemt hun het geluk; het is de vloek, die op hen rust; de <i lang="ms">prentahs</i> bidden zij aan, de <i lang="ms">prentah</i> is hun God, en wie de meeste <i lang="ms">prentahs</i> geven mag is zijn profeet; daarom zijn zij <i lang="ms">kafirs</i>.” -</p> -<p>Eenigszins verschrikt trok Adam de handen weg van voor het gezicht, en hief het hoofd -op; <i lang="ms">njai Peraq</i> was zacht blijven spreken, niet harder eindigend, dan zij begon; maar er waren groote -nadruk en een vreemde bijklank gekomen in haar stem; een intonatie van diep gewortelde -verachting en haat; en toen hij haar in het gezicht keek, was het niet meer het onverstoorbare -masker, glad en zonder plooi als van een hindoesch afgodsbeeld, maar een gezicht vol -trekken en leven, met oogen erin niet mat-zwart als altijd, maar helbruin, glinsterend -als van een jonge vrouw. Het viel dadelijk weg, toen hij haar zoo aankeek; zij schaamde -zich voor haar opgewondenheid, en hij zag, hoe het hevige leven weer verdween uit -het gezicht en het licht weer uitging in de oogen, die hem nu zoo dof en gelijkmoedig -aankeken als altijd. -<span class="pageNum" id="xd31e3157">[<a href="#xd31e3157">221</a>]</span></p> -<p>„Geloof mij Adam,” zei ze, op haar gewonen toon, langzaam opstaande; „zij zijn niet -waard, dat een mensch zich om hen bedroefd maakt; het is alles valsch, het is alles -schijn; zij willen maar geld en betrekkingen, niet om er mee zaken te doen of om er -geacht door te worden, maar om te schijnen wat zij door hun zelven niet zijn; om veel -vertoon te maken; om zich ziek te eten en te drinken, en om veel <i lang="ms">prentahs</i> te kunnen geven. Zij weten niet wat het geluk is, dat een mensch kan hebben van de -jaren, die hij leven mag. Gij zult het hebben, kind van mijn hart, en gij zult beter -en tevredener zijn.” -</p> -<p>Verstomd keek hij haar na. Van wat hij ook had kunnen droomen, dien ochtend,—niet -van zulk een <i lang="fr">flux de bouche</i>, van zulk een beredeneerdheid dier stille bejaarde vrouw, die zoo weinig meetelde -in de familie, al was zij dan ook onbetwist aller moeder. Maar het had hem, vond hij, -veel goed gedaan. Onder haar praten was het beeld der machtige tegenstelling afgeflauwd; -het had geen <span class="pageNum" id="xd31e3168">[<a href="#xd31e3168">222</a>]</span>steun gevonden in een krachtigen eigen geest, en was door de activiteit der werkelijkheid -verdrongen. -</p> -<p>Hij dacht nu, dat het waar was, wat <i lang="ms">njai Peraq</i> had gezegd, en het scheen hem, dat hij bij dien gedachtengang weinig moeite zou hebben -om over het denkbeeld heen te komen. -</p> -<p>„Dat was een lang bezoek van het oudje,” zei Bram, als met de deur in de kamer vallende. -</p> -<p>Adam knikte zwijgend, en stond op van z’n stoel; de ander ging voort: -</p> -<p>„Zij heeft een heele <i lang="en">speech</i> gehouden.” -</p> -<p>„Heb je het gehoord?” -</p> -<p>„Ja, ik heb geluisterd aan de deur.” -</p> -<p>„Aan de deur?” vroeg Adam, verwonderd en eenigszins geërgerd. -</p> -<p>„Zeker. Als ik binnengekomen was, zou zij gezwegen hebben; ik wilde weten, wat zij -te zeggen had. Ik moet zeggen, dat ik wel zoo iets van haar verwachtte.” -</p> -<p>„Wat voor iets?” -</p> -<p>„Wel, dat ze er lekker mee zijn zou; zij houdt <span class="pageNum" id="xd31e3190">[<a href="#xd31e3190">223</a>]</span>op haar manier heel veel van jou; meer dan van ons, dat heb ik al lang in de gaten.” -</p> -<p>En toen Adam daartegen wilde protesteeren: -</p> -<p>„Zanik niet A.; het is zoo, en mij kan het waarachtig niet schelen. Zij heeft bliksems -mooi gepraat, dat erken ik. Nooit in mijn leven heb ik zoo iets van haar gehoord. -Het is gedeeltelijk <i>nonsense</i>, maar er is toch veel van waar. In elk geval ben jij haar lieveling, en zij zou er -voor sterven om jou <i lang="ms">hadji</i> te zien worden.” -</p> -<p>„Mij … <i lang="ms">hadji</i>!” herhaalde Adam, wien dit gezichtspunt geheel vreemd was. -</p> -<p>„Zeker. En als <i lang="ms">kandjeng</i> Gouvernement nu toch je niet wil opnemen onder de Europeanen, dan is het misschien -nog het verstandigste, wat je doen kunt.” -</p> -<p>„Mij … <i lang="ms">hadji</i>!” zei Adam nog eens, zacht, het idée vervolgend, zonder te luisteren naar wat de -andere verder zei. -</p> -<p>„Ja; je kent mijn opinie; in jouw plaats ging ik er van door naar Amerika of Australië.” -</p> -<p>„Nooit! Dat doe ik van m’n leven niet.” -<span class="pageNum" id="xd31e3219">[<a href="#xd31e3219">224</a>]</span></p> -<p>„Nou, dan zit er ook niets anders op.” -</p> -<p>„Het is me onbegrijpelijk.” -</p> -<p>„Mij ook. Ik kan me heelemaal niet in jouw toestand verplaatsen, want als ik er niet -van door ging in zoo’n geval …” -</p> -<p>„Wat dan?” -</p> -<p>„Dan schoot ik me dood.” -</p> -<p>Adam dacht erover na, of, althans, hij scheen dat te doen. In werkelijkheid zou hij -nooit de hand durven slaan aan zichzelven. -</p> -<p>„Omdat je dáár ook geen zin in hebt, is er voor jou geen andere uitweg.” -</p> -<p>„Ik moet over alles eerst nadenken.” -</p> -<p>„Ga gerust je gang A. Je zit hier niemand in den weg, hoor! Ik zei het maar, omdat -je ten slotte toch een partij zult moeten kiezen. En wat het geld van de-n-ouwen betreft,—daar -krijg je je portie van, zoo goed als een onzer; met twintig mille in den zak, sta -je dan toch vooreerst niet op straat, hoe je landaard ook zijn mag.” -</p> -<p>„Ik moet mevrouw Verlande schrijven.” -<span class="pageNum" id="xd31e3232">[<a href="#xd31e3232">225</a>]</span></p> -<p>„Weet zij er nog niets van?” -</p> -<p>„Neen, ik hoopte.…” -</p> -<p>„Ja, dat begrijp ik. Maar doe het nou ook, nou de kogel door de kerk is.” -</p> -<p>’s Avonds deed Adam het; rustig en kalm stelde hij een langen brief op, waarin hij -eenvoudig en juist de toedracht meedeelde van alles wat gebeurd was sedert hij in -Indië aankwam; ook over Minah schreef hij; waarom zou hij daar doekjes om winden? -„Gij zult hieruit zien, lieve mevrouw,” zoo eindigde hij, „dat alles voorbij is; dat -ik voor vroegere bekenden en vrienden zoo goed als dood ben. Ik dank u wel, voor al -de vriendelijkheid, die ik van u en van mijnheer Verlande zoo dikwijls heb ondervonden, -en die ik niet waard was. Mijn laatste verzoek is of u juffrouw Nora Tiele alles wat -ik u hier schrijf wilt vertellen. Er behoeft niets bijgevoegd te worden, geloof ik; -haar lieve brieven heb ik verbrand; ik hoop dat zij het mijn brieven ook zal doen; -het is beter.” -</p> -<p class="trailer xd31e3237">EINDE VAN HET EERSTE DEEL.</p> -<p><span class="pageNum" id="xd31e3239">[<a href="#xd31e3239">232</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -<div class="div0 volume"> -<h2 class="main">TWEEDE DEEL.</h2> -<div id="ch2.1" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e373">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="EERSTE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">EERSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Vervlogen hoop en een nieuwe verbintenis.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De Verlande’s, die nog altijd in Den Haag woonden, hadden al dikwijls over Adams gruwelijke -ondankbaarheid gesproken. Zoo’n jongen, dien ze altijd hadden bejegend als hun eigen -kind, schreef hun geen enkelen regel. Ze waren er boos om. -</p> -<p>Maar toen ze <i>dien</i> brief hadden gelezen, zaten ze elkaar verslagen aan te zien, mevrouw met tranen in -de nog altijd mooie blauwe oogen. -</p> -<p>„Mijn God!” riep zij het eerst, „dat is nu toch al te gek.” -</p> -<p>„Ja, gek of niet, het is zoo en niet anders.” -<span class="pageNum" id="xd31e3254">[<a href="#xd31e3254">233</a>]</span></p> -<p>„Maar zou daar hier in Den Haag niets tegen te doen zijn?” -</p> -<p>„Hoe meen je dat?” -</p> -<p>„Wel … bij het Ministerie; bij de Kamers.” -</p> -<p>„Ik vrees van neen.” -</p> -<p>„Toe, Lande, probeer het, ja? Het is zoo’n vreeselijk geval … Wat kan dien Silver -toch indertijd bezield hebben …!” -</p> -<p>Verlande ging naar het Ministerie, waar men zeide, dat Adam feitelijk een inlander -was, en over het geval dus niet verder viel te redeneeren. Dat hij in Europa was geweest … -ja! Dat hij Hollandsch sprak … ja! Maar hij was de zoon van een inlandsche vrouw, -dat stond vast; wie zijn vader was, kon zelfs niet onderzocht worden; een Christen -was hij, als ongedoopt en niet-lidmaat, ook al niet.… Er was dus in Indië goed gezien, -goed gehoord en goed overwogen; aan de zaak viel niets te veranderen. -</p> -<p>Tegen het bezoek aan Nora Tiele, dat nu volgen moest, had mevrouw Verlande zeer opgezien; -<span class="pageNum" id="xd31e3264">[<a href="#xd31e3264">234</a>]</span>maar zij was een kloeke vrouw, die iets niet uitstelde, omdat het onaangenaam was. -</p> -<p>Het gaf in de familie Tiele een oogenblik van hevige consternatie. Zij hadden zich -het idée, een kwart millionnair als aanstaand familielid te hebben, nu al zóólang -eigen gemaakt; zij hoopten hem spoedig met zijn groot erfdeel te zien aankomen; en -daar verdween dat kapitaal plotseling in het baadje van een inlander! -</p> -<p>Nora was erg bedroefd eerst; doch toen zij hoorde hoezeer de erfenis was tegengevallen, -bedaarde zij. Dàt zou immers toch onmogelijk zijn geweest. Men kon geen man zonder -positie of talent trouwen, enkel om zoo’n beetje geld. -</p> -<p>De oude Tiele keek grimmig langs zijn grooten beenigen neus; hij had een gevoel of -hij opgelicht en bestolen was; en terwijl de anderen, ook Nora, den armen Adam ten -minste beklaagden,—kon bij Tiele geen woord van compassie ertusschen. -</p> -<p>„Hij had mij dadelijk moeten kennis geven,” zei hij. -<span class="pageNum" id="xd31e3271">[<a href="#xd31e3271">235</a>]</span></p> -<p>„’t Was zoo’n treurig geval voor hem,” pleitte mevrouw Verlande. „Bovendien hij had -nog hoop.” -</p> -<p>„Het doet er niet toe. Als fatsoenlijk mensch had hij mij dadelijk moeten schrijven.” -</p> -<p>En ofschoon niet bleek, dat dit ergens toe zou gediend hebben, vooral wijl Nora geen -spoor van een partij door het langer uitblijven der tijding had misgeloopen, bleef -de oude Tiele hardnekkig bij zijn bewering, als een gloeiend verwijt tegen Adam Silver. -</p> -<p>Maar dáárover waren allen het volkomen eens: men moest het in Den Haag <i>stil</i> houden. Het was wel geen bepaald schandaal, maar haast net zoo erg; in zoover zelfs -erger, dat het Nora en de familie belachelijk zou maken. Koud liep het den ouden Tiele -langs den rug: de Hagenaars zouden hem uitlachen! Dàt was om niet te overleven! -</p> -<p>Mevrouw Verlande moest wel zesmaal beloven, dat zij er met niemand over zou spreken, -wat zij met genoegen deed. Zij dacht daarbij niet aan haar man; en zij schrikte toen -ze, er ’s middags met <span class="pageNum" id="xd31e3281">[<a href="#xd31e3281">236</a>]</span>hem over sprekend, hoorde, dat hij het al in den loop van den dag, als een extra pikant -nieuwtje, aan eenige oud-gasten had verteld. -</p> -<p>„Die dragen het den heelen Haag door,” zuchtte zij. -</p> -<p>„Daar hebben ze groot gelijk aan; het doet er immers niets toe.” -</p> -<p>„Ik heb het de Tiele’s zóó beloofd.” -</p> -<p>„Dat wist <i>ik</i> niet; je hadt het niet moeten beloven.” -</p> -<p>„Kon ik anders?” -</p> -<p>„Wel zeker, ik wist het immers.” -</p> -<p>„Daar kunnen ze nog plezier van hebben.” -</p> -<p>Verlande lachte. -</p> -<p>„Dat gun ik ze van harte,” zei hij, „eigenlijk ben ik blij, dat ik het al verteld -heb; natuurlijk zou ik ’t nagelaten hebben, had ik geweten, dat jij je woord had gepasseerd; -nu is er niets meer aan te doen.” -</p> -<p>„Kan je de anderen niet vragen het te verzwijgen.” -</p> -<p>„Die is naïef! Vooreerst hebben ze het rondgebazuind <span class="pageNum" id="xd31e3299">[<a href="#xd31e3299">237</a>]</span>en in de tweede plaats zouden ze dat toch doen, al hadden ze honderdmaal het tegendeel -beloofd; bedenk toch, kind, dat het allen menschen zijn, die niets om handen hebben!” -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Adam Silver was op een goeden dag met Minah uit het oude huis verdwenen; hij had tegen -niemand iets gezegd; hij had niemand gegroet. Alles, wat hij had meegebracht, uit -Europa, had hij achtergelaten. Avonden achtereen had te voren zijn „schoonvader”, -de mantri van de gevangenis, bij hem gezeten met den <i lang="ms">penghoeloe</i>, en de laatste was dan aan het woord geweest; hij had gepraat van onderwerping en -berusting in den wil van God, en altijd maar weer van berusting en onderwerping tot -Adam er door gehypnotiseerd was; zijn goedige meegaande natuur, zijn trage geest,—het -werkte er alles toe mee om hem al doende te brengen tot het geloof: God is alles, -de mensch is niets, laat hem dus niet te veel beproeven, niet te veel willen weten,—het -baat toch niet; verder de <span class="pageNum" id="xd31e3309">[<a href="#xd31e3309">238</a>]</span>vredelievendheid en zachtzinnigheid onder elkaar; het ideaal van rust, kalmte, onopgewondenheid. -Ook dàt strookte zoo wonderwel met het indolente van zijn karakter, dat hij gemakkelijk -ervoor te vinden was. Wel had ook hier weer het beeld zich opgedrongen aan zijn geest, -van het rusteloos, opgewekt, ijverig en beweeglijk leven der westerlingen, in wier -midden hij zoolang had gewoond,—maar het verdween weer gauw, nog gauwer weggepraat -door den <i lang="ms">penghoeloe</i> nu, als vroeger dat van het begrip wetenschap door <i lang="ms">njai Peraq</i>. Want hij had wel geleefd te midden van die bedrijvigheid, maar zonder zelf ooit -eraan mee te doen, gelijk hij de wetenschap en kunst van niet meer kende dan hooren -zeggen en oppervlakkig zien. -</p> -<p>Het was dus geen moeilijk spel, dat zij met hem hadden, en het streelde zijn ijdelheid; -want niet enkel behandelden de twee inlanders hem met onderscheiding, maar zijn moeder -en Minah, ja zelfs de eenoogige zuster, die door geboorte en opvoeding tienmaal meer -inlandsch was, dan europeesch, <span class="pageNum" id="xd31e3319">[<a href="#xd31e3319">239</a>]</span>zagen nu tegen hem op met ontzag. De broers hadden besloten niet in huis te komen -vóór alles was afgeloopen; zij konden het eenvoudig niet aanzien, hadden ze gezegd. -</p> -<p>Tot op een avond de <i lang="ms">penghoeloe</i> en de <i lang="ms">mantri</i> vonden, dat Adam genoeg voorbereid was; zij zaten in de kamer alle drie op de mat -op den vloer, de beenen onder het lijf gekruist, de kleine petroleumlamp op de tafel. -De priester zei een lang gebed, met koranspreuken in het Arabisch ertusschen, die -hij zelf niet verstond; in het gesloten vertrek klonk de prevelende stem zacht en -eentonig; door het zitten op den grond kwam alles anders uit in het gele licht; de -schaduwen der meubels teekenden, dus gezien, vreemde figuren op het grauwe matwerk; -het zag er alles droevig eentonig uit in kleur en licht, maar rustig, oneindig rustig; -om bij in te slapen! En de waarheid was, dat Adam moeite genoeg had om z’n oogen open -te houden; de <i lang="ms">mantri</i>, onbeweeglijk, staarde maar recht voor zich uit, als had hij een visioen. -<span class="pageNum" id="xd31e3332">[<a href="#xd31e3332">240</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.2" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e382">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="TWEEDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">TWEEDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Ik wil niet gelijk gesteld worden.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Toen de priester met bidden gereed was, begon de mantri te spreken, ’n beetje verlegen -eerst, draaiend met het bovenlijf in ’t nauwe zwarte dienstbaadje; met den wijsvinger -trekkend over de mat, net als iemand, die figuren teekent in ’t zand, en met het hoofd -den loop der denkbeeldige lijnen volgend als in een reflex-beweging;—zij hadden dan -gemeend, zei hij, dat er voorloopig genoeg was gesproken, en Adam nu ook wel wijs -was geworden; zij hadden gemeend, dat hij nu niet langer kon blijven zooals hij was -en in dàt huis; zij hadden gemeend, dat het welvoeglijk was, als <span class="pageNum" id="xd31e3339">[<a href="#xd31e3339">241</a>]</span>hij in het huis kwam van zijn schoonouders, levende als een gewoon <i lang="ms">orang islam</i> en zich kleedend naar landsgebruik; zij hadden gemeend, dat hij alles moest achterlaten, -zonder iets mee te nemen, want wat hij noodig had, brachten zij; zij hadden dat alles -gemeend en nog veel meer, en nu wilden zij vragen, wat hij daarvan dacht. -</p> -<p>Knarsend draaide het ijzer van de deurkruk; Adam rees snel op van den grond; het was -Bram Silver. -</p> -<p>Met een nijdig gezicht keek hij naar de twee inlanders, die hem groetten en de oogen -neersloegen beiden bevreesd, de lange magere <i lang="ms">penghoeloe</i> in zijn wit kleed, zoowel als de kleine bejaarde <i lang="ms">mantri</i>; want Bram was de oudste zoon en dus de heer des huizes; hij hield niet van familiariteit -met inlanders; dàt wisten zij evengoed, als zij hem kenden van zijn jeugd; als zij -hem in vrijheid hadden zien opgroeien, een „brandal” van de ergste soort! -</p> -<p>„Zeg,” zei hij tot Adam. „Er is nog een kans voor je.” -<span class="pageNum" id="xd31e3355">[<a href="#xd31e3355">242</a>]</span></p> -<p>„Wat voor kans?” -</p> -<p>„Ik heb er met den assistent-resident over gesproken. Je kunt gelijk gesteld worden.” -</p> -<p>Adam haalde de schouders op en glimlachte verlegen. -</p> -<p>„Ik begrijp het niet.” -</p> -<p>„Er is een bepaling.… ergens in de wet.… <i>enfin</i> dat doet er niet toe.… en die zegt, dat als je het vraagt aan de Regeering, je met -Europeanen kunt worden gelijk gesteld.” -</p> -<p>„O, is het dat? Daar heb ik iets over gelezen in het wetboekje van den ouden heer.” -</p> -<p>„Precies; nou, zie je, je moet Hollandsch spreken en schrijven,—dat doe je; je moet -in Europeesche begrippen zijn opgeleid,—dat ben je; je moet christen zijn,—nou, dat -zeg je maar en dan is het voldoende; en een geslachtsnaam krijg je dan, den onzen -natuurlijk.” -</p> -<p>„En dan?” -</p> -<p>„De assistent zegt, dat het altijd wordt toegestaan in zoo’n geval. Welnu, dan ben -je gelijk <span class="pageNum" id="xd31e3370">[<a href="#xd31e3370">243</a>]</span>gesteld met europeanen. Dat is net zoo goed.” -</p> -<p>Adam gaf geen antwoord en stond een oogenblik stil voor zich heen kijkend, tot hij -langzaam het hoofd schudde. -</p> -<p>De „zuurdeesem” werkte reeds in zijn gemoed; het praten van <i lang="ms">njai Peraq</i> en van den priester had effect; hij zag geen heil meer in de Europeesche samenleving. -Nu hij wekenlang alleen omgang had gehad met inlanders, was zelfs de toon, waarop -Bram sprak, hem een walg; en wat hem niet minder had geërgerd was de minachting, die -zijn broer bij het binnenkomen had betoond voor den <i lang="ms">penghoeloe</i> en den <i lang="ms">mantri</i>. -</p> -<p>„Ik wil niet gelijk gesteld worden,” zei hij. -</p> -<p>„Waarom niet? Ik zeg immers,” riep Bram, zich opwindend, „dat het precies ’t zelfde -is: rechten, lasten, verplichtingen.…” -</p> -<p>„Het kan me niet schelen, ik verlang geen andere rechten en verplichtingen, dan die -thans de mijne zijn; ik wil niet worden „gelijk gesteld.”” -</p> -<p>Een oogenblik keek Bram hem aan, verbluft <span class="pageNum" id="xd31e3389">[<a href="#xd31e3389">244</a>]</span>over zijn vasten toon, niet gewoon hem zoo beslist te hooren spreken; toen voer hij, -woedend, uit, en het was of de krakende stem van John Silver nog door de houten woning -schetterde: -</p> -<p>„Het is de schuld van dat vee, waarmee je je ophoudt, het.…” -</p> -<p>„Het zijn fatsoenlijke lieden,” viel Adam hem geërgerd in de rede. -</p> -<p>„Fatsoenlijk? Gladakkers zijn het, ja! Fatsoenlijk? Als de oude vrouw dien vader van -Minah niet geholpen had door hem geld te leenen, was hij al meer dan eens in de gevangenis -gedwaald, waar hij beambte is. Fatsoenlijk? Die smerige <i lang="ms">il-Allah</i> roeper van een <i lang="ms">penghoeloe</i>.<span id="xd31e3402"></span> Er is hier op de plaats geen enkele knoeierij gebeurd of hij had er de hand in.” -</p> -<p>De twee waren zeer bleek geworden; zij verstonden weinig van het Hollandsch, maar -dàt hadden zij in hoofdzaak zeer goed begrepen; het was waar en zij wisten het. -</p> -<p>„Ik heb er tot nu toe niets van gezegd,” ging <span class="pageNum" id="xd31e3407">[<a href="#xd31e3407">245</a>]</span>Bram heftig voort, „maar nou jij met die kerels koketteeren gaat, nou verveelt het -me bliksems, hoor! Ik heb me nooit met dat tuig afgegeven.” -</p> -<p>„Je zult na vandaag geen last meer van hen hebben.” -</p> -<p>„Het is ten slotte hier <i>mijn</i> huis, en ik verdraag niet, dat die smeerlappen hier komen voor proselitenmakerij -en om jou in hun vuilen boel te halen. Wie belet me, gévédé, hun mijn stok over de -gemeene tronies te halen?” -</p> -<p>„Ik,” zei Adam. -</p> -<p>Bram in zijn opgewondenheid, had werkelijk den knoestigen koffiestok hoog opgeheven -en een schrede gedaan in de richting van den <i lang="ms">mantri</i> en den <i lang="ms">penghoeloe</i>, die achteruit geweken waren naar een hoek. Toen Adam zijn breede figuur schoof tusschen -hen en zijn broer, en vastberaden zijn „ik” uitte, liet Bram verbluft den stok zakken -en keek in het donker dreigend gezicht, dat iets had van een boozen bulhond, vond -hij. -</p> -<p>Het leed geen twijfel of <i>hij</i> zou hem beletten, <span class="pageNum" id="xd31e3427">[<a href="#xd31e3427">246</a>]</span>die inlanders af te ranselen; <i>hij</i> zou hem ongetwijfeld over zijn eigen balustrade gezet hebben. -</p> -<p>„Kom A.,” zei hij ineens bedaard, „wees nu toch zoo gek niet om je door dat armzalige -vee te laten meeslepen. Het zijn me kerels, waarachtig! jaag hen de deur uit, en ga -met me mee, dan laten we het request schrijven.” -</p> -<p>„Ik <i>wil</i> niet,” hield Adam vol met zachte stem; „ik <i>wil</i> niet met anderen worden „gelijk” gesteld.” -</p> -<p>„Loop dan naar de hel,” schreeuwde Bram woest, keerde zich om en vloog naar achter, -om zijn vertoornd gemoed verder te koelen tegen <i lang="ms">njai Peraq</i>, die hem liet uitrazen met een onverstoorbaar gezicht. -</p> -<p>Maar nog gaf hij het niet op; ’t denkbeeld, dat Adam door „die kerels” beheerscht -werd, hinderde hem al te zeer. Hij ging weer terug. -</p> -<p>„Geloof me,” zei hij, „het is zooals ik zeg. Iemand die als jij geen ervaring van -inlanders heeft, laat zich lijmen door de praatjes van die kerels, want dat lijkt -heel wat. Wie hen kent als ik, weet, dat <span class="pageNum" id="xd31e3447">[<a href="#xd31e3447">247</a>]</span>er geen verband bestaat tusschen wat ze zeggen en wat ze doen. Zelfs de oude vrouw, -die laatst zoo mooi zat te schelden op Europeanen, heeft haar leven lang gewoekerd, -wat de <i>koran</i> dan toch verbiedt, dat weet ik zeker. En een inlander maakt, als hij wat geld heeft, -het liefst zoo gauw mogelijk op, want anders is er toch altijd een andere inlander, -die het hem ontsteelt. Het zijn dieven en schurken, geloof me, lui en smerig bovendien. -Voor menschen in Europa en voor <i>baren</i> mogen hun praatjes erg gemoedelijk en mooi lijken,—wie het volk kent als ik, die -eronder ben opgegroeid, zal er niet inloopen.” -</p> -<p>„Zij zijn een arm en onderdrukt volk, Bram; ik heb in een boek van den ouden heer -een vers gelezen, waarin stond, dat zij nooit hun eigen meester zijn geweest. Zij -moeten altijd werken voor anderen; en iedereen spreekt altijd kwaad van hen. Zij worden -altijd behandeld als honden, en niemand vraagt ernaar, wat hem het recht geeft hen -zoo te behandelen; zij moeten altijd beleefd <span class="pageNum" id="xd31e3455">[<a href="#xd31e3455">248</a>]</span>en onderdanig zijn, en iedereen is onbeschoft tegen hen; zij moeten altijd tevreden -zijn met heel weinig en nog veel daarvan afgeven; de minste Europeaan neemt tegenover -hen de houding aan van een meester; zij moeten onderdanig zijn en zijn ze dat niet -genoeg, dan heet het meer als schande, zoo onbeschoft ze zijn.” -</p> -<p>Verbaasd en geërgerd keek Bram hem aan. Zooveel woorden achtereen had hij hem nog -nooit hooren zeggen. -</p> -<p>„Hebben die twee je dat voorgepraat?” -</p> -<p>„Neen, niemand. Ik heb het gehoord en gezien, sinds ik te Batavia aan den wal kwam; -en elken dag hier op de plaats en overal en van iedereen; van jou ook. Je zoudt in -Holland eens moeten probeeren een bedelaar toe te spreken, zooals men het hier een -inlandsch werkman doet.” -</p> -<p>„<i>Enfin</i>,” zei Bram zuchtend en niet bij machte iets tegen deze allervreemdste redeneering -in te brengen, „je moet het zelf maar weten. Ik zie nu wel, dat je er niet af te houden -bent. Het spijt <span class="pageNum" id="xd31e3464">[<a href="#xd31e3464">249</a>]</span>me wel, Adam, maar ik heb mijn plicht als broer gedaan, en ik zal dien blijven doen.” -</p> -<p>„Ik dank je ervoor, Bram. Jullie bent heel goed voor me geweest. God zegen je!” -</p> -<p>Hij reikte hem zijn groote vleezige hand, die Bram zwijgend en zenuwachtig tusschen -zijn magere knokkels drukte. Het was, dat voelden beiden, als een afscheidsgroet voor -langen tijd. Bij hun uiteenloopende karakters en de tegenstelling, die zij opleverden -in alles, hielden zij van elkaar, elk op zijn manier. En terwijl Bram, zenuwachtig -en gevoelig, had kunnen huilen, zóó hinderde het hem, gleed over het breed gelaat -van Adam een stille bleekheid, die er een lijdenstrek aan gaf. -</p> -<p>„Adieu,” zei Bram, heengaande. „Onthoud, wat ik je zeg: vroeg of laat zal je hun dupe -worden. Op den duur worden ze dat allen van elkaar, en als er een vreemde eend in -de bijt komt,—des te erger.” -</p> -<p>Toen Bram weg was, hurkten ze alle drie weer neer op de mat, en de <i lang="ms">mantri</i> ging verder op zijn teemerigen toon: -<span class="pageNum" id="xd31e3475">[<a href="#xd31e3475">250</a>]</span></p> -<p>„Het is beter bij ons te komen en hier alles te laten, zooals het is; het is niet -goed iets mee te nemen, en het is niet noodig; er is immers geld om te koopen, wat -noodig is. Dáárom vraag ik: laat het Europeesche goed achter en ook den naam, en blijf -enkel Adam tot het tijd is een goeden naam aan te nemen, zooals een mensch dien behoort -te hebben.” -</p> -<p>En hij praatte nog lang voort, telkens in herhalingen vallend; altijd neerkomend op -hetzelfde. -</p> -<div class="figure o2.019width"><img src="images/bottom6.png" alt="Ornament." width="129" height="64"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e3482">[<a href="#xd31e3482">251</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.3" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e391">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="DERDE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">DERDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Het Europeesch vernis verdwijnt.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Adam Silver keek stil vóór zich, nu en dan knikkend met het hoofd, als toestemming; -zichzelven aandenkend, dat het wezenlijk beter was, zooals hij dien avond al meer -had gedaan. Hij zag den <i lang="ms">mantri</i> een dichtgeknepen doek openmaken, met een mooie donkere sarong erin, een eenvoudig -katoenen baadje en een hoofddoek; het was alles zeer goed van qualiteit en netjes -afgewerkt; <i lang="ms">njai Peraq</i> en Minah hadden eraan gewerkt met al de liefde, die zij voor Adam koesterden, en -de <i lang="ms">mantri</i> spreidde het uit met welbehagen, zoo <i lang="ms">senang</i> vond hij het. -<span class="pageNum" id="xd31e3501">[<a href="#xd31e3501">252</a>]</span></p> -<p>Een half uur later wandelden zij met hun drieën den weg op, Adam ook, als inlander, -een hoofddoek, een <i lang="ms">sarong</i> en een baadje dragende, met een gek gevoel over zich, daar zoo te loopen als een -gecostumeerde; onwillekeurig denkend nu en dan, aan den betrekkelijk nog zoo kort -geleden tijd, toen hij in Den Haag flaneerde met jongelui van zijn kennis; in het -duister van den avond glimlachend bij zichzelven om deze vreemdsoortige metamorphose, -doch zonder eenig gevoel van spijt of leedwezen daarover. Het was nu eenmaal zoo, -en het moest dus wel waar zijn, wat de <i lang="ms">penghoeloe</i> had gezegd: gelijk God het wil, zal het een mensch overkomen. Dááraan was absoluut -niets te veranderen! -</p> -<p>Bijzonder vreemd was het leven, dat nu volgde, niet voor hem; de menage thuis had -heel veel inlandsch. Enkel hinderde hem de weinige lichaamsbeweging, want op den weg -wilde hij zich niet vertoonen in zijn inlandsche kleeding, die, vond hij, toch erg -leuk en gemakkelijk was; en het erfje <span class="pageNum" id="xd31e3512">[<a href="#xd31e3512">253</a>]</span>van den <i lang="ms">mantri</i> was zeer klein. Het deed echter zijn robuste gezondheid geen nadeel; hij volgde de -lessen van den <i lang="ms">penghoeloe</i>, leerde koranspreuken uit het hoofd en kwam tot de allergewichtigste besnijdenis, -waartegen hij zeer opzag en waarvan hij zich volstrekt geen voorstelling kon maken. -</p> -<p>Maar hoe bang hij er ook voor geweest was,—de werkelijkheid viel nog erg tegen. Hij -had het kunnen uitbrullen van pijn bij de operatie, maar hij behield zijn van nature -kalm zelfbedwang; zijn ijskoude handen bewogen zich niet; de bleeke lippen op elkaar -geklemd, keken de oogen dof van smart recht omhoog; geen enkele kreet ontsnapte hem. -</p> -<p>En daar allen zijn kloekheid bewonderden en beschouwden als een gunstig voorteeken, -ving dadelijk het feest weer aan der vele genoodigden, neergehurkt in de <i lang="ms">pendoppo</i>. -</p> -<p>Doch het hielp niet, dat hij zich goed had gehouden; de operatie op een volwassen -forschen jongen man, naar de gebrekkige inlandsche manier<span id="xd31e3528"></span> <span class="pageNum" id="xd31e3530">[<a href="#xd31e3530">254</a>]</span>had hevige wondkoortsen ten gevolge. Twee dagen later lag de nu Aboe Bakar geworden -Adam Silver, doodziek achter de groezelige <i lang="ms">klamboe</i> van het ledikant, dat de <i lang="ms">mantri</i> voor hem had gekocht op een vendutie, en, zooals het was, in gebruik had gesteld. -</p> -<p>In de kamer zaten de <i lang="ms">penghoeloe</i> en de <i lang="ms">mantri</i> op den grond neergehurkt, en de broeder van den <i lang="ms">mantri</i> en een zoon van dien broeder en een zwager van dien zoon en de vader van dien zwager,—allen -goedgeloovige Mohammedanen. -</p> -<p>Want er moest <i lang="ms">dikir</i> worden; het ijlen dat Adam deed, was het werk van den duivel; het was de <i lang="ms">setan</i> der christenen, die hem betwistte aan den God van den Islam; maar hun stem zou krachtiger -zijn, dan die van den booze; ze zouden hem overschreeuwen en zóó verjagen. -</p> -<p>Uit het bed, waaroverheen <i lang="ms">njai Peraq</i> en Minah gebogen stonden om zooveel mogelijk de bewegingen van den zieke te beletten -en zijn brandend hoofd te verfrisschen, kwam het geluid van een <span class="pageNum" id="xd31e3562">[<a href="#xd31e3562">255</a>]</span>zware jonge basstem, die in het Hollandsch sprak met allerlei denkbeeldige menschen; -die vloekte en lachte, en als uitbarstend in een bui van gloeiende kroegjool Fransche -café-chantant liedjes zong van: <i lang="fr">Vive le vin le jeu et le tabac</i> en <i lang="fr">Chantez, ma belle</i>. En in het halfduister der door een hanglampje slecht verlichte kamer ging met hooge -keelklanken, telkens na een enkelen regel recitatief door den <i lang="ms">penghoeloe</i>, het gillend <i lang="ms">al-illah-Allah</i> op, met heftig bewegen der bovenlichamen voor- en achterwaarts op de daaronder gekruiste -beenen; naarmate de koortsvisioenen en het woeste ijlen van den lijder heftiger werden, -klonken heviger en opgewondener de aanroepingen van de in een cirkel zittenden, zoodat -het was of zij hun verstand verloren, zoo had het slingeren der lichamen en het geschreeuw -hen in een staat van geweldige overspanning gebracht. -</p> -<p>Tot Aboe Bakar, uitgeput in slaap was gevallen, het droogheete der koorts afnam, en -de geregeld wordende ademhaling aantoonde, dat de bloedsomloop <span class="pageNum" id="xd31e3580">[<a href="#xd31e3580">256</a>]</span>zich voor het oogenblik had hersteld. -</p> -<p>De twee vrouwen zaten naast het bed, de armen lam van inspanning; het zweet met groote -kralen op de voorhoofden, die ze nu en dan zuchtend afveegden met de <i lang="ms">slendangs</i>. -</p> -<p>Het <i lang="ms"><span class="corr" id="xd31e3590" title="Bron: alillah-Allah">al-illah-Allah</span></i> had opgehouden, maar nog lang prevelde de <i lang="ms">penghoeloe</i> zijn gebeden met een zacht stemgemurmel, dat als eentonig gefluister door het somber -vertrek ging, omhoog langs de slecht gewitte houten wanden, zich verliezend in het -laag afschuinend atappen dak; tot de mannen eindelijk opstonden, stil naar voren gingen, -afgebeuld van overspanning, en in de <i lang="ms">pendoppo</i> een strootje opstaken, weder neerzittend, deze op den enkelen wankelen stoel, gene -op den rand van het lage balustradetje, een ander op de boventrede van het trapje, -dat naar beneden leidde. -</p> -<p>Zoo zaten ze nog een heelen tijd bijeen, zonder iets te gebruiken, ernstig, in wat -zij een gesprek van aanbelang noemden, nu en dan een paar woorden, dan een lange stilte, -daarna weer een <span class="pageNum" id="xd31e3601">[<a href="#xd31e3601">257</a>]</span>enkel woord; alles neerkomend op de herhaalde bevestiging, dat zij erin geslaagd waren, -den duivel, die den Islam zijn nieuwen aanhanger betwistte, uit het lichaam van den -patiënt te verbannen. -</p> -<p>Aboe Bakar herstelde heel langzaam; toen de wonde geheeld was en de koorts hem had -verlaten, scheen hij in uiterlijk niet de helft van wat hij geweest was. Hij kon zich -niet in den spiegel zien, want daar was er geen; wel bezat Minah een slecht stukje -spiegelglas in een prullig lijstje—de goedkoope waar van een <i lang="ms">klontong</i>—maar Aboe Bakar wilde er niet naar vragen; hij wilde zijn gezicht niet zien; hij -zag wel aan zijn magere handen, en toen hij zich voor het eerst aan den put ging baden, -aan zijn knokkig lichaam, hoe het met hem gesteld was. -</p> -<p>„Het is alles gelukkig afgeloopen,” zei hem zijn moeder. -</p> -<p>„Wat?” vroeg hij, het voorhoofd fronsend met moeite om aan iets bepaalds te denken. -<span class="pageNum" id="xd31e3611">[<a href="#xd31e3611">258</a>]</span></p> -<p>„Met het geld en het goed. Het huis en de meubelen zijn verkocht en het geld is verdeeld.” -</p> -<p>„O, zoo! Nu, dat is goed.” -</p> -<p>Zij keek hem aan, verwonderd, dat hij in dat alles zoo weinig belang stelde. -</p> -<p>„Bram heeft me je geld gegeven; net zooveel als de anderen; het is braaf van hem, -dat hij zóó gedaan heeft. Je kunt het krijgen, als je wilt.” -</p> -<p>Maar hij maakte een afwijzend gebaar. -</p> -<p>„Later, later; nu niet.” -</p> -<p>„Het is beter ook,” zei <i lang="ms">njai Peraq</i> zacht, denkend aan de financieele omstandigheden van den <i lang="ms">mantri</i>.<span id="xd31e3627"></span> -</p> -<div class="figure o2.027width"><img src="images/bottom7.png" alt="Ornament." width="131" height="65"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e3632">[<a href="#xd31e3632">259</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.4" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e400">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="VIERDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">VIERDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Opnieuw verloofd en getrouwd.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Bij de Tiele’s werd al lang niet meer gesproken over Adam Silver, en mevrouw Verlande, -die het heel dikwijls over hem had met haar man, vond dat vreemd. Want de families -kwamen in den laatsten tijd nogal bij elkaar; mevrouw Verlande maakte zulke overheerlijke -sandwiches bij de thee en al de Tiele’s waren daar dol op. -</p> -<p>„Ik vind het onhartelijk.” -</p> -<p>„Maar kindlief, het is immers beter zóó. Het was een hoogst onaangename verrassing.” -</p> -<p>„<i lang="ms">Kasian</i>, hij was zoo’n goeje jongen, en hij kon er toch niets aan doen.” -<span class="pageNum" id="xd31e3645">[<a href="#xd31e3645">260</a>]</span></p> -<p>„Dat maakt het voor hen niet anders.” -</p> -<p>„Nu maar, de eerste maal, dat ik bij hen kom, begin ik erover.” -</p> -<p>„Doe het niet. <i lang="fr">On ne parle pas corde dans la maison d’un pendu.</i> Het zou een hatelijkheid lijken.” -</p> -<p>„Laat het. Zij, Nora, heeft, geloof ik, in ’t geheel niet van hem gehouden. Verleden -week, toen ze hier gewhist hebben, zat ze met kapitein Slaters aan een tafeltje … -En een koketteeren!” -</p> -<p>Verlande lachte luid, -</p> -<p>„Welnu, wat zou het? Kan je niet zien, dat de zon in het water schijnt? Ze is jong.” -</p> -<p>„Tamelijk; maar hij niet.” -</p> -<p>„Wel, hij is ’n goed geconserveerde veertiger. Dat is niet precies jong, maar nog -erg.…. huwbaar.” -</p> -<p>„Huwbaar!” herhaalde zij met een gemaakte verontwaardiging over zoo’n uitdrukking; -maar ze kon zich niet goed houden en ze lachten nu beiden om het idée. -<span class="pageNum" id="xd31e3661">[<a href="#xd31e3661">261</a>]</span></p> -<p>„En dan,” ging Verlande voort, „zou hij ’n goede partij zijn voor Nora.” -</p> -<p>„’n Kapiteins tractement is ook zoo schitterend niet.” -</p> -<p>„Best, maar hij kan, hoor ik, zeker zijn van den gouden kraag, en hij is net een man -om generaal te worden.” -</p> -<p>Het was een sterk argument; als elke vrouw vond mevrouw Verlande de afgedragenste -generaals-uniform nog een ideaal, waartegen een dozijn van de zwartste zwarte rokken -niet opgewassen waren. -</p> -<p>De generaal der toekomst, voor het oogenblik kapitein der infanterie bij het Indische -leger, met verlof in Nederland, stond wezenlijk zoo goed aangeschreven als Verlande -zei; hij was geen man met een martiaal uiterlijk: blond en fijn gebouwd, met een dun -kneveltje en een zachte stem; wat alles niet belette, dat hij zoowel een dapper troepenaanvoerder -als een kundig man gebleken was, die te velde zijn Willemsorde dubbel en dwars <span class="pageNum" id="xd31e3668">[<a href="#xd31e3668">262</a>]</span>had verdiend. Sedert de Tiele’s veel bij de Verlande’s kwamen, hadden zij Indische -kennissen gemaakt, en ofschoon de oude Tiele daar altijd erg bang voor was geweest, -en na zijn ervaring met Adam Silver er meer dan ooit voor vreesde, behaalden de sandwiches -toch de overwinning. -</p> -<p>Ten slotte was het een kansje om van de meisjes af te komen, die meerendeels al ’n -beetje op den achtergrond raakten in de vroegere kringetjes, waar nu jonge dames waren, -die nog onder de kinderen telden, toen de meisjes Tiele al uitgingen. Bij de Verlande’s -en zoo waren ze in elk geval nog vrij versch. -</p> -<p>Wat mevrouw Verlande het „koketteeren” van Nora had genoemd, bleek in elk geval succes -te hebben. Dat zag zij aan ’t gezicht van het meisje, toen Nora ’s middags bij haar -kwam. -</p> -<p>„Wat is er gebeurd?” vroeg ze. -</p> -<p>Verwonderd keek Nora haar aan. -</p> -<p>„U weet ervan.” -</p> -<p>„Heusch niet. Ik weet nergens van.” -<span class="pageNum" id="xd31e3678">[<a href="#xd31e3678">263</a>]</span></p> -<p>„Ja, dan zoudt u zoo niet vragen wat er gebeurd was.” -</p> -<p>„<i>Is</i> er dan iets gebeurd?” -</p> -<p>„Och kom, houd u nu maar niet zoo onwetend!” -</p> -<p>„Wezenlijk, Nora, ik weet van niets. Ik vond alleen.… iets vreemds in je gezicht. -Iets, alsof je een gewichtige tijding kwam brengen.” -</p> -<p>„Voor mij heel gewichtig. Ik ben geëngageerd.” -</p> -<p>„Met kapitein Slaters?” -</p> -<p>„Zie je wel, dat u ervan weet.” -</p> -<p>„Maar beste Nora, ik ben niet blind. Als wij bij elkaar zijn en twee wisselen met -elkaar zulke lieve blikken als jullie deedt.” -</p> -<p>„Foei.… dat is niet waar. Dat deden we niet.….” -</p> -<p>Mevrouw Verlande werd er in haar oprechtheid een beetje akelig van. Zij had om het -meisje niet te grieven, nu niet eens gezegd, dat de „lieve blikken” eigenlijk door -haar alleen werden geworpen. -<span class="pageNum" id="xd31e3694">[<a href="#xd31e3694">264</a>]</span></p> -<p>„In elk geval, ik feliciteer je. En dat geeft zeker gauw trouwen.” -</p> -<p>„Ja, het is fameus. Binnen een half jaar moeten we in Indië zijn.” -</p> -<p>„Als alles goed had gegaan met Adam Silver, zou je daar al geweest zijn.” -</p> -<p>Het was de eerste maal, dat zij na den fameusen dag, dien naam tegen Nora uitsprak, -en het deed haar plezier, dat het meisje ontstelde; zij dacht, dat ze dan toch wel -wat voor dien armen jongen gevoeld moest hebben, wijl ze zoo van kleur verschoot bij -het hooren van dien naam. -</p> -<p>„God, mevrouw!” zei Nora zacht en vertrouwelijk, „zouden we hem in Indië ontmoeten?” -</p> -<p>„Ben je daar zoo bang voor?” -</p> -<p>„Verbeeld je.… ja, dat ben ik zeker. Ik heb van die heele akelige zaak niets aan Slaters -gezegd. Pa zei, het was niet de moeite waard. Er was feitelijk niets gebeurd, zei -hij.” -</p> -<p>Dus was het dàt alleen, dacht mevrouw Verlande, en een beetje bits antwoordde zij: -<span class="pageNum" id="xd31e3704">[<a href="#xd31e3704">265</a>]</span></p> -<p>„Dat moet je zelf weten; dáárin geef <i>ik</i> liever geen raad. En wat dat ontmoeten betreft,—er bestaat even weinig kans op, als -hier in Den Haag iemand te ontmoeten, die in Denemarken woont. Waar jij komt, daar -komt hij niet.” -</p> -<p>Een oogenblik keek Nora haar verwonderd aan; zij begreep het niet; verschil van grootte -en afstanden stond haar niet voor den geest; men ging, meende zij, in zekeren zin -naar Indië, zooals men naar Rotterdam ging, waar de menschen, bij al de drukte, toch -onwillekeurig elkaar ontmoeten, ware het slechts op straat. -</p> -<p>„Je gaat naar Batavia, niet waar?” -</p> -<p>„Ten minste rechtstreeks; Slaters zegt, dat we er wel zullen blijven vooreerst.” -</p> -<p>„Nu, de plaats waar Adam Silver woont ligt ongeveer zoover van Batavia als Den Haag -van … wat denk je?” -</p> -<p>Het moest een heel eind zijn, dacht Nora, en op goed geluk af zei ze: -</p> -<p>„Brussel.” -<span class="pageNum" id="xd31e3717">[<a href="#xd31e3717">266</a>]</span></p> -<p>Mevrouw Verlande begon te lachen. -</p> -<p>„Neen kind, Petersburg of daaromtrent; met het verschil, dat je van hier veel gauwer -te Petersburg bent.” -</p> -<p>Het meisje geloofde het niet; zij vroeg het haar vader, die het bevestigde en zij -vroeg het ook, als een bloote nieuwsgierigheid, wijl, zei ze, het zoo moeilijk was -zich eenig begrip van afstanden eigen te maken, aan den kapitein. Nu, toen die het -bevestigde, was haar hart gerust. -</p> -<div class="figure o2.035width"><img src="images/bottom8.png" alt="Ornament." width="130" height="68"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e3725">[<a href="#xd31e3725">267</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.5" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e409">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="VIJFDE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">VIJFDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Onaangename ontmoeting en wroeging.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Een maand of vijf later aan boord, na een in alle opzichten welgeslaagd huwelijksreisje -te land, dacht Nora Slaters aan den heelen Adam Silver niet meer; geen oogenblik. -De herinnering aan hem was nu niets meer dan een flauwe kinderachtigheid. -</p> -<p>Toen zij te Tandjong Priok kwamen, nam de drukte hen erg in beslag, maar toch niet -zóó, of Nora zag wel op de kade een groot gewoel van inlanders, dat haar eigenlijk -meer vrees aanjoeg dan belangstelling inboezemde. -</p> -<p>Het was ’n aardig gezicht, die honderden mannen, <span class="pageNum" id="xd31e3734">[<a href="#xd31e3734">268</a>]</span>vrouwen en kinderen, allen in hun mooiste, kleurigste oostersche kleederdracht, met -profusie van helrood, hemelsblauw, grasgroen en wit, als domineerende kleuren, en -een mengeling van geel en bruin en Perzisch bont, in kleinere kleurstukken daartusschen, -in een langzaam gewriemel van overgangen bij het rustig voortschrijden, zonder gedruisch. -</p> -<p>„Als dat eens allen Europeanen waren,” zei kapitein Slaters, „dan zou je een ander -leven hooren.” -</p> -<p>„Is het hier altijd zoo?” vroeg Nora. -</p> -<p>„Wel neen; gewoonlijk is het erg kalm op de kade; er gaat zeker weer een lading Mekkagangers.” -</p> -<p>„Wat zijn dat?” -</p> -<p>„Pelgrims, die naar Mekka gaan, naar het graf van Mohammed. Ze hebben nu geld en zijn -niets; als ze terugkomen, zijn ze straatarm, maar <i lang="ms">hadji</i>.” -</p> -<p>Het jonge vrouwtje wist niet wat een <i lang="ms">hadji</i> was; zij vroeg er ook niet naar; met een strak gezicht en saamgeknepen lippen keek -zij naar den <span class="pageNum" id="xd31e3750">[<a href="#xd31e3750">269</a>]</span>walkant; daar stond een inlander, groot en zwaar, met een zwarten baard, het hoofd -en de breede schouders uitstekend boven zijn omgeving, en blank te midden van al dat -bruine; veel blanker, dan Adam Silver geschenen had in Holland. -</p> -<p>Het was Aboe Bakar, die met Minah en haar zuigeling naar Mekka ging; toen de boot -met kleine voor- en achterwaartsche bewegingen aan den wal meerde, had hij, den blik -latende gaan langs de reizigers, die over de reeling van het achterdek leunden, Nora -herkend; onwillekeurig was hij blijven staan en had haar aangekeken, strak maar kalm; -verwonderd, niet ontroerd. Haar was het, als werd zij plotseling aangegrepen door -een geweldige lamheid in de leden; zij keek naar de groote glinsterende zwarte oogen, -als trokken die haar aan met onweerstaanbaar magnetische kracht; zij had geen woord -kunnen zeggen; geen voet kunnen verzetten. -</p> -<p>De eenige gedachte in haar hoofd was: van Den Haag naar Petersburg,—zóóver moest hij -van <span class="pageNum" id="xd31e3756">[<a href="#xd31e3756">270</a>]</span>haar af zijn, en daar stond hij op geen tien passen afstand. -</p> -<p>Langzaam keerde Aboe Bakar zich om en wandelde op naar de noordzijde. Zij zag hem -verdwijnen in een opening tusschen twee loodsen en keek nog strak naar die plek, toen -hij al weg was. -</p> -<p>„Hoe is het?” vroeg haar man lachend. „Droom-je?” -</p> -<p>Zij streek met een rillinkje in haar hoofd strak de fijne handen langs de oogen, zoodat -die er rood van zagen. -</p> -<p>„Het is me alles zoo vreemd, hier, ik kan er niet genoeg naar kijken.” -</p> -<p>Ze werden gestoord door medepassagiers en de <i lang="en">hurry</i> van binnendringende verwanten of familieleden van passagiers, die verwelkomden en -van boord kwamen halen; door opdringende koelies, zich meester makend van gereedstaande -kisten en koffers, om ze naar buiten te sjouwen; het was onder den hellen gloed der -zon een verwarring, waaruit men zou gedacht hebben, met zijn persoon en zijn goed -nooit terecht te komen, maar die <span class="pageNum" id="xd31e3767">[<a href="#xd31e3767">271</a>]</span>zich vrij spoedig en heel goed in een ordelijken <i>exodus</i> naar het spoorwegstation oploste. -</p> -<p>Bij al de onvermijdelijke drukte in het hotel; het uitpakken van koffers; het uitzoeken -van het goed voor den waschman en het hulpeloos getob met onverstaanbare bedienden, -dacht Nora den heelen dag telkens weer aan die vreemde ontmoeting, niet als aan iets -aangenaams voor haar gevoel, noch als aan iets nadeeligs voor haar nieuwe maatschappelijke -positie, maar als aan iets, dat haar persoonlijk schrik en ontzetting inboezemde, -en dat haar in ongeluk en ellende zou kunnen brengen, zoo het haar ooit overkwam. -En toen zij ’s avonds, moe, voor het eerst na een lange zeereis, zich weer eens uitstrekte -in een ruim bed, kwamen de groote, zwarte oogen als glimmend metaal weer voor haar -verbeelding, tot zij met een angstigen zucht strak in het nachtlichtje ging kijken -om van dat benauwend visioen ontslagen te zijn. -</p> -<p>Het was een zware tocht voor Aboe Bakar, en <span class="pageNum" id="xd31e3774">[<a href="#xd31e3774">272</a>]</span>wat hem het meeste leed deed was, dat hij vrouw en kind daaraan had blootgesteld. -De scheepsruimte was voor het aantal pelgrims veel te klein; de boot, een gewone stoomer, -voor zulk een transport niet ingericht. Heel gauw na de afvaart begon de zeeziekte; -en wat dat opleverde aan tooneelen vol ellende en walgelijkheid! -</p> -<p>Aboe Bakar hoorde het Hollandsche scheepsvolk spreken over hem en zijn geloofsgenooten, -mede Mekkagangers, met een minachting, zóó diep, dat hij ervan rilde. Ja, zooals ze -daar lagen, waren zij een troep beesten gelijk; minder zelfs, want met de onverschilligheid -der wanhoop ronkten de meesten in eigen en andermans vuil. Nu en dan werd door het -scheepsvolk beproefd alles eens goed schoon te maken, maar het ging niet. En voor -de reis had haast geen pelgrim voldoende verschooning. -</p> -<p>Naast dat beeld van vuile <i>misère</i>, doemde dan telkens in zijn geest op dat der reis naar Indië als Adam Silver; de -aangename, beschaafde conversatie, de keurige rijk voorziene disch, de groote <span class="pageNum" id="xd31e3781">[<a href="#xd31e3781">273</a>]</span>blinkende zindelijkheid, en al het comfort ook in het uiterlijk. Dan was het of een -groot gewicht hem op de borst drukte; dan kreeg hij het gevoel van een verbazend dommen -streek te hebben gedaan, zóó groot, dat zelfmoord er haast niets bij was; en dan bestreed -hij dat ongelukkig gevoel: trachtte het weg te werken, en eindigde met te zoeken of -hij ergens op het dek een plaatsje kon vinden, waar hij stil, voorovergebogen, het -hoofd in de handen, al maar bidden en bidden kon, hetzelfde gebedsformulier, tot hij -het overweldigend gevoel van jammer als het ware had weggehypnotiseerd. -</p> -<p>Tot zij te Djedda aan wal kwamen, gelukkig, dat de reis ten einde was; blij aan het -einddoel te zijn en den vasten grond van het heilige land onder zich te voelen; maar -om spoedig te ontwaren, dat zij gekomen waren van den regen in den drop; dat zij in -dit gezegende oord werden behandeld als honden en geplukt als kippen. -</p> -<p>Zij beklaagden zich bij Aboe Bakar; zijn persoonlijkheid, <span class="pageNum" id="xd31e3787">[<a href="#xd31e3787">274</a>]</span>zijn kalme en deftige manieren, zijn vele bidden en zijn welgesteldheid, hadden hem -reeds aan boord een soort van superioriteit gegeven tegenover de anderen; hij hielp -hen, zooveel hij kon; het enkele woord Engelsch, dat hem van school was bijgebleven, -kwam hem te pas; hij parlementeerde voor hen; en het hielp ’n beetje, al was het niet -veel. Ook hier had hij zijn van de anderen zoo verschillende persoonlijkheid en manieren -vóór; men keek hem wel wat wantrouwend aan, maar liet toch eenigszins af van de ontzettende -afzetterij, welke de Maleiers en Javaantjes een kwartje deed betalen voor elken pisang. -</p> -<div class="figure o2.043width"><img src="images/bottom5.png" alt="Ornament." width="92" height="54"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e3792">[<a href="#xd31e3792">275</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.6" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e418">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="ZESDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">ZESDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Aboe Bakars teleurstelling.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het viel Aboe Bakar alles bitter tegen; de tocht naar Mekka en de heilige stad zelf. -Was dat nu de plaats, waarvan hij had gehoord, dat uit alle deelen der mohammedaansche -wereld talrijke karavanen er hun kostbare gaven offerden? Hij had er gebeden in de -groote moskee, lang, met goed geloof en volgens het gebruik; hij had met diepen eerbied -den zwarten steen in de Kaäba gekust, en het had hem met een gevoel van zaligheid -vervuld, omdat hij zich voor een goed mohammedaan hield; maar overigens trof het hem, -dat Mekka, de heilige stad, een ellendig nest was; een groote <i lang="ms">warong</i> <span class="pageNum" id="xd31e3802">[<a href="#xd31e3802">276</a>]</span>met het aanzien van een gevangenis, een roovershol metterdaad. Toch had hij minder -last van de vele ongerechtigheden, dan de anderen; hij werd blijkbaar ook hier aangezien -voor meer dan een gewone inlander van Java of Sumatra; maar met een wantrouwen toch, -zóó groot, dat hij er haast in moeilijkheden door kwam, toen Minah zich had verpraat -en verteld, dat haar man vroeger christen was geweest; voor een priester moest hij -zijn waren staat van mohammedaan bewijzen; en … dat kon hij. -</p> -<p>Maar hier kreeg hij zijn afkeer beet tegen de Arabieren, en hij vond er onder de vreemde -pelgrims die ze met hem deelden. Het waren lieden uit Achter-Indië, die ook, door -hun handel op de kust, het gewone strandmaleisch spraken; door hun meerdere ontwikkeling -en gegoedheid hadden zij zich bij hem aangesloten, en zij spraken veel over den godsdienst, -over den profeet, diens levensgeschiedenis, en ook over het christendom. En toen een -hunner het plan vormde met een karavaan <span class="pageNum" id="xd31e3806">[<a href="#xd31e3806">277</a>]</span>langs de kust der Roode Zee naar Jeruzalem te gaan, waren ze daar allen voor; Aboe -Bakar blij, dat hij niet met hetzelfde zoodje terugging, waarmee hij was gekomen. -</p> -<p>Ook al geen illusie! Niet zulk een afzetterij als te Djedda en te Mekka; wèl groote -hotels en villa’s, maar voor de bevolking in de eigenlijke binnenstad, alles nauw, -somber, vuil. -</p> -<p>Aboe Bakar dankte God, dat hij dien pelgrimstocht, die hem zooveel geld had gekost, -zoo erg was tegengevallen en zooveel moeite en ellende had bezorgd, achter den rug -had, en hij op een boot met minder Mekkagangers kon terugkeeren. Op het zindelijke -dek, waar nu alles geregeld en goed kon verzorgd worden, was het behaaglijk; het eten -was eenvoudig inlandsch maar behoorlijk; de behandeling goed. En de gesprekken liepen -over wat men had gezien en ondervonden, het geleden leed week met elken dag meer op -den achtergrond; de trots, dat men den tocht had gedaan naar het graf van den profeet, -kwam boven; nog vóór de <span class="pageNum" id="xd31e3811">[<a href="#xd31e3811">278</a>]</span>boot straat Soenda binnenstoomde, was er geen, die voor nog zooveel had gewild, dat -hij den pelgrimstocht niet had gemaakt. Aboe Bakar en Minah, die nu reeds het gezicht -halverwege bedekt droeg, allerminst. -</p> -<p>Weer was de kade van Tandjong Priok vol verwelkomende bloedverwanten, maar de familie -Aboe Bakar werd niet afgehaald. Hem kon ’t niet schelen, Minah hinderde het zeer, -zij zag er, vond ze, zoo deftig uit met den tullen doek met gouden sterretjes voor -het onderste gedeelte van het gelaat, dat het jammer was aan den wal geen bekenden -te zien; het <i lang="fr">les amis de nos amis sont nos amis</i> vonden zij bewaarheid bij de <i lang="ms"><span class="corr" id="xd31e3819" title="Bron: orang-selam">orang selam</span></i>, vooral tegenover uit Mekka terugkeerenden. Daar waren er die present waren geweest -bij hun vertrek, die hem herkenden en uitnoodigden. -</p> -<p>Al pratende informeerde Aboe Bakar eens, en hij koos de gastvrijheid van een mandoer, -die in de stad Batavia werkte en daar woonde ook; dàt trok hem het meeste aan, die -oude stad! Hij deed <span class="pageNum" id="xd31e3824">[<a href="#xd31e3824">279</a>]</span>er zijn intocht in de kampong met een vertoon van waardigheid, dat hem daar hoog in -de algemeene schatting deed stijgen. -</p> -<p>En ’s avonds bij het feest, toen ze allen met veel genoodigden in een grooten kring -op den grond zaten, limonadestroop drinkend en strootjes rookend, vertelde Aboe Bakar -langzaam en deftig van de Heilige Stad; en hij loog, dat het een aard had, zonder -zelf te snappen, dat hij zoo loog; hij vertelde niet wat hij, Minah en de anderen, -werkelijk hadden gezien en ondervonden, maar wat zij van hun reis gemaakt hadden, -nadat zij haar al pratend zooveel dagen aan boord omgeven hadden met een aureool van -heerlijkheid. -</p> -<p>Het was heel laat in den nacht toen de gasten heengingen met een hoog idée van den -<i>Saïd</i> Aboe Bakar, die met zijn gastheer nu zitten bleef op de twee onvermijdelijke wipstoelen, -die in het voorgalerijtje een kleine ronde tafel flankeerden. -</p> -<p>„Wat zal ik doen?” vroeg Aboe Bakar. Zijn heele preferentie om bij den mandoer te -logeeren <span class="pageNum" id="xd31e3833">[<a href="#xd31e3833">280</a>]</span>zat eigenlijk in het feit, dat hij <i>deze</i> vraag iemand wilde stellen, die ze hem waarschijnlijk goed beantwoorden kon. -</p> -<p>„Hebt ge geld?” vroeg de andere. -</p> -<p>En toen het antwoord bevestigend was: -</p> -<p>„Hoeveel?” -</p> -<p>Aboe Bakar aarzelde; hij wist zelf niet precies hoeveel hij bezat; <i lang="ms">njai Peraq</i> had hem gezegd, dat hij over al het hare kon beschikken; hoeveel dat was, wist hij -niet; zelf had hij nog achttien <i lang="fr">mille</i>; hij wilde voorzichtig wezen en niet het heele bedrag ineens noemen. -</p> -<p>„Tien duizend,” zei hij. -</p> -<p>„Het is <i>niet</i> genoeg en <i>wel</i> genoeg.” -</p> -<p>Daar begreep Aboe Bakar niets van. -</p> -<p>„Hoe kan iets tegelijk niet en wel wezen?” -</p> -<p>„Het is genoeg om vrij te zijn, als je wilt doe ik er wat bij, dan behoeven wij nooit -geld vooruit te vragen.” -</p> -<p>„Maar waarvoor eigenlijk?” -</p> -<p>„Wees niet ongeduldig, Saïd Aboe Bakar.” -<span class="pageNum" id="xd31e3862">[<a href="#xd31e3862">281</a>]</span></p> -<p>„Neen, ik vraag maar wat wij dan zouden doen.” -</p> -<p>„Handel drijven.” -</p> -<p>„Waarin? Ik heb er geen verstand van; ik heb het nooit gedaan.” -</p> -<p>„Het verstand heb ik,” zei de mandoer met zekere plechtigheid. „Dat komt er niet op -aan. Ik heb het meer gedaan.” -</p> -<p>Een fragment van wat hij in Holland wel eens had gehoord in gesprek, schoot Aboe Bakar -door het hoofd; Verlande zei, als hij van zaken en compagnon-zijn sprak, altijd: dat -als één er verstand van had en de ander had het geld, dan na eenige jaren de ander -ook het verstand kreeg, maar zijn geld bij den een was. Met een effen gezicht zei -hij: -</p> -<p>„Ik dacht niet, dat de handel zoo gemakkelijk was.” -</p> -<p>„Het is niet zulk een moeilijke handel als van de Europeanen en de Chineezen, het -is handel in vee.” -<span class="pageNum" id="xd31e3872">[<a href="#xd31e3872">282</a>]</span></p> -<p>Dat kwam Aboe Bakar wel aantrekkelijk voor, en hij ging er meer op in. Het was half -vijf reeds toen ze besloten hadden, dat hij zich zou vestigen als veehandelaar voor -gezamenlijke rekening. Een koele wind streek door de kampong en ruischte in de groote, -rafelige en gescheurde pisangblaren; huiverend trok de mandoer zijn baadje over zijn -naakte lichaam dichter aan; in een klapperboom sloeg een voorbarige <i lang="ms">koetjitja</i> een paar heldere tonen in den nog donkeren nacht; de lampen waren uitgegaan, en een -klein petroleumnachtlampje lichtte nog slechts binnen; achter het gordijn, dat in -de diepte der woning de slaapplaats en het verblijf der vrouwen afsloot, kwam het -gestommel van uitgeslapen menschen, die haast willen opstaan. -</p> -<p>„Ik ben koud!” zei de mandoer. -</p> -<p>„Ja, het is frisch.” -</p> -<p>„Als ik zoo koud ben, vrees ik altijd ziek te worden; de nachtlucht is zoo ongezond.” -</p> -<p>„Ja,” bevestigde Aboe Bakar machinaal. -<span class="pageNum" id="xd31e3884">[<a href="#xd31e3884">283</a>]</span></p> -<p>„Daar neem ik altijd wat <i lang="ms">obat</i> voor, wil ik je ook wat geven.” -</p> -<p>„Is het erg leelijk?” -</p> -<p>„In het geheel niet; het smaakt goed.” -</p> -<p>De mandoer haalde in den schemerdonker een flesch uit een kastje, waarvan hij den -sleutel in zijn buikband droeg; hij schonk twee glazen vol, loerend erdoor heen tegen -het nachtlichtje om niet te morsen; toen nam hij er een en goot het in z’n mond. Aboe -Bakar had het dadelijk geroken: het was cognac. -</p> -<p>En begeerig stak hij, zonder een woord te spreken, de hand uit, het glas <i lang="la">ad fundum</i> ledigend. -</p> -<p>„Is het geen goede <i lang="ms">obat</i>?” vroeg de mandoer. -</p> -<p>„Uitstekend,” bevestigde de pas van Mekka teruggekeerde Mohammedaan. -</p> -<p>Hij had het goed getroffen; niet alleen bleek zijn compagnon op de hoogte van den -veehandel te zijn, maar ook eerlijk onder geloofsgenooten. -</p> -<div class="figure o2.052width"><img src="images/bottom1.png" alt="Ornament." width="55" height="30"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e3909">[<a href="#xd31e3909">284</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.7" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e427">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="ZEVENDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">ZEVENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Een beschaafd Mohammedaan.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Naast de woning van Pa Djalil, den mandoer, had Aboe Bakar er een gehuurd, ’n heele -mooie voor een inlander in de kampong. Hij voelde zich nu zeer tevreden en gelukkig -in zijn lot; als Europeaan was hij een domoor geweest; een <i lang="en">good-for-nothing</i>; een, waarmee men niet wist wat aan te vangen; een zelfs niet erkend in de boeken;—als -inlander was hij een gerespecteerd man, een vat vol wijsheid, een welvarend handelaar, -die goede zaken deed. -</p> -<p>En hij <i>was</i> inderdaad geacht bij de inlandsche gemeente, die vooral hoog tegen hem opzag, wijl -<span class="pageNum" id="xd31e3923">[<a href="#xd31e3923">285</a>]</span>hij altijd zoo kalm en deftig was, nooit <i lang="ms">perkara’s</i> had en streng volgens den <i>koran</i> leefde; maar de Arabieren mochten hem niet; de haat tusschen hem en hen was wederkeerig; -hij imponeerde hen en zij behandelden hem met onderscheiding, maar men bleef op een -afstand zoo in als buiten den <i lang="ms">missigit</i>, en Aboe Bakar liet er zich openlijk over uit, dat hij hun haat tegen de christenen -niet deelde, juist omdat hij een goed Mohammedaan was; hij haalde er de hoofdstukken -en verzen bij aan uit den <i>koran</i>, die het wee! uitspreekt over hen, die zich vergrijpen aan de christenen, en slechts -aan God de uitspraak overlaat tusschen christenen, joden en Mohammedanen op den dag -der opstanding. -</p> -<p>Zoo leefde hij rustig door, zonder haast ooit eenigen omgang met Europeanen; met Bram -hield hij nu en dan briefwisseling, dàt was het eenige. En Bram was nu een <i lang="en">big boy</i> geworden, zoo schreef hijzelf; hij had een aandeel in een land, en men maakte groote -zaken; hij had het oude huis der <span class="pageNum" id="xd31e3941">[<a href="#xd31e3941">286</a>]</span>Silvers weer teruggekocht, en voor den grond laten gooien; op de plek stond nu een -mooie villa; de plaats zelf was door de welvaart der planters zeer vooruitgegaan; -hij blufte in zijn brieven, dat het een aard had, zonder dat Aboe Bakar dit begreep; -die las het alles steeds met de grootste bewondering en vertelde het Minah, die na -haar eerste kind geen verderen reproductieven aanleg ontwikkeld had, zoodat het dáárbij -scheen te zullen blijven. -</p> -<p>De oude moeder, nu weer in het kamertje in de bijgebouwen, waar ze zooveel jaren had -gewoond, wilde niet naar Batavia komen, hoe graag zij ook bij den liefsten zoon had -gewoond; en op haar erfje stonden klapperboomen, die ze zelf had geplant, en ook andere -soorten groot en schoon, die ze gekend had nietig en klein; dat gold ook heel zwaar. -</p> -<p>Nu hun zaken zich na ’n jaar of zes zeer hadden uitgebreid, was Pa Djalil geen mandoer -gebleven; hij en Aboe Bakar waren voor die zaken dringend <span class="pageNum" id="xd31e3946">[<a href="#xd31e3946">287</a>]</span>noodig; zij reisden er vaak voor langs de kust, met prauwen en ook wel, als er haast -bij was, met stoomers. Dan ging Aboe Bakar meest, die om zijn uiterlijk en deftigheid, -om zijn fraaien witten tulband in lang met gouddraad gestikte kleurrijke overkleeren -meer in aanzien was, en vormelijker behandeld werd. Dan nam hij een tweede klasse -biljet, om meer te kunnen gaan waar hij wilde; als er niets was, voegde hij zich bij -de inlandsche dekpassagiers, gedachtig aan de koraänische belofte, dat de nederigen -het eeuwige leven beërven; maar als er veel Europeesche militairen op het dek waren, -en zij vloekten en waren ruw, dan kon hij met zijn biljet zich terugtrekken. -</p> -<p>Hij had dat juist gedaan, en stond nu midscheeps op het tweede klasse dek in zee te -kijken, naar het gewriemel en gewoel, het opkomen en vervloeien, het dansen en klotsen -en schuins opspatten van de groote watermassa, door het gele zonlicht in scherpe nuances -getint. -</p> -<p>Toen hij zich omkeerde, de oogen duizelig van <span class="pageNum" id="xd31e3951">[<a href="#xd31e3951">288</a>]</span>het helle glanzen, week een <i lang="ms">baboe</i> eerbiedig voor hem uit, buigend voor den mooien <i lang="ms">toean saïd</i>; hij knikte goedig, en zijn groote hand uitstekend naar een blond kindje, dat bij -haar was, vroeg hij: -</p> -<p>„Vindt njotje het pleizierig aan boord?” -</p> -<p>De meid en het kind keken hem aan met stomme verbazing. -</p> -<p>„Hij spreekt Hollandsch,” zei het kind in het maleisch: „Is hij gek?” vroeg het met -de volkomen oneerbiedigheid voor volwassen oosterlingen, eigen aan kindertjes van -Europeanen in Indië. -</p> -<p>Aboe Bakar schaamde zich, het was hem wezenlijk ontsnapt tegenover dit blonde kind; -hij had Hollandsch gesproken zonder er verder bij te denken; het kind had gelijk; -het was heel gek. En nog gekker vond hij het, toen een onderofficier, op ’n wipstoel -een pijpje rookend, lachend tegen een ander de opmerking maakte, dat de „Arabier” -het kind in ’t Hollandsch aansprak en die jeugdige blonde bataaf zelf niet anders -kende dan maleisch. -</p> -<p>De <i lang="ms">baboe</i> ging met het kind naar het achterdek, <span class="pageNum" id="xd31e3969">[<a href="#xd31e3969">289</a>]</span>verlegen over de brutale vraag; en daar vertelde zij het aan ’t groepje dames, dat -handwerkjes deed of ’n romannetje las, terwijl de heeren aan de andere zijde hun partijtje -maakten. Het was mevrouw Slaters, die erbij zat, of haar hart werd dichtgeknepen, -zoo’n benauwend gevoel kwam over haar. Dat moest Adam Silver zijn; dat wist zij ineens -zeker. Zij hoorde de beschrijving door de meid van het uiterlijk van den <i lang="ms">toean saïd</i>,—het kon onmogelijk iemand anders wezen. -</p> -<p>„Laten we hem eens gaan zien,” zei een der dames. En de anderen, die zich mee verveelden, -allen getrouwde dames, vonden dat ook. Maar de vrouw van den majoor Slaters—de gouden -kraag was er al!—wilde niet. -</p> -<p>„Gut, hoe flauw!” meende een. -</p> -<p>„Je bent toch niet bang op hem te verlieven?” vroeg een ander. -</p> -<p>En men lachte haar uit, eigenlijk een beetje boos, dat zij ’t kinderachtig excursietje -niet mee wilde maken. Zij weigerde hardnekkig; zij had nu al <span class="pageNum" id="xd31e3979">[<a href="#xd31e3979">290</a>]</span>een gevoel, alsof de idée zijner aanwezigheid op hetzelfde schip haar hypnotiseerde; -zij wist, of had althans de overtuiging, dat als ze hem zag, weer dat vreemde gevoel -van strakheid en van niet te kunnen denken over haar komen zou. -</p> -<p>Een oogenblik hadden de andere dames geaarzeld, maar de lust om haar zelfstandigheid -te toonen, hield de overhand; lachend en fluisterend omdat ze een mooien Arabier gingen -zien, die Hollandsch sprak, liepen ze de kajuittrap af en naar voren. En ze stootten -elkaar aan met de ellebogen, wisselend schuinoogende blikken: „Daar staat-ie!” -</p> -<p>Toen ze voorbijkwamen richtte Aboe Bakar, die over de <i>reeling</i> leunde, zich op, in een beleefdheidshouding om haar te laten voorbijgaan; ze keken -niet direct naar hem, maar zagen hem toch zoo nauwkeurig als een staaltje van een -modestof; de jongste, een levendig opgewekt vrouwtje, keerde zich ineens tot hem: -</p> -<p>„Is het waar, dat u Hollandsch spreekt?” -<span class="pageNum" id="xd31e3988">[<a href="#xd31e3988">291</a>]</span></p> -<p>De anderen stikten haast van den lach; een beetje verlegen, niettemin, om wat zij -een enorme brutaliteit vonden. -</p> -<p>Maar zoo de dames nu een beetje verlegen waren met haar figuur,—Aboe Bakar niet; een -glimlachje ging over zijn rustig gezicht: -</p> -<p>„Ja, mevrouw.” -</p> -<p>„Hoe is het mogelijk?” -</p> -<p>„Ik heb het geleerd.” -</p> -<p>Nu lachten ze allen luid. Wat had zij daar een gekke vraag gedaan, en wat gaf hij -daar een leuk antwoord op. Nu, die was goed! „<i lang="fr">Pour savoir une chose</i>,” riep een harer onder het lachen. -</p> -<p>„Zeker,” zei Aboe Bakar zacht, „<i lang="fr">il faut l’avoir appris</i>.” -</p> -<p>Nu werd het nog gekker; het maakte de dames ernstig; ze wisten nu geen van allen wat -te zeggen; de jongste keek hem voortdurend strak aan, de lippen op elkaar. Welk een -schilderij van ’n man! -</p> -<p>„U woont zeker in Indië?” vroeg ze. -<span class="pageNum" id="xd31e4008">[<a href="#xd31e4008">292</a>]</span></p> -<p>„Te Batavia. Ik reis voor zaken … als koopman. Mijn naam is Aboe Bakar.” -</p> -<p>Zij voelden, dat ze daar niet langer konden blijven staan; ze hadden ook niet geweten, -wat te zeggen. <i>Hij</i> had zich voorgesteld, eenvoudig, gewoon, als een man van de wereld, met het sierlijk -en beleefd gebaar van een beschaafd oosterling; zij knikten en zeiden „Goeden dag,” -zonder meer; men kon toch tegen zoo’n man geen „meneer” zeggen als Europeesche dame! -</p> -<p>Haastig liepen ze de trap weer op naar het achterdek, pratend over het bijzonder voorval, -en mevrouw Slaters aanvallend met den uitroep: „Nou, je hebt iets gemist, hoor!” -</p> -<p>Het heldenstuk van het „aanspreken” werd verteld; Aboe Bakar werd beschreven van top -tot teen; en wat hij aan had, en hoe hij eruit zag, en wat hij zei. -</p> -<p>Nora was het, als had zij erbij gestaan. -</p> -<p>Zij was uiterlijk veel veranderd; het Indisch klimaat had haar goed gedaan; ze had -gevulder <span class="pageNum" id="xd31e4020">[<a href="#xd31e4020">293</a>]</span>vormen gekregen, en dat stond haar voortreffelijk; van een gewoon blondinetje om niets -van te zeggen, was zij geworden wat men een „knappe” vrouw noemt. -</p> -<p>Het verhaal der reisgenooten maakte haar stil; zij dacht er haast den heelen dag aan, -onwillekeurig. Naast haar vrees voor een ontmoeting, kwam een geweldige nieuwsgierigheid -om hem toch eens te zien, zooals de anderen hem hadden beschreven. -</p> -<div class="figure o2.062width"><img src="images/bottom4.png" alt="Ornament." width="93" height="53"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e4027">[<a href="#xd31e4027">294</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.8" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e436">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="ACHTSTE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">ACHTSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Ongelukkige familieberichten.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het was avond en ’n mooi tropisch nachtgezicht op het onbegrensde zeevlak, helder -in het maanlicht, vol schemerige effecten van licht en wisselend halfdonker; de heeren -zaten alweer aan het partijtje, in de rookkamer nu; enkelen liepen heen en weer te -digereeren op het achterdek; de meeste dames waren al naar beneden in de <i>cabines</i>. -</p> -<p>Nora was opgebleven. -</p> -<p>„Een heerlijke avond, mevrouw,” zei de kapitein haar passeerend. -</p> -<p>Zij kreeg een idée. -</p> -<p>„Het moet nu prachtig wezen op de brug.” -<span class="pageNum" id="xd31e4041">[<a href="#xd31e4041">295</a>]</span></p> -<p>„Zoudt u eens willen zien?” -</p> -<p>„Heel graag,” en tot het slanke jonge vrouwtje, dat Aboe Bakar ’s morgens had aangesproken, -„ga je ook mee?” -</p> -<p>Ze volgden den gezagvoerder, en het <i>was</i> heerlijk, het uitzicht van de brug op de groote schitterend geïllumineerde zee; maar -na een plichtmatige betuiging van het verrassend schoone, effectvolle, gingen haar -oogen onderzoekend over het voordek. De andere kneep haar stijf in den arm: Aboe Bakar -zat er, achterover geleund op een bank, denkend aan zijn zaken en hoe hij die zou -afhandelen op de kust; een strootje rookend voor tijdpasseering. -</p> -<p>„Daar zit-ie,” fluisterde zij Nora in het oor. „Wat ’n pracht van ’n man, hè! Om alles -voor te vergeten.” -</p> -<p>Maar Nora schudde heftig het hoofd. Foei, neen! Zij voelde niets voor hem; niets! -Zij hield eerlijk veel van haar eigen man; zij was enkel bang; wezenlijk heel bang -voor een ontmoeting met dien Adam <span class="pageNum" id="xd31e4052">[<a href="#xd31e4052">296</a>]</span>Silver als Mohammedaan en <i lang="ms">hadji</i>; zij vond hem, wat hij was: een physiek knap man; overigens niets, en dat ze zoo -ellendig werd, nu ook weer, toen ze hem zag, was enkel uit vrees, dat er ooit iets -zou uitkomen, van wat vroeger was voorgevallen, en dat ze voor Slaters verzwegen had. -</p> -<p>Zooals Aboe Bakar het zich in dien mooien maanavond aan boord zat voor te stellen, -gebeurde het ook; de soort van handel, dien hij dreef, was eenvoudig en secuur; zonder -veel risico en agitatie; juist zooals bij zijn aard paste. -</p> -<p>Kalm en welgemoed zou hij dan ook te Priok aan wal zijn gestapt, als hem daar niet -iets heel zonderlings had gewacht. Het waren Bram, van wien hij in den laatsten tijd -niets had gehoord, zijn moeder en zijn zuster. Van boord af zag hij het troepje op -de kade staan, Bram magerder en ingebogener van borstkast dan ooit te voren; maar -in zijn gezicht niets veranderd; <i lang="ms">njai Peraq</i> wit van haar geworden, maar dikjes en vetjes, een Schotschen <span class="pageNum" id="xd31e4063">[<a href="#xd31e4063">297</a>]</span>omslagdoek over het baadje geslagen en een groote <i lang="ms">pajoeng</i> in de hand; de eenoogige zuster met een slecht gemaakte japon aan, waaronder de witte -rok uitkwam en waarvan het split open stond, en met een allergekst zwart stroohoedje -op met ’n lange heen en weer waaiende enkele veer. -</p> -<p>In stomme verbazing stond Aboe Bakar het troepje te beschouwen, zonder leed of vreugde; -met enkel de vraag in het hoofd: wat in Mohammeds naam komen <i>die</i> doen? -</p> -<p>Maar hij was heel hartelijk, al bracht zijn positie zekere vormelijkheid mee; zijn -moeder kuste hem eerbiedig de vingertoppen; de broer en zuster schudden hem de hand. -En op zijn vragenden blik, antwoordde Bram: -</p> -<p>„Ja, kerel, ’t is een bedonderde <i lang="ms">perkara</i>.” -</p> -<p>„Is er iets gebeurd?” -</p> -<p>„Of er iets gebeurd is? Ik ben blut, man; totaal geflaconneerd,”—en zich over den -knokkigen handrug blazend: „pfft! zóó kaal ben ik!” -</p> -<p>„Ik dacht, dat het je goed ging.” -<span class="pageNum" id="xd31e4082">[<a href="#xd31e4082">298</a>]</span></p> -<p>„Dat ging het ook, maar we hebben te veel hooi op onze vork genomen.” -</p> -<p>Aboe Bakar, nog een en al verbazing, haalde de schouders op. -</p> -<p>„Ik begrijp het niet.” -</p> -<p>„Van de koffie; je weet toch wel van dat onverwachte kelderen van de koffie?” -</p> -<p>„Neen,” hij moest erkennen, dat hij daarvan onkundig was, hij begreep de uitdrukking -niet eens. -</p> -<p>„Ik handel in vee,” zei hij. -</p> -<p>„Enfin, we hadden breed opgezet, en ineens: bom! daar lag de boel. Tot overmaat van -ramp waren we borg voor achttien mille en werden aangesproken.” -</p> -<p>„Maar het geld van moeder?” -</p> -<p>„De heele <i>rataplan</i>, zeg ik je! Wij zaten er in met alles, wat we hadden: ik, de oude vrouw en—met z’n -duim naar de zuster wijzende—zij ook.” -</p> -<p>„En nu?” -</p> -<p>„Ja, zie je, in het landelijke gaat het niet meer; ik kan nu niet meer opzienertje -gaan spelen.… <span class="pageNum" id="xd31e4099">[<a href="#xd31e4099">299</a>]</span>als je zelf baas bent geweest.… Ik zal zien, dat ik hier een baantje vind.” -</p> -<p>„Wie is hij?” vroeg Aboe Bakar, doelend op een kleinen indo, die achter hen aan liep, -blijkbaar eenigszins met z’n figuur verlegen. -</p> -<p>„O! da’s waar ook; dat is onze zwager Boudrin de Chatonville. Zeg, Josep, kom eens -naar voren. Onze broer Ad.…” -</p> -<p>„Aboe Bakar,” viel de dus voorgestelde snel in de rede; en toen zachtjes tegen Bram: -„Heet hij werkelijk zoo?” -</p> -<p>„Of hij Boudrin de Chatonville heet? Neen maar, dàt zal waar zijn. Hij is van adellijke -afkomst.” -</p> -<p>Aboe Bakar vond, dat zijn zoo bij verrassing ontdekte zwager er niet naar uitzag. -</p> -<p>„Jullie hebt me niet eens kennis gegeven van haar huwelijk,” zei hij verwijtend. -</p> -<p>„Och, zie je, zóó ver is het om je de waarheid te zeggen nog niet; dat zullen we hier -wel in orde maken.” -<span class="pageNum" id="xd31e4110">[<a href="#xd31e4110">300</a>]</span></p> -<p>„Zijn ze dan niet.…” -</p> -<p>„Niet voor de wet. Ze scharrelden zoo wat samen, weet je, en als je goed kijkt dan -kan je dat ook wel zien. Nou, ik heb gedacht dat ’t maar het beste was hem mee te -nemen en ze dan hier te laten trouwen.” -</p> -<p>„Wat doet hij?” -</p> -<p>„Eigenlijk niets; hij <i>zoekt</i> een betrekking, hij verkeert in ’t zelfde geval als ik: aardig geld gehad, maar alles -weg.” -</p> -<p>Ze waren opgewandeld tot het station. Bram en Aboe Bakar voorop; de anderen in een -ganzenrijtje erachter aan; ze togen in een derde klasse waggon en onder het rijden -hoorde Aboe Bakar meer bijzonderheden over het „ongeluk,” dat zijn familie had getroffen; -de jongste broer had niet mee gewild naar Batavia, maar was weer gaan werken als opzienertje; -die was, zei Bram, heelemaal verwilderd; net ’n boschmensch. -</p> -<p>En bij het aanhooren dier bijzonderheden, die <span class="pageNum" id="xd31e4121">[<a href="#xd31e4121">301</a>]</span>hem geen belangstelling inboezemden, dacht Aboe Bakar na over hetgeen hem te doen -stond. -</p> -<p>„Ga jij nu met haar en dien Chatonville naar een logement …” -</p> -<p>„Wel, neen, wij logeeren bij kennissen van hem, daar ergens achter Molenvliet; als -ik geweten had waar jij woonde …” -</p> -<p>„Hier in de stad in de kampong. Ik heb nu zaken en wou enkel de oude vrouw mee naar -mijn huis nemen. Natuurlijk zal ik jullie helpen; daarvoor behoef je niet bang te -zijn …” -</p> -<p>„Dat ben ik ook niet,” zei Bram. -</p> -<p>„Goed, schrijf me dan je adres op; ik kom van avond bij je. Heb je nu iets noodig?” -</p> -<p>„Neen, zóó is het niet, dat ik geen cent in mijn zak heb. Maar meer dan ’n paar honderd -pop, alles samen genomen, zit er niet aan.” -</p> -<p>Met zijn moeder reed Aboe Bakar naar zijn woning. -</p> -<p>„Ik heb zonde gedaan voor God,” zeide ze onder het rijden, „ik had het geld moeten -bewaren voor <span class="pageNum" id="xd31e4133">[<a href="#xd31e4133">302</a>]</span>u, het hem niet moeten afstaan; ik meende, dat hij in die zaken <i lang="ms">pinter</i> was.” -</p> -<p>Maar Aboe Bakar was het niet met haar eens: -</p> -<p>„Het is heel goed zoo, moeder; het was het geld van … den ouden heer Silver; ’t was -dus dat van Bram ook.” -</p> -<p>„Ik had het verdiend.” -</p> -<p>„God vernietigt den woeker en vermenigvuldigt met woeker den prijs der aalmoezen.” -</p> -<p>Daar zweeg <i lang="ms">njai Peraq</i> op; en een oogenblik reden ze stil voort, in het op de slappe veeren slingerende -karretje, tot zij weer zei: -</p> -<p>„Het is zonde van het geld, waarvoor ik zooveel jaren heb gewerkt.” -</p> -<p>„Ik had het toch niet mogen aannemen,” troostte haar Aboe Bakar met islamitische onverbiddelijkheid. -„De <i>koran</i> zegt, dat er geen zegen is bij het geld van den woeker; ik had het uwe niet willen -hebben in mijn zaken; zij zouden er door vernietigd zijn, gelijk die van Bram en de -uwe zelf.” -</p> -<p>Met al haar eerbied voor den in haar oogen zoo <span class="pageNum" id="xd31e4155">[<a href="#xd31e4155">303</a>]</span>heiligen en geleerden zoon, vond <i lang="ms">njai Peraq</i> het niets prettig dus de les te worden gelezen, en dat nog wel nu zij haar geld kwijt -was; daarom zei ze in het geheel niets meer, ook niet toen het karretje op een hobbeligen -smallen kampongweg stilhield, en Aboe Bakar haar eruit hielp. -</p> -<div class="figure o2.072width"><img src="images/bottom7.png" alt="Ornament." width="131" height="65"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e4163">[<a href="#xd31e4163">304</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.9" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e445">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top3.png" alt="NEGENDE HOOFDSTUK." width="547" height="82"></div> -<h2 class="label">NEGENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Schoonmoeder en schoondochter.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first"><i lang="ms">Njai Peraq</i> liep regelrecht naar achter, de scheidinggordijn wegslaande, en daar stond ze tegenover -Minah, die ervan schrikte. Het was geen aangename ontmoeting. Bij Minah streden de -vrees voor de schoonmoeder en de zucht zich in haar eigen huis niet de wet te laten -stellen om de overhand; <i lang="ms">njai Peraq</i> was woedend. Aboe Bakar, die de bekende trommel zijner moeder in de voorgalerij had -laten zetten, ging daar zitten op een wipstoel naast het tafeltje in het midden. De -eerste plicht der gastvrijheid werd stil vervuld, de moeder ging op de „eeremat” zitten, -dronk een kop <span class="pageNum" id="xd31e4175">[<a href="#xd31e4175">305</a>]</span>koffie en at met de vingers wat rijst uit een pisangblad. Minah rammelde in het maleisch -over de buurt-<i lang="ms">perkaras</i>; maar toen <i lang="ms">njai Peraq</i>, die niets gezegd had, met eten en drinken klaar was, sloeg zij van haar <i>kaïn</i> de korrels rijst, die dadelijk door een grooten haan met harde tikken van den houten -vloer werden opgepikt, zette haar bril op en zei langzaam: -</p> -<p>„Het is een vuile boel in het huis van mijn zoon.” -</p> -<p>Daar had je ’t al, dacht Minah, en zich tot verweer gereed makende. -</p> -<p>„Wij zijn tevreden.” -</p> -<p>„Een man let daar niet op, hij ziet het niet, hij gewent eraan, een vuile vrouw maakt -een vuilen man.” -</p> -<p>„Het is hier niet vuiler dan elders.” -</p> -<p>„Bij mij aan huis was het zoo niet, bij den <i lang="ms">mantri</i>, uw vader, ook niet.” -</p> -<p>En toen Minah, inwendig kokend van woede, zweeg, ging de oude voort. -<span class="pageNum" id="xd31e4197">[<a href="#xd31e4197">306</a>]</span></p> -<p>„Wat doe je den heelen dag? Moet ik het nog vragen? Je doet <i>niets</i>; als een lui beest lig je daar tusschen vuile <i lang="ms">bantals</i>, die nooit gelucht worden. Je moest de vrouw zijn van een koeli, dan zou die je slaan -met de <i>rotan</i>.” -</p> -<p>„Ik behoef immers niets te doen! Aboe Bakar is rijk, ik kan alles laten doen als ik -het wil.” -</p> -<p>„Maar je bent zelfs te lui om te laten werken. Wat ben je? Ik heb je opgeraapt van -den weg; je vader stond te <i lang="ms">krakal</i> als een kettingganger, wanneer ik hem niet geholpen had. Goed, ik zou je danken met -mijn hart, als ik zag, dat je een goeje vrouw voor mijn zoon was. Je bent vuil en -lui. En je hebt maar één kind.” -</p> -<p>„Het is mijn schuld niet.” -</p> -<p>„<i lang="ms">Traperdoelie</i>, het is niet zooals het behoort. Ik had gedacht hier te komen in een nette woning, -met een goede flinke vrouw; ik kom in een varkenshok met een slechte zeug.” -</p> -<p>Dàt was te veel voor Minah; zij verschoot van grijs in zwart en omgekeerd in het bruin -der huid. -<span class="pageNum" id="xd31e4222">[<a href="#xd31e4222">307</a>]</span></p> -<p>„Het is <i>zijn</i> schuld.” -</p> -<p>„Het is nooit de schuld van den man.” -</p> -<p>„Het is goed praten, als je van een ouden leelijken Europeaan de <i lang="ms">njai</i> geweest ben, en grapjes had met Arabieren; dan kan men dat van zoo’n kerel verdragen. -Ik ben een fatsoenlijke getrouwde vrouw, en ik kan me niet zóó laten behandelen; ik -hield van hem en hij behandelt me als een hondenkind.” -</p> -<p>Gelukkig schoof Aboe Bakar de gordijn op zij en kwam binnen; hij had geluisterd, en -vreezend dat <i lang="ms">njai Peraq</i> handtastelijk zou worden—wat zij al was—trad hij tusschenbeiden. -</p> -<p>„Wat wil je zeggen?” vroeg hij Minah, die met een boozen trek om den mond en de oogen -neergeslagen tegen den wand stond. -</p> -<p>„Ik wil hebben, dat je antwoordt,” herhaalde hij. -</p> -<p>En toen ze nog altijd zweeg: -</p> -<p>„Voor de derde maal: zal je antwoorden?” -</p> -<p>Het was de eerste keer in zijn leven, dat hij de hand uitstak naar een vrouw, maar -hij moest <span class="pageNum" id="xd31e4245">[<a href="#xd31e4245">308</a>]</span>het doen; moest hij, levend naar den <i>koran</i>, de ongehoorzame vrouw niet slaan? -</p> -<p>Daarom liet hij zijn zware vuist een paar malen neerkomen op haar schouders, greep -haar in de <i>kondé</i> en slingerde haar door een achterdeur het binnenplaatsje op, waar ze neerviel bij -den put, een paar <i lang="ms">gendies</i> brekend bij het vallen. -</p> -<p>Wat had hij daar een berouw van! -</p> -<p>Minah zette een keel op, die de heele kampong deed uitloopen. -</p> -<p>Verschrikt stapte Aboe Bakar naar voren en ging met ’n kleur van schaamte weer naast -het tafeltje zitten. Wat was zij toch een brutaal beest! -</p> -<p>Het kamponghoofd kwam zijn erfje op, met een vriendelijk gezicht, plichtshalve. -</p> -<p>„<i lang="ms">Ada apa, toean saïd.</i>” -</p> -<p>Hij haalde de breede schouders op, reikte den inlander de vingertoppen, en zei lachend: -</p> -<p>„<i lang="ms">Ah, gila behasa; trada ada apa apa.</i>” -</p> -<p><i lang="ms">Njai Peraq</i> had het zóó niet bedoeld; zij had <span class="pageNum" id="xd31e4276">[<a href="#xd31e4276">309</a>]</span>nooit slaag gehad van John Silver op die manier; nu en dan had hij in een <i>stadium</i> van erge opgewondenheid, zich verstout haar met zijn magere knokkels op het dikke -vleesch der bovenarmen te stompen, maar zoo’n pak was haar te erg; zij zou het ook -niet hebben verdragen. -</p> -<p>Zij trachtte nu Minah te troosten, die vastbesloten scheen te blijven doorjammeren -bij den put. -</p> -<p>„Slaat hij wel meer?” vroeg ze. -</p> -<p>„Het is de eerste maal; ik dacht wel dat het komen zou; hij zal me nu wel meer slaan; -hij heeft maar een voorwendsel gezocht; ik begrijp het wel; maar ik <i>wil</i> niet; het <i>zal</i> niet gebeuren; hij mag me dood slaan; laat hij mij maar dood slaan, dat kan me niet -schelen; hij heeft me geslagen; hij zal me nu altijd slaan.” -</p> -<p>Zoo brulde zij voort, den arm opgestoken tegen de bamboezen heining, het hoofd heen -en weer rollend over den arm. -</p> -<p>En toen ze eindelijk bedaard was, kwam het hooge woord eruit: -<span class="pageNum" id="xd31e4291">[<a href="#xd31e4291">310</a>]</span></p> -<p>„Hij wil er nog een vrouw bijnemen.” -</p> -<p>Dat keurde <i lang="ms">njai Peraq</i> af, maar zij wilde toch haar zoon verdedigen, en met een schijn van onverschilligheid -zei ze: -</p> -<p>„Wat zou het?” -</p> -<p>Minah keek haar strak in het gezicht. -</p> -<p>„Ik zou u wel eens hebben willen zien, als.…” -</p> -<p>Maar dat liet geen vergelijking toe. -</p> -<p>„Meneer Silver was een Europeaan en ik was niet met hem getrouwd volgens de <i lang="ms">adat</i>; als hij mij had willen wegzenden, zou hij dat gedaan hebben; als hij een ander had -genomen, zou ik zijn huis hebben verlaten. Hoe heb ik zijn huishouding bestuurd? Hoe -heb ik hem geholpen met alles? Had hij niet drie zonen.…” -</p> -<p>Hier lachte Minah schamper. -</p> -<p>„Iedereen zei, dat hij er maar twee had.” -</p> -<p>„De menschen zijn kwaadsprekers en jij praat hen na,” zei <i lang="ms">njai Peraq</i> kalm. -</p> -<p>„Waarom kon Aboe Bakar dan geen Europeaan blijven?” -<span class="pageNum" id="xd31e4317">[<a href="#xd31e4317">311</a>]</span></p> -<p>Een oogenblik dacht de oude na; dan zei ze onverstoorbaar kalm: -</p> -<p>„<i lang="ms">Toewan Allah</i> heeft het zoo gewild; hij heeft Silver doen vergeten, dat kind te laten opschrijven -in het boek der <i lang="ms">blanda’s</i>; het is een wonder.” -</p> -<p>Minah trok de wenkbrauwen op, diep en hoorbaar ademhalend door den neus; nu, vond -ze, dàt wonder, dáár was een luchtje aan! -</p> -<p>„Hoe het ook zij, het zal niet gebeuren,” herhaalde ze, toen terugkomend op de hoofdzaak. -</p> -<p>„Heeft hij erover gesproken?” -</p> -<p>„Hij is begonnen met praatjes; het werk in huis was me te zwaar.” -</p> -<p>„Daar heeft hij gelijk aan; dat kan men dadelijk merken.” -</p> -<p>„De zorg voor onzen zoon Amat eischte meer van mij.” -</p> -<p>„Dat is ook waar; ik heb den jongen daar straks op het voorerf gezien; hij liep haast -naakt en speelde in de goot; het is een schande.” -</p> -<p>„Ik moest meer rust nemen en iemand in huis <span class="pageNum" id="xd31e4337">[<a href="#xd31e4337">312</a>]</span>hebben, jonger en sterker om mij te helpen.” -</p> -<p>„<i>Astage!</i>” riep <i lang="ms">njai Peraq</i> uit, „wat ben je voor een schepsel! Dat alles heeft hij je gezegd, en in plaats van -nu je best te gaan doen; te zorgen voor de huishouding en je kind, ben je dezelfde -luie slons gebleven, die je geworden waart. En je durft me zeggen, dat het niet zal -gebeuren; dat hij geen tweede vrouw mag nemen, terwijl jij niet meer deugt en niet -eens wilt deugen. Wil ik je iets zeggen: mijn zoon is veel te goed voor je.” -</p> -<p>Het kijven begon nu opnieuw tot ergernis van Aboe Bakar, die naar achter moest komen -om stilte te gebieden. -</p> -<p>Van zijn idée om zijn moeder bij zich te houden, zag hij nu af; dàt zou geen leven -zijn; die twee zouden elken dag standjes hebben; daar moest hij iets anders op vinden. -</p> -<div class="figure o2.081width"><img src="images/bottom1.png" alt="Ornament." width="55" height="30"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e4352">[<a href="#xd31e4352">313</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.10" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e454">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top3.png" alt="TIENDE HOOFDSTUK." width="547" height="82"></div> -<h2 class="label">TIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Een trouweloos Mohammedaan.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">’s Avonds bij Pa Djalil, zijn compagnon, vertelde Aboe Bakar wat er gebeurd was; zij -zaten op een bamboezen bank onder een mangaboom, in den donkeren avond op het kleine -erfje; armoedig en eentonig schemerden hier en daar kleine petroleumlichtjes door -de paggers en het groen; in de verte op den grooten weg ratelden langzaam aankomende -karren; een enkele maal klonk ’t hoog geluid van een, zijn warong langs den weg pikoelenden -Chinees; maar anders was het stil. -</p> -<p>„Ik ben het verplicht,” zei Aboe Bakar. -<span class="pageNum" id="xd31e4360">[<a href="#xd31e4360">314</a>]</span></p> -<p>„Zeker; men moet zijn ouders helpen en zijn broers en zijn zusters.” -</p> -<p>„Maar het zal veel geld kosten.” -</p> -<p>„Wat gebeuren moet, dat moet gebeuren,” zei de oude Djalil. „Ook kan je het doen. -Als je het niet deedt, zou het een vloek zijn op onzen handel.” -</p> -<p>Geen oogenblik had Aboe Bakar er aan gedacht zijn noodlijdende familie <i>niet</i> te helpen; hij had er alleen behoefte aan het goedgekeurd te hooren door een ander. -En nu begon hij langzaam zijn plannen te bespreken, tot de oude het als naar gewoonte -’s avonds laat te koud kreeg, en zij samen <i lang="ms">obat</i> namen. Wel verweet zich Aboe Bakar soms, dat hij daar verkeerd aan deed, maar goed -beschouwd vond hij de zonde tegen den <i>koran</i> zoo groot niet; en nu hij eraan gewoon was ’s avonds zijn glas cognac te drinken, -kon hij het niet meer laten. -</p> -<p>Zooals hij het met Pa Djalil had vastgesteld, voerde hij het ook uit. Hij betaalde -de onkosten van het huwelijk zijner zuster, gaf haar en Bram <span class="pageNum" id="xd31e4375">[<a href="#xd31e4375">315</a>]</span>elk een maandelijksche toelage en een extra aan zijn moeder, die weer bij Bram haar -intrek nam. En toen dat alles geschikt was en geregeld, volgde de eene maand na de -andere, zóó, dat het was of er voor hun veehandel een gouden tijd aanbrak; alles liep -even gelukkig af; alles gaf beter winsten dan ooit, en bij Aboe Bakar stond het vast, -dat dit door hoogere macht zoo in zijn voordeel was geordend. -</p> -<p>Aboe Bakar kreeg zoo’n surplus van geld, dat hij er geen raad mee wist. -</p> -<p>„Waarom leen-je het niet uit, zooals ik?” had al meer dan eens Pa Djalil gevraagd. -</p> -<p>Maar dan schudde hij het hoofd, onverzettelijk. -</p> -<p>„Het is in strijd met den <i>koran</i>, die verbiedt het leenen tegen rente op straf van Gods toorn.” -</p> -<p>„Een mensch kan te veel uit de heilige boeken leeren,” had dan Pa Djalil met een leuk -lachje opgemerkt. -</p> -<p>„Nooit,” pleitte Aboe Bakar. „Ik ben geen heilig man, maar ik zou voor alles ter wereld -niet handelen <span class="pageNum" id="xd31e4388">[<a href="#xd31e4388">316</a>]</span>tegen het boek in zoo iets belangrijks.” -</p> -<p>„<i>Allah</i> is groot,” zuchtte Pa Djalil met zachte ironie in zijn stem. „Mijn vader was een -braaf man; hij deed het ook.” -</p> -<p>Nu wist Aboe Bakar, dat, als een maleier zóó redeneert, geen voorschrift uit den <i>koran</i> hem van zijn stuk brengt. -</p> -<p>Hij zweeg erop, en ten slotte, bij wijze van advies, eindigde Pa Djalil met te zeggen: -</p> -<p>„Koop dan huizen voor je geld.” -</p> -<p>Hij was daar wat lui voor; bovendien moest hij dan in het publiek komen, ook het Europeesche, -op het vendukantoor en bij het kadaster; dat deed hij liefst zoo zelden mogelijk. -Doch ten slotte werd het al te dwaas; zijn groote kist raakte vol geld, meest zware -rijksdaalders; het was een mooi gezicht, maar het kon zóó niet blijven; hij dorst -haast niet meer uit te gaan, uit vrees bij zijn afwezigheid bestolen te worden. -</p> -<p>Hij kocht een huis op een mooien stand, en hij liep op den langen cementvloer der -voorgalerij met <span class="pageNum" id="xd31e4403">[<a href="#xd31e4403">317</a>]</span>het pleizierig gevoel, dat hij hier baas en meester was; dan in de kamers met de hooge -muren, beneden geteerd met rouwranden boven het doffe rood der vloersteenen; door -de open vensters weerglom het licht van het pas geverfd grijs der zoldering; hij liep -het door ’t leeg staan slecht onderhouden, dicht begroeide erf op, waar van de bijgebouwen -heele stukken kalk waren afgevallen, door de open plekken den baksteen toonend van -een rood als oude niet geheelde wonden. Nu ja, dàt zou men alles in orde maken, dacht -hij, weer binnengaande; dat kwam terecht; en hij gaf maar dadelijk last aan een ouden -inlander, die dag en nacht het leege huis bewaakte, met als eenig meubilair een <i lang="ms">baleh-baleh</i> in een der vertrekken, en de man, diep gebogen voor den rijken deftigen <i lang="ms">toean saïd</i>, den eigenaar, sloop dadelijk weg om een <i lang="ms">toekang batoe</i> te halen, maar stond voor het huis verwonderd stil, toen een deelemankar het erf -opreed. -</p> -<p>„Kom eens hier,” riep een heldere vrouwenstem tegen den bewaker. „Is het te huur?” -<span class="pageNum" id="xd31e4416">[<a href="#xd31e4416">318</a>]</span></p> -<p>„<i lang="ms">Belon priksa</i>,” antwoordde hij ontwijkend, en met den duim over z’n schouder naar achter wijzend: -„De eigenaar is er.” -</p> -<p>De man ging zijn boodschap doen; de dame, met een sprongetje uit haar klein rijtuig, -liep de paar treden van het huis op, keek eens rond in de voorgalerij, ging dan vlug -naar binnen en stond er tegenover Aboe Bakar, die had hooren rijden op het erf, en -ook eens kijken kwam. -</p> -<p>„Allemachtig!” riep zij verwonderd en half verschrikt uit, een kleur krijgend als -een kers. „U bent dezelfde, die … de Arabier van boord!” -</p> -<p>Hij knikte kalmpjes glimlachend, haar vlak in de oogen kijkend. -</p> -<p>„… Die Hollandsch spreekt. Ja, mevrouw.” -</p> -<p>„Gut, dat is al heel toevallig.” -</p> -<p>„Bergen en dalen ontmoeten elkaar niet, de menschen wel.” -</p> -<p>„U kent onze spreekwoorden ook al!” riep ze lachend. „Nu, dat is mooi hoor! Is het -uw huis?” -</p> -<p>En ze keek weer naar hem net als zij gedaan <span class="pageNum" id="xd31e4432">[<a href="#xd31e4432">319</a>]</span>had aan boord, toen ze tegen mevrouw Slaters zeide, dat hij een man was „om alles -voor te vergeten.” -</p> -<p>„Ik heb het pas gekocht.” -</p> -<p>„Mag ik het zien? Ik zoek een huis.” -</p> -<p>Toen de inlander terugkwam met den <i lang="ms">toekang batoe</i>, vond hij de voordeur gesloten; zacht sloop hij naar achter, maar daar was ’t zelfde. -En de deelemankar wachtte nog … -</p> -<p>„<i lang="ms">Kang</i>,” zei hij zachtkens tegen den ouden metselaar, dien hij had meegebracht, „we moeten -nog wat wachten op den <i lang="ms">toean saïd</i>; ga maar mee naar den warong, dan kunnen we een strootje rooken.” -</p> -<p>Ze kwamen eerst terug toen de deeleman wegreed; verstrooid gaf de <i lang="ms">toean saïd</i> zijn orders; hij dacht niet meer aan zijn nieuwe positie van huiseigenaar; hij was -verstrooid en uit zijn humeur; hij had zich laten meesleepen door dien ouden Europeaan, -die in hem was gebleven uit den offertijd aan „wijntje en Trijntje” in een groote -westersche <span class="pageNum" id="xd31e4455">[<a href="#xd31e4455">320</a>]</span>stad door een bemiddeld jongmensch. -</p> -<p>Was dat handelen als een braaf volgeling van den grooten profeet! Hij, die zooveel -ophad met den <i>koran</i>,—hij dronk dagelijks den drank, welke een gruwel was door satan uitgevonden, en hij -had de honderd zweepslagen op het overspel verdiend.…! -</p> -<p>Aboe Bakar stapte haastig den eindeloozen Molenvliet langs; de zon brandde op zijn -lang rood overkleed; het stof opgeworpen door de voertuigen, voortgezweept door den -heeten wind, dwarrelde om zijn grooten sneeuwwitten tulband; voerders van leege karretjes -riepen hem aan,—hij lette op niets, zóó bezig was hij met zichzelven, zóó beklemd -door het gevoel, dat hij een slecht Mohammedaan was; dat hij dus handelend nooit het -beloofde Paradijs zou beërven, waar de maagden met groote zwarte oogen en met zwellenden -boezem bestemd zijn voor de gelukzaligen, voor de geloovigen zonder smet! En als hij -daartusschen door dacht aan het wezenlijk avontuur <span class="pageNum" id="xd31e4463">[<a href="#xd31e4463">321</a>]</span>van zooeven, dan zonk het toekomst-Paradijs met de zwartoogige maagden ineens weer -in het niet. -</p> -<p>Een oogenblik stond hij stil, en wischte zich het gelaat af; maakte zijn handen nat -aan een artesischen put, bevochtigde zijn vermoeide oogen, en steeg zuchtend in een -dos-à-dos, die met hem wegsnelde naar zijn kampong. -</p> -<div class="figure o2.090width"><img src="images/bottom6.png" alt="Ornament." width="129" height="64"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e4470">[<a href="#xd31e4470">322</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.11" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e464">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="ELFDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">ELFDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Hoe zal ik sterk zijn?</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het was of hij dien dag geen rust zou hebben van de vrouwen. Toen hij uitgestapt was -en betaald had voor het weggetje door zijn kampong, en nog altijd over zijn eigen -zonden dacht, kwamen een man en een meisje, een kind nog haast, hem op ’t smalle pad -tegemoet; de man stil mompelend, het meisje, dat huilend zich verzette, voortduwend. -</p> -<p>„<i lang="ms">Toean</i>,” riep zij, „help mij! Hij wil mij verkoopen …” -</p> -<p>De inlander, verlegen en woedend, sloeg haar met de vlakke hand ruw op den mond. -<span class="pageNum" id="xd31e4484">[<a href="#xd31e4484">323</a>]</span></p> -<p>„Zij is mijn dochter en zij is ondeugend.” -</p> -<p>Aboe Bakar gaf hem een gevoeligen tik op de hand met den beenen knop van zijn wandelstok. -</p> -<p>„Hij wil mij verkoopen,” riep het meisje weer, nu dapper door den bijstand; „hij wil -mij verkoopen aan een Chinees.” -</p> -<p>Zwijgend, de oogen neergeslagen, bang voor den invloedrijken <i lang="ms">hadji</i>, zoo groot, zoo sterk en zoo rijk, stond de inlander zijn hand te wrijven, zich dicht -in de groene levende pagger dringend. -</p> -<p>„<i lang="ms">Diam!</i>” gelastte Aboe Bakar het meisje, dat niet zoo mocht spreken tegen haar vader. „Is -het waar?” vroeg hij dezen. -</p> -<p>In een nu loskomenden woordenstroom, verdronk de man de gedachte; hij had zoo’n <i lang="ms">roegi</i> gehad met dit en met dat; hij kon zijn belasting niet betalen en hij had geen goed -om te beleenen; dus zou hij in de gevangenis komen. Wat hij deed, hadden al zoovelen -gedaan en mocht hij doen … -</p> -<p>„Je moogt het niet!” -</p> -<p>„Nu dan, het is toch <i lang="ms">adat</i>.” -<span class="pageNum" id="xd31e4510">[<a href="#xd31e4510">324</a>]</span></p> -<p>„<i lang="ms">Toean</i>,” smeekte het meisje zacht. „Help mij! Ik wil niet bij een Chinees; ik wil bij een -<i lang="ms">orang selam</i>, niet bij een vuilen <i>kafir</i>.” -</p> -<p>Hij glimlachte tegen haar; zooals ze daar stond, zag ze er wel aardig uit, en haar -gezicht zei zoo duidelijk als woorden het slechts konden doen, dat ze met veel genoegen -zich verkocht zou zien aan den mooien <i lang="ms">toean saïd</i>. -</p> -<p>„Volg me,” gelastte hij den inlander; en zoo gingen ze verder, achter elkaar. In zijn -woning sprak hij erover; zij werden het eens wat den prijs aangaat, terwijl het meisje -op den dorpel zat, blij, dat ze niet naar den Chinees behoefde; kalm, nu, afwachtend -wat volgen zou, toen haar vader heenging, diep boog voor den <i lang="ms">toean saïd</i> wiens hand hij aan z’n lippen bracht, zonder haar met een groet of een blik te verwaardigen. -</p> -<p>Aboe Bakar wenkte haar naar zich toe en zij volgde hem naar achter. Minah schrok ervan. -Daar zou je het hebben! -</p> -<p>„Ik heb dit kind van haar vader gekocht,” zei <span class="pageNum" id="xd31e4534">[<a href="#xd31e4534">325</a>]</span>hij zacht, poseerend, met groote waardigheid. „Haar vader wilde haar verkoopen aan -een ongeloovige.” -</p> -<p>En toen Minah niets zei, maar met booze oogen naar het slachtoffer zag, dat bij haar -neerhurkte en haar hand kuste, ging Aboe Bakar voort met de zalving van een volleerd -<i lang="ms">penghoeloe</i>: -</p> -<p>„Zij kan u dienen, tot een goed Mohammedaan haar als vrouw verlangt, behandel haar -goed en het zal ons voordeel aanbrengen.” -</p> -<p>Het was Minah een pak van het hart; zij zag op naar haar man met groote verwonderde -oogen. Ook het meisje begreep er niets van, zij keek in stomme verbazing door een -gordijnkier den grooten breeden man na, die zooveel licht wegnam in het gangetje, -dat hij langzaam doorstapte. -</p> -<p>Het viel haar bitter tegen! Had die zooveel geld aan haar vader betaald, om het genoegen -haar cadeau te doen aan zijn vrouw, die veel goedkooper een beter meisje als baboe -krijgen kon? -</p> -<p>Minah, die het evenmin begreep, wantrouwde de zaak. Wat kon het zijn? Zij wist, dat -hij geen <span class="pageNum" id="xd31e4547">[<a href="#xd31e4547">326</a>]</span>voorwendsels zou zoeken, en niet een meisje als bediende zou binnensmokkelen, dat -hij van plan was tot zijn vrouw te maken. Neen, dan zou hij komen met groote deftigheid -in houding en gebaar; zijn zware hand zou hij dan leggen op haar schouder en haar -zeggen: dit is mijn tweede vrouw; wees goed voor haar of gij zult mij zijn als de -rug mijner moeder. -</p> -<p><i lang="ms">Habis perkara.</i> -</p> -<p>Zij hoorde het meisje uit, maar dat kon niet anders dan gewoon vertellen wat er gebeurd -was. Het maakte beiden niet wijzer. -</p> -<p>Zij zagen door een venstertje Aboe Bakar buiten achter den hoogen pagger gaan en hoorden -hem baden aan den put; Minah luisterde aandachtig; de wijze, waarop hij blijkbaar -zich baadde, beviel haar niet; zij hoorde hem er den naam van <i>Allah</i> bij aanroepen, en alles driemaal.… Wat was er dan toch gebeurd? -</p> -<p>Aboe Bakar daarentegen voelde zich zoo plezierig als was er niets onbehoorlijks voorgevallen. -<span class="pageNum" id="xd31e4560">[<a href="#xd31e4560">327</a>]</span>Hij had berouw gevoeld over zijn daden, en door een Mohammedaansche vrouw van de ongeloovigen -af te houden met opoffering van geld, had hij een goed werk gedaan, waarvoor God zijn -slechte daden ook in goede zou veranderen. -</p> -<p>Doch hoe niet meer te zondigen? O, hij was nu op ’t moment heel sterk. Hoe echter -zou het zijn, als hij weer eens samen was met dat opgewonden gekkinnetje, dat zoo -verliefd op hem was, en zijn huis had gehuurd? -</p> -<p>Hoe, als hij bij Pa Djalil zat en die nam <i lang="ms">obat</i> tegen de avondlucht? -</p> -<p>Wat moest hij doen om daar af te komen? -</p> -<p>Zijn compagnon maakte het hem niet moeilijk. -</p> -<p>Een beetje geraakt over de koranwijsheid van Aboe Bakar, nam Pa Djalil, toen ze ’s -avonds weer hadden gepraat over hun zaken, stil zijn <i lang="ms">obat</i> alleen, en presenteerde hem niets. Hij rook den lekkeren cognacgeur en watertandde -ervan; hij zag den ouden langzaam het glas ledigen, en zich onder ’t baadje over den -buik strijken, hij hoorde hem <span class="pageNum" id="xd31e4575">[<a href="#xd31e4575">328</a>]</span>zacht smakken met een klein gesteun van genot. -</p> -<p>En Aboe Bakar zuchtte diep, met innig verlangen; en hij vond het veel moeilijker over -een aangewende kleinigheid heen te komen in het leven, dan op een gegeven moment een -groot besluit te nemen. -</p> -<div class="figure o2.097width"><img src="images/bottom5.png" alt="Ornament." width="92" height="54"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e4582">[<a href="#xd31e4582">329</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.12" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e473">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="TWAALFDE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">TWAALFDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Zonderlinge ontmoeting.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De eenige malen, dat de Verlande’s iets hoorden van hun vroegeren pleegzoon, was uit -de brieven van Nora, die nu en dan schreef. Eerst was het een brief vol jeremiaden. -Met haar komen in Indië, was alle vroegere Hollandsche <i lang="fr">misère</i> weg; vergeten waren de jaren van verdriet en teleurstelling over haar langdurig jongedochterschap, -dat zich al begon te teekenen op haar lief gezichtje in fijne, scherpe trekjes, die -er nu door het huwelijk voor vele jaren van weggevaagd waren; vergeten was de deftige -en daarom dubbel pijnlijke beperktheid van middelen in het ouderlijk huis; vergeten -waren <span class="pageNum" id="xd31e4592">[<a href="#xd31e4592">330</a>]</span>ook de bitse en verdrietige humeur-scènes tusschen de met den oudevrijsterstaat bedreigde -zusters; vergeten waren narigheden en bekrompenheden, waaruit het huwelijk met een -hoogst <i lang="en">fashionable</i> man, die een goede toekomst had, haar letterlijk had gered. -</p> -<p>Het maakte Verlande, die met den leeftijd ’n beetje knorrig begon te worden, woedend. -De brieven van Nora gaven den indruk, alsof zij een paradijs had verlaten, om in de -hel te komen, en de doorloopende gedachte was: wat is dat Indië een akelig land! -</p> -<p>Terwijl haar middelen haar nimmer veroorloofd hadden een druk gebruik te maken in -Den Haag van opera’s en concerten, klaagde zij nu steen en been, dat men zoo weinig -kunstgenot kon smaken te Batavia; terwijl zij in Holland haar ouders een nieuwe japon -als het ware van het hart moest scheuren, en den hemel danken mocht, als ze kreeg -wat men wilde geven,—vond zij het „zoo onaangenaam,” dat men in de toko’s te <span class="pageNum" id="xd31e4600">[<a href="#xd31e4600">331</a>]</span>Batavia nooit <i>precies</i> kon krijgen, wat men wilde. -</p> -<p>Het was in die periode, dat zij ook schreef over haar eerste ontmoeting met den gewezen -Adam Silver; iets, waaraan de Verlande’s niet hadden geloofd, denkende dat zij zich -in het uiterlijk had vergist. -</p> -<p>Later kon Verlande meer vrede hebben met Nora’s geschrijf; ze kreeg, door het gewoon -meeleven in Indië, meer kennis van wat haar omringde; daarmee kwam vanzelf de belangstelling; -juistere schatting en, in menig opzicht, waardeering, volgden. -</p> -<p>„Ze wordt ’n boel genietbaarder,” meende Verlande. -</p> -<p>„Het is ’n gewone geschiedenis,” meende zijn vrouw. -</p> -<p>„Toch niet.…” -</p> -<p>„Zeker, de mijne ook. Je hebt <i>mijn</i> brieven uit dien tijd naar Holland niet gelezen.” -</p> -<p>Eindelijk, na jaren, kwam Nora weer op Adam Silver terug, met het verhaal van de stoomboot. -Zij was nu zeer ongerust en moest en zou ten <span class="pageNum" id="xd31e4616">[<a href="#xd31e4616">332</a>]</span>slotte met hem spreken, want zij was soms in doodelijken angst, dat haar man er iets -van vernemen zou. -</p> -<p>Doch de Verlande’s trachtten haar gerust te stellen. Hoe kon zij zich nu nog muizenissen -in het hoofd halen om die oude, onschuldige <i lang="ms">tjerita</i>, schreven ze. Die moest ze vergeten, negeeren, beschouwen als nooit gebeurd. -</p> -<p>En Nora deed er haar uiterste best voor, maar het was er zoo ingeroest, dat ze toch -altijd schrikte als ze een rijzigen Arabier zag of een <i lang="ms">hadji</i>, en het was haar op een goeden dag of ze verstijfde van het hoofd tot de voeten, -toen Aboe Bakar haar erf opkwam, in zijn kleurig gewaad, groot en breed tusschen het -bontgroen der rijen crotons door. -</p> -<p>De Slaters woonden in een huurhuis, wijl er van gouvernementswege geen hoofdofficierswoning -open was; ze hadden er niet op gelet, dat het huis ten publieken verkoop was geannonceerd. -En Aboe Bakar, die het geld, dat hij overhield, nu voortdurend <span class="pageNum" id="xd31e4630">[<a href="#xd31e4630">333</a>]</span>in huizen bleef beleggen, had ook niet geweten wie de huurders waren. Hij had het -huis gekocht, eenvoudig op de omschrijving en het advies van een inlandsch beambte -bij ’t kadaster, en nu kwam hij zich eenvoudig als de nieuwe eigenaar aanmelden bij -den huurder. -</p> -<p>Het trof hem zeer; ook dat ze zoo knap was geworden in haar huwelijk; maar hij had -zich heel gauw vermand en groette haar als een vreemde, en sprak haar aan in het maleisch: -</p> -<p>„Ik vraag verschooning, dat ik u kom lastig vallen, mevrouw. Ik kom alleen u zeggen, -dat ik dit huis heb gekocht.” -</p> -<p>Zij keek hem aan, verwezen; en toen ze niet antwoordde, ging hij door in ’t maleisch: -</p> -<p>„Het is niet, dat u moet verhuizen, volstrekt niet; u kunt blijven wonen zoolang u -wilt; het is enkel als er iets is over reparatie of zoo.…” -</p> -<p>Dat was dan geworden van dien netten jongen, dien ze in haar meisjesjaren had liefgehad; -dàt was dan de naar de laatste mode gekleede mooie <span class="pageNum" id="xd31e4638">[<a href="#xd31e4638">334</a>]</span>jeugdige oosterling, dien ze gekend had in Den Haag! Zij had de niet beredeneerde -maar traditioneele minachting van den Hollander in Indië voor al wat <i lang="ms">hadji</i> is. En zoo stond hij daar nu tegenover haar, maleisch sprekend; bescheiden, als een -mindere; den trek van onderworpenheid, die bij den oosterling tot de beleefdheid behoort, -op den fraaien mannenkop. Een groot gevoel van compassie kwam over haar; het deed -haar aan; ze moest opstaan en naar binnen gaan om niet te laten zien, dat van tranen -haar de oogen vol schoten. -</p> -<p>Aboe Bakar zag het natuurlijk wel, maar begreep er niets van. In <i>dien</i> gedachtengang had hij zich niet <i>kunnen</i> verplaatsen; dàt was hem nu zoo vreemd. En hij had toch niets verkeerds gedaan! Integendeel; -hij had, vond hij, het haar zoo gemakkelijk mogelijk gemaakt; zij had hem kunnen antwoorden -in het maleisch en hem behandelen, als had zij hem nooit gezien; enkel als de huisbaas. -</p> -<p>Nu ging zij schreiende naar binnen! -<span class="pageNum" id="xd31e4651">[<a href="#xd31e4651">335</a>]</span></p> -<p>Hij had nog niet uitgepikird, toen zij terugkwam en hem wenkte in de binnengalerij. -</p> -<p>„Ik heb u een verzoek te doen!” zei ze zenuwachtig, toen hij binnentrad. -</p> -<p>Zwijgend boog hij, den blik latende gaan over het glinsterend marmer en het glimmend -gecireerd der nette meubels, meteen het huis, dat hij gekocht had, eens opnemend. -</p> -<p>„Het is: nooit te spreken, nooit en met niemand over ons.… onze.… verhouding in Holland.” -</p> -<p>Een spottende glimlach ging over zijn gezicht, en hij liet den golvenden zwarten baard -door de zware hand glijden. Wat was dat nu? Wat verbeeldde zich zoo’n Europeesch vrouwtje, -dat een man, een Mohammedaan als hij, zou spreken over haar! -</p> -<p>„Ik heb het nooit gedaan,” zei hij. -</p> -<p>„Beloof me, dat het nooit zal gebeuren.” -</p> -<p>Zij was zoo dicht bij hem komen staan, zij zag hem zoo vlak in het gezicht, en hij -had zulk een eigenaardige ervaring opgedaan met een andere, <span class="pageNum" id="xd31e4662">[<a href="#xd31e4662">336</a>]</span>ook zoo blond en blank, dat hij dacht aan een grapje; zijn donker gezicht kleurde -op, en hij boog zich voorover tot zij met een rilling van schrik zijn baard voelde -tegen haar wang. -</p> -<p>„En dan mijn belooning?” -</p> -<p>Nora was woedend; hij zag haar bleek worden als het steenen tafelblad, zoodat hij -ervan schrok; de uitdrukking van minachting trof hem zoo, dat hij de hand op z’n borst -lei en een stap terugging. -</p> -<p>„Ik wist niet, dat je zoo’n gemeene kerel waart geworden.” -</p> -<p>„Dat ben ik niet,” protesteerde hij met ongewone levendigheid. „Ik ben geen gemeene -kerel.” -</p> -<p>„Dat ben je wel.… Mijn huis uit! Het uwe zal ik ook verlaten.” -</p> -<p>Een oogenblik stond hij sprakeloos; verstomd zóó te worden weggejaagd, als een hond, -juist nu hij meende heel slim te zijn en iets bijzonder goed te begrijpen. -</p> -<p>„Als ik u beleedigd heb.…” -</p> -<p>„Dat weet je heel goed.” -<span class="pageNum" id="xd31e4674">[<a href="#xd31e4674">337</a>]</span></p> -<p>„Ik vraag er vergeving voor.… Wij, Mohammedanen, moeten deugdzame vrouwen eerbiedigen, -en dat doen wij ook.… Ik meende …” -</p> -<p>„Van mij?” -</p> -<p>„Ik weet het niet. Met uw soort menschen houd ik geen omgang, al vele jaren niet. -Maar één heb ik ontmoet.” -</p> -<p>„En die ééne?” -</p> -<p>Hij maakte een afwerend gebaar met de hand, den linkerarm uitgestrekt. -</p> -<p>„Ik mag geen kwaad spreken. Vergeef het mij. Voortaan zal ik hier niet meer komen. -En ik zal er nooit over spreken; ik zweer het u bij den <i>koran</i>.” -</p> -<p>Aboe Bakar groette haar eerbiedig; zij stak onwillekeurig de hand uit, getroffen door -zijn oprechte spijt; doch hij deed, als zag hij het niet, boog in, op oostersche wijze, -en ging heen, bedaard en rustig in houding en gang. -</p> -<div class="figure o2.106width"><img src="images/bottom1.png" alt="Ornament." width="55" height="30"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e4690">[<a href="#xd31e4690">338</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.13" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e482">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="DERTIENDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">DERTIENDE HOOFDSTUK<span class="corr" id="xd31e4694" title="Niet in bron">.</span></h2> -<h2 class="main">Aboe Bakar kiest zich een tweede vrouw.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Mevrouw Slaters was er heelemaal door gekalmeerd; zij had nu de volkomen zekerheid, -dat hij nooit reppen zou over hun vroegeren omgang, en tegelijk zag ze in, dat ze -zich eigenlijk noodeloos ongerust had gemaakt. -</p> -<p>Maar die ééne … ja, dat kon haast niemand wezen, dan dat aardige levendige vrouwtje, -dat ze nu nog wel eens ontmoette op ’n partij in de societeit of in <i lang="en">private</i> gezelschap. Zij dacht eraan haar uit te hooren, overtuigd, dat het jong en overmoedig -schepseltje al heel gauw zou laten doorschemeren, wat ervan was; maar het boezemde -<span class="pageNum" id="xd31e4702">[<a href="#xd31e4702">339</a>]</span>haar te veel afkeer in; <i lang="fr">c’était fini</i> nu, dacht ze, en onwillekeurig zuchtte ze diep, het was nu zóó goed, dat niets bedorven -mocht worden. -</p> -<p>Aboe Bakar, zeer ontevreden over zichzelven, nam onder het naar huis gaan ook een -besluit. Eerst had hij zoo lang gedraald om een tweede vrouw te nemen bij Minah, wijl -hij bang was voor scènes; nu had in den laatsten tijd die zondige en met het heilige -boek geheel strijdige relatie hem ook al van dat plan teruggehouden,—hij had nu, dacht -hij, een goed voorbeeld in het flink gedrag van Nora; hij zou die relatie afbreken -en een mooie jonge, inlandsche vrouw erbij nemen. -</p> -<p>Als hij eens informeerde bij de inlandsche ambtenaren en hij gaf er flink geld voor, -dan zou er wel gauw een te vinden zijn; hij zou het dan maar dadelijk doen, en hij -nam er een rijtuig voor; geen gewoon karretje of een dos-à-dos, maar een mylord. -</p> -<p>Het was in ’t geheel niet moeilijk; de eerste de beste, die hem met veel betoon van -hartelijkheid en <span class="pageNum" id="xd31e4711">[<a href="#xd31e4711">340</a>]</span>onderscheiding ontving, kende er wel een, die een mooie dochter had en haar graag -als vrouw aan den rijken <i lang="ms">hadji</i> wilde afstaan. -</p> -<p>Maar eerst moest hij haar zien. -</p> -<p>Zij was niet, als Minah in vroeger jaren, een kind van het binnenland, donker, sterk, -in volheid van lucht en licht opgewassen, met hard, veerkrachtig vleesch,—zij was -meer een kasplant, heel licht van huid, bij blank af, zacht en poezelig; met iets -kwijnends in de oogen en sentimenteels in het gezichtje; maar zoo mooi van vormen -en begeerlijk van persoon in haar wiegelenden gang, <i lang="ms">lengang-lengang</i> door het huis, dat het Aboe Bakar voor de oogen schemerde. -</p> -<p>Zeker, hij wilde haar hebben, heel graag! -</p> -<p>Maar het zou niet behoorlijk zijn geweest, als hij iets van zijn begeerte had doen -blijken; langzaam ging hij heen, uitgeleid door den vader, die hem voorstelde over -deze „zaak” nog eens te komen praten. -</p> -<p>En als altijd bij zijn persoonlijke aangelegenheden, <span class="pageNum" id="xd31e4727">[<a href="#xd31e4727">341</a>]</span>praatte hij er ’s avonds over met zijn compagnon op het bankje voor diens huis. -</p> -<p>„Ik ben bang, dat ik te veel van haar zal houden,” zei Aboe Bakar. -</p> -<p>„Men kan nooit te veel van een vrouw houden,” meende Pa Djalil. -</p> -<p>„Niet? waarom niet?” -</p> -<p>„Het wordt vanzelf wel minder; ten slotte gaat het heelemaal over.” -</p> -<p>Maar Aboe Bakar schudde het hoofd; neen, dat was het niet; hij wist heel goed, dat -het niet altijd was als in het begin; neen, dat bedoelde hij niet. -</p> -<p>„Wij <i>mogen</i> meer dan één vrouw hebben.” -</p> -<p>Pa Djalil, die den nadruk op mogen niet snapte, glimlachte om het onnoozele gezegde; -alsof een kind niet wist, dat een <i lang="ms">orang selam</i> dat mag! Wat leuterde Aboe Bakar hem, ouden man, nu aan de ooren? -</p> -<p>„Maar wij mogen de een niet meer liefhebben dan de andere.” -<span class="pageNum" id="xd31e4745">[<a href="#xd31e4745">342</a>]</span></p> -<p>„Waarom niet?” -</p> -<p>„De <i>koran</i> verbiedt het.” -</p> -<p>„Och kom,” zei Pa Djalil ’n beetje knorrig, nu zijn compagnon weer kwam aandragen -met den <i>koran</i>. „Het is niet mogelijk.” -</p> -<p>„<i lang="ms">Betoel</i>, het staat er,” verzekerde Aboe Bakar met den grootsten ernst; „wie zijn eene vrouw -liefheeft boven de andere, zal op den dag der opstanding met ongelijke billen verschijnen.” -</p> -<p>Pa Djalil keek hem aan met wijdopen oogen; een oogenblik verstomd; toen riep hij met -een hooge stem: -</p> -<p>„<i lang="ms">Bilang apa?</i>” -</p> -<p>En toen Aboe Bakar het had herhaald, sloeg hij met een harde klets de vlakke handen -op de knieën, en schoot in een luiden lach, zooals ’t hem in jaren niet was overkomen, -met daar tusschen een herhaald, <i lang="ms">terlaloe, terlaloe, pantatnja tida rasa</i>; en dan lachte hij weer voort, tot hij met de punt van zijn baadje zich de tranen -van ’t gezicht veegde. -<span class="pageNum" id="xd31e4772">[<a href="#xd31e4772">343</a>]</span></p> -<p>Aboe Bakar lachte niet mee; hij ergerde zich, en ook was, vond hij, luid lachen ongepast, -als men ernstig sprak over het heilige boek. -</p> -<p>„Het is <i lang="ms">Soerah</i> IV.…” begon hij weer met overtuiging. -</p> -<p>Maar de oude liet hem niet uitspreken. -</p> -<p>„Schei uit,” riep hij, „ik wil er nu niets meer van hooren; ik zeg u, laat dat alles -loopen en doe wat ieder onzer doet en door iedereen wordt goedgevonden. Er zijn geleerde -menschen, die alles in den <i>koran</i> napluizen, dat weet ik al veel jaren; de één zegt het is zus en de ander het is zóó, -maar het verandert niets aan wat wij allen, goede Mohammedanen, doen, en wat onze -vaders en grootvaders hebben gedaan. Laat de geleerden twisten, zeg ik u; wij handelen -in koeien en schapen.” -</p> -<p>„Ik ga naar huis,” zei Aboe Bakar, „het mag wezen, dat je volgens de menschen gelijk -hebt, maar het staat duidelijk in het boek; ik kan het laten zien.” -</p> -<p>„Ik wil het niet zien.” -<span class="pageNum" id="xd31e4787">[<a href="#xd31e4787">344</a>]</span></p> -<p>Zoo scheidden zij zonder boosheid; Aboe Bakar een weinig gekrenkt, omdat het beetje -koran-wijsheid, dat hij van den <i lang="ms">penghoeloe</i> had, die hem leerde vóór zijn tocht naar Mekka, dus werd miskend door een niet onderwezen -man; Pa Djalil ernstig ongerust over den geestestoestand van zijn compagnon; daar -<i>pikirde</i> hij nog lang over; hij had het in zijn leven meer bijgewoond, dat een mensch gek -werd door te veel te denken over den godsdienst, en hij vreesde, dat Aboe Bakar al -een aardig eind op weg was. Dat kwam, dacht Pa Djalil, van dat veranderen van godsdienst. -Als men in een religie was geboren, gelijk hij zelf, nam men al die dingen zoo zwaar -niet op; men deed gelijk zijn vrienden en familieleden en bemoeide zich niet met de -rest. Maar zij, die overgingen van het een op het ander, maakten zich noodeloos druk -over dingen, waaraan een ander nooit dacht, en zij wilden van alles het fijne weten. -Nu, wanneer die Aboe Bakar eens gek werd, als hij op reis was om vee te koopen met -een groote som geld, wat dan? -<span class="pageNum" id="xd31e4796">[<a href="#xd31e4796">345</a>]</span></p> -<p>Dan was het geld weg! -</p> -<p>Pa Djalil zuchtte diep bij de enkele gedachte aan zoo iets, en daar het koel werd -in de avondlucht, trok hij z’n baadje dichter om zich heen en nam wat <i lang="ms">obat</i>. -</p> -<div class="figure o2.114width"><img src="images/bottom8.png" alt="Ornament." width="130" height="68"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e4806">[<a href="#xd31e4806">346</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.14" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e491">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top3.png" alt="VEERTIENDE HOOFDSTUK." width="547" height="82"></div> -<h2 class="label">VEERTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Geldelijke verwikkelingen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het was een lange conferentie, die Aboe Bakar had met de mannelijke familieleden van -zijn aanstaande tweede vrouw. -</p> -<p>Over het godsdienstig bezwaar had hij zich heengewerkt; er stond toch ook in den <i>koran</i>, dat men alleen dan geen tweede vrouw moest nemen, als men vreesde onrechtvaardig -te zullen zijn; nu, dat zou hij niet wezen tegenover Minah; zij was wel een erg onsmakelijk -mensch geworden, en dat werd erger met den dag, nu ze wist wat er gebeuren zou en -zich er aan doodergerde,—maar hij zou ’t haar nooit aan iets laten ontbreken en <span class="pageNum" id="xd31e4816">[<a href="#xd31e4816">347</a>]</span>haar nooit anders slaan, dan wanneer ze het overeenkomstig den <i>koran</i> verdiende. -</p> -<p>En verder zou hij een grooter huis betrekken met betere, mooier gekleurde <i lang="ms">kelamboes</i> voor deurgordijnen en nieuwe van kant voor de bedden; en hij zou ’n paar zindelijke -dienstboden zoeken om voor alles te zorgen; en nieuwe fijne matten voor den vloer; -andere tafels met marmer; mooie gebeeldhouwde stoelen; nieuwe kussens en bultzakken; -ook zou hij veel reukwerk koopen om te branden, en voor het haar. -</p> -<p>Dat alles nam hij zich voor te doen,—maar onrechtvaardig wezen tegenover de moeder -van zijn zoon,—neen, dat niet. -</p> -<p>Op die lange conferentie werd niet veel gesproken. In het midden der <i lang="ms">pendoppo</i> zaten ze bijeen, ieder op een mat, de beenen gekruist onder het lijf, het rookgerei -in waterglazen om hen heen; en nu en dan werd er iets gezegd over de huwelijksgift, -die Aboe Bakar zou schenken aan zijn tweede vrouw in den zak haars vaders. -<span class="pageNum" id="xd31e4831">[<a href="#xd31e4831">348</a>]</span></p> -<p>Het bedrag werd, meende de patiënt, akelig hoog opgevoerd; de honderd <i>dinars</i> uit den <i>koran</i>, haalden er, dacht hij, volstrekt niet bij; maar telkens als hij lang aarzelde, zag -hij toevallig rechtuit in een vertrek, waartegenover hij zat, de jonge mooie aanstaande, -hetzij komen of gaan; en dat maakte hem dan weer williger. -</p> -<p>Toch was het niet zoozeer de hooge huwelijksgift, waarover zij het dien avond eens -werden, die diep in Aboe Bakar’s geldkist greep; het was ’t nieuwe voornamere leven, -dat hij tegemoet ging. -</p> -<p>Minah was, meende hij, nu in het geheel niet meer te vertrouwen, en daar hij, ondanks -de dreigende ongelijkheid, heel veel gevoelde voor Dailah, zijn tweede vrouw, hield -hij ze zooveel mogelijk van elkaar af; en hij kreeg er ook tal van inlandsche familieleden -bij, deftig ambtelijk, maar altijd arm. Wat niet wegnam, dat hij nog in aanzien steeg -door bezoeken van aangetrouwde ooms en neven, die achter zich oppassers hadden, pajongs -dragend met een vergulden rand. -<span class="pageNum" id="xd31e4841">[<a href="#xd31e4841">349</a>]</span></p> -<p>Hij was in die rol al heel gauw thuis, hen met buigingen en beleefdheden ontvangend, -maar direct klagend over den slechten tijd en de weinige winsten, die hij maakte; -want hij wist wel, dat ze altijd geld kwamen leenen, en wanneer zag men dat terug! -</p> -<p>De waarheid was, dat hij, ondanks zijn tweede huwelijk, dubbele huishouding en arme -aanverwanten, met den veehandel gelukkiger was dan ooit. -</p> -<p><i lang="ms">Njai Peraq</i> kwam nooit in zijn huis; de zuster was getrouwd en de in het geheel niet adellijk -uitziende Boudrin de Chatonville wilde, nu hij een betrekking had, van geen ondersteuning -door den islamitischen zwager meer weten. -</p> -<p>Bram was een <i>Pechvogel</i>; hij verdiende geld genoeg met een karrenverhuurderij en met allerlei knoeierij voor -inlanders, maar hij was „een minnaar van het spel, voornamelijk van de kaart,” en -dat bracht hem vaak in ongelegenheid. -</p> -<p>Hij werd, net als wijlen John Silver, zenuwachtiger met den leeftijd; Aboe Bakar stiller, -teruggetrokkener, <span class="pageNum" id="xd31e4855">[<a href="#xd31e4855">350</a>]</span>devoter. Door zijn schoonvader was hij in aanraking gekomen met een priester uit het -binnenland, en die bezocht hem vaak. -</p> -<p>Dan hielden zij lange gesprekken over den <i>koran</i>, en Aboe Bakar schokte dat meer en meer in zijn oude stellingen; langzamerhand begon -hij in te zien, dat er geen andere uitverkorenen konden zijn, dan de ware geloovigen; -dat alle anderen <i>kafirs</i> waren. -</p> -<p>Zacht sprekend, den <i lang="ms">tasbih</i> door de hand latende glijden, zaten ze weer bijeen, in de ruime houten voorgalerij -van Aboe Bakar’s nieuwe huis, op een lage bank in een hoek bij ’n klein tafeltje; -het lamplicht brandde rossig flauw; de scherpe lijnen op het gezicht van den <i lang="ms">penghoeloe</i> in een lijst van aan de wangen kort geknipt wit haar, puntig uitloopend aan de kin, -krompen of zetten uit in het dringend betoogen; de slimme kleine oogjes blonken lichtend -onder de ruige grijze wenkbrauw; de groote gladgeschoren bovenlip met den haviksneus -erover en de mond, ingevallen eronder als een <span class="pageNum" id="xd31e4871">[<a href="#xd31e4871">351</a>]</span>groef met verticale rimpels daarop, door de leegte van tandeloosheid eronder, gaven -iets diabolieks aan het masker, tegenover het goedig donker gezicht in een profusie -van grof blauwzwart haar tegenover hem. -</p> -<p>Een driftige hand lichtte de neergelaten <i lang="ms">keré</i> op. -</p> -<p>„O, heb je gezelschap,” zei Bram, zich vlug tusschen de opening naar binnen werkend. -„Het is anders maar een oogenblik.” -</p> -<p>Aboe Bakar liet niet blijken, dat hem dit bezoek onaangenaam verraste. -</p> -<p>Hij stond op, en stelde met groote deftigheid de „heeren” aan elkaar voor; met een -vertoon van vriendelijkheid gaven Bram en de priester elkaar de hand; zij zagen elkaar -even maar in de magere tronies en kregen geen van beiden een pleizierigen indruk. -</p> -<p>Bram kwam spreken over paarden; hij had een prachtig span bijeen gekregen, heel toevallig -en erg goedkoop. -</p> -<p>„Je kunt het krijgen voor wat ze mij kosten,” zei hij tegen Aboe Bakar, „het is te -geef.” -<span class="pageNum" id="xd31e4885">[<a href="#xd31e4885">352</a>]</span></p> -<p>En hij beschreef de paarden en hun teekens. Maar Aboe Bakar had er geen zin in. -</p> -<p>„Mag ik ze eens komen zien?” vroeg de <i lang="ms">penghoeloe</i>, een groot liefhebber. -</p> -<p>„Zeker; maar u kunt ze voor dien prijs niet krijgen; met hem is dat wat anders; aan -hem zou ik niet willen verdienen.” -</p> -<p>„Laat ze den <i lang="ms">penghoeloe</i> zien,” zei Aboe Bakar zacht, „en geef ze hem voor wat hij wil betalen.” -</p> -<p>Daar had Bram verduiveld weinig lust in, maar weigeren kon hij niet; hij knikte dus -toestemmend, grimmig schuinoogend naar den vreemden bezoeker. -</p> -<p>„Ik wou je nog wel even apart spreken,” zei hij. -</p> -<p>En toen Aboe Bakar, na een excuus aan den <i lang="ms">penghoeloe</i>, met hem buiten was, zei hij: -</p> -<p>„Ik moet je voor dien kerel waarschuwen, Adam. Hij is een echte patser, en bij het -bestuur vertrouwen ze hem ook niet.” -</p> -<p>„Hij is een braaf godvreezend <i lang="ms">imam</i>, en als men kwaad van hem spreekt, geloof ik, dat men lastert.” -<span class="pageNum" id="xd31e4911">[<a href="#xd31e4911">353</a>]</span></p> -<p>„Wees nu niet gek,” hernam Bram kwaadaardig; „ik zeg je, dat hij een gemeene vent -is. Je hebt trouwens zijn tronie maar aan te zien.” -</p> -<p>„Ik zeg je,” en ditmaal was Aboe Bakar werkelijk zeer boos, „dat hij een goed mensch -is.” -</p> -<p>„Nu,” hernam Bram, ook erg uit zijn humeur, „ik herhaal, wat ik je jaren geleden al -heb gezegd: vroeg of laat zal je hun dupe worden. <span lang="fr">Bonsoir!</span>” -</p> -<p>Toen hij nijdig wegliep, verdwijnend in het avondduister, waarin het erf wegzonk, -keerde Aboe Bakar zich zuchtend om en stapte het galerijtje op. -</p> -<p>„Is hij uw oudere broeder?” vroeg de <i lang="ms">penghoeloe</i>. -</p> -<p>Toen Aboe Bakar toestemmend antwoordde, streek de oude zich met een bedenkelijk gezicht -over het voorhoofd en zei toen met een sinister lachje: „Men mag geen kwaad spreken, -maar in den <i>koran</i> staat, dat er vroolijke en bedroefde aangezichten zullen zijn den dag der opstanding.” -</p> -<p>Ofschoon Aboe Bakar wel begreep wat de priester <span class="pageNum" id="xd31e4932">[<a href="#xd31e4932">354</a>]</span>wilde zeggen, gaf hij er geen weerwerk op. Hoe konden toch, dacht hij, goede menschen -op het eerste gezicht zóó tegen elkaar zijn ingenomen! Want Bram was goed en hij hield -van hem; en de <i lang="ms">penghoeloe</i> was een hoog en heilig man; aan den een dankte hij zijn geld, aan den ander de toenemende -onderscheiding, waarmee hem de menschen tegenwoordig behandelden; hij kon het zien -op straat, als ze hem groetten, in ’t voorbijgaan, en diep inbogen om zijn hand te -kussen; ook werd hij genaakbaarder voor de Arabieren, sedert hij zooveel omging met -den <i lang="ms">penghoeloe</i>… -</p> -<div class="figure o2.123width"><img src="images/bottom5.png" alt="Ornament." width="92" height="54"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e4943">[<a href="#xd31e4943">355</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.15" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e500">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top3.png" alt="VIJFTIENDE HOOFDSTUK." width="547" height="82"></div> -<h2 class="label">VIJFTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Men kan geen priester en koopman zijn.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het deed Aboe Bakar leed, dat Pa Djalil met den dag minder vriendschappelijk werd. -Wel ging hij nog ’s avonds met den oude over zaken spreken, maar het vlotte niet zoo -goed, en Djalil had allerlei aanmerkingen. Eens had hij beproefd te reageeren op de -gewoonte van zijn compagnon ’s avonds <i lang="ms"><span class="corr" id="xd31e4951" title="Bron: sobat">obat</span></i> te nemen,—hij dacht daar, voor zichzelf, allang niet meer aan, en schaamde zich de -herinnering—maar dat was hem slecht bekomen. Nu had hij zorgen over dit alles en hij -stortte zijn hart uit voor den <i lang="ms">penghoeloe</i>, die heel lang zweeg, nadat Aboe Bakar had uitgepraat. Eindelijk zei hij: -<span class="pageNum" id="xd31e4957">[<a href="#xd31e4957">356</a>]</span></p> -<p>„Pa Djalil is zwak; hij is geloovig, maar onwetend; daarom zal hem wellicht vergeven -worden, dat hij zondigt tegen den <i>koran</i>. Gij hebt hem vermaand en uw plicht gedaan; tracht geen macht over hem uit te oefenen; -zoo hij volhardt, wend u van hem af.” -</p> -<p>„Ik kan niet; wij hebben samen een belangrijken handel.” -</p> -<p>„Dat weet ik. Misschien kunt gij het eene doen zonder het andere na te laten.” -</p> -<p>Aboe Bakar begreep het niet, en toen de priester dat uit zijn stilzwijgen afleidde, -ging hij voort: -</p> -<p>„Het is niet goed, dat gij dien handel drijft, zooals gij doet. Het is geen werk voor -u, die de schriften beoefent en wellicht een uitverkorene …” -</p> -<p>En op het nederig gebaar vol bescheidenheid van den ander: -</p> -<p>„Ik zeg niet dat het gebeuren zal; maar de werken zijn het water, dat de plant doet -groeien.” -</p> -<p>„Als ik wist hoe ik doen moest.… Het is <span class="pageNum" id="xd31e4970">[<a href="#xd31e4970">357</a>]</span>zoo moeilijk.… Hij houdt onze boeken.… Hoe krijgt men zulke zaken uit elkaar!” -</p> -<p>„Niet noodig. Gij drijf een handel in vee; gij kunt u neerzetten in de binnenlanden -en daar koopen en naar hier zenden. Een ander zou hier uw werk kunnen doen.” -</p> -<p>Het was een goed idée, vond Aboe Bakar; wel had hij geld genoeg om van te leven, meer -zelfs dan hij noodig had; maar hij durfde eigenlijk met een voorstel om zich terug -te trekken niet bij zijn ouden compagnon aankomen. -</p> -<p>„Er zijn,” ging de <i lang="ms">penghoeloe</i> voort, „bij ons in de buurt kleine landerijen, mooi gelegen, waarop men een goede -woning kan laten bouwen; het hout is goed en goedkoop, de <i lang="ms">bamboe</i> en de <i lang="ms">atap</i> ook, de menschen kunnen beter huizen maken dan hier.” -</p> -<p>„Als ik zoo iets gedaan kon krijgen, zou ik graag willen.” -</p> -<p>„Langzaam aan; men moet zich niet haasten. Spreek er over met dien Djalil. Hij zal -wel willen.” -<span class="pageNum" id="xd31e4989">[<a href="#xd31e4989">358</a>]</span></p> -<p>Ze gingen er verder over door op die manier, en bij Aboe Bakar was het reeds gerijpt -tot een bepaald plan; het lachte hem toe, daar in de binnenlanden rustig te leven; -niet van huis te moeten voor zaken, en zich ’t hoofd daarmee niet te moeten breken; -voortdurend om te gaan met den <i lang="ms">penghoeloe</i>, om een man te worden als hij, vroom en geleerd in den <i>koran</i>. -</p> -<p>„Nog iets moet ik u zeggen,” zei de <i lang="ms">penghoeloe</i> bij het scheiden. „Wees voorzichtig voor uzelven tegenover uw vrouw Dailah.” -</p> -<p>Aboe Bakar schrikte. -</p> -<p>„Voor Dailah?” -</p> -<p>„Ik vrees dat ge te veel van haar houdt; men moet zijn hartstochten bedwingen; zich -geen afgod maken van eene vrouw.” -</p> -<p>Verlegen keek Aboe Bakar voor zich: het was waar; hij was dol van zijn tweede vrouw, -en hij keek in ’t geheel niet om naar Minah, die voor weinig meer telde in het huis, -dan een noodzakelijk kwaad; voor minder dan een slavin. Zij had <span class="pageNum" id="xd31e5007">[<a href="#xd31e5007">359</a>]</span>haar partij gekozen, naar het scheen, en leefde haar eigen leven in luiheid en buurtpraatjes. -</p> -<p>In stilte bewonderde Aboe Bakar den priester, die dat alles scheen te begrijpen en -te doorzien. -</p> -<p>Tot laat in den nacht bleef hij bidden. Wat was het toch moeilijk zóó te leven, als -men moest! Maar hij zou het in dit opzicht beproeven; dàt nam hij zich ernstig voor. -Ook met Pa Djalil zou hij spreken over zijn plan om Batavia te verlaten; te gaan wonen -in de binnenlanden en niettemin te blijven in de zaken. -</p> -<p>Den volgenden avond, toen ze afgedaan hadden met hun loopenden handel, zittend op -het bankje, begon hij erover; de oude liet hem uitpraten. -</p> -<p>„Ik moet daarover denken,” zei hij, en een minuut of wat later: „Ik geloof niet dat -het gaan zal.” -</p> -<p>„Waarom niet?” -</p> -<p>„Men kan geen twee dingen tegelijk doen. Wie handelaar is, moet dat ook zijn zonder -iets anders. Ik heb allang begrepen, waarheen ge wilt. Ga uw gang, het is misschien -beter voor u. Voor mij is <span class="pageNum" id="xd31e5017">[<a href="#xd31e5017">360</a>]</span>het wat anders; voor mij is het <i>niet</i> beter een compagnon te hebben op die manier.” -</p> -<p>„Wel,” hernam Aboe Bakar, „als wij van elkaar af kunnen.” -</p> -<p>„Waarom zouden wij niet? Ik heb de boeken duidelijk gehouden en bij tot vandaag. Het -is gemakkelijk te zien, wat wij in de zaak hebben op het oogenblik, de eene helft -is mijn aandeel, de andere het uwe.” -</p> -<p>Het griefde Aboe Bakar toch dat de oude blijkbaar zoo weinig prijs op zijn medewerking -stelde, en Djalil, toen hij dat hoorde aan het zwijgen van zijn compagnon, zei goedig: -</p> -<p>„Het spijt me dat het zóó loopt, maar het is niet anders. Ge spreekt tegenwoordig -altijd over den <i>koran</i> en ik weet er maar weinig van, doch er staat toch ook in, dat niemand twee meesters -kan dienen …” -</p> -<p>„Soerah XXXIX …” begon Aboe Bakar onwillekeurig. -</p> -<p>„Het kan me niet schelen; ik weet van geen <span class="pageNum" id="xd31e5032">[<a href="#xd31e5032">361</a>]</span><i lang="ms">soerah</i>,” viel Pa Djalil hem in de rede, „maar je hadt moeten begrijpen, dat men geen priester -en koopman kan zijn tegelijk; men doet dan <i lang="ms">toean Allah</i> te kort of zijn deelgenoot.… Voor mijzelven zou het minder zijn, maar als goed Mohammedaan -mag ik het eerste niet toestaan.” -</p> -<p>Van den spot, van het sarcasme voelde Aboe Bakar niets; hij was zoo vlug niet van -geest; niet slim genoeg daarvoor; hij had een waarheid gehoord, en erkende die; alleen: -de <i lang="ms">penghoeloe</i> had het mogelijk gevonden, en <i>die</i> kon het in zulke dingen toch niet mis hebben. -</p> -<p>„Dus je wilt niet,” zei Pa Djalil met een zucht, „het is zooals ik gezegd heb en niet -anders.” -</p> -<div class="figure o2.130width"><img src="images/bottom4.png" alt="Ornament." width="93" height="53"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e5051">[<a href="#xd31e5051">362</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.16" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e510">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="ZESTIENDE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">ZESTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Een listig mensch.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">In de oogen van den <i lang="ms">penghoeloe</i> lichtte het kwaadaardig op, toen Aboe Bakar hem vertelde, hoe het verloopen was bij -Djalil. Hij kende dat volkje! Met een eerlijk maar dom individu, dat wat overhelde -naar den fanatieken kant, kon men doen wat men wilde; dat was een werktuig in de hand -van een man als hij. Maar zoo’n oude geslepen patser, als die Djalil, liep er niet -gemakkelijk in; met zóó een moet men voorzichtig zijn. -</p> -<p>En òf hij reden had tot voorzichtigheid! Hij stond aan het hoofd van een uitgebreid -geheim genootschap; zij hielden vergaderingen in <i lang="ms">missigits</i>, zelfs <span class="pageNum" id="xd31e5066">[<a href="#xd31e5066">363</a>]</span>in de bosschen ’s nachts; zij hadden bergplaatsen van wapenen en oorlogsgewaden; zij -hadden al lang den „heiligen oorlog” gezworen tegen de <i>kafirs</i>; maar het was alles nog onrijp, hoofdzakelijk wijl ze geen geld hadden. Een enkele -onvoorzichtigheid en alles zou hier verloren gaan. -</p> -<p>„Indien het Gods wil is,” fluisterde de priester op zachten onderworpen toon, „zal -het Pa Djalil wèl gaan.” -</p> -<p>„Ik hoop het,” zei Aboe Bakar, „hij is altijd eerlijk en trouw geweest in onze zaken.” -</p> -<p>„Dan zal zijn belooning ook niet verloren raken. Ik vertrek met den eersten trein -morgenochtend. Zal ik ginder een woning voor u zoeken?” -</p> -<p>„Heel graag. Ik reken dezer dagen met Djalil af; dan heb ik nog enkel mijn huizen.” -</p> -<p>„Verkoop ze; trek u terug uit al die nietige dingen. Wat baten zij u? God zal hem -beloonen, die het land verlaat om <i>zijn</i> zaak te omhelzen.” -</p> -<p>Aboe Bakar mocht den <i lang="ms">penghoeloe</i> naar het station brengen. Tusschen de bedrijvigheid der beambten, <span class="pageNum" id="xd31e5083">[<a href="#xd31e5083">364</a>]</span>zaten de inlanders, die op reis moesten, op hun <i lang="ms">barang</i> of stonden ernaast op den gelen cementvloer van het perron; droomerig in den nog -vroegen morgen, keken zij voor zich uit met onverschillige gezichten, naar het rangeeren -van den trein; het haastig heen en weer gevlieg van de daarbij dienstdoende machine, -wier drukte en snelle geluiden zoo afstaken bij de algemeene kalmte der oostersche -omgeving. -</p> -<p>De <i lang="ms">penghoeloe</i> en Aboe Bakar verschenen in hun Arabische kleeding, en al de aandacht van het inlandsch -publiek was voor die statige mannen, zoo mooi gekleed en die in hun langzaam en deftig -opwandelen, veel hoogere wezens schenen, dan de weinige Europeanen in hun witte jasjes -hier en daar met elkaar pratend in nonchalante houding. -</p> -<p>Niemand had daar zoo’n sentiment voor, als Aboe Bakar; dàt deed hem zoo’n genoegen, -<i>die</i> soort van grootheid; dáár behoefde ’n mensch geen vreemde talen en geen wis- of andere -kunde’s voor te leeren op de schoolbanken; dáár had je <span class="pageNum" id="xd31e5098">[<a href="#xd31e5098">365</a>]</span>maar voor naar Mekka te gaan, wat uit den <i>koran</i> te leeren, en zich te kleeden. Maar daarvoor moest je hebben die rustige deftigheid -en die aangeboren superioriteit in houding en manieren, die hijzelf vond, dat hij -in hooge mate bezat. Behaaglijk zag hij rond over de hoofden, onder het praten met -den priester. -</p> -<p>„Dat de ijdelheid ons niet omtrent God bedriege; laat ons enkel dankbaar zijn,” zeide -deze. -</p> -<p>Daar had-je het weer! Wat was het toch een wonder! Het was, dacht Aboe Bakar, of de -priester iemands gedachten raadde. Het stemde hem onderworpen; hij nam afscheid met -de grootste eerbieds- en onderdanigheids-betuigingen, die de aandacht trokken der -inlanders en hen op een afstand even deden wachten, tot de heilige mannen gereed waren. -</p> -<p>Hij kreeg het druk na dien tijd; de afrekening met Djalil viel hem zeer mee, maar -duurde toch nogal lang; want die moest geld opnemen; hij had wel altijd veel verdiend, -zoo goed als Aboe Bakar, maar hij had een menigte dochters, en die <span class="pageNum" id="xd31e5106">[<a href="#xd31e5106">366</a>]</span>hadden weer veel zoons en dochters, en zij leefden allen van hem! -</p> -<p>Zijn huizen verkocht Aboe Bakar prachtig; voor veel meer, dan ze hem hadden gekost. -Maar met zijn pogingen om geld uit te geven, lukte het minder goed. Hij wou zijn zoon -bij een Europeesche familie in den kost doen, want dàt was nu eenmaal zijn idée: men -moest Hollandsch kunnen spreken, en dat kon men niet leeren, zooals het hoort, dan -in het huis van <i lang="fr">pur sang</i> Hollanders; maar de families, bij welke hij deed navragen, hadden bezwaren; zij wilden -hun eigen kinderen niet blootstellen aan het zedenbederf door zoo’n inlandschen jongen, -met wien ze als met ’n broer zouden omgaan; en de families die ervan gehoord hadden -en Aboe Bakar, den rijken <i lang="ms">hadji</i>, lieten polsen, die stonden hem niet aan. -</p> -<p>Dus vorderde hij niet. -</p> -<p>Voor Bram wou hij een aandeel koopen in een bestaande goede zaak, wat hij dacht dat -met geld altijd te doen was; maar de goede zaken bedankten <span class="pageNum" id="xd31e5119">[<a href="#xd31e5119">367</a>]</span>er tot zijn groote verwondering voor, wijl ze nooit, op zulk een manier, iemand verlangden -als deelgenoot, die volstrekt geen verstand van het vak had en weinig of geen administratieve -kennis; en van de zaken, die dat wèl wilden, die zelfs met brieven en bezoeken er -bij hem op aandrongen, zei Djalil, van al die dingen bijzonder op de hoogte, dat ze -<i lang="ms">boesoek</i> waren. Wat was dat lastig! -</p> -<div class="figure o2.136width"><img src="images/bottom4.png" alt="Ornament." width="93" height="53"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e5127">[<a href="#xd31e5127">368</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.17" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e519">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="ZEVENTIENDE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">ZEVENTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Wacht u voor zulke vrienden.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Met groote stappen liep Aboe Bakar een zonnig pad op, parallel met den grooten weg -naar de bovenstad; in de verte zag hij de woning van Bram; het nieuwe lichtroode pannendak -op het houten huis, hel in de zon afstekend tegen het dichte donkere groen van groote -mangaboomen op het erfje. Toen hij het hekje binnenstapte, zaten ze daar allen op -wipstoelen; Bram in slaapbroek en kabaai in een luierstoel. Een kapotte dos-à-dos -scheef overhellend stond terzij van het voorerf; het was de eenige stoffeering. -</p> -<p><i lang="ms">Njai Peraq</i> zag hem niet; een oogziekte had <span class="pageNum" id="xd31e5137">[<a href="#xd31e5137">369</a>]</span>haar ’t gezicht benomen; zij zat nu maar stil op de mat in het galerijtje over dag, -een enkel maal naar achter scharrelend, als ze wat eten wou of zoo. -</p> -<p>„<i lang="fr">Bonjour!</i>” riep Bram al uit de verte. „Hoe gaat het? Huizen verkocht, hè? Bom duiten verdiend, -ja? Je bent toch ’n gelukkige pisang! Ik wou, dat ik ook maar Mohammedaan was geworden!” -</p> -<p>„Het is nog niet te laat!” -</p> -<p>„Juist wel!” -</p> -<p>„Nooit, dan op het sterfbed,” zei Aboe Bakar met overtuiging. -</p> -<p>„Dat denk-je maar,” spotte Bram. „Neen, amice, daar komt nu niets meer van; toen was -toen en nu is nu.” -</p> -<p>„Weet-je, dat ik een landje heb gekocht?” -</p> -<p>„Dat heb ik gehoord.” -</p> -<p>„Ik ga er rustig wonen; uit de zaken heb ik me ook teruggetrokken.” -</p> -<p>Bram knikte; Pa Djalil had hem er alles van verteld. -</p> -<p>„Het geld voor moeder en voor jou heb ik in de bank gebracht.” -<span class="pageNum" id="xd31e5155">[<a href="#xd31e5155">370</a>]</span></p> -<p>„Waarom niet hier?” vroeg Bram, eenigszins geraakt door het onverholen wantrouwen. -</p> -<p>„Omdat het beter is; het is voor een jaar; elke maand kan-je het ontvangen voor moeder -en voor jou. Hoe gaat het in den laatsten tijd?” -</p> -<p>„Och, là là! Smerig volk, die dos-à-dos-voerders. Kerels zetten me geregeld af. Brengen -nooit thuis wat ze schuldig zijn. Altijd dit of dat.” -</p> -<p>„Hoeveel dos-à-dos heb-je nu?” -</p> -<p>„Drie, en twee karretjes; tien paarden in ’t geheel, als er een ziek is of een kerel -niet binnen, staat één voertuig stil.” -</p> -<p>„Ja … Dat heb je me onlangs ook geschreven … Er is dezer dagen paardenvendutie … Koop -er ’n paar bij.” -</p> -<p>„Kan niet, heb geen crediet,” riep Bram lachend; hij had zich die manier van spreken -tegenwoordig aangewend. „Als ik bied, zij roepen: „<i lang="ms">kontan</i>!” -</p> -<p>„Koop maar op mijn naam; ik zal een qualificatie geven.” -</p> -<p>„En de duiten?” -<span class="pageNum" id="xd31e5171">[<a href="#xd31e5171">371</a>]</span></p> -<p>Aboe Bakar lachte goedig. -</p> -<p>„Maak je niet bezorgd; wij zijn nog lang niet <i>quite</i>.” -</p> -<p>Daar zweeg Bram op; hij vond het altijd een pijnlijk onderwerp; het stond nu eenmaal -bij hem vast, dat het met de verdeeling der erfenis niet anders dan plichtmatig was -toegegaan onder hen als broers en zusters, dat Aboe Bakar hem nu hielp, vond hij heel -natuurlijk, hij zou het immers ook gedaan hebben, als de toestand andersom was geweest. -Maar wat hem hinderde was, dat Aboe Bakar volhardde in het idée bij die verdeeling -een aalmoes te hebben gekregen, welke hij nu moest teruggeven; dat hij hem, Bram, -meer beschouwde als een crediteur, dan als een broer. -</p> -<p>„Ik hoop, dat het je hier bevalt,” ging Aboe Bakar voort. -</p> -<p>„Hier in deze <i lang="ms">tampat</i>? Wis en waarachtig bevalt het me. Goeie boel hier. Lekker wonen, frisch en droog.” -</p> -<p>„Dat doet me pleizier. Ik bedacht te laat, dat ik <span class="pageNum" id="xd31e5186">[<a href="#xd31e5186">372</a>]</span>had vergeten daar eerst naar te informeeren. Het was dom van me.” -</p> -<p>„Wat informeeren?” vroeg Bram verwonderd. „Waarom?” -</p> -<p>„Ik heb ’t huisje en erf voor je gekocht.” -</p> -<p>„Voor mij gekocht?” vroegen Bram en diens inlandsche vrouw in één adem, maar in diverse -talen. -</p> -<p>Aboe Bakar knikte en stond op. -</p> -<p>„De akte van overdracht en de andere stukken krijg je morgen. Ik moet nu weg, want -ik heb meer te doen. Voor ik heenga, kom ik nog goeien dag zeggen. Ik hoop, dat je -veel geluk hier hebben mag. <i lang="ms">Slamat tinggal.</i>” -</p> -<p>Bram greep de zware hand in zijn magere knokken en kneep haar met kracht; ontroerd, -de tranen in de oogen, bleek en zenuwachtig. -</p> -<p>„Adam,” zei hij dringend, „geloof me, blijf hier; ga niet naar boven, ga niet naar -dat vervloekte land; ik heb een voorgevoel.” -</p> -<p>Maar Aboe Bakar schudde het donker baardig <span class="pageNum" id="xd31e5202">[<a href="#xd31e5202">373</a>]</span>hoofd, gekroond met den grooten witten tulband. -</p> -<p>„Gij wilt het goede beletten Bram, door kwaad te denken en te spreken van hen, die -ge niet eens kent. Als Mohammedaan zoudt ge het niet doen.” -</p> -<p>„Niet ken!” riep Bram opgewonden uit. „<i>Of</i> ik hem ken, dien …” -</p> -<p>Met de hand hield Aboe Bakar als het ware het scheldwoord terug, dat hij verwachtte -aan het adres van den <i lang="ms">penghoeloe</i>; hij vergiste zich in zoover, dat het geen banaal scheldwoord zou geweest zijn, doch -iets heel anders. -</p> -<p>Bram zelf schrikte ervan; bijna had hij iets verklapt, dat hij geheim moest houden. -De waarheid was, dat hij niet alleen een dos-à-dos-verhuurderij hield, maar soms ook -als spion in dienst was der politie; en nu was deze er juist achtergekomen, dat er -iets heel leelijks broeide in de streek, waar de <i lang="ms">penghoeloe</i> woonde, en dat die daarbij was betrokken, ja eigenlijk zoo wat aan het hoofd moest -staan. Hoever het zich uitstrekte wist het Bestuur nog niet, maar aan Bram was <span class="pageNum" id="xd31e5219">[<a href="#xd31e5219">374</a>]</span>ook iets ter onderzoek opgedragen, en daardoor was hij achter meer gekomen. -</p> -<p>„Enfin,” zei hij met een zucht, „ik hoop er voor jou het beste van; ik dank-je voor -je goedheid, en ik wensch je veel geluk.” -</p> -<p>Eerbiedig groetend boog Aboe Bakar voor zijn blinde moeder, en lang zat hij dichtbij -haar neergehurkt op de mat, zacht met haar sprekend, haar oude hand in de zijne, terwijl -de inlandsche wederhelft van Bram door allerlei joolgezichten tegen hem te trekken, -stil haar vreugde vertolkte over het nu in eigendom hebben van hun huisje. -</p> -<p>Toen hij naar huis terugliep, denzelfden weg dien hij vroeger was gegaan, had hij -een groot verlangen; hij wou, dat hij al buiten zat, uit de <i lang="ms">soesah</i> van het opbreken en verhuizen; hij moest erkennen, dat Minah, zoo slordig en vuil -ze geworden was, goede diensten deed; Dailah.… <i lang="ms">kasian</i>, dacht hij. Neen, zij werkte niet; daar was geen quaestie van; hij had het ook niet -willen hebben; de <i lang="ms">penghoeloe</i> had hem wel gewaarschuwd niet toe <span class="pageNum" id="xd31e5234">[<a href="#xd31e5234">375</a>]</span>te geven aan zijn groote liefde voor zijn tweede vrouw; en hij had ook wel getracht -matiger te zijn—maar dan kon zij hem met haar groote zwarte oogen zoo vreemd aankijken; -eens zelfs had ze gepruild, als een kind; en gezegd, dat hij niet meer van haar hield, -dat hij maar naar Minah moest gaan of een andere vrouw nemen; toen was hij bij haar -gaan zitten, den arm om haar zacht, lenig lichaam; zijn oogen had hij laten gaan langs -de zachtgolvende lijn van haar mooien haast blanken hals naar de fijne schoudertjes -en de opglooiende buste; zijn krachtig lichaam, trillend van begeerte, was tegenover -zijn zwak willen direct de baas geworden en.… gebleven. -</p> -<p><span id="xd31e5238"></span>Neen, Dailah moest niet arbeiden; zich niet vermoeien. Hij zocht geen andere aardsche -genietingen; hij kon, zoo dacht hij, leven in matigheid en zonder buitensporigheden, -zich wijdend, zooals hij tot nu toe deed, aan zijn zaken en den godsdienst, of wel, -zooals hij nu voornemens was, aan den godsdienst alleen; maar die eenige, hem dan -<span class="pageNum" id="xd31e5240">[<a href="#xd31e5240">376</a>]</span>toch wettig geoorloofde levensvreugd kon hij niet ontberen; dàt zou hem te machtig -zijn. -</p> -<p>Thuis vond hij tot zijn verwondering Djalil bezig den boel te beredderen, alsof het -voor hemzelf was; hij had een soort inventaris gemaakt van de meubelen. -</p> -<p>„Laten we het maar taxeeren,” zei hij, „dan neem ik het van je over.” -</p> -<p>„Wat wil je ermee doen?” -</p> -<p>„Och, er zijn er bij mij zooveel, die van alles noodig hebben, en er komen er altijd -bij. Nu gaat weer een kleinzoon van me trouwen.” -</p> -<p>„Heel graag; taxeer ’t maar zelf; zooals je doet is het goed.” -</p> -<p>„Ik heb leege kisten laten brengen en ben aan het pakken gegaan; jullie schoot niet -op.” -</p> -<p>De oude mandoer was bij den veekooper weer bovengekomen; hij kon het niet aanzien, -dat er zoo op de inlandsche manier met den boel werd omgesprongen; dáárvoor had hij -te lang in een Europeesche toko gewerkt. -<span class="pageNum" id="xd31e5250">[<a href="#xd31e5250">377</a>]</span></p> -<p>Aboe Bakar stond er werkeloos bij, met verbazing toeziende, hoe netjes Djalil alles -<i>boenkoesde</i>; met hoeveel tact hij de kisten pakte, zoodat er niets kon schudden of breken. En -verlegen met zijn eigen hulpeloosheid, liep Aboe Bakar telkens eens links en rechts, -als een August de Domme aandragend, wat voor ’t moment niet noodig was, uit de enkele -zucht om er niet zoo heelemaal voor niets bij te staan. -</p> -<p>Het was een nare tijd; hij dankte God, toen er een eind aan was, en hij uit de voorgalerij -zijner nieuwe landelijke woning, die voor zijn rekening de <i lang="ms">penghoeloe</i> heel aardig had ingericht, op de balustrade leunend genoot van het frissche berggezicht -vol schilderachtige afwisseling. -</p> -<div class="figure o2.146width"><img src="images/bottom4.png" alt="Ornament." width="93" height="53"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e5263">[<a href="#xd31e5263">378</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.18" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e528">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top1.png" alt="ACHTTIENDE HOOFDSTUK." width="544" height="82"></div> -<h2 class="label">ACHTTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Toenadering tusschen de vrouwen.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Zacht ruischte de rivier aan in een klein grijs gewriemel van golfjes, brekend op, -glijdend over de uit haar ondiepe bedding opstekende rolsteenen; de oever omzoomd -met het groote donkergroene blad der lage pisangs, het bruinig grauw der atappen daken -er doorheen kijkend, de slanke gladde stammen der klapperboomen erboven uit, zwaaiend -in den wind het hard geglinster hunner bladkronen; en daarachter tegen het sterk ophellend -terrein, een dicht bosch van allerlei boomen, aanplant en wild hout, in veelvuldige -nuances van eenzelfde kleur,—een reusachtige symfonie van groen; <span class="pageNum" id="xd31e5270">[<a href="#xd31e5270">379</a>]</span>hier en daar, als ertusschen geslagen, stukjes <i lang="ms">bibit-sawah</i>, heel teer, bij geel af; en op den achtergrond de zware donkere massa van het gebergte, -te veraf al voor het merken van schakeeringen; te dichtbij voor het blauwschijnen; -een sombere muur van grillig dessin met opkomende en verdwijnende strepen invallend -licht; de breede kroonlijst van toppen in massale slingerlijnen, als gesneden uit -de blauwe lucht. -</p> -<p>Aboe Bakar zag het zoo niet; hij onderging alleen de stemming van het geheel en dat, -vond hij, deed hem goed, maakte hem zoo rustig en kalm, als hij bij voorkeur was; -dreef elke gedachte aan zaken en gewone dingen weg uit zijn hoofd; het weinigje leven -en bedrijf der inlanders in de rivier hinderde hem haast; dat was weer het alledaagsche -mierenwerk; de mannen, drie, vier achtereen, langzaam en voorzichtig, voetje voor -voetje goederen pikollend van den eenen oever naar den anderen, de vrouwen kleeren -wasschend, het natte goed slaande op de rolsteenen; mannen, vrouwen <span class="pageNum" id="xd31e5277">[<a href="#xd31e5277">380</a>]</span>en kinderen zich badend en hun behoefte doende alles in denzelfden stroom levend water; -hier en daar een kleurige <i lang="ms">kain</i>, als de eenige brekende punten in de groote omgeving van zachte tinten. -</p> -<p>Een hooge gil, hevig uit boven alles, de lucht vullend met schel geluid, in echo’s -teruggeworpen door het gebergte, deed Aboe Bakar opschrikken uit zijn droomerig soesen; -in de richting, die hij uitkeek, pluimde een driftig wolkje op boven het gebladerte, -snel vervliegend; een witte wegwaaiende veer; door de openingen in het groen flikkerde, -voortschietend, het blinkend koper der machine, de glimmende verfstrepen der wagens; -grommend en brommend als een vertoornd dier, joeg in groote bochten de trein over -de kronkelende berglijn. -</p> -<p>Om den hoek zijner nieuwe woning over het smalle omloopende pad kwam hem de <i lang="ms">penghoeloe</i> verwelkomen; hij stond ook even stil, omkijkend naar den trein. -</p> -<p>„Het is toch mooi,” zei Aboe Bakar, hier ineens <span class="pageNum" id="xd31e5290">[<a href="#xd31e5290">381</a>]</span>getroffen door iets, wat hij altijd had gehouden voor de meest eenvoudige en alledaagsche -zaak ter wereld. -</p> -<p>De <i lang="ms">penghoeloe</i> knikte. -</p> -<p>„Ja, het <i>is</i> heel mooi,” gaf hij toe; „maar toen het er niet was, en dàt ook niet,” wijzend op -de telegraafdraden, „vond <i>ik</i> het er niet minder om.” -</p> -<p>Aboe Bakar begreep het niet. Waarom was het evengoed zonder spoorweg en telegraaf -als met? Maar hij vroeg er niet naar, en de <i lang="ms">penghoeloe</i> zei niets; daar had hij zijn goede redenen voor; hij toch schreef het toe aan dien -spoorweg en die telegraaf, dat de onderdanigheid bij den inlander eruit ging, en dat -niets meer geheim bleef; hij had in doodsangst gezeten, toen hij gehoord had, dat -het door hem op touw gezette complot zoo wat ontdekt was; hij had bespeurd, dat men -er hem op aankeek op „het kantoor,”—dat alles deden die spoorweg en die telegraaf. -Mocht Allah hen vernietigen! -</p> -<p>Hij gaf zijn plan niet op; een jaartje uitstel was <span class="pageNum" id="xd31e5310">[<a href="#xd31e5310">382</a>]</span>geen afstel. Daarbij moest hij geld hebben, en dat had hij niet. Dat was ook al de -schuld van die nieuwigheden; opkoopers van nog te veld staand gewas scharrelden overal -rond, en nauwelijks was de <i lang="ms">padi</i> van het veld, of <i>rrrt</i>! weg was het grootste deel; vroeger was er voor een man als hij nog altijd wat te -halen bij de bevolking,—tegenwoordig zat er geen wol meer aan; men kon even goed probeeren -een klapperdop te scheren! -</p> -<p>Zoo dacht hij, langzaam voortschrijdend, over die zegeningen der beschaving, en nog, -toen Aboe Bakar hem begroette, en ook terwijl deze hem vertelde van zijn laatste dagen -te Batavia, zijn vertrek en de reis, luisterde hij maar met ’n half oor. -</p> -<p>Toen schudde de <i lang="ms">penghoeloe</i> het hoofd met ’n paar rukjes, als om zich van zijn eigen gedachten te bevrijden, -en levendig begon hij mee te praten over zaken; stukje voor beetje haalde hij eruit, -wat hij hebben wilde, en toen hij van zijn stoel opstond, wist hij ten naasten bij, -hoe zwaar Aboe Bakar woog. -<span class="pageNum" id="xd31e5324">[<a href="#xd31e5324">383</a>]</span></p> -<p>„De zon staat reeds hoog,” zei hij, opziende naar de lucht, deels bedekt met kleine -witte wolkjes, die zich om den bergkam vereenigden tot een vervaarlijk groote dampkroon. -</p> -<p>„Wij moeten denken aan het gebed; het wordt tijd voor den <i lang="ms">tlohor</i>.” -</p> -<p>„Waar?” vroeg Aboe Bakar. -</p> -<p>De <i lang="ms">penghoeloe</i> strekte den langen, mageren arm uit: -</p> -<p>„Ginder achter die klappers in mijn kleine <i lang="ms">missigit</i>. Ga mee.” -</p> -<p>Niets deed Aboe Bakar liever; hij zou heel druk naar het bedehuis gaan, stelde hij -zich voor, dan zou hij spoedig een geloovige zijn, zooals hij wenschte er een te worden; -hij was reeds aan zijn voorhoofd geteekend, door de aanraking in ’t gebed met den -grond. En deze zijn lust was koren op des <i lang="ms">penghoeloe’s</i> molen; hij nam hem mee naar zijn huis, of hij bezocht hem, en dan baden zij samen -en zaten tot laat in den nacht zacht en met overtuiging te spreken over den <i>koran</i>, de <i lang="ms">soerah’s</i>, de <span class="pageNum" id="xd31e5352">[<a href="#xd31e5352">384</a>]</span><i lang="ms">ajats</i> en de <i lang="ms">djoet</i>; en de heilige nachten brachten zij met <i lang="ms">modins</i> en anderen heelemaal biddende door. -</p> -<p>Het hypnotiseerde Aboe Bakar meer en meer; hij veranderde van gewoonten; at en dronk -weinig; werd magerder, sprak minder, was meer in zichzelven gekeerd, bemoeide zich -minder met zijn huisgezin. En wat het sterkste was: er kwam verkoeling in zijn liefde -voor Dailah; zij, den ganschen dag luierend binnenshuis in haar eigen vertrekken; -zag met verbazing, hoe zich bij Aboe Bakar een metamorphose ontwikkelde, niet bevorderlijk -voor haar huwelijksgeluk; zijn huid werd geler en tanig, en hij had zijn baard kort -geknipt met een langen sik, wat hem foeileelijk stond<span class="corr" id="xd31e5365" title="Niet in bron">.</span> -</p> -<p>Er kwam ’n beetje toenadering tusschen haar en Minah; die had Dailah ook zeer verbaasd; -die was integendeel heelemaal opgeknapt in het binnenland, en scheen nu niet meer -zulk een hekel te hebben aan haar opvolgster. -</p> -<p>„Waarom ga je ook de deur niet eens uit?” vroeg Minah op een ochtend. -<span class="pageNum" id="xd31e5370">[<a href="#xd31e5370">385</a>]</span></p> -<p>„Ik ben het niet gewoon.” -</p> -<p>„Het is lekker buiten.” -</p> -<p>„Koud, ja?” -</p> -<p>„Gekheid; het is heel lekker. En dan, het is gezellig; je ziet nog wat, en je ontmoet -menschen.” -</p> -<p>„Spreek je met anderen?” vroeg Dailah nieuwsgierig. Zij had sedert ze Aboe Bakar’s -vrouw was, nog met geen enkelen vreemden man gesproken. -</p> -<p>Minah lachte hoonend. -</p> -<p>„Natuurlijk; waarom niet? <i>Ik</i> kan dat best doen; ik ben oud en leelijk.” -</p> -<p>Oplettend keek Dailah haar aan. -</p> -<p>„Je bent niet oud en je bent niet leelijk.” -</p> -<p>„<i>Ouah!</i>” riep Minah hoog uit, met een blijkbaar pleizier. -</p> -<p>„<i lang="ms">Betoel</i> niet; de lucht hier is zeker goed voor je; ik vind je met elken dag jonger en knapper.” -</p> -<p>De dochter van den <i lang="ms">mantri</i> op een kustplaats buiten, richtte zich op; zij was flink gebouwd en sterk; de zorg, -die ze in den laatsten tijd aan haar toilet besteedde en haar reinheid nu, ineens, -<span class="pageNum" id="xd31e5399">[<a href="#xd31e5399">386</a>]</span>zoo afstekend tegenover haar vuilheid der laatste jaren, hadden haar opgeknapt; het -dikke zwarte haar zat onberispelijk; zij was goed gewasschen met zeep; zij droeg propere -en net gemaakte baadjes en mooie <i lang="ms">kains</i>; zij zag neer op de andere, die achterover lag op de slaapmat, ongebaad nog en ongekamd, -met verveling en vermoeidheid in de trekken en gemis aan kracht in de weeke blankheid -van haar slap vleesch. -</p> -<p>En, als vrouwen, voelden ze heel goed, dat er iets was, waardoor de een er nu weer -bovenop kwam, terwijl de andere bezig was onder te gaan. -</p> -<p>„Ik zie hem tegenwoordig maar zelden,” zei Dailah landerig. -</p> -<p>„Sta op, ga baden, kleed-je aan, en ga met me mee naar de <i lang="ms">passar</i>,” drong Minah aan. -</p> -<p>Maar Dailah wou niet. -</p> -<p>„Ik ben te lui,” zei ze. -</p> -<div class="figure o2.155width"><img src="images/bottom1.png" alt="Ornament." width="55" height="30"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e5417">[<a href="#xd31e5417">387</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.19" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e537">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top1.png" alt="NEGENTIENDE HOOFDSTUK." width="544" height="82"></div> -<h2 class="label">NEGENTIENDE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Minah op een verboden weg.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Minah drong niet verder aan dien dag; zij ging alleen naar den <i lang="ms">passar</i>, die vrij druk was; zij bekeek van alles, bevoelde alle <i lang="ms">kains</i> en <i lang="ms">batiks</i>, nam alle galanterie-waren in de hand, rook aan alle vruchten om zich te overtuigen, -dat ze gerijpt waren aan den boom; snoepte gesuikerde tamarinde; dronk een glas stroop -met <i lang="ms">selassie</i>; zond haar dienstbode naar huis met wat zij gekocht had en liep zelf den anderen -kant uit. -</p> -<p>Door een deurtje in een hooge pagger kwam ze op een achtererf vol van allerlei bamboezen -opstandjes met <i lang="ms">atap</i> gedekt; de weinige tusschenruimte <span class="pageNum" id="xd31e5441">[<a href="#xd31e5441">388</a>]</span>door pisangboomen nog grootendeels versperd; hanen en kippen kakelden er in koor; -een jonge geit rukkend aan het touw, waarmee ze was vastgebonden, blaatte aanhoudend -in klagelijk schel <i lang="fr">timbre</i>; een dik erg bruin kind, met niets aan dan bloedkoralen armbandjes, zat, verlaten, -op een <i lang="ms">baleh-baleh</i> allerjammerlijkst te schreeuwen, tot de adem stokte, het een oogenblik stil was, -en daarna opnieuw begon; een lauwe geur van plantaardigen afval steeg op uit de in -den grond gegraven geulen tot waterafvoer: ’t was het achtererf van den <i lang="ms">penghoeloe</i>. -</p> -<p>Minah liep over de smalle wegjes naar het hoofdgebouw; aan dien kant waren de vrouwenvertrekken; -het houten huis, oud, bruinrood geverfd, aangedonkerd door den tijd, met zwarte lijsten -om deur en vensters, grijs van stof en spinneweb, had iets sombers, door de onzindelijkheid -verhoogd. De meubels waren ook zoo. Voor de deuropening, dicht, een donkerrood, helgeel -gebloemd gordijn, frisch en nieuw uitziend, scherp <span class="pageNum" id="xd31e5454">[<a href="#xd31e5454">389</a>]</span>afstekend bij het geheel; tafel, stoelen, banken en kasten oud, donker van vroeger -japansch lakwerk, vol vegen en plekken van afgebrokkeld belegsel, de eens vergulde -randjes in flauwe grijsgele streepjes nog maar zichtbaar hier en daar; verder eraf; -de overtrekken der divans met vlekken en scheuren, verschoten en vies. -</p> -<p>Maar er werd gelachen; er was vroolijkheid; de vrouwen deden wat zij wilden; ze waren -opgewekt; ze hielden van een pretje; en de <i lang="ms">penghoeloe</i> had er zelfs niets tegen, dat mindere priesters en jonge <i lang="ms">santri’s</i> een praatje kwamen maken in de vrouwenvertrekken, mits zij van de familie waren, -en dat waren ze allicht, als het goed werd uitgerekend. -</p> -<p>Minah had er haar eerste bezoek gebracht, en de vrouwen waren ook eens bij haar geweest. -Sedert kwam zij er geregeld, bracht gewoonlijk wat lekkers te snoepen mee, en was -eerst wel verwonderd over de mate van vrijheid en zelfs van zekere ongegeneerdheid -in de woning van den <span class="pageNum" id="xd31e5466">[<a href="#xd31e5466">390</a>]</span>buitenshuis zoo ongenaakbaren, heiligen man, maar vond het heel pleizierig; veel te -aangenaam om er iets van te zeggen. -</p> -<p>Zij was al heel gauw een vriendin geworden; zij had er een jongen man ontmoet, heel -fijn van uiterlijk, met een klein zwart kneveltje en een scherp belijnd adellijk javaansch -profiel; van de familie van den <i lang="ms">penghoeloe</i>; hij had haar aardigheden gezegd, niet banaal zoo maar, maar in een bloementaal, -die eigenlijk vruchtentaal was, want hij had allerlei vleiende zinspelingen gemaakt -op heerlijk ooft. Zij had hem dan aangekeken met blikken van: hou-je-me-voor-den-mal, -of: wat-denk-je-wel-van-me; maar ze was er erg gelukkig mee, niet verwend in haar -huwelijk! -</p> -<p>Nu was ze <i lang="ms">betoel</i> verliefd, en het speet haar erg, dat de jonge man niet present was. -</p> -<p>„Komt die andere niet eens mee?” vroeg een der vrouwen, bezig een kindermond te vullen -met groote proppen rijst met pisang en die met den duim verder naar binnen te werken, -het keelgat door. -<span class="pageNum" id="xd31e5480">[<a href="#xd31e5480">391</a>]</span></p> -<p>„Ze zegt dat ze te lui is,” zei Minah. -</p> -<p>Daar moesten ze om lachen. -</p> -<p>„Is ze vervelend?” -</p> -<p>Minah haalde de schouders op. -</p> -<p>„Wij spreken niet veel.” -</p> -<p>„Neen, dat zei je laatst. Hoe is het mogelijk, dat vrouwen van één man niet met elkaar -omgaan! Met wie moet men anders omgaan.” -</p> -<p>„Ja, ik zie het ook in nu. Ik ben wel gek geweest.… <i lang="ms">soedah</i>.” -</p> -<p>„Was het jouw schuld.” -</p> -<p>„Dat was het. Verbeeld-je, dat ik boos was, omdat er een bijkwam!” -</p> -<p>Het was, vonden ze, een gek idée; een tweede vrouw beteekende in een Mohammedaansch -gezin voor de eerste gezelschap, aanspraak en hulp desnoods; bovendien nog ontheffing -van veel verplichtingen tegenover een meestal reeds vervelend geworden man. -</p> -<p>„Het zal wel niet zoo blijven,” meende een der vrouwen met een wijs gezicht. -<span class="pageNum" id="xd31e5498">[<a href="#xd31e5498">392</a>]</span></p> -<p>„Het is al niet meer zoo.” -</p> -<p>„Al lang?” -</p> -<p>Aarzelend zei Minah: -</p> -<p>„’n Beetje lang, ’n beetje kort.… Ik behandel haar goed, maar ze is boos op <i>hem</i>; hij schijnt haar te vergeten tegenwoordig.” -</p> -<p>„En u?” -</p> -<p>„O mij.… het is om te lachen. Ik geloof, dat hij mijn broer is.” -</p> -<p>Ze schaterden het ook werkelijk uit van den lach; de moeder, die haar kind volpropte, -rolde over den ouden divan van pleizier, de sarong hoog op, wat Minah hinderlijk ongepast -vond. Zij wist wel, dat men hier zoo nauw niet keek. Nu praatten ze verder over den -<i lang="ms">passar</i>, en wat verder onbeduidend was, met groot maleisch gerabbel, keelgeluid en heel veel -mimiek en gestes, de monden onder het praten wijd open, rood van binnen door de <i lang="ms">sirih</i>, die als omdroop tusschen de afgevijlde zwart gemaakte tanden. -</p> -<p>Toen het gordijn werd weggeschoven en de jonge <span class="pageNum" id="xd31e5519">[<a href="#xd31e5519">393</a>]</span>man, die Minah het hof had gemaakt, met een zacht <i lang="ms">salam</i> binnenkwam, zwegen ze ineens, veegden de monden af aan de <i lang="ms">slendangs</i>; de plooien der <i lang="ms">kains</i> neerslaand met de hand, de baadjes recht trekkend. -</p> -<p>Hij had het heel gauw weer uitsluitend tegen Minah, die allerlei kleine airtjes aannam -en zich zooveel mogelijk aanstelde als een preutsch jong meisje, dat ’t hof wordt -gemaakt; de vrouwen van den <i lang="ms">penghoeloe</i> vonden het bespottelijk; zij knepen elkaar in de dijen van pleizier over zoo’n gekkin! -</p> -<p>„Hij is aardig, ja?” vroeg de een, toen de aanbidder weg was. -</p> -<p>Minah glimlachte even, de oogen neergeslagen; ze zei eerst niets; daarop werd haar -gezicht heel donker. -</p> -<p>„Wat kan het mij schelen; ik ben immers de vrouw van.…” -</p> -<p>„De zuster,” verbeterde de andere lachend, en Minah, denkend aan wat ze zelf had gezegd, -lachte mee tegen wil en dank. -<span class="pageNum" id="xd31e5541">[<a href="#xd31e5541">394</a>]</span></p> -<p>„Kan je niet weg van Aboe Bakar?” -</p> -<p>„Hoe zou ik kunnen.” -</p> -<p>„Maak ruzie; scheld hem uit en de andere ook.” -</p> -<p>„Dan slaat hij.” -</p> -<p>„O zoo, slaat hij dan; neen, dat is iets anders. Wil ik.…” -</p> -<p>De vrouw keek haar lotgenoot in den priesterlijken echt eens aan, en krabde zich het -hoofd; de andere scheen haar gedachten te raden; zij knikte langzaam en herhaaldelijk. -</p> -<p>„Ik geloof, dat het goed is.” -</p> -<p>„Wat?” vroeg Minah, nieuwsgierig. -</p> -<p>„Als wij er den <i lang="ms">penghoeloe</i> eens over spraken.” -</p> -<p>„Zou je dat durven?” vroeg Minah, vervuld van ontzag en vrees voor den heiligen man. -</p> -<p>Daar moesten ze weer om lachen. Het was ook wat! Ze durfden wel heel andere dingen. -</p> -<p>De <i lang="ms">penghoeloe</i> was eerst heel nijdig, toen ze hem erover spraken; in zijn kamer, waar alles even -oud en vuil was als bij de vrouwen, werd toch <span class="pageNum" id="xd31e5563">[<a href="#xd31e5563">395</a>]</span>nog min of meer de hand gehouden aan eenig vertoon door mooie matten en ander vlechtwerk, -door heel aardige snuisterijen in hard donker palmboomenhout met lichte vlekjes en -streepjes als amandelkoek van binnen. Hij bad machinaal en hanteerde de <i lang="ms">tasbih</i> als een oude Europeesche vrouw de breikous, zonder eraan te denken; dan <i>pikirde</i> hij over heel andere wereldsche dingen, daarbij naar het uiterlijk verzonken in het -gebed; en dan had hij altijd het land en was boos, als ze hem kwamen storen. Ze deden -het toch; zij trokken zich niet veel aan van het humeur van den ouden geitensik! -</p> -<p>Ditmaal wekte het zijn hooge belangstelling. Hij had Aboe Bakar al aardig bewerkt; -die was nu vroom tot vervelens toe; ook voor hem; die had zelfs erover gesproken niet -meer naar de <i lang="ms">missigit</i> te gaan, maar altijd liever hetzij in afzondering, dan wel met den <i lang="ms">penghoeloe</i> samen te bidden. Het oogenblik om hem terdege te bewerken naderde. -<span class="pageNum" id="xd31e5578">[<a href="#xd31e5578">396</a>]</span></p> -<p>„Ik zal zien, ik zal zien,” zei hij tegen zijn vrouwen. „Ga nu heen, ik moet er toch -nog over denken.” -</p> -<p>„Doe je het gauw?” vroeg de een. -</p> -<p>„Dat weet ik niet; het hangt ervan af; misschien heb ik de vrouw nog noodig en jullie -ook; er is geen haast bij; in het geheel niet; alles moet wachten tot ik gereed ben.” -</p> -<p>Toen ze weg waren, glimlachte hij; het was reeds een groote stap, dat die door Aboe -Bakar als het ware verlaten vrouw, die in huis werd geduld omdat het niet anders ging, -maar waarmee hij geen omgang had hoegenaamd, erin was geloopen en grifweg verliefd -raakte op den persoon, dien de <i lang="ms">penghoeloe</i> op haar had afgezonden. Niet dat hij eraan had getwijfeld,—maar het was toch altijd -goed zekerheid te hebben. -</p> -<div class="figure o2.165width"><img src="images/bottom1.png" alt="Ornament." width="55" height="30"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e5590">[<a href="#xd31e5590">397</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.20" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e546">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top3.png" alt="TWINTIGSTE HOOFDSTUK." width="547" height="82"></div> -<h2 class="label">TWINTIGSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Aboe Bakars ondergang voorbereid.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het was Vrijdag toen de <i lang="ms">penghoeloe</i> met Aboe Bakar uit de <i lang="ms">missigit</i> kwam; hij was de talrijke en fanatieke mannen, die in hun beste plunje gestoken, -het bijna te kleine bedehuis vulden, vóórgegaan in het gebed; hij had heel mooi gepreekt -over de rijkdommen, die de menschen slechts in verzoeking brengen; die men niet mag -begeeren; die tot hoogmoed brengen en waarvan het bezit niet zoo goed en voordeelig -is, als de genade en de barmhartigheid van <i lang="ms">toean Allah</i>; hij had betoogd, dat men zijn rijkdommen moest besteden op den weg Gods, om te worden -gelijk een graankorrel, <span class="pageNum" id="xd31e5606">[<a href="#xd31e5606">398</a>]</span>die zeven halmen voortbrengt, waarvan ieder honderd korrels bevat.…. -</p> -<p>De mannen hadden aandachtig geluisterd, schoon het in geen hunner ook maar één oogenblik -was opgekomen nu iets anders te doen met zijn geld, dan wat hij totnogtoe er altijd -mee had gedaan. Op Aboe Bakar had het een diepen indruk gemaakt. -</p> -<p>„Ik begrijp niet hoe men doen moet,” zei hij, toen ze het met vruchtboomen beschaduwde -koele pad afliepen naar den zonnigen weg vol grijs stof. -</p> -<p>„Men moet erover nadenken,” antwoordde de <i lang="ms">penghoeloe</i>, die zich vooral niet wilde overhaasten. -</p> -<p>Na een oogenblik zwijgend te hebben doorgestapt onder het gefladder hunner lange gewaden -in den wind, de <i lang="ms">penghoeloe</i> in zwart met donkerrood, de andere in blauw met wit gevoerd en afgezet, vroeg Aboe -Bakar: -</p> -<p>„Wat hebt <i>gij</i> gedaan?” -</p> -<p>„Ik deed wat wij, priesters, allen doen, en wat ook veel andere vrome menschen doen: -ik heb <span class="pageNum" id="xd31e5626">[<a href="#xd31e5626">399</a>]</span>mijn geld gestort bij de <i lang="ms">djakat</i> en de <i lang="ms">pitra</i> en de andere opbrengsten der geestelijkheid.” -</p> -<p>„Kan ik het ook doen?” -</p> -<p>„Het kan; waarom zou het niet?” -</p> -<p>Onder de neergeslagen oogleden en de borstelige wenkbrauwen van den <i lang="ms">penghoeloe</i> schitterden de oogen van vreugde. Het ging zoo mooi! En juist nu hij zooveel noodig -had, terwijl de priesterkas zoo leeg was als een uitgeholde klapperdop! -</p> -<p>’s Nachts kon Aboe Bakar zijn gedachten niet wegwerken; hij ging naar buiten, naar -de rivier, waar hij een klein houten paviljoentje had laten bouwen, om in volkomen -afzondering te bidden; hij boog zich neer op de knieën, het voorhoofd op den grond, -de handen uitgestrekt; hij bad alleen en vurig tegen de inblazing der duivelen; tegen -de booze geesten. -</p> -<p>Het hielp niet; telkens als hij weer zijn conscientie onderzocht, vond hij vrees en -wantrouwen op den bodem zijner gedachten; het was als woeien zij op in zijn hoofd. -<span class="pageNum" id="xd31e5645">[<a href="#xd31e5645">400</a>]</span></p> -<p>Dàt was de duivel in hem, dacht hij; de oude aan het persoonlijk bezit van geld en -goed gehechte mensch; de Adam, die hij eens geweest was. -</p> -<p>Hij moest zijn geld storten in de <span class="corr" id="xd31e5649" title="Bron: penghoeloekas"><i lang="ms">penghoeloe</i>-kas</span>, dus trachtte hij zich te suggereeren; hij <i>moest</i> het afgeven zonder eenig bewijs van ontvangst, geheel te goeder trouw; hij <i>moest</i> het daar gedeponeerd laten, behoudens, dat hij er altijd van kon nemen, wat hij noodig -had voor zijn behoeften of zijn genoegens. Maar of hij zich dit al opdrong, en of -hij al trachtte zich tegen zichzelven op te hitsen en zich een nietswaardige te schelden,—het -baatte niet; <span class="asc">HET</span> wilde hem niet verlaten; <span class="asc">HET</span> zat hem in de keel als een brok, dien hij niet kon doorslikken; <span class="asc">HET</span> behaalde voor dien nacht de overwinning. -</p> -<p>Mistroostig en ontstemd, moede en slaperig ging hij naar huis, toen reeds de <i lang="ms">koetjitja</i> haar eerste tonen opzond in den aanbrekenden dag; zacht sloop hij binnen; alles sliep -nog in luie onverschilligheid. Hij opende zijn groote geldkist; het <span class="pageNum" id="xd31e5678">[<a href="#xd31e5678">401</a>]</span>zware ijzeren deksel opbeurend tot de steunveeren uitsprongen; daar lagen zijn schatten; -daar lagen de pakjes bankpapier, de zakken sovereigns, gouden tientjes, rijksdaalders -en guldens. -</p> -<p>En dat <i>moest</i> hij afgeven aan een ander, om het nimmermeer zóó in zijn schoon geheel terug te zien.… -Zuchtend sloot hij de kist met de drie sleutels, die hij in een afzonderlijken ring -aan den gordel droeg. Wat had een mensch toch zwaren strijd! -</p> -<p>Het viel den <i lang="ms">penghoeloe</i> tegen, dat Aboe Bakar niet weer begon over het geld; hij wilde niets vragen; dàt -was de verkeerde weg; dàt zou den patiënt wellicht wantrouwend maken en afschrikken; -die was wel een dom koebeest, dacht de priester, maar hij had toch lang onder de <i lang="ms">blanda’s</i> verkeerd; was zelf er een geweest en in sommige opzichten wellicht <i>pinterder</i>, dan men zou vermoeden. -</p> -<p>Thuis liep hij ’t vrouwenkwartier binnen. -</p> -<p>„Komt Aboe Bakar’s vrouw vandaag?” -</p> -<p>„Misschien,” zei een der zijne. -<span class="pageNum" id="xd31e5698">[<a href="#xd31e5698">402</a>]</span></p> -<p>„Speelt zij met jullie?” -</p> -<p>Algemeen protest. Neen, zij speelden nooit. Dàt moest hij niet van haar denken. <i lang="ms">Brani soempah</i>, geen kaartspel. -</p> -<p>Hij moest erom lachen. Wat konden die vrouwen toch prachtig liegen! Maar hij trok -een boos gezicht en riep luid, stampend met den voet op den vloer: -</p> -<p>„Dat de leugenaars vergaan! Het is slecht elkaars bezittingen af te nemen door woeker -en dobbelspel; het is altijd slecht te liegen. Als vrouwen voornamelijk spelen voor -haar genoegen, waarvoor moeten zij dan liegen tegen haar man?” -</p> -<p>Hij had er haar dozijnen standjes over gemaakt vroeger, als zij door het dobbelen -in schulden waren geraakt. Nu hij zoo veranderd scheen, begrepen zij dat de wind uit -een anderen hoek woei. -</p> -<p>„Maar wij hebben toch nooit kaart gespeeld met Minah van Aboe Bakar.” -</p> -<p>„Doe het dan.” -</p> -<p>„Als zij wil.” -</p> -<p>Hij grinnikte, trekkend aan zijn sik. -<span class="pageNum" id="xd31e5714">[<a href="#xd31e5714">403</a>]</span></p> -<p>„Heeft een mensch een wil? En wat zal een vrouw hebben?” -</p> -<p>„Nu, en <i>als</i> zij dan wil.” -</p> -<p>„Vraag het haar; het is een verstrooiing. Laat zij de tweede vrouw ook meebrengen.” -</p> -<p>„Hier in huis?” vroegen beiden verbaasd. -</p> -<p>Daar werd hij <i lang="ms">betoel</i> boos om. -</p> -<p>„Jullie bent gek. Mijn huis is dat van een <i lang="ms">imaam</i> en geen speelhol. Gaat met die vrouwen, waar je altijd gaat. Laat haar winnen een -paar dagen.” -</p> -<p>Nu begrepen zij het; dáár had de oude iets mee voor; maar zij dachten er niet aan -er verder naar te vragen. Wat kon het haar schelen! Zij hadden nu de vrijheid bij -een inlandsche vrouw, die stilletjes een dobbelhuis hield, te gaan spelen. Dàt was -al pleizier genoeg. -</p> -<p>Met Minah ging het erg gemakkelijk. Toen ze ’s middags na het eerste partijtje vrij -laat thuis kwam, had ze gewonnen; zij liet het geld zien aan Dailah, die ze nog altijd -vruchteloos getracht had over te halen met haar mee te gaan. -<span class="pageNum" id="xd31e5736">[<a href="#xd31e5736">404</a>]</span></p> -<p>„Ga je morgen weer?” vroeg deze. -</p> -<p>„<i lang="ms">Betoel.</i> Als het kan ga ik elken dag.” -</p> -<p>„Elken dag!” zuchtte Dailah, het hoofd op haar <i lang="ms">bantal</i> neerlatend, de mooi gevormde witgele armen omhoog, gekruist over het blauwzwarte -haar. „Hoe is het mogelijk?” -</p> -<p>„Wat?” -</p> -<p>„Elken dag uitgaan en zich opwinden. Welk een <i lang="ms">soesah</i>!” -</p> -<p>Het ging goed een paar dagen, zooals de <i lang="ms">penghoeloe</i> had gecommandeerd, maar het partijtje kwam, waarop Minah, veel minder goed spelend -dan haar partners, die nog valsche kaarten gebruikten bovendien, begon te verliezen. -Alles wat zij ruilde, kwam averechts uit. -</p> -<p>„<i lang="ms">Ouah!</i>” riep zij dan teleurgesteld. „Ik ruil <i lang="ms">sajoer</i>, ik krijg <i lang="ms">lodeh</i>!” -</p> -<p>Maar ze zei er niets van aan Dailah, toen ze thuis kwam. Enkel, dat ze zoowat gelijk -gespeeld had, daarbij hoog opgevend van het vermaak, dat ze dien ochtend had genoten. -<span class="pageNum" id="xd31e5773">[<a href="#xd31e5773">405</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.21" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e555">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top3.png" alt="EEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK." width="547" height="82"></div> -<h2 class="label">EEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Een dubbel offer gebracht.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De <i lang="ms">penghoeloe</i> had gepreekt over het vuur, en somber had zijn stem geklonken tusschen de troosteloos -kale wanden van de <i lang="ms">missigit</i>, slecht verlicht door het weinige, dat de brandende <i lang="ms">soemboes</i>, drijvend op de klapperolie, verspreidden; daar waren, zei hij, geloovigen, wier -hart zoo aan aardsche dingen was gehecht, dat zij daardoor God andere goden ter zijde -stelden. Het vuur zou hun woning zijn! Zij waren als de ongeloovigen, die het vuur -ontsteken en de oogen sluiten voor het licht. Zij waren gelijk aan de afgodendienaars -boven wier hoofden en onder wier voeten een <span class="pageNum" id="xd31e5789">[<a href="#xd31e5789">406</a>]</span>hel van vuur zal zijn op den dag der opstanding. -</p> -<p>Zoo ging hij voort, herhalend, aanvullend, aantoonend hoe uiterlijke belijdenis of -het omhelzen van den <i>islam</i> nog geen bewijs is van geloof; dat wie zegt te gelooven op de proef moet gesteld -worden, en dus ook zichzelven op de proef moest stellen. -</p> -<p>Voor Aboe Bakar klonk het als een strafpredikatie, schoon de toon gemoedelijk was, -zonder stemverheffing of intonatie, langzaam, gelijkmatig, indringend. Hij herhaalde -de woorden in zijn gedachten. De <i lang="ms">penghoeloe</i> had gelijk. Als hij naging welk een invloed het zien van zijn geld op hem uitoefende, -moest hij erkennen, dat het een macht was, sterker dan zijn godsdienstig gevoel. -</p> -<p>Daar moest hij overheen komen. -</p> -<p><i>Hij</i> zou een ongeloovige gelijk zijn, hij, Aboe Bakar! Hij, die zoo innig bad en zoo trouw -den <i>koran</i> volgde, zou enkel een mensch van uiterlijk vertoon en formaliteit zijn, zonder wezenlijken -godsdienst! Dat zou men zien! -<span class="pageNum" id="xd31e5806">[<a href="#xd31e5806">407</a>]</span></p> -<p>Hij groette den <i lang="ms">penghoeloe</i>, kuste hem de hand en verdween in den donkeren avond, niet wachtend, als anders, -tot de priester ook heenging, om samen op te loopen. -</p> -<p>Het was stikdonker, en Aboe Bakar kon slechts zóó zeker en met zulke flinke <span class="corr" id="xd31e5814" title="Bron: sekure">secure</span> stappen voortloopen, omdat hij dien weg zoo goed kende als zijn voorgalerij; intens -zwart hing de wolkenzee over het dal; de anders frissche berglucht drukte neer, zwaar -als lood, lauw, zwoel. Ineens een helle geel-streep, lang rechtuit, mooi zichtbaar, -dan afwijkend in kort zig-zag, flikkerend door de wolkenpartij, zich dadelijk weer -oplossend in de dichte duisternis. Een oogenblik ’n brommig drenzen bij den berg; -dan een vreeselijke ontlading, knetterend slaande in korte venijnige patsen, als moest -er telkens iets overwonnen worden; een doortocht met hindernissen. Hard tikten groote -regendroppels op de bladeren; het onweer hief aan, uitbarstend met woeste windvlagen. -</p> -<p>Zijn <i lang="ms">pajong</i> in beide handen, worstelend tegen <span class="pageNum" id="xd31e5822">[<a href="#xd31e5822">408</a>]</span>aanvliegende lucht en water, werkte Aboe Bakar zich naar zijn woning. -</p> -<p>Achter de neergelaten krees, lichtte droevig een eenvoudig petroleumlampje, de gele -vlam inbruinend de tinten van het djatihout der wanden; somber, melancholiek. -</p> -<p>Dailah riep hem uit haar kamer. -</p> -<p>Hij ging ’t donker gangetje in naar achter, en een kier makend in het gordijn, vroeg -hij zacht: -</p> -<p>„Wat is er?” -</p> -<p>„Welk een weer! Ik ben zoo bang.” -</p> -<p>Hij wilde antwoorden: zeg den <i lang="ms">tasbih</i>, maar het was waar, dien kende zij niet; dáárom zei hij weer zacht en geruststellend: -</p> -<p>„De donder wordt voortgebracht door een engel. Waarom zoudt ge vreezen?” -</p> -<p>Dailah was dicht bij het gordijn komen staan; hij voelde erdoor heen haar lichaam -tegen het zijne; hij zag, door den kier, haar zwarte oogen schitteren. -</p> -<p>„Kom hier,” fluisterde zij, „kom bij me binnen, ik ben zoo bang.” -<span class="pageNum" id="xd31e5839">[<a href="#xd31e5839">409</a>]</span></p> -<p>De zachte warmte, de lieve klank der stem, de herinnering aan uren van genot, alles -en nog meer, deden de begeerte in hem opvlammen. -</p> -<p>Hij aarzelde. -</p> -<p>Zóó was hij tehuis gekomen van de godsdienstoefening, vol vrome denkbeelden en voornemens, -en daar stond hij nu, door slechts een enkele, zeer wereldsche gedachte als beheerscht! -</p> -<p>Een oogenblik beproefde hij te strijden. -</p> -<p>„<i lang="ms">Ya, A. kamarinja?</i>” klonk het vleemend met Dailahs lokstemmetje achter het gordijn. -</p> -<p>En Aboe Bakar ging naar binnen. -</p> -<p>Als pijpestelen zoo aaneen vielen de regenstralen, kletsend uiteenspattend op het -dak; het onweer daverde nog door het dal, als van den eenen bergtop geworpen naar -den anderen, titanenspel; helle lichten vlogen langs de lucht, door de boomgroepen, -in de huizen, alles een deel van ’n seconde in lichtelaaie zettend; dan een niets -van donkerte. -</p> -<p>Aboe Bakar hoorde en zag het niet; zijn sterke <span class="pageNum" id="xd31e5854">[<a href="#xd31e5854">410</a>]</span>physiek zoolang onderdrukt door de opgedrongen <i lang="fr">idée fixe</i> van bidden en vasten, en vasten en bidden, en leeren uit den <i>koran</i> en zich verdiepen in commentaren, hernam ineens en volop haar recht; zij <span class="corr" id="xd31e5861" title="Bron: barste">barstte</span> los met ontoombaar geweld, gelijk het zware onweer daarboven in de lucht. -</p> -<p>In de duisternis op den divan glimlachte Dailah als tegen haar eigen gedachten; zij -was niet bang meer. -</p> -<p>Een uur later stond in de door het onweer gezuiverde lekker koele lucht, Aboe Bakar -buiten, ook opgefrischt van geest. In het ijskoude bergwater uit de <i lang="ms">pantjoeran</i> achter zijn huis, in vollen straal doorstroomend, altijd voort, een <i lang="la">perpetuum mobile</i>, had hij gebaad, zorgvuldig overeenkomstig den <i>koran</i>. Eerst was hij boos geweest op zichzelven, doch nu was er rust en vrede over zijn -geest gekomen; hij had toch niet gezondigd, want zij was zijn eigen, wettige vrouw. -En als er nog iets mocht haperen aan zijn hoedanigheid van verdienstelijk geloovig -Mohammedaan, dan zou hij nu denzelfden avond toonen wie hij was. -<span class="pageNum" id="xd31e5875">[<a href="#xd31e5875">411</a>]</span></p> -<p>Hij had een brief geschreven aan den <i lang="ms">penghoeloe</i>; hij wilde zijn vermogen storten in de priesterkas bij de <i lang="ms">djakat</i> en de <i lang="ms">pitra</i> en de andere vermogens der heilige mannen, welke meende hij zeer groot moesten zijn. -</p> -<p>Er kwam geen antwoord dien avond. De <i lang="ms">penghoeloe</i> was een man van zelfbedwang, hij haastte zich niet. -</p> -<p>Het maakte Aboe Bakar onrustig. Zou men hem versmaden? Zou men hem willen straffen, -om het slechte werk van zijn hart? -</p> -<p>Kort na het bidden van de <i lang="ms">tsoeboe</i>, kleedde hij zich en ging naar de woning van den <i lang="ms">penghoeloe</i>; de <i lang="ms">ketib</i>, die in de voorgalerij op den grond zat, hield hem terug; hij mocht niet binnengaan; -de <i lang="ms">penghoeloe</i> bad. -</p> -<p>En het duurde heel lang vóór de heilige man gereed was, naar buiten kwam en zich eerbiedig -liet begroeten. -</p> -<p>„Ja, hij had dien brief ontvangen.” -</p> -<p>„En wanneer zal het u behagen?” vroeg Aboe Bakar ootmoedig. -<span class="pageNum" id="xd31e5912">[<a href="#xd31e5912">412</a>]</span></p> -<p>De <i lang="ms">penghoeloe</i> fronste het voorhoofd, als dacht hij na. -</p> -<p>„Hedenavond na de <i lang="ms">Ijaa</i>.” -</p> -<p>„Hoe laat?” -</p> -<p>„Dat weet ik nu niet; zoodra ik gereed ben; misschien al vroeg, misschien laat.” -</p> -<p>En toen Aboe Bakar boog, als ten teeken van onderwerping, gleed een vriendelijke glimlach -over de magere tronie van den ouden. -</p> -<p>„Mijn vrienden zijn,” zeide hij, „God, zijn apostel en de geloovigen, die met stiptheid -het gebed verrichten, aalmoezen geven en zich voor God buigen. Aboe Bakar, gij zijt -mijn vriend.” -</p> -<p>Terwijl deze zich van dankbaarheid doordrongen voelde over de verklaarde vriendschap -van den priester, zat Minah in de vrouwenvertrekken van hetzelfde huis heel onaangenaam -gestemd; zij had vrij veel verloren en stak in schulden. -</p> -<p>De vrouwen hadden van haar vromen echtgenoot <i lang="ms">prentah</i>, om de duimschroeven een beetje aan te zetten, en dat deden zij. -<span class="pageNum" id="xd31e5933">[<a href="#xd31e5933">413</a>]</span></p> -<p>„Vraag het je man,” zei de een. -</p> -<p>„Wel ja, waarom niet? Hij is immers zoo rijk!” -</p> -<p>Maar Minah schudde het hoofd, de tranen in de oogen. -</p> -<p>„Durf je niet?” -</p> -<p>„Waarom zou ik niet durven? Ik ben nu niet meer bang voor hem. Ik haat hem. Ik zou -hem dood kunnen maken. Zoo’n man vraag ik niet om geld.” -</p> -<p>„Het is ook wat!” -</p> -<p>„Ik wil niet; nog liever steel ik het.” -</p> -<p>„Van hem?” vroeg een der vrouwen lachend. „Dan vroeg ik het hem toch nog liever.” -</p> -<p>„Leen het van je aanbidder,” schertste de andere. -</p> -<p>Daar werden zij ineens alle drie erg stil door; het was eigenlijk het denkbeeld, dat -in haar hoofden voortdurend present was geweest; de vrouwen moesten haar in die richting -drijven, en Minah had er ook al aan gedacht. -</p> -<p>Als zij eens naar hem toeging? Zij wist, wat <span class="pageNum" id="xd31e5947">[<a href="#xd31e5947">414</a>]</span>hij haar vragen zou, en eigenlijk verlangde zij niets liever. Alleen de schaamte en -de vrees hielden haar terug. -</p> -<p>„Het kwam maar zoo in mij op,” ging de andere voort, „maar het is toch nog het eenige, -als je het Aboe Bakar.…” -</p> -<p>„Neen, ik <i>wil</i> niet,” riep Minah boos. -</p> -<p>„Dan is er ook <i>niets</i> aan te doen. Als je het aan je man niet vragen wilt, wie anders zal het je dan geven, -wanneer je het vraagt, dan die … neef van ons.” -</p> -<p>Zij had zoo gauw niet geweten, welken graad van bloedverwantschap moest worden genomen. -</p> -<p>Minah bloosde zwart op. -</p> -<p>„Ik ben verlegen.” -</p> -<p>„Och ja, dat kan ik begrijpen; ik heb dat ook onderv.….” -</p> -<p>Midden in het woord hield de vrouw op, zelf verlegen thans, dat zij zich zoo iets -liet ontvallen. -</p> -<p>„Heb je?” vroeg Minah verwonderd. -</p> -<p>Ze keken elkaar een oogenblik aan en lachten <span class="pageNum" id="xd31e5967">[<a href="#xd31e5967">415</a>]</span>luid; toen gingen ze weer voort in zacht gepraat; <i>zij</i> zouden eerst erover spreken; als Minah dan des anderen daags ging, wist hij er alles -van en zij was zeker het geld te krijgen; de creditricen zouden dan welwillend nog -een etmaal wachten. -</p> -<p>Het zware pak was daarmee weggenomen van Minah’s hart; de slotsom was, dat ze weer -met haar drieën over het achtererf verdwenen en ergens in een dobbelhuis in de kampong -hun partijtje gingen maken, dat Minah nog dieper in de schuld deed komen dan ze al -zat; maar ze was er blij om; zij had nu niet willen winnen, nu ze haar zoo bereidwillig -gingen helpen om … twee vliegen te slaan in één klap. -</p> -<p>Toen ze weer thuis waren, hadden ze er pleizier over. Welk een dom garnalenhoofd! -Die … neef was zoo arm als een kerkrot! Maar de oude had gezegd, dat het zóó moest -gaan, en het grappig spelletje brak de eentonigheid van haar leven! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Op de blokken in de wachthuisjes sloeg het elf <span class="pageNum" id="xd31e5979">[<a href="#xd31e5979">416</a>]</span>uur, toen zachtkens en gedruischloos de <i lang="ms">penghoeloe</i> met vier van zijn trawanten in het huis van Aboe Bakar slopen. -</p> -<p>Het wachten had hem niet lang gevallen; hij had al maar gebeden om bevrijd te worden -van het loodzwaar gewicht, dat hem als het ware op de borst drukte; hij ontving hen -deftig, bedaard, vriendelijk, en om direct door den zuren appel heen te bijten, ontsloot -hij maar dadelijk zijn geldkist met de drie sleutels. De bankbiljetten en het geld -werden eruit gehaald; alles moest, zei de <i lang="ms">penghoeloe</i>, zorgvuldig nageteld en opgeteekend worden; niet omdat men Aboe Bakar mistrouwde,—volstrekt -niet; maar die wist ook wel, dat het zoo hoorde bij een goede administratie, en dat -men nauwkeurig wezen moest om verantwoord te zijn tegenover zichzelven. Aboe Bakar -toonde zijn vertrouwen te stellen op God, en daar deed hij goed aan, als braaf geloovige; -maar er was een wet in het land en een <i lang="ms">penghoeloe</i> stond voor het gouvernement daaronder. -<span class="pageNum" id="xd31e5992">[<a href="#xd31e5992">417</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.22" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e565">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top4.png" alt="TWEE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK." width="545" height="83"></div> -<h2 class="label">TWEE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Dailah ontdekt het gevaar.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Terwijl in haar kamer Minah in diepen slaap lag, vermoeid van de inspanning van het -spel, dat haast den heelen dag had geduurd,—lag Dailah wakker; zij kon niet slapen; -zij had zoo weinig lichaamsbeweging en zij sliep zoo lang elken namiddag! Daar hoorde -zij het geschuifel van voeten over de mat in de gang, en verschrikt, denkend aan dieven, -stond ze op van den bultzak en loerde, bevend van het hoofd tot de voeten, door het -gordijn. -</p> -<p>Het was, dacht ze, toen ze het bekende gezicht van den <i lang="ms">penghoeloe</i> zag, toch te erg, zóó te schrikken; <span class="pageNum" id="xd31e6004">[<a href="#xd31e6004">418</a>]</span>gevaar vreesde zij nu niet langer, maar niettemin stemde dat bezoek van al die priesters -haar hoogst onaangenaam. Waar bemoeide Aboe zich toch mee? <i>Zij</i> had voor dien <i lang="ms">penghoeloe</i> en zijn trawanten zoo’n respect niet; zij was uit een Mohammedaansche familie geboren, -en had al in haar jeugd veel gehoord van die soort menschen, zoodat de reuk van heiligheid -er al lang af was. Ze kwamen vroeger vaak in haar eigen vaders huis, toen ze nog een -jong meisje was, en dan zag zij wel aan hun oogen, wat ze bedoelden! Nu haatte zij -dien geitensik! Wat deed hij Aboe van haar weg te halen en te vervreemden? Waarom -liet hij hem niet met rust, maar stelde hij zich tusschen Aboe en haar? -</p> -<p>Van het natuurlijke der neiging van Aboe Bakar begreep zij niets; zij had nooit iets -geleerd, dan wat op sexueel verkeer, inlandsche kleeding en snoeperij betrekking had. -Wat wist zij van den aanleg tot fanatisme eens renegaats, die nog diepen eerbied koestert -voor wat, bij de geloovigen van <span class="pageNum" id="xd31e6013">[<a href="#xd31e6013">419</a>]</span>huis uit, geen grooter waarde heeft behouden, dan die eener formaliteit? -</p> -<p>Zij voelde alleen van dien kant het gevaar komen; het gevaar dat haar <i lang="ms">laki</i> voor haar verloren zou gaan. -</p> -<p>Het gerammel van het goud deed haar verbaasd stilstaan, toen ze reeds weer naar haar -bed wou gaan. Wat was dat? Ging hij die kerels nu geld leenen? <i lang="ms">Pindjem oewang</i>,—daar dacht ze aan; het idée: geld <i>geven</i> kwam zelfs niet bij haar op. -</p> -<p>Zij keerde terug. Het was brutaal en ongepast voor een vrouw, dàt wist ze; ze wist -ook, dat Aboe Bakar, zoo hij haar snapte, woedend zou zijn, en haar misschien slaan -zou, al had hij dat tot nog toe enkel Minah gedaan nu en dan. -</p> -<p>De nieuwsgierigheid was te groot. Zacht sloop ze door de gang naar achter; zij zag -de geldkist met de drie sloten wijd open staan; zij zag de tafel vol bankbiljetten -en goud; zij zag de priesters er als het ware in grabbelen met welbehagen en alles -tellen, terwijl Aboe Bakar erbij stond, <span class="pageNum" id="xd31e6030">[<a href="#xd31e6030">420</a>]</span>onverschillig; als ging de zaak hem in ’t geheel niet aan.… Zij ontstelde er zóó van, -dat haar handen ijskoud werden. -</p> -<p>Was Aboe Bakar gek geworden? Wie liet nu vreemden dus den baas spelen over zijn schatten? -</p> -<p>Maar hij stond er zoo ernstig en kalm bij.… het was onmogelijk. -</p> -<p>Toch had ze wel naar binnen willen vliegen, en hem bidden, die kerels weg te jagen -en zijn goddelijke geld weer weg te sluiten in de kist met drie sloten; ze had het -hem toe willen schreeuwen en dan hard wegloopen naar haar kamer. -</p> -<p>Dailah durfde het niet; zij stond als verlamd met loodzware beenen, al maar turend -naar de bankbiljetten en het goud uit de kist op de tafel, van de tafel in de kist. -</p> -<p>Toen daarin weer alles verdwenen was, ging ze rillend of ze koorts had, terug naar -haar kamer, en wachtte angstig, met een voorgevoel van <i lang="ms">tjelaka</i>; ze hoorde gestommel, zwaar geschuif, gestamp van voeten, die meer moeten dragen -dan <span class="pageNum" id="xd31e6042">[<a href="#xd31e6042">421</a>]</span>het gewone lijf erboven, en die hard neerkomen op den vloer; ze zag, loerend achter -haar gordijn, de priesters aansjouwen met de zware kist, Aboe Bakar zelf meehelpend, -allen zuchtend onder de zware vracht voor menschen die nooit werkten. Zij spraken -geen woord. Dailah hoorde een oogenblik later karwielen krakend rijden over het weinige -grint op den weg; daarna hoorde zij enkel nu en dan het <i>Allah</i> en <i lang="ms">Allahoe akbaroe</i> overluid uitspreken in de voorgalerij; het was Aboe Bakar die bad. -</p> -<p>In diepe verslagenheid ging ze zitten op den rand der <i lang="ms">baleh-baleh</i>, de armen machteloos slap langs het lijf, starend in het weinige schijnsel van het -lampje in de gang, door de gordijnkieren vallend in ’t vertrek; trachtend haar zwakke -gedachten te verzamelen om te begrijpen, wat er dan toch eigenlijk was gebeurd; tot -ze het niet langer kon uithouden en losbrak in luidruchtig geschrei. -</p> -<p>„Wat is er, Dah?” hoorde zij Aboe Bakars zware basstem buiten, in de gang. -<span class="pageNum" id="xd31e6056">[<a href="#xd31e6056">422</a>]</span></p> -<p>Zij gaf geen antwoord. -</p> -<p>„Ben je ziek?” vroeg hij binnentredend nu, en in het duister tastend, de hand strijkend -over haar overvloed van loshangend haar. -</p> -<p>„Ik ben niet ziek, er is <i lang="ms">tjelaka</i>, dat is het. Ze hebben je bestolen.” -</p> -<p>Aboe Bakar trok zijn hand terug. -</p> -<p>„Er is niemand die mij bestolen heeft. Het is alles goed, zooals het is. Vrouwen hebben -daar geen verstand van.” -</p> -<p>Maar zij hield vol. -</p> -<p>„Zij hebben je bestolen.” -</p> -<p>„Ook past het een vrouw niet haar man te bespieden.” -</p> -<p>„Kan ik het helpen; ik sliep niet; ik hoorde die lieden.…” -</p> -<p>„Spreek over hen met eerbied!” zei Aboe Bakar boos. -</p> -<p>„Ik <i>wil</i> niet,” riep zij nu op haar beurt woedend en brutaal, met den voet stampend op den -grond, „ik <i>wil</i> niet. Zij hebben het geld van mijn <span class="pageNum" id="xd31e6078">[<a href="#xd31e6078">423</a>]</span>oom ook weggehaald en niet teruggegeven aan zijn kinderen toen hij dood was; het zijn -dieven, zeg ik.” -</p> -<p>Hij liep de kamer uit, bleek van schrik; eerst had hij in de duisternis al de zware -hand opgeheven om haar te slaan, maar op dat zeggen van dien oom, ontstelde hij zoo, -dat hij vluchtte, naar buiten. -</p> -<p>Toen hij haar niet meer hoorde schreien, ging hij terug in de kamer; zij snikte nog -bij tusschenpoozen, het hoofd op haar <i lang="ms">bantal</i>. „Net ’n kind,” dacht-ie, en een groote teergevoeligheid kwam over hem; hij nam haar -hand, die afhing van het bed. -</p> -<p>„Ik wilde je nog wat vragen, Dah.” -</p> -<p>En toen zij geen antwoord gaf: -</p> -<p>„Je hebt daareven iets heel leelijks gezegd, maar erbij gevoegd, dat een oom van je -ook zijn geld had gestort in de priesterkas. Wat is daarvan?” -</p> -<p>„Vader sprak er dikwijls over.” -</p> -<p>„Zoo; en wat zei hij dan?” -</p> -<p>„Dat hij het <i>zeker</i> wist; het geld was door dat volk.…” -<span class="pageNum" id="xd31e6096">[<a href="#xd31e6096">424</a>]</span></p> -<p>„Dailah!” -</p> -<p>„Door … de <i lang="ms">penghoeloes</i> in bewaring genomen; toen oom stierf, beweerden zij het nooit te hebben ontvangen.” -</p> -<p>„Kan je oom het niet vóór zijn dood hebben opgevraagd en uitgegeven?” -</p> -<p>In zijn ijver om de priesters te verontschuldigen, speelde zijn geringe intelligentie -hem een poets. -</p> -<p>„<i lang="ms">Loh!</i>” riep Dailah zich oprichtend. „En <i>zij</i> beweerden, dat zij nooit iets van hem ontvangen hadden!” -</p> -<p>Hij kreeg het land, dat hij er dus was ingeloopen. -</p> -<p>„In elk geval,” zei hij, „kon je vader zich vergist hebben. Maar al had hij het bij -’t rechte eind, Dah, wat geldt dit voor de vrome mannen hier? Ieder mensch, zegt de -<i>koran</i>, zal slechts voor zijn eigen handelingen beloond of gestraft worden en het oordeel -behoort aan God; ook is een geloovig mensch verplicht alle zaken te beoordeelen naar -haar innerlijke hoedanigheden. Wat weet je daarvan? Is het goed iets af te keuren, -omdat het <span class="pageNum" id="xd31e6117">[<a href="#xd31e6117">425</a>]</span>vroeger en elders en met andere menschen misschien wel eens verkeerd is geloopen?” -</p> -<p>Een droevige trek kwam over het mooie gezichtje der jonge vrouw, terwijl zij hem daar -hoorde met z’n zachte, goedigvolle stem, fraaie theorieën uit den <i>koran</i> opdisschend met hoogen ernst. „Net ’n kind,” dacht ze, medelijdend. -</p> -<p>Den volgenden ochtend was Minah al vóór het dag werd op de been; zij zag wel ’n beetje -op tegen dat bezoek, en toen ze naar haar vriendinnen ging, was het met looden schreden. -</p> -<p>Maar alles was reeds klaar. -</p> -<p>Het geld, dat zij schuldig was, had de <i lang="ms">penghoeloe</i> al genomen uit de kist van Aboe Bakar; door de handen der vrouwen was het gegaan -naar het huis van den mooien Javaanschen „neef,” die het leenen zou aan Minah, die -het als speelschuld zou betalen aan de vrouwen van den <i lang="ms">penghoeloe</i>, die het weer ter hand zouden stellen aan haar vromen echtgenoot, die het terug zou -deponeeren in de kist van Aboe Bakar! -<span class="pageNum" id="xd31e6134">[<a href="#xd31e6134">426</a>]</span></p> -<p>Zóó bleef alles intact, behalve Minah, die heel goed begreep, wat het haar kosten -zou, als ze het geld in leen kreeg, en die niets liever deed, dan op die manier de -onkosten betalen. -</p> -<p>Toen ze aan het huis van den <i lang="ms">penghoeloe</i> kwam, zei ze verlegen: -</p> -<p>„Ik durf niet, ik ben niet <i lang="ms">brani</i>.” -</p> -<p>Maar de anderen werden onvriendelijk. -</p> -<p>„Dan <i>moet</i> je maar <i lang="ms">brani</i> zijn,” was het antwoord kortaf. „Wij <i>moeten</i> vandaag ons geld hebben. Wij hebben het noodig, en het was vooruit afgesproken.” -</p> -<p>Zooals zij er tegen had opgezien, zoo viel het haar mee; opgetogen kwam zij terug -bij haar vriendinnen, die de grootste moeite hadden om zich ernstig te houden; alles -wat gebeurd was, kon men haar zóó erg aanzien, dat de <i lang="ms">penghoeloe</i>-vrouwen eigenlijk het land erover kregen; ’t was <i lang="ms">terlaloe</i> op die manier! Dáárom, toen ze het geld terug hadden, spraken ze maar over het geval -heen, en namen haar mee naar het speelhuis, waar Minah won tot groote woede harer -partners. -<span class="pageNum" id="xd31e6164">[<a href="#xd31e6164">427</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.23" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e574">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top5.png" alt="DRIE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK." width="542" height="82"></div> -<h2 class="label">DRIE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">„Ze hebben hem vermoord.”</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">In het niet te druk kampongleventje fleurde Bram ’n beetje op. -</p> -<p>Ondanks de <i lang="ms">soesah</i> met zieke paarden en luie koetsiers ging zijn verhuurderij tamelijk goed; nu en dan -gaf hem zijn spionnenbaantje wat eigenaardig werk, dat hij met groote verliefde voorliefde -deed. Overigens zat hij maar liefst in nachtbroek en kabaai ’n strootje te rooken -in een luierstoel, met heel veel praats over alles; zich daar soms bij opwindend, -net als vroeger zijn vader, dat het scheen alsof hij dronken was, terwijl hij haast -nooit sterken drank gebruikte. -<span class="pageNum" id="xd31e6175">[<a href="#xd31e6175">428</a>]</span></p> -<p>Toen een <i>oppas</i> van ’t postkantoor hem een maleischen brief bracht, zette hij eerst nog een drukken -boom op met den man, daarbij mopperend over den postdienst, dien hij vond, dat veel -te langzaam ging; maar <i lang="ms">nanti doeloe</i>! hij, Bram Silver, zou daar wel een eind aan maken; hij zou wel dit en hij zou wel -dat; en de Regeering moest zus en de Regeering moest zóó. -</p> -<p>Eindelijk liet hij den armen <i>oppas</i>, die nog meer brieven te bezorgen had, los en scheurde de enveloppe open. -</p> -<p>Het was of hij een beroerte kreeg. -</p> -<p>Achter zijn bril met gouden rand—een gedachtenis aan den ouden John—puilden de oogen -hem haast uit het hoofd; zijn gezicht werd als het ware achter het geel der huidskleur, -doodsbleek; met de bevende magere hand greep hij om zich staande te houden de zwakke -ronde tafel, die met hem mee waggelde; zóó stond hij ’n oogenblik te kijken als krankzinnig; -versuft, verslagen, niet in staat te denken. Dan ging hij zitten op <span class="pageNum" id="xd31e6190">[<a href="#xd31e6190">429</a>]</span>den luierstoel en las nog eens en nog eens den niet onderteekenden maleischen brief, -tot hij eindelijk opstond en trillend van ’t hoofd tot de voeten, naar achter liep, -naar <i lang="ms">njai Peraq</i>, de blinde moeder, die met den dag dikker van lichaam en minder helder van hoofd -wordende, op den grond zat. -</p> -<p>Met zijn knokkelvingers greep hij haar in de vleeschmassa van den schouder. -</p> -<p>„<i lang="ms">Mâ, mâ</i>, hoor-je me?” -</p> -<p>„<i lang="ms">Saya Bram; ada apa?</i>” zei ze onverschillig. -</p> -<p>„<i lang="ms">Mâ</i>, ze hebben Adam vermoord, <i lang="ms">mâ</i>! Hij is dood, hij is dood!” -</p> -<p>Zij deed alsof ze naar hem keek. -</p> -<p>„Wie is er dood?” -</p> -<p>„Adam, <i>onze</i> Adam,” zei Bram erg ontroerd, haast snikkende. -</p> -<p>Maar <i lang="ms">njai Peraq</i> schudde het grijze hoofd. -</p> -<p>„Ik weet van geen Adam; <i>die</i> is al lang dood. Er was een kind van mijn hart, dat een groote <i lang="ms">saïd</i> is geworden. Aboe Bakar …” -</p> -<p>„Ze hebben hem vermoord,” schreeuwde Bram, <span class="pageNum" id="xd31e6235">[<a href="#xd31e6235">430</a>]</span>en toen, met al het theatraal vertoon van wijlen den ouden John, liep hij woedend -het galerijtje op en neer, de vuisten gebald omhoog stekend, zwerend, dat hij zijn -broer zou wreken; dat hij de moordenaars verpletteren zou; dat hij hen ten eeuwigen -dage zou vervolgen; dat hel en duivel hem niet beletten konden, bloedige wraak te -nemen, en andere groote woorden meer, terwijl <i lang="ms">njai Peraq</i> onbeweeglijk op den grond zat, als starend met de blinde oogen op één punt, en al -maar bij zichzelf herhalend: „Zij hebben mijn zoon Aboe Bakar vermoord.” -</p> -<p>Toen hij uitgeraasd had, nam Bram, altijd door zenuwachtig en opgewonden, zijn besluit. -Hij zou erheen gaan en onderzoeken. Dàt wist hij als spion der politie; <i>alles</i> moest eerst onderzocht worden. -</p> -<p>Doch over dat ééne brak hij zich in den trein voortdurend en vruchteloos het hoofd; -wie kon hem dien brief geschreven hebben? -</p> -<p>Hoe kon hij het ook weten? Wat wist hij van Aboe Bakar’s leven in den laatsten tijd? -<span class="pageNum" id="xd31e6247">[<a href="#xd31e6247">431</a>]</span></p> -<p>En er was niet veel bijzonders geweest aan dat leven. Aboe Bakar bad veel, studeerde -ijverig in den <i>koran</i>, sprak nu en dan met Dailah, die zich gruwelijk verveelde, terwijl Minah elken dag -ging dobbelen en de rest. -</p> -<p>Zóó ging het door, week in, week uit, tot Minah, bewerkt door haar relaties, vertrouwd -was geraakt met het denkbeeld, dat Aboe Bakar, dien zij nu innig haatte, haar geluk -in den weg stond en verdwijnen moest. -</p> -<p>’s Avonds had haar Javaansche minnaar het haar gebracht in een heel klein hoornen -doosje; hij kwam achter aan de pagger, toen het donker was, en zij had het van hem -aangenomen, en beloofd den inhoud ’s morgens te roeren door de koffie van haar man. -</p> -<p>Zonder te aarzelen had zij dat beloofd; zij stak het doosje tusschen den sarongband, -onverschillig, zonder beven; zij ging naar haar kamer en naaide er een baadje af, -waarvoor zij het goed pas had gekocht; dan blies ze de lamp uit en strekte zich <span class="pageNum" id="xd31e6257">[<a href="#xd31e6257">432</a>]</span>geeuwend uit op haar bed; een oogenblik later sliep ze; ze droomde geen akelige droomen, -en ’s morgens werd ze vroeg wakker, opgefrischt, heelemaal net als anders. Toen ze -in een groote wijde kom de gekookte ongefiltreerde koffie met suiker zonder melk had -ingeschonken, keek ze even rond. Ja, aan den ingang van het keukentje zat een kind -van een bediende, de ongekamde haren over het gezicht, slaperig en soezerig. -</p> -<p>Zij gaf het een <i lang="ms">gobang</i> en stuurde het naar de <i lang="ms">warong</i> om wat rijst te koopen. -</p> -<p>Nu was er <i lang="ms">betoel</i> niemand meer. -</p> -<p>Voorzichtig strooide zij het poeder in de koffie, nam een lepeltje van arènhout en -roerde het goed door. -</p> -<p>Zij bracht als elken ochtend Aboe Bakar zijn koffie, terwijl hij de <i lang="ms">tsoeboe</i> bad. -</p> -<p>Hij was juist gereed en stak dadelijk de hand uit, begeerig naar den gewonen morgendrank. -</p> -<p>Geen woord werd tusschen hen gewisseld; dàt was al sedert lang niet het geval. Hij -zou haar <span class="pageNum" id="xd31e6281">[<a href="#xd31e6281">433</a>]</span>niet wegzenden, zoolang hij zich niet over haar te beklagen had; dat was alles, wat -hij nog voor haar gevoelde. -</p> -<p>’s Middags greep het hem aan, plotseling, met groote benauwdheid. Hij was altijd zóó -kerngezond en zóó sterk. Wat was dat nu? Hoe kwam hij aan dat gevoel van pijn en overvol-zijn -in de maag en op de borst? Hij zou, zooals de <i>koran</i> het voorschrijft, God aanroepen, en, zich bukkende voor de houding van het gebed, -ontvlood een volle, warme, haastige stroom zijn mond; een oogenblik had hij gedacht -aan onpasselijkheid, maar helrood kleurden zich zijn baard en kleeren, de mat, de -heele omgeving.… -</p> -<p>Een groote vrees bekroop hem; hij kon niet roepen, niet denken, niets, en ineenzakkend, -steunend tegen den wand, met een inwendig gevoel van hevigen brand, sloot hij de oogen. -</p> -<p>Had een voorbijgaand inlander hem niet gezien, hij had daar een groot deel van den -dag kunnen liggen. -<span class="pageNum" id="xd31e6291">[<a href="#xd31e6291">434</a>]</span></p> -<p>Dailah, ontsteld en hulpeloos, buiten, zonder buren, liet volk halen uit de naaste -kampong; men droeg Aboe Bakar in bed, en waschte hem; een dokter-djawa kwam, die in -’t geheel niets van het geval scheen te begrijpen; de <i lang="ms">penghoeloe</i> las onbewogen met zachte stem <i lang="ms">soerah</i> XXXVI. Minah had de mat uitgewasschen en liet den vloer dweilen in de voorgalerij; -’t leek wel, vond ze, of er een karbouw was geslacht! -</p> -<p>Het was geen halve maatregel geweest. -</p> -<p>Dailah schrikte toen ze Aboe Bakar zag den volgenden ochtend, zoo bleek en ingezonken -was hij. Ze verzorgde hem, zoo goed haar eigen onbeholpenheid het toeliet, altijd -onder den verschrikkelijken indruk van den bloedstroom, dien ze gezien had, en bang -haast van het doodsbleek gezicht, dat tusschen den zwarten baard uitkwam, en de doffe -diepliggende oogen. -</p> -<p>Het duurde eenige dagen, vóór Aboe Bakar weer op de been was, maar het had hem vreeselijk -aangepakt; zwak, mager, bleek lag hij in een <span class="pageNum" id="xd31e6304">[<a href="#xd31e6304">435</a>]</span>luierstoel in de voorgalerij, de oogen dicht, de rozenkrans langzaam glijdend door -de vingers; hij had van den <i lang="ms">penghoeloe</i> verlof zóó te bidden en niet in de voorgeschreven houding. -</p> -<p>Minah was er verwonderd over; zij had eigenlijk gedacht, dat hij dadelijk dood zou -wezen; toen zij na de bloedspuwing de voorgalerij had schoongemaakt, was het, dacht -ze, of alles nu eigenlijk heelemaal voorbij was. Nu werd hij beter. Nog een week of -wat misschien, en het zou zijn, of er niets was gebeurd. Zij sprak er haar minnaar -over, maar die hield zich tegen haar of hij bezwaren had; het was altijd gevaarlijk; -daarbij was ’t vergif moeilijk te krijgen en zoo meer. -</p> -<p>Het maakte Minah driftig; zij had zulk een <i>a</i> niet gezegd om er de <i>b</i> niet aan toe te voegen; zij drong er opaan, en eindelijk, een week later, kreeg zij -het. -</p> -<p>Zij was er blij mee; dat <i>moest</i> een voldoende portie wezen, had men haar gezegd, en het verheugde haar. Alles had -zij liever, dan het voortduren <span class="pageNum" id="xd31e6320">[<a href="#xd31e6320">436</a>]</span>van dien toestand en het aanhooren van de kasianpraatjes van Dailah, die meer dan -ooit van Aboe Bakar hield en minder dan ooit geneigd was met Minah uitstapjes te maken. -</p> -<p>Koffie mocht de patiënt niet drinken; hij mocht slechts koud water hebben en wat zacht -gekookte rijst; het witte poeder zou het water troebel maken, maar in de <i lang="ms">boeboer</i> merkte het niemand. En met dezelfde kalmte als vroeger roerde zij het er door. -</p> -<p>Dien avond, toen zich de aanval, nog heviger dan den eersten keer, had herhaald, was -Aboe Bakar zoo goed als stervende. Stil, onbeweeglijk lag hij op het bed, ’t hoofd -terug, schuin tegen het kussen. -</p> -<p>Van het leven voelde hij nog enkel de schroeiende pijn in zijn maag en ingewanden. -En zijn gedachten leefden. Maar die waren ver weg; zij waren in Nederland, bij de -vrienden zijner jeugd, bij de Verlande’s en de Tiele’s; zij vervolgden naar den eersten -tijd in Indië, waar zijn leven <span class="pageNum" id="xd31e6330">[<a href="#xd31e6330">437</a>]</span>zoo onverwacht was gesplitst; en de kleinste bijzonderheden van dien tijd, waaraan -hij nooit weer had gedacht, kwamen er nu bij: de strijd met zichzelven, de aandrang -zijner moeder, de tegenstand van Bram.… „<span class="ex"><i>Vroeg of laat zal je hun dupe worden!</i></span>” -</p> -<p>Hoe kwam het, dat hem ineens die woorden nu voor den geest stonden? -</p> -<p>Zóó werkte het voort in zijn hoofd, langzaam, maar ordelijk, als een uurwerk, dat -geregeld afloopt. -</p> -<p>Was hij hun dupe? -</p> -<p>Aboe Bakar sloeg een blik op naar Dailah, die bij het bed zat, de oogen rood van ’t -schreien, macht- en willoos, zonder hoop. Met een korte handbeweging beduidde hij -haar dichtbij te komen, tot haar oor vlak bij zijn mond was; hij wist wel van den -dokter-djawa, dat hij in ’t geheel niet spreken mocht, maar nu wilde en kon hij ’t -niet laten. -</p> -<p>„Zou ik iets hebben ingekregen, Dah?” -</p> -<p>„Zwijg in Godsnaam!” zei ze. „Ik geloof het <span class="pageNum" id="xd31e6343">[<a href="#xd31e6343">438</a>]</span>Aboe. Maar spreek nu niet. Van nu af zal je niets gebruiken, dat ik niet zelf heb -klaargemaakt.” -</p> -<p>Hij glimlachte en sloot weer de oogen. Wat zou zij klaarmaken! Zij kon het immers -niet; zij had het nooit gedaan, nergens geleerd! -</p> -<p>En dan, het zou wel te laat zijn; hij zou wel sterven. Daar was hij nu niet meer bang -voor. God doet immers sterven en herleven! Wie Hem liefheeft moet zich verheugen in -den dood, in het uur, dat God zijn ziel ontvangt om bij hem te worden verzameld. Zóó -ging het rustig voort in zijn hoofd: de beelden uit de werkelijkheid oprijzend in -zijn gedachten, bleven wortelen in het Europeesch deel van zijn leven; de abstracte -begrippen waren die uit den <i>koran</i>. -</p> -<p>Langzaam kropen de uren voort; Minah had gevraagd, welstaanshalve, of ze Dailah niet -eens zou aflossen bij het oppassen van den zieke; maar ze was erg blij, dat de jonge -vrouw het weigerde. -</p> -<p>Niet om haar geweten—dáár wist ze niet van,—ze vond het enkel vervelend. -<span class="pageNum" id="xd31e6353">[<a href="#xd31e6353">439</a>]</span></p> -<p>Reeds kraaiden de hanen in de dessas der vallei hooguit den opkomenden dag tegemoet, -toen Aboe Bakar ontwaakte uit een langen slaap van eenige uren, die hem niet had verkwikt. -</p> -<p>Integendeel, hij voelde het weer aankomen, en het angstzweet brak uit op zijn voorhoofd, -met koude droppels afloopend langs zijn zware wenkbrauwen. -</p> -<p>Den mond gesloten, benauwd en kort ademend door den neus, keek hij naar Dailah, die -op haar stoel was ingedut van vermoeienis. -</p> -<p>Met een hevigen schok richtte zijn lichaam zich ineens op; Dailah schrikte wakker -en sloeg haar arm om hem heen tot steun. -</p> -<p>Dáár was het weer, schoon slechts weinig in hoeveelheid. -</p> -<p>Maar het lichaam, terugvallend achterover in het kussen, rekte zich; het doffe licht -uit de groote zwarte oogen verdween; de trekken spanden scherp. -</p> -<p>Een harde gil klonk door het huis; Dailah zag hem sterven; haar hoofd viel naast dat -van Aboe <span class="pageNum" id="xd31e6363">[<a href="#xd31e6363">440</a>]</span>Bakar op het kussen neer, en haar weeklagen vulde het huis. -</p> -<p>Minah was er ook wakker van geworden. Zij hoorde Dailah schreien en luid praten; zij -verstond de woorden, en een doodschrik drong door haar hersens, afrillend langs de -ruggegraat; zij had het woord <i lang="ms">memboenoeh</i> gehoord! -</p> -<p>Snel trok zij een ander baadje aan, en liep de achterdeur uit, den weg op. -</p> -<div class="figure o2.209width"><img src="images/bottom5.png" alt="Ornament." width="92" height="54"></div><p> -<span class="pageNum" id="xd31e6375">[<a href="#xd31e6375">441</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ch2.24" class="div1 chapter"><span class="pageNum">[<a href="#xd31e583">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<div class="figure"><img src="images/top3.png" alt="VIER EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK." width="547" height="82"></div> -<h2 class="label">VIER EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.</h2> -<h2 class="main">Besluit.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De <i lang="ms">penghoeloe</i>, door Minah’s tusschenkomst gewaarschuwd, kwam in den loop van den ochtend met zijn -volgelingen; hij was kort en bevelend, alsof hij de baas was in het huis; niemand -durfde zich tegen iets verzetten. -</p> -<p>Dailah, nu half suf van emotie, minder dan iemand anders: allen eigenlijk blij, dat -er één was, die de <i lang="ms">soesah</i> op zich nam. -</p> -<p>Maar toen de begrafenis plaats had en zij met de bedienden alleen in het huis bleef, -liet zij een ouden klerk roepen, die vroeger wel eens daar aan huis was geweest, en -die schreef voor haar den brief aan Bram. -<span class="pageNum" id="xd31e6392">[<a href="#xd31e6392">442</a>]</span></p> -<p>En toen hij kwam en met haar had gesproken, hij hoogst zenuwachtig, zij erg bedroefd, -maar kalm en gelaten,—toen ging hij naar voren, zitten op den stoel waarop Aboe Bakar -zoo dikwijls had gezeten; zijn ongeregelde verbeelding en overprikkeld zenuwgestel, -deden hem de meest gecompliceerde en gruwelijkste wraakplannen vormen; hij zou, en -hij zou; hij kon er niet stil van blijven zitten; hij stond op, liep heen en weer -en bewoog handen en armen, alsof hij kneep, worgde, verscheurde. O, die smeerlap, -dacht hij, als <i>die</i> nu eens hier was! Maar de <i lang="ms">penghoeloe</i>, dien hij bedoelde, kwam niet; liet in ’t geheel niets van zich hooren. -</p> -<p>Bram schreef hem en verzocht dadelijke afrekening van het geld, dat wijlen zijn broeder -Aboe Bakar gestort had in de penghoeloekas; er volgde niet eens antwoord. -</p> -<p>Ten slotte kwamen al de gewelddadigheden, die Bram zich voorgenomen had te bedrijven -tegen de dieven en moordenaars, hierop neer, dat hij eindigde met wat hij had moeten -beginnen: hij <span class="pageNum" id="xd31e6403">[<a href="#xd31e6403">443</a>]</span>ging naar het Europeesch bestuur en diende een aanklacht in. -</p> -<p>Hij was zeer bespraakt; hij kwam niet uit eigenbelang; wijlen de <i lang="ms">saïd</i> was zijn bloedeigen broer geweest, verklaarde hij, en het was niet om iets van diens -nalatenschap, dat hij zich het schandelijk misdrijf aantrok. Hij wilde het geld, Aboe -Bakar’s eigen geld, terug, voor diens zoon, die—dat vergat hij erbij te voegen—tot -een nietsdoener en een leeglooper was opgegroeid, met groote kans een vagebond te -worden. -</p> -<p>Voor het familiezwak van den Europeeschen oom voelden de ambtenaren iets, schoon zij -zich bij voorkeur niet inlieten met zulke „vuile inlandsche <i lang="ms">perkara’s</i>.” -</p> -<p>Zij zouden „een onderzoek instellen.” -</p> -<p>Terug in ’t huis vond Bram zijn oudste schoonzuster Minah; zij pakte haar <i lang="ms">barang</i>; met veel drukte was zij bezig haar <i lang="ms">sarongs</i> en baadjes, heele stapels, haar menigte doosjes en doekjes in trommels te bergen -en in <i lang="ms">kains</i> te knoopen. -<span class="pageNum" id="xd31e6428">[<a href="#xd31e6428">444</a>]</span></p> -<p>„Laat dat nu maar wachten,” zei Bram gebiedend. „Luister naar mij.” -</p> -<p>Minah stond op het punt een brutaal antwoord te geven; maar zij zag aan Bram, dat -hij heel nijdig was; daarom ging zij stil op een bankje zitten, de handen op de knieën. -</p> -<p>„Waar is het geld van A. gebleven?” -</p> -<p>Zij haalde de schouders op. -</p> -<p>„Hoe kan ik het weten; hij zei nooit iets tegen mij.” -</p> -<p>„Daar stond zijn geldkist, daar in dien hoek, dat wist je toch.” -</p> -<p>„Ik? Wist <i>ik</i> dat? Ik weet niet wat een geldkist anders is dan een gewone kist.…” -</p> -<p>„Dailah zegt.…” -</p> -<p>„Wel ja,” viel zij boosaardig uit, „daar heb je ’t al! Vraag het Dailah, die zal het -wel weten. Ik niet; ik was maar zoowat de dienstmeid hier, en ik weet van geen kist, -ik heb mij niet bemoeid met zijn <i lang="ms">barang</i>, waarom zou ik me ermee bemoeid hebben?” -<span class="pageNum" id="xd31e6445">[<a href="#xd31e6445">445</a>]</span></p> -<p>„Om uw zoon.” -</p> -<p>„Om mijn zoon? Wat heeft hij zich ingelaten met zijn kind? Even weinig als met mij. -De eenige met wie hij sprak was Dah; voor de rest zat hij ginds in het bidhuisje en -in de <i lang="ms">missigit</i>, altijd maar in het boek te lezen en te bidden.” -</p> -<p>Dat was Bram bekend, en toen nu Minah, die zich over zichzelve had verteederd, haar -geheime angst tot zenuwachtigheid meewerkend, aanving zacht in haar <i lang="ms">slendang</i> te schreien, kreeg Bram <i lang="ms">kasian</i>, en daarmee verdween zijn boos vermoeden, dat Minah aan de misdaad medeplichtig was. -</p> -<p>„Wat ga je doen?” vroeg hij. -</p> -<p>„Ik weet het niet. Vooreerst ga ik bij een vrouw in de kampong wonen, tot hier den -boel geregeld is<span class="corr" id="xd31e6464" title="Bron: ?">.</span>” -</p> -<p>„En dan?” -</p> -<p>„Ik weet het niet. Misschien zoek ik werk als <i lang="ms">baboe</i> bij <i lang="ms">blandas</i>.” -</p> -<p>Een oogenblik dacht Bram na. Het ging niet aan, haar terug te zenden naar het land, -waar ze <span class="pageNum" id="xd31e6478">[<a href="#xd31e6478">446</a>]</span>vandaan kwam; zelf haar in huis te nemen,—daarvan kon niets komen. Dailah zou weer -teruggaan in haars vaders huis. -</p> -<p>„Goed,” zei hij, „je moet natuurlijk doen, wat je wilt. Ik zal je zoon meenemen. Wat -het mijne is, kan ook het zijne wezen.” -</p> -<p>Voor haar was dat een ware uitkomst; zij was van den lastigen jongen kerel af; van -een moederschap dat haar oud maakte, zoo goed als ontslagen, in een tijd dat haar -belang vorderde jong te schijnen. -</p> -<p>„Gij zijt zijn oudste oom,” zei ze op een toon van berusting. -</p> -<p>En alles was naar beider begrip daarmee gezegd. -</p> -<p>Het onderzoek naar den dood, dat zelfs een gerechtelijk werd, leidde tot geen uitkomst; -’t was <i lang="ms">koerang terang</i>. -</p> -<p>Toen de tweede maan scheen op het graf van Aboe Bakar, het stille plekje in het binnenland, -waar een groep <i lang="ms">kambodja’s</i> de doordringende geuren harer witte bloemen over de sawahvlakte verspreidden,<span class="pageNum" id="xd31e6495">[<a href="#xd31e6495">447</a>]</span>—toen reed zijn eenige zoon te Batavia langs den Molenvliet als koetsier op een huurdos-à-dos -van oom Bram. -</p> -<p>Oom Bram had veel last met hem; hij durfde ’s avonds niet naar bed gaan vóór zijn -neef weer goed en wel thuis was, zoo vreesde hij altijd, dat er ’t een of ander met -den bedorven jongen zou gebeuren. -</p> -<p>Als die eindelijk, laat in den nacht soms, de dos-à-dos het erf opreed, en Bram dan -niet half zooveel huur kreeg als hij berekenen kon, dat verdiend was, keek hij door -den gouden bril zijns vaders weleens beurtelings naar het onbeschaamde jonge gezicht -voor hem en naar het oude van <i lang="ms">njai Peraq</i>, die op haar <i lang="ms"><span class="corr" id="xd31e6504" title="Bron: baleh baleh">baleh-baleh</span></i> rustig sliep. -</p> -<p>En dan vond hij, dat, als iemand weinig uit een schipbreuk was overgebleven, het dan -hem, Bram Silver, was.— -</p> -<p class="trailer xd31e3237">EINDE.</p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div class="back"> -<div class="transcriberNote"> -<h2 class="main">Colofon</h2> -<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> -<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen -van welke soort dan ook. U mag het kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden -van de Project Gutenberg Licentie in dit eBoek of on-line op <a class="seclink xd31e39" title="Externe link" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. -</p> -<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctieteam op <a class="seclink xd31e39" title="Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. -</p> -<p>De beide delen van dit werk zijn samengevoegd tot een geheel. -</p> -<h3 class="main">Metadata</h3> -<table class="colophonMetadata" summary="Metadata"> -<tr> -<td><b>Titel:</b></td> -<td>Aboe Bakar: Indische Roman</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Auteur:</b></td> -<td>Paulus Adrianus Daum (1850–1898)</td> -<td><a href="https://viaf.org/viaf/167261/" class="seclink">Info</a></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Taal:</b></td> -<td>Nederlands (Spelling De Vries-Te Winkel)</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Oorspronkelijke uitgiftedatum:</b></td> -<td>[1894]</td> -<td></td> -</tr> -</table> -<h3 class="main">Codering</h3> -<p class="first">Dit boek is weergegeven in oorspronkelijke schrijfwijze. Afgebroken woorden aan het -einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel -zijn verbeterd. Deze verbeteringen zijn aangegeven in de colofon aan het einde van -dit boek.</p> -<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> -<ul> -<li>2022-02-01 Begonnen. -</li> -</ul> -<h3 class="main">Externe Referenties</h3> -<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links -voor u niet werken.</p> -<h3 class="main">Verbeteringen</h3> -<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> -<table class="correctionTable" summary="Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst."> -<tr> -<th>Bladzijde</th> -<th>Bron</th> -<th>Verbetering</th> -<th>Bewerkingsafstand</th> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e367">230</a>, <a class="pageref" href="#xd31e4694">338</a>, <a class="pageref" href="#xd31e5365">384</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e813">26</a></td> -<td class="width40 bottom">njai-Peraq</td> -<td class="width40 bottom">njai Peraq</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e928">35</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1318">64</a>, <a class="pageref" href="#xd31e1768">104</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3402">244</a>, <a class="pageref" href="#xd31e3627">258</a></td> -<td class="width40 bottom">”</td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Verwijderd</i>] -</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1591">86</a></td> -<td class="width40 bottom">,</td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1679">96</a></td> -<td class="width40 bottom">kwa-jongens</td> -<td class="width40 bottom">kwajongens</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e1699">98</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">”</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2302">159</a></td> -<td class="width40 bottom">iets</td> -<td class="width40 bottom">niets</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e2615">180</a></td> -<td class="width40 bottom">liefbebberij</td> -<td class="width40 bottom">liefhebberij</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3049">213</a>, <a class="pageref" href="#xd31e5238">375</a></td> -<td class="width40 bottom">„</td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Verwijderd</i>] -</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3528">253</a></td> -<td class="width40 bottom">,</td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Verwijderd</i>] -</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3590">256</a></td> -<td class="width40 bottom">alillah-Allah</td> -<td class="width40 bottom">al-illah-Allah</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e3819">278</a></td> -<td class="width40 bottom">orang-selam</td> -<td class="width40 bottom">orang selam</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e4951">355</a></td> -<td class="width40 bottom">sobat</td> -<td class="width40 bottom">obat</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5649">400</a></td> -<td class="width40 bottom"><i lang="ms">penghoeloe</i>kas</td> -<td class="width40 bottom"><i lang="ms">penghoeloe</i>-kas</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5814">407</a></td> -<td class="width40 bottom">sekure</td> -<td class="width40 bottom">secure</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e5861">410</a></td> -<td class="width40 bottom">barste</td> -<td class="width40 bottom">barstte</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6464">445</a></td> -<td class="width40 bottom">?</td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd31e6504">447</a></td> -<td class="width40 bottom">baleh baleh</td> -<td class="width40 bottom">baleh-baleh</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -</table> -</div> -</div> -<div lang='en'> -<div style='display:block; margin-top:4em'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK <span lang='nl'>ABOE BAKAR</span> ***</div> -<div style='text-align:left'> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Updated editions will replace the previous one—the old editions will -be renamed. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. -</div> - -<div style='margin:0.83em 0; font-size:1.1em; text-align:center'>START: FULL LICENSE<br> -<span style='font-size:smaller'>THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE<br> -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK</span> -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase “Project -Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg™ License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person -or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ -electronic works. See paragraph 1.E below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the -Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg™ License when -you share it without charge with others. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work -on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the -phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: -</div> - -<blockquote> - <div style='display:block; margin:1em 0'> - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most - other parts of the world at no cost and with almost no restrictions - whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms - of the Project Gutenberg License included with this eBook or online - at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you - are not located in the United States, you will have to check the laws - of the country where you are located before using this eBook. - </div> -</blockquote> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase “Project -Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg™. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg™ License. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format -other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg™ website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain -Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works -provided that: -</div> - -<div style='margin-left:0.7em;'> - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation.” - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ - works. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg™ works. - </div> -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right -of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any -Defect you cause. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™ -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™’s -goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg™ and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state’s laws. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation’s business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation’s website -and official page at www.gutenberg.org/contact -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread -public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state -visit <a href="https://www.gutenberg.org/donate/">www.gutenberg.org/donate</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of -volunteer support. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Most people start at our website which has the main PG search -facility: <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This website includes information about Project Gutenberg™, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. -</div> - -</div> -</div> -</body> -</html> |