NormalizeHEADmain

1 files changed, 0 insertions, 8997 deletions

diff --git a/old/67307-0.txt b/old/67307-0.txt
deleted file mode 100644
index 8543137..0000000
--- a/old/67307-0.txt
+++ /dev/null
@@ -1,8997 +0,0 @@
-The Project Gutenberg eBook of Aboe Bakar, by Paulus Adrianus Daum
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
-most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
-whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
-of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at
-www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you
-will have to check the laws of the country where you are located before
-using this eBook.
-
-Title: Aboe Bakar
-       Indische Roman
-
-Author: Paulus Adrianus Daum
-
-Release Date: February 3, 2022 [eBook #67307]
-
-Language: Dutch
-
-Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading
-             Team at https://www.pgdp.net (This book was produced from
-             scanned images of public domain material from the Google
-             Books project.)
-
-*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ABOE BAKAR ***
-
-
-
-
-
-                               ABOE BAKAR
-                             INDISCHE ROMAN
-
-                                  DOOR
-                                MAURITS
-
-                   BATAVIA                ’S-GRAVENHAGE
-                   G. KOLFF & Co.         LOMAN & FUNKE
-
-
-
-
-
-
-
-
-INHOUD.
-
-
-    EERSTE DEEL
-
-    Hoofdstuk.                                             Bladz.
-
-    I.      Kennismaking met een onaangenaam mensch            1
-    II.     Een jaloersch heer                                10
-    III.    Een treurig voorval                               20
-    IV.     Niet zonder reden jaloersch                       31
-    V.      De in ongenade gevallen president                 39
-    VI.     Het vierde kind                                   45
-    VII.    Adam wordt een knappe jongen                      52
-    VIII.   De knaap vertrekt naar Batavia                    61
-    IX.     Laaghartige wraakzucht                            70
-    X.      Teleurgestelde verwachtingen                      80
-    XI.     Onaangename brieven uit Holland                   91
-    XII.    Een mislukt jongmensch                           103
-    XIII.   Een voorzichtige moeder                          113
-    XIV.    Een onaangename verrassing                       122
-    XV.     Een declaratie in optima forma                   132
-    XVI.    Aan boord van een mailstoomer                    143
-    XVII.   In Indië terug, maar.... aan een sterfbed        152
-    XVIII.  Het gevonden portret                             164
-    XIX.    Een nieuwe vlam                                  174
-    XX.     Onterfd                                          182
-    XXI.    Vergeefsche moeite                               192
-    XXII.   Adam is ontevreden                               201
-    XXIII.  Moederliefde                                     210
-
-
-    TWEEDE DEEL
-
-    I.      Vervlogen hoop en een nieuwe verbintenis           1
-    II.     Ik wil niet gelijk gesteld worden                  9
-    III.    Het Europeesch vernis verdwijnt                   20
-    IV.     Opnieuw verloofd en getrouwd                      28
-    V.      Onaangename ontmoeting en wroeging                36
-    VI.     Aboe Bakars teleurstelling                        44
-    VII.    Een beschaafd Mohammedaan                         53
-    VIII.   Ongelukkige familieberichten                      63
-    IX.     Schoonmoeder en schoondochter                     73
-    X.      Een trouweloos Mohammedaan                        82
-    XI.     Hoe zal ik sterk zijn?                            91
-    XII.    Zonderlinge ontmoeting                            98
-    XIII.   Aboe Bakar kiest zich een tweede vrouw           107
-    XIV.    Geldelijke verwikkelingen                        115
-    XV.     Men kan geen priester en koopman zijn            124
-    XVI.    Een listig mensch                                131
-    XVII.   Wacht u voor zulke vrienden                      137
-    XVIII.  Toenadering tusschen de vrouwen                  147
-    XIX.    Minah op een verboden weg                        156
-    XX.     Aboe Bakars ondergang voorbereid                 166
-    XXI.    Een dubbel offer gebracht                        174
-    XXII.   Dailah ontdekt het gevaar                        186
-    XXIII.  „Ze hebben hem vermoord.”                        196
-    XXIV.   Besluit                                          210
-
-
-
-
-
-
-
-
-EERSTE DEEL.
-
-
-EERSTE HOOFDSTUK.
-
-KENNISMAKING MET EEN ONAANGENAAM MENSCH.
-
-
-Het parelgrijs van den jongen dag bij zwaar bedekte lucht, gaf het
-Indisch landschap een westersche tint. Er ontbrak iets aan: de groote,
-gloeiende vuurbol wierp er zijn heete gouden lichtbundels niet over;
-hulde niet alles in het zware oostersche geel, met omhoog het
-scherp-blauw gewelf, beneden de hevige luchttrillingen boven den bodem.
-Nu lag alles in een heiïgen toon als in Zondagsrust.
-
-Ver over de alluviale vlakte gingen de weidegronden, door leidingen
-gedeeld in breede strooken; bont en lakenveldsch vee in afwisselend
-grillig robe-dessin, wierp grazend de koppen naar rechts en links,
-zoekend de fijne beetjes in den groenen voêrbodem; en had niet hier en
-daar een groepje palmen de kronen van groote bladerrissen hoog
-opgestoken boven de dunne gladde basten,—men had zich kunnen verbeelden
-een stukje Holland te zien.
-
-In de lekkere stille koelte kwam maar heel even de zeewind over, met
-kleine beweginkjes in de bladeren, een ideetje van fluisterend geluid
-door den grooten bloementuin; niet eens sterk genoeg om er de
-overstaande rozen te ontblaren.
-
-Behoedzaam liep John Silver tusschen de struiken door, op het gelaat
-den grooten ernst van heel gewone menschen bij geringe bezigheden; dat
-was zijn liefhebberij, zijn eenige; dit vroegere stuk weide had hij
-herschapen in zoo’n mooien grooten hof; de oppervlakkig waarneembare
-geschiedenis van elke plant kende hij; zijn lust in bloemkweeken had
-hem tot leeren aangespoord, en zijn dagelijksche zorg had hem het
-egoïstisch individueel „verstand” ervan doen krijgen, niet vatbaar voor
-overdracht.
-
-Hij keek, toen hij klaar was, nog eens om, als voor een generale
-inspectie; van de houten trap zijner ruime paalwoning over de groote
-variëteit van kleurvlekjes, in het à jour groen langs de paggers en in
-de perken. En zijn bruine kop knikte goedkeurend, de blauwige lippen
-wegtrekkend in een breeden tevreden glimlach, toonend twee rijen mooie
-sterke manstanden.
-
-Er was gedekt binnen met grof, groezelig tafelgoed, een gebarsten bord
-van aardewerk en tinnen tafelgerei. Een pisangblad, dichtgespeld met
-een lidi, lag in het midden. John nam het, liet zich neer op een laag
-kinderstoeltje en at, ’t geopend blad op de scherp opstekende
-beenknieën, de rijst eruit met de vingers, die stijf in de massa gingen
-en het dus uitgewigde langs in den mond werkten; zóó dejeuneerde hij
-lekker met een glas schoon water erbij; een strootje als
-after-breakfast sigaar.
-
-Dan slofte hij langzaam door een gangetje tusschen de zijkamer naar
-voren, waar hij ver over ’t vlakke strand uitkeek in de groote Indische
-zee, die, door duizenden eilandjes gebroken, in korten golfslag
-aanbolde met bij oostersche langzaamheid onharmonische drift. John
-greep een kijker, die aan een touwtje hing boven de balustrade en
-loerde in de verte of hij ook een schip zag, gelijk hij wel twintigmaal
-op ’n dag deed, na het tuinonderhoud, zijn belangrijkste bezigheid. Er
-was niets te zien dien ochtend; inlandsch getuigd klein goed
-balanceerde gemoedelijk op het water, binnenvallend na slechte
-vischvangst door de wolkenlucht. Geen rookzuiltje van een stoomer,
-nergens het zeilentuig van een ranken klipper; zelfs geen schoenertje
-onder den wal; alles „flauwe kul” dien ochtend, dacht hij.
-
-Een span batakkertjes vloog voorbij; een hand met ’n zakdoek en een
-andere wuifden op onder het rijden, en Silver handzwaaide en boog met
-groot vertoon van vriendelijkheid terug. Maar toen ze uit ’t gezicht
-waren, schudde hij er het hoofd over. Zoo’n gekke vent! Was hij niet
-een njo, net als hij zelf?
-
-De omstandigheden van dien Verlande waren heel erg gelijk aan de zijne!
-Allebei hadden ze fortuin, in huizen, in perken op de eilanden en in
-goede papieren; allebei konden ze het stellen buiten den arbeid, geld
-overhoudend bij hun geringe behoeften.
-
-Daar had nu die malle vent, die Verlande, een pur-sang vrouwtje
-getrouwd en .... uit was het met zijn goede leven; nu moest hij gekleed
-en wel met haar toeren, met haar visites maken en de lieden
-recepieeren. En dan de soesah in huis, met die Hollandsche wrijf- en
-poets-dames, die geen bedienden kunnen houden, zich dood ergeren aan
-vlekjes en stofjes, en altijd aan klimaat-ziektetjes sukkelen. Wat ’n
-leven! Verbeel je dat hij ....
-
-John Silver moest erom lachen. Neen, zoo „stom” was hij waarachtig niet
-en zou hij ook nooit worden!
-
-Hij hield zich maar aan zijn gewone njai; zij had al drie kinderen met
-hem en dreigde met het vierde.
-
-Soedah, wat kon ’t hem schelen! Hij had er geen last van; ze leefden in
-de bijgebouwen bij hun moeder; ze kostten haast niks; veel minder dan
-hun moeder door een stillen handel in batiks en diamanten verdiende; ze
-stonden op zijn naam en hij zond ze naar de gouvernementsschool. Habis
-perkara! Voor de rest geen bemoeienis. Als het meisje niets leerde dan
-kwee-kwee maken, zou ze toch wel trouwen want ze was knap en ze had
-geld; als de jongens dom bleven, dan maar het land op.
-
-En zoo’n Verlande nu, met een Hollandsche vrouw, de opvoeding later van
-die totok kinderen, die natuurlijk allemaal in Holland moesten
-studeeren om geleerden te worden .... Nu die zou er pleizier van
-hebben!
-
-Plotseling trok zijn gezicht, uit de plooien van vroolijke
-zelfgenoegzaamheid glad, met een uitdrukking van groote verbazing de
-wenkbrauwen op. Wat zag hij daar? Bukkend doorgaand onder het atappen
-overdek der gangetjes langs de bijgebouwen, kwam rechtop in het licht,
-vlak vóór hem de groote figuur van een arabier, den kleurigen tulband
-’n beetje scheef op den mooien van gitzwart krulhaar ombaarden kop;
-helder wit fladderde zijn lang onderkleed, tusschen de opening van zijn
-ruischend gewaad van hemelsblauwe zijde; onderdanig groetend, maar
-rustig, in groote gemak-stappen, ging hij heen, over de grind met het
-dof geglinster van de verlakte lage schoenen om zijn bloote bruine
-voeten.
-
-Maar Silver had niet teruggegroet; het lichtte rood op in zijn
-diepliggende zwarte oogen. Zoo’n gladakker! zoo’n brutale hadramautsche
-smeerlap! En dat terwijl hij, honderdmaal was maar eens, zijn
-huishoudster had gezegd, dat er nooit of nimmer een arabier op zijn erf
-of in zijn huis mocht komen! Met driftige stappen, het hoofd gebogen
-over de weinig ontwikkelde ingevallen borstkast, liep hij naar omlaag,
-in zijn haast met zijn gezicht tegen een lijntje, wat hem boozer
-maakte, en hij stoof de kamer in van zijn njai, juist, de armen omhoog,
-bezig te verwisselen van baadje.
-
-Ook dàt stemde hem niet beter; hij vloekte en schold en dreigde, razend
-van opgewondenheid, al maar herhalend, dat hij „het” niet hebben wilde;
-zij zweeg, en toen hij uitgeraasd had, wees ze naar een doos op de
-tafel. „Ik kan geen zaken doen en geen geld verdienen, als ik met de
-menschen niet praten mag.”
-
-Hij had de doos wel gezien, en door al zijn schelden heen, was hij er
-nieuwsgierig naar geweest. Nu nam hij haar op en haalde er de dikke
-opgerolde lapjes uit, waarin diamanten haarspelden geprikt zaten; hij
-ging bij het open venstertje staan en liet het invallend licht door de
-steenen spelen, scherp oplettend, het hoofd ook mee bewegend bij het
-bespieden van straalbreking en kleurwisseling.
-
-„Prullen zijn het, die de smeerlap brengt. Dáár, dáár!” riep hij luid,
-smadelijk haar de steenen vlak voor het gezicht houdend, en aanwijzend
-met de knokkelvingers, „die heeft een vlek; die ook; dat is een erge
-gele; dat ook! en ik geloof waarachtig dat er foelie achter zit.
-Prullen, anders niet!”
-
-Met groot vertoon van geringschatting, wierp hij de steenen terug in de
-doos.
-
-„Dàt zeg ik je: als ik den smeerlap ooit weer zie op mijn erf, hem of
-een zijner vuile Arabische kontjo’s, jaag ik ze een schot ganzenhagel
-in hun bast. Ik zal m’n geweer naast m’n stoel zetten in de galerij; ik
-schiet ze dood. Ziedaar!”
-
-En onder die bedreiging had hij, grimmig, haar herhaaldelijk geslagen
-op de dikke schouders en armen; tot ze ook woedend adoe! had geroepen,
-minder als een klagelijken uitroep van pijn, dan alsof ze ermeê
-terugschold.
-
-
-
-
-
-
-
-
-TWEEDE HOOFDSTUK.
-
-EEN JALOERSCH HEER.
-
-
-’t Had Silver heelemaal zenuwachtig gemaakt; hij greep, boven, ’n volle
-gendie, schonk zich ’n groot glas water en dronk het achtereen uit;
-maar kwaad bleef hij; zachtjes door razend, in woeste jaloerschheid;
-telkens eraan denkend, dat ze van baadje had verwisseld; zich opnieuw
-opwindend als hij begon te bedaren.
-
-Eindelijk wilde hij weer standjes gaan maken en slofte driftig de trap
-af, maar een inlander, buigend, de rechterhand steunend met de linker,
-gaf hem een brief. Dat leidde hem af. Het was „van wege” de societeit,
-zijn grootsten trots. Men had hem tot president „gebombardeerd,” zooals
-de jongelui zeiden.
-
-Hij was op de plaats gevestigd; hij had geld en niets te doen,—zoo’n
-man moet „maar” president van het kleine clubje zijn, dat eens in de
-week, Zaterdagsavonds, in ’t gebouwtje met steenen buitenmuur en
-bamboezen binnenwanden, de societeit Belvedère, bijeenkwam. Dáárom
-hadden zij het hem gemaakt.
-
-John Silver zette zijn gouden bril op en ging met presidiale
-waardigheid aan zijn schrijftafel zitten. Er was een „voorstel”
-ingekomen, natuurlijk voor een pretje, andere voorstellen kwamen er
-nooit in, en de secretaris, die den brief geschreven had, meende dat
-over dit voorstel moest vergaderd worden; hij was het eens daarmee,
-geheel eens, en hij zette zich aan het pennen van het antwoord, ernstig
-met een business-gezicht; en hij snauwde een bediende af, die hem iets
-kwam vragen, met een: „Zie je niet, dat ik zit te werken?”
-
-Daar men reeds dienzelfden avond een prealabele bestuursvergadering zou
-houden, hield hem dat ’t verdere van den dag bezig; maar hij vergat den
-schilderachtigen arabier niet, den „stinkert” zooals hij zei; den
-„woestijnschurk,” den hadramautschen roover, en hij bleef ongenaakbaar,
-de honden schoppend, die jankend naar buiten vlogen, schreeuwend tegen
-de kinderen en bedienden, in groot bangmakerig vertoon met zijn geladen
-geweer, dat, als hij het hard neerzette op den houten vloer der
-paalwoning, ondanks de fijne matbedekking een daverend geweld
-veroorzaakte.
-
-’s Avonds voor hij heenging, haalde hij er zijn njai nog eens bij, en
-hield een quasi-gemoedelijke speech in het Maleisch; zij zag daar nu
-het geweer staan, en hij zwoer bij God en bij de graven zijner ouders,
-dat hij elken arabier, die ooit of immer op zijn erf mocht komen, zou
-neerschieten als een hond en den kerel van dien ochtend,—ja, als hij
-dien onder schot kreeg ...! Haar kalm gezicht van rustige, welgedane
-inlandsche trouw, vertrok er geen spier bij.
-
-„Ik zou het geweer maar in de kamer zetten,” zei ze. „Er zou nog
-ongeluk van kunnen komen.”
-
-Eigenlijk vond hij dat ook; hij voelde zich niet zoo veilig tegenover
-een geweer, als hij deed voorkomen. Uit zijn verhalen wist ieder die
-hem kende, dat hij een Nimrod was. Zoodra het jagen ter sprake kwam,
-raakte hij in extase; dan vertelde hij van jachten op tijgers,
-bantengs, rhinocerossen en wilde varkens; van ongelooflijke
-hoeveelheden snippen en wilde duiven, gevallen door zijn moordend lood.
-En men geloofde het wel niet, zooals hij het zat op te snijden, maar
-hield hem toch voor een jager. Nu, dat was hij in ’t geheel niet. Zijn
-eerste stuk wild moest hij nog schieten. Zijn geweren waren goed
-onderhouden en een enkele maal schoot hij ze door voor het onderhoud,
-eigenlijk blij, als dat was afgeloopen; hij hield er niet van.
-
-Maar nu zou hij, omdat zij zoo bang was en omdat zij het verzocht, voor
-ditmaal het geweer terugzetten in het rek; doch indien ooit van z’n
-leven.... en nogmaals volgde de geheele serie scheldwoorden tegen
-arabieren en de vreeselijke bedreigingen, die hij casu quo ten uitvoer
-zou brengen. Zij zou, meende hij, nu wel bang genoeg wezen.
-
-De waarheid was, dat zij hem uitlachte in haar hart, wetende welk een
-druktemaker hij was, en hoe bitter weinig er stak achter zijn praatjes;
-maar zij was wel zoo slim het door niets te laten merken, en zij ging
-zwijgend, stilletjes weg, terug naar haar gewoon dagverblijf in de
-bijgebouwen, hem in den waan latend, dat hij door zijn demonstratie met
-het geweer grooten indruk had gemaakt.
-
-In de bestuursvergadering van de societeit hield hij zijn waardigheid
-hoog op; hij sprak er met bombastische boekenwoorden en termen uit
-ambtsbrieven, over de geringste dingen, wenkbrauwfronsend achter den
-gouden bril, afgepast in zijn bewegingen, een dikke gouden
-horlogeketting bungelend op een wit piqué vest; vreeselijk royaal, maar
-altijd even deftig, in het volle gevoel van zijn presidiale positie;
-hij vroeg dadelijk aan „de heeren” hem het genoegen te doen „iets te
-gebruiken.” En oplettend sloeg hij onder het vergaderen de vorderingen
-der heeren gade in het rooken en drinken, altijd op het juiste moment
-bij de hand met zijn sigarenkoker en de gebruikspropositie.
-
-Het liep dien avond alweêr af naar wensch; over het ingekomen
-„voorstel” werd veel gepraat, tot men het na „ampele discussie” eens
-werd over het pretje. Men zat nog een uurtje rustig bijeen in de
-achtergalerij, aan een zwarte ronde tafel met een ijzeren rand eronder,
-voor het opzetten van de voeten; en boven, aan een lat van de
-dakbedekking, een slechte petroleumlamp met dunne roodachtige vlam.
-
-Daarbuiten over de groote zee lag alles in het zachte glimlicht der
-maan, zoo mooi weerspiegeld bij het zacht bewegen van het water. Maar
-de menschen gaven er de voorkeur aan in huis te zitten bij leelijk
-lamplicht.
-
-„Wat heb je toch kranige kerels onder die arabieren,” zei, onder het
-napraten, een jong officier, ook ’n bestuurslid.
-
-Het gezicht van John Silver betrok; de opmerking, dat zag hij, was
-rechtstreeks tot hem gericht, en hij zei: „Ja,” niet voornemens verder
-iets te zeggen.
-
-„Ik zag er van morgen één bij u het erf afkomen,” ging de luitenant
-voort, „’n mooie kerel, een kranig type. Jongens, ’n bataljon van zulke
-kerels, dat moet ’n gezicht wezen.”
-
-„Hij had zaken met me gedaan,” zei Silver haastig. „Zulke kerels komen
-nooit in mijn huis of zij moeten zaken hebben met mij persoonlijk. Het
-is gemeen volk.”
-
-„Och, waarom zouden ze gemeener zijn, door de bank, dan ander volk?”
-
-„’t Zijn bedriegers en oplichters.”
-
-„En dan,” viel de postcommies in, „zijn ze gevaarlijk bij inlandsche
-vrouwen; met hun praatjes en hun mooie kleêren en hun gescharrel in
-preciosa, hebben ze al menigeen ’n koopje gegeven. Neen, ik ben het met
-mijnheer Silver heelemaal eens.”
-
-Maar de luitenant was een aanhouder.
-
-„’t Is beroerd voor wien het treft; maar de inlandsche vrouwen kan ik
-waarachtig geen ongelijk geven.”
-
-Silver en de postcommies, beiden indo’s, zwegen daarop; het was een
-gedachtengang, waarin ze niet treden konden; beiden hadden belangen te
-verdedigen, waarbij van onpartijdigheid of objectiviteit geen sprake
-kon zijn; het ontbrak er nog maar aan, dat zij die smerige kerels
-gingen voorspreken, hun gedrag vergoelijken; de njai’s, die hun
-meesters bedrogen, rechtvaardigen;—zij zwegen in stille
-verontwaardiging over zooveel onzin.
-
-Inwendig was Silver woedend. „Kom,” zei hij, zijn cognacje leeg
-nippend, „het is alweer tijd.”
-
-De anderen vonden dat niet; zij beproefden hem te „lijmen,” maar het
-ging niet; hij voelde zich, zei hij, niet erg „lekker,” en met zijn
-sluippasjes scharrelde hij den strandweg op naar huis, geplaagd
-onderweg, door het denken aan dien Arabier, die hem nu weer even erg
-als ’s ochtends door het hoofd maalde.
-
-Vlak bij zijn huis kreeg hij een schok van schrik; het scheen hem, dat
-hij een groote, in de schaduw wegsluipende gedaante had gezien.
-Spiedend stond hij een oogenblik stil, deed zijn schoenen uit, nam ze
-in de hand en ging toen zachtjes, op de teenen loopend naar boven;
-zonder geluid kwam hij het huis en z’n slaapkamer binnen, greep met
-bevende hand het geladen geweer en ging ermee naar buiten.
-
-Zijn njai, die op een baleh-baleh lag te slapen, was even wakker
-geworden; zij zag hem in het maanschijnsel de kamer uitgaan, het geweer
-in de hand. Met een ruk keerde zij zich op haar andere zijde; in een
-geeuwtje als ’n zucht, zei ze zacht: orang gila, en sliep weer rustig
-in.
-
-Wezenlijk spookte het John Silver allervreemdst in het hoofd; zijn
-woest jaloersche aard, het fantastisch licht der omgeving, op een uur
-dat hem anders reeds lang slapend vond; de cognacjes, die hij
-„welstaanshalve” had gedronken, maar waartegen zijn teatotalers gestel
-in ’t geheel niet kon, dàt, en een ongeregelde verbeelding, nimmer
-ingetoomd door opvoeding en onderricht, speelden hem parten. Met het
-geweer in de hand ging hij voorzichtig en stil naar beneden,
-rondsluipend, loerend, telkens aanleggend en op het punt te vuren, als
-hij meende iets te zien in de slagschaduwen der overstekende daken.
-Maar telkens was het niets of iets heel gewoons, dat voor ’n moment
-schaamte over hem komen deed.
-
-Tot hij weer naar boven sloop om over de balustrade van de voorgalerij
-te loeren naar het niets, dat, als een realiteit in zijn hoofd gevaren,
-voor hem gelijk iets was; maar de terugwerking kwam; zijn hoofd zonk op
-den breeden houten rand, en hij sliep in, het geladen geweer tegen de
-stoelleuning.
-
-
-
-
-
-
-
-
-DERDE HOOFDSTUK.
-
-EEN TREURIG VOORVAL.
-
-
-Huiverend werd hij wakker; de sterke uitstraling van den drogen bodem
-had de temperatuur doen dalen, en als indo beter kunnend tegen warmte,
-dan tegen ook slechts betrekkelijke kou, ging hij slaapdronken en zich
-schurkend in zijn kleeren naar bed en sliep er behagelijk den
-achterstand bij, van een half doorwaakten nacht.
-
-Die was nog niet geheel voorbij, toen er al beweging kwam in huis. De
-huishoudster, die den algemeenen bijnaam had op het plaatsje van njai
-Peraq, stond als elke inlandsche vrouw, vroeg op; de kinderen dwaalden
-dan al lang door het huis en op het erf rond, in het duister nog,
-badend aan den put, of sufferig ergens neerzittend, kijkend den
-aanlichtenden dag tegemoet.
-
-Ditmaal had een hunner een merkwaardige ontdekking gedaan, en met hun
-drieën liepen ze zachtjes, om hun vader niet te storen, naar voren en
-gingen om het jachtgeweer staan, vol bewondering elkaar lachend
-aankijkend en toefluisterend nu en dan, de oogen vol van een tot
-beweging sporenden jool, die hen dan eens deed inzinken op de hurken,
-dan met een sprongetje omhoog gaan; den geweerloop aaiend en rakend aan
-den trekker, aarzelend en eenigszins bang eerst, maar telkens
-familiaarder met het heerlijke ding, het geweer.
-
-Ze namen het met moeite op en vonden het zwaar; de kleinste, ’n meisje,
-kon ’t niet beuren. Maar de grootste kreeg het op den schouder, en met
-z’n bloote voeten marcheerde hij in nagebootste soldatenhouding ermee
-op en neer, nagekeken door zijn broer, vol afgunst en bewondering; toen
-die op zijn beurt ’t mooie wapen wilde hebben, kregen ze ruzie, stil,
-om pa niet wakker te maken, maar toch woedenden twist met
-scheldwoorden, trappen en stompen, en trekken en rukken vooral aan ’t
-geweer, dat toen afging met ’n harden slag en hun uit de handen viel.
-En dan een verschrikkelijk geschreeuw van het zusje, dat bloedend op
-den grond lag. De jongens weg, de trap af, woest door de bloemstruiken,
-over de pagger, het veld in, voortvliegend, weg, weg....
-
-Het was een heel gedoe! ’t Plaatsje was er vol van. De moeder, het
-eerst bij het gewonde kind, had het in haar armen genomen en was hard
-den grooten weg opgeloopen, naar den dokter; John Silver, in ’t eerste
-oogenblik van schrik-ontwaken als verlamd, rechtop in z’n bed, kwam,
-toen ze al het erf afliep. En hij aarzelde een oogenblik, wel
-begrijpend dat er iets akeligs gebeurd was, maar zich niet precies
-kunnende voorstellen wat; ook niet geneigd op den publieken weg het
-spektakel te vertoonen, van zijn huishoudster met het getroffen kind in
-de armen voorop en hij haar achterna. Maar hij moest iets doen, en
-schreeuwend tegen een baboe, vroeg hij haar, wat er gaande was. De
-sinjo’s hadden met het geweer gespeeld, het was afgegaan en nonni was
-gewond. Waar waren de sinjo’s? Ja, dat wist ze niet. Nou, hij zou ze
-dan wel vinden, die smeerlappen! En, zich opwindend in die richting,
-haalde hij een rotan uit zijn kamer, doorzocht het huis, de bijgebouwen
-en den tuin, waar hij aan de vernieling van eenige mooie opkomende
-planten zag, dat ze waren weggeloopen. De handen boven de oogen, keek
-hij over de weidevelden; nergens zag hij het wit van hun baadjes.
-
-En dreigend de rotan schuddend, vloekte hij, en zwoer dat hij ze dood
-zou ranselen, als ze terugkwamen. Maar nu moest hij wel naar den
-dokter; hij kon niet wegblijven; en hij kleedde zich, zonder haast,
-verlegen en beroerd over het heele geval; in zich zelven scheldend op
-die vervloekte ondeugende jongens, die hem nu weer zoo’n geweldig
-koopje gaven.
-
-Toen hij aankwam aan het doktershuis en met een vertoon van drukte en
-veel praatjes binnentrad, werd hem eenvoudig door een: stt! het zwijgen
-opgelegd.
-
-De controleur was er ook; zijn njai stond huilend bij het bed, waar de
-geneesheer het werk deed; er waren nog een paar heeren van de plaats;
-Verlande ook met diens vrouw, die hielp het gewonde kind zoo te houden
-als voor de behandeling noodig was, en tusschen de stilte in de
-schreeuwen van het kind, als de pijn hevig stak.
-
-„’t Zal alles wel losloopen,” zei de dokter, opkomend uit zijn voorover
-buigen, „maar het ééne oog is ze kwijt. Daar helpt niets aan.”
-
-Men vond het verschrikkelijk; de dokter ook; heel onvriendelijk keek
-hij Silver aan.
-
-„Hoe is het mogelijk,” zei hij, „dat iemand zoo onverantwoordelijk
-onvoorzichtig kan zijn.”
-
-„Ik was in slaap gevallen,” zei John.
-
-„Maar wie zit nu ’s avonds in de voorgalerij met ’n geladen geweer.”
-
-„Ik wou.... kalongs schieten.”
-
-„Kalongs schieten!” riep minachtend en ongeloovig tevens de controleur.
-„Iets voor aankomende jongens.”
-
-„Hoe dan ook, het is meer dan erg,” zei de dokter weer, „iemand, die
-kinderen heeft, mag een geladen geweer niet onbeheerd ergens in zijn
-huis laten.”
-
-Dàt was iedereen met hem eens; John Silver kreeg den wind van voren op
-een gruwelijke manier; hij voelde, dat zijn „prestige” erg geschokt
-werd, toch blij, dat hij er nog zóó afkwam. Met een arme
-zondaarsgezicht liet hij de „standjes” langs zijn koude kleeren gaan;
-het kind was niet dood; men geloofde ten naasten bij aan de
-kalongs,—het viel betrekkelijk alles nog mee.
-
-Aan zijn huishoudster had hij verder heelemaal niet gedacht; men houdt
-daar zoo geen rekening mee; en niets verbaasde hem meer, dan de
-schrikkelijke manier waarop ze hem aanviel, toen ze, het kind bij den
-dokter latend, terugkwamen thuis.
-
-Zij schold en hoonde hem; zij maakte hem in het maleisch uit voor al
-wat leelijk was.
-
-Verstomd had hij in het eerst naast haar voortgeloopen, totaal in de
-war over het ongelooflijke feit, dat zij zoo tegen hem, haar heer en
-meester, te keer durfde gaan.
-
-Ze was in hooge mate zenuwachtig en opgewonden. Toen, gaande met haar
-langs de bijgebouwen, terwijl ze scheldwoorden als ’t ware vallen liet
-uit haar mond, hij, kwaad, een bezemstok greep, dreigende haar te
-slaan, vloog ze als razend de keuken in, nam er een mes en kwam op hem
-af.
-
-John Silver sloeg vastberaden op de vlucht en sloot de deur zijner
-kamer achter zich; orang takoetan! schold zij hem na.—
-
-Hij bekwam er niet van; de toestand drong niet tot hem door. Twaalf
-jaren had hij die vrouw in huis; altijd was ze rustig geweest,
-gewillig, onderworpen; hij had haar, als hij boos was, aller lei
-leelijks naar het hoofd gegooid, zonder dat ze ooit veel weerwerk gaf;
-hij had haar gestompt en geslagen, zonder dat ze in al die jaren aan
-verzet had gedacht; en nu er een „ongeluk” was gebeurd, nu was ze zoo
-„recalcitrant!” Ze zou hem dat mes tusschen de ribben hebben gestoken,
-hij had het duidelijk gezien aan haar gezicht; een angstig gevoel kwam
-over hem, als hij er aan dacht.
-
-Zij was gek, dacht hij; het ongeluk met het kind had haar gek gemaakt.
-
-Een oogenblik pikirde hij erover haar weg te jagen, een oogenblik
-slechts; wat zou er van zijn huishouden worden? en dan de kinderen,
-en.... de menschen?
-
-Zijn bekrompenheid zag alles in een onzuiver licht. Hoe de haat der
-inlandsche vrouw zoo tegen hem was uitgeslagen, bevroedde hij in het
-minst niet.
-
-’s Middags ging hij bij den dokter informeeren naar het kind, dat
-redelijk wel was en maar weinig koorts had; en hij deed zijn beklag;
-die vrouw had hem willen doodsteken, wat moest hij doen?
-
-„Wel niks,” zei de dokter. „Ik vind het zeer natuurlijk.”
-
-„Natuurlijk?”
-
-„Zeker, U zult niet ontkennen, dat u de hoofdoorzaak bent van het
-gebeurde.”
-
-„Wat deden de kwajongens eraan?”
-
-„U hadt het wapen moeten meenemen en opbergen. Kinderen zijn kinderen;
-niet waar? Dus nog eens, u bent de oorzaak.”
-
-„In Godsnaam dan,” zuchtte John Silver, vol gebrek aan schuldbesef.
-
-„De vrouw mag een inlandsche zijn, zij is in de eerste plaats moeder.”
-
-„En ik vader.”
-
-„Het kan zijn, maar dat is niet hetzelfde; u hebt haar kind een ongeluk
-bezorgd; daarvoor zou ze u kunnen vermoorden.”
-
-Maar John Silver begreep er niets van, dan dit ééne: dat de dokter
-blijkbaar twijfelde aan zijn vaderschap! Zou hij misschien iets weten
-of.... vermoeden?
-
-„Ik geloof,” zei hij, „dat ze altijd een brave vrouw is geweest.”
-
-De ander haalde de schouders op, niet meer denkend aan het losgelaten
-woord buiten den gesprekszin.
-
-„U zei,” ging John Silver voort, „het kan zijn. Wat bedoelde u daarmeê?
-Weet u ook soms iets.... iets....”
-
-Hij vulde het aan met de uitdrukking van z’n gezicht, die den dokter
-even duidelijk was, als ’t hem walgde dat zoo’n man, in plaats van
-eenig gevoel te toonen voor de verwonding van zijn kind, of begrip van
-de rechtmatige grief der vrouw, als een klis bleef hangen aan zoo’n
-idee.
-
-„Ik weet in ’t geheel niets,” zei hij norsch, kortaf en boos. „Ik weet
-alleen, dat het mijn tijd wordt voor de inspectie in het hospitaal.
-Adieu!”
-
-Het was een formeel congé, dat John Silver erg hinderde; men had op de
-plaats niet de gewoonte hem zoo cavalièrement en uit de hoogte te
-bejegenen; hij werd nogal ontzien om zijn geld; en na dit gevalletje
-was iedereen tegen hem in ’t harnas. Onder het naar huis gaan pikirde
-hij daarover, en hij begreep er niets van, totaal niets. „Wat hebben ze
-toch tegen mij?” vroeg hij zich zuchtend af.
-
-Het zou nog erger worden.
-
-
-
-
-
-
-
-
-VIERDE HOOFDSTUK.
-
-NIET ZONDER REDEN JALOERSCH.
-
-
-’t Werd avond en de weggeloopen jongens kwamen niet terug. Naar alle
-kanten werden inlanders uitgezonden om hen te zoeken, doch allen
-keerden onverrichterzake terug. John Silver leefde nu werkelijk in
-doodelijken angst; hij wist niet meer wat hij deed, bingoeng van al wat
-hem in ’t laatste etmaal overkwam; hij lette nergens op, geheel zijn
-kleine gedachten geconcentreerd op die beroerde jongens, die „weg”
-waren: het trof hem niet, dat zijn huishoudster geen woord meer zei en
-in haar kamer bleef, gemoedelijk, als ging haar ’t geval niet aan.
-
-Zij had er pleizier van en lachte hem uit.
-
-In den loop van den dag had ze bezoek gehad van een neef, die tien
-palen het binnenland in woonde; hij had den afstand te paard gedaan; de
-jongens waren bij hem aan huis, bij zijn vader, haar oom. Zij had hem
-verboden iets ervan aan de bedienden of wie ook te zeggen, en hem met
-een cadeautje en eenig geld gauw weggestuurd. Nu genoot ze van haar
-doen; nu lachte ze John Silver uit in stilte, en verkneuterde zich
-achter de stores, toen ze hem in zijn tentwagentje zag wegrijden om de
-hulp in te roepen van den controleur.
-
-Die werd hem niet onthouden, maar de ontvangst was onvriendelijk. Het
-„ongeluk” bij Silver aan huis was des morgens de plat du jour geweest;
-iedereen had erover gepraat, tot men door de bedienden uit te hooren,
-achter de geheele waarheid kwam; niet uit jachtlust maar uit
-jaloerschheid had hij met een geladen geweer op de loer gelegen, en
-niet om kalongs te schieten, maar Arabieren.
-
-Het was schandelijk,—zóó luidde de algemeene opinie.
-
-Dat iemand er een huishoudster op nahield, kon er nog door, maar dat
-hij jaloersch op haar was, kon er niet meê door; en dan zóó erg, dat er
-moord en doodslag uit kon voortkomen, zelfs reeds een onschuldig kind
-als slachtoffer was gevallen.....
-
-De controleur zei ’t hem ronduit.
-
-„Ik zal uw kinderen laten zoeken,” was het ten slotte, „maar ik zal ook
-op u het oog laten houden. En bij ’t minste dat er gebeurt, zal ik
-genoodzaakt zijn strenge maatregelen te nemen.”
-
-Wezenloos zat Silver onder het naar huis rijden te kijken, langs den
-schouder van den koetsier; hij lette niet op den weg; hij merkte niet
-dat hij alweer thuis was vóór het rijtuig stilhield. Maar bij het
-uitstappen schrikte hij hevig en werd krijtwit. Daar stond de
-„smeerlap” weer in het galerijtje langs de bijgebouwen te praten met de
-huishoudster.
-
-Driftig liep Silver er naar toe, den wandelstok omkneld.
-
-De groote arabier zag hem aan met rustigen glimlach en groette deftig
-buigend, de doos toonend, die hij in de hand hield.
-
-„De njonja kan ze niet voor mij verkoopen,” zei hij.
-
-„Ik wil niet hebben, dat er hier buiten mijn tegenwoordigheid handel
-wordt gedreven. Ga maar heen.”
-
-„Kunnen wij geen zaken doen. Waarom zouden mijnheer en ik twisten. Het
-is beter geld te verdienen.”
-
-„Misschien later.... nu niet. Ga nu weg, zeg ik, en gauw ook.”
-
-Silver raakte buiten zichzelven; maar ineens schoten hem de woorden te
-binnen van den controleur: „bij ’t minste dat er gebeurt....”
-
-„Zal ik dan eens terugkomen? Over een paar dagen? over een week?”
-
-Hij knikte maar, om van den vent af te komen; de arabier groette, even
-rustig en beleefd als toen hij gekomen was, Silver, diens huishoudster
-ook met een kalmen blik vlak in haar oogen; zij deed hetzelfde, en ze
-hadden daarmee een hartelijk afscheid van elkaar genomen, dat door geen
-demonstratie inniger had kunnen zijn.
-
-Want het was veel erger, dan de jaloezie van Silver het zich
-voorstelde; werkelijk had die groote, breede arabier een relatie met
-njai Peraq, en die dateerde al van maanden; hij reisde de streek af met
-dure handelswaren, en was slechts nu en dan op de plaats; dan kwam ze
-bij hem in z’n tokootje, en niemand had ooit iets daarin gezien, want
-iedereen wist dat zij handel dreef. Het zou alles zijn geweest en
-gebleven, alsof er niets bijzonders aan was, als hij dien ochtend niet
-bij haar was gekomen en John Silver hem bij het weggaan niet had
-gesnapt.
-
-Nu wilde zij zich niet meer geneeren; zij voelde zich heel anders dan
-vroeger, veel meer „baas” in huis en tegenover John; dien had ze thans
-eronder, dat wist en wilde zij; het mes was het middel.
-
-„Ik ben bij den controleur geweest,” zei hij, toen de arabier het erf
-af was, „hij zal die rakkers laten zoeken.”
-
-„Het is niet noodig.”
-
-„Zijn ze dan terug?”
-
-„Nog niet; ik heb een soeroean gehad van mijn oom; daar zijn ze en ze
-kunnen er wel blijven tot morgen.”
-
-Het was een pak van zijn hart; haastig ging hij naar boven en schreef
-een briefje aan den controleur, die hem zoo’n standje had gemaakt; een
-beleefd briefje tot onderdanigheid toe; een kniebuiging op ’t papier.
-
-Doch het hielp niet.
-
-In de societeit aan de kletstafel kwam het nog eens tot in alle
-bijzonderheden ter sprake! De controleur vertelde met ophef, met zijn
-rijzweep op de tafel slaande, hoe hij dien „vent” à faire had genomen.
-
-En men was het algemeen dáárover eens: hij kon niet langer president
-blijven. ’t Was al te gek, vooral tegenover de dames. Er moest iets op
-gevonden worden om hem eruit te krijgen; zoo mogelijk goedschiks, en
-anders met kracht van algemeene stemmen.
-
-’t „Goedschiksche” was, dat de postcommies, die kasian met hem had, en
-ook zoo’n arabieren-fresser was, Silver zou bewerken om z’n ontslag te
-nemen.
-
-Toen hij hem opzocht, waren juist de weggeloopen jongens terug.
-
-De moeder nam een rotan en sloeg maar raak; daarop hadden de jongens
-vooraf gerekend; na de eerste klappen zwegen ze, tot het te erg werd en
-zij hun adoes uitbrulden; dan hield zij even op en scheen het uit te
-zijn; maar ineens begon het opnieuw met de rotan; zóó ging het voort
-alsof ze telkens uitrusten moest. En Silver stond er maar bij, vloekend
-en scheldend op de delinquenten, met de vreeselijkste straffen en
-kwellingen dreigend. Hij zou hun een arm uit het lijf draaien, hij zou
-hun de beenen kapot slaan. En dat was nog het minste van wat hij hun
-wilde doen.
-
-„O.... Meier.... pardon.... Ik had je niet gezien.”
-
-
-
-
-
-
-
-
-VIJFDE HOOFDSTUK.
-
-DE IN ONGENADE GEVALLEN PRESIDENT.
-
-
-Silver was erg verlegen toen hij den postcommies zag, wiens binnenkomen
-ze door het rumoer met de kinderen niet hadden gehoord; de njai ging in
-haar kamer en bergde de rotan op; de jongens veegden met de
-baadjesmouwen hun behuilde gezichten af, daarna nieuwsgierig kijkend
-naar het gewonde zusje, dat, een verband om het gezicht, met haar ééne
-oog had toegekeken bij de strafoefening.
-
-„Ik had je even alleen willen spreken.”
-
-„Uitstekend. Kom binnen,” en toen de bezoeker in de voorgalerij was
-gaan zitten, ging Silver voort: „Een sigaar?... Niet... ’n sigaret
-dan... iets gebruiken? ’n glas bier?... ’n brandy soda?...”
-
-Maar Meier wou niet rooken en niet drinken. John had wel dadelijk aan
-z’n gezicht gezien, dat het weer iets beroerds gold, en hij zuchtte
-diep, toen zijn offerten niet werden aangenomen.
-
-„Er is over die perkara veel gesproken.”
-
-„Ja, veel te veel! Mijn God, kan ik het helpen? Ik ga hier zitten, hier
-meneer!” riep Silver op de leuning van z’n stoel slaande, alsof dit nu
-juist zoo’n merkwaardige bijzonderheid was. „Nou, zie je,—ik val in
-slaap, natuurlijk! Als je een uur zit te loeren... wat? één uur?...
-twee en een half uur; soengoe mati, ’t was half drie. Wa-blief?”
-
-John stak zijn kop vooruit tot vlak bij ’t gezicht van den postcommies,
-uitdagend, als wilde hij hem een bijzondere goedkeuring afdwingen.
-
-„Het is ’n heele tijd. Maar weet je wel zeker, dat het kalongs waren?”
-
-„Ik heb er geen onder schot kunnen krijgen; de rakkers vreten mijn
-djamboes op.”
-
-Meier keek eens rond; op ’t voorerf was geen djamboe te zien.
-
-„Men zegt, dat je op ander wild loerde.”
-
-John bedacht zich even. Het was beter, dat hij ’t Meier maar ronduit
-zei; die begreep hem immers. Hij deed het.
-
-„’t Spijt me voor jou, Silver; ik kan er wel in komen, maar de anderen
-niet; zij vinden het schandalig, en ze willen je niet meer hebben als
-president; je moet eruit; het beste is, dat je je ontslag neemt, dan
-hou je de eer aan je zelven.”
-
-John voelde het diep; ’t was de grootste wond hem ooit geslagen: die
-zijner ijdelheid toegebracht. Hij wilde eerst protesteeren en praatjes
-maken, maar Meier zei, dat men stond zoo goed als voor een fait
-accompli, en ofschoon hij de woorden niet verstond, hij kende er de
-beteekenis van; zelf had hij, zeer ad rem, als president wel eens
-gesproken van zoo’n verschrikkelijke „vette compli.”
-
-Ineens viel hij, zenuwachtig, in een anderen toon.
-
-„God, zie je, ’t is mij onverschillig. Ze motten niet denken... Nou
-hoor, dank je! Niet of graag, zeg! Wel zeker! Ik vraag mijn ontslag
-niet; ik neem het; vandaag nog.”
-
-Maar toen Meier, tevreden over ’t resultaat, weg was, en John voor zijn
-lessenaar ging zitten om den fameusen brief te schrijven, toen stond ’t
-huilen hem nader dan het lachen. Dat presidentschap, waarover achter
-zijn rug onder totoks dikwijls werd gelachen, was voor hem een zaak van
-’t grootste gewicht; zijn eenige sociale raison d’être. En daarvan
-moest hij nu afstand doen, alleen ter wille van zoo’n smerigen hond van
-Hadramaut!
-
-Hij kon niet schrijven; hij stond op, razend en tierend bij zichzelven
-en weer moorddadige plannen met het geweer koesterend, tot hij,
-uitgeraasd, den noodlottigen brief verzond.
-
-Het was als een openbare aankondiging van zijn val.
-
-Van dien dag scheen hij geschrapt te zijn uit de lijst der ingezetenen.
-In de societeit kwam hij niet meer, en bezoeken kreeg en ontving hij
-niet. En naarmate hij van zijn Europeesche mede-ingezetenen
-vervreemdde, trok hij zich meer in zijn huis terug, het leven als
-begrensd door de pagger van zijn tuin.
-
-De gewone mutaties hadden na korten tijd een geheele verandering
-gebracht; de controleur, de luitenant, de postcommies en meer anderen
-waren overgeplaatst en vervangen; niemand wist ten slotte precies meer,
-wat vroeger met John Silver was gebeurd, maar iedereen had nog zoo den
-indruk, dat hij ’n gemeene kerel wezen moest.
-
-Hijzelf had zich met veel verzoend; de arabier kwam nu dikwijls bij hem
-en hij participeerde in diens handel, al kon hij soms nog opstuiven bij
-het idee, dat hij bedrogen werd; maar dan was de groote mond, dien njai
-Peraq tegen hem opzette, voldoende om hem tot bedaren te krijgen. Na,
-wat hij zijn „val” noemde, zat hij onder de pantoffel zijner
-huishoudster.
-
-En hij gewende eraan. Nu het vierde kind toch spoedig volgen zou, had
-hij zijn huishoudster een assistente toegevoegd, een goed uitziend
-inlandsch meisje. Alle partijen hadden zich zoodoende geschikt, en al
-kon hij ook buien krijgen van zwaarmoedigheid en zenuwachtig
-worden,—het ging gauw over. Als hij het dochtertje zag met het stuk
-geschoten oog, of hij hoorde de stem van njai Peraq, die nu altijd
-brutaal en bevelend door het huis klonk, zonk zijn stemming terug.
-
-
-
-
-
-
-
-
-ZESDE HOOFDSTUK.
-
-HET VIERDE KIND.
-
-
-De geboorte van dat vierde kind was een zware slag voor hem. Niet om
-het feit zelf, maar door het resultaat. Eerst had hij in ’t half
-duister, waar hij, zelfs met zijn bril op, maar slecht zag, even
-gekeken zonder belangstelling; hij had ook nu gehoord, als meermalen
-vroeger, dat het een kloek kind was, een jongen. Dàt vond hij
-voorloopig welletjes.
-
-Nu de baboe hem in het vensterlicht het kind liet zien, slapend op een
-kussentje, dat ze droeg op haar armen, stond hij verstomd te kijken,
-zijn hoofd over den schouder van de meid, als verdiept in een stille
-studie. Met een zwaren zucht richtte hij zich op. Hoe was het in
-godsnaam mogelijk? ’t Leek wel een kind van drie maanden, zoo groot en
-dik! En dan die schrikkelijke haargroei op het hoofd vol pikzwart
-wollig dons, doorgroeiend langs de oortjes tot op de blanke wangen!
-Zijn hand gleed over z’n eigen bruin gezicht zonder knevel of baard, en
-als vragend keek hij de baboe aan, die met een klein glimlachje de
-oogen neersloeg, denkend haar eigen gedachten.
-
-„Seperti monjet,” zei hij eindelijk zacht.
-
-De meid was er verontwaardigd over; zij vond het een mooi kind; vrij
-wat flinker, dan de andere vier scharminkels, die op hem leeken; met
-een boozen blik keerde zij zich om en lei het kind in ’t bed, terwijl
-Silver de deur uitging, verbluft door wat hij gezien had.
-
-Want met al zijn vroegere jaloerschheid had hij het nooit recht goed
-geloofd; nu was het voor hem een uitgemaakte zaak: van dat harige
-apenkind met breeden kop en grof beendergestel kon hij toch onmogelijk
-de vader zijn. Hij trachtte niettemin zich de mogelijkheid op te
-dringen; hij diepte uit zijn herinnering allerlei dingen op, die hij
-vroeger wel eens in kranten of tijdschriften had gelezen over
-„spelingen der natuur;” het kon ook zijn, dat zijn njai zich had
-„verkeken,” en toen hij wel een uur tusschen twee prachtig bloeiende
-rozenstruiken op een bankje in den tuin had zitten pikiren, gelijk aan
-een waardelooze prent in ’n mooie lijst, keerde hij terug naar de kamer
-en ging kijken bij het ledikant, aandachtig turend, het hoofd schuddend
-nu en dan. Opeens trok het kind ’n leelijk gezicht, bewoog heftig armen
-en beenen en begon te schreeuwen, hard, zwaar en dringend; de meid
-schoot toe; John Silver stond op en ging heen.
-
-Neen, dat kon niet zijn! Hij had z’n best gedaan om zichzelf de
-mogelijkheid aan te denken, en meende daartoe ’n beetje op weg te zijn
-gekomen: maar de manier, waarop dat „jong” een keel opzette, had al z’n
-pogingen tot zelfovertuiging ineens doen mislukken. Hij beproefde het
-niet meer met redeneering; het was thans voor hem een uitgemaakte zaak.
-
-De pijnlijke zekerheid vervolgde hem den heelen dag; hij verzorgde zijn
-bloemen uit gewoonte, maar gaf er haast geen acht op, telkens
-stilstaand of ergens gaande zitten, om na te denken over wat hem te
-doen stond. De vrouw interesseerde hem niet meer, en zou dat
-waarschijnlijk toch nooit meer gedaan hebben, nu de andere in huis was;
-dàt was het niet; haar wegjagen ging niet, tenzij hij de kinderen naar
-Holland zond, wat hem veel te duur was; en dan het huishouden! Maar hij
-wilde ook geen schandaal; hij vreesde voor praatjes en opspraak, die
-hem nu nog maar belachelijk zouden maken, zooals ze hem reeds vernederd
-hadden. Van dat alles niets dus; maar wreken moest hij zich op de een
-of andere manier; deugdelijk, blijvend en afdoende.
-
-Schuin gleed het roodvergulde licht der in zee gaande zon onder den
-rand van zijn stroohoed in zijn gezicht; het sloeg bij dofglinsterende
-stukken en strepen in het woelige water der wijde, bewegende vlakte;
-achter, ver boven de weiden, donkerde de avond aan, en staken de
-palmboomen ruischend op in een al somberder wordend halflicht; John
-Silver zag het niet; hij zag niets, geheel bezig met zijn gedachten op
-het ééne punt: hoe moest hij handelen, nu hij zoo bedrogen was?
-
-Ineens wist hij het. Het was zóó eenvoudig, te eenvoudig naar zijn zin;
-hij had gewenscht, dat het moeielijker ware geweest en meer
-gecompliceerd; hij begreep niet hoe hij nog zoolang erover had moeten
-pikiren; maar gevonden was het, en zoo het nog niet ingewikkeld was,
-hij zou het dat wel maken. Door zijn trouvaille kwam hij weer
-eenigszins tot zichzelven; hij lachte erom; het lachte hem toe; zoo het
-niet spoedig zou werken, zeker was het, en dat moest hem voldoende
-zijn. En als goedkeurend knikkend tegen z’n eigen idée, nam hij uit
-zijn soepelen rieten sigarenkoker een strootje; en de lucifer hoog
-opvlammend bij de paar trekken, weerkaatste hel in zijn glinsterende
-oogen.
-
-Dat Silver een kind meer had gekregen, was op het plaatsje geen
-onderwerp van discours. Ja, als hij wettig gehuwd was geweest, met een
-ook maar eenigszins presentable vrouw.... Nu niet.
-
-Slechts door één werd hem over dat kind gesproken; ’t was door den
-dominé, die op een rondreis hem bezocht en het wilde doopen, zooals hij
-de andere kinderen vroeger had gedaan; nu ging hij heel boos weg omdat
-Silver beslist weigerde.
-
-Met moeite had hij een naam voor ’t kind gevonden; het mocht er geen
-zijn uit de familie; dàt nooit; eerst dacht hij aan eenigszins dwaze en
-bespottelijke namen, maar dat verwierp hij toch ook; toen, beginnend
-bij het begin, was hij dadelijk klaar: Adam.
-
-En zóó bleef het.
-
-Hij maakte anders weinig verschil; sprak en deed tegen den kleinen Adam
-als tegen de andere kinderen; het eenige was, dat hij hem nooit
-aanraakte, als hij het kon vermijden; maar daarentegen kon hij met de
-grootste attentie naar ’t kind zitten kijken vele minuten achtereen;
-hij zag het opgroeien onder zijn oogen, hij zag het een levenskracht
-ontwikkelen zóó sterk, als geen der andere ooit had bezeten.
-
-Over zijn eigen hoofd gingen de jaren zonder spoor achter te laten; hij
-verouderde niet in zijn uiterlijk; zooals hij eruit zag, had men hem
-twintig jaren vroeger reeds gekend; en in zijn onveranderlijke
-magerheid was hij een tegenstelling met het forsche kind, dat met den
-dag anders, grooter en kloeker werd.
-
-
-
-
-
-
-
-
-ZEVENDE HOOFDSTUK.
-
-ADAM WORDT EEN KNAPPE JONGEN.
-
-
-Door de eenvormigheid en het eentonige van het Indische leven stapte de
-Tijd met groote, snelle schreden. Adam Silver werd ’n jongen van zes,
-zeven jaar; een mooie jongen, slank en sterk gebouwd, met iets ernstigs
-door het groote voorhoofd, de zware wenkbrauwen en de dikke lange
-wimpers; njai Peraq was erg oud geworden de laatste jaren; de arabier
-had zijn handel naar elders verplaatst, Silver liet haar voor wat zij
-was; dus, als vrouw verwaarloosd, deed zij dat ook haar zelve; zij zag
-er nu leelijk en vervallen uit; een goede menagère bleef zij; het kon
-in een huis niet zuiniger en geregelder toegaan dan in dat van John
-Silver; en zij maakte ook geen onderscheid in de behandeling harer
-kinderen; Adam scheen voor haar evenveel of weinig als de rest.
-
-Maar hij moest schoolgaan, zei ze, zooals de andere jongens en daar kon
-Silver niets tegen inbrengen.
-
-„Waarom stuur je hem er niet heen?” vroeg zij.
-
-Hij dacht een oogenblik na.
-
-„Ik wou hem graag meer laten leeren.”
-
-Verwonderd keek ze op.
-
-„Waarom? Is het niet genoeg? De jongens schrijven mooi. Al kan ik het
-niet zelf, ik zie het toch wel. Zij kunnen heel goed rekenen; als ik
-hun vraag de rente uit te rekenen van geld, dat ik heb geleend, kunnen
-ze het dadelijk; zoo gauw, zoo gauw op hun lei,—haast net zoo gauw als
-een chinees met de balletjes.”
-
-Maar hij glimlachte over haar domheid en schudde het hoofd.
-
-„Het is niet genoeg, tegenwoordig; de menschen worden zoo knap; het is
-voor Adam niet genoeg.”
-
-„Waarom voor hem niet?”
-
-„Hij is erg pienter.”
-
-Ja; dat vond zij ook; hij kon soms heel wijs praten voor een kleinen
-jongen.
-
-„Wat wou je dan?”
-
-„Hier niet; hier is het maar een kleine plaats. Ik meen te Batavia.”
-
-Het beviel haar niet. Was Silver gek geworden? Zij wist wel, dat
-residenten en rijke planters hun kinderen naar die scholen te Batavia
-zenden; maar hij, die zoo zuinig was,—en dan zij zelf, vooral niet
-minder dan hij op de penning....
-
-„Je wilt hem daar toch niet heen zenden?”
-
-Silver knikte van ja, nadenkend voor zich heen kijkend, de kin steunend
-op de handpalm, in gedachten voortwerkend aan zijn plannen.
-
-„Het gaat niet,” zei ze, „het zou te veel kosten.”
-
-„Wat te veel kosten?” viel hij met zijn oude zenuwachtigheid ineens
-uit. „Heb ik geen geld genoeg? Zou ik geen jongen...” Een oogenblik
-hield hij stil; hij had willen zeggen in zijn driftig spreken: „een
-jongen van me,” maar dat wilde er niet uit... „Zou ik geen jongen naar
-Batavia kunnen sturen? Wel, dat is mooi!”
-
-„Mooi... niet mooi... Het kost veel geld.”
-
-„Soedahlah! Wat komt het erop aan. Hij zal wel knap worden, denk ik;
-hij heeft al ’n beetje lezen geleerd, nu, heelemaal uit zichzelven.”
-
-Dat was waar: zij wist het en had er tegen bedienden en andere
-inlanders al dikwijls op gebluft; als het geld haar niet zoo na aan het
-hart had gelegen, door haar pure liefde voor het geld, zou zij dadelijk
-hebben toegegeven. Nu praatten zij er nog dikwijls over; zij, altijd
-met hetzelfde bezwaar, wetend, dat het ook een zwak punt van hem was;
-maar hij, tot haar verwondering, ineens zoo scheutig met geld voor
-Adam’s opvoeding.
-
-Zonder iets te zeggen, had hij al geschreven naar een ouden sobat te
-Batavia; twee dagen had hij over den brief gesteld, met de
-zweetdroppels van geestelijke inspanning op het voorhoofd; ten slotte
-was hij zeer tevreden over zijn werk en vond zich pienter. Er moest,
-had hij geschreven, „een kleine jongen” op school worden gedaan, en de
-vriend werd verzocht ervoor te zorgen; de „kleine jongen” moest op de
-beste school; hij moest van alles leeren, goed gekleed gaan, en zoo
-Europeesch mogelijk worden opgevoed; wat het kostte deed er niet toe.
-
-Toen het antwoord kwam, dat voor alles zou gezorgd worden, mits hij
-maar doewit zond, ging Silver weer aan het schrijven; de regeling der
-geldzaak was zijn minste zorg, die was met een paar korte briefjes, nog
-denzelfden dag, dien van aankomst en sluiting der mail, in orde.
-
-En eerst daarna zei hij aan njai Peraq, dat alles beslist was; dat Adam
-met de volgende mail naar Batavia werd verzonden, en de oude mandoer
-Kasim hem maar moest brengen. Zij vroeg wat het kostte, hij loog de
-helft goedkooper. Toch stak ze de dikke bruine armen verschrikt omhoog:
-
-„Waah! zooveel geld voor zoo’n klein kind. Het tractement van een
-opziener blanda.”
-
-„Als hij knap is naderhand, verdient hij het honderdmaal terug.”
-
-Zij ging heen, hoofdschuddend en ongeloovig. Om die knapheid moest zij
-lachen. Daar waren de europeanen zoo dol mee! Hij anders niet,—nu
-ineens wèl voor Adam. En ’t mocht wat! Zij was maar een domme
-inlandsche vrouw, maar hoeveel verdiende zij niet! Het gaf alles niets
-dan soesah; hoe knapper, hoe meer soesah!
-
-Zoo mopperde zij door, in de goedang en in de keuken, hardop, meteen
-vertellend het geval aan de nieuwsgierig luisterende bedienden; die, in
-stilte staanden, de koetsier bij zijn emmers om de gabah te ontvangen,
-kokki bij haar kommen en bakjes voor rijst, olie en boemboe, een luie
-baboe tegen een deurpost,—die dachten allen éénzelfde gedachte: waarom
-was toean toch zóó gesteld op dien sinjo Adam? Waarom wou hij dàt kind,
-dat het zijne niet was, dus bevoorrechten boven de anderen, en er
-zooveel geld aan ten koste leggen, terwijl zijn eigen jongens haast
-geen fatsoenlijk baadje aan het lijf hadden.
-
-Njai Peraq zelf dacht daar heelemaal niet aan; haar gemoedelijke
-onverschilligheid tegenwoordig voor alles wat geen geld was, wischte
-veel uit haar herinnering; zij had zich afgewend, ook in haar
-gedachten, oude koeien uit de sloot te halen; het gaf niets; het bracht
-niets op; de kinderen waren de kinderen en daarmee uit. Ze ging weer
-terug naar Silver.
-
-„Hoe moet het met zijn pakéan?”
-
-Hij had er niet aan gedacht, ’t kon hem ook niet schelen.
-
-„Dat komt terecht.”
-
-„Ik moet toch iets hebben om hem aan te kleeden, hij kan toch zóó niet
-aan boord.”
-
-„Zanik niet!” riep Silver barsch; „doe maar zooals je wilt.
-Traperdoeli, maar zanik niet.”
-
-De waarheid was, dat zij hem stoorde in het zoeken naar een akal; hij
-moest er iets op verzinnen, om weg te komen vóór het vertrek van de
-mailboot.
-
-Op een avond schudde hij haar wakker.
-
-„Ik heb een brief gekregen. Sta op.”
-
-Slaapdronken en geeuwend streek zij met beide handen de grove zwarte
-haren zich uit het gezicht, en haar: apa lagi? klonk als een:
-vervelende vent, wat mot-je nou weer?
-
-Hij hoorde het wel, maar ging op zijn druktetoon voort:
-
-„Heb-je ’t niet gehoord? Ik heb een brief gekregen. Er is op de perken
-een ongeluk gebeurd. Onze administrateur ligt te sterven. Ik moet er
-dadelijk heen.”
-
-’t Kon haar wezenlijk niet schelen; als zoo’n man dood ging, nam men
-een ander! Doch ze wist wel, dat andere menschen drukte maakten over
-zulke dingen.
-
-„Maak me gauw wat eten en drinken klaar voor onderweg; ik heb al ’n
-boodschap gestuurd om ’n prauw.”
-
-Een half uur later was hij weg met het inlandsch vaartuig onder goeden
-wind; en hij lachte tevreden in den mooien sterrennacht, wiegelend op
-de zachte golfjes, achterover in een langen stoel den rook van zijn
-strootje omhoog blazend. Zij had er niets van gesnapt, dacht hij, en
-dat had ze ook niet. Op de pasar vertelde zij luid, dat mijnheer Silver
-plotseling naar de perken had moeten gaan, wijl de administrateur heel
-ziek was.
-
-Wie is het? vroegen de europeanen, toen de bedienden met het nieuwtje
-thuis kwamen; maar men kende hem niet; het was een nieuwe van de andere
-zijde der eilanden; wat gaf men om een onbekenden man?
-
-
-
-
-
-
-
-
-ACHTSTE HOOFDSTUK.
-
-DE KNAAP VERTREKT NAAR BATAVIA.
-
-
-Toen njai Peraq haar zoontje aan boord bracht, zag zij ook mijnheer
-Verlande, die met vrouw en kinderen, naar Batavia ging; zij wist wel,
-dat hij daar ging wonen en zaken doen. De eenige bagage van den kleinen
-Adam bestond uit een boenkoesan katoenen goed in een oude sarong
-geknoopt; verder had njai Peraq hem netjes aangekleed met een vuurrood
-kieltje aan, een meisjes stroohoed op met groene en gele bloemen
-gegarneerd en een kort broekje met een sarongstrook eraan; de mooi
-gebouwde jongen had onder dezen door alle inlanders zeer bewonderden
-opschik, meer van een grooten kermisaap, dan van een kind: de
-Europeesche passagiers lachten erom.
-
-„Laat hem maar bij mij blijven,” zei mevrouw Verlande goedig; „ik zal
-onderweg wel voor hem zorgen.”
-
-En wijl nu dadelijk daarop de niet-passagiers van boord moesten, sloeg
-njai Peraq ineens over tot een woest vertoon van droefheid, dat de
-Europeanen ontroerde, en hun de menschkundige opmerking ontlokte, dat
-een moeder toch een moeder blijft.
-
-Mevrouw Verlande was Adam’s moeder niet, maar meer en beter in dit
-geval; het eerste, wat zij deed, toen de boot onder stoom liep, was den
-jongen meenemen naar haar hut, hem ’t apenpakje uit, en ’n proper
-broek-en-baadje aandoen. En zij bleef voor hem zorgen, tot groote
-vreugde van den mandoer Kasim, die met andere inlandsche mannen en
-vrouwen een gezelligen dobbelkring vormde op het luik van het laadruim,
-zonder zich ooit over den sinjo te bekommeren.
-
-En zoo Adam wel eens dacht in zijn gewoon kinderleven,—hier in deze
-nieuwe omgeving, waar alles zoo vreemd was en zoo mooi, had hij daar
-geen tijd voor, de aandacht heelemaal in beslag genomen door de zee,
-het schip, de beweging. Met de jongens van Verlande had hij een nooit
-gekend pleizier; hij dacht aan niemand; niets hinderde hem; eten,
-slapen, pret maken!
-
-Op de school te Batavia was dat anders. Daar leefde het kind
-aanvankelijk als in een roes; de orde en gelijkmatigheid in dit bestaan
-biologeerden den aan haast volkomen vrijheid gewonen knaap. Maar hij
-verlangde niet terug naar huis; zijn sterk lichaam en aan physieke
-ontwikkeling hard werkende organisatie, eischten veel en goed eten;
-meer dan de rijst en een kleinigheid, die thuis zijn rantsoen waren;
-hij verslond het vele en krachtige voedsel, waarvoor anderen dikwijls
-den neus optrokken, niet omdat hij ’t lekker vond, maar uit aandrift
-door behoefte.
-
-Er kwamen berichten over Adam bij John Silver, geregelde korte
-mededeelingen van den directeur der school; ongeregelde maar uitvoerig
-van mevrouw Verlande, die van den jongen was gaan houden, en hem op
-vrije dagen bij haar aan huis liet komen om te spelen met de kinderen.
-Silver beantwoordde de eerste een enkele maal; hij vond, dat ze als
-„dienst” vielen te beschouwen; maar om te toonen, dat hij „beleefd”
-was, schreef hij altijd dadelijk aan mevrouw Verlande, met
-dankbetuiging voor haar vriendelijkheid ten opzichte van „den kleinen
-jongen” of van „Adam,” dàt wisselde hij zoowat om en om.
-
-In gewone omstandigheden waren de berichten niet bepaald gunstig; zoo
-hij een vroolijk klein kind was geweest in de oogen van John en njai
-Peraq,—hij was geen „knappe jongen” voor zijn onderwijzers; van een
-bijzonderen aanleg bleek niets en lust tot studie ontbrak haast geheel;
-alleen was hij goed van aard; niet lastig of slecht van karakter;
-vooral was hij gezond; koorts en cholera-epidemieën hadden gewoed en de
-school kreeg haar onvermijdelijk deel,—maar wie ook ziek werd, Adam
-Silver niet; hij groeide tegen alle invloeden rustig en lustig op tot
-een grooten sterken boy, met op z’n twaalfde jaar de eerste
-geprononceerde beginselen van een knevel, wat hem van vele
-medescholieren de achting en de gunst bezorgde.
-
-Het was John een raadsel. Hoe kon een jongen, die uit zichzelven lezen
-had geleerd, zoo’n stommeling zijn als de directeur schreef en mevrouw
-Verlande bevestigde? Deze vraag had John zich wel honderdmalen gesteld.
-
-En het trof zoo eigenaardig, vond hij, dat z’n andere jongens precies
-zulke stommelingen waren, als die vervloekte Adam.
-
-Indien ’t kind nu toch eens van hem was geweest en niet van dien
-hadramautschen hond?
-
-Hij had er lang over gepikird; hij had boeken laten komen, waarin hij
-weer dacht de natuur op bijzondere „spelingen” te betrappen; het hielp
-niet; òf de natuur speelde er niet meer mee, òf hij, Silver, begreep
-het niet... Hij beproefde een gesprek over zulke dingen met njai Peraq,
-maar die keek hem erg dom aan, metterdaad volstrekt niet begrijpend,
-wat hij bedoelde, en zich bepalend tot een herhaald en alles afdoend:
-barang kali. Het duurde tot in een harer brieven mevrouw Verlande
-gekscherend melding maakte van Adam’s aankomenden knevel. Daar schrok
-hij van! Voor een der verweerde spiegels in zijn voorgalerij bekeek hij
-door zijn bril aandachtig zijn gezicht; en toen een van z’n jongens—de
-oudste werkte al „op” de perken—met hem rijst zat te eten, lette hij
-ook aandachtig op diens bovenlip; maar het mocht wat! Geen spoor!
-
-Neen, die gebaarde duivel zou nooit, zoolang hij, Silver, leefde, zijn
-huis als zijn zoon betreden! Mevrouw Verlande hield zooveel van hem en
-zij schreef erover, dat ze met haar man naar Holland ging,—wel, ze
-moesten dien vervloekeling dan maar meenemen. Het ging hem wel aan ’t
-hart, want het zou een „hoop” geld kosten, maar aan den anderen kant
-was het toch ook aardig en speelde het geheel in ’t spel, dat hij nu al
-jaren geduldig volgde, en waarvan hij zelf wel niet zeker was de
-resultaten te zullen zien, maar waarvan hij dan toch zoo goed als de
-zekerheid had, dat het doel zou treffen.
-
-Hij schreef een vriendelijken en onderworpen brief aan mevrouw
-Verlande; hij beklaagde zich over de slechte tijden; hij bezwoer haar,
-dat, zoo Verlande al goede zaken maakte met zijn aandeelen in
-landelijke ondernemingen, hij, Silver, niets dan tegenspoed ondervond;
-maar hij zou alles willen opofferen om Adam een goede opvoeding te
-geven.
-
-En mevrouw Verlande, het alles opnemend voor goede munt, was er
-ontroerd door. „Het is toch heel mooi van zoo’n man,” zei ze tot
-Verlande.
-
-Maar Silver kon hem, wat de dubbeltjes betrof, niets wijs maken.
-
-„Nou ja,” zei hij, „’t is heel wel, dat hij den jongen naar Europa wil
-zenden, maar om het geld behoeft hij het evenmin te laten als ik.”
-
-Er tegen had Verlande overigens niets. Hij schreef Silver om het geld
-te zenden en eenige stukken; het geld alleen volgde, en daar dit de
-hoofdzaak was, liet men het erbij. Maar John Silver waren die twee
-duizend gulden als van ’t hart gescheurd. Met den leeftijd werd hij
-gieriger. Als hij nu nog had moeten beginnen met zijn plannen van
-vroeger,—hij zou het niet hebben gedaan; hij zou Adam precies hebben
-behandeld als de andere kinderen. Het kostte hem wat, toen hij nu erop
-uit moest met de kostelijke twee mille in den zak, om er een
-gouvernementswisseltje voor te koopen!
-
-Voor geen geld zou hij het njai Peraq hebben verteld; het huis zou een
-hel zijn geweest, dag in dag uit.
-
-Nu, echter, kon hij niet meer terug. En de ambtenaren op het kantoor
-hadden hem geprezen; geen sterveling was meer op de plaats van hen, die
-er twaalf jaren vroeger waren; niemand wist iets van de oude, bij slot
-van rekening toch onbeduidende perkara. Alleen stond Silver bekend als
-een woekeraar, die geld schoot aan europeanen, arabieren en inlanders,
-tegen fabelachtige rente, of met knoeierijen van koop en verkoop van
-huisjes met recht van wederinkoop. Nu, dàt deed hij. De termijnsgewijze
-terugbetaling van het geleende geld heette de uitoefening van dat
-recht; maar, bij één termijn verzuim verviel het, en dàt was, vooral
-bij inlanders, de speculatie; zij verzuimden ten slotte toch altijd wel
-eens te betalen, en dan waren Silver of zijn njai erbij als de kippen
-om de levering te eischen van het aan hen „verkochte” huis. Dit alles
-was bekend, maar toch vond men het mooi van „zoo’n man,” dat hij
-zooveel over had voor de opvoeding van een zijner zonen.
-
-
-
-
-
-
-
-
-NEGENDE HOOFDSTUK.
-
-LAAGHARTIGE WRAAKZUCHT.
-
-
-„Wij vertrekken morgen met de Conrad,” schreef mevrouw Verlande later,
-„en wij zullen goed voor A. zorgen; hij zal ons geen last aandoen, want
-hij is een beste jongen. Ik denk wel, dat het in Holland met het leeren
-beter zal gaan, dan hier; het klimaat eigent zich daar meer tot werken.
-Hierbij A’s portret; wij doen u daar zeker genoegen mee; we hebben ook
-onze kinderen laten photographeeren, afzonderlijk en in een groep met
-A.; wij noemen hem altijd enkel A. en laten dat „dam” maar weg. Van de
-groep sturen wij eveneens een exemplaar hierbij. Vele groeten ook van
-Verlande: wij hopen, dat gij A. als een in alle opzichten flink jonkman
-na zijn leertijd in Indië zult terugzien.”
-
-Wat liep het toch raar in de wereld! vond Silver. Voor jaren had hij
-dien Verlande zoo’n stommeling gevonden, omdat hij die pur sang
-Europeesche vrouw had getrouwd. Zonder er zich rekenschap van te geven,
-was zijn opinie veranderd. Nu had hij een groot respect, voor haar
-eenvoudig maar altijd handelend en goed optreden. De enkele maal, dat
-hij sprak met europeanen, had hij het altijd over haar; dan blufte hij
-er op, dat hij met haar briefwisseling voerde; dan betoogde hij met een
-gewichtig gezicht, dat zij een buitengewone vrouw was; dan zou hij
-iemand voor stapelgek hebben gehouden, die over zulk een „dame”, zooals
-hij zich bij voorkeur uitdrukte, en over een inlandsche huishoudster in
-één adem sprak.
-
-De mooie photographieën bekeek hij lang, en hij zuchtte er diep bij:
-welk een kerel voor 12 jaar was dat hondenkind! En dat stond daar, zoo
-netjes aangekleed—voor zijn, Silver’s, duiten,—met een rustige, breede
-bazigheid en brutale aankijkers van oogen, alsof-ie ik weet niet wat
-was! De latente haat giste op in John Silver’s hoofd, beliep zijn
-oogenwit met gloeiig rood en fonkelde in de lichtende zwarte pupillen;
-hij nam van de schrijftafel, waaraan hij zat, een pennemes en stak in
-het portret, een kwaadaardigen glimlach om den breeden mond. Daar!
-daar! Hij stak in de oogen, in het hart, overal! En eindelijk, toen er
-geen herkenbare figuur meer te zien was, lei hij de photographie over
-een aschbakje, hield er ’n brandenden lucifer onder en bleef er bij
-zitten, telkens met nieuwe lucifers de verkoling doorzettend, tot
-Adam’s vernietiging in effigie voltrokken was.
-
-Toen ging hij met de groep in de hand naar de kamer van njai Peraq in
-de bijgebouwen; hij moest erom lachen: het „jong” was al lang aan boord
-en zij wist nog nergens van! Vol zenuwachtige drukte, maleisch
-rabbelend buiten al, met den deurknop in de hand, ging hij de kamer
-binnen.
-
-„Dat is wat moois, hoor! Die lui doen maar wat ze willen. Heb ik
-heelemaal niks meer te zeggen? Ik moet het immers betalen!”
-
-„Apa, toch?” vroeg zij, opkijkend van haar naaiwerk over de dik in
-zilver gevatte brilleglazen.
-
-„Wel, de Verlandes hebben Adam meegenomen naar Holland.”
-
-Het liet haar koud. Over de zee, was over de zee. Of het Java heette of
-Holland,—’t was volgens haar geographisch begrip alles sama djoega. Was
-John weer gek, dat hij daar nu zoo’n leven om maakte?
-
-Hij zag, dat ’t haar heelemaal onverschillig was, en dat hinderde hem;
-hij had ’t voor haar verzwegen omdat hij geen ruzie over de onkosten
-wou hebben, maar toch ook ’n beetje, wijl hij vreesde, dat zij Adam
-vóór zijn vertrek naar Europa, dat hem, die de reis nooit gedaan had
-een kolossale onderneming toescheen, zou willen zien; bij al zijn
-omgang met inlanders van allerlei soort, mannen en vrouwen, was hij
-geen menschenkenner genoeg om ooit anders te oordeelen, dan naar eigen
-conventioneel indo-europeesch begrip; en zoo had hij nu ook niet
-ingezien, dat voor een inlandsche vrouw, die nooit van de kust was
-geweest, waarop ze geboren werd, over de zee, over de zee was.
-
-„Naar Holland,” riep hij met een dringerig stemgeluid, dat moest
-aanvullen wat er ontbrak aan woordbeteekenis.
-
-„Soedah, naar Holland; ik hoor het wel; wat maakt het uit, als hij toch
-zoover weg is om knap te worden? Ik heb hem niet meer gezien, sinds den
-dag, dat ik hem op de boot bracht in zijn mooi rood kieltje. Kasian,
-wat weet ik van hem.”
-
-John Silver was achter haar gaan staan; hij kreeg er nu pleizier in;
-ja, dat hoorde hij wel aan den toon, waarop ze sprak: ze had op haar
-manier er een stil verdriet over. Het was voor het eerst, dat hem dit
-opviel, en voor geen geld, hoe lief dat ook was, had hij deze
-gelegenheid verzuimd. En hoe het hem ook tegen de borst stuitte een
-goed woord te spreken over het „hondenkind,” zoodat hij haast misselijk
-werd van zijn eigen woorden, zei hij:
-
-„’t Was een mooi kind, die Adam; hij zal nu wel een knappe jongen
-zijn.”
-
-Njai Peraq zei niets; haar bruine door de jaren al slapvleezig wordende
-handen, lagen stil in haar schoot op de blauwe en roodachtige
-kainfiguren, in de eene het half afgezoomde baadje, in de ander de
-naald en draad en glinsterend aan den wijsvinger de zilveren vingerhoed
-met aan den top een doorschijnend rooden steen, waarin zacht en doffig
-het zonlicht speelde; het was zoo rustig en haast geruischloos in ’t
-kamertje, met de gekke spitsneuzige wajangfiguren en de grillige
-Japansche strooken aan den wand; met tot achtergrond de groezelig witte
-klamboe; met het kleine driftig tikkende amerikaansche klokje op de
-tafel, dat de aandacht bezig hield van den grooten zwarten kater, die
-onbeweeglijk ernaar zat te kijken, óók op het tafeltje, voor njai
-Peraq.
-
-Silver zei eerst niets en begon op zijn matten sloffen heen en weer te
-loopen over den roodsteenen vloer.
-
-„Ze hebben me uit Batavia een portret gestuurd van de Verlandes en hun
-kinderen; daar staat Adam ook bij; kan je hem herkennen?”
-
-Hij lei de groep voor haar neer, en zij keek ernaar. „Itoe dia,” zei
-ze, wijzend met de naald in haar hand. Het kind had ze niet zoozeer
-herkend; tusschen het „roode kieltje,” dat ze, nu haast zeven jaren
-geleden, had weggebracht naar den stoomer en de beeltenis van dien
-grooten sinjo, in een openstaand buisje met ’n vest eronder en ’n lange
-witte pantalon, bestond geen verband; maar de kalme somberheid van den
-kop en de boeddhistische rustigheid der figuur had, zonder dat ze ’t
-zich eerst bewust was, de herinnering tot haar doen spreken aan den
-vader.
-
-En naarmate ze langer keek, drong het begrip der gelijkenis meer tot
-haar door; het verteederde haar; het deed haar zuchten keer op keer;
-het wekte in haar een groot gevoel van teederheid en van verlangen om
-dien jongen eens te zien, hem te hooren spreken; en hem te bedienen;
-dat laatste vooral.
-
-Terwijl John Silver een nieuw strootje opstak, zag hij, dat ze ontroerd
-was, dat er tranen stonden in haar oogen en de blauwige lippen van den
-grooten mond strak naar binnen trokken.
-
-„Ja,” zei hij, inwendig genietend, „het is zoo ver naar Holland; zoo
-erg ver. Als hij te Batavia was gebleven, hadden we hem nog eens hier
-kunnen laten komen. Nou hebben ze hem mee naar Europa, en komt daar
-niks meer van.”
-
-„Hoe?” vroeg njai Peraq, die maar half geluisterd had.
-
-„Wel, dat gaat niet. Hij moet daar in Holland leeren.... God weet
-hoelang.... Je kunt zoo’n jongen niet eventjes naar hier laten komen.”
-
-„Als wij willen.”
-
-„Hè? Wat willen?”
-
-„Ik zeg: als wij willen. Daarvoor hebben wij toch wel geld genoeg.”
-
-„Je begrijpt niks; je bent maar een dom mensch; al had je een huis vol
-goud, zou het nog gekkenwerk wezen.”
-
-„Zullen we dan Adam nooit terugzien?”
-
-„Dat zeg ik niet; misschien wel; als wij niet gauw dood gaan en als hij
-met leeren klaar is.”
-
-„Hoe lang?”
-
-„Dat weet ik niet, dat hangt van hemzelf af; als hij goed leert, dan
-misschien maar kort, en anders lang.”
-
-„Mag ik het portret houden?”
-
-Een oogenblik aarzelde hij; het was wel aardig om het in een lijstje te
-zetten en op te hangen aan den wand, wijl mevrouw Verlande erop stond,
-en hij dan bij gelegenheid dadelijk het bewijs kon leveren voor de
-goede verstandhouding, waarop hij altijd blufte, tusschen hem en de
-familie. Maar het vooruitzicht altijd het gezicht van dat „hondenkind”
-voor den neus te hebben, was te erg.
-
-„Och,” zei hij, „als je ’t graag hebt...”
-
-Alsof ze bang was, dat hij van besluit veranderen zou, bergde ze het
-portret haastig weg in de groote, groen geverfde ijzeren trommel met
-roode banden, waarin achter een chubb-slot meer waardvolle dingen
-verborgen werden.
-
-
-
-
-
-
-
-
-TIENDE HOOFDSTUK.
-
-TELEURGESTELDE VERWACHTINGEN.
-
-
-Een lage bierkelder, waarin een lang man niet rechtop kon gaan; een
-warme broeiige temperatuur, hoog door veel gasvlammen aan den wand; een
-benauwende nevelatmosfeer van vervluchtigenden tabaksrook; aan kleine
-tafeltjes tegen de witte welvende muren, door aankomende schilders met
-schetsachtige teekeningetjes beklad, de gasten, de dampende sigaren
-onder de knevels uit, de klepglazen met bier voor hen; tusschen de
-rijen in, haastig heen en weer, twee zwarte Jan’s-figuren, de leeren
-geldtaschjes om het midden door de witte sloven; nu en dan, als er een
-gast kwam of ging, een koele luchtstroom uit de opening der groene
-zwaarwollen tochtdeur naar binnen; het ineenloopend geluid van stemmen,
-allerlei dooreen, tusschen het drinken; het flauw worden van het
-drinken; het brood met Duitsche worst eten, het daarvan dorstig worden
-en weer drinken; en boven alle geluid aanhoudend het gemaniereerd
-geroep der kellners: één heel, twee half, één knak, een cervelaat,
-half!
-
-Doch bij dat alles erg rustig onder Hollanders; half zooveel Franschen
-hadden tweemaal zooveel drukte en geluid gemaakt.
-
-De rustigheid werd plotseling gestoord door heftig rumoer boven aan de
-trap; gestommel en stokgetik op de steenen treden en tegen den muur;
-een luidruchtig troepje opgewonden, jolig jong volk, met roode
-gezichten en schitter-oogen van congestie, kwam met een bons de groene
-deur binnen.
-
-De kalme gasten keken hen eens aan, denkend dat het studenten waren,
-uit Leiden naar Den Haag verdwaald, maar dat waren het niet; een paar
-waren wel te Delft, maar de anderen nog van gewone scholen, enkel wat
-achterlijk in hun studie, maar vooral met niet minder allures en
-brutaal optreden en met geld in den zak; de meesten uit Indië, donker
-van tint, met een groot vertoon van levendigheid en opgewekt zijn.
-
-Zij waren nu heel erg uit op hun manier; ze bleven later dan hun
-permissie; ze zaten een uur heel hard dooreen te schreeuwen in den
-bierkelder, de dikke stokken omhoog, de kleine hoeden achter op de
-hoofden; en ze goten zich het bier in uit de groote glazen, met airs
-van beproefde kneipers, schots en scheef op de stoeltjes, de buiken
-vooruit, de vesten ’n beetje opgestroopt, stukken overhemd er tusschen
-uit over den broekband.
-
-De bedaardste aanvankelijk was Adam Silver; hij deed wel mee, maar
-zonder enthousiasme; het hinderde hem nog, dat hij op dien tijd niet
-was, waar hij moest wezen: het instituut, waar hij interne was.
-
-Want de Verlandes hadden hem wel eerst bij hen aan huis genomen, maar
-zij zagen zich in één verwachting teleurgesteld: het koel klimaat van
-het Westen hielp Adam zoo min aan vlugheid en aanleg, als aan lust tot
-hard werken; hij kwam wel wat vooruit, maar heel, heel langzaam; elk
-jaar minstens doubleerend. Alsof het bij wijze van compensatie was, zoo
-ontwikkelde hij physiek; het ging niet, dien grooten, zwaren kerel,
-lichamelijk met zijn zestiende jaar heelemaal een man, op de banken te
-laten zitten der gewone bijzondere scholen, tusschen jongetjes van
-tien, elf jaren. Verlande wanhoopte aan hem en was telkens boos;
-mevrouw had kasian maar toch ook een zwaar hoofd in de toekomst.
-
-Hij moest weg naar een onderwijsinrichting met internaat; dan waren zij
-van een even noodelooze als vrijwillige verantwoordelijkheid af. Maar
-ze aarzelden, want ze hielden van hem om zijn goedheid en meegaand
-karakter. Tot één omstandigheid besliste. Adam had het werkmeisje tot
-„speelmakkertje” gekozen, en daar kon de familie niet tegen!
-
-Zóó was hij dan nu op een soort kostschool; had, omdat hij al „zoo’n
-kerel” was, verlof gekregen tot negen uren uit te gaan, en zat, veel
-later al, in ’n bierkelder met ’n troepje jongelui; zijn wroeging
-verdronk in het bier, dat hem naar het hoofd steeg; hij werd óók
-luidruchtig; zij liepen den kelder uit, naar café’s toe, grog
-inslikkend na het bier; en eindelijk, toen ze allerlei gelegenheden
-bezocht hadden, dronken en opgewonden, kwamen zij „in aanraking” met de
-politie.
-
-Adam werd ’s morgens door het hoofd van het instituut afgehaald om zijn
-eersten jeugdigen kater thuis te brengen; hij kreeg straf en een
-boetpreek, en daarmee was het op school wel uit, maar niet in zijn
-hart, dat hunkerde naar meer uitgaan en „jool” hebben. De herinnering
-deed hem bij zichzelf glimlachen; hij moest daar meer van hebben; en
-wel wist hij niet hoe dat aan te leggen, eerst, maar bij het wederzien
-van ’t vroolijke clubje, bracht men hem dat wel aan ’t niet vlugge
-verstand.
-
-Zij vonden, dat hij zich moest laten gelden, dat hij meer
-zelfstandigheid aan den dag moest leggen; „wâ-bliksem,” hij was geen
-kind! En zij vloekten erg flink, als vertoon van eigen groote
-zelfstandigheid. Hij moest niet schrijven naar Indië; hij moest maar
-„beren” maken, die zouden zelf wel aan „de-n-ouwe” schrijven om duiten.
-Adam vond dat wezenlijk goed gedacht; hijzelf, van nature zonder
-streken of listen, zou nooit op zoo iets zijn gekomen; uit den mond
-zijner vrienden klonk het hem als bezonken geleerdheid; hij zou toch
-niet tot een universiteit toegelaten worden en promoveeren; hij zou
-nooit aan de Delftsche academie komen en ’t groot ambtenaarsexamen
-doen; ook zou hij zelfs nimmer op een hoogere burgerschool of een
-gymnasium gaan en eenig eindexamen doen. Och, wat was dat nu? Er kon,
-dat besefte hij, geen quaestie van zijn, dat hij ooit eenig examen deed
-of daar moesten er worden ingevoerd in het bier drinken, rooken en de
-meisjes naloopen. Dàt kon hij uitstekend.
-
-Hij trok het zich niet aan, overtuigd dat hij ’t niet helpen kon. Het
-was nu eenmaal zoo. En dan, hij zou immers op het land gaan werken,
-zooals zijn broers deden; keerde hij terug naar Indië, dan behoefde hij
-niet bepaald „een betrekking” te hebben. Zijn vader was rijk, dat
-hadden de Verlandes gezegd. Nu moest hij nog praten met den directeur
-der school: hij moest meer vrijheid hebben. En toen hij daarmee
-aankwam, keek die hem eens aan, en schudde het hoofd; och, hij mocht
-hem wel; precies als iedereen, omdat het zoo’n goeie, aardige vent was;
-ook had hij het indische geld zoo lief als een Nederlander het slechts
-hebben kan; maar de reputatie van zijn instituut was hem nòg liever, en
-hij zag heel goed in, dat die bij Adam Silver niets te winnen had.
-
-„Heb je daar al over gesproken met meneer Verlande?”
-
-„Neen,” zei Adam. „Ik dacht niet dat het noodig was.”
-
-„Dan zal ik het wel doen.”
-
-De directeur deed het, maar heel anders; hij proponeerde voor Adam
-ergens bij een familie een kamer met pension te huren en hem dan
-privaatlessen te laten nemen in het instituut.
-
-Verlande dacht erover na.
-
-„Zou er iets van hem terechtkomen?”
-
-„Bedoelt u door studie?”
-
-„Ja, natuurlijk!”
-
-„Zoo heel natuurlijk vind ik dat niet; mijn knapste leerlingen kwamen
-niet het best terecht. Maar als u bedoelt of hij door studie in de
-gelegenheid zal komen carrière te maken, dan: neen, stellig niet!”
-
-Daar Verlande’s jongens het heel goed maakten, vond hij het
-verschrikkelijk.
-
-„Zijn ouders zijn immers zeer gefortuneerd?”
-
-„Dat wel. John Silver heeft aardig geld.... Bovendien, Adam kan op het
-land werken.”
-
-„Zoo heb ik ook gedacht. Al maakt hij hier dus een beetje pret, dan kan
-dat geen kwaad; hij is physiek zoo sterk als hij intellectueel zwak is
-en toch heeft hij een goed verstand; geen vlug, geen geoefend.... Ik,
-die zooveel en zoo verscheiden jongens onderhanden krijg, heb over dien
-Adam nagedacht. Weet u wat ik zou zeggen?”
-
-„En?”
-
-„Dat hem zekere erfelijke aanleg ontbreekt, zooals dat met kinderen het
-geval moet zijn uit geslachten, die nooit iets aan leeren of studeeren
-hebben gedaan.”
-
-Verlande, die de geschiedenis kende, dacht aan njai Peraq, van huis uit
-houdster van ’n warongje in de kampong, en aan den grooten arabier, die
-niets kende dan ’n paar koranspreuken en deftig buigen. Zelf een njo
-werd hij gauw wantrouwend tegenover pur sang europeanen, en hij dacht
-eerst, dat die „schoolmeester” de klok had hooren luiden en nu eens
-wilde vernemen waar de klepel hing, maar hij zag wel dadelijk aan de
-heele gezichtsuitdrukking, dat hij zich vergiste.
-
-„Weet u een geschikte gelegenheid voor hem?”
-
-Doch ook die verantwoordelijkheid werd niet geaccepteerd.
-
-„Het beste zou zijn.... een advertentie.”
-
-’t Was erg gauw in orde!
-
-Toen Adam het hoorde was hij dolblij. Van den kostjongen werd hij nu
-ineens een soort van student, een heer, want hij en al z’n vrienden
-waren het daarover eens, dat ’n jongmensch op kamers wonend en buitenaf
-les krijgend een heer en een student was; ’n universiteit, nu ja, dat
-was eigenlijk maar ’n bijzaak, waar men, om student te zijn, best
-buiten kon.
-
-Hij „betrok” zijn kwartier, een eenigszins ouderwetsch met second
-hand’s goed gemeubelde kamer, in een prettige buurt en bij vriendelijke
-menschen, wier eenig doel al spoedig bleek hem lang te houden, omdat er
-zoo goed voor hem werd betaald. Wat hèm ’t best beviel, was de
-vrijheid; de groote vrijheid van te gaan hoe en waar-je-wil en te doen
-op je eigen kamer, wat-je-wil.
-
-Het was wel koud, maar hij schoof een der ramen hoog open, en ging
-ervoor zitten, de armen op de vensterbank, een lange sigarenpijp voor
-hem uit buiten het raam, loerend naar de vensters aan den overkant, of
-er ook meisjes waren tusschen de schuine overgordijnen en achter de
-horretjes, boven of in de benedenhuizen, bij de étalages van mode- en
-toiletartikelen, pleizierig gestemd de drukke buurt overziend; het
-gejaag van bezige menschen met haast langs den weg; het hard trappelen
-van mooie glimmende equipage-paarden en het sleurig opbonken van doffe
-vigelantenknollen. Het was heerlijk, vond hij, dat alles te zien van
-zijn eigen „kast,” en niet meer in die ellendige kamer met vier bedden
-in het instituut als gevangen te zitten met drie kwajongens, die haast
-al hun vrijen tijd doorbrachten met den neus in de boeken; niet meer te
-hebben, dat voor hem èlken dag wederkeerend pijn-in-den-buikachtig
-gevoel van een les overhoord te zullen worden, die men niet kent, van
-vragen te zullen hooren, die men niet kan beantwoorden; van werk te
-moeten meemaken, dat men niet begrijpt en dus onvermijdelijk fout
-maakt.
-
-
-
-
-
-
-
-
-ELFDE HOOFDSTUK.
-
-ONAANGENAME BRIEVEN UIT HOLLAND.
-
-
-De mail had drie brieven meegebracht voor John Silver; het waren er
-twee meer, dan hij ooit uit Holland had ontvangen. Wel ontving hij
-„kabar” van de Verlande’s zoo nu en dan, en hij wist dus ook welke
-maatregelen zij hadden genomen,—nu, dàt was hem onverschillig,—maar met
-andere menschen in het Westen briefwisselde hij niet. En daar lagen nu
-vóór hem twee dikke brieven, geen prijscouranten of prospectussen, want
-die waren in open couverts en met drukwerk-postzegels er op; neen, ze
-waren goed dicht en met briefport gefrankeerd.
-
-Het waren Adam’s beren, die voor de eerste maal bescheiden en
-beleefdelijk brulden in het Oosten.
-
-In het eerst snapte John het niet; hij zat eenigszins sufferig te
-kijken op die groote enkel-vellen papier, en las de reusachtige hoofden
-met afdrukken van koninklijke wapens in het midden, zag de groote
-versierde aanvangsletters der firma-namen, en aan beide hoeken
-opsomming van alles wat in de magazijnen te krijgen was, en dan op een
-regel in geschreven schrift „WelEdelGeboren Heer; en vervolgens de
-mededeeling, dat zekere WelEdelGeboren Heer Silver te ’s Gravenhage
-debet was aan.... wegens aan ZWEdG. geleverd als volgt...”
-
-Nog nooit had John Silver zoo iets gezien; wat hij noodig had, kocht
-hij al z’n leven lang op de plaats zelf in de eenige Europeesche toko
-of bij den chinees, en daarvoor kreeg hij eens in de maand een rekening
-op ’n gewoon velletje blauw gelijnd papier, met twee roode dwarslijnen
-voor de guldens en de centen. Welk een geurmakerij zoo’n Haagsche
-rekening! En dan die „WelEdelGeboren Heer”; dat was Adam!.... Adam!...
-
-Toen zijn eerste verbazing over was, schoot hij in een lach!
-
-Wel gévédé! dat was toch sterk! Adam, dat „hondenkind”!
-
-Maar hij nam de rekeningen weer op, en keek ze door, bedaard en
-ernstig. Het was onmogelijk; in zijn heele leven had hij, John Silver,
-zooveel jassen, broeken en vesten niet gehad, als die Adam in een paar
-jaren; en dan die andere, de groote, voor wijnen, dranken, sigaren,....
-er stonden zelfs woorden op die hij niet kon uitspreken of begrijpen!
-
-Ja, de begeleidende briefjes—nu, dàt snapte hij gemakkelijk genoeg; men
-maande den Hoog WelGeboren Heer John Silver aan om het debet van den
-heer Adam Silver te voldoen. Ten naasten bij twee duizend gulden!
-Brutaalweg de mededeeling erbij, dat als niet binnen zes maanden de
-rekening was voldaan, de kerels rente gingen berekenen.
-
-Dan sprak men nog van woekeraars in Indië! Als hij ’n jas noodig had,
-kocht hij ’n stuk wit of ander goed en liet het maken bij den chinees;
-en daar stonden op die rekeningen enkele jassen tot prijzen, waarvoor
-hij er een dozijn had!
-
-Wat een afzettersboel toch in dat Holland! Bij de tweeduizend pop!
-
-„Kom eens hier!” riep hij hoog en scherp tegen zijn huishoudster, die
-hij hoorde op de galerij. En toen zij binnenkwam: „Dat is me een
-gladakker, die meneer Adam! Dat is me een toean besar, hoor! Wel
-gévédé!”
-
-Zij schrikte ervan; in lang had ze weer niets van den jongen gehoord en
-ze dacht voortdurend aan hem, hoe langer hoe meer, maar ze durfde niet
-vragen; ze had wel gevoeld, dat er iets niet in den haak was, dat
-Silver iets in z’n schild voerde en veel te bijzonder was ten opzichte
-van dat kind. Nu scheen hij weer heelemaal gek geworden; nu schold hij
-hem voor een „gladakker” en noemde hem tevens een groot heer.
-
-„Wat is er?” vroeg ze.
-
-„Wat er is: hier, hier!” riep hij, haar de rekeningen met de eene hand
-voor het gezicht houdend en met de andere erop slaande, dat het velijn
-papier trilde en knetterde: „Hij maakt schulden! Dat draagt jassen, ja,
-van tachtig gulden; dat drinkt fijnen wijn en rookt havanah sigaren;
-dat speelt in Holland den toean besar. En mij sturen ze hier in Indië
-de rekeningen om te betalen. Zoo’n satansch honden....”
-
-Silver schrikte van zijn eigen vervoering, ineens ophoudend.
-
-„Is hij gezond?” vroeg njai Peraq.
-
-Daar stond Silver van te kijken. Zij, zij, die het geld zóó liefhad,
-die zoo gierig was, dat hij zelfs nooit had durven zeggen, wat hij
-maandelijks uitgaf voor dien Adam,—zij maakte geen misbaar, toen hij
-het groote bedrag genoemd had; het was alsof het niets was.
-
-„Stik!” zei hij in ’t Hollandsch en ging de kamer uit.
-
-Het was waarachtig te erg! Onderaan de rekeningen was met een slordig
-schrift iets gekrabbeld; als men goed keek; zag men, dat het een
-voor-accoord-verklaring was, onderteekend: A. Silver. Wat ’n gemeen
-schrift! De minste djoeroe-toelis kon het netter. En dat had zooveel
-geld gekost! Enfin,—’t kwam wel alles terecht; hoe meer hij nu genoot,
-des te beter.
-
-Toen hij zich dáármee had verzoend, kwamen andere overwegingen. Want
-hij had nu wel opgespeeld over het geld, en zijn haat eens gelucht—maar
-het zou hem nu niet hinderen, al betaalde hij het nog tienmaal; het
-liep financieel toch alles mee in den laatsten tijd.
-
-Er was iets aardigs in, vond hij; iets aardigs, dat die Haagsche
-tokohouders hem voor zoo’n groot heer hielden en hem zoo hoog
-betitelden. Het streelde zijn ijdelheid. Dat pleizier had hij er dus
-bovendien nog van! Natuurlijk zou hij de duiten sturen; niet om dat
-„hondenkind”, maar om zijn naam; die daar zoo’n goed figuur maakte
-achter het klinkend praedicaat.
-
-„Ik wou wat zeggen,” zei njai Peraq bij hem komende.
-
-„Wat is het?” vroeg hij norsch.
-
-„Als je het geld voor Adam misschien liever niet betaalt, zal ik ’t wel
-geven van het mijne.”
-
-„Wat jij? wat jij?” riep hij kwaad. „Denk je, dat ik zelf niet kan
-betalen? Daar heb ik jou niet noodig voor.”
-
-Zij sloeg, nu ook uitvallend in toorn; met de hand op de tafel.
-
-„Wel, schreeuw dan zoo niet? Ben je een gek? Ben je een beest? Maakt
-een mensch zulk een leven als hij moet betalen voor zijn eigen
-kinderen?”
-
-Zij bemerkte niet in haar opkomende boosheid, wat zij trotseerde; haast
-werd het hem te machtig; het was de vrees voor haar, die ten slotte
-sterker was dan zijn opwellende drift; dáárom zweeg hij, schoon zijn
-ingevallen borst van groote aandoening zwoegde.
-
-Kort en daardoor uit de hoogte, waren zijn briefjes aan Adam’s
-crediteuren; maar de wissels staken erin en hij schreef erover aan de
-Verlande’s, want op den brief van Adam wilde hij niet antwoorden; hij
-had dien al met tegenzin geopend en met diepe minachting voor het
-slordige adres; de aanhef: „Waarde vader” bracht hem geheel uit den
-koers; hij dacht een beroerte te krijgen van kwaadheid; hij verscheurde
-den brief ongelezen; neen,—betalen zou hij, maar daarmee uit; zich door
-dien welp van zoo’n smerigen arabier, „vader” te hooren noemen, en
-diens brieven te lezen, dàt was hem te machtig; dàt verdroeg hij niet.
-
-„Heeft het kind niet geschreven?” vroeg zijn huishoudster.
-
-„Het kind... het kind... ’t is waarachtig een lief kind!”
-
-Zij schudde er het hoofd over. „Ik kan hem niet anders voor mijn oogen
-krijgen, dan als een kind.”
-
-„Nou, maar ik dan wèl, hoor, en voor mijn portemonnaie ook!”
-
-„Schrijft hij nooit?”
-
-John Silver lachte hoonend.
-
-„Ja hij zal nog schrijven!” loog hij ontwijkend. „Denk maar niet, dat
-je ooit een brief van hem zult krijgen.”
-
-„Ik niet. Wat zou ik er aan hebben? Ik kan het immers toch niet lezen.
-Maar waarom schrijft hij niet aan jou? Doet hij het niet? De mandoer,
-die naar het postkantoor is geweest, zei, dat er drie brieven uit
-Holland waren; de rekeningen waren maar twee....”
-
-„Een was van mevrouw Verlande,” loog hij.
-
-„Vertelde zij niets over hem? Je was kwaad, toen ik vroeg of hij gezond
-was. Mag een moeder niet meer vragen of haar kind wèl is? Begrijp je
-dat niet?”
-
-„Ik was kwaad om dat geld. Zeur toch niet, hè? Is het misschien nog
-niet genoeg, dat die rakker me zooveel duiten kost? Moet jij me nu nog
-vervelen met je gezanik?”
-
-„Ik vraag enkel maar of hij gezond is en je wilt me niet antwoorden; je
-zegt maar zoowat... zoowat... je spreekt altijd maar kwaad van hem...
-Wat is een vader; die zijn eigen kind haat?”
-
-Zij speelde hoog spel; ze was zich daarvan volkomen bewust; ze wilde
-eindelijk weten of haar vrees gegrond was; ze had hem straks
-aangekeken, toen ze nadruk lei op het anaknja sendiri, en zij had
-zekerheid! nu was het haar volkomen helder, nu wist ze, dat hij
-vermoeden had van de waarheid.
-
-Want toen ze hem die woorden als in het gezicht wierp; haar groote
-goedige oogen recht op de zijne en haar gelaat rustig, onverstoorbaar
-in het volle licht, de trekken onbewogen als een Vishnoe; was het hem
-of hij het ondersteboven ging; hij voelde, dat hij hevig ontstelde en
-dit te zien moest wezen aan z’n gezicht; hij stamelde een paar losse
-woorden, die hij zich een minuut later niet meer herinnerde; hij
-trachtte minachting te veinzen voor haar gepraat, en ging heen, den
-tuin in, als een dronken man.
-
-Het was verschrikkelijk! Had zij zóó kunnen wezen, als het waar was,
-wat hij nu al zooveel jaren vast geloofde? Kon zoo’n gewone inlandsche
-vrouw zóó brutaal, zoo verregaand, zoo onovertroffen listig en
-bedriegelijk zijn, als zij had moeten wezen om hem met zulk een gezicht
-en op zulk een toon dat „eigen kind” naar ’t hoofd te gooien? En
-toch... Neen, het was geen zoon van hem; het kon er geen zijn! Dáár,
-dáár kwam er een aan, van het land, op z’n bloote voeten, de slaapbroek
-opgestroopt, en ja, dat was nu een dikke vette kerel geworden net als
-njai Peraq met heel veel in figuur en gezicht van de moeder, maar toch
-zag men in één oogopslag, dat het ’n kind was van hem, John Silver.
-Daaraan viel niet te twijfelen.
-
-Maar ’t hielp niet of hij al redeneerde,—hij kon de manier niet
-vergeten, waarop ze hem dàt had gezegd; het was terlaloe! En elk
-oogenblik van den nacht en den dag, zag hij haar weer in die groote
-kalmte, die geloof opdringt.
-
-Het werd een idée fixe; uren kon hij voortaan stil zitten pikiren, met
-de hardnekkigheid van een lijder, die denkt aan zijn ongeneeslijke
-kwaal, die geheel erdoor wordt in beslag genomen en ten slotte over
-niets anders haast meer denken kan, dan zijn kansen van levensduur.
-
-
-
-
-
-
-
-
-TWAALFDE HOOFDSTUK.
-
-EEN MISLUKT JONGMENSCH.
-
-
-Adam pikirde niet. Binnen de drie maanden had hij al beleefde brieven
-van zijn leveranciers, dat zijn papa geremitteerd had; zij waren erover
-uit; zij recommandeerden zich. Crediet? Wel als ’t ware ongelimiteerd!
-Juist dat korte briefje van John Silver had zoo’n effect gemaakt samen
-met het geld. Het leek zoo uit de hoogte en dat had imponeerend
-gewerkt. En Adam, die wel ’n beetje bang was geweest al dien tijd,
-leefde heelemaal op. Dien dag gaf hij er de privaatlessen aan, waarvan
-hij toch al zoo weinig profiteerde, bestelde hij van alles wat hij
-noodig had, niet mondjesmaat, maar op de royaalste manier, onthaalde
-zijn vrienden op zijn kamer, tot ze in gloeiende toasten het bewijs van
-hun lichtbewogenheid gaven, en nam zich voor Nora Tiele serieus het hof
-te maken. Nu „de oude” zich zóó royaal toonde en zelfs niet mopperde,
-was het toch waar, wat hij al zoo dikwijls van anderen had gehoord; dat
-de Silvers wezenlijk gefortuneerd waren.
-
-Welk bezwaar had het dan in, dat hij Nora vroeg, den een of anderen
-dag? Een positie... neen, zelfs geen idée van ’n kans daarop. Maar
-waartoe ook? Een fortuin was beter. Wie dàt kon aanbieden, zou men toch
-zeker niet naar een armzalig „baantje” vragen!
-
-Den ochtend na zijn feestje, dat hij de eerste overwinning zijner beren
-noemde, werd hij zeer berooid wakker; bij het kwartlicht van een
-donkeren regenochtend, zag hij hoe beestachtig zijn kamer er uitzag,
-hoe wanhopig zijn oppasser het stond aan te zien; hoorde hij hoe
-kijvend de stem van zijn hospita op het portaal klonk, waar zij stond
-uit te cijferen, wat Adam haar moest betalen voor het bederven van
-karpetten, tafelkleeden en gordijnen door wijn- en andere vlekken.
-
-Het leek hem alles met een grauwgrijs overgoten, wat hij hoorde als wat
-hij zag; in zijn warm hoofd bonsde het met groote regelmatigheid; droge
-mond en rauwe keel eischten water en lucht; zoo guur als het was,
-gooide hij de ramen open en hield zijn gezicht wel een minuut lang in
-het water van een lampetkom; de oppasser was intusschen bezig met het
-opruimen van glazen, flesschen en de rest.
-
-Langzamerhand kwam er weer orde en frissche lucht in de kamer en
-grooter genietbaarheid over den persoon van Adam. Wel zagen zijn oogen
-rood en was zijn gezicht wit toen hij geeuwend, huiverend en rekkerig
-voor het open venster ging zitten, geheel gekleed nu; wèl smaakte hem
-de sigaar niet, en wierp hij die weg, op de straat,—maar hij knapte
-toch op, en genoot van zijn kop thee, toen het binnentreden van een
-dame hem verschrikt deed opstaan; het was mevrouw Verlande.
-
-Zij zag er nog heel goed uit, al was ze de veertig voorbij; zoo goed
-geconserveerd, zoo vlug en veerkrachtig, met frissche blozende kleur,
-relief gevend aan het blauw en blond van oogen en haar, dat ze had
-kunnen doorgaan voor tien jaren en meer, jonger. En hij, Adam,
-opstaande tegenover haar, in de vroegrijpheid zijner physiek, een
-volwassen man.... Mevrouw Verlande snapte ineens de nooit gedachte
-mogelijkheid, dat er voor de wereld iets geks kon zijn in een
-ochtendbezoek van haar aan Adam Silver; aan den kleinen A. het
-roodkieltje!
-
-Eenigszins bedremmeld keek zij rond, ruikend de alles doortrokken
-hebbende kroeglucht van sigaren en wijn; aan den wand floretten, sabels
-en schermmaskers; op de tafel en den schoorsteenmantel portretten van
-min of meer gekleede „tingeltangelinnen”; de penantspiegel geflankeerd
-met duitsche pijpen,—en tegenover haar die groote, zware kerel met z’n
-donker uiterlijk en aankomend baardje. Was het mogelijk?
-
-„Hoe maakt u het?” vroeg hij goedig en eenigszins onthutst een stoel
-aanschuivend: „Gaat u zitten.”
-
-„Heel goed, dank je... Neen, ik ga niet zitten... Ik moet weer dadelijk
-heen. Je pa heeft geschreven.”
-
-Daar zweeg hij op, knikkend enkel met het hoofd.
-
-„Dat gaat zoo niet.”
-
-„Waarom niet?” vroeg Adam glimlachend.
-
-„Wat moet er op zoo’n manier van je worden A.? Je leert haast niets
-meer, en... en eigenlijk weet je nog niks.”
-
-„Pa is immers rijk. Laat mij nu maar wat pret hebben hier, zoolang het
-duurt.”
-
-„Zoolang tot het je pa verveelt, en wat dan?”
-
-„Dan ga ik naar Indië, werken op het land.”
-
-„Het is wat moois! Dáárvoor heb je dan zooveel geld gekost en een
-opvoeding in Holland genoten.”
-
-„Ik kan ’t niet helpen, mevrouw; ik geloof niet, dat ik zooveel dommer
-ben als de rest, maar ik kan niet leeren, niet onthouden, dàt is het.”
-
-„Malligheid, je geeft je geen moeite, je bent lui.”
-
-„Ja,” zei hij met overweldigende openhartigheid. „Dat is waar, ik ben
-lui, het is ongelukkig.”
-
-„Als een jongmensch zich beteren wil, dan kan hij ook.”
-
-„Dáárvan niet, mevrouw. Geloof me, ik wilde wel, dat het anders was;
-maar als ik een boek in handen neem en ik span me vijf minuten in...
-in...”
-
-„Dan?”
-
-„Dan val ik in slaap.”
-
-Zij moest erom lachen. Neen, ze wist het wel van vroeger, dáár was
-niets tegen te doen! En ze nam hem nog eens op, dien brute, van top tot
-teen, wiens stoffelijk bestaan zulk een scherpe tegenstelling vormde
-met zijn geestelijk. Maar tegelijk dacht ze eraan, dat ze niet langer
-kon blijven.
-
-„Probeer het, A., en maak geen schulden; dàt is altijd slecht; het
-behoeft immers niet, want je hebt zonder dat van alles voldoende; meer
-dan de meeste andere jongelui.”
-
-Hij beloofde zijn best te zullen doen, wijl zij het graag had; maar hij
-dacht er in ’t geheel niet bij, meer beziggehouden door het geklop in
-z’n hoofd, dat opnieuw en erger was begonnen.
-
-Toen ze hem de hand reikte, nam hij die, en wou, net als hij van ouds
-gewoon was, toen zij hem als kind met de andere kinderen te bed lei,
-haar ook een zoen geven. Maar zij trok zich snel terug en liet haar
-voile neer, niet willende laten zien, dat ze een kleur kreeg. Drommels
-neen, dat ging niet, vond mevrouw Verlande; zij was niet oud genoeg om
-zich door zulk een jongen man op diens kamer te laten kussen, al had ze
-hem ook als kind op den schoot gehad.
-
-Hij zag het en lachte erom, tevreden over het effect van zijn persoon.
-In al zulke zaken was hij in ’t geheel niet dom; niet traag van begrip.
-Integendeel, daar had hij een scherp oog voor, als iets hem zelf
-betrof, want nog meer dan van Nora Tiele, die hij ’t hof wou maken en
-ten huwelijk vragen, hield hij van zijn eigen persoonlijkheid.
-
-Zich beteren! Als hij het goed inzag, viel er in ’t geheel niets te
-beteren. Nu ja, schulden maken is niet goed, voor wie geen vader heeft,
-die ’t betalen kan en wil. Maar zoo gelukkig was hij immers! En in den
-loop van den dag verdween met den kater, het weinige effect der
-vermaning van mevrouw Verlande.
-
-Toen hij zoo, goed gekleed, het Noordeinde inliep, ’s middags tusschen
-de talrijke flaneurs, had hij volkomen het air van een deftig jonkman,
-door zijn ernstig, donker gezicht den indruk makend van iemand, die
-iets omhanden heeft bij de diplomatie of zoo. Hij overwoog wat en hoe
-hij doen zou met Nora Tiele.
-
-Dat ze van hem hield, wist hij; trouwens, dat wist hij van zooveel
-meisjes uit de kringen, die de Verlande’s frequenteerden, en waartoe
-ook sommige vrienden behoorden: deftige menschen met mooie
-betrekkingen, maar levend boven hun krachten meest; de gewone
-geschiedenis. Hij kon in die kringen meisjes à prendre vinden bij
-dozijnen: hij had de reputatie van een millionnairszoon te wezen;
-dáárom was hij voor de meesten onweerstaanbaar; maar er waren er ook;
-die hem bijzonder graag mochten om zijn persoon. En dan, hij was niet
-zoo wijs. Hij vond het gewone jongedames-conversatie-peil niet beneden
-zich, en dat was het ook niet. Als er jongelui in gezelschap waren, die
-hun beetje geleerdheid te luchten hingen, zweeg hij maar en keek enkel
-met zijn goedige zwarte oogen naar de meisjes, die dan toch nog meer
-naar hem keken, dan ze luisterden naar de praters; doch als het niet
-gevaarlijk was en zijn onwetendheid niet dreigde hem koopjes te geven;
-als er werd gesproken over de kennissen, over uitgaan en pret maken of
-de geschiedenisjes van den dag, dan sprak hij heel gezellig mee.
-
-Zou hij zich nu ineens en officieel aan Nora Tiele binden en haar zóó
-het hof maken, dat hij fatsoenshalve niet anders doen kon dan haar hand
-vragen aan haar vader? Zij trok hem aan, heel sterk; hij verlangde er
-dol naar, haar in de armen te nemen, te kussen..... och, dat laatste
-niet zoozeer; daar hield hij eigenlijk in ’t geheel niet van; enkel uit
-gewoonte en vriendschappelijk, vond hij, kon het erdoor; als
-liefdebetoon niet; dat eischte bij hem iets anders. En als hij zoo
-pikirde meende hij, dat het verkeerd was zich te haasten, hij kon het
-wel plan-plan aanleggen, en een heel stil vrijagetje met haar beginnen;
-dat zou best gaan; dan bleef hij vrij, en er waren honderd redenen voor
-één, die hij kon aanvoeren.... Hij drukte op den belknop in de
-deurpost, en hij werd hartelijk ontvangen.
-
-
-
-
-
-
-
-
-DERTIENDE HOOFDSTUK.
-
-EEN VOORZICHTIGE MOEDER.
-
-
-De oude heer Tiele, recht en mager als een liniaal, de grijze
-bakkebaarden in punten omlaag, den grooten smallen neus op het wijkend
-gezicht, heelemaal geen face haast, met overdadig profiel als een
-vogel, keek hem uit kleine blauwe kraaloogjes vriendelijk aan, ’n
-welwillend glimlachje om de dunne lippen; zijn famielje had altijd
-behoord tot den eersten burgerstand; zij hadden altijd hun hoogst
-respectabele maatschappelijke positie gehandhaafd, maar daar hadden ze
-dan ook voor gestreden; geworsteld letterlijk. Nooit was er ook maar
-eenig kapitaal gekomen; in vier, vijf geslachten achtereen was het
-altijd door zuinigheid met zelfbedwang voor en na geweest, en nu was
-over Tiele op z’n gevorderden leeftijd als ’n gouddorst gekomen. Die
-Adam Silver, die werk maakte van Nora, mocht dan een Indische jongen
-zijn, het kind eener inlandsche vrouw, er mocht aan zijn fortuin „een
-luchtje” zijn, zooals naar goed-hollandsche begrippen aan alles is wat
-uit Indië komt; hij was de zoon van een rijken vader; hij zou zelf
-eenmaal rijk zijn.
-
-En hij was zoo dom en zoo goed, dat de heele familie Tiele eigenlijk
-dat fortuin zou trouwen... Dat dit alles zoo uitgemaakt was, vermoedde
-Adam in de verste verte niet, dat hij bij de Tiele’s reeds als
-toekomstig schoonzoon was ingelijfd, en in zekeren zin de grondslag
-was, waarop de familie haar geldelijke toekomst bouwde,—het kwam niet
-bij hem op.
-
-Hij dronk ’n kopje thee mee in het minder modern dan gezellig salon, te
-klein voor het huisgezin, en te vol met pouffes en andere zitjes, met
-tafeltjes en overladen hoekjes en étagèretjes, meest het resultaat van
-de huisvlijt der dochters, die met tapisserie, of smaak- en
-schilderwerkjes wonderen deden, de onoogelijkste houten geraamten
-omzettend in wezenlijk smaakvolle voorwerpjes door het overtrekken met
-zijde en satijn; door goudborduursel en miniatuur aquarelletjes. Alles
-lief, aardig, honneponnig, snoezig!
-
-Tusschen de blonde, blanke slankheid der jonge Tiele’s en de magerheid
-der ouderen, waarvan de booze Haagsche mindere wereld zei: dat men hen
-kon hooren rammelen,—zat Adam Silver in het koude licht van den
-zonloozen herfstnamiddag als een pagode, moeilijk met zijn breedte op
-een klein stoelzittinkje, den wandelstok onder de hand, den hoed op een
-voetenbankje vóór hem, een goedig lachje om de lippen, pratend met de
-meisjes Tiele het onnoozel geleuter van den dag. En nu hij weer zoo
-dicht bij Nora zat, en in haar mooi-blanken hals keek of naar haar
-vriendelijke oogen of smalle sneeuwwitte handjes, raakte hij erger op
-haar verliefd; zou hij in staat zijn geweest het dadelijk ernstig te
-meenen, zonder reserves, met gereede plannen.
-
-Maar heel even had hij gelegenheid haar alleen te spreken; hij vroeg
-haar uur en plaats, en zij gaf het hem voor den volgenden dag, op het
-gewone wandelterrein van iedereen. Adam kon niet zeggen, dat ’t hem
-meeviel; het zou dus dadelijk zich afficheeren wezen, en al aarzelde
-hij voor niets tegenover haar bekoorlijkheden,—als hij alleen was,
-dacht hij weer anders.
-
-Het kwam niet bij hem op weg te blijven, al betreurde hij zijn
-voorbarigheid.
-
-’t Viel hem erg mee, dat Nora niet alleen, maar met een der jongere
-meisjes liep; ’t was juist zóó vol dien dag en net of alle vrienden en
-kennissen elkaar rendez-vous hadden gegeven.
-
-Maar nu er iemand bij haar was, hinderde dat niet; nu kon hij haar
-veilig aanspreken en mee opwandelen; anders alleen met haar, zou
-dadelijk een praatje van „engagement” de ronde hebben gedaan.
-
-Nu kwamen er ook heel gauw meer jongelui bij, groetend en pratend, even
-stilstaand voor de winkelétalages, sommigen een eind mee opwandelend.
-Zelfs de oude mevrouw Tiele sloot zich aan en op een gegeven moment kon
-Adam nog enkel goeden dag zeggen en heengaan, wijl de familie
-huiswaarts keerde.
-
-Hij wist nu niet meer of hij blij wezen zou of er spijt van hebben, dat
-het zoo gek gegaan was. Wel had hij Nora dikwijls aangekeken en zij
-hem, buitengewoon lief en aanmoedigend;—maar dàt was toch de bedoeling
-niet geweest. Toen hij haar vroeg: waar en wanneer, dacht hij aan heel
-iets anders, dan een ontmoeting, die zonder afspraak, precies eender
-had kunnen zijn.
-
-Thuis bij de Tiele’s had Nora ’s avonds te voren haar mama verteld, wat
-Adam Silver haar gevraagd, en wat zij geantwoord had. En mama keek
-bedenkelijk.
-
-„’t Is wat haastig,” zei ze.
-
-Nora vond dat eigenlijk ook.
-
-„Het is me ontsnapt, hij vroeg het zoo opeens, en zoo ronduit....”
-
-„Je hadt voorzichtiger moeten zijn. Hij is nog niet serieus genoeg.”
-
-Daar lachte Nora luid om op. „Verbeel-je, dat die goeie Adam Silver
-„serieus” moest worden!”
-
-„Je begrijpt me niet,” zei haar moeder, „ik ben een beetje bang voor
-hem.”
-
-„Maar ma!”
-
-„Zeker. Met al z’n goedigheid en weinige kennis, heeft hij iets over
-hem... Ik weet het niet, maar zoo koel, zoo cynisch zou ik haast
-zeggen.”
-
-„Hij is niet demonstratief...., dat mag ik juist in hem.”
-
-„Het is alles goed en wel, maar zoo er met den tijd veel
-verandert,—verliefde jongelui blijven altijd dezelfden; men kan het hun
-aanzien; aan hem merkt men haast niets.”
-
-„Nu,” zei Nora, „ik ben blij, dat hij niet zoo’n aansteller is; niets
-is akeliger dan een „verliefd jongmensch” zooals u het bedoelt. Zoo
-jong als hij is, is hij daar teveel man voor.”
-
-„Teveel man, dàt geloof ik ook; dat is het juist, waarvoor ik bang ben.
-Er is zoo’n tegenstrijdigheid in hem. Wij weten heel goed, dat hij
-weinig heeft geleerd; zóó weinig, dat het beschamend is; hij heeft
-zelfs nooit admissie-examen kunnen doen. En als hij u aanziet met zijn
-groote oogen en over de banaalste dingen praat met goedigen ernst, dan
-maakt hij een oppervlakkigen indruk van superioriteit.”
-
-„Het is waar,” erkende Nora, eenigszins verwonderd, nu haar eigen
-indruk door haar scherpzinniger moeder zoo duidelijk werd weergegeven.
-„Het is waar, ma; God, wat hebt u hem geobserveerd.”
-
-„Dan zit hij daar,” ging mevrouw Tiele voort, het bleeke magere gezicht
-steunend met de beenige hand, „als een oudere onder de jongeren,
-vrijmoedig, kalm, als met een vorstelijke waardigheid. En het is geen
-poseeren van hem, dat in ’t geheel niet; het is de aard van zijn heele
-wezen. Dan zou men hem, zoo op het oog, voor een diepzinnig jongmensch
-houden, en als men hem kent, zooals wij hem kennen, is dat zoo
-dwaas.... Ik kan er niet overheen komen.”
-
-„Het is waar, ma; het is waar, doch het doet er immers niet toe. Beter
-zoo, dan dat hij er een onnoozel uiterlijk bij had.”
-
-„Maar hij is niet onnoozel, Nora; geloof me, ten minste niet zooals wij
-dat hier begrijpen, hij heeft een je ne sais quoi...”
-
-„Dat niet in zijn nadeel is.”
-
-„Neen, maar dat ik wantrouw. Dáárom blijf ik erbij: je bent te haastig
-geweest.”
-
-„Afwijzen kon ik hem toch niet; ik wilde het ook niet. Ik houd van hem,
-meer, veel meer, dan van de anderen, misschien juist om wat u daareven
-zei.”
-
-„Natuurlijk niet. Maar je moet hem nog zelfs den vinger niet geven,
-laat staan de hand.”
-
-Zoo kwam het, dat Adam in zijn verwachtingen werd teleurgesteld; wèl
-had ’t hem genoegen gedaan, dat hij zich nu niet had moeten
-„afficheeren,” maar het rendez-vous, dus verloopen, had toch zijn
-ijdelheid gekwetst, en zeer onvoldaan over het eindresultaat ervan,
-ging hij een restaurant binnen en bestelde er een eenvoudig maal,
-zooals hij in het eten altijd matig en slechts in het drinken onmatig
-was onder vrienden, en als hij „meedeed” met de zucht om vooral niet
-onder te doen.
-
-
-
-
-
-
-
-
-VEERTIENDE HOOFDSTUK.
-
-EEN ONAANGENAME VERRASSING.
-
-
-Het kwam er weer toe, dien avond; nauw ’n half uur later, zat men om de
-tafel, waar hij alleen was gaan zitten, met z’n vieren; het diner werd
-uitgebreid; goede wijn volgde, en het ging er later, op los, tot hij ’s
-nachts thuis kwam en uit gewoonte zijn kamer en zijn bed vond, moê en
-duizelig, slapend bijna voor hij zich had ontkleed.
-
-En toen hij ontwaakte, den volgenden ochtend, zag hij eerst, dat op
-zijn toilet een brief uit Indië lag, niet van „den ouden,” want die
-schreef altijd keurig, maar met een slordige ruwe hand aan hem
-geadresseerd.
-
-Het bovenschrift: „Waarde Adam,” leerde hem niets, maar de
-handteekening: „Bram Silver” wees hem den weg. Het was dus een brief
-van zijn broer, den eersten, dien hij ooit in z’n leven had ontvangen.
-Hij deed z’n best zich iets te herinneren van z’n broer of z’n ouders,
-maar vruchteloos. Met moeite las hij het schrift, door de ruwe halen
-onduidelijker dan het scheen. „Op last van moeder schrijf ik u. De oude
-heer is al lang erg zenuwachtig, maar in den laatsten tijd nam die
-ziekte zóó toe, dat hij er suf en malende van geworden is. De dokter
-zegt, dat pa een idée fixe heeft, en er iets is, waarover hij altijd
-tobt, doch dat hij uit gewoonte verzwijgt. Het eenige wat hij
-uitspreekt, soms in dagen achtereen, is uw naam. Dan loopt hij maar
-door het huis, praat tegen niemand, maar schudt telkens het hoofd en
-zegt: Adam, Adam! Deze omstandigheid en de toenemende zwakte van pa,
-brachten den dokter op het idee, dat het misschien goed kon zijn, als
-jij hier waart. Daar je toch in Holland niets omhanden hebt en dus best
-komen kunt, heeft moeder mij opgedragen je te schrijven met de eerste
-boot passage naar hier te nemen. Ik heb ook moeten schrijven aan
-mijnheer Verlande, die voor het geld en zoo zorgen zal.
-
-Voor de rest gaat hier alles tamelijk wel; alleen zijn de perken erg
-achteruit gegaan en heeft pa dit jaar met andere dingen veel geld
-verloren. Enfin, dat komt terecht. Hopende je spoedig hier te zien.
-
-
-                                    Je toegenegen broer
-                                            Bram Silver.”
-
-
-Zoo suf kon John Silver niet wezen als Adam, nadat hij dien brief
-gelezen had, op den rand van zijn bed zat te kijken. Wel, hij had
-altijd geweten, dat hij naar Indië moest; dat er een eind zou komen aan
-het lui en lekker leventje in Den Haag; hij had daar zelfs meer dan
-eens over gesproken, zoo, ter loops, als het in de rede te pas kwam; nu
-bleek het ermee ernst te zijn als met den dood, die ook iedereen weet,
-dat onvermijdelijk komen moet, maar op wien niemand, als hij komt, ook
-maar in het minst is voorbereid.
-
-Naar Indië! Weer trachtte hij zich iets te herinneren, maar het ging
-niet; hij kwam niet verder dan de kostschool te Batavia, en dat zei hem
-eigenlijk niets. Van vader, moeder, broers, zusters, eigen woning aan
-de kust van een ander groot eiland dan Java,—niets, niets! Het lachte
-hem niet toe; in ’t geheel niet! Hij was in het Europeesche leven
-heelemaal ingegroeid, en hij had daar veel mee op; Indische menschen
-beschouwde hij, een echten totoh gelijk, eigenlijk als een graadje
-minder; zij trokken hem niet aan, en als hij er nu en dan een ontmoette
-bij de Verlande’s, hield hij zich op een afstand en had nimmer gevolg
-gegeven aan invitaties om ’reis ’n visite te komen maken en de
-kennismaking voort te zetten.
-
-Die gedachten kwamen zoo allemaal bij hem op en voor zijn doen was dat
-overweldigend veel. Met diepe rimpels in zijn voorhoofd van dat
-moeilijke en hem hoe langer hoe ongewoner wordend denkwerk, kleedde hij
-zich, ontbeet als machinaal, en ging de deur uit, regelrecht naar de
-Verlande’s.
-
-Ja, die hadden hun brief van Bram ook ontvangen, daags te voren in den
-namiddag, en ze hadden Adam eigenlijk ’s avonds al verwacht.
-
-„Ik heb je passage direct besproken; over acht dagen moet je aan boord
-zijn.”
-
-En toen Adam hem zoo onnoozel aankeek, alsof hij van ’t heele geval
-niets begreep, en tegelijk zoo bedroefd, als iemand, die gevonnisd
-wordt, moest hij in zichzelf lachen, en deed met opgetrokken
-wenkbrauwen een langen haal aan z’n sigaar.
-
-„Ja, beste jongen, het was toch altijd je voorland; dat wist je.”
-
-„En Indië is een goed land,” bevestigde mevrouw Verlande met nadruk.
-
-Nu lachte haar man luid en spottend; hij, een njo, was nergens liever
-dan in Europa; hij kon zich maar niet begrijpen, dat zoo’n pur sang
-Hollandsche als zijne vrouw, altijd zooveel goeds zei van Indië.
-
-„Zeker,” zei ze, „ik heb altijd veel van Indië gehouden, en dat doe ik
-nog.”
-
-„Ik heb liever een broodje met kaas,” spotte hij voort... „Maar laat
-ons geen gekheid maken; het is kort dag voor Adam, hij moet zijn
-uitrusting hebben.”
-
-Dáárvoor zou mevrouw zorgen; Adam had niets te doen, dan bij den
-leverancier zich de maat te laten nemen, zei ze. Maar toen Verlande hem
-meenam naar het kantoor, bleek het, dat er nog dozijnen dingen waren,
-die hij noodig had en zich moest aanschaffen; Verlande maakte er een
-lange lijst van en gaf Adam geld om zich alles aan te schaffen; doch
-hoe gemakkelijk en eenvoudig dat leek, het gaf Adam een gevoel van
-ongewone drukte, dat hem bingoeng maakte.
-
-En dan Nora Tiele! Hij kon, meende hij, nu in allen ernst, niet zóó
-maar weg gaan; hij voelde ineens meer voor haar dan ooit vroeger,
-buiten haar tegenwoordigheid; hij had de sterke overtuiging, dat hij
-zich aan haar declareeren moest en er ook over spreken met haar vader.
-Wel had hij geen vaag idée van wat hij moest uitvoeren, in Indië en bij
-zijn ouders,—maar hij dacht dat dit vanzelf wel terechtkwam, en zij,
-Nora, dan over een jaar of wat, zou kunnen „uitkomen” als zijn vrouw.
-
-Hij moest haar schrijven, kort en bondig; een onderhoud vragen onder
-vier oogen en met de mededeeling erbij, van zijn aanstaand gedwongen
-vertrek.
-
-’t Was bij de Tiele’s ’n heele consternatie; een donderslag bij heldere
-lucht; het speet mama nu geweldig dat zij „politiek” had willen zijn,
-en niet maar liever de eerste gelegenheid de beste had aangegrepen.
-Nora was erg ontsteld, met een gevoel nu, dat zij doodelijk was van
-Adam Silver. De oude heer keek ook zeer bezorgd, knorrig over de
-„flauwe kunsten” zijner vrouw, die hij eerst zoo verstandig had
-gevonden.
-
-Maar dáárover waren allen het eens: er moest op afdoende wijze voldaan
-worden aan Adam’s verzoek; het was een drang in die richting, als wilde
-men hem met Nora een apartje geven in haar slaapkamer. Zóóver kwam het
-wel niet, maar toch zou de heele famielje gaan wandelen en een uurtje
-weg blijven; als ze terugkwamen zou dan, naar zij hoopte en vertrouwde,
-„de kogel wel door de kerk” zijn.
-
-En Nora, die had opgemerkt, wat Adam bijzonder mooi aan haar vond en
-wat hij, in verband daarmee, haar goed vond staan, kleedde zich
-daarnaar, zoodat van haar blanken hals veel te zien was; van voren
-vooral.
-
-Toen ze hem ontving, zoo alleen, was ze werkelijk verlegen en ontroerd;
-hij ook; de omstandigheden hadden hem overrompeld; hij had er zijn
-gewone, rustige kalmte glad bij ingeschoten, en nu vooral, nu hij zulk
-een stouten stap ging doen, was hij zenuwachtig. Nora merkte het aan
-zijn handen, anders altijd warm als bij gezonde sanguinische naturen,
-nu koud en klam; het stelde haar gerust; zij had er hem te liever om;
-zij had het akelig gevonden, als hij nu zoo gemoedelijk was geweest als
-altijd anders.
-
-„Je neemt me niet kwalijk?” vroeg hij, om wat te zeggen.
-
-Nora schudde zacht het blonde hoofd.
-
-„Neen,” zei ze.
-
-„Je zult wel begrepen hebben, dat ik niet heen kon gaan, zonder eerst
-met je te hebben gesproken.”
-
-„Ja,” zei ze.
-
-Hij haalde diep adem; hij had nooit eenig examen gedaan; dat kon, dacht
-hij, niet moeilijker wezen.
-
-„Hier is de brief.”
-
-Hij gebruikte dien brief, als een reddingsplank, wezenlijk niet
-wetende, wat hij verder nog zeggen zou; en zij nam dien aan, wijl ze
-met haar antwoorden zat te houden en het toch te gek was, dat een
-meisje, steeds zoo goed bij het woord als zij, nu niets anders had
-kunnen zeggen, dan „neen” en „ja.” Onder het lezen klom hare
-belangstelling; zij zag daar veel meer in dan Adam en de Verlande’s;
-zij maakte eruit op, dat die vader in Indië, die voor dezen éénen zoon
-zooveel geld had uitgegeven om hem in Holland te laten grootbrengen, en
-nu, als in een droom, telkens diens naam uitsprak, groote plannen had
-met Adam, plannen om hem veel geld te vermaken of landgoederen te
-geven.
-
-
-
-
-
-
-
-
-VIJFTIENDE HOOFDSTUK.
-
-EEN DECLARATIE IN OPTIMA FORMA.
-
-
-De bleeke straal van een ondergaande na-herfstzon gleed bescheiden
-tusschen de bruine staatsiegordijnen door op de twee jonge menschen;
-het was een knap paartje, zooals het daar zat op de chaise longue; mooi
-in de groote tegenstelling van haar blond-blank en figuur-fijnheid,
-tegenover zijn donker robust.
-
-„Heb je geen herinnering aan je pa?”
-
-„Niet de minste.”
-
-„God geef, dat je hem nog levend vindt.”
-
-„Ik hoop het; ik denk het wel; men zegt, dat sleepende kwalen meest
-lang duren in Indië.”
-
-„Er is dan misschien nog kans, dat hij beter wordt?”
-
-„Wellicht,” zei Adam, zonder overtuiging of hartelijkheid.
-
-„Dan kon je misschien weer terugkomen naar hier.”
-
-Maar daar had hij voor zichzelf geen de minste hoop op en hij wilde
-haar niet bedriegen.
-
-„Er zal wel geen kans op zijn; dat denken de Verlande’s ook.”
-
-Verwonderd keek ze hem aan.
-
-„Pa zal mij zeker op een onderneming plaatsen, of, als hij mocht
-sterven, zal ik er wel voor de zaken moeten blijven.”
-
-„En dan?”
-
-„Je weet Nora, hoeveel ik van je hou.”
-
-Nu hij zoo eenvoudig en oprecht van wal stak, moest zij lachen.
-
-„Ik geloof er niets van.”
-
-„Plaag me niet; je weet het al lang, ik wou vragen of je je met me wilt
-engageeren. Ik zal vandaag nog aanzoek doen bij je pa, en dadelijk in
-Indië zal ik er thuis werk van maken.”
-
-„Maar mijn goede, beste Adam, geef me nu eens duidelijk en verder
-antwoord op mijn vraag: en dan?”
-
-Zij had haar hand vertrouwelijk op de zijne gelegd, en keek hem aan met
-een lief, vriendelijk gezicht. Hij, nog geheel onder den invloed van
-zijn sentiment, lette niet op haar andere schoonheden, en zij dacht
-daar zelf volstrekt niet aan; zij had heel goed hoog en stijf gekleed
-kunnen zijn; het was alles hetzelfde geweest.
-
-Adam sloeg zijn arm om haar heen, trok haar zacht tegen zijn breede
-borst en kuste haar; zij gaf hem volkomen argeloos en zonder iets
-anders dan een diep gevoel van onschuldige genegenheid, dien eersten
-kus terug; ze waren allebei beter en reiner mensch nu, dan ze zelf
-vroeger hadden geweten of gedacht.
-
-En hij vertelde zijn plan; om als alles daarginds in orde was, haar te
-trouwen bij volmacht en haar dan uit te laten komen naar Indië, waar
-zij een heerlijk leven zou hebben; zoo goed als gefortuneerde lui in de
-binnenlanden, waarover zij in Den Haag zooveel had hooren spreken, het
-maar hebben kunnen.
-
-De terugkomst der familie verraste hen; zou hen altijd verrast hebben,
-al was zij uren later thuis gekomen.
-
-Men hield zich goed; men veinsde de gewone verwondering over een
-onverwacht bezoek. Een kwartier later kwam het toevallig zoo uit, dat
-hij met den ouden heer alleen zat.
-
-„Voor ik naar Indië ga, had ik graag nog eens met u gesproken over
-mijzelven en over Nora.”
-
-Tiele keek met een effen gezicht langs z’n grooten neus naar buiten,
-het hoofd langzaam op en neer, als ’n Chineesch beeldje.
-
-„Zoo, zoo!”
-
-„Ik wou u verzoeken mij toe te staan met mijn vader te spreken en
-daarna een aanzoek...”
-
-„Ja. Hoe oud is je vader?”
-
-Het was voor Adam een slim geval. Vooreerst bracht hem die onverwachte
-vraag van z’n stuk, dat toch al niet erg stevig was; maar bovendien:
-hij wist het niet.
-
-„Heel precies kan ik het niet zeggen... om en bij de zestig.”
-
-Wat ’n raar slag van volk toch, dacht Tiele, die Indische lui! Zoo’n
-jonge man wist niet eens hoe oud z’n eigen vader was! Hij, Tiele, kende
-de geboortejaren van al zijn bloedverwanten, zelfs van overledenen.
-
-„Hoeveel broers en zusters heb je?”
-
-Toen Adam peinzend opzag naar het plafond, als berekende hij in
-gedachten het aantal, keek de oude heer hem in bange verwachting aan.
-Welk een oostersch reproductievermogen zou hij hier ontdekken? Welk een
-ongelooflijk aantal varkens zou deze spoeling dun maken?
-
-„Wij zijn met ons vieren, thans; daar zijn er dood.”
-
-„Met je hoeveel?”
-
-„Vier.”
-
-Het was sterk, meende Tiele; daar had zoo’n kerel voor gekeken als
-werkte hij uit het hoofd een rekenkunstig vraagstuk uit. Neen, als hij
-niet erg gefortuneerd was, zou Adam nooit voor schoonzoon in aanmerking
-zijn gekomen. Aan een departement had hij het in een heel menschenleven
-niet verder gebracht dan adjunct-commies, en misschien zelfs dàt niet.
-De waarheid was, dat Adam ook het gevraagde aantal niet goed wist; hij
-had zich nooit met die broers en die zusters beziggehouden, en zij
-evenmin met hem; hij had zijn jeugd doorgebracht met de Verlande’s, en
-met hun kinderen onbezorgd meegeleefd. Hoe oud zij waren, wanneer ze
-hun verjaardagen vierden en al zulke kleine levensbijzonderheden meer,
-wist hij precies.
-
-„Op hoeveel taxeer je den ouden heer?”
-
-Adam Silver begon te transpireeren; het scheen hem toe, dat Nora’s
-vader nu ook in ’t geheel geen vraag kon doen, die hij bij machte was
-te beantwoorden. Wat wist hij van de fortuin zijns vaders?
-
-„Een millioen,” zei hij in zijn angst.
-
-Tiele dacht na. Een millioen, dat was op zichzelf heel mooi; en ze
-waren met hun vieren slechts. Dat was voor Nora een toekomst van twee
-en een halve ton. Heel mooi! Maar..... een Indisch millioen was altijd
-précair. Vandaag heette het, dat de menschen puissant rijk waren, en
-een paar maanden later, na een flinke daling in den marktprijs van een
-of ander product, waren ze veel minder; moesten ze hun equipages
-wegdoen en uit hun groote huizen trekken.
-
-„Weet je misschien, waaruit dat millioen bestaat?”
-
-„Pa heeft aandeelen in perken en landgoederen.”
-
-Hm! Daar had-je ’t al!
-
-„Suiker?”
-
-Nu moest Adam lachen. Suiker in perken! Daar was hij ineens à cheval,
-want bij de Verlande’s had hij altijd veel gehoord over de perken; zij
-zaten met het grootste deel van hun geld daar ook in. En om den
-lastigen ouden heer in het doen van verdere vragen zooveel mogelijk
-tegen te houden, putte hij al de wijsheid uit, die hij over dit
-onderwerp bij de Verlande’s had opgedaan, en gaf in haar geheel de
-beschrijvingen, welke hij dozijnen maal bij stukken en brokken daar had
-gehoord. Beter dan hij dacht, was de indruk, dien hij daarbij maakte;
-het was, vond Tiele, verduiveld mooi, en hij had nooit gedacht, dat die
-Adam daar zooveel van wist. Er scheen ten slotte in dat jongmensch toch
-meer te steken, dan men zoo oppervlakkig zou vermoeden, als er maar
-iemand den slag had het eruit te krijgen; het streelde hem, dat hijzelf
-dien slag bleek te hebben, en aandachtig luisterde hij naar de breede
-uitweiding, nu en dan door een enkel woord of heel gewone vraag toonend
-hoe goed hij bij de zaak was.
-
-„Kijk,” zei hij, „ik heb persoonlijk niets tegen je. Je bent nog wat
-jong, maar dat betert vanzelf. Als je nu in Indië bent, en je hebt met
-je vader gesproken, dan moet je het zóó regelen, dat hij het aanzoek
-voor je doet aan mij, en dat hij daarbij nauwkeurig opgeeft wat en hoe
-je financieele positie is, want je hebt geen betrekking; niet bij het
-gouvernement en niet particulier. Dus is dat noodzakelijk. Begrepen? En
-als dat in orde is, zal ik mij niet tegen uw geluk en dat van Nora
-verzetten, en mevrouw Tiele, daar ben ik zeker van, zal dat evenmin.”
-
-Mevrouw Tiele dacht daar reeds nu niet over. Zij had een der meisjes
-als het ware uitgehuwelijkt en een rijken schoonzoon in ’t zicht; zij
-dacht niet aan broers en zusters, of aan de onvastheid van suiker in of
-buiten perken; zij vond Adam voor Nora als geknipt, ware het slechts
-omdat hij door zijn zachten aard en goedigheid het ’t meisje
-gemakkelijker zou maken, dan zijzelf het in haar huwelijk had gehad.
-
-En Adam, die geïnviteerd werd om te blijven eten, wijl daarop vooraf
-was gerekend, voelde zich geheel tehuis en volmaakt gelukkig; hij en
-Nora gedroegen zich nu en dan, alsof ze al betoel geëngageerd waren, en
-de familieleden deden maar alsof ze dat niet zagen, drinkend met
-vriendelijke gezichten en stille verstandhouding op de gezondheid, den
-voorspoed, het geluk en nog veel meer, van Adam en zijn familie in
-Indië, denkend daarbij aan de eigen dito’s, nu de toekomst zich zoo
-prettig liet aanzien.
-
-In één roes ging het door, de weinige dagen, die hem nog overbleven,
-een droom gelijk. Den laatsten avond zou hij bij de Tiele’s
-doorbrengen; de familie Verlande kwam daar ook nu, en zijn vrienden,
-enkelen bij wie Adam wel aan huis kwam, met hun families. Het was een
-rustig praatavondje eerst, met daarna een innig en hartelijk slot van
-tranen, kussen en zenuwachtige handdrukken; van allerlei beloften en
-toezeggingen: van niet vergeten, brieven schrijven, dikwijls aan
-denken, portretten zenden, groeten overbrengen,—tot hij eindelijk
-alleen met Nora op den corridor stond, suf gepraat en misselijk
-gezoend. De Tiele’s hadden dit laatste apartje maar stil toegelaten.
-
-En het duurde heel lang, zoo lang, dat de oude heer er ongedurig van
-werd en in den salon op en neer ging loopen, hemmend en kuchend, om den
-indruk te geven, dat hij elk oogenblik naar buiten kon komen.
-
-
-
-
-
-
-
-
-ZESTIENDE HOOFDSTUK.
-
-AAN BOORD VAN DEN MAILSTOOMER.
-
-
-Toen het afscheid eindelijk genomen was, Nora schreiend naar haar kamer
-ging en Adam in den kouden nacht op het trottoir stond, beheerschte hem
-één groot, overweldigend gevoel: hij had zoo’n verschrikkelijken dorst.
-En hij overlegde bij zichzelven naar welk bierhuis hij gaan zou. Zijn
-vrienden wou hij niet ontmoeten, want dan werd het weer zoo laat, en al
-om zes uren den volgenden ochtend zou Verlande hem komen halen met een
-rijtuig. Daarom liep hij maar ergens heen, waar ze zelden kwamen en
-schoof achter het groene gordijn, in het midden van het lokaal, dat dit
-donker liet aan de straatzijde, als een dief naar binnen. Welk een
-goddelijk bier! Bij den tweeden Seidel kon hij weer geregeld denken, en
-hij dacht aan de lieve Nora, die hij zoo pas had verlaten, en aan dien
-heelen avond; aan Nora met een gevoel van teederheid, aan de anderen
-zonder gevoel. En daarna pikirde hij langzaam over het leven, dat hij
-in Holland had geleid, en over de vermoedelijke toekomst; het eerste
-was in den laatsten tijd onbetaalbaar geweest; ’t ging hem aan het
-hart, dat ’t nu zoo heelemaal uit was; het andere,—nu ja, dat mocht
-zijn wat het wilde!
-
-Hij bestelde nog een glas bier en stak ’n sigaar aan; de vlam van den
-lucifer ging hoog op, zijn donker gezicht verlichtend, en tegelijk
-hielden twee jongelui op het trottoir aan den overkant op met loopen.
-
-„Daar zit waarachtig Adam Silver,” zei de een.
-
-„Wel verdomd,” riep de ander.
-
-In een oogenblik zaten ze naast hem, den Seidel hoog; het was typisch,
-vonden ze, hem hier te vinden; het was kranig, dat iemand, die den
-volgenden dag naar Indië ging, nog zijn „afscheidspotje” ging halen in
-de kroeg. En het was zóó typisch en zóó kranig, dat toen Verlande ’s
-morgens vroeg Adam met een rijtuig kwam afhalen om hem naar ’t spoor te
-brengen,—de juffrouw hoofdschuddend verklaarde, dat meneer nog in ’t
-geheel niet thuis was geweest.
-
-Juist kwam meneer aan, zeer berooid, maar met nog vrij veel besef van
-z’n toestand; genoeg althans om er verlegen over te zijn en zijn
-excuses te stamelen.
-
-„Ik ben dadelijk klaar,” verzekerde hij.
-
-Verlande zei maar niks; hij was boos, maar wat hielp het, boos te zijn
-onder zulke omstandigheden.
-
-„Haast je maar wat,” zei hij kortaf.
-
-Nu, dat ging wonderwel, terwijl Verlande toezag; het koude water deed
-op het sterk gestel wonderen, en een kwartier later reden ze door de
-nog eenzame, grijze straten, voorbij de dichte vensters der gesloten
-huizen.
-
-Ze spraken geen woord. Adam te suf haast om iets te zeggen, worstelend
-tegen zichzelf, Verlande uit het portierraampje kijkend, nog altijd te
-nijdig om vriendelijk te wezen.
-
-Aan het station was hij weer in een vergevensgezinde stemming geraakt,
-maar toen hij een drietal rumoerige en dronken jongelui zag staan op
-het perron, die een hoeraatje aanhieven bij Adam’s komst, werd hij
-bleek.
-
-„Ik wil je groeten, en goede reis verder.”
-
-Daarmee ging Verlande weer terug naar de vigilante, die hem gebracht
-had, en reed weg. En in de wachtkamer hield de oude heer Tiele zich
-schuil. Hij had een bewijs van hartelijkheid willen geven, en was naar
-het station gekomen om een laatste afscheid te nemen, maar toen hij het
-drietal had gezien, en uit hun luidruchtig gepraat had gehoord,
-waarvoor zij daar waren, kwam het zijn eer als hoofdambtenaar te na,
-zich te vertoonen voor hetzelfde doel.
-
-Adam Silver dankte God, dat de trein afreed; nog nooit had hij zóó het
-land gehad aan zichzelven; hij had kunnen huilen.
-
-In die stemming kwam hij aan boord van den mailstoomer, en vroeg enkele
-inlichtingen; hij had een hut achteruit, zoo goed als boven de schroef;
-een hut met couchetten, welke hij deelde met een ander passagier, die
-daar nu zelf niet was, tot zijn vreugde; die nu waarschijnlijk boven
-stond, afscheid nemend van ontroerde bloedverwanten, zelf ontroerd bij
-het verlaten van z’n vaderland.
-
-Adam dacht er niet aan, hij dacht in het geheel niet; hij had het niet
-kunnen doen; hij was òp van het feestvieren de laatste dagen en
-nachten; op den rand zijner couchette, zat hij zijn bottines uit te
-trekken en onder de hand vielen z’n oogen dicht van overweldigenden
-slaap.
-
-Den volgenden dag ontwaakte hij, ’s ochtends heel vroeg, verbaasd en
-met geen idee van tijd, maar volkomen uitgesoesd en opgefrischt,—wat
-dat laatste aangaat door en door koud zelfs; een lang en rauw geluid
-deed hem naar den anderen kant kijken over den rand zijner couchette en
-in het flauwe lichtschijnsel zag hij boven den rand der
-tegenoverliggende slaapplaats een bleek stuk gezicht met zweetdroppels
-erop, akelig om te zien; en zich eenigszins opheffend, begon hij nu ook
-te ontwaren, hoe zijn hutgenoot op gruwelijke wijze tol had betaald aan
-de groote zee, zonder dat hij er iets van had bespeurd.
-
-Met eenige moeite, door de beweging van den stoomer, stond hij op.
-
-„Willen we eens kennis maken?” vroeg Adam den anderen jonkman.
-
-Maar die, hem met een paar bleeke landerige oogen aankijkend, joeg zijn
-hoofd met een plotse hevige beweging buiten de couchette, en, na de
-akelige evolutie achterover vallend, zuchtte hij enkel:
-
-„O God, ik ben zoo beroerd!”
-
-Adam haastte zich zoo gauw mogelijk weg te komen uit de benauwde
-ruimte, naar het salon, waar de passagiers, voorzoover die present
-waren, hem met verwonderingsgezichten aankeken; hij groette met een
-hoofdknik in het rond, zichzelf geheel meester, met zijn gewone rustige
-kalmte, ontbeet stevig, en zocht, uit een gevoel, dat het zoo behoorde,
-den commandant op om zich voor te stellen.
-
-Die nam hem eens op met een stil glimlachje:
-
-„Goed geslapen, meneer Silver?”
-
-„Dank u, uitstekend.”
-
-„Al ontbeten?”
-
-„O ja en perfect. Ik had een kolossalen honger.”
-
-„Dat kan ik begrijpen. Geen last van zeeziekte?”
-
-„Ik... ik geloof het niet.”
-
-„Nu, dan zal het wel schikken. Ik wou, dat al m’n passagiers bij het
-begin van de reis zoo’n rustige vier en twintig uren doormaakten als u
-hebt gedaan. ’t Zou de meesten te pas komen.”
-
-Maar in dien tusschentijd was aan boord de reputatie van Adam
-gevestigd, als de totaal mislukte zoon van rijke indische ouders, die
-nog vóór z’n terugkeer uit Holland zoo had gesjouwd, dat hij als het
-ware slapende in z’n kooi was neergevallen. Het was in dezen kring een
-zeer ongunstige reputatie; de jongeren, die voor het eerst naar Indië
-gingen, de ouderen, die erheen terugkeerden,—ze waren allen
-werkmenschen, die door arbeid hun toekomst en hun bestaan moesten
-verdienen; en dien éénen fainéant, als vreemde eend in de bijt, haatten
-ze, nog vóór ze hem hadden gezien; zijn „rijkdom” hem benijdend;
-zichzelven en elkaar verheffend door laag neer te zien op zijn gebrek
-aan kennis en geleerdheid; de ouderen onder hen, den vader beklagend,
-die zoo’n presentje weer op z’n dak kreeg.
-
-Het viel Adam op, dat men onvriendelijk tegen hem was, en dit hem
-belette zich bij de lui aan te sluiten; toen men de Engelsche kust
-naderde, stond hij bij een paar jonge ingenieurs en zei ’n enkel woord
-tusschen hun gesprek; zij keken elkaar eens aan; zijn uiterlijk en zijn
-kalme fatsoenlijke manieren waren hun meegevallen; een hunner vroeg:
-
-„Gaat u in gouvernementsdienst naar Indië?” terwijl hij heel goed wist,
-dat dit niet zoo was.
-
-„Neen. Ik ben naar Indië ontboden door mijn familie om de ziekte van
-papa.”
-
-„Nu ja! wat veel...?”
-
-„Dat zou het niet geweest zijn. Het ging van begin af niet best. In het
-begin gaf ik me moeite; naderhand niet meer. Waartoe ook? Als ambtenaar
-zou ik maar de plaats innemen van een ander die er meer behoefte aan
-had.”
-
-Het was zijn verdedigingsphrase, en zij viel in goede aarde. De
-jongelui keken elkaar nog eens aan, alsof ze wilden zeggen, dat hij
-eigenlijk gelijk had. Zij lachten er hartelijk om, en waren nu ook
-toeschietelijker. Toen volgden de anderen, en voor Marseille nog, waren
-ze het volmaakt erover eens, dat die Adam Silver een nette en goede
-jongen was, en het er voor zoo’n toekomstigen richard toch ook
-eigenlijk niets toe deed of hij ’n baantje had of niet.
-
-
-
-
-
-
-
-
-ZEVENTIENDE HOOFDSTUK.
-
-IN INDIË TERUG, MAAR... AAN EEN STERFBED.
-
-
-Het was een aangename reis; de jongeren vooral, vol hoop en illusiën
-een nieuw leven in een ander deel der wereld tegemoet gaande, leefden
-in de kalmer wateren van het zuiden en onder den invloed van het al
-zachter wordende klimaat, op in de levenskracht en de frischheid hunner
-volle jeugd; van alles verzinnend om het scheepsleven gezellig en
-vroolijk te maken.
-
-Toen men in de tropische luchtstreek kwam, veranderde er veel, wat de
-meesten niet opviel, voor sommigen toch zeer opmerkelijk was.
-
-Adam onderging die verandering ook, zonder er veel van te merken; wel
-zeurde hij met de anderen mee over de warmte, maar hij meende daar
-niets van; hij voelde zich veel prettiger dan bij zomerwarmte in
-Europa; hij at de niet zeer smakelijke rijsttafel aan boord met het
-grootste genoegen; hij liep in slaapbroek en kabaai rond ’s morgens, of
-hij ’t zijn leven lang had gedaan; en daar de in Indië geborenen bij de
-nadering van Poeloe Pisang als door een tooverslag weer minder correct
-Hollandsch gingen spreken, dan ze het eerste deel der reis deden, was
-Adam in één dag geheel onwillekeurig daar ook mee op—eigenlijk
-van—streek.
-
-Toen hij, na een lange vervelende kustreis in het huis kwam, dat... hij
-eens met ’n rood kieltje aan had verlaten, had hij zoodoende al meer
-„Indische” levensvormen overgenomen, dan ’n gewoon Europeesch baar in
-een jaar; maar toch herkende hem niemand; gelijk ook hij niets
-herkende.
-
-Hij liep het erf op en zag boven in de binnen-voorgalerij jonge mannen
-in witte kabaai, een oude inlandsche vrouw, een jonge bijna inlandsche
-vrouw; en zij verdwenen, naar achteren wijkend, toen ze hem zagen.
-
-Een jonge man kwam beneden in het huis naar voren; hij was mager en
-beenig, met ingevallen borst en zwaar zwart haar; zonder baard of
-knevel, de gladde huid als gespannen over de kaak-beenderen,—John
-Silver uit diens jeugd.
-
-Min of meer verlegen trad hij met kleine dribbelpasjes op den breeden
-kolossus toe, een soort van onderdanige beleefdheid in zijn houding:
-
-„Met wien heb ik de eer?” En de andere, ook door deze ontmoeting
-bedremmeld en verlegen:
-
-„Ik ben Adam.”
-
-„Allah! ik ben Bram.” Zij monsterden elkaar eens goed, een oogenblik
-verwonderd over de tegenstelling.
-
-„Hoe is het mogelijk,” zei Bram. „Hoe ben je zóó?”
-
-„Ja,” antwoordde Adam met zijn goedigen glimlach, „dat dacht ik ook.”
-
-„Stil; weet je; Pa is zwaar ziek; laat ons naar achter gaan, naar het
-oudje; ik wil het haar eerst zeggen; ze zou anders schrikken.”
-
-Een paar minuten later haalden ze hem af met groote hartelijkheid, de
-broers met hun beiden nu, zijn dikke handen fideel drukkend in hun
-magere knokken, de zuster met het eene oog hem kussend, dat het klapte:
-njai Peraq stil en ontdaan hem maar aankijkend door haar bril met een
-uitdrukking op haar gezicht of ze versuft was; niets zeggend, zonder
-eenig vertoon van genegenheid, toen hij haar, bewogen zelf nu, een kus
-gaf.
-
-Ze brachten hem zacht in de ziekenkamer; John Silver was al twee dagen
-niet meer bij kennis en stervende; zóó mager lag hij daar, dat het
-haast ongelooflijk was.
-
-„Hij spreekt al in langen tijd niet meer,” fluisterde Bram. „De dokter
-zegt, dat hij nog dagen zoo kan liggen, maar dat het ook ineens gedaan
-kan zijn.”
-
-Adam voelde niets voor het wezen, dat daar op het bed lag, langzaam
-ademhalend, de oogen dicht, wezenloos en buiten kennis. Toen ze een
-tijd hadden staan fluisteren, kreeg zijn zuster een ingeving; zij had
-altijd het meest van den vader gehouden; zij huilde bij zijn sterfbed;
-zij had nog zoo graag zijn stem eens gehoord, zijn oogen eens zien
-opengaan.
-
-Zij boog zich over haar vader; met haar gezicht vlak bij het zijne en
-den mond aan zijn oor, zei ze dringend:
-
-„Pa, paatje, daar is Adam.”
-
-En de oogen gingen open, wel een oogenblik dwalend, den blik over de
-groep voor het bed; dan stil op de breede figuur in grijs complet,
-tusschen de witte kabaja’s.
-
-Er kwam geen woord, al leefde het heele gezicht plotseling op met
-gloed.
-
-Adam, ontsteld, ging op den stoel zitten naast het bed, nam de hand,
-die op de sprei lag, in de zijne en zei:
-
-„Dag pa, hoe is het met u?”
-
-Om de blauwige lippen van den breeden mond gleed een grijns als ’n
-spotlach; de gloed in het gezicht nam af; het licht der oogen werd dof
-en mat; een halve minuut duurde het misschien en zij waren er allen zóó
-door getroffen; dat ze niet spreken, zich niet bewegen konden.
-
-Toen kwam het reutelend geluid diep en langzaam wegstervend; de
-verstijving der trekken, het heelemaal verdwijnen van den blik in de
-oogen, die gericht bleven op het gezicht van Adam.
-
-John Silver was dood.
-
-Alleen Lucie nam jammerend het lichte kleine hoofd in haar armen, en
-riep haar vader toe met lieve namen, en huilde haar leed door het huis.
-
-„Het is gelukkig, dat je hem nog even hebt gezien,” zei Bram.
-
-„Ja, dat is het,” gaf Adam maar willig toe, gedachtenloos, overvallen
-door dien zonderlingen terugkeer in een omgeving, hem heelemaal vreemd.
-
-„Kasian, hij heeft in den laatsten tijd veel over je gepikird.”
-
-„Ik heb ’t uit je brief gezien. Het spijt me dat ik niet eer gekomen
-ben.”
-
-„Waarom kwam je niet eer?”
-
-„Ik wist het niet; er is mij niets van geschreven.”
-
-Bram dacht een oogenblik na; hij wou iets weten, maar hij durfde ’t
-haast niet vragen.
-
-„Kon je niet vroeger komen uit jezelven?”
-
-„Waarom zou ik het gedaan hebben? Ik had een goed en pleizierig leven
-in Holland.”
-
-„En wat heb je er uitgevoerd?”
-
-„Pret gemaakt en.... ’n beetje geleerd. Maar niet veel!”
-
-Goedig en vriendelijk keek Bram hem aan; hij was bang geweest voor de
-komst van dien jongsten broer; hij wist wel, dat het geen hoogvlieger
-was, maar toch.... ’n jongen, die zoo lang in Europa was geweest, zou
-hem met geleerdheid en groote woorden zeker overdonderen. In plaats
-daarvan was Adam de eenvoud en de gewoonheid zelf in zijn manier van
-spreken.
-
-„Wat ga je nu doen?” vroeg Bram.
-
-Adam voelde zich verlegen met de zaak. Hij had z’n hoofd niet goed bij
-elkaar; hij was daar zóó van de reis, bij ’n sterfbed neergezet; en nog
-heelemaal onder den indruk van het geval, moest hij plannen voor de
-toekomst blootleggen, die hij niet had gevormd.
-
-„Zeg jij het maar.”
-
-Daar keek Bram weer vreemd van op; dat was, meende hij, ’n leuke kerel,
-of hij had het mis!
-
-„Op het land, dat zal het beste wezen.”
-
-’t Was juist wat Adam altijd had gedacht; het ging voor hem op, als een
-licht, en tevreden knikte hij.
-
-„Juist; op een der ondernemingen van den ouden heer.”
-
-„Ondernemingen van den ouden heer?”
-
-„Nu ja,” verbeterde Adam, meenend verbaal ’n bok te hebben geschoten,
-„van ons dan, na zijn dood!”
-
-„Van ons?” vroeg Bram in de hoogste verbazing.
-
-„Ja... wat anders?”
-
-„Maar beste jongen, wie heeft je ooit van die dingen gesproken?”
-
-Het was een pijnlijke vraag. Ja, de Verlande’s hadden altijd gezegd,
-dat zijn vader wel zou zorgen, dat hij op een land kwam, maar hij
-alleen had daar als vanzelf sprekend uit afgeleid, dat het poenja was,
-en op die gedachte was hij steeds doorgegaan.
-
-„Dat weet ik niet meer, ik heb het me altijd zoo voorgesteld.”
-
-„Nu, maar dat is dan heel verkeerd geweest, hoor!”
-
-Daar schoot hem iets te binnen.
-
-„De perken!” zei hij triomfantelijk.
-
-„Het aandeel daarin, bedoel je. Dàt is al ’n paar jaren lang naar de
-maan, beste jongen; dat heeft pa moeten afstaan voor andere beren.”
-
-„Beren!” riep Adam in de hoogste verwondering. „Kom, je fopt me.”
-
-„Waarachtig niet, wat zou ik daaraan hebben. Betoel, hoor! beren bij de
-Bank.”
-
-„O zoo, bij de Bank. Maar pa was toch rijk.”
-
-„Ben je wel heelemaal dwaas! Jongen, ik zie wel, dat jij leelijk in de
-war bent. Wat er van den boel hier terechtkomt, kan ik haast op duizend
-gulden nagaan; als we elk twintig mille voor ons erfdeel maken, zal het
-heel mooi zijn.”
-
-In Adam rees een gevoel van wantrouwen op; het kon niet waar zijn; het
-was zeker de inleiding tot een plan om hem te misleiden en te
-bedriegen; daarom gaf hij geen antwoord, en de andere, die daar eenig
-besef van had, ging voort.
-
-„Enfin, je zult het zien. Jij bent de eenige minderjarige nog, en
-daarom zal de Weeskamer er wel bij komen. Dan zal je het ondervinden.
-En als je verstandig wilt zijn, ga dan zoodra alles is afgeloopen, stil
-als opziener dienen; ik weet; er is iets open, tachtig pop in de maand,
-vrije woning, rijst, olie en brandhout. Dat kan ik je wel bezorgen. En
-zet dan je erfportie secuur in deposito. Naderhand, als je kennis van
-zaken hier hebt gekregen, kan ’t geld je te pas komen.”
-
-Het was wel verstandig geredeneerd, maar sterker geesten dan Adam
-zouden duizelig zijn geworden door zulk een val. Daar zonk alles onder
-hem weg! Een handvol geld, en verder niets.... Van den goeden raad
-begreep hij de helft niet... Vrij rijst, olie en brandhout.... dat zou
-hij krijgen; hij, Adam Silver, die er zoo goed en zoo netjes als
-millionnairs-zoon van geleefd had in Den Haag!... Van alles wat Bram
-hem daar had gezegd, klonk hem niets zoo onmogelijk, zoo min en
-vernederend in de ooren als die vrije olie en die rijst.
-
-„En moeder?” vroeg hij om toch iets te zeggen.
-
-„Het oudje? O, die komt terecht; die heeft haar eigen duitjes,
-vermoedelijk meer dan wij; zij heeft haar heele leven geld geleend
-tegen mooie rente. Anderhalf soms twee percent in de maand. Dàt kan ze
-uitstekend. Maar daar moet iemand ondervinding en slag van hebben,
-anders loopt hij er geducht in.”
-
-Zijn moeder een inlandsche vrouw en een woekeraarster; het was, meende
-Adam Silver een comble; wat kon hem nu nog overkomen?
-
-„Zeg,” ging Bram voort, „wil je de koffers niet ontpakken.”
-
-Hij had een stille hoop, dat er toch wel iets voor hem en de anderen in
-zou zitten, een cadeautje uit Holland; de een of andere aardige
-kleinigheid. En zij gingen samen naar de kamer voor Adam ingericht. De
-tweede broer moest maar zorgen voor de toebereidselen tot de
-begrafenis.
-
-
-
-
-
-
-
-
-ACHTTIENDE HOOFDSTUK.
-
-HET GEVONDEN PORTRET.
-
-
-Bram had het niet mis, schoon Adam part noch deel had aan de attentie;
-die was het werk geweest van de Verlande’s; zij hadden wat snuisterijen
-gekocht, ingepakt en geadresseerd; aardige kleinigheden uit
-galanteriewinkels, in Holland goedkoop, in Indië op kleine plaatsen en
-buitenposten, duur en zelfs niet verkrijgbaar. En allen vergaten er den
-dooden vader om; kinderlijk blij, opgetogen van pleizier over de
-„cadeautjes”, met een groot gevoel van genegenheid nu voor Adam, die
-dat alles hoorde en aanzag, in het geheel niets begrijpend van deze
-nieuwe omgeving.
-
-Den volgenden ochtend zou John Silver worden begraven; een paar oude
-baboes hadden het lijk „afgelegd”; een oude mandoer zou er bij waken;
-het scheen voor de familie een „zaak”, die haar weinig of niet
-regardeerde; alles liep over mandoers en baboes en een inlandschen
-opziener der begraafplaats. Maar de deelneming, voor zoover die bestond
-in het volgen van het lijk naar het kerkhof, was, buiten evenredigheid
-tot wijlen John Silvers populariteit, groot; men mocht hem genegeerd
-hebben bij zijn leven,—nu hij dood was, moest men hem toch geven, wat
-men meende verplicht te zijn aan een „Europeesch ingezetene.”
-
-Adam had het zich in zijn kamer zoo aangenaam mogelijk gemaakt, en was,
-toen hij de formaliteit der begrafenis mede had vervuld, op z’n bed
-gaan liggen. Het zag, vond hij, er gek voor hem uit; de omstandigheden
-hadden hem heelemaal overrompeld; een beeld van zijn eigen toestand was
-hij nog niet bij machte geweest zich te vormen. Niet aan
-herseninspanning gewoon, schenen hem dit alles hoogst ingewikkelde
-complicaties. Zou hij met z’n geld naar Europa teruggaan? In gedachten
-zag hij het strak gezicht van den ouden heer Tiele, met de kleine
-sleufoogjes voor zich uitstarend langs den grooten beenneus; hij hoorde
-weer het categorisch verhoor en de aanbeveling om toch vooral secure
-opgaven mee te zenden over zijn, Adam’s, financieelen toestand; hij
-herinnerde zich, hoe hij te goeder trouw had gebluft met dat millioen,
-waaraan hij geloofde, maar dat er niet was.
-
-En als hij daar dan aankwam met die twintig mille of wat ervan
-overschoot..... Neen, dàt kon niet. Hij moest Nora Tiele opgeven,
-daartegen was niets te doen. Die gedachte deed hem verdriet. Hij hield
-al heel veel van haar, toen hij uit Holland ging, en sedert was die
-genegenheid zoo ver gegaan als zijn aard en karakter toelieten; hij had
-te Marseille brieven van haar gekregen, zoo innig lief, zoo hartelijk
-en vriendelijk, dat het beetje poëzie zijner eigenaardige jeugd erdoor
-hoog werd opgevoerd; hij had die brieven gelezen met een groot gevoel
-van teederheid, er zoo goed hij kon in denzelfden geest op geantwoord,
-en zoodoende zijn liefde voor Nora gevoed en opgekweekt tot wat die nu
-was, met al de illusiën voor de toekomst.
-
-Ineens was dat uit; hij kon er geen minuut aan denken; hij nam haar
-portret in de hand en bekeek het, zielsbedroefd, maar met de
-overtuiging, dat de omstandigheden het uit hadden gemaakt tusschen hem
-en haar. Geen oogenblik kwam bij hem de gedachte op van strijd tegen
-die omstandigheden en van overwinning aan het einde. Wat dat aanging,
-was hij zich instinctmatig zijner onmacht bewust.
-
-Hij had wel eens gelezen van menschen, die met een kleinigheid begonnen
-en door hun energie fortuin hadden gemaakt, maar dat hield hij voor
-fabeltjes; hij had altijd geleefd in een atmosfeer van knapheid, waarin
-hij dom werd genoemd, omdat hij zoo moeilijk leeren kon; hij was
-doordrongen van het geloof, dat men zonder veel geleerd te hebben door
-zichzelf tot niets kon komen; dat dus alle pogingen, die hij deed,
-eenvoudig tot niets zouden leiden.
-
-Hoe hij zich ook inspande, het hielp hem niet; hij zag nergens een
-uitweg, en moe van het pikiren, na den zeer overvloedigen maaltijd,
-sliep hij in, en lag daar groot, zwaar en breed, in een rustige
-digestie.
-
-Njai Peraq kwam zacht de kamer binnen, gevolgd door Bram, en stil keken
-zij beiden toe, door het zachte licht, in het wit omklamboede bed.
-
-„Allah, welk een man,” zei ze zacht in het Maleisch.
-
-Bram, glimlachend, schudde het hoofd tegenover dit raadselachtig wezen,
-dat daar zwaar sliep, met een lange krachtige ademhaling; hij had hem
-aldoor met verwondering aanschouwd, vooral aan tafel; en zijn zuster
-met haar ééne oog, had hem aangekeken vol stomme verbazing over de
-hoeveelheid eten, die Adam rustig verwerkte.
-
-„Weet-je,” fluisterde Bram tegen njai Peraq terug; „hij is net als
-sommige perceelen; die moeten ook altijd zwaar bemest worden en ze
-produceeren toch zoo goed als niets.”
-
-Zij antwoordde niet; ’t was de vraag, of ze wel eens naar Bram had
-geluisterd; ze ging naar het ledikant, boog zich over hem heen en trok
-zacht en voorzichtig het portret van Nora onder zijn eenen arm uit, die
-erop lag; zoo zacht en voorzichtig als een inlandsche vrouw dat kan,
-zoodat er geen vlieg door van z’n plaats zou gaan, laat staan een
-mensch door ontwaken.
-
-Bram ging heen, toen hij even had meegekeken. ’t Was hem niet
-aangenaam, dat Adam verliefd was; zoo’n europeesche vrouw in de
-familie, daar zag hij erg tegen op; hij deed net zooals zijn vader had
-gedaan en voelde zich wèl daarbij; hij had een inlandsche huishoudster
-en die deed op de onderneming, waar hij opziener was, wat njai Peraq
-altijd gedaan had in het vaderlijk huis; zij hield er een warong bij,
-waar het volk, dat van haar geld leende en altijd door bij haar in het
-krijt stond, wel koopen moest. Zoo sneed het mes van twee kanten!
-
-De moeder dacht daar ook zoo over; het liep haar koud langs den rug,
-bij het zien van het portret van dat bleeke meisje, zoo onbegrijpelijk
-raar gekleed. Moest dàt haar menantoe worden? God in den hemel, zuchtte
-zij, het was onmogelijk! Zij zou het niet gedoogen. Al zou het haar nog
-zooveel geld kosten aan toovermiddelen en goena-goena, zij zou het
-ervoor over hebben! Een knappe, aardige, inlandsche vrouw, waar zij,
-njai Peraq, op haar ouden dag iets aan had, die moest hij hebben; en
-hij zou een beste kunnen krijgen, omdat hij zoo’n mooie jongen was, en
-omdat zijzelf er wel een voor hem zoeken zou.
-
-Stil sloop zij de kamer uit, het portret van Nora Tiele onder haar
-baadje. Buiten ging Bram haar achterna, de oude kamer binnen, die zij
-al zooveel jaren bewoonde in de bijgebouwen, en in dezelfde groote
-trommel, waar het portret van Adam, dat zij van John Silver gekregen
-had, was geborgen, legde zij het andere, dat zij nu had weggenomen.
-
-„Wat doe je, ma?”
-
-„Ik berg het weg, Bram; hij mag het niet houden.”
-
-„Hij is geen kind meer, ma; ik denk dat hij kwaad zal zijn.”
-
-„Waarom kwaad? Op wie?”
-
-„Wel op een van ons beiden, ma, maar niet op mij.”
-
-„Hij zal het niet weten, Bram. Zou jij zoo’n mal bleek mensch hier in
-huis willen zien?”
-
-Bram lachte hard en krakend; net het geluid van z’n vader in vroeger
-tijd.
-
-„Neen, niet graag,” bekende hij openhartig; „maar mal zijn die totohs
-niet, ma; zij zijn heel wat slimmer dan wij.”
-
-„Het kan mij niet schelen en het is niet waar ook; ja, zij kunnen
-allerlei maken van ijzer, hout en steen, en zij kunnen sopi drinken en
-brendy, maar pinter zijn ze niet.”
-
-„Soedah! Ik weet het beter. Maar het is waar, ik zou zoo’n schoonzusje
-niet graag hebben. Doch daarom zou ik het portret niet stelen.”
-
-„Als hij het ziet, denkt hij aan haar.”
-
-„Laat hem denken.”
-
-„Dan wil hij haar trouwen.”
-
-Bram lachte weer.
-
-„Je wordt oud; je bent zelf niet zoo pinter meer als vroeger. Allah,
-toch ma! hij is een Indische jongen. Laat hem maar eerst ’n week of wat
-hier zijn, dan is hij gewend.”
-
-„En dan?”
-
-„O, welk een garnalenhoofd!” riep Bram zonder eenig respect voor de
-moederlijke waardigheid van njai Peraq. „Dan geef ik hem een aardig
-meisje om hem te pidjit.”
-
-Daar moest nu de oude vrouw om lachen, het dom vindend van haarzelf,
-dat zij dááraan niet had gedacht.
-
-„Geef mij dus het portret terug,” ging Bram voort, „dan zal ik het in
-z’n kamer leggen; het is beter.”
-
-Maar zij was bang.
-
-„Neen, ik doe het niet, Bram, ik doe het niet.”
-
-„Geef het nou, zeg ik. Hij moet ons niet gaan wantrouwen; en als hij
-dat ding mist, zal hij u of mij natuurlijk verdenken.”
-
-Maar het was preeken voor doovemans ooren; aan zoo’n photographisch
-portret schreef njai Peraq een buitengewonen invloed toe, had zij dien
-niet zelf ondervonden en gevoeld, toen ze dat van Adam zag en ineens
-voor haar oogen een beeld oprees, dat ze al lang was vergeten; en zoo
-duidelijk, dat zij ervan schrikte? Neen, dat nooit!
-
-
-
-
-
-
-
-
-NEGENTIENDE HOOFDSTUK.
-
-EEN NIEUWE VLAM.
-
-
-Adam rekte zich uit, dat de ledikantstijlen ervan kraakten. Hij had
-heerlijk geslapen en de muizenissen waren hem uit het hoofd gegaan, aan
-het portret dacht hij zoo dadelijk niet en miste het dus evenmin; hij
-ging baden om wat op te frisschen, en deed ’n wandeling daarna met
-Bram, die druk bezig was in den tuin.
-
-„Het ziet er niet netjes uit,” excuseerde zich Bram, die dezelfde
-liefhebberij in bloemkweeken had als z’n vader. „Het is in den laatsten
-tijd erg verwaarloosd door de ziekte van den ouwen.”
-
-„Het gaat nogal,” meende Adam met ’n onverschilligen blik over de
-rozestruiken en de veelkleurige planten.
-
-„Neen, waarachtig niet. Maar da’s niks; ik zal het wel weer gauw in
-orde krijgen. Hou jij van bloemen?”
-
-Bram zat op z’n hurken, met vette aardkluitjes aan en een groote kromme
-schaar in z’n handen, en hoog boven hem uit stak het groote breede
-lijf, dat in de witte kabaai nog forscher leek, van den jongeren broer.
-Toen Bram geen antwoord kreeg, zag hij op naar den jeugdigen gebaarden
-kop boven hem, en hij volgde tusschen de struiken de richting van den
-blik, die er bovenuit keek.
-
-„Aardig, ja?” vroeg Bram.
-
-Langzaam knikte Adam van ja; zijn zwarte oogen, glinsterend als
-karbonkels, boorden door de lichte gele zonnelucht over den pagger naar
-het weggetje daar langs, en Bram lachte genoeglijk; dááraan herkende
-hij ten minste zijn bloed bij dien vreemdsoortigen broer; die rare eend
-in de familiebijt.
-
-„Ja, ze ziet er goed uit,” vervolgde Bram; „zij is de dochter van een
-mantri van de gevangenis; ze zal moeilijk te krijgen zijn.”
-
-Adam oogde nog de slanke figuur na in het gebloemd katoenen baadje,
-dat, strak gespannen, van onder haast vastgedrukt tegen de mede
-engsluitend aangehaalde in bruin gewerkte sarong, de fijne ronde vormen
-onberispelijk teekende, evenals de met die tengerheid van bouw
-contrasteerende, sterke buste-ontwikkeling in conische vormen
-vooruitspringend.
-
-Het was ’n mooi gezicht vond Adam; hij had, toen ze voorbijging,
-gekeken in haar vroolijke, ronde oogen, die hem toelachten gelijk het
-meisjesoogen mooie jongens doen; zijn blik was gegaan over den
-weelderigen schat van in een groote wrong gedraaid hoofdhaar, waarin ’n
-wit bloempje stak, als hield dat die massa bijeen; en het aardig
-ensemble had hem diep geïmpressionneerd; een stil vuur was langzaam als
-door hem heengegaan van top tot teen, een gloeiende lavastroom, die hem
-op zijn groote voeten deed staan trillen van begeerte.
-
-Dat was hem nog nooit overkomen, zóó nog nooit! Bij de boemelpartijen
-met zijn vrienden in Holland had hij meegedaan aan alles, maar zonder
-veel opgewektheid; altijd met het indolente en onverschillige, dat hem
-zoo typeerde in uiterlijk en manieren. Hij gaf zich geen rekenschap van
-het andere, dat hem nu bezielde; hij vond het vreemd en keek er een
-oogenblik later verwonderd over naar Bram, die opgestaan was, als moest
-deze het raadsel oplossen. Of het kwam door het klimaat of door zijn
-oostersche afkomst;—dat waren quaesties, die niet eens in zijn
-gedachten oprezen.
-
-Werktuiglijk vroeg hij:
-
-„Zou het niet gaan?”
-
-„Ik denk het niet,” zei Bram, „of je moest het heel stil behandelen.”
-
-„Hoe bedoel-je?” vroeg Adam, die wezenlijk niet op de hoogte was, en
-deze conversatie, welke hem geheel au fait vooronderstelde en in kwart
-en halve phrasen werd gevoerd, nauwlijks volgen kon.
-
-„Wel, dan naderhand met geld; een flinke som. Zie je, zoo’n kerel is
-nauwelijks bij het gouvernement of van tweeën één: zijn dochter moet
-huishoudster worden bij een Europeesch ambtenaar, die hem vooruit kan
-helpen, of zij moet trouwen met een inlandsch ambtenaar; maar een
-ambtenaar moet het zijn; dáár heeft zoo’n vent nu eenmaal zijn zinnen
-op gezet, en hij gaat er niet af.”
-
-„Ik kan nog niet eens met haar praten,” zei Adam met een spijtigen
-glimlach.
-
-„Och, dat is niks. Integendeel.”
-
-„Hoezoo?”
-
-„Wel, des te gauwer leer je de taal van het land.”
-
-„Ja, dat zal wel waar zijn.”
-
-„Nou,” zei Bram zacht en vertrouwelijk, „ik zal eens poolshoogte voor
-je nemen. Loop je nog door?”
-
-En toen Adam dat nog doen wilde:
-
-„Dan groet ik je, want ik moet even met de ouwe vrouw praten.”
-
-In het kamertje op het achtererf ging hij bij njai Peraq zitten en stak
-een strootje op, z’n magere beenen in de lucht wippend en kruiselings
-weer inhalend met groote lenigheid over elkaar tot ver achter het
-kniegewricht.
-
-Telkens luid op lachend, vertelde hij in het maleisch hoe Adam het
-inlandsche meisje had aan- en nagekeken; dat hij al zoo goed als
-verliefd was op het eerste gezicht; dat het dus alles maar onzin was
-met dat totohmeisje, en Adam als hij eenmaal Minah van den mantri had,
-voorgoed van die gekheid af zou zijn.
-
-Ernstig en stil overwoog njai Peraq; de mantri stond bij haar in de
-schuld; hij was achterstallig en zij kon hem in moeilijkheden brengen,
-want hij knoeide met leveranciers; dàt kon ze bewijzen; het meisje was
-wel een beetje koket en keek veel te veel de mannen in de oogen, maar
-ze was werkzaam en bij de hand, en had ze eenmaal een laki als Adam,
-dan zou zij zich heel gemakkelijk tot deugden schikken.
-
-„Het kan misschien wel,” meende zij.
-
-„Hm! Heb je hem vast?”
-
-„Ja; maar hij kan me ontgaan, als er anderen zijn, die hem helpen.”
-
-„Nou ja! Ik zou er gauw werk van maken. Loop er eens langs en vraag
-haar mee te gaan om koffie te drinken en kwee-kwee te eten.”
-
-„Wat zou dat helpen?” vroeg njai Peraq.
-
-Zij had andere inzichten; zij kon niet afdalen tot het standpunt van
-vernedering, vanwaar Bram het artikel vrouw beschouwde.
-
-„Wat het helpen zou? Wel, als ze eenmaal hier is, komt ze ook wel eens
-alleen met Adam. Dan moet hij maar zelf weten, wat hem te doen staat.”
-
-Maar njai Peraq fronste de wenkbrauwen en schudde in korte nijdige
-bewegingen het hoofd.
-
-„Terlaloe, Bram. Het is gemeen, en zóó zal het niet gebeuren. Ik weet
-wel beter en fatsoenlijker. Hij hoeft geen beest te zijn om haar te
-krijgen.”
-
-Bram lachte erom, zoo gek vond hij haar uitval, en stak, terwijl hij
-zijn knokkelvingers luid en knappend liet kraken, zijn magere beenen
-weer in de lucht. „Ouwe sok!” zei hij in ’t Hollandsch.
-
-Zij kende het woord, als een uitdrukking, die John Silver vroeger
-altijd veel in den mond had; maar zij begreep er niets van en liet het
-erbij. En toen Bram uitgelachen had, spraken ze er ook niet verder
-over, denkend ieder hun eigen gedachten.
-
-Tot Bram opschrikte toen een baboe kwam zeggen, dat er bezoek was; de
-meneer had een kaartje afgegeven, er stond op, dat hij agent was van de
-Weeskamer.
-
-Met een nijdig gezicht ging hij het huis in; dat was waar ook: de
-vervelende Weeskamer zou zich er nu mee bemoeien, want Adam was
-minderjarig.
-
-
-
-
-
-
-
-
-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.
-
-ONTERFD.
-
-
-Toen hij binnenkwam waren er twee personen, de agent van de Weeskamer
-en een ander ambtenaar; en deze laatste was eigenlijk de woordvoerder;
-daar er op de plaats geen notaris was, en die ook niet te bereiken
-viel, had John Silver in zijn tegenwoordigheid een testament gemaakt
-onder getuigen en eigenhandig, en dat had hij bij hem in bewaring
-gelaten; de familie moest den volgenden dag maar op ’t kantoor komen.
-
-Intusschen deed de ambtenaar van de Weeskamer verder zijn plicht en
-alles werd opgeschreven en het gaf, vonden njai Peraq en de verdere
-familieleden, een gezanik, om ziek van te worden.
-
-Toen des anderen daags de voorlezing van het testament was afgeloopen,
-keken ze elkaar aan, zóó vol verbazing, dat het was, als hadden ze hun
-verstand verloren.
-
-„De oude was gek,” zei Bram.
-
-Daartegen protesteerde de openbare ambtenaar; John Silver was volkomen
-bij z’n verstand geweest; dat konden de getuigen verklaren.
-
-„Maar moeder dan?”
-
-Njai Peraq kwam in het testament niet voor.
-
-„Het is te mal, het is nonsense,” hield Bram vol...
-
-„Daar!” riep hij opgewonden, „het bewijs heb ik!”
-
-„Welk?” vroeg de agent.
-
-„Wel, dat pa niet bij zijn positieven was. Hij heeft mijn broer Adam
-vergeten.”
-
-„Ja, dat heeft hij,” gaf de Weeskamer toe.
-
-Maar de openbare ambtenaar niet; die streek eenigszins verlegen over
-z’n gezicht, en schudde langzaam, ontkennend, het hoofd.
-
-„Dat heeft hij niet.”
-
-„Het is wèl waar; hij komt er in ’t geheel niet in voor.”
-
-„Toen uw vader het testament maakte, heb ik zijn aandacht er ook op
-gevestigd, ik wist... ik meende te weten, dat hij nog een zoon in
-Europa had.”
-
-„Ja, natuurlijk.”
-
-„Het was mijn plicht hem erop te wijzen.”
-
-„Ja, en wat zei hij?”
-
-„Hij zeide... dat hij geen andere kinderen had erkend, dan die hij in
-het testament had genoemd.”
-
-„Hoe bedoelt u dat?” vroeg Adam bleek en met groote ontstelde oogen,
-geïmpressionneerd, zooals hij ’t nog nooit was geweest.
-
-„Wijlen de heer Silver was niet getrouwd voor de burgerlijke wet met
-deze inlandsche vrouw; om de bij haar verwekte kinderen als de zijne
-ingeschreven te krijgen in de registers van den Burgerlijken Stand,
-moest hij ze erkennen.”
-
-„En heeft hij dat niet gedaan?”
-
-„Voor de anderen wel; voor u niet.”
-
-„Dus... dus ben ik...?”
-
-„Ja,” zei de ambtenaar, met wezenlijk medelijden tegenover dien
-volkomen zuiver Hollandsch sprekenden en modern Europeesch gekleeden
-jongen man, „het is een hoogst onaangenaam geval, maar het is heusch
-niet anders. U bent niet ingeschreven en dus alleen de zoon van de
-inlandsche vrouw, hier bekend onder den naam van njai Peraq.”
-
-De broers en de eenoogige zuster protesteerden. Het was onmogelijk, het
-leek naar niets en het rijmde zich met niets; hun vader zou dat niet
-gedaan hebben, terwijl hij juist zoo’n voorkeur aan Adam had
-geschonken, dat hij hem met uitsluiting van de anderen, een kostbare
-Europeesche opvoeding had laten geven; en de ambtenaren gaven toe, dat
-het onbegrijpelijk was; zij zouden waarlijk nu tot de meening zijn
-overgeheld, dat iemand, die zulke dingen doet, niet geacht kan worden
-bij zijn verstand te zijn.
-
-„Maar al betwistte je het testament; dan zouden jullie daar wel nadeel,
-maar geen voordeel bij kunnen hebben, en je broer evenmin.”
-
-„Dan is toch uitgemaakt...” begon Bram, maar hij bleef erin steken; hij
-wist eigenlijk in het geheel niet, wat zou zijn uitgemaakt.
-
-„Het baat niets. Als jullie aan je broer een erfportie wilt afstaan en
-aan je moeder ook, dan staat dat ieder vrij.”
-
-Ja, dat wilden ze, er was geen quaestie van, dat ze zouden willen
-bezitten, wat hun moeder en hun broer toekwam; Bram vooral was zeer
-opgewonden, de tranen stonden hem in de oogen.
-
-En njai Peraq, die ze alles hadden uitgelegd, beet even met een
-zenuwachtig mondtrillen op haar onderlip. „Bangsat,” dacht ze; maar ze
-zei het niet.
-
-De eenparige hartelijkheid zijner broers en zuster trof Adam; hem stond
-voor het oogenblik de maatschappelijke kant niet zoo helder voor oogen,
-als de financieele.
-
-„Ik wil jullie niet van je geld berooven,” zei hij pijnlijk, „het komt
-me immers niet rechtmatig toe.”
-
-Maar nu dreigde het een strijd van edelmoedigheid te worden, waarbij
-Bram het hoogste woord voerde, en dien njai Peraq zich liet verklaren
-door haar dochter.
-
-„Het kan me niet schelen,” hield Bram vol, „wat pa gedaan heeft en
-wáárom hij zoo heeft gedaan; dat gaat me niet aan en ik wil er niet aan
-denken; maar jij bent mijn eigen broer, en al waren we niet van een en
-denzelfden vader....”
-
-Het hooge woord, het woord waaraan gedacht werd door de vreemden en
-door de moeder, maar dat zij niet durfden en wilden uitspreken, was
-eruit. De twee ambtenaren keken elkaar aan; Bram begon te stotteren,
-toen hij de gezichten zag van zijn broer en zuster, die hem verslagen
-aankeken.
-
-Njai Peraq zette haar bril recht en stond op.
-
-„Het is alles een vergissing,” zei ze. „Wij zullen naar huis gaan. Ik
-heb genoeg geld om Adam zooveel te geven, als jullie elk krijgt. Er
-behoeft geen twist over te komen.”
-
-Maar Bram wilde niet weg; hij was altijd nogal breedsprakig; wanneer
-hij zich had opgewonden en vond, dat hij gelijk had en hij deed zooals
-behoorde, maakte dit hem sentimenteel; dan was hij niet van het woord
-te slaan.
-
-„Zou er niks aan te doen zijn?” vroeg hij de ambtenaren.
-
-„Waaraan?”
-
-„Wel, dat het geredresseerd wordt; dat hij nog als mijn broer en als
-Europeaan wordt erkend.”
-
-In hun hart betwijfelden zij het, maar om hem niet te verdrieten, zei
-de een:
-
-„Misschien wel.”
-
-„Wat moeten we dan doen? Als er met geld iets te beginnen is, dan zijn
-we graag bereid....”
-
-„Neen, dat niet; daaraan moet u niet denken.... Misschien een
-collectief request....”
-
-„Wat voor request?”
-
-„Ik bedoel, dat door de erkende kinderen gezamenlijk wordt
-onderteekend.”
-
-Ze vonden eerst het idée uitstekend, en praatten er heen en weer over,
-tot ze het verwierpen, en besloten dat eerst Adam zelf het verzoek
-moest doen; de Weeskamer-agent zou het voor hem opmaken.
-
-Toen ze hiermede hun ongerustheid hadden bedaard en naar huis reden,
-zwegen zij, geheel onder den indruk; ieder ging stil naar zijn kamer,
-heelemaal vervuld van het zonderling geval.
-
-Wie het hardste erover tobde, was Bram. Hij vond het, in één woord, het
-verschrikkelijkste wat iemand kon overkomen; hij had wel een inlandsche
-vrouw tot moeder, en hij dicteerde in zijn uiterlijk veel meer den
-maleier, dan den westerling, maar dat belette hem niet zijn
-maatschappelijken stand als Europeaan zeer hoog te schatten en laag
-neer te zien op den inlander; had men hem de keuze gegeven tusschen
-gelijkstelling met dezen en den dood, hij zou aan den laatsten de
-voorkeur hebben gegeven.
-
-En hij bedacht terdege, dat het voor Adam, die zoolang in Holland was
-geweest en die zoo heelemaal een totoh was geworden; nog erger wezen
-moest, dan voor hem.
-
-Dat er ergens iets aan gehaperd had en wat het was, kon hij wel nagaan,
-en als het waar was, moest dat voor zijn vader, zoo redeneerde hij,
-onaangenaam zijn geweest. Hij dacht zichzelf in het geval. Wel, als hij
-z’n huishoudster snapte, zou hij haar eenvoudig de deur uitschoppen, al
-had ze een dozijn kinderen met hem. Men wist toch met een inlandsche
-vrouw altijd wel, dat men zulke gevaren liep. Van den twijfel, dien
-John Silver bij z’n leven haast gek had gemaakt en in den vorm van een
-idée fixe hoogstwaarschijnlijk dat leven had verkort, wist hij niets en
-kon hij zich geen voorstelling maken.
-
-De oude had indertijd iets ontdekt, iets geweten, en hij had niettemin
-toch zijn huishoudster gehouden, maar zich gewroken door het kind een
-Europeesche opvoeding te doen geven om hem later des te meer te
-„donderen.”
-
-„God in den hemel,” riep hij zenuwachtig de kamer op en neer loopend,
-in uiterlijk en manieren nu het sprekend evenbeeld van wijlen John,
-„wat is dat ’n gemeene streek geweest, tegenover dien armen jongen, die
-er toch dood onschuldig aan is.”
-
-Hij kon het niet houden, liep naar Adam en keek er gek van op, dat die
-rustig een deuntje floot. En direct klom nog zijn medelijden: „de
-jongen begrijpt het niet,” dacht hij; „hij ziet niet eens in, hoe
-ernstig het is.”
-
-Het was ook zoo, althans betrekkelijk.
-
-
-
-
-
-
-
-
-EEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.
-
-VERGEEFSCHE MOEITE.
-
-
-Adam had direct vertrouwen gekregen in het fameuse request aan de
-Regeering; immers, dacht hij, wat kon het haar schelen, of hij in die
-registers stond geschreven? Daar had zij, meende hij, geen voor- of
-nadeel van, en er was dus geen reden, waarom ze het, als hij het vroeg,
-zou weigeren. Het was heel vreemd van zijn vader geweest, dat vond hij
-ook; maar het kon toch alles niet anders dan op een misverstand
-berusten. En daar het met het geld vanzelf terecht zou komen, was Adam
-heelemaal gerustgesteld en trok er zich verder niets van aan.
-
-Het gaf, toen hij zich zoo gemoedelijk erover uitliet, aan Bram een
-gevoel van meerderheid, dat hem streelde, hij, die nooit in Europa was
-geweest, was toch veel pinterder. En het verhoogde nog zijn sympathie
-voor den jongeren broer.
-
-Maar zijn geringe opvoeding bracht niet mee nu ook kiesch genoeg te
-zijn erover te zwijgen. Waarom zou men dat doen, als iets nu eenmaal
-zóó was en niet anders?
-
-Daarom schudde hij ’t hoofd met een bedenkelijk gezicht.
-
-„Ik geloof niet, dat je erop mag rekenen.”
-
-„Waarom niet?” vroeg Adam zeer verwonderd.
-
-„Ja, zie je, dat weet ik niet; die lui zijn zoo raar.”
-
-„Ik begrijp niet wat het hen schelen kan. Het kost immers niets en het
-geeft geen moeite.”
-
-„Dat doet het ook niet.”
-
-„Waarom zouden ze het dan weigeren? Iedereen kan het toch getuigen.”
-
-„Wat getuigen.”
-
-„Wel,” zei Adam met zijn goedigen lach, „dat ik de zoon ben van mijn
-vader.”
-
-Het werd nu, zelfs voor Bram, een moeilijk terrein.
-
-„Ik geloof niet, dat het dáár zit, A. Ze hebben het erg op die
-registers van den Burgerlijken Stand; wanneer je daar per abuis in
-staat als iemand van het vrouwelijk geslacht, en je bent een man...”
-
-„Nou, wat dan?”
-
-„Dan ben je toch een vrouw!”
-
-Adam lachte zoo hartelijk, als hij het in lang niet gedaan had; en Bram
-kon er ook niet ernstig bij blijven, schoon hij volstrekt niet de
-bedoeling had gehad een aardigheid of iets mals te zeggen.
-
-„Je gelooft het niet—het is toch zooals ik zeg.”
-
-„Laat je niks wijs maken,” zei Adam. „Het is zoo erg niet, hoor! De
-menschen zijn niet stapelgek. Het kost wel wat moeite, maar veranderd
-wordt het toch.”
-
-„Ik mag het lijden voor jou; maar ik zie het nog niet gebeuren.”
-
-„En wat dan?”
-
-„Ja, dat mag je wel zeggen.”
-
-„Ze spraken nog van een ander request, een gezamenlijk van jullie.”
-
-„Weet je wat ik geloof?” vroeg Bram met een hoogwijs gezicht.
-
-En toen Adam dat niet wist:
-
-„Dat we daarmee hadden moeten beginnen.”
-
-„Men moet niet al het kruit ineens verschieten.”
-
-„Gekheid? Als ze het wilden toestaan, zou het dan zeker zijn gebeurd.”
-
-„A propos,” zei Adam, „heb je ook ergens een portret gezien?”
-
-Bram begreep het wel, maar hij vroeg:
-
-„Een portret van jou?”
-
-„Neen; van een jonge dame.”
-
-„Zoo! Niet bij mijn weten. Ben je er een kwijt?”
-
-„Ja, en ik heb er overal vruchteloos naar gezocht. Ik had het, herinner
-ik me, ’s middags bekeken.”
-
-„Waar?”
-
-„Hier in de kamer, op mijn bed.”
-
-„Een liefje van je?”
-
-Adam aarzelde een oogenblik.
-
-„Ja. Ik had de toestemming van papa willen vragen haar te trouwen.”
-
-„Dat is dan een gedane zaak, hè?”
-
-„Hoezoo?”
-
-„Wel, vooreerst had de-n-ouwe je zien aankomen! Maar soedah, hij is
-dood, en nu een van tweeën: je wordt nog erkend als Europeaan, en dan
-heb je aan ’t geld nauwelijks genoeg voor je zelven.”...
-
-„Als ik op een land ben...”
-
-„Beste jongen, als ik mij niet vergis, zijn jij en een land er twee. En
-een Haagsch dametje op een land, dat geeft ook niets! En als je niet
-wordt erkend, dan is het heelemaal uit.”
-
-Adam rookte zijn strootje en keek met een bedrukt gezicht naar buiten.
-Zoo zaten ze beiden wel tien minuten lang.
-
-„Trek het je niet aan, A.,” zei Bram, die weer heel veel kasian had.
-„Als ik jou was en het liep heelemaal scheef, ging ik naar Australië of
-Amerika en ik liet me naturaliseeren.”
-
-Maar Adam weerde het denkbeeld af met ’n handbeweging.
-
-„Dat verdom ik,” riep hij boos, „dat doe ik m’n leven niet.”
-
-De waarheid was, dat hij er altijd vreeselijk tegenop had gezien met
-vreemden te spreken; hij had zoo bitter weinig genoten van het
-onderricht in talen!
-
-„Het is goed en wel, maar wat zou je anders te doen staan?”
-
-„Ik weet het niet.”
-
-„In elk geval zou ik mijn idée maar niet langer op een Haagsch dametje
-zetten, dáár kan toch niets van komen.”
-
-„Dat vrees ik nu ook,” zuchtte Adam.
-
-„En je behoeft er waarachtig niet om te zuchten. Er zijn mooie meisjes
-genoeg, ook hier, onder de inlandsche.”
-
-„Ja,” gaf Adam na eenige aarzeling toe, „dat is waar; die ééne laatst,
-toen we in den tuin waren...”
-
-„Welnu, neem haar.”
-
-„Neem haar, neem haar...! ’t is wat moois; alsof ik haar voor het nemen
-heb.”
-
-„Een kerel als jij!” riep Bram met afgunst zijn broer monsterend van
-het hoofd tot de voeten. „Een kerel als jij.”
-
-„Het is heel mooi, waarachtig! Ik kan me niet eens behoorlijk
-verstaanbaar maken.”
-
-„Dat duurt ook geen veertien dagen meer; ik heb je hooren praten tegen
-den mandoer en ik stond verbaasd; het is of ’t je is aangewaaid.”
-
-Het streelde Adam meer, dan de ander kon vermoeden; nog nooit in zijn
-leven had hij een compliment gehad over zijn vlug aanleeren van het een
-of ander. En nu verklaarde een deskundige als Bram, dat hij zulke
-snelle vorderingen had gemaakt in de landstaal; het leek hem een
-wonder!
-
-Het kwam precies uit zooals Bram het had voorspeld. Van een
-boedelscheiding wilde niemand hooren, vóórdat de moeilijkheid met Adam
-uit den weg was geruimd. Bram, in het testament als executeur
-aangewezen, deed zooals vroeger zijn vader had gedaan met het beheer
-van het geld en het huishouden; de andere broer ging naar de
-onderneming, waar hij werkte. Of John Silver er niet meer was en of er
-een Adam zonder naam was bijgekomen, het maakte in het gewone gangetje
-des huiselijken levens maar weinig verschil.
-
-Njai Peraq kwam zelden in het hoofdgebouw; het was haar gewoonte niet.
-De „kinderen” dronken ’s morgens koffie in de achtergalerij en aten
-rijst; dan ging Bram aan de bloemkweekerij; de zuster zorgde voor de
-keuken en Adam doodde zijn tijd zoo goed en kwaad het ging; en
-eigenlijk ging dat bij zijn natuurlijken aanleg heel goed. De mooie
-Minah van den mantri had hij tot „erkende” huishoudster; zij woonde in
-een kamertje naast dat van haar „schoonmoeder.” Adam amuseerde zich
-perfect met haar en sprak nu maleisch, alsof hij ’t zijn leven lang
-gedaan had. En de jonge inlandsche vrouw hield heel veel van hem; zij
-maakte zich „mooi” voor hem; zij staarde met bewondering naar zijn echt
-oosterschen kop; zij kipaste hem als hij sliep en putte zich uit in
-lekkere sambals en kwee-kwee, die haar vergolden werden door een
-genadigen glimlach van haar heer en meester, wat haar gelukkig maakte;
-door levendige loftuitingen van Bram, waarvoor ze volmaakt
-onverschillig was.
-
-En dan had Bram pleizier. Hij wist nu al vrij precies, wat hij had aan
-den broer, tegen wiens Europeesche wijsheid en kennis hij vroeger, toen
-Adam nog in Holland was, zoo had opgezien in z’n verbeelding.
-
-Dat die broer niet knap en ook niet pinter was, verheugde hem; maar als
-hij dan het stille air van superioriteit zag, dat Adam zich niet
-kunstmatig gaf, maar van nature had, stond hij verbaasd; dan kon hij
-zoo en passant al lachend tegen zijn zuster zeggen: „Die vent heeft,
-gévédé, iets over zich... Het is om je dood te lachen!”
-
-
-
-
-
-
-
-
-TWEE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.
-
-ADAM IS ONTEVREDEN.
-
-
-De brieven van Nora Tiele, werden al opgewondener; de afwezigheid van
-Adam scheen haar liefde voor hem te doen toenemen; zij schreef, wat zij
-nooit gezegd zou hebben: hoe zij over hem dacht, wat zij voor hem
-gevoelde, hoezeer ze naar hem verlangde. En zijn metterdaad
-verminderend gevoel voor haar, werd telkens weer door die brieven
-opgewekt en gevoed. Dan had hij schrikkelijk het land om het zoek raken
-van haar portret, dat alle navraag niet terecht had gebracht; dan
-herinnerde hij zich weer zijn avondje met haar,—den laatsten vooral, en
-dan kon hij er niet toe komen haar ook maar ’t gedeelte der waarheid te
-schrijven, dat zij weten mocht.
-
-Den dood zijns vaders had hij haar medegedeeld, en dat hij door zijn
-familie zoo vriendelijk was ontvangen; aan de Verlande’s schreef hij in
-’t geheel niet; hij miste er den moed toe.
-
-Zoo ging het door een paar maanden, tot de beschikking kwam op zijn
-request: gehoord, gezien en overwogen; het verzoek van den zich
-noemenden Adam Silver was gewezen van de hand.
-
-Dat het hem erg schokte, zag Bram, en ofschoon hij het resultaat van
-den begin af had voorspeld, ging hij nu ineens overstag, met een
-voorgewend onwankelbaar vertrouwen op het collectief adres van de
-wettige erven.
-
-Daar moest „spoed” achter gezet worden; daar had men mee moeten
-beginnen; dat zou ’n heel ander effect maken; men zou begrijpen, dat
-hij geen indringer was; dat alles neerkwam op een verzuim uit
-nalatigheid.
-
-Voor zichzelf had hij de overtuiging, dat het „mis” was; ver ging zijn
-kennis niet, ook niet in zulke zaken; maar dat de beslissing der
-Regeering op zoo’n verzoek niet afhankelijk was van den persoon, die
-het deed,—dàt begreep hij toch wel.
-
-Adam, die leukweg voortlevend maar, in den dagelijkschen omgang onder
-den invloed was gekomen van Bram’s grootere scherpzinnigheid en
-slimheid, geloofde het. Hij hield nu ook zijn eigen verzoek voor een
-ondoordachte handeling, zich geruststellend met de redeneeringen van
-Bram; vertrouwend op wat hij wenschte en tegelijk zoo heel natuurlijk
-vond.
-
-
-
-Het was een vroegen ochtend, toen Adam in de voorgalerij zat en met den
-ouden kijker uitzag in zee; de mailboot stoomde op aan den
-gezichteinder, het was alles haast onveranderd zooals het tien, twintig
-jaar vroeger was geweest.
-
-Bram was op de varkensjacht; njai Peraq en haar dochter naar de pasar;
-Adam had het rijk in huis alleen met Minah, die ziek was, zei ze, en er
-lang zoo netjes en fleurig niet uitzag, als toen zij pas bij hem kwam;
-in het besef eener inlandsche vrouw, dat, in haar „omstandigheden” het
-niet behoorlijk was zich aan te stellen.
-
-Hij verveelde zich; hij had in den laatsten tijd ’n hekel gekregen aan
-dit eentonig bestaan; de stilte, de gelijkvormigheid van het leven
-elken dag; de ongestoorde rust en het eeuwige nietsdoen,—het had hem
-alles eenigszins geoefend in wat hem vroeger te midden van het drukke
-vermakenleven in een groote westersche stad vreemd was gebleven:
-geoefend in het denken. Het had zijn geest verruimd, zijn hoofd
-helderder gemaakt, zijn oordeel gescherpt. En dat alles bijeen, deed
-een behoefte ontstaan, die hem altijd onbekend was geweest; hij wilde
-iets doen. In zijn omgeving had hij rondgezien naar dat „iets,” maar
-hij had het niet gevonden; een drukkend gevoel was over hem gekomen;
-een van groote ontevredenheid, en lusteloos hing hij over de
-balustrade, droomerig en somber starend over het groote onrustige veld
-der zee.
-
-Als hij naging, hoelang het had geduurd vóór de afwijzende beschikking
-op zijn request gekomen was, dan werd het nu zoowat tijd, dat op het
-collectief adres van de „erven Silver” een beslissing kon verwacht
-worden.
-
-Als dàt óók werd afgewezen, wat dan? Zou hij dan.... inlander worden?
-Ineens stond het hem voor oogen, dat hij eigenlijk niets behoefde te
-doen of te worden; dat hij vanzelf inlander was.
-
-En hoezeer hij zich in die weinige maanden ook „verinlandscht” had; hoe
-goed en gemakkelijk hij zich had gewend aan de rijstvoeding, aan het
-loopen op bloote voeten in nachtbroek en kabaai; aan het leven met een
-inlandsche vrouw,—kortom aan de eigenaardigheden, ook de minder
-smakelijke, van dàt leven,—de gedachte aan wat zijn wettigen en
-werkelijken toestand dreigde te worden en te blijven, deed hem zeer;
-nu, meer dan dat vroeger het geval zou geweest zijn.
-
-Terwijl hij zich eerst had gevleid met de hoop, dat het request zou
-baten,—scheen hem dit nu, hij wist niet waarom, onwaarschijnlijk. Als
-een voorgevoel kwam het over hem; het zal wel weer worden afgewezen.
-
-Wat dan, wat dan?
-
-In de kampong gaan wonen? Och, dáár zou hij op zichzelf zoo niet tegen
-hebben opgezien. Maar hij had in het kantoor van wijlen John Silver,
-zijn vader, zooals hij hem in gedachten betitelde, een wetboek
-gevonden, en daarin gebladerd; hij had ’s morgens de gestraften langs
-den weg zien werken in de indigo-blauwige katoenen gevangenisliverei;
-hij had uit dat wetboekje gezien, hoe bitter weinig overtreding er
-noodig is voor een inlander om die straf te beloopen; hij had gehoord
-en gezien hoezeer het overheerschte ras tot door den geringsten
-Europeaan of „daarmee gelijkgestelde” uit de hoogte werd behandeld; hoe
-er haast nimmer tegen den inlander werd gesproken, dan snauwend en
-bevelend; en dat alles had hem zoo diep geïmpressionneerd, als waarvoor
-zijn natuur vatbaar was; het had hem geslagen met vrees en schrik.
-
-Aan dat alles dacht hij, doelloos starend uren achtereen in de
-onmetelijke ruimte; en hij schrikte van het geluid achter hem, dat Bram
-maakte, die was binnengekomen.
-
-„De boot is aan,” zei deze.
-
-Adam knikte: dat kon hij nagaan. Langzaam richtte hij zich op, stijf in
-de lenden van den gebogen houding zoolang achtereen.
-
-„En, wat nieuws?”
-
-Hij kreeg geen antwoord.
-
-Bram had zich afgewend met zijn rug naar hem toe; maar Adam zag toch
-wel, dat hij huilde.
-
-„Is het ook weer afgewezen?” vroeg hij zacht.
-
-„Ja.”
-
-„Ik dacht het wel; ik had het verwacht.”
-
-Een oogenblik meende Bram, dat hij het opvatte met onverschilligheid;
-dat het hem niet kon schelen. Toen zag hij het erg bleeke gezicht in
-den jongen zwarten baard, die het omlijstte, en het leed, dat sprak uit
-de groote goedige oogen.
-
-„Verdomme, kerel!” zei hij met bevende stem. „Het doet me zoo’n zeer.
-Hoe kon de-n-ouwe toch ook zoo wezen!”
-
-Adam moest het stuk zien; het was haast precies als het vorige; geen
-discussie, geen argumenten: gezien, gehoord en overwogen, en....
-gewezen van de hand.
-
-Hij zei niets meer en ging naar zijn kamer.
-
-Bram liet hem gaan; hij had hem willen troosten of moed inspreken, maar
-hij wist niet, wat hij zeggen zou, zoo’n verschrikkelijk geval was het.
-Hij hoorde, dat Adam, zoo onvriendelijk als hij ’t nog nooit had
-gedaan, Minah de kamer uitzond.
-
-„Wat is er toch, mijnheer?” vroeg zij aan Bram, verwonderd en ontsteld
-over zulk een ongewone behandeling.
-
-„Er is niets; ga jij maar naar achteren bij ma. Adam is ontevreden.”
-
-„Ik heb toch niets gedaan,” ging zij voort, meer uit nieuwsgierigheid.
-
-„Soedah, ga nu maar, en praat niet verder.”
-
-Hijzelf liep den tuin in, werktuiglijk de snoeischaar meenemend, als
-hier of daar iets weg te knippen viel, uit gewoonte, zooals zijn vader
-had gedaan, maar met zijn gedachten voortdurend bij dien onaangenamen,
-dien wreeden toestand in zijn familie.
-
-
-
-
-
-
-
-
-DRIE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.
-
-MOEDERLIEFDE.
-
-
-Nu het een feit was, kon Adam niet denken; hij viel op een stoel neer,
-sloeg de handen voor het gezicht en trachtte vruchteloos zich een
-voorstelling te maken van hetgeen zijn positie worden moest; hij kwam
-er niet toe. Hij hoorde den schuivenden voetstap van njai Peraq op de
-houten vloer der galerij; zij kwam zacht de kamer binnen, maar hij keek
-niet op; zij hurkte neer voor zijn voeten op den grond, en hij voelde,
-dat zij haar hand lei, heel even, op zijn breede knie.
-
-Hij hoorde haar stem, zacht en gedempt, als van iemand, die veraf
-staat; maar duidelijk verstaanbaar, woord voor woord: „Kind van mijn
-hart, wees niet bedroefd. Als gij zijn moet wat uw moeder is, dan heeft
-de Heer God het zoo gewild, en gij zult er niet minder om zijn. Ik zal
-u dienen, als waart gij een koningszoon, en al wat ik bezit is voor u
-en van u. Gij zijt een sterke man en uw hart is eenvoudig en goed.
-Waarom zult gij bedroefd zijn, als zij u verstooten? Zijn zij zoo goed?
-Ik heb er zooveel zien komen en gaan; de meesten vloeken, eten onrein
-vleesch en drinken sterken drank. Zij zeggen een geloof te hebben en
-een God; zij leven alsof het niet zoo was. Zij hebben veel akals om te
-maken van allerlei, dat een mensch niet noodig heeft, maar zij zijn ruw
-en kasar, zij haten en benijden elkaar. Zult gij, die jong en sterk en
-schoon zijt, en die geld hebt, bedroefd zijn om menschen, die u
-uitstooten, wijl een ander u niet liet opschrijven in een boek? Ik ben
-een oude, domme vrouw, en ik heb niets gezien van de landen achter de
-zee, maar ik zeg u, dat bij mij en de mijnen een goed mensch meer is,
-dan al het geschrijf in papieren boeken.”
-
-Hij hoorde het stil aan; hij had de sensatie, dat het geen redeneering
-was die sloot; het was als gleed een spiegelbeeld der westersche
-beschaving langs hem heen, bij wijze van tegenstelling tot wat de oude
-vrouw sprak: de gecompliceerde samenleving; de groote resultaten van
-wetenschap en kunst voet voor voet veroverd, in een eeuwenlangen
-ontwikkelingsgang van scherpzinnigheid en vlijt,—het was niet heel
-duidelijk, dat beeld, voor zijn geringe kennis en ontwikkeling; hij had
-het niet in woorden kunnen brengen; hij voelde het als de opgeroepen
-geest van een groot en omvangrijk zijn, waarin hij zorgeloos en
-onwetend had meegeleefd, met in zijn hersens enkel een machinalen
-ervaringsindruk, maar die hem nooit verlaten zou. En tusschen dat
-gewirrewar in zijn hoofd, dat hij niet grijpen kon met zijn gedachten,
-toonde de stem door van njai Peraq, hoog inzettend een zin, dalend in
-het midden, met een klein klankslingertje omhoog weer aan het slot:
-„Wij zijn slecht voor den Heer God en wij leven niet gelijk de koran
-wil. Maar in de kleinste kampong is een plaats, waar de mannen kunnen
-bidden en dikir, en de kinderen hebben wat de ouders hebben, en de
-ouders leven met de kinderen, tot zij slapen gaan onder de kambodja.
-Wij weten, dat de Blanda’s sterker zijn dan wij en prentah geven om te
-doen gelijk zij het willen, de een zóó en wat later een ander weer
-heelemaal anders. Soedah, dat heeft de Heer God zoo gewild; hij zal hun
-prentahs laten geven hier, en prentahs daar, en altijd maar prentahs,
-zoolang Hij wil. Maar een bedehuis hebben zij niet op deze plaats; wèl
-een huis waar zij samenkomen om te drinken, dikwijls tot zij dronken
-zijn. En de ouders sturen de kinderen weg om opgevoed te worden in
-verre landen door anderen; en later zien de kinderen niet om naar de
-ouders. De macht der prentahs hebben zij gekregen van den Heer God: het
-is onze straf; het is ook hun straf, kind van mijn hart, want wat ons
-vernedert, ontneemt hun het geluk; het is de vloek, die op hen rust; de
-prentahs bidden zij aan, de prentah is hun God, en wie de meeste
-prentahs geven mag is zijn profeet; daarom zijn zij kafirs.”
-
-Eenigszins verschrikt trok Adam de handen weg van voor het gezicht, en
-hief het hoofd op; njai Peraq was zacht blijven spreken, niet harder
-eindigend, dan zij begon; maar er waren groote nadruk en een vreemde
-bijklank gekomen in haar stem; een intonatie van diep gewortelde
-verachting en haat; en toen hij haar in het gezicht keek, was het niet
-meer het onverstoorbare masker, glad en zonder plooi als van een
-hindoesch afgodsbeeld, maar een gezicht vol trekken en leven, met oogen
-erin niet mat-zwart als altijd, maar helbruin, glinsterend als van een
-jonge vrouw. Het viel dadelijk weg, toen hij haar zoo aankeek; zij
-schaamde zich voor haar opgewondenheid, en hij zag, hoe het hevige
-leven weer verdween uit het gezicht en het licht weer uitging in de
-oogen, die hem nu zoo dof en gelijkmoedig aankeken als altijd.
-
-„Geloof mij Adam,” zei ze, op haar gewonen toon, langzaam opstaande;
-„zij zijn niet waard, dat een mensch zich om hen bedroefd maakt; het is
-alles valsch, het is alles schijn; zij willen maar geld en
-betrekkingen, niet om er mee zaken te doen of om er geacht door te
-worden, maar om te schijnen wat zij door hun zelven niet zijn; om veel
-vertoon te maken; om zich ziek te eten en te drinken, en om veel
-prentahs te kunnen geven. Zij weten niet wat het geluk is, dat een
-mensch kan hebben van de jaren, die hij leven mag. Gij zult het hebben,
-kind van mijn hart, en gij zult beter en tevredener zijn.”
-
-Verstomd keek hij haar na. Van wat hij ook had kunnen droomen, dien
-ochtend,—niet van zulk een flux de bouche, van zulk een beredeneerdheid
-dier stille bejaarde vrouw, die zoo weinig meetelde in de familie, al
-was zij dan ook onbetwist aller moeder. Maar het had hem, vond hij,
-veel goed gedaan. Onder haar praten was het beeld der machtige
-tegenstelling afgeflauwd; het had geen steun gevonden in een krachtigen
-eigen geest, en was door de activiteit der werkelijkheid verdrongen.
-
-Hij dacht nu, dat het waar was, wat njai Peraq had gezegd, en het
-scheen hem, dat hij bij dien gedachtengang weinig moeite zou hebben om
-over het denkbeeld heen te komen.
-
-„Dat was een lang bezoek van het oudje,” zei Bram, als met de deur in
-de kamer vallende.
-
-Adam knikte zwijgend, en stond op van z’n stoel; de ander ging voort:
-
-„Zij heeft een heele speech gehouden.”
-
-„Heb je het gehoord?”
-
-„Ja, ik heb geluisterd aan de deur.”
-
-„Aan de deur?” vroeg Adam, verwonderd en eenigszins geërgerd.
-
-„Zeker. Als ik binnengekomen was, zou zij gezwegen hebben; ik wilde
-weten, wat zij te zeggen had. Ik moet zeggen, dat ik wel zoo iets van
-haar verwachtte.”
-
-„Wat voor iets?”
-
-„Wel, dat ze er lekker mee zijn zou; zij houdt op haar manier heel veel
-van jou; meer dan van ons, dat heb ik al lang in de gaten.”
-
-En toen Adam daartegen wilde protesteeren:
-
-„Zanik niet A.; het is zoo, en mij kan het waarachtig niet schelen. Zij
-heeft bliksems mooi gepraat, dat erken ik. Nooit in mijn leven heb ik
-zoo iets van haar gehoord. Het is gedeeltelijk nonsense, maar er is
-toch veel van waar. In elk geval ben jij haar lieveling, en zij zou er
-voor sterven om jou hadji te zien worden.”
-
-„Mij... hadji!” herhaalde Adam, wien dit gezichtspunt geheel vreemd
-was.
-
-„Zeker. En als kandjeng Gouvernement nu toch je niet wil opnemen onder
-de Europeanen, dan is het misschien nog het verstandigste, wat je doen
-kunt.”
-
-„Mij... hadji!” zei Adam nog eens, zacht, het idée vervolgend, zonder
-te luisteren naar wat de andere verder zei.
-
-„Ja; je kent mijn opinie; in jouw plaats ging ik er van door naar
-Amerika of Australië.”
-
-„Nooit! Dat doe ik van m’n leven niet.”
-
-„Nou, dan zit er ook niets anders op.”
-
-„Het is me onbegrijpelijk.”
-
-„Mij ook. Ik kan me heelemaal niet in jouw toestand verplaatsen, want
-als ik er niet van door ging in zoo’n geval...”
-
-„Wat dan?”
-
-„Dan schoot ik me dood.”
-
-Adam dacht erover na, of, althans, hij scheen dat te doen. In
-werkelijkheid zou hij nooit de hand durven slaan aan zichzelven.
-
-„Omdat je dáár ook geen zin in hebt, is er voor jou geen andere
-uitweg.”
-
-„Ik moet over alles eerst nadenken.”
-
-„Ga gerust je gang A. Je zit hier niemand in den weg, hoor! Ik zei het
-maar, omdat je ten slotte toch een partij zult moeten kiezen. En wat
-het geld van de-n-ouwen betreft,—daar krijg je je portie van, zoo goed
-als een onzer; met twintig mille in den zak, sta je dan toch vooreerst
-niet op straat, hoe je landaard ook zijn mag.”
-
-„Ik moet mevrouw Verlande schrijven.”
-
-„Weet zij er nog niets van?”
-
-„Neen, ik hoopte....”
-
-„Ja, dat begrijp ik. Maar doe het nou ook, nou de kogel door de kerk
-is.”
-
-’s Avonds deed Adam het; rustig en kalm stelde hij een langen brief op,
-waarin hij eenvoudig en juist de toedracht meedeelde van alles wat
-gebeurd was sedert hij in Indië aankwam; ook over Minah schreef hij;
-waarom zou hij daar doekjes om winden? „Gij zult hieruit zien, lieve
-mevrouw,” zoo eindigde hij, „dat alles voorbij is; dat ik voor vroegere
-bekenden en vrienden zoo goed als dood ben. Ik dank u wel, voor al de
-vriendelijkheid, die ik van u en van mijnheer Verlande zoo dikwijls heb
-ondervonden, en die ik niet waard was. Mijn laatste verzoek is of u
-juffrouw Nora Tiele alles wat ik u hier schrijf wilt vertellen. Er
-behoeft niets bijgevoegd te worden, geloof ik; haar lieve brieven heb
-ik verbrand; ik hoop dat zij het mijn brieven ook zal doen; het is
-beter.”
-
-
-                      EINDE VAN HET EERSTE DEEL.
-
-
-
-
-
-
-
-
-TWEEDE DEEL.
-
-
-EERSTE HOOFDSTUK.
-
-VERVLOGEN HOOP EN EEN NIEUWE VERBINTENIS.
-
-
-De Verlande’s, die nog altijd in Den Haag woonden, hadden al dikwijls
-over Adams gruwelijke ondankbaarheid gesproken. Zoo’n jongen, dien ze
-altijd hadden bejegend als hun eigen kind, schreef hun geen enkelen
-regel. Ze waren er boos om.
-
-Maar toen ze dien brief hadden gelezen, zaten ze elkaar verslagen aan
-te zien, mevrouw met tranen in de nog altijd mooie blauwe oogen.
-
-„Mijn God!” riep zij het eerst, „dat is nu toch al te gek.”
-
-„Ja, gek of niet, het is zoo en niet anders.”
-
-„Maar zou daar hier in Den Haag niets tegen te doen zijn?”
-
-„Hoe meen je dat?”
-
-„Wel... bij het Ministerie; bij de Kamers.”
-
-„Ik vrees van neen.”
-
-„Toe, Lande, probeer het, ja? Het is zoo’n vreeselijk geval... Wat kan
-dien Silver toch indertijd bezield hebben...!”
-
-Verlande ging naar het Ministerie, waar men zeide, dat Adam feitelijk
-een inlander was, en over het geval dus niet verder viel te redeneeren.
-Dat hij in Europa was geweest... ja! Dat hij Hollandsch sprak... ja!
-Maar hij was de zoon van een inlandsche vrouw, dat stond vast; wie zijn
-vader was, kon zelfs niet onderzocht worden; een Christen was hij, als
-ongedoopt en niet-lidmaat, ook al niet.... Er was dus in Indië goed
-gezien, goed gehoord en goed overwogen; aan de zaak viel niets te
-veranderen.
-
-Tegen het bezoek aan Nora Tiele, dat nu volgen moest, had mevrouw
-Verlande zeer opgezien; maar zij was een kloeke vrouw, die iets niet
-uitstelde, omdat het onaangenaam was.
-
-Het gaf in de familie Tiele een oogenblik van hevige consternatie. Zij
-hadden zich het idée, een kwart millionnair als aanstaand familielid te
-hebben, nu al zóólang eigen gemaakt; zij hoopten hem spoedig met zijn
-groot erfdeel te zien aankomen; en daar verdween dat kapitaal
-plotseling in het baadje van een inlander!
-
-Nora was erg bedroefd eerst; doch toen zij hoorde hoezeer de erfenis
-was tegengevallen, bedaarde zij. Dàt zou immers toch onmogelijk zijn
-geweest. Men kon geen man zonder positie of talent trouwen, enkel om
-zoo’n beetje geld.
-
-De oude Tiele keek grimmig langs zijn grooten beenigen neus; hij had
-een gevoel of hij opgelicht en bestolen was; en terwijl de anderen, ook
-Nora, den armen Adam ten minste beklaagden,—kon bij Tiele geen woord
-van compassie ertusschen.
-
-„Hij had mij dadelijk moeten kennis geven,” zei hij.
-
-„’t Was zoo’n treurig geval voor hem,” pleitte mevrouw Verlande.
-„Bovendien hij had nog hoop.”
-
-„Het doet er niet toe. Als fatsoenlijk mensch had hij mij dadelijk
-moeten schrijven.”
-
-En ofschoon niet bleek, dat dit ergens toe zou gediend hebben, vooral
-wijl Nora geen spoor van een partij door het langer uitblijven der
-tijding had misgeloopen, bleef de oude Tiele hardnekkig bij zijn
-bewering, als een gloeiend verwijt tegen Adam Silver.
-
-Maar dáárover waren allen het volkomen eens: men moest het in Den Haag
-stil houden. Het was wel geen bepaald schandaal, maar haast net zoo
-erg; in zoover zelfs erger, dat het Nora en de familie belachelijk zou
-maken. Koud liep het den ouden Tiele langs den rug: de Hagenaars zouden
-hem uitlachen! Dàt was om niet te overleven!
-
-Mevrouw Verlande moest wel zesmaal beloven, dat zij er met niemand over
-zou spreken, wat zij met genoegen deed. Zij dacht daarbij niet aan haar
-man; en zij schrikte toen ze, er ’s middags met hem over sprekend,
-hoorde, dat hij het al in den loop van den dag, als een extra pikant
-nieuwtje, aan eenige oud-gasten had verteld.
-
-„Die dragen het den heelen Haag door,” zuchtte zij.
-
-„Daar hebben ze groot gelijk aan; het doet er immers niets toe.”
-
-„Ik heb het de Tiele’s zóó beloofd.”
-
-„Dat wist ik niet; je hadt het niet moeten beloven.”
-
-„Kon ik anders?”
-
-„Wel zeker, ik wist het immers.”
-
-„Daar kunnen ze nog plezier van hebben.”
-
-Verlande lachte.
-
-„Dat gun ik ze van harte,” zei hij, „eigenlijk ben ik blij, dat ik het
-al verteld heb; natuurlijk zou ik ’t nagelaten hebben, had ik geweten,
-dat jij je woord had gepasseerd; nu is er niets meer aan te doen.”
-
-„Kan je de anderen niet vragen het te verzwijgen.”
-
-„Die is naïef! Vooreerst hebben ze het rondgebazuind en in de tweede
-plaats zouden ze dat toch doen, al hadden ze honderdmaal het tegendeel
-beloofd; bedenk toch, kind, dat het allen menschen zijn, die niets om
-handen hebben!”
-
-
-
-Adam Silver was op een goeden dag met Minah uit het oude huis
-verdwenen; hij had tegen niemand iets gezegd; hij had niemand gegroet.
-Alles, wat hij had meegebracht, uit Europa, had hij achtergelaten.
-Avonden achtereen had te voren zijn „schoonvader”, de mantri van de
-gevangenis, bij hem gezeten met den penghoeloe, en de laatste was dan
-aan het woord geweest; hij had gepraat van onderwerping en berusting in
-den wil van God, en altijd maar weer van berusting en onderwerping tot
-Adam er door gehypnotiseerd was; zijn goedige meegaande natuur, zijn
-trage geest,—het werkte er alles toe mee om hem al doende te brengen
-tot het geloof: God is alles, de mensch is niets, laat hem dus niet te
-veel beproeven, niet te veel willen weten,—het baat toch niet; verder
-de vredelievendheid en zachtzinnigheid onder elkaar; het ideaal van
-rust, kalmte, onopgewondenheid. Ook dàt strookte zoo wonderwel met het
-indolente van zijn karakter, dat hij gemakkelijk ervoor te vinden was.
-Wel had ook hier weer het beeld zich opgedrongen aan zijn geest, van
-het rusteloos, opgewekt, ijverig en beweeglijk leven der westerlingen,
-in wier midden hij zoolang had gewoond,—maar het verdween weer gauw,
-nog gauwer weggepraat door den penghoeloe nu, als vroeger dat van het
-begrip wetenschap door njai Peraq. Want hij had wel geleefd te midden
-van die bedrijvigheid, maar zonder zelf ooit eraan mee te doen, gelijk
-hij de wetenschap en kunst van niet meer kende dan hooren zeggen en
-oppervlakkig zien.
-
-Het was dus geen moeilijk spel, dat zij met hem hadden, en het streelde
-zijn ijdelheid; want niet enkel behandelden de twee inlanders hem met
-onderscheiding, maar zijn moeder en Minah, ja zelfs de eenoogige
-zuster, die door geboorte en opvoeding tienmaal meer inlandsch was, dan
-europeesch, zagen nu tegen hem op met ontzag. De broers hadden besloten
-niet in huis te komen vóór alles was afgeloopen; zij konden het
-eenvoudig niet aanzien, hadden ze gezegd.
-
-Tot op een avond de penghoeloe en de mantri vonden, dat Adam genoeg
-voorbereid was; zij zaten in de kamer alle drie op de mat op den vloer,
-de beenen onder het lijf gekruist, de kleine petroleumlamp op de tafel.
-De priester zei een lang gebed, met koranspreuken in het Arabisch
-ertusschen, die hij zelf niet verstond; in het gesloten vertrek klonk
-de prevelende stem zacht en eentonig; door het zitten op den grond kwam
-alles anders uit in het gele licht; de schaduwen der meubels teekenden,
-dus gezien, vreemde figuren op het grauwe matwerk; het zag er alles
-droevig eentonig uit in kleur en licht, maar rustig, oneindig rustig;
-om bij in te slapen! En de waarheid was, dat Adam moeite genoeg had om
-z’n oogen open te houden; de mantri, onbeweeglijk, staarde maar recht
-voor zich uit, als had hij een visioen.
-
-
-
-
-
-
-
-
-TWEEDE HOOFDSTUK.
-
-IK WIL NIET GELIJK GESTELD WORDEN.
-
-
-Toen de priester met bidden gereed was, begon de mantri te spreken, ’n
-beetje verlegen eerst, draaiend met het bovenlijf in ’t nauwe zwarte
-dienstbaadje; met den wijsvinger trekkend over de mat, net als iemand,
-die figuren teekent in ’t zand, en met het hoofd den loop der
-denkbeeldige lijnen volgend als in een reflex-beweging;—zij hadden dan
-gemeend, zei hij, dat er voorloopig genoeg was gesproken, en Adam nu
-ook wel wijs was geworden; zij hadden gemeend, dat hij nu niet langer
-kon blijven zooals hij was en in dàt huis; zij hadden gemeend, dat het
-welvoeglijk was, als hij in het huis kwam van zijn schoonouders,
-levende als een gewoon orang islam en zich kleedend naar landsgebruik;
-zij hadden gemeend, dat hij alles moest achterlaten, zonder iets mee te
-nemen, want wat hij noodig had, brachten zij; zij hadden dat alles
-gemeend en nog veel meer, en nu wilden zij vragen, wat hij daarvan
-dacht.
-
-Knarsend draaide het ijzer van de deurkruk; Adam rees snel op van den
-grond; het was Bram Silver.
-
-Met een nijdig gezicht keek hij naar de twee inlanders, die hem
-groetten en de oogen neersloegen beiden bevreesd, de lange magere
-penghoeloe in zijn wit kleed, zoowel als de kleine bejaarde mantri;
-want Bram was de oudste zoon en dus de heer des huizes; hij hield niet
-van familiariteit met inlanders; dàt wisten zij evengoed, als zij hem
-kenden van zijn jeugd; als zij hem in vrijheid hadden zien opgroeien,
-een „brandal” van de ergste soort!
-
-„Zeg,” zei hij tot Adam. „Er is nog een kans voor je.”
-
-„Wat voor kans?”
-
-„Ik heb er met den assistent-resident over gesproken. Je kunt gelijk
-gesteld worden.”
-
-Adam haalde de schouders op en glimlachte verlegen.
-
-„Ik begrijp het niet.”
-
-„Er is een bepaling.... ergens in de wet.... enfin dat doet er niet
-toe.... en die zegt, dat als je het vraagt aan de Regeering, je met
-Europeanen kunt worden gelijk gesteld.”
-
-„O, is het dat? Daar heb ik iets over gelezen in het wetboekje van den
-ouden heer.”
-
-„Precies; nou, zie je, je moet Hollandsch spreken en schrijven,—dat doe
-je; je moet in Europeesche begrippen zijn opgeleid,—dat ben je; je moet
-christen zijn,—nou, dat zeg je maar en dan is het voldoende; en een
-geslachtsnaam krijg je dan, den onzen natuurlijk.”
-
-„En dan?”
-
-„De assistent zegt, dat het altijd wordt toegestaan in zoo’n geval.
-Welnu, dan ben je gelijk gesteld met europeanen. Dat is net zoo goed.”
-
-Adam gaf geen antwoord en stond een oogenblik stil voor zich heen
-kijkend, tot hij langzaam het hoofd schudde.
-
-De „zuurdeesem” werkte reeds in zijn gemoed; het praten van njai Peraq
-en van den priester had effect; hij zag geen heil meer in de
-Europeesche samenleving. Nu hij wekenlang alleen omgang had gehad met
-inlanders, was zelfs de toon, waarop Bram sprak, hem een walg; en wat
-hem niet minder had geërgerd was de minachting, die zijn broer bij het
-binnenkomen had betoond voor den penghoeloe en den mantri.
-
-„Ik wil niet gelijk gesteld worden,” zei hij.
-
-„Waarom niet? Ik zeg immers,” riep Bram, zich opwindend, „dat het
-precies ’t zelfde is: rechten, lasten, verplichtingen....”
-
-„Het kan me niet schelen, ik verlang geen andere rechten en
-verplichtingen, dan die thans de mijne zijn; ik wil niet worden „gelijk
-gesteld.””
-
-Een oogenblik keek Bram hem aan, verbluft over zijn vasten toon, niet
-gewoon hem zoo beslist te hooren spreken; toen voer hij, woedend, uit,
-en het was of de krakende stem van John Silver nog door de houten
-woning schetterde:
-
-„Het is de schuld van dat vee, waarmee je je ophoudt, het....”
-
-„Het zijn fatsoenlijke lieden,” viel Adam hem geërgerd in de rede.
-
-„Fatsoenlijk? Gladakkers zijn het, ja! Fatsoenlijk? Als de oude vrouw
-dien vader van Minah niet geholpen had door hem geld te leenen, was hij
-al meer dan eens in de gevangenis gedwaald, waar hij beambte is.
-Fatsoenlijk? Die smerige il-Allah roeper van een penghoeloe. Er is hier
-op de plaats geen enkele knoeierij gebeurd of hij had er de hand in.”
-
-De twee waren zeer bleek geworden; zij verstonden weinig van het
-Hollandsch, maar dàt hadden zij in hoofdzaak zeer goed begrepen; het
-was waar en zij wisten het.
-
-„Ik heb er tot nu toe niets van gezegd,” ging Bram heftig voort, „maar
-nou jij met die kerels koketteeren gaat, nou verveelt het me bliksems,
-hoor! Ik heb me nooit met dat tuig afgegeven.”
-
-„Je zult na vandaag geen last meer van hen hebben.”
-
-„Het is ten slotte hier mijn huis, en ik verdraag niet, dat die
-smeerlappen hier komen voor proselitenmakerij en om jou in hun vuilen
-boel te halen. Wie belet me, gévédé, hun mijn stok over de gemeene
-tronies te halen?”
-
-„Ik,” zei Adam.
-
-Bram in zijn opgewondenheid, had werkelijk den knoestigen koffiestok
-hoog opgeheven en een schrede gedaan in de richting van den mantri en
-den penghoeloe, die achteruit geweken waren naar een hoek. Toen Adam
-zijn breede figuur schoof tusschen hen en zijn broer, en vastberaden
-zijn „ik” uitte, liet Bram verbluft den stok zakken en keek in het
-donker dreigend gezicht, dat iets had van een boozen bulhond, vond hij.
-
-Het leed geen twijfel of hij zou hem beletten, die inlanders af te
-ranselen; hij zou hem ongetwijfeld over zijn eigen balustrade gezet
-hebben.
-
-„Kom A.,” zei hij ineens bedaard, „wees nu toch zoo gek niet om je door
-dat armzalige vee te laten meeslepen. Het zijn me kerels, waarachtig!
-jaag hen de deur uit, en ga met me mee, dan laten we het request
-schrijven.”
-
-„Ik wil niet,” hield Adam vol met zachte stem; „ik wil niet met anderen
-worden „gelijk” gesteld.”
-
-„Loop dan naar de hel,” schreeuwde Bram woest, keerde zich om en vloog
-naar achter, om zijn vertoornd gemoed verder te koelen tegen njai
-Peraq, die hem liet uitrazen met een onverstoorbaar gezicht.
-
-Maar nog gaf hij het niet op; ’t denkbeeld, dat Adam door „die kerels”
-beheerscht werd, hinderde hem al te zeer. Hij ging weer terug.
-
-„Geloof me,” zei hij, „het is zooals ik zeg. Iemand die als jij geen
-ervaring van inlanders heeft, laat zich lijmen door de praatjes van die
-kerels, want dat lijkt heel wat. Wie hen kent als ik, weet, dat er geen
-verband bestaat tusschen wat ze zeggen en wat ze doen. Zelfs de oude
-vrouw, die laatst zoo mooi zat te schelden op Europeanen, heeft haar
-leven lang gewoekerd, wat de koran dan toch verbiedt, dat weet ik
-zeker. En een inlander maakt, als hij wat geld heeft, het liefst zoo
-gauw mogelijk op, want anders is er toch altijd een andere inlander,
-die het hem ontsteelt. Het zijn dieven en schurken, geloof me, lui en
-smerig bovendien. Voor menschen in Europa en voor baren mogen hun
-praatjes erg gemoedelijk en mooi lijken,—wie het volk kent als ik, die
-eronder ben opgegroeid, zal er niet inloopen.”
-
-„Zij zijn een arm en onderdrukt volk, Bram; ik heb in een boek van den
-ouden heer een vers gelezen, waarin stond, dat zij nooit hun eigen
-meester zijn geweest. Zij moeten altijd werken voor anderen; en
-iedereen spreekt altijd kwaad van hen. Zij worden altijd behandeld als
-honden, en niemand vraagt ernaar, wat hem het recht geeft hen zoo te
-behandelen; zij moeten altijd beleefd en onderdanig zijn, en iedereen
-is onbeschoft tegen hen; zij moeten altijd tevreden zijn met heel
-weinig en nog veel daarvan afgeven; de minste Europeaan neemt tegenover
-hen de houding aan van een meester; zij moeten onderdanig zijn en zijn
-ze dat niet genoeg, dan heet het meer als schande, zoo onbeschoft ze
-zijn.”
-
-Verbaasd en geërgerd keek Bram hem aan. Zooveel woorden achtereen had
-hij hem nog nooit hooren zeggen.
-
-„Hebben die twee je dat voorgepraat?”
-
-„Neen, niemand. Ik heb het gehoord en gezien, sinds ik te Batavia aan
-den wal kwam; en elken dag hier op de plaats en overal en van iedereen;
-van jou ook. Je zoudt in Holland eens moeten probeeren een bedelaar toe
-te spreken, zooals men het hier een inlandsch werkman doet.”
-
-„Enfin,” zei Bram zuchtend en niet bij machte iets tegen deze
-allervreemdste redeneering in te brengen, „je moet het zelf maar weten.
-Ik zie nu wel, dat je er niet af te houden bent. Het spijt me wel,
-Adam, maar ik heb mijn plicht als broer gedaan, en ik zal dien blijven
-doen.”
-
-„Ik dank je ervoor, Bram. Jullie bent heel goed voor me geweest. God
-zegen je!”
-
-Hij reikte hem zijn groote vleezige hand, die Bram zwijgend en
-zenuwachtig tusschen zijn magere knokkels drukte. Het was, dat voelden
-beiden, als een afscheidsgroet voor langen tijd. Bij hun uiteenloopende
-karakters en de tegenstelling, die zij opleverden in alles, hielden zij
-van elkaar, elk op zijn manier. En terwijl Bram, zenuwachtig en
-gevoelig, had kunnen huilen, zóó hinderde het hem, gleed over het breed
-gelaat van Adam een stille bleekheid, die er een lijdenstrek aan gaf.
-
-„Adieu,” zei Bram, heengaande. „Onthoud, wat ik je zeg: vroeg of laat
-zal je hun dupe worden. Op den duur worden ze dat allen van elkaar, en
-als er een vreemde eend in de bijt komt,—des te erger.”
-
-Toen Bram weg was, hurkten ze alle drie weer neer op de mat, en de
-mantri ging verder op zijn teemerigen toon:
-
-„Het is beter bij ons te komen en hier alles te laten, zooals het is;
-het is niet goed iets mee te nemen, en het is niet noodig; er is immers
-geld om te koopen, wat noodig is. Dáárom vraag ik: laat het Europeesche
-goed achter en ook den naam, en blijf enkel Adam tot het tijd is een
-goeden naam aan te nemen, zooals een mensch dien behoort te hebben.”
-
-En hij praatte nog lang voort, telkens in herhalingen vallend; altijd
-neerkomend op hetzelfde.
-
-
-
-
-
-
-
-
-DERDE HOOFDSTUK.
-
-HET EUROPEESCH VERNIS VERDWIJNT.
-
-
-Adam Silver keek stil vóór zich, nu en dan knikkend met het hoofd, als
-toestemming; zichzelven aandenkend, dat het wezenlijk beter was, zooals
-hij dien avond al meer had gedaan. Hij zag den mantri een dichtgeknepen
-doek openmaken, met een mooie donkere sarong erin, een eenvoudig
-katoenen baadje en een hoofddoek; het was alles zeer goed van qualiteit
-en netjes afgewerkt; njai Peraq en Minah hadden eraan gewerkt met al de
-liefde, die zij voor Adam koesterden, en de mantri spreidde het uit met
-welbehagen, zoo senang vond hij het.
-
-Een half uur later wandelden zij met hun drieën den weg op, Adam ook,
-als inlander, een hoofddoek, een sarong en een baadje dragende, met een
-gek gevoel over zich, daar zoo te loopen als een gecostumeerde;
-onwillekeurig denkend nu en dan, aan den betrekkelijk nog zoo kort
-geleden tijd, toen hij in Den Haag flaneerde met jongelui van zijn
-kennis; in het duister van den avond glimlachend bij zichzelven om deze
-vreemdsoortige metamorphose, doch zonder eenig gevoel van spijt of
-leedwezen daarover. Het was nu eenmaal zoo, en het moest dus wel waar
-zijn, wat de penghoeloe had gezegd: gelijk God het wil, zal het een
-mensch overkomen. Dááraan was absoluut niets te veranderen!
-
-Bijzonder vreemd was het leven, dat nu volgde, niet voor hem; de menage
-thuis had heel veel inlandsch. Enkel hinderde hem de weinige
-lichaamsbeweging, want op den weg wilde hij zich niet vertoonen in zijn
-inlandsche kleeding, die, vond hij, toch erg leuk en gemakkelijk was;
-en het erfje van den mantri was zeer klein. Het deed echter zijn
-robuste gezondheid geen nadeel; hij volgde de lessen van den
-penghoeloe, leerde koranspreuken uit het hoofd en kwam tot de
-allergewichtigste besnijdenis, waartegen hij zeer opzag en waarvan hij
-zich volstrekt geen voorstelling kon maken.
-
-Maar hoe bang hij er ook voor geweest was,—de werkelijkheid viel nog
-erg tegen. Hij had het kunnen uitbrullen van pijn bij de operatie, maar
-hij behield zijn van nature kalm zelfbedwang; zijn ijskoude handen
-bewogen zich niet; de bleeke lippen op elkaar geklemd, keken de oogen
-dof van smart recht omhoog; geen enkele kreet ontsnapte hem.
-
-En daar allen zijn kloekheid bewonderden en beschouwden als een gunstig
-voorteeken, ving dadelijk het feest weer aan der vele genoodigden,
-neergehurkt in de pendoppo.
-
-Doch het hielp niet, dat hij zich goed had gehouden; de operatie op een
-volwassen forschen jongen man, naar de gebrekkige inlandsche manier had
-hevige wondkoortsen ten gevolge. Twee dagen later lag de nu Aboe Bakar
-geworden Adam Silver, doodziek achter de groezelige klamboe van het
-ledikant, dat de mantri voor hem had gekocht op een vendutie, en,
-zooals het was, in gebruik had gesteld.
-
-In de kamer zaten de penghoeloe en de mantri op den grond neergehurkt,
-en de broeder van den mantri en een zoon van dien broeder en een zwager
-van dien zoon en de vader van dien zwager,—allen goedgeloovige
-Mohammedanen.
-
-Want er moest dikir worden; het ijlen dat Adam deed, was het werk van
-den duivel; het was de setan der christenen, die hem betwistte aan den
-God van den Islam; maar hun stem zou krachtiger zijn, dan die van den
-booze; ze zouden hem overschreeuwen en zóó verjagen.
-
-Uit het bed, waaroverheen njai Peraq en Minah gebogen stonden om
-zooveel mogelijk de bewegingen van den zieke te beletten en zijn
-brandend hoofd te verfrisschen, kwam het geluid van een zware jonge
-basstem, die in het Hollandsch sprak met allerlei denkbeeldige
-menschen; die vloekte en lachte, en als uitbarstend in een bui van
-gloeiende kroegjool Fransche café-chantant liedjes zong van: Vive le
-vin le jeu et le tabac en Chantez, ma belle. En in het halfduister der
-door een hanglampje slecht verlichte kamer ging met hooge keelklanken,
-telkens na een enkelen regel recitatief door den penghoeloe, het
-gillend al-illah-Allah op, met heftig bewegen der bovenlichamen voor-
-en achterwaarts op de daaronder gekruiste beenen; naarmate de
-koortsvisioenen en het woeste ijlen van den lijder heftiger werden,
-klonken heviger en opgewondener de aanroepingen van de in een cirkel
-zittenden, zoodat het was of zij hun verstand verloren, zoo had het
-slingeren der lichamen en het geschreeuw hen in een staat van geweldige
-overspanning gebracht.
-
-Tot Aboe Bakar, uitgeput in slaap was gevallen, het droogheete der
-koorts afnam, en de geregeld wordende ademhaling aantoonde, dat de
-bloedsomloop zich voor het oogenblik had hersteld.
-
-De twee vrouwen zaten naast het bed, de armen lam van inspanning; het
-zweet met groote kralen op de voorhoofden, die ze nu en dan zuchtend
-afveegden met de slendangs.
-
-Het al-illah-Allah had opgehouden, maar nog lang prevelde de penghoeloe
-zijn gebeden met een zacht stemgemurmel, dat als eentonig gefluister
-door het somber vertrek ging, omhoog langs de slecht gewitte houten
-wanden, zich verliezend in het laag afschuinend atappen dak; tot de
-mannen eindelijk opstonden, stil naar voren gingen, afgebeuld van
-overspanning, en in de pendoppo een strootje opstaken, weder
-neerzittend, deze op den enkelen wankelen stoel, gene op den rand van
-het lage balustradetje, een ander op de boventrede van het trapje, dat
-naar beneden leidde.
-
-Zoo zaten ze nog een heelen tijd bijeen, zonder iets te gebruiken,
-ernstig, in wat zij een gesprek van aanbelang noemden, nu en dan een
-paar woorden, dan een lange stilte, daarna weer een enkel woord; alles
-neerkomend op de herhaalde bevestiging, dat zij erin geslaagd waren,
-den duivel, die den Islam zijn nieuwen aanhanger betwistte, uit het
-lichaam van den patiënt te verbannen.
-
-Aboe Bakar herstelde heel langzaam; toen de wonde geheeld was en de
-koorts hem had verlaten, scheen hij in uiterlijk niet de helft van wat
-hij geweest was. Hij kon zich niet in den spiegel zien, want daar was
-er geen; wel bezat Minah een slecht stukje spiegelglas in een prullig
-lijstje—de goedkoope waar van een klontong—maar Aboe Bakar wilde er
-niet naar vragen; hij wilde zijn gezicht niet zien; hij zag wel aan
-zijn magere handen, en toen hij zich voor het eerst aan den put ging
-baden, aan zijn knokkig lichaam, hoe het met hem gesteld was.
-
-„Het is alles gelukkig afgeloopen,” zei hem zijn moeder.
-
-„Wat?” vroeg hij, het voorhoofd fronsend met moeite om aan iets
-bepaalds te denken.
-
-„Met het geld en het goed. Het huis en de meubelen zijn verkocht en het
-geld is verdeeld.”
-
-„O, zoo! Nu, dat is goed.”
-
-Zij keek hem aan, verwonderd, dat hij in dat alles zoo weinig belang
-stelde.
-
-„Bram heeft me je geld gegeven; net zooveel als de anderen; het is
-braaf van hem, dat hij zóó gedaan heeft. Je kunt het krijgen, als je
-wilt.”
-
-Maar hij maakte een afwijzend gebaar.
-
-„Later, later; nu niet.”
-
-„Het is beter ook,” zei njai Peraq zacht, denkend aan de financieele
-omstandigheden van den mantri.
-
-
-
-
-
-
-
-
-VIERDE HOOFDSTUK.
-
-OPNIEUW VERLOOFD EN GETROUWD.
-
-
-Bij de Tiele’s werd al lang niet meer gesproken over Adam Silver, en
-mevrouw Verlande, die het heel dikwijls over hem had met haar man, vond
-dat vreemd. Want de families kwamen in den laatsten tijd nogal bij
-elkaar; mevrouw Verlande maakte zulke overheerlijke sandwiches bij de
-thee en al de Tiele’s waren daar dol op.
-
-„Ik vind het onhartelijk.”
-
-„Maar kindlief, het is immers beter zóó. Het was een hoogst onaangename
-verrassing.”
-
-„Kasian, hij was zoo’n goeje jongen, en hij kon er toch niets aan
-doen.”
-
-„Dat maakt het voor hen niet anders.”
-
-„Nu maar, de eerste maal, dat ik bij hen kom, begin ik erover.”
-
-„Doe het niet. On ne parle pas corde dans la maison d’un pendu. Het zou
-een hatelijkheid lijken.”
-
-„Laat het. Zij, Nora, heeft, geloof ik, in ’t geheel niet van hem
-gehouden. Verleden week, toen ze hier gewhist hebben, zat ze met
-kapitein Slaters aan een tafeltje... En een koketteeren!”
-
-Verlande lachte luid,
-
-„Welnu, wat zou het? Kan je niet zien, dat de zon in het water schijnt?
-Ze is jong.”
-
-„Tamelijk; maar hij niet.”
-
-„Wel, hij is ’n goed geconserveerde veertiger. Dat is niet precies
-jong, maar nog erg..... huwbaar.”
-
-„Huwbaar!” herhaalde zij met een gemaakte verontwaardiging over zoo’n
-uitdrukking; maar ze kon zich niet goed houden en ze lachten nu beiden
-om het idée.
-
-„En dan,” ging Verlande voort, „zou hij ’n goede partij zijn voor
-Nora.”
-
-„’n Kapiteins tractement is ook zoo schitterend niet.”
-
-„Best, maar hij kan, hoor ik, zeker zijn van den gouden kraag, en hij
-is net een man om generaal te worden.”
-
-Het was een sterk argument; als elke vrouw vond mevrouw Verlande de
-afgedragenste generaals-uniform nog een ideaal, waartegen een dozijn
-van de zwartste zwarte rokken niet opgewassen waren.
-
-De generaal der toekomst, voor het oogenblik kapitein der infanterie
-bij het Indische leger, met verlof in Nederland, stond wezenlijk zoo
-goed aangeschreven als Verlande zei; hij was geen man met een martiaal
-uiterlijk: blond en fijn gebouwd, met een dun kneveltje en een zachte
-stem; wat alles niet belette, dat hij zoowel een dapper
-troepenaanvoerder als een kundig man gebleken was, die te velde zijn
-Willemsorde dubbel en dwars had verdiend. Sedert de Tiele’s veel bij de
-Verlande’s kwamen, hadden zij Indische kennissen gemaakt, en ofschoon
-de oude Tiele daar altijd erg bang voor was geweest, en na zijn
-ervaring met Adam Silver er meer dan ooit voor vreesde, behaalden de
-sandwiches toch de overwinning.
-
-Ten slotte was het een kansje om van de meisjes af te komen, die
-meerendeels al ’n beetje op den achtergrond raakten in de vroegere
-kringetjes, waar nu jonge dames waren, die nog onder de kinderen
-telden, toen de meisjes Tiele al uitgingen. Bij de Verlande’s en zoo
-waren ze in elk geval nog vrij versch.
-
-Wat mevrouw Verlande het „koketteeren” van Nora had genoemd, bleek in
-elk geval succes te hebben. Dat zag zij aan ’t gezicht van het meisje,
-toen Nora ’s middags bij haar kwam.
-
-„Wat is er gebeurd?” vroeg ze.
-
-Verwonderd keek Nora haar aan.
-
-„U weet ervan.”
-
-„Heusch niet. Ik weet nergens van.”
-
-„Ja, dan zoudt u zoo niet vragen wat er gebeurd was.”
-
-„Is er dan iets gebeurd?”
-
-„Och kom, houd u nu maar niet zoo onwetend!”
-
-„Wezenlijk, Nora, ik weet van niets. Ik vond alleen.... iets vreemds in
-je gezicht. Iets, alsof je een gewichtige tijding kwam brengen.”
-
-„Voor mij heel gewichtig. Ik ben geëngageerd.”
-
-„Met kapitein Slaters?”
-
-„Zie je wel, dat u ervan weet.”
-
-„Maar beste Nora, ik ben niet blind. Als wij bij elkaar zijn en twee
-wisselen met elkaar zulke lieve blikken als jullie deedt.”
-
-„Foei.... dat is niet waar. Dat deden we niet.....”
-
-Mevrouw Verlande werd er in haar oprechtheid een beetje akelig van. Zij
-had om het meisje niet te grieven, nu niet eens gezegd, dat de „lieve
-blikken” eigenlijk door haar alleen werden geworpen.
-
-„In elk geval, ik feliciteer je. En dat geeft zeker gauw trouwen.”
-
-„Ja, het is fameus. Binnen een half jaar moeten we in Indië zijn.”
-
-„Als alles goed had gegaan met Adam Silver, zou je daar al geweest
-zijn.”
-
-Het was de eerste maal, dat zij na den fameusen dag, dien naam tegen
-Nora uitsprak, en het deed haar plezier, dat het meisje ontstelde; zij
-dacht, dat ze dan toch wel wat voor dien armen jongen gevoeld moest
-hebben, wijl ze zoo van kleur verschoot bij het hooren van dien naam.
-
-„God, mevrouw!” zei Nora zacht en vertrouwelijk, „zouden we hem in
-Indië ontmoeten?”
-
-„Ben je daar zoo bang voor?”
-
-„Verbeeld je.... ja, dat ben ik zeker. Ik heb van die heele akelige
-zaak niets aan Slaters gezegd. Pa zei, het was niet de moeite waard. Er
-was feitelijk niets gebeurd, zei hij.”
-
-Dus was het dàt alleen, dacht mevrouw Verlande, en een beetje bits
-antwoordde zij:
-
-„Dat moet je zelf weten; dáárin geef ik liever geen raad. En wat dat
-ontmoeten betreft,—er bestaat even weinig kans op, als hier in Den Haag
-iemand te ontmoeten, die in Denemarken woont. Waar jij komt, daar komt
-hij niet.”
-
-Een oogenblik keek Nora haar verwonderd aan; zij begreep het niet;
-verschil van grootte en afstanden stond haar niet voor den geest; men
-ging, meende zij, in zekeren zin naar Indië, zooals men naar Rotterdam
-ging, waar de menschen, bij al de drukte, toch onwillekeurig elkaar
-ontmoeten, ware het slechts op straat.
-
-„Je gaat naar Batavia, niet waar?”
-
-„Ten minste rechtstreeks; Slaters zegt, dat we er wel zullen blijven
-vooreerst.”
-
-„Nu, de plaats waar Adam Silver woont ligt ongeveer zoover van Batavia
-als Den Haag van... wat denk je?”
-
-Het moest een heel eind zijn, dacht Nora, en op goed geluk af zei ze:
-
-„Brussel.”
-
-Mevrouw Verlande begon te lachen.
-
-„Neen kind, Petersburg of daaromtrent; met het verschil, dat je van
-hier veel gauwer te Petersburg bent.”
-
-Het meisje geloofde het niet; zij vroeg het haar vader, die het
-bevestigde en zij vroeg het ook, als een bloote nieuwsgierigheid, wijl,
-zei ze, het zoo moeilijk was zich eenig begrip van afstanden eigen te
-maken, aan den kapitein. Nu, toen die het bevestigde, was haar hart
-gerust.
-
-
-
-
-
-
-
-
-VIJFDE HOOFDSTUK.
-
-ONAANGENAME ONTMOETING EN WROEGING.
-
-
-Een maand of vijf later aan boord, na een in alle opzichten welgeslaagd
-huwelijksreisje te land, dacht Nora Slaters aan den heelen Adam Silver
-niet meer; geen oogenblik. De herinnering aan hem was nu niets meer dan
-een flauwe kinderachtigheid.
-
-Toen zij te Tandjong Priok kwamen, nam de drukte hen erg in beslag,
-maar toch niet zóó, of Nora zag wel op de kade een groot gewoel van
-inlanders, dat haar eigenlijk meer vrees aanjoeg dan belangstelling
-inboezemde.
-
-Het was ’n aardig gezicht, die honderden mannen, vrouwen en kinderen,
-allen in hun mooiste, kleurigste oostersche kleederdracht, met profusie
-van helrood, hemelsblauw, grasgroen en wit, als domineerende kleuren,
-en een mengeling van geel en bruin en Perzisch bont, in kleinere
-kleurstukken daartusschen, in een langzaam gewriemel van overgangen bij
-het rustig voortschrijden, zonder gedruisch.
-
-„Als dat eens allen Europeanen waren,” zei kapitein Slaters, „dan zou
-je een ander leven hooren.”
-
-„Is het hier altijd zoo?” vroeg Nora.
-
-„Wel neen; gewoonlijk is het erg kalm op de kade; er gaat zeker weer
-een lading Mekkagangers.”
-
-„Wat zijn dat?”
-
-„Pelgrims, die naar Mekka gaan, naar het graf van Mohammed. Ze hebben
-nu geld en zijn niets; als ze terugkomen, zijn ze straatarm, maar
-hadji.”
-
-Het jonge vrouwtje wist niet wat een hadji was; zij vroeg er ook niet
-naar; met een strak gezicht en saamgeknepen lippen keek zij naar den
-walkant; daar stond een inlander, groot en zwaar, met een zwarten
-baard, het hoofd en de breede schouders uitstekend boven zijn omgeving,
-en blank te midden van al dat bruine; veel blanker, dan Adam Silver
-geschenen had in Holland.
-
-Het was Aboe Bakar, die met Minah en haar zuigeling naar Mekka ging;
-toen de boot met kleine voor- en achterwaartsche bewegingen aan den wal
-meerde, had hij, den blik latende gaan langs de reizigers, die over de
-reeling van het achterdek leunden, Nora herkend; onwillekeurig was hij
-blijven staan en had haar aangekeken, strak maar kalm; verwonderd, niet
-ontroerd. Haar was het, als werd zij plotseling aangegrepen door een
-geweldige lamheid in de leden; zij keek naar de groote glinsterende
-zwarte oogen, als trokken die haar aan met onweerstaanbaar magnetische
-kracht; zij had geen woord kunnen zeggen; geen voet kunnen verzetten.
-
-De eenige gedachte in haar hoofd was: van Den Haag naar
-Petersburg,—zóóver moest hij van haar af zijn, en daar stond hij op
-geen tien passen afstand.
-
-Langzaam keerde Aboe Bakar zich om en wandelde op naar de noordzijde.
-Zij zag hem verdwijnen in een opening tusschen twee loodsen en keek nog
-strak naar die plek, toen hij al weg was.
-
-„Hoe is het?” vroeg haar man lachend. „Droom-je?”
-
-Zij streek met een rillinkje in haar hoofd strak de fijne handen langs
-de oogen, zoodat die er rood van zagen.
-
-„Het is me alles zoo vreemd, hier, ik kan er niet genoeg naar kijken.”
-
-Ze werden gestoord door medepassagiers en de hurry van binnendringende
-verwanten of familieleden van passagiers, die verwelkomden en van boord
-kwamen halen; door opdringende koelies, zich meester makend van
-gereedstaande kisten en koffers, om ze naar buiten te sjouwen; het was
-onder den hellen gloed der zon een verwarring, waaruit men zou gedacht
-hebben, met zijn persoon en zijn goed nooit terecht te komen, maar die
-zich vrij spoedig en heel goed in een ordelijken exodus naar het
-spoorwegstation oploste.
-
-Bij al de onvermijdelijke drukte in het hotel; het uitpakken van
-koffers; het uitzoeken van het goed voor den waschman en het hulpeloos
-getob met onverstaanbare bedienden, dacht Nora den heelen dag telkens
-weer aan die vreemde ontmoeting, niet als aan iets aangenaams voor haar
-gevoel, noch als aan iets nadeeligs voor haar nieuwe maatschappelijke
-positie, maar als aan iets, dat haar persoonlijk schrik en ontzetting
-inboezemde, en dat haar in ongeluk en ellende zou kunnen brengen, zoo
-het haar ooit overkwam. En toen zij ’s avonds, moe, voor het eerst na
-een lange zeereis, zich weer eens uitstrekte in een ruim bed, kwamen de
-groote, zwarte oogen als glimmend metaal weer voor haar verbeelding,
-tot zij met een angstigen zucht strak in het nachtlichtje ging kijken
-om van dat benauwend visioen ontslagen te zijn.
-
-Het was een zware tocht voor Aboe Bakar, en wat hem het meeste leed
-deed was, dat hij vrouw en kind daaraan had blootgesteld. De
-scheepsruimte was voor het aantal pelgrims veel te klein; de boot, een
-gewone stoomer, voor zulk een transport niet ingericht. Heel gauw na de
-afvaart begon de zeeziekte; en wat dat opleverde aan tooneelen vol
-ellende en walgelijkheid!
-
-Aboe Bakar hoorde het Hollandsche scheepsvolk spreken over hem en zijn
-geloofsgenooten, mede Mekkagangers, met een minachting, zóó diep, dat
-hij ervan rilde. Ja, zooals ze daar lagen, waren zij een troep beesten
-gelijk; minder zelfs, want met de onverschilligheid der wanhoop ronkten
-de meesten in eigen en andermans vuil. Nu en dan werd door het
-scheepsvolk beproefd alles eens goed schoon te maken, maar het ging
-niet. En voor de reis had haast geen pelgrim voldoende verschooning.
-
-Naast dat beeld van vuile misère, doemde dan telkens in zijn geest op
-dat der reis naar Indië als Adam Silver; de aangename, beschaafde
-conversatie, de keurige rijk voorziene disch, de groote blinkende
-zindelijkheid, en al het comfort ook in het uiterlijk. Dan was het of
-een groot gewicht hem op de borst drukte; dan kreeg hij het gevoel van
-een verbazend dommen streek te hebben gedaan, zóó groot, dat zelfmoord
-er haast niets bij was; en dan bestreed hij dat ongelukkig gevoel:
-trachtte het weg te werken, en eindigde met te zoeken of hij ergens op
-het dek een plaatsje kon vinden, waar hij stil, voorovergebogen, het
-hoofd in de handen, al maar bidden en bidden kon, hetzelfde
-gebedsformulier, tot hij het overweldigend gevoel van jammer als het
-ware had weggehypnotiseerd.
-
-Tot zij te Djedda aan wal kwamen, gelukkig, dat de reis ten einde was;
-blij aan het einddoel te zijn en den vasten grond van het heilige land
-onder zich te voelen; maar om spoedig te ontwaren, dat zij gekomen
-waren van den regen in den drop; dat zij in dit gezegende oord werden
-behandeld als honden en geplukt als kippen.
-
-Zij beklaagden zich bij Aboe Bakar; zijn persoonlijkheid, zijn kalme en
-deftige manieren, zijn vele bidden en zijn welgesteldheid, hadden hem
-reeds aan boord een soort van superioriteit gegeven tegenover de
-anderen; hij hielp hen, zooveel hij kon; het enkele woord Engelsch, dat
-hem van school was bijgebleven, kwam hem te pas; hij parlementeerde
-voor hen; en het hielp ’n beetje, al was het niet veel. Ook hier had
-hij zijn van de anderen zoo verschillende persoonlijkheid en manieren
-vóór; men keek hem wel wat wantrouwend aan, maar liet toch eenigszins
-af van de ontzettende afzetterij, welke de Maleiers en Javaantjes een
-kwartje deed betalen voor elken pisang.
-
-
-
-
-
-
-
-
-ZESDE HOOFDSTUK.
-
-ABOE BAKARS TELEURSTELLING.
-
-
-Het viel Aboe Bakar alles bitter tegen; de tocht naar Mekka en de
-heilige stad zelf. Was dat nu de plaats, waarvan hij had gehoord, dat
-uit alle deelen der mohammedaansche wereld talrijke karavanen er hun
-kostbare gaven offerden? Hij had er gebeden in de groote moskee, lang,
-met goed geloof en volgens het gebruik; hij had met diepen eerbied den
-zwarten steen in de Kaäba gekust, en het had hem met een gevoel van
-zaligheid vervuld, omdat hij zich voor een goed mohammedaan hield; maar
-overigens trof het hem, dat Mekka, de heilige stad, een ellendig nest
-was; een groote warong met het aanzien van een gevangenis, een
-roovershol metterdaad. Toch had hij minder last van de vele
-ongerechtigheden, dan de anderen; hij werd blijkbaar ook hier aangezien
-voor meer dan een gewone inlander van Java of Sumatra; maar met een
-wantrouwen toch, zóó groot, dat hij er haast in moeilijkheden door
-kwam, toen Minah zich had verpraat en verteld, dat haar man vroeger
-christen was geweest; voor een priester moest hij zijn waren staat van
-mohammedaan bewijzen; en... dat kon hij.
-
-Maar hier kreeg hij zijn afkeer beet tegen de Arabieren, en hij vond er
-onder de vreemde pelgrims die ze met hem deelden. Het waren lieden uit
-Achter-Indië, die ook, door hun handel op de kust, het gewone
-strandmaleisch spraken; door hun meerdere ontwikkeling en gegoedheid
-hadden zij zich bij hem aangesloten, en zij spraken veel over den
-godsdienst, over den profeet, diens levensgeschiedenis, en ook over het
-christendom. En toen een hunner het plan vormde met een karavaan langs
-de kust der Roode Zee naar Jeruzalem te gaan, waren ze daar allen voor;
-Aboe Bakar blij, dat hij niet met hetzelfde zoodje terugging, waarmee
-hij was gekomen.
-
-Ook al geen illusie! Niet zulk een afzetterij als te Djedda en te
-Mekka; wèl groote hotels en villa’s, maar voor de bevolking in de
-eigenlijke binnenstad, alles nauw, somber, vuil.
-
-Aboe Bakar dankte God, dat hij dien pelgrimstocht, die hem zooveel geld
-had gekost, zoo erg was tegengevallen en zooveel moeite en ellende had
-bezorgd, achter den rug had, en hij op een boot met minder Mekkagangers
-kon terugkeeren. Op het zindelijke dek, waar nu alles geregeld en goed
-kon verzorgd worden, was het behaaglijk; het eten was eenvoudig
-inlandsch maar behoorlijk; de behandeling goed. En de gesprekken liepen
-over wat men had gezien en ondervonden, het geleden leed week met elken
-dag meer op den achtergrond; de trots, dat men den tocht had gedaan
-naar het graf van den profeet, kwam boven; nog vóór de boot straat
-Soenda binnenstoomde, was er geen, die voor nog zooveel had gewild, dat
-hij den pelgrimstocht niet had gemaakt. Aboe Bakar en Minah, die nu
-reeds het gezicht halverwege bedekt droeg, allerminst.
-
-Weer was de kade van Tandjong Priok vol verwelkomende bloedverwanten,
-maar de familie Aboe Bakar werd niet afgehaald. Hem kon ’t niet
-schelen, Minah hinderde het zeer, zij zag er, vond ze, zoo deftig uit
-met den tullen doek met gouden sterretjes voor het onderste gedeelte
-van het gelaat, dat het jammer was aan den wal geen bekenden te zien;
-het les amis de nos amis sont nos amis vonden zij bewaarheid bij de
-orang selam, vooral tegenover uit Mekka terugkeerenden. Daar waren er
-die present waren geweest bij hun vertrek, die hem herkenden en
-uitnoodigden.
-
-Al pratende informeerde Aboe Bakar eens, en hij koos de gastvrijheid
-van een mandoer, die in de stad Batavia werkte en daar woonde ook; dàt
-trok hem het meeste aan, die oude stad! Hij deed er zijn intocht in de
-kampong met een vertoon van waardigheid, dat hem daar hoog in de
-algemeene schatting deed stijgen.
-
-En ’s avonds bij het feest, toen ze allen met veel genoodigden in een
-grooten kring op den grond zaten, limonadestroop drinkend en strootjes
-rookend, vertelde Aboe Bakar langzaam en deftig van de Heilige Stad; en
-hij loog, dat het een aard had, zonder zelf te snappen, dat hij zoo
-loog; hij vertelde niet wat hij, Minah en de anderen, werkelijk hadden
-gezien en ondervonden, maar wat zij van hun reis gemaakt hadden, nadat
-zij haar al pratend zooveel dagen aan boord omgeven hadden met een
-aureool van heerlijkheid.
-
-Het was heel laat in den nacht toen de gasten heengingen met een hoog
-idée van den Saïd Aboe Bakar, die met zijn gastheer nu zitten bleef op
-de twee onvermijdelijke wipstoelen, die in het voorgalerijtje een
-kleine ronde tafel flankeerden.
-
-„Wat zal ik doen?” vroeg Aboe Bakar. Zijn heele preferentie om bij den
-mandoer te logeeren zat eigenlijk in het feit, dat hij deze vraag
-iemand wilde stellen, die ze hem waarschijnlijk goed beantwoorden kon.
-
-„Hebt ge geld?” vroeg de andere.
-
-En toen het antwoord bevestigend was:
-
-„Hoeveel?”
-
-Aboe Bakar aarzelde; hij wist zelf niet precies hoeveel hij bezat; njai
-Peraq had hem gezegd, dat hij over al het hare kon beschikken; hoeveel
-dat was, wist hij niet; zelf had hij nog achttien mille; hij wilde
-voorzichtig wezen en niet het heele bedrag ineens noemen.
-
-„Tien duizend,” zei hij.
-
-„Het is niet genoeg en wel genoeg.”
-
-Daar begreep Aboe Bakar niets van.
-
-„Hoe kan iets tegelijk niet en wel wezen?”
-
-„Het is genoeg om vrij te zijn, als je wilt doe ik er wat bij, dan
-behoeven wij nooit geld vooruit te vragen.”
-
-„Maar waarvoor eigenlijk?”
-
-„Wees niet ongeduldig, Saïd Aboe Bakar.”
-
-„Neen, ik vraag maar wat wij dan zouden doen.”
-
-„Handel drijven.”
-
-„Waarin? Ik heb er geen verstand van; ik heb het nooit gedaan.”
-
-„Het verstand heb ik,” zei de mandoer met zekere plechtigheid. „Dat
-komt er niet op aan. Ik heb het meer gedaan.”
-
-Een fragment van wat hij in Holland wel eens had gehoord in gesprek,
-schoot Aboe Bakar door het hoofd; Verlande zei, als hij van zaken en
-compagnon-zijn sprak, altijd: dat als één er verstand van had en de
-ander had het geld, dan na eenige jaren de ander ook het verstand
-kreeg, maar zijn geld bij den een was. Met een effen gezicht zei hij:
-
-„Ik dacht niet, dat de handel zoo gemakkelijk was.”
-
-„Het is niet zulk een moeilijke handel als van de Europeanen en de
-Chineezen, het is handel in vee.”
-
-Dat kwam Aboe Bakar wel aantrekkelijk voor, en hij ging er meer op in.
-Het was half vijf reeds toen ze besloten hadden, dat hij zich zou
-vestigen als veehandelaar voor gezamenlijke rekening. Een koele wind
-streek door de kampong en ruischte in de groote, rafelige en gescheurde
-pisangblaren; huiverend trok de mandoer zijn baadje over zijn naakte
-lichaam dichter aan; in een klapperboom sloeg een voorbarige koetjitja
-een paar heldere tonen in den nog donkeren nacht; de lampen waren
-uitgegaan, en een klein petroleumnachtlampje lichtte nog slechts
-binnen; achter het gordijn, dat in de diepte der woning de slaapplaats
-en het verblijf der vrouwen afsloot, kwam het gestommel van uitgeslapen
-menschen, die haast willen opstaan.
-
-„Ik ben koud!” zei de mandoer.
-
-„Ja, het is frisch.”
-
-„Als ik zoo koud ben, vrees ik altijd ziek te worden; de nachtlucht is
-zoo ongezond.”
-
-„Ja,” bevestigde Aboe Bakar machinaal.
-
-„Daar neem ik altijd wat obat voor, wil ik je ook wat geven.”
-
-„Is het erg leelijk?”
-
-„In het geheel niet; het smaakt goed.”
-
-De mandoer haalde in den schemerdonker een flesch uit een kastje,
-waarvan hij den sleutel in zijn buikband droeg; hij schonk twee glazen
-vol, loerend erdoor heen tegen het nachtlichtje om niet te morsen; toen
-nam hij er een en goot het in z’n mond. Aboe Bakar had het dadelijk
-geroken: het was cognac.
-
-En begeerig stak hij, zonder een woord te spreken, de hand uit, het
-glas ad fundum ledigend.
-
-„Is het geen goede obat?” vroeg de mandoer.
-
-„Uitstekend,” bevestigde de pas van Mekka teruggekeerde Mohammedaan.
-
-Hij had het goed getroffen; niet alleen bleek zijn compagnon op de
-hoogte van den veehandel te zijn, maar ook eerlijk onder
-geloofsgenooten.
-
-
-
-
-
-
-
-
-ZEVENDE HOOFDSTUK.
-
-EEN BESCHAAFD MOHAMMEDAAN.
-
-
-Naast de woning van Pa Djalil, den mandoer, had Aboe Bakar er een
-gehuurd, ’n heele mooie voor een inlander in de kampong. Hij voelde
-zich nu zeer tevreden en gelukkig in zijn lot; als Europeaan was hij
-een domoor geweest; een good-for-nothing; een, waarmee men niet wist
-wat aan te vangen; een zelfs niet erkend in de boeken;—als inlander was
-hij een gerespecteerd man, een vat vol wijsheid, een welvarend
-handelaar, die goede zaken deed.
-
-En hij was inderdaad geacht bij de inlandsche gemeente, die vooral hoog
-tegen hem opzag, wijl hij altijd zoo kalm en deftig was, nooit
-perkara’s had en streng volgens den koran leefde; maar de Arabieren
-mochten hem niet; de haat tusschen hem en hen was wederkeerig; hij
-imponeerde hen en zij behandelden hem met onderscheiding, maar men
-bleef op een afstand zoo in als buiten den missigit, en Aboe Bakar liet
-er zich openlijk over uit, dat hij hun haat tegen de christenen niet
-deelde, juist omdat hij een goed Mohammedaan was; hij haalde er de
-hoofdstukken en verzen bij aan uit den koran, die het wee! uitspreekt
-over hen, die zich vergrijpen aan de christenen, en slechts aan God de
-uitspraak overlaat tusschen christenen, joden en Mohammedanen op den
-dag der opstanding.
-
-Zoo leefde hij rustig door, zonder haast ooit eenigen omgang met
-Europeanen; met Bram hield hij nu en dan briefwisseling, dàt was het
-eenige. En Bram was nu een big boy geworden, zoo schreef hijzelf; hij
-had een aandeel in een land, en men maakte groote zaken; hij had het
-oude huis der Silvers weer teruggekocht, en voor den grond laten
-gooien; op de plek stond nu een mooie villa; de plaats zelf was door de
-welvaart der planters zeer vooruitgegaan; hij blufte in zijn brieven,
-dat het een aard had, zonder dat Aboe Bakar dit begreep; die las het
-alles steeds met de grootste bewondering en vertelde het Minah, die na
-haar eerste kind geen verderen reproductieven aanleg ontwikkeld had,
-zoodat het dáárbij scheen te zullen blijven.
-
-De oude moeder, nu weer in het kamertje in de bijgebouwen, waar ze
-zooveel jaren had gewoond, wilde niet naar Batavia komen, hoe graag zij
-ook bij den liefsten zoon had gewoond; en op haar erfje stonden
-klapperboomen, die ze zelf had geplant, en ook andere soorten groot en
-schoon, die ze gekend had nietig en klein; dat gold ook heel zwaar.
-
-Nu hun zaken zich na ’n jaar of zes zeer hadden uitgebreid, was Pa
-Djalil geen mandoer gebleven; hij en Aboe Bakar waren voor die zaken
-dringend noodig; zij reisden er vaak voor langs de kust, met prauwen en
-ook wel, als er haast bij was, met stoomers. Dan ging Aboe Bakar meest,
-die om zijn uiterlijk en deftigheid, om zijn fraaien witten tulband in
-lang met gouddraad gestikte kleurrijke overkleeren meer in aanzien was,
-en vormelijker behandeld werd. Dan nam hij een tweede klasse biljet, om
-meer te kunnen gaan waar hij wilde; als er niets was, voegde hij zich
-bij de inlandsche dekpassagiers, gedachtig aan de koraänische belofte,
-dat de nederigen het eeuwige leven beërven; maar als er veel
-Europeesche militairen op het dek waren, en zij vloekten en waren ruw,
-dan kon hij met zijn biljet zich terugtrekken.
-
-Hij had dat juist gedaan, en stond nu midscheeps op het tweede klasse
-dek in zee te kijken, naar het gewriemel en gewoel, het opkomen en
-vervloeien, het dansen en klotsen en schuins opspatten van de groote
-watermassa, door het gele zonlicht in scherpe nuances getint.
-
-Toen hij zich omkeerde, de oogen duizelig van het helle glanzen, week
-een baboe eerbiedig voor hem uit, buigend voor den mooien toean saïd;
-hij knikte goedig, en zijn groote hand uitstekend naar een blond
-kindje, dat bij haar was, vroeg hij:
-
-„Vindt njotje het pleizierig aan boord?”
-
-De meid en het kind keken hem aan met stomme verbazing.
-
-„Hij spreekt Hollandsch,” zei het kind in het maleisch: „Is hij gek?”
-vroeg het met de volkomen oneerbiedigheid voor volwassen oosterlingen,
-eigen aan kindertjes van Europeanen in Indië.
-
-Aboe Bakar schaamde zich, het was hem wezenlijk ontsnapt tegenover dit
-blonde kind; hij had Hollandsch gesproken zonder er verder bij te
-denken; het kind had gelijk; het was heel gek. En nog gekker vond hij
-het, toen een onderofficier, op ’n wipstoel een pijpje rookend, lachend
-tegen een ander de opmerking maakte, dat de „Arabier” het kind in ’t
-Hollandsch aansprak en die jeugdige blonde bataaf zelf niet anders
-kende dan maleisch.
-
-De baboe ging met het kind naar het achterdek, verlegen over de brutale
-vraag; en daar vertelde zij het aan ’t groepje dames, dat handwerkjes
-deed of ’n romannetje las, terwijl de heeren aan de andere zijde hun
-partijtje maakten. Het was mevrouw Slaters, die erbij zat, of haar hart
-werd dichtgeknepen, zoo’n benauwend gevoel kwam over haar. Dat moest
-Adam Silver zijn; dat wist zij ineens zeker. Zij hoorde de beschrijving
-door de meid van het uiterlijk van den toean saïd,—het kon onmogelijk
-iemand anders wezen.
-
-„Laten we hem eens gaan zien,” zei een der dames. En de anderen, die
-zich mee verveelden, allen getrouwde dames, vonden dat ook. Maar de
-vrouw van den majoor Slaters—de gouden kraag was er al!—wilde niet.
-
-„Gut, hoe flauw!” meende een.
-
-„Je bent toch niet bang op hem te verlieven?” vroeg een ander.
-
-En men lachte haar uit, eigenlijk een beetje boos, dat zij ’t
-kinderachtig excursietje niet mee wilde maken. Zij weigerde hardnekkig;
-zij had nu al een gevoel, alsof de idée zijner aanwezigheid op
-hetzelfde schip haar hypnotiseerde; zij wist, of had althans de
-overtuiging, dat als ze hem zag, weer dat vreemde gevoel van strakheid
-en van niet te kunnen denken over haar komen zou.
-
-Een oogenblik hadden de andere dames geaarzeld, maar de lust om haar
-zelfstandigheid te toonen, hield de overhand; lachend en fluisterend
-omdat ze een mooien Arabier gingen zien, die Hollandsch sprak, liepen
-ze de kajuittrap af en naar voren. En ze stootten elkaar aan met de
-ellebogen, wisselend schuinoogende blikken: „Daar staat-ie!”
-
-Toen ze voorbijkwamen richtte Aboe Bakar, die over de reeling leunde,
-zich op, in een beleefdheidshouding om haar te laten voorbijgaan; ze
-keken niet direct naar hem, maar zagen hem toch zoo nauwkeurig als een
-staaltje van een modestof; de jongste, een levendig opgewekt vrouwtje,
-keerde zich ineens tot hem:
-
-„Is het waar, dat u Hollandsch spreekt?”
-
-De anderen stikten haast van den lach; een beetje verlegen, niettemin,
-om wat zij een enorme brutaliteit vonden.
-
-Maar zoo de dames nu een beetje verlegen waren met haar figuur,—Aboe
-Bakar niet; een glimlachje ging over zijn rustig gezicht:
-
-„Ja, mevrouw.”
-
-„Hoe is het mogelijk?”
-
-„Ik heb het geleerd.”
-
-Nu lachten ze allen luid. Wat had zij daar een gekke vraag gedaan, en
-wat gaf hij daar een leuk antwoord op. Nu, die was goed! „Pour savoir
-une chose,” riep een harer onder het lachen.
-
-„Zeker,” zei Aboe Bakar zacht, „il faut l’avoir appris.”
-
-Nu werd het nog gekker; het maakte de dames ernstig; ze wisten nu geen
-van allen wat te zeggen; de jongste keek hem voortdurend strak aan, de
-lippen op elkaar. Welk een schilderij van ’n man!
-
-„U woont zeker in Indië?” vroeg ze.
-
-„Te Batavia. Ik reis voor zaken... als koopman. Mijn naam is Aboe
-Bakar.”
-
-Zij voelden, dat ze daar niet langer konden blijven staan; ze hadden
-ook niet geweten, wat te zeggen. Hij had zich voorgesteld, eenvoudig,
-gewoon, als een man van de wereld, met het sierlijk en beleefd gebaar
-van een beschaafd oosterling; zij knikten en zeiden „Goeden dag,”
-zonder meer; men kon toch tegen zoo’n man geen „meneer” zeggen als
-Europeesche dame!
-
-Haastig liepen ze de trap weer op naar het achterdek, pratend over het
-bijzonder voorval, en mevrouw Slaters aanvallend met den uitroep: „Nou,
-je hebt iets gemist, hoor!”
-
-Het heldenstuk van het „aanspreken” werd verteld; Aboe Bakar werd
-beschreven van top tot teen; en wat hij aan had, en hoe hij eruit zag,
-en wat hij zei.
-
-Nora was het, als had zij erbij gestaan.
-
-Zij was uiterlijk veel veranderd; het Indisch klimaat had haar goed
-gedaan; ze had gevulder vormen gekregen, en dat stond haar
-voortreffelijk; van een gewoon blondinetje om niets van te zeggen, was
-zij geworden wat men een „knappe” vrouw noemt.
-
-Het verhaal der reisgenooten maakte haar stil; zij dacht er haast den
-heelen dag aan, onwillekeurig. Naast haar vrees voor een ontmoeting,
-kwam een geweldige nieuwsgierigheid om hem toch eens te zien, zooals de
-anderen hem hadden beschreven.
-
-
-
-
-
-
-
-
-ACHTSTE HOOFDSTUK.
-
-ONGELUKKIGE FAMILIEBERICHTEN.
-
-
-Het was avond en ’n mooi tropisch nachtgezicht op het onbegrensde
-zeevlak, helder in het maanlicht, vol schemerige effecten van licht en
-wisselend halfdonker; de heeren zaten alweer aan het partijtje, in de
-rookkamer nu; enkelen liepen heen en weer te digereeren op het
-achterdek; de meeste dames waren al naar beneden in de cabines.
-
-Nora was opgebleven.
-
-„Een heerlijke avond, mevrouw,” zei de kapitein haar passeerend.
-
-Zij kreeg een idée.
-
-„Het moet nu prachtig wezen op de brug.”
-
-„Zoudt u eens willen zien?”
-
-„Heel graag,” en tot het slanke jonge vrouwtje, dat Aboe Bakar ’s
-morgens had aangesproken, „ga je ook mee?”
-
-Ze volgden den gezagvoerder, en het was heerlijk, het uitzicht van de
-brug op de groote schitterend geïllumineerde zee; maar na een
-plichtmatige betuiging van het verrassend schoone, effectvolle, gingen
-haar oogen onderzoekend over het voordek. De andere kneep haar stijf in
-den arm: Aboe Bakar zat er, achterover geleund op een bank, denkend aan
-zijn zaken en hoe hij die zou afhandelen op de kust; een strootje
-rookend voor tijdpasseering.
-
-„Daar zit-ie,” fluisterde zij Nora in het oor. „Wat ’n pracht van ’n
-man, hè! Om alles voor te vergeten.”
-
-Maar Nora schudde heftig het hoofd. Foei, neen! Zij voelde niets voor
-hem; niets! Zij hield eerlijk veel van haar eigen man; zij was enkel
-bang; wezenlijk heel bang voor een ontmoeting met dien Adam Silver als
-Mohammedaan en hadji; zij vond hem, wat hij was: een physiek knap man;
-overigens niets, en dat ze zoo ellendig werd, nu ook weer, toen ze hem
-zag, was enkel uit vrees, dat er ooit iets zou uitkomen, van wat
-vroeger was voorgevallen, en dat ze voor Slaters verzwegen had.
-
-Zooals Aboe Bakar het zich in dien mooien maanavond aan boord zat voor
-te stellen, gebeurde het ook; de soort van handel, dien hij dreef, was
-eenvoudig en secuur; zonder veel risico en agitatie; juist zooals bij
-zijn aard paste.
-
-Kalm en welgemoed zou hij dan ook te Priok aan wal zijn gestapt, als
-hem daar niet iets heel zonderlings had gewacht. Het waren Bram, van
-wien hij in den laatsten tijd niets had gehoord, zijn moeder en zijn
-zuster. Van boord af zag hij het troepje op de kade staan, Bram
-magerder en ingebogener van borstkast dan ooit te voren; maar in zijn
-gezicht niets veranderd; njai Peraq wit van haar geworden, maar dikjes
-en vetjes, een Schotschen omslagdoek over het baadje geslagen en een
-groote pajoeng in de hand; de eenoogige zuster met een slecht gemaakte
-japon aan, waaronder de witte rok uitkwam en waarvan het split open
-stond, en met een allergekst zwart stroohoedje op met ’n lange heen en
-weer waaiende enkele veer.
-
-In stomme verbazing stond Aboe Bakar het troepje te beschouwen, zonder
-leed of vreugde; met enkel de vraag in het hoofd: wat in Mohammeds naam
-komen die doen?
-
-Maar hij was heel hartelijk, al bracht zijn positie zekere
-vormelijkheid mee; zijn moeder kuste hem eerbiedig de vingertoppen; de
-broer en zuster schudden hem de hand. En op zijn vragenden blik,
-antwoordde Bram:
-
-„Ja, kerel, ’t is een bedonderde perkara.”
-
-„Is er iets gebeurd?”
-
-„Of er iets gebeurd is? Ik ben blut, man; totaal geflaconneerd,”—en
-zich over den knokkigen handrug blazend: „pfft! zóó kaal ben ik!”
-
-„Ik dacht, dat het je goed ging.”
-
-„Dat ging het ook, maar we hebben te veel hooi op onze vork genomen.”
-
-Aboe Bakar, nog een en al verbazing, haalde de schouders op.
-
-„Ik begrijp het niet.”
-
-„Van de koffie; je weet toch wel van dat onverwachte kelderen van de
-koffie?”
-
-„Neen,” hij moest erkennen, dat hij daarvan onkundig was, hij begreep
-de uitdrukking niet eens.
-
-„Ik handel in vee,” zei hij.
-
-„Enfin, we hadden breed opgezet, en ineens: bom! daar lag de boel. Tot
-overmaat van ramp waren we borg voor achttien mille en werden
-aangesproken.”
-
-„Maar het geld van moeder?”
-
-„De heele rataplan, zeg ik je! Wij zaten er in met alles, wat we
-hadden: ik, de oude vrouw en—met z’n duim naar de zuster wijzende—zij
-ook.”
-
-„En nu?”
-
-„Ja, zie je, in het landelijke gaat het niet meer; ik kan nu niet meer
-opzienertje gaan spelen.... als je zelf baas bent geweest.... Ik zal
-zien, dat ik hier een baantje vind.”
-
-„Wie is hij?” vroeg Aboe Bakar, doelend op een kleinen indo, die achter
-hen aan liep, blijkbaar eenigszins met z’n figuur verlegen.
-
-„O! da’s waar ook; dat is onze zwager Boudrin de Chatonville. Zeg,
-Josep, kom eens naar voren. Onze broer Ad....”
-
-„Aboe Bakar,” viel de dus voorgestelde snel in de rede; en toen
-zachtjes tegen Bram: „Heet hij werkelijk zoo?”
-
-„Of hij Boudrin de Chatonville heet? Neen maar, dàt zal waar zijn. Hij
-is van adellijke afkomst.”
-
-Aboe Bakar vond, dat zijn zoo bij verrassing ontdekte zwager er niet
-naar uitzag.
-
-„Jullie hebt me niet eens kennis gegeven van haar huwelijk,” zei hij
-verwijtend.
-
-„Och, zie je, zóó ver is het om je de waarheid te zeggen nog niet; dat
-zullen we hier wel in orde maken.”
-
-„Zijn ze dan niet....”
-
-„Niet voor de wet. Ze scharrelden zoo wat samen, weet je, en als je
-goed kijkt dan kan je dat ook wel zien. Nou, ik heb gedacht dat ’t maar
-het beste was hem mee te nemen en ze dan hier te laten trouwen.”
-
-„Wat doet hij?”
-
-„Eigenlijk niets; hij zoekt een betrekking, hij verkeert in ’t zelfde
-geval als ik: aardig geld gehad, maar alles weg.”
-
-Ze waren opgewandeld tot het station. Bram en Aboe Bakar voorop; de
-anderen in een ganzenrijtje erachter aan; ze togen in een derde klasse
-waggon en onder het rijden hoorde Aboe Bakar meer bijzonderheden over
-het „ongeluk,” dat zijn familie had getroffen; de jongste broer had
-niet mee gewild naar Batavia, maar was weer gaan werken als
-opzienertje; die was, zei Bram, heelemaal verwilderd; net ’n
-boschmensch.
-
-En bij het aanhooren dier bijzonderheden, die hem geen belangstelling
-inboezemden, dacht Aboe Bakar na over hetgeen hem te doen stond.
-
-„Ga jij nu met haar en dien Chatonville naar een logement...”
-
-„Wel, neen, wij logeeren bij kennissen van hem, daar ergens achter
-Molenvliet; als ik geweten had waar jij woonde...”
-
-„Hier in de stad in de kampong. Ik heb nu zaken en wou enkel de oude
-vrouw mee naar mijn huis nemen. Natuurlijk zal ik jullie helpen;
-daarvoor behoef je niet bang te zijn...”
-
-„Dat ben ik ook niet,” zei Bram.
-
-„Goed, schrijf me dan je adres op; ik kom van avond bij je. Heb je nu
-iets noodig?”
-
-„Neen, zóó is het niet, dat ik geen cent in mijn zak heb. Maar meer dan
-’n paar honderd pop, alles samen genomen, zit er niet aan.”
-
-Met zijn moeder reed Aboe Bakar naar zijn woning.
-
-„Ik heb zonde gedaan voor God,” zeide ze onder het rijden, „ik had het
-geld moeten bewaren voor u, het hem niet moeten afstaan; ik meende, dat
-hij in die zaken pinter was.”
-
-Maar Aboe Bakar was het niet met haar eens:
-
-„Het is heel goed zoo, moeder; het was het geld van... den ouden heer
-Silver; ’t was dus dat van Bram ook.”
-
-„Ik had het verdiend.”
-
-„God vernietigt den woeker en vermenigvuldigt met woeker den prijs der
-aalmoezen.”
-
-Daar zweeg njai Peraq op; en een oogenblik reden ze stil voort, in het
-op de slappe veeren slingerende karretje, tot zij weer zei:
-
-„Het is zonde van het geld, waarvoor ik zooveel jaren heb gewerkt.”
-
-„Ik had het toch niet mogen aannemen,” troostte haar Aboe Bakar met
-islamitische onverbiddelijkheid. „De koran zegt, dat er geen zegen is
-bij het geld van den woeker; ik had het uwe niet willen hebben in mijn
-zaken; zij zouden er door vernietigd zijn, gelijk die van Bram en de
-uwe zelf.”
-
-Met al haar eerbied voor den in haar oogen zoo heiligen en geleerden
-zoon, vond njai Peraq het niets prettig dus de les te worden gelezen,
-en dat nog wel nu zij haar geld kwijt was; daarom zei ze in het geheel
-niets meer, ook niet toen het karretje op een hobbeligen smallen
-kampongweg stilhield, en Aboe Bakar haar eruit hielp.
-
-
-
-
-
-
-
-
-NEGENDE HOOFDSTUK.
-
-SCHOONMOEDER EN SCHOONDOCHTER.
-
-
-Njai Peraq liep regelrecht naar achter, de scheidinggordijn wegslaande,
-en daar stond ze tegenover Minah, die ervan schrikte. Het was geen
-aangename ontmoeting. Bij Minah streden de vrees voor de schoonmoeder
-en de zucht zich in haar eigen huis niet de wet te laten stellen om de
-overhand; njai Peraq was woedend. Aboe Bakar, die de bekende trommel
-zijner moeder in de voorgalerij had laten zetten, ging daar zitten op
-een wipstoel naast het tafeltje in het midden. De eerste plicht der
-gastvrijheid werd stil vervuld, de moeder ging op de „eeremat” zitten,
-dronk een kop koffie en at met de vingers wat rijst uit een pisangblad.
-Minah rammelde in het maleisch over de buurt-perkaras; maar toen njai
-Peraq, die niets gezegd had, met eten en drinken klaar was, sloeg zij
-van haar kaïn de korrels rijst, die dadelijk door een grooten haan met
-harde tikken van den houten vloer werden opgepikt, zette haar bril op
-en zei langzaam:
-
-„Het is een vuile boel in het huis van mijn zoon.”
-
-Daar had je ’t al, dacht Minah, en zich tot verweer gereed makende.
-
-„Wij zijn tevreden.”
-
-„Een man let daar niet op, hij ziet het niet, hij gewent eraan, een
-vuile vrouw maakt een vuilen man.”
-
-„Het is hier niet vuiler dan elders.”
-
-„Bij mij aan huis was het zoo niet, bij den mantri, uw vader, ook
-niet.”
-
-En toen Minah, inwendig kokend van woede, zweeg, ging de oude voort.
-
-„Wat doe je den heelen dag? Moet ik het nog vragen? Je doet niets; als
-een lui beest lig je daar tusschen vuile bantals, die nooit gelucht
-worden. Je moest de vrouw zijn van een koeli, dan zou die je slaan met
-de rotan.”
-
-„Ik behoef immers niets te doen! Aboe Bakar is rijk, ik kan alles laten
-doen als ik het wil.”
-
-„Maar je bent zelfs te lui om te laten werken. Wat ben je? Ik heb je
-opgeraapt van den weg; je vader stond te krakal als een kettingganger,
-wanneer ik hem niet geholpen had. Goed, ik zou je danken met mijn hart,
-als ik zag, dat je een goeje vrouw voor mijn zoon was. Je bent vuil en
-lui. En je hebt maar één kind.”
-
-„Het is mijn schuld niet.”
-
-„Traperdoelie, het is niet zooals het behoort. Ik had gedacht hier te
-komen in een nette woning, met een goede flinke vrouw; ik kom in een
-varkenshok met een slechte zeug.”
-
-Dàt was te veel voor Minah; zij verschoot van grijs in zwart en
-omgekeerd in het bruin der huid.
-
-„Het is zijn schuld.”
-
-„Het is nooit de schuld van den man.”
-
-„Het is goed praten, als je van een ouden leelijken Europeaan de njai
-geweest ben, en grapjes had met Arabieren; dan kan men dat van zoo’n
-kerel verdragen. Ik ben een fatsoenlijke getrouwde vrouw, en ik kan me
-niet zóó laten behandelen; ik hield van hem en hij behandelt me als een
-hondenkind.”
-
-Gelukkig schoof Aboe Bakar de gordijn op zij en kwam binnen; hij had
-geluisterd, en vreezend dat njai Peraq handtastelijk zou worden—wat zij
-al was—trad hij tusschenbeiden.
-
-„Wat wil je zeggen?” vroeg hij Minah, die met een boozen trek om den
-mond en de oogen neergeslagen tegen den wand stond.
-
-„Ik wil hebben, dat je antwoordt,” herhaalde hij.
-
-En toen ze nog altijd zweeg:
-
-„Voor de derde maal: zal je antwoorden?”
-
-Het was de eerste keer in zijn leven, dat hij de hand uitstak naar een
-vrouw, maar hij moest het doen; moest hij, levend naar den koran, de
-ongehoorzame vrouw niet slaan?
-
-Daarom liet hij zijn zware vuist een paar malen neerkomen op haar
-schouders, greep haar in de kondé en slingerde haar door een achterdeur
-het binnenplaatsje op, waar ze neerviel bij den put, een paar gendies
-brekend bij het vallen.
-
-Wat had hij daar een berouw van!
-
-Minah zette een keel op, die de heele kampong deed uitloopen.
-
-Verschrikt stapte Aboe Bakar naar voren en ging met ’n kleur van
-schaamte weer naast het tafeltje zitten. Wat was zij toch een brutaal
-beest!
-
-Het kamponghoofd kwam zijn erfje op, met een vriendelijk gezicht,
-plichtshalve.
-
-„Ada apa, toean saïd.”
-
-Hij haalde de breede schouders op, reikte den inlander de vingertoppen,
-en zei lachend:
-
-„Ah, gila behasa; trada ada apa apa.”
-
-Njai Peraq had het zóó niet bedoeld; zij had nooit slaag gehad van John
-Silver op die manier; nu en dan had hij in een stadium van erge
-opgewondenheid, zich verstout haar met zijn magere knokkels op het
-dikke vleesch der bovenarmen te stompen, maar zoo’n pak was haar te
-erg; zij zou het ook niet hebben verdragen.
-
-Zij trachtte nu Minah te troosten, die vastbesloten scheen te blijven
-doorjammeren bij den put.
-
-„Slaat hij wel meer?” vroeg ze.
-
-„Het is de eerste maal; ik dacht wel dat het komen zou; hij zal me nu
-wel meer slaan; hij heeft maar een voorwendsel gezocht; ik begrijp het
-wel; maar ik wil niet; het zal niet gebeuren; hij mag me dood slaan;
-laat hij mij maar dood slaan, dat kan me niet schelen; hij heeft me
-geslagen; hij zal me nu altijd slaan.”
-
-Zoo brulde zij voort, den arm opgestoken tegen de bamboezen heining,
-het hoofd heen en weer rollend over den arm.
-
-En toen ze eindelijk bedaard was, kwam het hooge woord eruit:
-
-„Hij wil er nog een vrouw bijnemen.”
-
-Dat keurde njai Peraq af, maar zij wilde toch haar zoon verdedigen, en
-met een schijn van onverschilligheid zei ze:
-
-„Wat zou het?”
-
-Minah keek haar strak in het gezicht.
-
-„Ik zou u wel eens hebben willen zien, als....”
-
-Maar dat liet geen vergelijking toe.
-
-„Meneer Silver was een Europeaan en ik was niet met hem getrouwd
-volgens de adat; als hij mij had willen wegzenden, zou hij dat gedaan
-hebben; als hij een ander had genomen, zou ik zijn huis hebben
-verlaten. Hoe heb ik zijn huishouding bestuurd? Hoe heb ik hem geholpen
-met alles? Had hij niet drie zonen....”
-
-Hier lachte Minah schamper.
-
-„Iedereen zei, dat hij er maar twee had.”
-
-„De menschen zijn kwaadsprekers en jij praat hen na,” zei njai Peraq
-kalm.
-
-„Waarom kon Aboe Bakar dan geen Europeaan blijven?”
-
-Een oogenblik dacht de oude na; dan zei ze onverstoorbaar kalm:
-
-„Toewan Allah heeft het zoo gewild; hij heeft Silver doen vergeten, dat
-kind te laten opschrijven in het boek der blanda’s; het is een wonder.”
-
-Minah trok de wenkbrauwen op, diep en hoorbaar ademhalend door den
-neus; nu, vond ze, dàt wonder, dáár was een luchtje aan!
-
-„Hoe het ook zij, het zal niet gebeuren,” herhaalde ze, toen
-terugkomend op de hoofdzaak.
-
-„Heeft hij erover gesproken?”
-
-„Hij is begonnen met praatjes; het werk in huis was me te zwaar.”
-
-„Daar heeft hij gelijk aan; dat kan men dadelijk merken.”
-
-„De zorg voor onzen zoon Amat eischte meer van mij.”
-
-„Dat is ook waar; ik heb den jongen daar straks op het voorerf gezien;
-hij liep haast naakt en speelde in de goot; het is een schande.”
-
-„Ik moest meer rust nemen en iemand in huis hebben, jonger en sterker
-om mij te helpen.”
-
-„Astage!” riep njai Peraq uit, „wat ben je voor een schepsel! Dat alles
-heeft hij je gezegd, en in plaats van nu je best te gaan doen; te
-zorgen voor de huishouding en je kind, ben je dezelfde luie slons
-gebleven, die je geworden waart. En je durft me zeggen, dat het niet
-zal gebeuren; dat hij geen tweede vrouw mag nemen, terwijl jij niet
-meer deugt en niet eens wilt deugen. Wil ik je iets zeggen: mijn zoon
-is veel te goed voor je.”
-
-Het kijven begon nu opnieuw tot ergernis van Aboe Bakar, die naar
-achter moest komen om stilte te gebieden.
-
-Van zijn idée om zijn moeder bij zich te houden, zag hij nu af; dàt zou
-geen leven zijn; die twee zouden elken dag standjes hebben; daar moest
-hij iets anders op vinden.
-
-
-
-
-
-
-
-
-TIENDE HOOFDSTUK.
-
-EEN TROUWELOOS MOHAMMEDAAN.
-
-
-’s Avonds bij Pa Djalil, zijn compagnon, vertelde Aboe Bakar wat er
-gebeurd was; zij zaten op een bamboezen bank onder een mangaboom, in
-den donkeren avond op het kleine erfje; armoedig en eentonig schemerden
-hier en daar kleine petroleumlichtjes door de paggers en het groen; in
-de verte op den grooten weg ratelden langzaam aankomende karren; een
-enkele maal klonk ’t hoog geluid van een, zijn warong langs den weg
-pikoelenden Chinees; maar anders was het stil.
-
-„Ik ben het verplicht,” zei Aboe Bakar.
-
-„Zeker; men moet zijn ouders helpen en zijn broers en zijn zusters.”
-
-„Maar het zal veel geld kosten.”
-
-„Wat gebeuren moet, dat moet gebeuren,” zei de oude Djalil. „Ook kan je
-het doen. Als je het niet deedt, zou het een vloek zijn op onzen
-handel.”
-
-Geen oogenblik had Aboe Bakar er aan gedacht zijn noodlijdende familie
-niet te helpen; hij had er alleen behoefte aan het goedgekeurd te
-hooren door een ander. En nu begon hij langzaam zijn plannen te
-bespreken, tot de oude het als naar gewoonte ’s avonds laat te koud
-kreeg, en zij samen obat namen. Wel verweet zich Aboe Bakar soms, dat
-hij daar verkeerd aan deed, maar goed beschouwd vond hij de zonde tegen
-den koran zoo groot niet; en nu hij eraan gewoon was ’s avonds zijn
-glas cognac te drinken, kon hij het niet meer laten.
-
-Zooals hij het met Pa Djalil had vastgesteld, voerde hij het ook uit.
-Hij betaalde de onkosten van het huwelijk zijner zuster, gaf haar en
-Bram elk een maandelijksche toelage en een extra aan zijn moeder, die
-weer bij Bram haar intrek nam. En toen dat alles geschikt was en
-geregeld, volgde de eene maand na de andere, zóó, dat het was of er
-voor hun veehandel een gouden tijd aanbrak; alles liep even gelukkig
-af; alles gaf beter winsten dan ooit, en bij Aboe Bakar stond het vast,
-dat dit door hoogere macht zoo in zijn voordeel was geordend.
-
-Aboe Bakar kreeg zoo’n surplus van geld, dat hij er geen raad mee wist.
-
-„Waarom leen-je het niet uit, zooals ik?” had al meer dan eens Pa
-Djalil gevraagd.
-
-Maar dan schudde hij het hoofd, onverzettelijk.
-
-„Het is in strijd met den koran, die verbiedt het leenen tegen rente op
-straf van Gods toorn.”
-
-„Een mensch kan te veel uit de heilige boeken leeren,” had dan Pa
-Djalil met een leuk lachje opgemerkt.
-
-„Nooit,” pleitte Aboe Bakar. „Ik ben geen heilig man, maar ik zou voor
-alles ter wereld niet handelen tegen het boek in zoo iets belangrijks.”
-
-„Allah is groot,” zuchtte Pa Djalil met zachte ironie in zijn stem.
-„Mijn vader was een braaf man; hij deed het ook.”
-
-Nu wist Aboe Bakar, dat, als een maleier zóó redeneert, geen
-voorschrift uit den koran hem van zijn stuk brengt.
-
-Hij zweeg erop, en ten slotte, bij wijze van advies, eindigde Pa Djalil
-met te zeggen:
-
-„Koop dan huizen voor je geld.”
-
-Hij was daar wat lui voor; bovendien moest hij dan in het publiek
-komen, ook het Europeesche, op het vendukantoor en bij het kadaster;
-dat deed hij liefst zoo zelden mogelijk. Doch ten slotte werd het al te
-dwaas; zijn groote kist raakte vol geld, meest zware rijksdaalders; het
-was een mooi gezicht, maar het kon zóó niet blijven; hij dorst haast
-niet meer uit te gaan, uit vrees bij zijn afwezigheid bestolen te
-worden.
-
-Hij kocht een huis op een mooien stand, en hij liep op den langen
-cementvloer der voorgalerij met het pleizierig gevoel, dat hij hier
-baas en meester was; dan in de kamers met de hooge muren, beneden
-geteerd met rouwranden boven het doffe rood der vloersteenen; door de
-open vensters weerglom het licht van het pas geverfd grijs der
-zoldering; hij liep het door ’t leeg staan slecht onderhouden, dicht
-begroeide erf op, waar van de bijgebouwen heele stukken kalk waren
-afgevallen, door de open plekken den baksteen toonend van een rood als
-oude niet geheelde wonden. Nu ja, dàt zou men alles in orde maken,
-dacht hij, weer binnengaande; dat kwam terecht; en hij gaf maar
-dadelijk last aan een ouden inlander, die dag en nacht het leege huis
-bewaakte, met als eenig meubilair een baleh-baleh in een der
-vertrekken, en de man, diep gebogen voor den rijken deftigen toean
-saïd, den eigenaar, sloop dadelijk weg om een toekang batoe te halen,
-maar stond voor het huis verwonderd stil, toen een deelemankar het erf
-opreed.
-
-„Kom eens hier,” riep een heldere vrouwenstem tegen den bewaker. „Is
-het te huur?”
-
-„Belon priksa,” antwoordde hij ontwijkend, en met den duim over z’n
-schouder naar achter wijzend: „De eigenaar is er.”
-
-De man ging zijn boodschap doen; de dame, met een sprongetje uit haar
-klein rijtuig, liep de paar treden van het huis op, keek eens rond in
-de voorgalerij, ging dan vlug naar binnen en stond er tegenover Aboe
-Bakar, die had hooren rijden op het erf, en ook eens kijken kwam.
-
-„Allemachtig!” riep zij verwonderd en half verschrikt uit, een kleur
-krijgend als een kers. „U bent dezelfde, die... de Arabier van boord!”
-
-Hij knikte kalmpjes glimlachend, haar vlak in de oogen kijkend.
-
-„...Die Hollandsch spreekt. Ja, mevrouw.”
-
-„Gut, dat is al heel toevallig.”
-
-„Bergen en dalen ontmoeten elkaar niet, de menschen wel.”
-
-„U kent onze spreekwoorden ook al!” riep ze lachend. „Nu, dat is mooi
-hoor! Is het uw huis?”
-
-En ze keek weer naar hem net als zij gedaan had aan boord, toen ze
-tegen mevrouw Slaters zeide, dat hij een man was „om alles voor te
-vergeten.”
-
-„Ik heb het pas gekocht.”
-
-„Mag ik het zien? Ik zoek een huis.”
-
-Toen de inlander terugkwam met den toekang batoe, vond hij de voordeur
-gesloten; zacht sloop hij naar achter, maar daar was ’t zelfde. En de
-deelemankar wachtte nog...
-
-„Kang,” zei hij zachtkens tegen den ouden metselaar, dien hij had
-meegebracht, „we moeten nog wat wachten op den toean saïd; ga maar mee
-naar den warong, dan kunnen we een strootje rooken.”
-
-Ze kwamen eerst terug toen de deeleman wegreed; verstrooid gaf de toean
-saïd zijn orders; hij dacht niet meer aan zijn nieuwe positie van
-huiseigenaar; hij was verstrooid en uit zijn humeur; hij had zich laten
-meesleepen door dien ouden Europeaan, die in hem was gebleven uit den
-offertijd aan „wijntje en Trijntje” in een groote westersche stad door
-een bemiddeld jongmensch.
-
-Was dat handelen als een braaf volgeling van den grooten profeet! Hij,
-die zooveel ophad met den koran,—hij dronk dagelijks den drank, welke
-een gruwel was door satan uitgevonden, en hij had de honderd
-zweepslagen op het overspel verdiend....!
-
-Aboe Bakar stapte haastig den eindeloozen Molenvliet langs; de zon
-brandde op zijn lang rood overkleed; het stof opgeworpen door de
-voertuigen, voortgezweept door den heeten wind, dwarrelde om zijn
-grooten sneeuwwitten tulband; voerders van leege karretjes riepen hem
-aan,—hij lette op niets, zóó bezig was hij met zichzelven, zóó beklemd
-door het gevoel, dat hij een slecht Mohammedaan was; dat hij dus
-handelend nooit het beloofde Paradijs zou beërven, waar de maagden met
-groote zwarte oogen en met zwellenden boezem bestemd zijn voor de
-gelukzaligen, voor de geloovigen zonder smet! En als hij daartusschen
-door dacht aan het wezenlijk avontuur van zooeven, dan zonk het
-toekomst-Paradijs met de zwartoogige maagden ineens weer in het niet.
-
-Een oogenblik stond hij stil, en wischte zich het gelaat af; maakte
-zijn handen nat aan een artesischen put, bevochtigde zijn vermoeide
-oogen, en steeg zuchtend in een dos-à-dos, die met hem wegsnelde naar
-zijn kampong.
-
-
-
-
-
-
-
-
-ELFDE HOOFDSTUK.
-
-HOE ZAL IK STERK ZIJN?
-
-
-Het was of hij dien dag geen rust zou hebben van de vrouwen. Toen hij
-uitgestapt was en betaald had voor het weggetje door zijn kampong, en
-nog altijd over zijn eigen zonden dacht, kwamen een man en een meisje,
-een kind nog haast, hem op ’t smalle pad tegemoet; de man stil
-mompelend, het meisje, dat huilend zich verzette, voortduwend.
-
-„Toean,” riep zij, „help mij! Hij wil mij verkoopen...”
-
-De inlander, verlegen en woedend, sloeg haar met de vlakke hand ruw op
-den mond.
-
-„Zij is mijn dochter en zij is ondeugend.”
-
-Aboe Bakar gaf hem een gevoeligen tik op de hand met den beenen knop
-van zijn wandelstok.
-
-„Hij wil mij verkoopen,” riep het meisje weer, nu dapper door den
-bijstand; „hij wil mij verkoopen aan een Chinees.”
-
-Zwijgend, de oogen neergeslagen, bang voor den invloedrijken hadji, zoo
-groot, zoo sterk en zoo rijk, stond de inlander zijn hand te wrijven,
-zich dicht in de groene levende pagger dringend.
-
-„Diam!” gelastte Aboe Bakar het meisje, dat niet zoo mocht spreken
-tegen haar vader. „Is het waar?” vroeg hij dezen.
-
-In een nu loskomenden woordenstroom, verdronk de man de gedachte; hij
-had zoo’n roegi gehad met dit en met dat; hij kon zijn belasting niet
-betalen en hij had geen goed om te beleenen; dus zou hij in de
-gevangenis komen. Wat hij deed, hadden al zoovelen gedaan en mocht hij
-doen...
-
-„Je moogt het niet!”
-
-„Nu dan, het is toch adat.”
-
-„Toean,” smeekte het meisje zacht. „Help mij! Ik wil niet bij een
-Chinees; ik wil bij een orang selam, niet bij een vuilen kafir.”
-
-Hij glimlachte tegen haar; zooals ze daar stond, zag ze er wel aardig
-uit, en haar gezicht zei zoo duidelijk als woorden het slechts konden
-doen, dat ze met veel genoegen zich verkocht zou zien aan den mooien
-toean saïd.
-
-„Volg me,” gelastte hij den inlander; en zoo gingen ze verder, achter
-elkaar. In zijn woning sprak hij erover; zij werden het eens wat den
-prijs aangaat, terwijl het meisje op den dorpel zat, blij, dat ze niet
-naar den Chinees behoefde; kalm, nu, afwachtend wat volgen zou, toen
-haar vader heenging, diep boog voor den toean saïd wiens hand hij aan
-z’n lippen bracht, zonder haar met een groet of een blik te
-verwaardigen.
-
-Aboe Bakar wenkte haar naar zich toe en zij volgde hem naar achter.
-Minah schrok ervan. Daar zou je het hebben!
-
-„Ik heb dit kind van haar vader gekocht,” zei hij zacht, poseerend, met
-groote waardigheid. „Haar vader wilde haar verkoopen aan een
-ongeloovige.”
-
-En toen Minah niets zei, maar met booze oogen naar het slachtoffer zag,
-dat bij haar neerhurkte en haar hand kuste, ging Aboe Bakar voort met
-de zalving van een volleerd penghoeloe:
-
-„Zij kan u dienen, tot een goed Mohammedaan haar als vrouw verlangt,
-behandel haar goed en het zal ons voordeel aanbrengen.”
-
-Het was Minah een pak van het hart; zij zag op naar haar man met groote
-verwonderde oogen. Ook het meisje begreep er niets van, zij keek in
-stomme verbazing door een gordijnkier den grooten breeden man na, die
-zooveel licht wegnam in het gangetje, dat hij langzaam doorstapte.
-
-Het viel haar bitter tegen! Had die zooveel geld aan haar vader
-betaald, om het genoegen haar cadeau te doen aan zijn vrouw, die veel
-goedkooper een beter meisje als baboe krijgen kon?
-
-Minah, die het evenmin begreep, wantrouwde de zaak. Wat kon het zijn?
-Zij wist, dat hij geen voorwendsels zou zoeken, en niet een meisje als
-bediende zou binnensmokkelen, dat hij van plan was tot zijn vrouw te
-maken. Neen, dan zou hij komen met groote deftigheid in houding en
-gebaar; zijn zware hand zou hij dan leggen op haar schouder en haar
-zeggen: dit is mijn tweede vrouw; wees goed voor haar of gij zult mij
-zijn als de rug mijner moeder.
-
-Habis perkara.
-
-Zij hoorde het meisje uit, maar dat kon niet anders dan gewoon
-vertellen wat er gebeurd was. Het maakte beiden niet wijzer.
-
-Zij zagen door een venstertje Aboe Bakar buiten achter den hoogen
-pagger gaan en hoorden hem baden aan den put; Minah luisterde
-aandachtig; de wijze, waarop hij blijkbaar zich baadde, beviel haar
-niet; zij hoorde hem er den naam van Allah bij aanroepen, en alles
-driemaal.... Wat was er dan toch gebeurd?
-
-Aboe Bakar daarentegen voelde zich zoo plezierig als was er niets
-onbehoorlijks voorgevallen. Hij had berouw gevoeld over zijn daden, en
-door een Mohammedaansche vrouw van de ongeloovigen af te houden met
-opoffering van geld, had hij een goed werk gedaan, waarvoor God zijn
-slechte daden ook in goede zou veranderen.
-
-Doch hoe niet meer te zondigen? O, hij was nu op ’t moment heel sterk.
-Hoe echter zou het zijn, als hij weer eens samen was met dat opgewonden
-gekkinnetje, dat zoo verliefd op hem was, en zijn huis had gehuurd?
-
-Hoe, als hij bij Pa Djalil zat en die nam obat tegen de avondlucht?
-
-Wat moest hij doen om daar af te komen?
-
-Zijn compagnon maakte het hem niet moeilijk.
-
-Een beetje geraakt over de koranwijsheid van Aboe Bakar, nam Pa Djalil,
-toen ze ’s avonds weer hadden gepraat over hun zaken, stil zijn obat
-alleen, en presenteerde hem niets. Hij rook den lekkeren cognacgeur en
-watertandde ervan; hij zag den ouden langzaam het glas ledigen, en zich
-onder ’t baadje over den buik strijken, hij hoorde hem zacht smakken
-met een klein gesteun van genot.
-
-En Aboe Bakar zuchtte diep, met innig verlangen; en hij vond het veel
-moeilijker over een aangewende kleinigheid heen te komen in het leven,
-dan op een gegeven moment een groot besluit te nemen.
-
-
-
-
-
-
-
-
-TWAALFDE HOOFDSTUK.
-
-ZONDERLINGE ONTMOETING.
-
-
-De eenige malen, dat de Verlande’s iets hoorden van hun vroegeren
-pleegzoon, was uit de brieven van Nora, die nu en dan schreef. Eerst
-was het een brief vol jeremiaden. Met haar komen in Indië, was alle
-vroegere Hollandsche misère weg; vergeten waren de jaren van verdriet
-en teleurstelling over haar langdurig jongedochterschap, dat zich al
-begon te teekenen op haar lief gezichtje in fijne, scherpe trekjes, die
-er nu door het huwelijk voor vele jaren van weggevaagd waren; vergeten
-was de deftige en daarom dubbel pijnlijke beperktheid van middelen in
-het ouderlijk huis; vergeten waren ook de bitse en verdrietige
-humeur-scènes tusschen de met den oudevrijsterstaat bedreigde zusters;
-vergeten waren narigheden en bekrompenheden, waaruit het huwelijk met
-een hoogst fashionable man, die een goede toekomst had, haar letterlijk
-had gered.
-
-Het maakte Verlande, die met den leeftijd ’n beetje knorrig begon te
-worden, woedend. De brieven van Nora gaven den indruk, alsof zij een
-paradijs had verlaten, om in de hel te komen, en de doorloopende
-gedachte was: wat is dat Indië een akelig land!
-
-Terwijl haar middelen haar nimmer veroorloofd hadden een druk gebruik
-te maken in Den Haag van opera’s en concerten, klaagde zij nu steen en
-been, dat men zoo weinig kunstgenot kon smaken te Batavia; terwijl zij
-in Holland haar ouders een nieuwe japon als het ware van het hart moest
-scheuren, en den hemel danken mocht, als ze kreeg wat men wilde
-geven,—vond zij het „zoo onaangenaam,” dat men in de toko’s te Batavia
-nooit precies kon krijgen, wat men wilde.
-
-Het was in die periode, dat zij ook schreef over haar eerste ontmoeting
-met den gewezen Adam Silver; iets, waaraan de Verlande’s niet hadden
-geloofd, denkende dat zij zich in het uiterlijk had vergist.
-
-Later kon Verlande meer vrede hebben met Nora’s geschrijf; ze kreeg,
-door het gewoon meeleven in Indië, meer kennis van wat haar omringde;
-daarmee kwam vanzelf de belangstelling; juistere schatting en, in menig
-opzicht, waardeering, volgden.
-
-„Ze wordt ’n boel genietbaarder,” meende Verlande.
-
-„Het is ’n gewone geschiedenis,” meende zijn vrouw.
-
-„Toch niet....”
-
-„Zeker, de mijne ook. Je hebt mijn brieven uit dien tijd naar Holland
-niet gelezen.”
-
-Eindelijk, na jaren, kwam Nora weer op Adam Silver terug, met het
-verhaal van de stoomboot. Zij was nu zeer ongerust en moest en zou ten
-slotte met hem spreken, want zij was soms in doodelijken angst, dat
-haar man er iets van vernemen zou.
-
-Doch de Verlande’s trachtten haar gerust te stellen. Hoe kon zij zich
-nu nog muizenissen in het hoofd halen om die oude, onschuldige tjerita,
-schreven ze. Die moest ze vergeten, negeeren, beschouwen als nooit
-gebeurd.
-
-En Nora deed er haar uiterste best voor, maar het was er zoo ingeroest,
-dat ze toch altijd schrikte als ze een rijzigen Arabier zag of een
-hadji, en het was haar op een goeden dag of ze verstijfde van het hoofd
-tot de voeten, toen Aboe Bakar haar erf opkwam, in zijn kleurig gewaad,
-groot en breed tusschen het bontgroen der rijen crotons door.
-
-De Slaters woonden in een huurhuis, wijl er van gouvernementswege geen
-hoofdofficierswoning open was; ze hadden er niet op gelet, dat het huis
-ten publieken verkoop was geannonceerd. En Aboe Bakar, die het geld,
-dat hij overhield, nu voortdurend in huizen bleef beleggen, had ook
-niet geweten wie de huurders waren. Hij had het huis gekocht, eenvoudig
-op de omschrijving en het advies van een inlandsch beambte bij ’t
-kadaster, en nu kwam hij zich eenvoudig als de nieuwe eigenaar
-aanmelden bij den huurder.
-
-Het trof hem zeer; ook dat ze zoo knap was geworden in haar huwelijk;
-maar hij had zich heel gauw vermand en groette haar als een vreemde, en
-sprak haar aan in het maleisch:
-
-„Ik vraag verschooning, dat ik u kom lastig vallen, mevrouw. Ik kom
-alleen u zeggen, dat ik dit huis heb gekocht.”
-
-Zij keek hem aan, verwezen; en toen ze niet antwoordde, ging hij door
-in ’t maleisch:
-
-„Het is niet, dat u moet verhuizen, volstrekt niet; u kunt blijven
-wonen zoolang u wilt; het is enkel als er iets is over reparatie of
-zoo....”
-
-Dat was dan geworden van dien netten jongen, dien ze in haar
-meisjesjaren had liefgehad; dàt was dan de naar de laatste mode
-gekleede mooie jeugdige oosterling, dien ze gekend had in Den Haag! Zij
-had de niet beredeneerde maar traditioneele minachting van den
-Hollander in Indië voor al wat hadji is. En zoo stond hij daar nu
-tegenover haar, maleisch sprekend; bescheiden, als een mindere; den
-trek van onderworpenheid, die bij den oosterling tot de beleefdheid
-behoort, op den fraaien mannenkop. Een groot gevoel van compassie kwam
-over haar; het deed haar aan; ze moest opstaan en naar binnen gaan om
-niet te laten zien, dat van tranen haar de oogen vol schoten.
-
-Aboe Bakar zag het natuurlijk wel, maar begreep er niets van. In dien
-gedachtengang had hij zich niet kunnen verplaatsen; dàt was hem nu zoo
-vreemd. En hij had toch niets verkeerds gedaan! Integendeel; hij had,
-vond hij, het haar zoo gemakkelijk mogelijk gemaakt; zij had hem kunnen
-antwoorden in het maleisch en hem behandelen, als had zij hem nooit
-gezien; enkel als de huisbaas.
-
-Nu ging zij schreiende naar binnen!
-
-Hij had nog niet uitgepikird, toen zij terugkwam en hem wenkte in de
-binnengalerij.
-
-„Ik heb u een verzoek te doen!” zei ze zenuwachtig, toen hij
-binnentrad.
-
-Zwijgend boog hij, den blik latende gaan over het glinsterend marmer en
-het glimmend gecireerd der nette meubels, meteen het huis, dat hij
-gekocht had, eens opnemend.
-
-„Het is: nooit te spreken, nooit en met niemand over ons.... onze....
-verhouding in Holland.”
-
-Een spottende glimlach ging over zijn gezicht, en hij liet den
-golvenden zwarten baard door de zware hand glijden. Wat was dat nu? Wat
-verbeeldde zich zoo’n Europeesch vrouwtje, dat een man, een Mohammedaan
-als hij, zou spreken over haar!
-
-„Ik heb het nooit gedaan,” zei hij.
-
-„Beloof me, dat het nooit zal gebeuren.”
-
-Zij was zoo dicht bij hem komen staan, zij zag hem zoo vlak in het
-gezicht, en hij had zulk een eigenaardige ervaring opgedaan met een
-andere, ook zoo blond en blank, dat hij dacht aan een grapje; zijn
-donker gezicht kleurde op, en hij boog zich voorover tot zij met een
-rilling van schrik zijn baard voelde tegen haar wang.
-
-„En dan mijn belooning?”
-
-Nora was woedend; hij zag haar bleek worden als het steenen tafelblad,
-zoodat hij ervan schrok; de uitdrukking van minachting trof hem zoo,
-dat hij de hand op z’n borst lei en een stap terugging.
-
-„Ik wist niet, dat je zoo’n gemeene kerel waart geworden.”
-
-„Dat ben ik niet,” protesteerde hij met ongewone levendigheid. „Ik ben
-geen gemeene kerel.”
-
-„Dat ben je wel.... Mijn huis uit! Het uwe zal ik ook verlaten.”
-
-Een oogenblik stond hij sprakeloos; verstomd zóó te worden weggejaagd,
-als een hond, juist nu hij meende heel slim te zijn en iets bijzonder
-goed te begrijpen.
-
-„Als ik u beleedigd heb....”
-
-„Dat weet je heel goed.”
-
-„Ik vraag er vergeving voor.... Wij, Mohammedanen, moeten deugdzame
-vrouwen eerbiedigen, en dat doen wij ook.... Ik meende...”
-
-„Van mij?”
-
-„Ik weet het niet. Met uw soort menschen houd ik geen omgang, al vele
-jaren niet. Maar één heb ik ontmoet.”
-
-„En die ééne?”
-
-Hij maakte een afwerend gebaar met de hand, den linkerarm uitgestrekt.
-
-„Ik mag geen kwaad spreken. Vergeef het mij. Voortaan zal ik hier niet
-meer komen. En ik zal er nooit over spreken; ik zweer het u bij den
-koran.”
-
-Aboe Bakar groette haar eerbiedig; zij stak onwillekeurig de hand uit,
-getroffen door zijn oprechte spijt; doch hij deed, als zag hij het
-niet, boog in, op oostersche wijze, en ging heen, bedaard en rustig in
-houding en gang.
-
-
-
-
-
-
-
-
-DERTIENDE HOOFDSTUK.
-
-ABOE BAKAR KIEST ZICH EEN TWEEDE VROUW.
-
-
-Mevrouw Slaters was er heelemaal door gekalmeerd; zij had nu de
-volkomen zekerheid, dat hij nooit reppen zou over hun vroegeren omgang,
-en tegelijk zag ze in, dat ze zich eigenlijk noodeloos ongerust had
-gemaakt.
-
-Maar die ééne... ja, dat kon haast niemand wezen, dan dat aardige
-levendige vrouwtje, dat ze nu nog wel eens ontmoette op ’n partij in de
-societeit of in private gezelschap. Zij dacht eraan haar uit te hooren,
-overtuigd, dat het jong en overmoedig schepseltje al heel gauw zou
-laten doorschemeren, wat ervan was; maar het boezemde haar te veel
-afkeer in; c’était fini nu, dacht ze, en onwillekeurig zuchtte ze diep,
-het was nu zóó goed, dat niets bedorven mocht worden.
-
-Aboe Bakar, zeer ontevreden over zichzelven, nam onder het naar huis
-gaan ook een besluit. Eerst had hij zoo lang gedraald om een tweede
-vrouw te nemen bij Minah, wijl hij bang was voor scènes; nu had in den
-laatsten tijd die zondige en met het heilige boek geheel strijdige
-relatie hem ook al van dat plan teruggehouden,—hij had nu, dacht hij,
-een goed voorbeeld in het flink gedrag van Nora; hij zou die relatie
-afbreken en een mooie jonge, inlandsche vrouw erbij nemen.
-
-Als hij eens informeerde bij de inlandsche ambtenaren en hij gaf er
-flink geld voor, dan zou er wel gauw een te vinden zijn; hij zou het
-dan maar dadelijk doen, en hij nam er een rijtuig voor; geen gewoon
-karretje of een dos-à-dos, maar een mylord.
-
-Het was in ’t geheel niet moeilijk; de eerste de beste, die hem met
-veel betoon van hartelijkheid en onderscheiding ontving, kende er wel
-een, die een mooie dochter had en haar graag als vrouw aan den rijken
-hadji wilde afstaan.
-
-Maar eerst moest hij haar zien.
-
-Zij was niet, als Minah in vroeger jaren, een kind van het binnenland,
-donker, sterk, in volheid van lucht en licht opgewassen, met hard,
-veerkrachtig vleesch,—zij was meer een kasplant, heel licht van huid,
-bij blank af, zacht en poezelig; met iets kwijnends in de oogen en
-sentimenteels in het gezichtje; maar zoo mooi van vormen en begeerlijk
-van persoon in haar wiegelenden gang, lengang-lengang door het huis,
-dat het Aboe Bakar voor de oogen schemerde.
-
-Zeker, hij wilde haar hebben, heel graag!
-
-Maar het zou niet behoorlijk zijn geweest, als hij iets van zijn
-begeerte had doen blijken; langzaam ging hij heen, uitgeleid door den
-vader, die hem voorstelde over deze „zaak” nog eens te komen praten.
-
-En als altijd bij zijn persoonlijke aangelegenheden, praatte hij er ’s
-avonds over met zijn compagnon op het bankje voor diens huis.
-
-„Ik ben bang, dat ik te veel van haar zal houden,” zei Aboe Bakar.
-
-„Men kan nooit te veel van een vrouw houden,” meende Pa Djalil.
-
-„Niet? waarom niet?”
-
-„Het wordt vanzelf wel minder; ten slotte gaat het heelemaal over.”
-
-Maar Aboe Bakar schudde het hoofd; neen, dat was het niet; hij wist
-heel goed, dat het niet altijd was als in het begin; neen, dat bedoelde
-hij niet.
-
-„Wij mogen meer dan één vrouw hebben.”
-
-Pa Djalil, die den nadruk op mogen niet snapte, glimlachte om het
-onnoozele gezegde; alsof een kind niet wist, dat een orang selam dat
-mag! Wat leuterde Aboe Bakar hem, ouden man, nu aan de ooren?
-
-„Maar wij mogen de een niet meer liefhebben dan de andere.”
-
-„Waarom niet?”
-
-„De koran verbiedt het.”
-
-„Och kom,” zei Pa Djalil ’n beetje knorrig, nu zijn compagnon weer kwam
-aandragen met den koran. „Het is niet mogelijk.”
-
-„Betoel, het staat er,” verzekerde Aboe Bakar met den grootsten ernst;
-„wie zijn eene vrouw liefheeft boven de andere, zal op den dag der
-opstanding met ongelijke billen verschijnen.”
-
-Pa Djalil keek hem aan met wijdopen oogen; een oogenblik verstomd; toen
-riep hij met een hooge stem:
-
-„Bilang apa?”
-
-En toen Aboe Bakar het had herhaald, sloeg hij met een harde klets de
-vlakke handen op de knieën, en schoot in een luiden lach, zooals ’t hem
-in jaren niet was overkomen, met daar tusschen een herhaald, terlaloe,
-terlaloe, pantatnja tida rasa; en dan lachte hij weer voort, tot hij
-met de punt van zijn baadje zich de tranen van ’t gezicht veegde.
-
-Aboe Bakar lachte niet mee; hij ergerde zich, en ook was, vond hij,
-luid lachen ongepast, als men ernstig sprak over het heilige boek.
-
-„Het is Soerah IV....” begon hij weer met overtuiging.
-
-Maar de oude liet hem niet uitspreken.
-
-„Schei uit,” riep hij, „ik wil er nu niets meer van hooren; ik zeg u,
-laat dat alles loopen en doe wat ieder onzer doet en door iedereen
-wordt goedgevonden. Er zijn geleerde menschen, die alles in den koran
-napluizen, dat weet ik al veel jaren; de één zegt het is zus en de
-ander het is zóó, maar het verandert niets aan wat wij allen, goede
-Mohammedanen, doen, en wat onze vaders en grootvaders hebben gedaan.
-Laat de geleerden twisten, zeg ik u; wij handelen in koeien en
-schapen.”
-
-„Ik ga naar huis,” zei Aboe Bakar, „het mag wezen, dat je volgens de
-menschen gelijk hebt, maar het staat duidelijk in het boek; ik kan het
-laten zien.”
-
-„Ik wil het niet zien.”
-
-Zoo scheidden zij zonder boosheid; Aboe Bakar een weinig gekrenkt,
-omdat het beetje koran-wijsheid, dat hij van den penghoeloe had, die
-hem leerde vóór zijn tocht naar Mekka, dus werd miskend door een niet
-onderwezen man; Pa Djalil ernstig ongerust over den geestestoestand van
-zijn compagnon; daar pikirde hij nog lang over; hij had het in zijn
-leven meer bijgewoond, dat een mensch gek werd door te veel te denken
-over den godsdienst, en hij vreesde, dat Aboe Bakar al een aardig eind
-op weg was. Dat kwam, dacht Pa Djalil, van dat veranderen van
-godsdienst. Als men in een religie was geboren, gelijk hij zelf, nam
-men al die dingen zoo zwaar niet op; men deed gelijk zijn vrienden en
-familieleden en bemoeide zich niet met de rest. Maar zij, die
-overgingen van het een op het ander, maakten zich noodeloos druk over
-dingen, waaraan een ander nooit dacht, en zij wilden van alles het
-fijne weten. Nu, wanneer die Aboe Bakar eens gek werd, als hij op reis
-was om vee te koopen met een groote som geld, wat dan?
-
-Dan was het geld weg!
-
-Pa Djalil zuchtte diep bij de enkele gedachte aan zoo iets, en daar het
-koel werd in de avondlucht, trok hij z’n baadje dichter om zich heen en
-nam wat obat.
-
-
-
-
-
-
-
-
-VEERTIENDE HOOFDSTUK.
-
-GELDELIJKE VERWIKKELINGEN.
-
-
-Het was een lange conferentie, die Aboe Bakar had met de mannelijke
-familieleden van zijn aanstaande tweede vrouw.
-
-Over het godsdienstig bezwaar had hij zich heengewerkt; er stond toch
-ook in den koran, dat men alleen dan geen tweede vrouw moest nemen, als
-men vreesde onrechtvaardig te zullen zijn; nu, dat zou hij niet wezen
-tegenover Minah; zij was wel een erg onsmakelijk mensch geworden, en
-dat werd erger met den dag, nu ze wist wat er gebeuren zou en zich er
-aan doodergerde,—maar hij zou ’t haar nooit aan iets laten ontbreken en
-haar nooit anders slaan, dan wanneer ze het overeenkomstig den koran
-verdiende.
-
-En verder zou hij een grooter huis betrekken met betere, mooier
-gekleurde kelamboes voor deurgordijnen en nieuwe van kant voor de
-bedden; en hij zou ’n paar zindelijke dienstboden zoeken om voor alles
-te zorgen; en nieuwe fijne matten voor den vloer; andere tafels met
-marmer; mooie gebeeldhouwde stoelen; nieuwe kussens en bultzakken; ook
-zou hij veel reukwerk koopen om te branden, en voor het haar.
-
-Dat alles nam hij zich voor te doen,—maar onrechtvaardig wezen
-tegenover de moeder van zijn zoon,—neen, dat niet.
-
-Op die lange conferentie werd niet veel gesproken. In het midden der
-pendoppo zaten ze bijeen, ieder op een mat, de beenen gekruist onder
-het lijf, het rookgerei in waterglazen om hen heen; en nu en dan werd
-er iets gezegd over de huwelijksgift, die Aboe Bakar zou schenken aan
-zijn tweede vrouw in den zak haars vaders.
-
-Het bedrag werd, meende de patiënt, akelig hoog opgevoerd; de honderd
-dinars uit den koran, haalden er, dacht hij, volstrekt niet bij; maar
-telkens als hij lang aarzelde, zag hij toevallig rechtuit in een
-vertrek, waartegenover hij zat, de jonge mooie aanstaande, hetzij komen
-of gaan; en dat maakte hem dan weer williger.
-
-Toch was het niet zoozeer de hooge huwelijksgift, waarover zij het dien
-avond eens werden, die diep in Aboe Bakar’s geldkist greep; het was ’t
-nieuwe voornamere leven, dat hij tegemoet ging.
-
-Minah was, meende hij, nu in het geheel niet meer te vertrouwen, en
-daar hij, ondanks de dreigende ongelijkheid, heel veel gevoelde voor
-Dailah, zijn tweede vrouw, hield hij ze zooveel mogelijk van elkaar af;
-en hij kreeg er ook tal van inlandsche familieleden bij, deftig
-ambtelijk, maar altijd arm. Wat niet wegnam, dat hij nog in aanzien
-steeg door bezoeken van aangetrouwde ooms en neven, die achter zich
-oppassers hadden, pajongs dragend met een vergulden rand.
-
-Hij was in die rol al heel gauw thuis, hen met buigingen en
-beleefdheden ontvangend, maar direct klagend over den slechten tijd en
-de weinige winsten, die hij maakte; want hij wist wel, dat ze altijd
-geld kwamen leenen, en wanneer zag men dat terug!
-
-De waarheid was, dat hij, ondanks zijn tweede huwelijk, dubbele
-huishouding en arme aanverwanten, met den veehandel gelukkiger was dan
-ooit.
-
-Njai Peraq kwam nooit in zijn huis; de zuster was getrouwd en de in het
-geheel niet adellijk uitziende Boudrin de Chatonville wilde, nu hij een
-betrekking had, van geen ondersteuning door den islamitischen zwager
-meer weten.
-
-Bram was een Pechvogel; hij verdiende geld genoeg met een
-karrenverhuurderij en met allerlei knoeierij voor inlanders, maar hij
-was „een minnaar van het spel, voornamelijk van de kaart,” en dat
-bracht hem vaak in ongelegenheid.
-
-Hij werd, net als wijlen John Silver, zenuwachtiger met den leeftijd;
-Aboe Bakar stiller, teruggetrokkener, devoter. Door zijn schoonvader
-was hij in aanraking gekomen met een priester uit het binnenland, en
-die bezocht hem vaak.
-
-Dan hielden zij lange gesprekken over den koran, en Aboe Bakar schokte
-dat meer en meer in zijn oude stellingen; langzamerhand begon hij in te
-zien, dat er geen andere uitverkorenen konden zijn, dan de ware
-geloovigen; dat alle anderen kafirs waren.
-
-Zacht sprekend, den tasbih door de hand latende glijden, zaten ze weer
-bijeen, in de ruime houten voorgalerij van Aboe Bakar’s nieuwe huis, op
-een lage bank in een hoek bij ’n klein tafeltje; het lamplicht brandde
-rossig flauw; de scherpe lijnen op het gezicht van den penghoeloe in
-een lijst van aan de wangen kort geknipt wit haar, puntig uitloopend
-aan de kin, krompen of zetten uit in het dringend betoogen; de slimme
-kleine oogjes blonken lichtend onder de ruige grijze wenkbrauw; de
-groote gladgeschoren bovenlip met den haviksneus erover en de mond,
-ingevallen eronder als een groef met verticale rimpels daarop, door de
-leegte van tandeloosheid eronder, gaven iets diabolieks aan het masker,
-tegenover het goedig donker gezicht in een profusie van grof blauwzwart
-haar tegenover hem.
-
-Een driftige hand lichtte de neergelaten keré op.
-
-„O, heb je gezelschap,” zei Bram, zich vlug tusschen de opening naar
-binnen werkend. „Het is anders maar een oogenblik.”
-
-Aboe Bakar liet niet blijken, dat hem dit bezoek onaangenaam verraste.
-
-Hij stond op, en stelde met groote deftigheid de „heeren” aan elkaar
-voor; met een vertoon van vriendelijkheid gaven Bram en de priester
-elkaar de hand; zij zagen elkaar even maar in de magere tronies en
-kregen geen van beiden een pleizierigen indruk.
-
-Bram kwam spreken over paarden; hij had een prachtig span bijeen
-gekregen, heel toevallig en erg goedkoop.
-
-„Je kunt het krijgen voor wat ze mij kosten,” zei hij tegen Aboe Bakar,
-„het is te geef.”
-
-En hij beschreef de paarden en hun teekens. Maar Aboe Bakar had er geen
-zin in.
-
-„Mag ik ze eens komen zien?” vroeg de penghoeloe, een groot liefhebber.
-
-„Zeker; maar u kunt ze voor dien prijs niet krijgen; met hem is dat wat
-anders; aan hem zou ik niet willen verdienen.”
-
-„Laat ze den penghoeloe zien,” zei Aboe Bakar zacht, „en geef ze hem
-voor wat hij wil betalen.”
-
-Daar had Bram verduiveld weinig lust in, maar weigeren kon hij niet;
-hij knikte dus toestemmend, grimmig schuinoogend naar den vreemden
-bezoeker.
-
-„Ik wou je nog wel even apart spreken,” zei hij.
-
-En toen Aboe Bakar, na een excuus aan den penghoeloe, met hem buiten
-was, zei hij:
-
-„Ik moet je voor dien kerel waarschuwen, Adam. Hij is een echte patser,
-en bij het bestuur vertrouwen ze hem ook niet.”
-
-„Hij is een braaf godvreezend imam, en als men kwaad van hem spreekt,
-geloof ik, dat men lastert.”
-
-„Wees nu niet gek,” hernam Bram kwaadaardig; „ik zeg je, dat hij een
-gemeene vent is. Je hebt trouwens zijn tronie maar aan te zien.”
-
-„Ik zeg je,” en ditmaal was Aboe Bakar werkelijk zeer boos, „dat hij
-een goed mensch is.”
-
-„Nu,” hernam Bram, ook erg uit zijn humeur, „ik herhaal, wat ik je
-jaren geleden al heb gezegd: vroeg of laat zal je hun dupe worden.
-Bonsoir!”
-
-Toen hij nijdig wegliep, verdwijnend in het avondduister, waarin het
-erf wegzonk, keerde Aboe Bakar zich zuchtend om en stapte het
-galerijtje op.
-
-„Is hij uw oudere broeder?” vroeg de penghoeloe.
-
-Toen Aboe Bakar toestemmend antwoordde, streek de oude zich met een
-bedenkelijk gezicht over het voorhoofd en zei toen met een sinister
-lachje: „Men mag geen kwaad spreken, maar in den koran staat, dat er
-vroolijke en bedroefde aangezichten zullen zijn den dag der
-opstanding.”
-
-Ofschoon Aboe Bakar wel begreep wat de priester wilde zeggen, gaf hij
-er geen weerwerk op. Hoe konden toch, dacht hij, goede menschen op het
-eerste gezicht zóó tegen elkaar zijn ingenomen! Want Bram was goed en
-hij hield van hem; en de penghoeloe was een hoog en heilig man; aan den
-een dankte hij zijn geld, aan den ander de toenemende onderscheiding,
-waarmee hem de menschen tegenwoordig behandelden; hij kon het zien op
-straat, als ze hem groetten, in ’t voorbijgaan, en diep inbogen om zijn
-hand te kussen; ook werd hij genaakbaarder voor de Arabieren, sedert
-hij zooveel omging met den penghoeloe...
-
-
-
-
-
-
-
-
-VIJFTIENDE HOOFDSTUK.
-
-MEN KAN GEEN PRIESTER EN KOOPMAN ZIJN.
-
-
-Het deed Aboe Bakar leed, dat Pa Djalil met den dag minder
-vriendschappelijk werd. Wel ging hij nog ’s avonds met den oude over
-zaken spreken, maar het vlotte niet zoo goed, en Djalil had allerlei
-aanmerkingen. Eens had hij beproefd te reageeren op de gewoonte van
-zijn compagnon ’s avonds obat te nemen,—hij dacht daar, voor zichzelf,
-allang niet meer aan, en schaamde zich de herinnering—maar dat was hem
-slecht bekomen. Nu had hij zorgen over dit alles en hij stortte zijn
-hart uit voor den penghoeloe, die heel lang zweeg, nadat Aboe Bakar had
-uitgepraat. Eindelijk zei hij:
-
-„Pa Djalil is zwak; hij is geloovig, maar onwetend; daarom zal hem
-wellicht vergeven worden, dat hij zondigt tegen den koran. Gij hebt hem
-vermaand en uw plicht gedaan; tracht geen macht over hem uit te
-oefenen; zoo hij volhardt, wend u van hem af.”
-
-„Ik kan niet; wij hebben samen een belangrijken handel.”
-
-„Dat weet ik. Misschien kunt gij het eene doen zonder het andere na te
-laten.”
-
-Aboe Bakar begreep het niet, en toen de priester dat uit zijn
-stilzwijgen afleidde, ging hij voort:
-
-„Het is niet goed, dat gij dien handel drijft, zooals gij doet. Het is
-geen werk voor u, die de schriften beoefent en wellicht een
-uitverkorene...”
-
-En op het nederig gebaar vol bescheidenheid van den ander:
-
-„Ik zeg niet dat het gebeuren zal; maar de werken zijn het water, dat
-de plant doet groeien.”
-
-„Als ik wist hoe ik doen moest.... Het is zoo moeilijk.... Hij houdt
-onze boeken.... Hoe krijgt men zulke zaken uit elkaar!”
-
-„Niet noodig. Gij drijf een handel in vee; gij kunt u neerzetten in de
-binnenlanden en daar koopen en naar hier zenden. Een ander zou hier uw
-werk kunnen doen.”
-
-Het was een goed idée, vond Aboe Bakar; wel had hij geld genoeg om van
-te leven, meer zelfs dan hij noodig had; maar hij durfde eigenlijk met
-een voorstel om zich terug te trekken niet bij zijn ouden compagnon
-aankomen.
-
-„Er zijn,” ging de penghoeloe voort, „bij ons in de buurt kleine
-landerijen, mooi gelegen, waarop men een goede woning kan laten bouwen;
-het hout is goed en goedkoop, de bamboe en de atap ook, de menschen
-kunnen beter huizen maken dan hier.”
-
-„Als ik zoo iets gedaan kon krijgen, zou ik graag willen.”
-
-„Langzaam aan; men moet zich niet haasten. Spreek er over met dien
-Djalil. Hij zal wel willen.”
-
-Ze gingen er verder over door op die manier, en bij Aboe Bakar was het
-reeds gerijpt tot een bepaald plan; het lachte hem toe, daar in de
-binnenlanden rustig te leven; niet van huis te moeten voor zaken, en
-zich ’t hoofd daarmee niet te moeten breken; voortdurend om te gaan met
-den penghoeloe, om een man te worden als hij, vroom en geleerd in den
-koran.
-
-„Nog iets moet ik u zeggen,” zei de penghoeloe bij het scheiden. „Wees
-voorzichtig voor uzelven tegenover uw vrouw Dailah.”
-
-Aboe Bakar schrikte.
-
-„Voor Dailah?”
-
-„Ik vrees dat ge te veel van haar houdt; men moet zijn hartstochten
-bedwingen; zich geen afgod maken van eene vrouw.”
-
-Verlegen keek Aboe Bakar voor zich: het was waar; hij was dol van zijn
-tweede vrouw, en hij keek in ’t geheel niet om naar Minah, die voor
-weinig meer telde in het huis, dan een noodzakelijk kwaad; voor minder
-dan een slavin. Zij had haar partij gekozen, naar het scheen, en leefde
-haar eigen leven in luiheid en buurtpraatjes.
-
-In stilte bewonderde Aboe Bakar den priester, die dat alles scheen te
-begrijpen en te doorzien.
-
-Tot laat in den nacht bleef hij bidden. Wat was het toch moeilijk zóó
-te leven, als men moest! Maar hij zou het in dit opzicht beproeven; dàt
-nam hij zich ernstig voor. Ook met Pa Djalil zou hij spreken over zijn
-plan om Batavia te verlaten; te gaan wonen in de binnenlanden en
-niettemin te blijven in de zaken.
-
-Den volgenden avond, toen ze afgedaan hadden met hun loopenden handel,
-zittend op het bankje, begon hij erover; de oude liet hem uitpraten.
-
-„Ik moet daarover denken,” zei hij, en een minuut of wat later: „Ik
-geloof niet dat het gaan zal.”
-
-„Waarom niet?”
-
-„Men kan geen twee dingen tegelijk doen. Wie handelaar is, moet dat ook
-zijn zonder iets anders. Ik heb allang begrepen, waarheen ge wilt. Ga
-uw gang, het is misschien beter voor u. Voor mij is het wat anders;
-voor mij is het niet beter een compagnon te hebben op die manier.”
-
-„Wel,” hernam Aboe Bakar, „als wij van elkaar af kunnen.”
-
-„Waarom zouden wij niet? Ik heb de boeken duidelijk gehouden en bij tot
-vandaag. Het is gemakkelijk te zien, wat wij in de zaak hebben op het
-oogenblik, de eene helft is mijn aandeel, de andere het uwe.”
-
-Het griefde Aboe Bakar toch dat de oude blijkbaar zoo weinig prijs op
-zijn medewerking stelde, en Djalil, toen hij dat hoorde aan het zwijgen
-van zijn compagnon, zei goedig:
-
-„Het spijt me dat het zóó loopt, maar het is niet anders. Ge spreekt
-tegenwoordig altijd over den koran en ik weet er maar weinig van, doch
-er staat toch ook in, dat niemand twee meesters kan dienen...”
-
-„Soerah XXXIX...” begon Aboe Bakar onwillekeurig.
-
-„Het kan me niet schelen; ik weet van geen soerah,” viel Pa Djalil hem
-in de rede, „maar je hadt moeten begrijpen, dat men geen priester en
-koopman kan zijn tegelijk; men doet dan toean Allah te kort of zijn
-deelgenoot.... Voor mijzelven zou het minder zijn, maar als goed
-Mohammedaan mag ik het eerste niet toestaan.”
-
-Van den spot, van het sarcasme voelde Aboe Bakar niets; hij was zoo
-vlug niet van geest; niet slim genoeg daarvoor; hij had een waarheid
-gehoord, en erkende die; alleen: de penghoeloe had het mogelijk
-gevonden, en die kon het in zulke dingen toch niet mis hebben.
-
-„Dus je wilt niet,” zei Pa Djalil met een zucht, „het is zooals ik
-gezegd heb en niet anders.”
-
-
-
-
-
-
-
-
-ZESTIENDE HOOFDSTUK.
-
-EEN LISTIG MENSCH.
-
-
-In de oogen van den penghoeloe lichtte het kwaadaardig op, toen Aboe
-Bakar hem vertelde, hoe het verloopen was bij Djalil. Hij kende dat
-volkje! Met een eerlijk maar dom individu, dat wat overhelde naar den
-fanatieken kant, kon men doen wat men wilde; dat was een werktuig in de
-hand van een man als hij. Maar zoo’n oude geslepen patser, als die
-Djalil, liep er niet gemakkelijk in; met zóó een moet men voorzichtig
-zijn.
-
-En òf hij reden had tot voorzichtigheid! Hij stond aan het hoofd van
-een uitgebreid geheim genootschap; zij hielden vergaderingen in
-missigits, zelfs in de bosschen ’s nachts; zij hadden bergplaatsen van
-wapenen en oorlogsgewaden; zij hadden al lang den „heiligen oorlog”
-gezworen tegen de kafirs; maar het was alles nog onrijp, hoofdzakelijk
-wijl ze geen geld hadden. Een enkele onvoorzichtigheid en alles zou
-hier verloren gaan.
-
-„Indien het Gods wil is,” fluisterde de priester op zachten onderworpen
-toon, „zal het Pa Djalil wèl gaan.”
-
-„Ik hoop het,” zei Aboe Bakar, „hij is altijd eerlijk en trouw geweest
-in onze zaken.”
-
-„Dan zal zijn belooning ook niet verloren raken. Ik vertrek met den
-eersten trein morgenochtend. Zal ik ginder een woning voor u zoeken?”
-
-„Heel graag. Ik reken dezer dagen met Djalil af; dan heb ik nog enkel
-mijn huizen.”
-
-„Verkoop ze; trek u terug uit al die nietige dingen. Wat baten zij u?
-God zal hem beloonen, die het land verlaat om zijn zaak te omhelzen.”
-
-Aboe Bakar mocht den penghoeloe naar het station brengen. Tusschen de
-bedrijvigheid der beambten, zaten de inlanders, die op reis moesten, op
-hun barang of stonden ernaast op den gelen cementvloer van het perron;
-droomerig in den nog vroegen morgen, keken zij voor zich uit met
-onverschillige gezichten, naar het rangeeren van den trein; het haastig
-heen en weer gevlieg van de daarbij dienstdoende machine, wier drukte
-en snelle geluiden zoo afstaken bij de algemeene kalmte der oostersche
-omgeving.
-
-De penghoeloe en Aboe Bakar verschenen in hun Arabische kleeding, en al
-de aandacht van het inlandsch publiek was voor die statige mannen, zoo
-mooi gekleed en die in hun langzaam en deftig opwandelen, veel hoogere
-wezens schenen, dan de weinige Europeanen in hun witte jasjes hier en
-daar met elkaar pratend in nonchalante houding.
-
-Niemand had daar zoo’n sentiment voor, als Aboe Bakar; dàt deed hem
-zoo’n genoegen, die soort van grootheid; dáár behoefde ’n mensch geen
-vreemde talen en geen wis- of andere kunde’s voor te leeren op de
-schoolbanken; dáár had je maar voor naar Mekka te gaan, wat uit den
-koran te leeren, en zich te kleeden. Maar daarvoor moest je hebben die
-rustige deftigheid en die aangeboren superioriteit in houding en
-manieren, die hijzelf vond, dat hij in hooge mate bezat. Behaaglijk zag
-hij rond over de hoofden, onder het praten met den priester.
-
-„Dat de ijdelheid ons niet omtrent God bedriege; laat ons enkel
-dankbaar zijn,” zeide deze.
-
-Daar had-je het weer! Wat was het toch een wonder! Het was, dacht Aboe
-Bakar, of de priester iemands gedachten raadde. Het stemde hem
-onderworpen; hij nam afscheid met de grootste eerbieds- en
-onderdanigheids-betuigingen, die de aandacht trokken der inlanders en
-hen op een afstand even deden wachten, tot de heilige mannen gereed
-waren.
-
-Hij kreeg het druk na dien tijd; de afrekening met Djalil viel hem zeer
-mee, maar duurde toch nogal lang; want die moest geld opnemen; hij had
-wel altijd veel verdiend, zoo goed als Aboe Bakar, maar hij had een
-menigte dochters, en die hadden weer veel zoons en dochters, en zij
-leefden allen van hem!
-
-Zijn huizen verkocht Aboe Bakar prachtig; voor veel meer, dan ze hem
-hadden gekost. Maar met zijn pogingen om geld uit te geven, lukte het
-minder goed. Hij wou zijn zoon bij een Europeesche familie in den kost
-doen, want dàt was nu eenmaal zijn idée: men moest Hollandsch kunnen
-spreken, en dat kon men niet leeren, zooals het hoort, dan in het huis
-van pur sang Hollanders; maar de families, bij welke hij deed navragen,
-hadden bezwaren; zij wilden hun eigen kinderen niet blootstellen aan
-het zedenbederf door zoo’n inlandschen jongen, met wien ze als met ’n
-broer zouden omgaan; en de families die ervan gehoord hadden en Aboe
-Bakar, den rijken hadji, lieten polsen, die stonden hem niet aan.
-
-Dus vorderde hij niet.
-
-Voor Bram wou hij een aandeel koopen in een bestaande goede zaak, wat
-hij dacht dat met geld altijd te doen was; maar de goede zaken
-bedankten er tot zijn groote verwondering voor, wijl ze nooit, op zulk
-een manier, iemand verlangden als deelgenoot, die volstrekt geen
-verstand van het vak had en weinig of geen administratieve kennis; en
-van de zaken, die dat wèl wilden, die zelfs met brieven en bezoeken er
-bij hem op aandrongen, zei Djalil, van al die dingen bijzonder op de
-hoogte, dat ze boesoek waren. Wat was dat lastig!
-
-
-
-
-
-
-
-
-ZEVENTIENDE HOOFDSTUK.
-
-WACHT U VOOR ZULKE VRIENDEN.
-
-
-Met groote stappen liep Aboe Bakar een zonnig pad op, parallel met den
-grooten weg naar de bovenstad; in de verte zag hij de woning van Bram;
-het nieuwe lichtroode pannendak op het houten huis, hel in de zon
-afstekend tegen het dichte donkere groen van groote mangaboomen op het
-erfje. Toen hij het hekje binnenstapte, zaten ze daar allen op
-wipstoelen; Bram in slaapbroek en kabaai in een luierstoel. Een kapotte
-dos-à-dos scheef overhellend stond terzij van het voorerf; het was de
-eenige stoffeering.
-
-Njai Peraq zag hem niet; een oogziekte had haar ’t gezicht benomen; zij
-zat nu maar stil op de mat in het galerijtje over dag, een enkel maal
-naar achter scharrelend, als ze wat eten wou of zoo.
-
-„Bonjour!” riep Bram al uit de verte. „Hoe gaat het? Huizen verkocht,
-hè? Bom duiten verdiend, ja? Je bent toch ’n gelukkige pisang! Ik wou,
-dat ik ook maar Mohammedaan was geworden!”
-
-„Het is nog niet te laat!”
-
-„Juist wel!”
-
-„Nooit, dan op het sterfbed,” zei Aboe Bakar met overtuiging.
-
-„Dat denk-je maar,” spotte Bram. „Neen, amice, daar komt nu niets meer
-van; toen was toen en nu is nu.”
-
-„Weet-je, dat ik een landje heb gekocht?”
-
-„Dat heb ik gehoord.”
-
-„Ik ga er rustig wonen; uit de zaken heb ik me ook teruggetrokken.”
-
-Bram knikte; Pa Djalil had hem er alles van verteld.
-
-„Het geld voor moeder en voor jou heb ik in de bank gebracht.”
-
-„Waarom niet hier?” vroeg Bram, eenigszins geraakt door het onverholen
-wantrouwen.
-
-„Omdat het beter is; het is voor een jaar; elke maand kan-je het
-ontvangen voor moeder en voor jou. Hoe gaat het in den laatsten tijd?”
-
-„Och, là là! Smerig volk, die dos-à-dos-voerders. Kerels zetten me
-geregeld af. Brengen nooit thuis wat ze schuldig zijn. Altijd dit of
-dat.”
-
-„Hoeveel dos-à-dos heb-je nu?”
-
-„Drie, en twee karretjes; tien paarden in ’t geheel, als er een ziek is
-of een kerel niet binnen, staat één voertuig stil.”
-
-„Ja... Dat heb je me onlangs ook geschreven... Er is dezer dagen
-paardenvendutie... Koop er ’n paar bij.”
-
-„Kan niet, heb geen crediet,” riep Bram lachend; hij had zich die
-manier van spreken tegenwoordig aangewend. „Als ik bied, zij roepen:
-„kontan!”
-
-„Koop maar op mijn naam; ik zal een qualificatie geven.”
-
-„En de duiten?”
-
-Aboe Bakar lachte goedig.
-
-„Maak je niet bezorgd; wij zijn nog lang niet quite.”
-
-Daar zweeg Bram op; hij vond het altijd een pijnlijk onderwerp; het
-stond nu eenmaal bij hem vast, dat het met de verdeeling der erfenis
-niet anders dan plichtmatig was toegegaan onder hen als broers en
-zusters, dat Aboe Bakar hem nu hielp, vond hij heel natuurlijk, hij zou
-het immers ook gedaan hebben, als de toestand andersom was geweest.
-Maar wat hem hinderde was, dat Aboe Bakar volhardde in het idée bij die
-verdeeling een aalmoes te hebben gekregen, welke hij nu moest
-teruggeven; dat hij hem, Bram, meer beschouwde als een crediteur, dan
-als een broer.
-
-„Ik hoop, dat het je hier bevalt,” ging Aboe Bakar voort.
-
-„Hier in deze tampat? Wis en waarachtig bevalt het me. Goeie boel hier.
-Lekker wonen, frisch en droog.”
-
-„Dat doet me pleizier. Ik bedacht te laat, dat ik had vergeten daar
-eerst naar te informeeren. Het was dom van me.”
-
-„Wat informeeren?” vroeg Bram verwonderd. „Waarom?”
-
-„Ik heb ’t huisje en erf voor je gekocht.”
-
-„Voor mij gekocht?” vroegen Bram en diens inlandsche vrouw in één adem,
-maar in diverse talen.
-
-Aboe Bakar knikte en stond op.
-
-„De akte van overdracht en de andere stukken krijg je morgen. Ik moet
-nu weg, want ik heb meer te doen. Voor ik heenga, kom ik nog goeien dag
-zeggen. Ik hoop, dat je veel geluk hier hebben mag. Slamat tinggal.”
-
-Bram greep de zware hand in zijn magere knokken en kneep haar met
-kracht; ontroerd, de tranen in de oogen, bleek en zenuwachtig.
-
-„Adam,” zei hij dringend, „geloof me, blijf hier; ga niet naar boven,
-ga niet naar dat vervloekte land; ik heb een voorgevoel.”
-
-Maar Aboe Bakar schudde het donker baardig hoofd, gekroond met den
-grooten witten tulband.
-
-„Gij wilt het goede beletten Bram, door kwaad te denken en te spreken
-van hen, die ge niet eens kent. Als Mohammedaan zoudt ge het niet
-doen.”
-
-„Niet ken!” riep Bram opgewonden uit. „Of ik hem ken, dien...”
-
-Met de hand hield Aboe Bakar als het ware het scheldwoord terug, dat
-hij verwachtte aan het adres van den penghoeloe; hij vergiste zich in
-zoover, dat het geen banaal scheldwoord zou geweest zijn, doch iets
-heel anders.
-
-Bram zelf schrikte ervan; bijna had hij iets verklapt, dat hij geheim
-moest houden. De waarheid was, dat hij niet alleen een
-dos-à-dos-verhuurderij hield, maar soms ook als spion in dienst was der
-politie; en nu was deze er juist achtergekomen, dat er iets heel
-leelijks broeide in de streek, waar de penghoeloe woonde, en dat die
-daarbij was betrokken, ja eigenlijk zoo wat aan het hoofd moest staan.
-Hoever het zich uitstrekte wist het Bestuur nog niet, maar aan Bram was
-ook iets ter onderzoek opgedragen, en daardoor was hij achter meer
-gekomen.
-
-„Enfin,” zei hij met een zucht, „ik hoop er voor jou het beste van; ik
-dank-je voor je goedheid, en ik wensch je veel geluk.”
-
-Eerbiedig groetend boog Aboe Bakar voor zijn blinde moeder, en lang zat
-hij dichtbij haar neergehurkt op de mat, zacht met haar sprekend, haar
-oude hand in de zijne, terwijl de inlandsche wederhelft van Bram door
-allerlei joolgezichten tegen hem te trekken, stil haar vreugde
-vertolkte over het nu in eigendom hebben van hun huisje.
-
-Toen hij naar huis terugliep, denzelfden weg dien hij vroeger was
-gegaan, had hij een groot verlangen; hij wou, dat hij al buiten zat,
-uit de soesah van het opbreken en verhuizen; hij moest erkennen, dat
-Minah, zoo slordig en vuil ze geworden was, goede diensten deed;
-Dailah.... kasian, dacht hij. Neen, zij werkte niet; daar was geen
-quaestie van; hij had het ook niet willen hebben; de penghoeloe had hem
-wel gewaarschuwd niet toe te geven aan zijn groote liefde voor zijn
-tweede vrouw; en hij had ook wel getracht matiger te zijn—maar dan kon
-zij hem met haar groote zwarte oogen zoo vreemd aankijken; eens zelfs
-had ze gepruild, als een kind; en gezegd, dat hij niet meer van haar
-hield, dat hij maar naar Minah moest gaan of een andere vrouw nemen;
-toen was hij bij haar gaan zitten, den arm om haar zacht, lenig
-lichaam; zijn oogen had hij laten gaan langs de zachtgolvende lijn van
-haar mooien haast blanken hals naar de fijne schoudertjes en de
-opglooiende buste; zijn krachtig lichaam, trillend van begeerte, was
-tegenover zijn zwak willen direct de baas geworden en.... gebleven.
-
-Neen, Dailah moest niet arbeiden; zich niet vermoeien. Hij zocht geen
-andere aardsche genietingen; hij kon, zoo dacht hij, leven in matigheid
-en zonder buitensporigheden, zich wijdend, zooals hij tot nu toe deed,
-aan zijn zaken en den godsdienst, of wel, zooals hij nu voornemens was,
-aan den godsdienst alleen; maar die eenige, hem dan toch wettig
-geoorloofde levensvreugd kon hij niet ontberen; dàt zou hem te machtig
-zijn.
-
-Thuis vond hij tot zijn verwondering Djalil bezig den boel te
-beredderen, alsof het voor hemzelf was; hij had een soort inventaris
-gemaakt van de meubelen.
-
-„Laten we het maar taxeeren,” zei hij, „dan neem ik het van je over.”
-
-„Wat wil je ermee doen?”
-
-„Och, er zijn er bij mij zooveel, die van alles noodig hebben, en er
-komen er altijd bij. Nu gaat weer een kleinzoon van me trouwen.”
-
-„Heel graag; taxeer ’t maar zelf; zooals je doet is het goed.”
-
-„Ik heb leege kisten laten brengen en ben aan het pakken gegaan; jullie
-schoot niet op.”
-
-De oude mandoer was bij den veekooper weer bovengekomen; hij kon het
-niet aanzien, dat er zoo op de inlandsche manier met den boel werd
-omgesprongen; dáárvoor had hij te lang in een Europeesche toko gewerkt.
-
-Aboe Bakar stond er werkeloos bij, met verbazing toeziende, hoe netjes
-Djalil alles boenkoesde; met hoeveel tact hij de kisten pakte, zoodat
-er niets kon schudden of breken. En verlegen met zijn eigen
-hulpeloosheid, liep Aboe Bakar telkens eens links en rechts, als een
-August de Domme aandragend, wat voor ’t moment niet noodig was, uit de
-enkele zucht om er niet zoo heelemaal voor niets bij te staan.
-
-Het was een nare tijd; hij dankte God, toen er een eind aan was, en hij
-uit de voorgalerij zijner nieuwe landelijke woning, die voor zijn
-rekening de penghoeloe heel aardig had ingericht, op de balustrade
-leunend genoot van het frissche berggezicht vol schilderachtige
-afwisseling.
-
-
-
-
-
-
-
-
-ACHTTIENDE HOOFDSTUK.
-
-TOENADERING TUSSCHEN DE VROUWEN.
-
-
-Zacht ruischte de rivier aan in een klein grijs gewriemel van golfjes,
-brekend op, glijdend over de uit haar ondiepe bedding opstekende
-rolsteenen; de oever omzoomd met het groote donkergroene blad der lage
-pisangs, het bruinig grauw der atappen daken er doorheen kijkend, de
-slanke gladde stammen der klapperboomen erboven uit, zwaaiend in den
-wind het hard geglinster hunner bladkronen; en daarachter tegen het
-sterk ophellend terrein, een dicht bosch van allerlei boomen, aanplant
-en wild hout, in veelvuldige nuances van eenzelfde kleur,—een
-reusachtige symfonie van groen; hier en daar, als ertusschen geslagen,
-stukjes bibit-sawah, heel teer, bij geel af; en op den achtergrond de
-zware donkere massa van het gebergte, te veraf al voor het merken van
-schakeeringen; te dichtbij voor het blauwschijnen; een sombere muur van
-grillig dessin met opkomende en verdwijnende strepen invallend licht;
-de breede kroonlijst van toppen in massale slingerlijnen, als gesneden
-uit de blauwe lucht.
-
-Aboe Bakar zag het zoo niet; hij onderging alleen de stemming van het
-geheel en dat, vond hij, deed hem goed, maakte hem zoo rustig en kalm,
-als hij bij voorkeur was; dreef elke gedachte aan zaken en gewone
-dingen weg uit zijn hoofd; het weinigje leven en bedrijf der inlanders
-in de rivier hinderde hem haast; dat was weer het alledaagsche
-mierenwerk; de mannen, drie, vier achtereen, langzaam en voorzichtig,
-voetje voor voetje goederen pikollend van den eenen oever naar den
-anderen, de vrouwen kleeren wasschend, het natte goed slaande op de
-rolsteenen; mannen, vrouwen en kinderen zich badend en hun behoefte
-doende alles in denzelfden stroom levend water; hier en daar een
-kleurige kain, als de eenige brekende punten in de groote omgeving van
-zachte tinten.
-
-Een hooge gil, hevig uit boven alles, de lucht vullend met schel
-geluid, in echo’s teruggeworpen door het gebergte, deed Aboe Bakar
-opschrikken uit zijn droomerig soesen; in de richting, die hij uitkeek,
-pluimde een driftig wolkje op boven het gebladerte, snel vervliegend;
-een witte wegwaaiende veer; door de openingen in het groen flikkerde,
-voortschietend, het blinkend koper der machine, de glimmende
-verfstrepen der wagens; grommend en brommend als een vertoornd dier,
-joeg in groote bochten de trein over de kronkelende berglijn.
-
-Om den hoek zijner nieuwe woning over het smalle omloopende pad kwam
-hem de penghoeloe verwelkomen; hij stond ook even stil, omkijkend naar
-den trein.
-
-„Het is toch mooi,” zei Aboe Bakar, hier ineens getroffen door iets,
-wat hij altijd had gehouden voor de meest eenvoudige en alledaagsche
-zaak ter wereld.
-
-De penghoeloe knikte.
-
-„Ja, het is heel mooi,” gaf hij toe; „maar toen het er niet was, en dàt
-ook niet,” wijzend op de telegraafdraden, „vond ik het er niet minder
-om.”
-
-Aboe Bakar begreep het niet. Waarom was het evengoed zonder spoorweg en
-telegraaf als met? Maar hij vroeg er niet naar, en de penghoeloe zei
-niets; daar had hij zijn goede redenen voor; hij toch schreef het toe
-aan dien spoorweg en die telegraaf, dat de onderdanigheid bij den
-inlander eruit ging, en dat niets meer geheim bleef; hij had in
-doodsangst gezeten, toen hij gehoord had, dat het door hem op touw
-gezette complot zoo wat ontdekt was; hij had bespeurd, dat men er hem
-op aankeek op „het kantoor,”—dat alles deden die spoorweg en die
-telegraaf. Mocht Allah hen vernietigen!
-
-Hij gaf zijn plan niet op; een jaartje uitstel was geen afstel. Daarbij
-moest hij geld hebben, en dat had hij niet. Dat was ook al de schuld
-van die nieuwigheden; opkoopers van nog te veld staand gewas
-scharrelden overal rond, en nauwelijks was de padi van het veld, of
-rrrt! weg was het grootste deel; vroeger was er voor een man als hij
-nog altijd wat te halen bij de bevolking,—tegenwoordig zat er geen wol
-meer aan; men kon even goed probeeren een klapperdop te scheren!
-
-Zoo dacht hij, langzaam voortschrijdend, over die zegeningen der
-beschaving, en nog, toen Aboe Bakar hem begroette, en ook terwijl deze
-hem vertelde van zijn laatste dagen te Batavia, zijn vertrek en de
-reis, luisterde hij maar met ’n half oor.
-
-Toen schudde de penghoeloe het hoofd met ’n paar rukjes, als om zich
-van zijn eigen gedachten te bevrijden, en levendig begon hij mee te
-praten over zaken; stukje voor beetje haalde hij eruit, wat hij hebben
-wilde, en toen hij van zijn stoel opstond, wist hij ten naasten bij,
-hoe zwaar Aboe Bakar woog.
-
-„De zon staat reeds hoog,” zei hij, opziende naar de lucht, deels
-bedekt met kleine witte wolkjes, die zich om den bergkam vereenigden
-tot een vervaarlijk groote dampkroon.
-
-„Wij moeten denken aan het gebed; het wordt tijd voor den tlohor.”
-
-„Waar?” vroeg Aboe Bakar.
-
-De penghoeloe strekte den langen, mageren arm uit:
-
-„Ginder achter die klappers in mijn kleine missigit. Ga mee.”
-
-Niets deed Aboe Bakar liever; hij zou heel druk naar het bedehuis gaan,
-stelde hij zich voor, dan zou hij spoedig een geloovige zijn, zooals
-hij wenschte er een te worden; hij was reeds aan zijn voorhoofd
-geteekend, door de aanraking in ’t gebed met den grond. En deze zijn
-lust was koren op des penghoeloe’s molen; hij nam hem mee naar zijn
-huis, of hij bezocht hem, en dan baden zij samen en zaten tot laat in
-den nacht zacht en met overtuiging te spreken over den koran, de
-soerah’s, de ajats en de djoet; en de heilige nachten brachten zij met
-modins en anderen heelemaal biddende door.
-
-Het hypnotiseerde Aboe Bakar meer en meer; hij veranderde van
-gewoonten; at en dronk weinig; werd magerder, sprak minder, was meer in
-zichzelven gekeerd, bemoeide zich minder met zijn huisgezin. En wat het
-sterkste was: er kwam verkoeling in zijn liefde voor Dailah; zij, den
-ganschen dag luierend binnenshuis in haar eigen vertrekken; zag met
-verbazing, hoe zich bij Aboe Bakar een metamorphose ontwikkelde, niet
-bevorderlijk voor haar huwelijksgeluk; zijn huid werd geler en tanig,
-en hij had zijn baard kort geknipt met een langen sik, wat hem
-foeileelijk stond.
-
-Er kwam ’n beetje toenadering tusschen haar en Minah; die had Dailah
-ook zeer verbaasd; die was integendeel heelemaal opgeknapt in het
-binnenland, en scheen nu niet meer zulk een hekel te hebben aan haar
-opvolgster.
-
-„Waarom ga je ook de deur niet eens uit?” vroeg Minah op een ochtend.
-
-„Ik ben het niet gewoon.”
-
-„Het is lekker buiten.”
-
-„Koud, ja?”
-
-„Gekheid; het is heel lekker. En dan, het is gezellig; je ziet nog wat,
-en je ontmoet menschen.”
-
-„Spreek je met anderen?” vroeg Dailah nieuwsgierig. Zij had sedert ze
-Aboe Bakar’s vrouw was, nog met geen enkelen vreemden man gesproken.
-
-Minah lachte hoonend.
-
-„Natuurlijk; waarom niet? Ik kan dat best doen; ik ben oud en leelijk.”
-
-Oplettend keek Dailah haar aan.
-
-„Je bent niet oud en je bent niet leelijk.”
-
-„Ouah!” riep Minah hoog uit, met een blijkbaar pleizier.
-
-„Betoel niet; de lucht hier is zeker goed voor je; ik vind je met elken
-dag jonger en knapper.”
-
-De dochter van den mantri op een kustplaats buiten, richtte zich op;
-zij was flink gebouwd en sterk; de zorg, die ze in den laatsten tijd
-aan haar toilet besteedde en haar reinheid nu, ineens, zoo afstekend
-tegenover haar vuilheid der laatste jaren, hadden haar opgeknapt; het
-dikke zwarte haar zat onberispelijk; zij was goed gewasschen met zeep;
-zij droeg propere en net gemaakte baadjes en mooie kains; zij zag neer
-op de andere, die achterover lag op de slaapmat, ongebaad nog en
-ongekamd, met verveling en vermoeidheid in de trekken en gemis aan
-kracht in de weeke blankheid van haar slap vleesch.
-
-En, als vrouwen, voelden ze heel goed, dat er iets was, waardoor de een
-er nu weer bovenop kwam, terwijl de andere bezig was onder te gaan.
-
-„Ik zie hem tegenwoordig maar zelden,” zei Dailah landerig.
-
-„Sta op, ga baden, kleed-je aan, en ga met me mee naar de passar,”
-drong Minah aan.
-
-Maar Dailah wou niet.
-
-„Ik ben te lui,” zei ze.
-
-
-
-
-
-
-
-
-NEGENTIENDE HOOFDSTUK.
-
-MINAH OP EEN VERBODEN WEG.
-
-
-Minah drong niet verder aan dien dag; zij ging alleen naar den passar,
-die vrij druk was; zij bekeek van alles, bevoelde alle kains en batiks,
-nam alle galanterie-waren in de hand, rook aan alle vruchten om zich te
-overtuigen, dat ze gerijpt waren aan den boom; snoepte gesuikerde
-tamarinde; dronk een glas stroop met selassie; zond haar dienstbode
-naar huis met wat zij gekocht had en liep zelf den anderen kant uit.
-
-Door een deurtje in een hooge pagger kwam ze op een achtererf vol van
-allerlei bamboezen opstandjes met atap gedekt; de weinige
-tusschenruimte door pisangboomen nog grootendeels versperd; hanen en
-kippen kakelden er in koor; een jonge geit rukkend aan het touw,
-waarmee ze was vastgebonden, blaatte aanhoudend in klagelijk schel
-timbre; een dik erg bruin kind, met niets aan dan bloedkoralen
-armbandjes, zat, verlaten, op een baleh-baleh allerjammerlijkst te
-schreeuwen, tot de adem stokte, het een oogenblik stil was, en daarna
-opnieuw begon; een lauwe geur van plantaardigen afval steeg op uit de
-in den grond gegraven geulen tot waterafvoer: ’t was het achtererf van
-den penghoeloe.
-
-Minah liep over de smalle wegjes naar het hoofdgebouw; aan dien kant
-waren de vrouwenvertrekken; het houten huis, oud, bruinrood geverfd,
-aangedonkerd door den tijd, met zwarte lijsten om deur en vensters,
-grijs van stof en spinneweb, had iets sombers, door de onzindelijkheid
-verhoogd. De meubels waren ook zoo. Voor de deuropening, dicht, een
-donkerrood, helgeel gebloemd gordijn, frisch en nieuw uitziend, scherp
-afstekend bij het geheel; tafel, stoelen, banken en kasten oud, donker
-van vroeger japansch lakwerk, vol vegen en plekken van afgebrokkeld
-belegsel, de eens vergulde randjes in flauwe grijsgele streepjes nog
-maar zichtbaar hier en daar; verder eraf; de overtrekken der divans met
-vlekken en scheuren, verschoten en vies.
-
-Maar er werd gelachen; er was vroolijkheid; de vrouwen deden wat zij
-wilden; ze waren opgewekt; ze hielden van een pretje; en de penghoeloe
-had er zelfs niets tegen, dat mindere priesters en jonge santri’s een
-praatje kwamen maken in de vrouwenvertrekken, mits zij van de familie
-waren, en dat waren ze allicht, als het goed werd uitgerekend.
-
-Minah had er haar eerste bezoek gebracht, en de vrouwen waren ook eens
-bij haar geweest. Sedert kwam zij er geregeld, bracht gewoonlijk wat
-lekkers te snoepen mee, en was eerst wel verwonderd over de mate van
-vrijheid en zelfs van zekere ongegeneerdheid in de woning van den
-buitenshuis zoo ongenaakbaren, heiligen man, maar vond het heel
-pleizierig; veel te aangenaam om er iets van te zeggen.
-
-Zij was al heel gauw een vriendin geworden; zij had er een jongen man
-ontmoet, heel fijn van uiterlijk, met een klein zwart kneveltje en een
-scherp belijnd adellijk javaansch profiel; van de familie van den
-penghoeloe; hij had haar aardigheden gezegd, niet banaal zoo maar, maar
-in een bloementaal, die eigenlijk vruchtentaal was, want hij had
-allerlei vleiende zinspelingen gemaakt op heerlijk ooft. Zij had hem
-dan aangekeken met blikken van: hou-je-me-voor-den-mal, of:
-wat-denk-je-wel-van-me; maar ze was er erg gelukkig mee, niet verwend
-in haar huwelijk!
-
-Nu was ze betoel verliefd, en het speet haar erg, dat de jonge man niet
-present was.
-
-„Komt die andere niet eens mee?” vroeg een der vrouwen, bezig een
-kindermond te vullen met groote proppen rijst met pisang en die met den
-duim verder naar binnen te werken, het keelgat door.
-
-„Ze zegt dat ze te lui is,” zei Minah.
-
-Daar moesten ze om lachen.
-
-„Is ze vervelend?”
-
-Minah haalde de schouders op.
-
-„Wij spreken niet veel.”
-
-„Neen, dat zei je laatst. Hoe is het mogelijk, dat vrouwen van één man
-niet met elkaar omgaan! Met wie moet men anders omgaan.”
-
-„Ja, ik zie het ook in nu. Ik ben wel gek geweest.... soedah.”
-
-„Was het jouw schuld.”
-
-„Dat was het. Verbeeld-je, dat ik boos was, omdat er een bijkwam!”
-
-Het was, vonden ze, een gek idée; een tweede vrouw beteekende in een
-Mohammedaansch gezin voor de eerste gezelschap, aanspraak en hulp
-desnoods; bovendien nog ontheffing van veel verplichtingen tegenover
-een meestal reeds vervelend geworden man.
-
-„Het zal wel niet zoo blijven,” meende een der vrouwen met een wijs
-gezicht.
-
-„Het is al niet meer zoo.”
-
-„Al lang?”
-
-Aarzelend zei Minah:
-
-„’n Beetje lang, ’n beetje kort.... Ik behandel haar goed, maar ze is
-boos op hem; hij schijnt haar te vergeten tegenwoordig.”
-
-„En u?”
-
-„O mij.... het is om te lachen. Ik geloof, dat hij mijn broer is.”
-
-Ze schaterden het ook werkelijk uit van den lach; de moeder, die haar
-kind volpropte, rolde over den ouden divan van pleizier, de sarong hoog
-op, wat Minah hinderlijk ongepast vond. Zij wist wel, dat men hier zoo
-nauw niet keek. Nu praatten ze verder over den passar, en wat verder
-onbeduidend was, met groot maleisch gerabbel, keelgeluid en heel veel
-mimiek en gestes, de monden onder het praten wijd open, rood van binnen
-door de sirih, die als omdroop tusschen de afgevijlde zwart gemaakte
-tanden.
-
-Toen het gordijn werd weggeschoven en de jonge man, die Minah het hof
-had gemaakt, met een zacht salam binnenkwam, zwegen ze ineens, veegden
-de monden af aan de slendangs; de plooien der kains neerslaand met de
-hand, de baadjes recht trekkend.
-
-Hij had het heel gauw weer uitsluitend tegen Minah, die allerlei kleine
-airtjes aannam en zich zooveel mogelijk aanstelde als een preutsch jong
-meisje, dat ’t hof wordt gemaakt; de vrouwen van den penghoeloe vonden
-het bespottelijk; zij knepen elkaar in de dijen van pleizier over zoo’n
-gekkin!
-
-„Hij is aardig, ja?” vroeg de een, toen de aanbidder weg was.
-
-Minah glimlachte even, de oogen neergeslagen; ze zei eerst niets;
-daarop werd haar gezicht heel donker.
-
-„Wat kan het mij schelen; ik ben immers de vrouw van....”
-
-„De zuster,” verbeterde de andere lachend, en Minah, denkend aan wat ze
-zelf had gezegd, lachte mee tegen wil en dank.
-
-„Kan je niet weg van Aboe Bakar?”
-
-„Hoe zou ik kunnen.”
-
-„Maak ruzie; scheld hem uit en de andere ook.”
-
-„Dan slaat hij.”
-
-„O zoo, slaat hij dan; neen, dat is iets anders. Wil ik....”
-
-De vrouw keek haar lotgenoot in den priesterlijken echt eens aan, en
-krabde zich het hoofd; de andere scheen haar gedachten te raden; zij
-knikte langzaam en herhaaldelijk.
-
-„Ik geloof, dat het goed is.”
-
-„Wat?” vroeg Minah, nieuwsgierig.
-
-„Als wij er den penghoeloe eens over spraken.”
-
-„Zou je dat durven?” vroeg Minah, vervuld van ontzag en vrees voor den
-heiligen man.
-
-Daar moesten ze weer om lachen. Het was ook wat! Ze durfden wel heel
-andere dingen.
-
-De penghoeloe was eerst heel nijdig, toen ze hem erover spraken; in
-zijn kamer, waar alles even oud en vuil was als bij de vrouwen, werd
-toch nog min of meer de hand gehouden aan eenig vertoon door mooie
-matten en ander vlechtwerk, door heel aardige snuisterijen in hard
-donker palmboomenhout met lichte vlekjes en streepjes als amandelkoek
-van binnen. Hij bad machinaal en hanteerde de tasbih als een oude
-Europeesche vrouw de breikous, zonder eraan te denken; dan pikirde hij
-over heel andere wereldsche dingen, daarbij naar het uiterlijk
-verzonken in het gebed; en dan had hij altijd het land en was boos, als
-ze hem kwamen storen. Ze deden het toch; zij trokken zich niet veel aan
-van het humeur van den ouden geitensik!
-
-Ditmaal wekte het zijn hooge belangstelling. Hij had Aboe Bakar al
-aardig bewerkt; die was nu vroom tot vervelens toe; ook voor hem; die
-had zelfs erover gesproken niet meer naar de missigit te gaan, maar
-altijd liever hetzij in afzondering, dan wel met den penghoeloe samen
-te bidden. Het oogenblik om hem terdege te bewerken naderde.
-
-„Ik zal zien, ik zal zien,” zei hij tegen zijn vrouwen. „Ga nu heen, ik
-moet er toch nog over denken.”
-
-„Doe je het gauw?” vroeg de een.
-
-„Dat weet ik niet; het hangt ervan af; misschien heb ik de vrouw nog
-noodig en jullie ook; er is geen haast bij; in het geheel niet; alles
-moet wachten tot ik gereed ben.”
-
-Toen ze weg waren, glimlachte hij; het was reeds een groote stap, dat
-die door Aboe Bakar als het ware verlaten vrouw, die in huis werd
-geduld omdat het niet anders ging, maar waarmee hij geen omgang had
-hoegenaamd, erin was geloopen en grifweg verliefd raakte op den
-persoon, dien de penghoeloe op haar had afgezonden. Niet dat hij eraan
-had getwijfeld,—maar het was toch altijd goed zekerheid te hebben.
-
-
-
-
-
-
-
-
-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.
-
-ABOE BAKARS ONDERGANG VOORBEREID.
-
-
-Het was Vrijdag toen de penghoeloe met Aboe Bakar uit de missigit kwam;
-hij was de talrijke en fanatieke mannen, die in hun beste plunje
-gestoken, het bijna te kleine bedehuis vulden, vóórgegaan in het gebed;
-hij had heel mooi gepreekt over de rijkdommen, die de menschen slechts
-in verzoeking brengen; die men niet mag begeeren; die tot hoogmoed
-brengen en waarvan het bezit niet zoo goed en voordeelig is, als de
-genade en de barmhartigheid van toean Allah; hij had betoogd, dat men
-zijn rijkdommen moest besteden op den weg Gods, om te worden gelijk een
-graankorrel, die zeven halmen voortbrengt, waarvan ieder honderd
-korrels bevat.....
-
-De mannen hadden aandachtig geluisterd, schoon het in geen hunner ook
-maar één oogenblik was opgekomen nu iets anders te doen met zijn geld,
-dan wat hij totnogtoe er altijd mee had gedaan. Op Aboe Bakar had het
-een diepen indruk gemaakt.
-
-„Ik begrijp niet hoe men doen moet,” zei hij, toen ze het met
-vruchtboomen beschaduwde koele pad afliepen naar den zonnigen weg vol
-grijs stof.
-
-„Men moet erover nadenken,” antwoordde de penghoeloe, die zich vooral
-niet wilde overhaasten.
-
-Na een oogenblik zwijgend te hebben doorgestapt onder het gefladder
-hunner lange gewaden in den wind, de penghoeloe in zwart met
-donkerrood, de andere in blauw met wit gevoerd en afgezet, vroeg Aboe
-Bakar:
-
-„Wat hebt gij gedaan?”
-
-„Ik deed wat wij, priesters, allen doen, en wat ook veel andere vrome
-menschen doen: ik heb mijn geld gestort bij de djakat en de pitra en de
-andere opbrengsten der geestelijkheid.”
-
-„Kan ik het ook doen?”
-
-„Het kan; waarom zou het niet?”
-
-Onder de neergeslagen oogleden en de borstelige wenkbrauwen van den
-penghoeloe schitterden de oogen van vreugde. Het ging zoo mooi! En
-juist nu hij zooveel noodig had, terwijl de priesterkas zoo leeg was
-als een uitgeholde klapperdop!
-
-’s Nachts kon Aboe Bakar zijn gedachten niet wegwerken; hij ging naar
-buiten, naar de rivier, waar hij een klein houten paviljoentje had
-laten bouwen, om in volkomen afzondering te bidden; hij boog zich neer
-op de knieën, het voorhoofd op den grond, de handen uitgestrekt; hij
-bad alleen en vurig tegen de inblazing der duivelen; tegen de booze
-geesten.
-
-Het hielp niet; telkens als hij weer zijn conscientie onderzocht, vond
-hij vrees en wantrouwen op den bodem zijner gedachten; het was als
-woeien zij op in zijn hoofd.
-
-Dàt was de duivel in hem, dacht hij; de oude aan het persoonlijk bezit
-van geld en goed gehechte mensch; de Adam, die hij eens geweest was.
-
-Hij moest zijn geld storten in de penghoeloe-kas, dus trachtte hij zich
-te suggereeren; hij moest het afgeven zonder eenig bewijs van
-ontvangst, geheel te goeder trouw; hij moest het daar gedeponeerd
-laten, behoudens, dat hij er altijd van kon nemen, wat hij noodig had
-voor zijn behoeften of zijn genoegens. Maar of hij zich dit al opdrong,
-en of hij al trachtte zich tegen zichzelven op te hitsen en zich een
-nietswaardige te schelden,—het baatte niet; HET wilde hem niet
-verlaten; HET zat hem in de keel als een brok, dien hij niet kon
-doorslikken; HET behaalde voor dien nacht de overwinning.
-
-Mistroostig en ontstemd, moede en slaperig ging hij naar huis, toen
-reeds de koetjitja haar eerste tonen opzond in den aanbrekenden dag;
-zacht sloop hij binnen; alles sliep nog in luie onverschilligheid. Hij
-opende zijn groote geldkist; het zware ijzeren deksel opbeurend tot de
-steunveeren uitsprongen; daar lagen zijn schatten; daar lagen de pakjes
-bankpapier, de zakken sovereigns, gouden tientjes, rijksdaalders en
-guldens.
-
-En dat moest hij afgeven aan een ander, om het nimmermeer zóó in zijn
-schoon geheel terug te zien.... Zuchtend sloot hij de kist met de drie
-sleutels, die hij in een afzonderlijken ring aan den gordel droeg. Wat
-had een mensch toch zwaren strijd!
-
-Het viel den penghoeloe tegen, dat Aboe Bakar niet weer begon over het
-geld; hij wilde niets vragen; dàt was de verkeerde weg; dàt zou den
-patiënt wellicht wantrouwend maken en afschrikken; die was wel een dom
-koebeest, dacht de priester, maar hij had toch lang onder de blanda’s
-verkeerd; was zelf er een geweest en in sommige opzichten wellicht
-pinterder, dan men zou vermoeden.
-
-Thuis liep hij ’t vrouwenkwartier binnen.
-
-„Komt Aboe Bakar’s vrouw vandaag?”
-
-„Misschien,” zei een der zijne.
-
-„Speelt zij met jullie?”
-
-Algemeen protest. Neen, zij speelden nooit. Dàt moest hij niet van haar
-denken. Brani soempah, geen kaartspel.
-
-Hij moest erom lachen. Wat konden die vrouwen toch prachtig liegen!
-Maar hij trok een boos gezicht en riep luid, stampend met den voet op
-den vloer:
-
-„Dat de leugenaars vergaan! Het is slecht elkaars bezittingen af te
-nemen door woeker en dobbelspel; het is altijd slecht te liegen. Als
-vrouwen voornamelijk spelen voor haar genoegen, waarvoor moeten zij dan
-liegen tegen haar man?”
-
-Hij had er haar dozijnen standjes over gemaakt vroeger, als zij door
-het dobbelen in schulden waren geraakt. Nu hij zoo veranderd scheen,
-begrepen zij dat de wind uit een anderen hoek woei.
-
-„Maar wij hebben toch nooit kaart gespeeld met Minah van Aboe Bakar.”
-
-„Doe het dan.”
-
-„Als zij wil.”
-
-Hij grinnikte, trekkend aan zijn sik.
-
-„Heeft een mensch een wil? En wat zal een vrouw hebben?”
-
-„Nu, en als zij dan wil.”
-
-„Vraag het haar; het is een verstrooiing. Laat zij de tweede vrouw ook
-meebrengen.”
-
-„Hier in huis?” vroegen beiden verbaasd.
-
-Daar werd hij betoel boos om.
-
-„Jullie bent gek. Mijn huis is dat van een imaam en geen speelhol. Gaat
-met die vrouwen, waar je altijd gaat. Laat haar winnen een paar dagen.”
-
-Nu begrepen zij het; dáár had de oude iets mee voor; maar zij dachten
-er niet aan er verder naar te vragen. Wat kon het haar schelen! Zij
-hadden nu de vrijheid bij een inlandsche vrouw, die stilletjes een
-dobbelhuis hield, te gaan spelen. Dàt was al pleizier genoeg.
-
-Met Minah ging het erg gemakkelijk. Toen ze ’s middags na het eerste
-partijtje vrij laat thuis kwam, had ze gewonnen; zij liet het geld zien
-aan Dailah, die ze nog altijd vruchteloos getracht had over te halen
-met haar mee te gaan.
-
-„Ga je morgen weer?” vroeg deze.
-
-„Betoel. Als het kan ga ik elken dag.”
-
-„Elken dag!” zuchtte Dailah, het hoofd op haar bantal neerlatend, de
-mooi gevormde witgele armen omhoog, gekruist over het blauwzwarte haar.
-„Hoe is het mogelijk?”
-
-„Wat?”
-
-„Elken dag uitgaan en zich opwinden. Welk een soesah!”
-
-Het ging goed een paar dagen, zooals de penghoeloe had gecommandeerd,
-maar het partijtje kwam, waarop Minah, veel minder goed spelend dan
-haar partners, die nog valsche kaarten gebruikten bovendien, begon te
-verliezen. Alles wat zij ruilde, kwam averechts uit.
-
-„Ouah!” riep zij dan teleurgesteld. „Ik ruil sajoer, ik krijg lodeh!”
-
-Maar ze zei er niets van aan Dailah, toen ze thuis kwam. Enkel, dat ze
-zoowat gelijk gespeeld had, daarbij hoog opgevend van het vermaak, dat
-ze dien ochtend had genoten.
-
-
-
-
-
-
-
-
-EEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.
-
-EEN DUBBEL OFFER GEBRACHT.
-
-
-De penghoeloe had gepreekt over het vuur, en somber had zijn stem
-geklonken tusschen de troosteloos kale wanden van de missigit, slecht
-verlicht door het weinige, dat de brandende soemboes, drijvend op de
-klapperolie, verspreidden; daar waren, zei hij, geloovigen, wier hart
-zoo aan aardsche dingen was gehecht, dat zij daardoor God andere goden
-ter zijde stelden. Het vuur zou hun woning zijn! Zij waren als de
-ongeloovigen, die het vuur ontsteken en de oogen sluiten voor het
-licht. Zij waren gelijk aan de afgodendienaars boven wier hoofden en
-onder wier voeten een hel van vuur zal zijn op den dag der opstanding.
-
-Zoo ging hij voort, herhalend, aanvullend, aantoonend hoe uiterlijke
-belijdenis of het omhelzen van den islam nog geen bewijs is van geloof;
-dat wie zegt te gelooven op de proef moet gesteld worden, en dus ook
-zichzelven op de proef moest stellen.
-
-Voor Aboe Bakar klonk het als een strafpredikatie, schoon de toon
-gemoedelijk was, zonder stemverheffing of intonatie, langzaam,
-gelijkmatig, indringend. Hij herhaalde de woorden in zijn gedachten. De
-penghoeloe had gelijk. Als hij naging welk een invloed het zien van
-zijn geld op hem uitoefende, moest hij erkennen, dat het een macht was,
-sterker dan zijn godsdienstig gevoel.
-
-Daar moest hij overheen komen.
-
-Hij zou een ongeloovige gelijk zijn, hij, Aboe Bakar! Hij, die zoo
-innig bad en zoo trouw den koran volgde, zou enkel een mensch van
-uiterlijk vertoon en formaliteit zijn, zonder wezenlijken godsdienst!
-Dat zou men zien!
-
-Hij groette den penghoeloe, kuste hem de hand en verdween in den
-donkeren avond, niet wachtend, als anders, tot de priester ook
-heenging, om samen op te loopen.
-
-Het was stikdonker, en Aboe Bakar kon slechts zóó zeker en met zulke
-flinke secure stappen voortloopen, omdat hij dien weg zoo goed kende
-als zijn voorgalerij; intens zwart hing de wolkenzee over het dal; de
-anders frissche berglucht drukte neer, zwaar als lood, lauw, zwoel.
-Ineens een helle geel-streep, lang rechtuit, mooi zichtbaar, dan
-afwijkend in kort zig-zag, flikkerend door de wolkenpartij, zich
-dadelijk weer oplossend in de dichte duisternis. Een oogenblik ’n
-brommig drenzen bij den berg; dan een vreeselijke ontlading, knetterend
-slaande in korte venijnige patsen, als moest er telkens iets overwonnen
-worden; een doortocht met hindernissen. Hard tikten groote
-regendroppels op de bladeren; het onweer hief aan, uitbarstend met
-woeste windvlagen.
-
-Zijn pajong in beide handen, worstelend tegen aanvliegende lucht en
-water, werkte Aboe Bakar zich naar zijn woning.
-
-Achter de neergelaten krees, lichtte droevig een eenvoudig
-petroleumlampje, de gele vlam inbruinend de tinten van het djatihout
-der wanden; somber, melancholiek.
-
-Dailah riep hem uit haar kamer.
-
-Hij ging ’t donker gangetje in naar achter, en een kier makend in het
-gordijn, vroeg hij zacht:
-
-„Wat is er?”
-
-„Welk een weer! Ik ben zoo bang.”
-
-Hij wilde antwoorden: zeg den tasbih, maar het was waar, dien kende zij
-niet; dáárom zei hij weer zacht en geruststellend:
-
-„De donder wordt voortgebracht door een engel. Waarom zoudt ge
-vreezen?”
-
-Dailah was dicht bij het gordijn komen staan; hij voelde erdoor heen
-haar lichaam tegen het zijne; hij zag, door den kier, haar zwarte oogen
-schitteren.
-
-„Kom hier,” fluisterde zij, „kom bij me binnen, ik ben zoo bang.”
-
-De zachte warmte, de lieve klank der stem, de herinnering aan uren van
-genot, alles en nog meer, deden de begeerte in hem opvlammen.
-
-Hij aarzelde.
-
-Zóó was hij tehuis gekomen van de godsdienstoefening, vol vrome
-denkbeelden en voornemens, en daar stond hij nu, door slechts een
-enkele, zeer wereldsche gedachte als beheerscht!
-
-Een oogenblik beproefde hij te strijden.
-
-„Ya, A. kamarinja?” klonk het vleemend met Dailahs lokstemmetje achter
-het gordijn.
-
-En Aboe Bakar ging naar binnen.
-
-Als pijpestelen zoo aaneen vielen de regenstralen, kletsend
-uiteenspattend op het dak; het onweer daverde nog door het dal, als van
-den eenen bergtop geworpen naar den anderen, titanenspel; helle lichten
-vlogen langs de lucht, door de boomgroepen, in de huizen, alles een
-deel van ’n seconde in lichtelaaie zettend; dan een niets van donkerte.
-
-Aboe Bakar hoorde en zag het niet; zijn sterke physiek zoolang
-onderdrukt door de opgedrongen idée fixe van bidden en vasten, en
-vasten en bidden, en leeren uit den koran en zich verdiepen in
-commentaren, hernam ineens en volop haar recht; zij barstte los met
-ontoombaar geweld, gelijk het zware onweer daarboven in de lucht.
-
-In de duisternis op den divan glimlachte Dailah als tegen haar eigen
-gedachten; zij was niet bang meer.
-
-Een uur later stond in de door het onweer gezuiverde lekker koele
-lucht, Aboe Bakar buiten, ook opgefrischt van geest. In het ijskoude
-bergwater uit de pantjoeran achter zijn huis, in vollen straal
-doorstroomend, altijd voort, een perpetuum mobile, had hij gebaad,
-zorgvuldig overeenkomstig den koran. Eerst was hij boos geweest op
-zichzelven, doch nu was er rust en vrede over zijn geest gekomen; hij
-had toch niet gezondigd, want zij was zijn eigen, wettige vrouw. En als
-er nog iets mocht haperen aan zijn hoedanigheid van verdienstelijk
-geloovig Mohammedaan, dan zou hij nu denzelfden avond toonen wie hij
-was.
-
-Hij had een brief geschreven aan den penghoeloe; hij wilde zijn
-vermogen storten in de priesterkas bij de djakat en de pitra en de
-andere vermogens der heilige mannen, welke meende hij zeer groot
-moesten zijn.
-
-Er kwam geen antwoord dien avond. De penghoeloe was een man van
-zelfbedwang, hij haastte zich niet.
-
-Het maakte Aboe Bakar onrustig. Zou men hem versmaden? Zou men hem
-willen straffen, om het slechte werk van zijn hart?
-
-Kort na het bidden van de tsoeboe, kleedde hij zich en ging naar de
-woning van den penghoeloe; de ketib, die in de voorgalerij op den grond
-zat, hield hem terug; hij mocht niet binnengaan; de penghoeloe bad.
-
-En het duurde heel lang vóór de heilige man gereed was, naar buiten
-kwam en zich eerbiedig liet begroeten.
-
-„Ja, hij had dien brief ontvangen.”
-
-„En wanneer zal het u behagen?” vroeg Aboe Bakar ootmoedig.
-
-De penghoeloe fronste het voorhoofd, als dacht hij na.
-
-„Hedenavond na de Ijaa.”
-
-„Hoe laat?”
-
-„Dat weet ik nu niet; zoodra ik gereed ben; misschien al vroeg,
-misschien laat.”
-
-En toen Aboe Bakar boog, als ten teeken van onderwerping, gleed een
-vriendelijke glimlach over de magere tronie van den ouden.
-
-„Mijn vrienden zijn,” zeide hij, „God, zijn apostel en de geloovigen,
-die met stiptheid het gebed verrichten, aalmoezen geven en zich voor
-God buigen. Aboe Bakar, gij zijt mijn vriend.”
-
-Terwijl deze zich van dankbaarheid doordrongen voelde over de
-verklaarde vriendschap van den priester, zat Minah in de
-vrouwenvertrekken van hetzelfde huis heel onaangenaam gestemd; zij had
-vrij veel verloren en stak in schulden.
-
-De vrouwen hadden van haar vromen echtgenoot prentah, om de
-duimschroeven een beetje aan te zetten, en dat deden zij.
-
-„Vraag het je man,” zei de een.
-
-„Wel ja, waarom niet? Hij is immers zoo rijk!”
-
-Maar Minah schudde het hoofd, de tranen in de oogen.
-
-„Durf je niet?”
-
-„Waarom zou ik niet durven? Ik ben nu niet meer bang voor hem. Ik haat
-hem. Ik zou hem dood kunnen maken. Zoo’n man vraag ik niet om geld.”
-
-„Het is ook wat!”
-
-„Ik wil niet; nog liever steel ik het.”
-
-„Van hem?” vroeg een der vrouwen lachend. „Dan vroeg ik het hem toch
-nog liever.”
-
-„Leen het van je aanbidder,” schertste de andere.
-
-Daar werden zij ineens alle drie erg stil door; het was eigenlijk het
-denkbeeld, dat in haar hoofden voortdurend present was geweest; de
-vrouwen moesten haar in die richting drijven, en Minah had er ook al
-aan gedacht.
-
-Als zij eens naar hem toeging? Zij wist, wat hij haar vragen zou, en
-eigenlijk verlangde zij niets liever. Alleen de schaamte en de vrees
-hielden haar terug.
-
-„Het kwam maar zoo in mij op,” ging de andere voort, „maar het is toch
-nog het eenige, als je het Aboe Bakar....”
-
-„Neen, ik wil niet,” riep Minah boos.
-
-„Dan is er ook niets aan te doen. Als je het aan je man niet vragen
-wilt, wie anders zal het je dan geven, wanneer je het vraagt, dan
-die... neef van ons.”
-
-Zij had zoo gauw niet geweten, welken graad van bloedverwantschap moest
-worden genomen.
-
-Minah bloosde zwart op.
-
-„Ik ben verlegen.”
-
-„Och ja, dat kan ik begrijpen; ik heb dat ook onderv.....”
-
-Midden in het woord hield de vrouw op, zelf verlegen thans, dat zij
-zich zoo iets liet ontvallen.
-
-„Heb je?” vroeg Minah verwonderd.
-
-Ze keken elkaar een oogenblik aan en lachten luid; toen gingen ze weer
-voort in zacht gepraat; zij zouden eerst erover spreken; als Minah dan
-des anderen daags ging, wist hij er alles van en zij was zeker het geld
-te krijgen; de creditricen zouden dan welwillend nog een etmaal
-wachten.
-
-Het zware pak was daarmee weggenomen van Minah’s hart; de slotsom was,
-dat ze weer met haar drieën over het achtererf verdwenen en ergens in
-een dobbelhuis in de kampong hun partijtje gingen maken, dat Minah nog
-dieper in de schuld deed komen dan ze al zat; maar ze was er blij om;
-zij had nu niet willen winnen, nu ze haar zoo bereidwillig gingen
-helpen om... twee vliegen te slaan in één klap.
-
-Toen ze weer thuis waren, hadden ze er pleizier over. Welk een dom
-garnalenhoofd! Die... neef was zoo arm als een kerkrot! Maar de oude
-had gezegd, dat het zóó moest gaan, en het grappig spelletje brak de
-eentonigheid van haar leven!
-
-
-
-Op de blokken in de wachthuisjes sloeg het elf uur, toen zachtkens en
-gedruischloos de penghoeloe met vier van zijn trawanten in het huis van
-Aboe Bakar slopen.
-
-Het wachten had hem niet lang gevallen; hij had al maar gebeden om
-bevrijd te worden van het loodzwaar gewicht, dat hem als het ware op de
-borst drukte; hij ontving hen deftig, bedaard, vriendelijk, en om
-direct door den zuren appel heen te bijten, ontsloot hij maar dadelijk
-zijn geldkist met de drie sleutels. De bankbiljetten en het geld werden
-eruit gehaald; alles moest, zei de penghoeloe, zorgvuldig nageteld en
-opgeteekend worden; niet omdat men Aboe Bakar mistrouwde,—volstrekt
-niet; maar die wist ook wel, dat het zoo hoorde bij een goede
-administratie, en dat men nauwkeurig wezen moest om verantwoord te zijn
-tegenover zichzelven. Aboe Bakar toonde zijn vertrouwen te stellen op
-God, en daar deed hij goed aan, als braaf geloovige; maar er was een
-wet in het land en een penghoeloe stond voor het gouvernement
-daaronder.
-
-
-
-
-
-
-
-
-TWEE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.
-
-DAILAH ONTDEKT HET GEVAAR.
-
-
-Terwijl in haar kamer Minah in diepen slaap lag, vermoeid van de
-inspanning van het spel, dat haast den heelen dag had geduurd,—lag
-Dailah wakker; zij kon niet slapen; zij had zoo weinig lichaamsbeweging
-en zij sliep zoo lang elken namiddag! Daar hoorde zij het geschuifel
-van voeten over de mat in de gang, en verschrikt, denkend aan dieven,
-stond ze op van den bultzak en loerde, bevend van het hoofd tot de
-voeten, door het gordijn.
-
-Het was, dacht ze, toen ze het bekende gezicht van den penghoeloe zag,
-toch te erg, zóó te schrikken; gevaar vreesde zij nu niet langer, maar
-niettemin stemde dat bezoek van al die priesters haar hoogst
-onaangenaam. Waar bemoeide Aboe zich toch mee? Zij had voor dien
-penghoeloe en zijn trawanten zoo’n respect niet; zij was uit een
-Mohammedaansche familie geboren, en had al in haar jeugd veel gehoord
-van die soort menschen, zoodat de reuk van heiligheid er al lang af
-was. Ze kwamen vroeger vaak in haar eigen vaders huis, toen ze nog een
-jong meisje was, en dan zag zij wel aan hun oogen, wat ze bedoelden! Nu
-haatte zij dien geitensik! Wat deed hij Aboe van haar weg te halen en
-te vervreemden? Waarom liet hij hem niet met rust, maar stelde hij zich
-tusschen Aboe en haar?
-
-Van het natuurlijke der neiging van Aboe Bakar begreep zij niets; zij
-had nooit iets geleerd, dan wat op sexueel verkeer, inlandsche kleeding
-en snoeperij betrekking had. Wat wist zij van den aanleg tot fanatisme
-eens renegaats, die nog diepen eerbied koestert voor wat, bij de
-geloovigen van huis uit, geen grooter waarde heeft behouden, dan die
-eener formaliteit?
-
-Zij voelde alleen van dien kant het gevaar komen; het gevaar dat haar
-laki voor haar verloren zou gaan.
-
-Het gerammel van het goud deed haar verbaasd stilstaan, toen ze reeds
-weer naar haar bed wou gaan. Wat was dat? Ging hij die kerels nu geld
-leenen? Pindjem oewang,—daar dacht ze aan; het idée: geld geven kwam
-zelfs niet bij haar op.
-
-Zij keerde terug. Het was brutaal en ongepast voor een vrouw, dàt wist
-ze; ze wist ook, dat Aboe Bakar, zoo hij haar snapte, woedend zou zijn,
-en haar misschien slaan zou, al had hij dat tot nog toe enkel Minah
-gedaan nu en dan.
-
-De nieuwsgierigheid was te groot. Zacht sloop ze door de gang naar
-achter; zij zag de geldkist met de drie sloten wijd open staan; zij zag
-de tafel vol bankbiljetten en goud; zij zag de priesters er als het
-ware in grabbelen met welbehagen en alles tellen, terwijl Aboe Bakar
-erbij stond, onverschillig; als ging de zaak hem in ’t geheel niet
-aan.... Zij ontstelde er zóó van, dat haar handen ijskoud werden.
-
-Was Aboe Bakar gek geworden? Wie liet nu vreemden dus den baas spelen
-over zijn schatten?
-
-Maar hij stond er zoo ernstig en kalm bij.... het was onmogelijk.
-
-Toch had ze wel naar binnen willen vliegen, en hem bidden, die kerels
-weg te jagen en zijn goddelijke geld weer weg te sluiten in de kist met
-drie sloten; ze had het hem toe willen schreeuwen en dan hard wegloopen
-naar haar kamer.
-
-Dailah durfde het niet; zij stond als verlamd met loodzware beenen, al
-maar turend naar de bankbiljetten en het goud uit de kist op de tafel,
-van de tafel in de kist.
-
-Toen daarin weer alles verdwenen was, ging ze rillend of ze koorts had,
-terug naar haar kamer, en wachtte angstig, met een voorgevoel van
-tjelaka; ze hoorde gestommel, zwaar geschuif, gestamp van voeten, die
-meer moeten dragen dan het gewone lijf erboven, en die hard neerkomen
-op den vloer; ze zag, loerend achter haar gordijn, de priesters
-aansjouwen met de zware kist, Aboe Bakar zelf meehelpend, allen
-zuchtend onder de zware vracht voor menschen die nooit werkten. Zij
-spraken geen woord. Dailah hoorde een oogenblik later karwielen krakend
-rijden over het weinige grint op den weg; daarna hoorde zij enkel nu en
-dan het Allah en Allahoe akbaroe overluid uitspreken in de voorgalerij;
-het was Aboe Bakar die bad.
-
-In diepe verslagenheid ging ze zitten op den rand der baleh-baleh, de
-armen machteloos slap langs het lijf, starend in het weinige schijnsel
-van het lampje in de gang, door de gordijnkieren vallend in ’t vertrek;
-trachtend haar zwakke gedachten te verzamelen om te begrijpen, wat er
-dan toch eigenlijk was gebeurd; tot ze het niet langer kon uithouden en
-losbrak in luidruchtig geschrei.
-
-„Wat is er, Dah?” hoorde zij Aboe Bakars zware basstem buiten, in de
-gang.
-
-Zij gaf geen antwoord.
-
-„Ben je ziek?” vroeg hij binnentredend nu, en in het duister tastend,
-de hand strijkend over haar overvloed van loshangend haar.
-
-„Ik ben niet ziek, er is tjelaka, dat is het. Ze hebben je bestolen.”
-
-Aboe Bakar trok zijn hand terug.
-
-„Er is niemand die mij bestolen heeft. Het is alles goed, zooals het
-is. Vrouwen hebben daar geen verstand van.”
-
-Maar zij hield vol.
-
-„Zij hebben je bestolen.”
-
-„Ook past het een vrouw niet haar man te bespieden.”
-
-„Kan ik het helpen; ik sliep niet; ik hoorde die lieden....”
-
-„Spreek over hen met eerbied!” zei Aboe Bakar boos.
-
-„Ik wil niet,” riep zij nu op haar beurt woedend en brutaal, met den
-voet stampend op den grond, „ik wil niet. Zij hebben het geld van mijn
-oom ook weggehaald en niet teruggegeven aan zijn kinderen toen hij dood
-was; het zijn dieven, zeg ik.”
-
-Hij liep de kamer uit, bleek van schrik; eerst had hij in de duisternis
-al de zware hand opgeheven om haar te slaan, maar op dat zeggen van
-dien oom, ontstelde hij zoo, dat hij vluchtte, naar buiten.
-
-Toen hij haar niet meer hoorde schreien, ging hij terug in de kamer;
-zij snikte nog bij tusschenpoozen, het hoofd op haar bantal. „Net ’n
-kind,” dacht-ie, en een groote teergevoeligheid kwam over hem; hij nam
-haar hand, die afhing van het bed.
-
-„Ik wilde je nog wat vragen, Dah.”
-
-En toen zij geen antwoord gaf:
-
-„Je hebt daareven iets heel leelijks gezegd, maar erbij gevoegd, dat
-een oom van je ook zijn geld had gestort in de priesterkas. Wat is
-daarvan?”
-
-„Vader sprak er dikwijls over.”
-
-„Zoo; en wat zei hij dan?”
-
-„Dat hij het zeker wist; het geld was door dat volk....”
-
-„Dailah!”
-
-„Door... de penghoeloes in bewaring genomen; toen oom stierf, beweerden
-zij het nooit te hebben ontvangen.”
-
-„Kan je oom het niet vóór zijn dood hebben opgevraagd en uitgegeven?”
-
-In zijn ijver om de priesters te verontschuldigen, speelde zijn geringe
-intelligentie hem een poets.
-
-„Loh!” riep Dailah zich oprichtend. „En zij beweerden, dat zij nooit
-iets van hem ontvangen hadden!”
-
-Hij kreeg het land, dat hij er dus was ingeloopen.
-
-„In elk geval,” zei hij, „kon je vader zich vergist hebben. Maar al had
-hij het bij ’t rechte eind, Dah, wat geldt dit voor de vrome mannen
-hier? Ieder mensch, zegt de koran, zal slechts voor zijn eigen
-handelingen beloond of gestraft worden en het oordeel behoort aan God;
-ook is een geloovig mensch verplicht alle zaken te beoordeelen naar
-haar innerlijke hoedanigheden. Wat weet je daarvan? Is het goed iets af
-te keuren, omdat het vroeger en elders en met andere menschen misschien
-wel eens verkeerd is geloopen?”
-
-Een droevige trek kwam over het mooie gezichtje der jonge vrouw,
-terwijl zij hem daar hoorde met z’n zachte, goedigvolle stem, fraaie
-theorieën uit den koran opdisschend met hoogen ernst. „Net ’n kind,”
-dacht ze, medelijdend.
-
-Den volgenden ochtend was Minah al vóór het dag werd op de been; zij
-zag wel ’n beetje op tegen dat bezoek, en toen ze naar haar vriendinnen
-ging, was het met looden schreden.
-
-Maar alles was reeds klaar.
-
-Het geld, dat zij schuldig was, had de penghoeloe al genomen uit de
-kist van Aboe Bakar; door de handen der vrouwen was het gegaan naar het
-huis van den mooien Javaanschen „neef,” die het leenen zou aan Minah,
-die het als speelschuld zou betalen aan de vrouwen van den penghoeloe,
-die het weer ter hand zouden stellen aan haar vromen echtgenoot, die
-het terug zou deponeeren in de kist van Aboe Bakar!
-
-Zóó bleef alles intact, behalve Minah, die heel goed begreep, wat het
-haar kosten zou, als ze het geld in leen kreeg, en die niets liever
-deed, dan op die manier de onkosten betalen.
-
-Toen ze aan het huis van den penghoeloe kwam, zei ze verlegen:
-
-„Ik durf niet, ik ben niet brani.”
-
-Maar de anderen werden onvriendelijk.
-
-„Dan moet je maar brani zijn,” was het antwoord kortaf. „Wij moeten
-vandaag ons geld hebben. Wij hebben het noodig, en het was vooruit
-afgesproken.”
-
-Zooals zij er tegen had opgezien, zoo viel het haar mee; opgetogen kwam
-zij terug bij haar vriendinnen, die de grootste moeite hadden om zich
-ernstig te houden; alles wat gebeurd was, kon men haar zóó erg aanzien,
-dat de penghoeloe-vrouwen eigenlijk het land erover kregen; ’t was
-terlaloe op die manier! Dáárom, toen ze het geld terug hadden, spraken
-ze maar over het geval heen, en namen haar mee naar het speelhuis, waar
-Minah won tot groote woede harer partners.
-
-
-
-
-
-
-
-
-DRIE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.
-
-„ZE HEBBEN HEM VERMOORD.”
-
-
-In het niet te druk kampongleventje fleurde Bram ’n beetje op.
-
-Ondanks de soesah met zieke paarden en luie koetsiers ging zijn
-verhuurderij tamelijk goed; nu en dan gaf hem zijn spionnenbaantje wat
-eigenaardig werk, dat hij met groote verliefde voorliefde deed.
-Overigens zat hij maar liefst in nachtbroek en kabaai ’n strootje te
-rooken in een luierstoel, met heel veel praats over alles; zich daar
-soms bij opwindend, net als vroeger zijn vader, dat het scheen alsof
-hij dronken was, terwijl hij haast nooit sterken drank gebruikte.
-
-Toen een oppas van ’t postkantoor hem een maleischen brief bracht,
-zette hij eerst nog een drukken boom op met den man, daarbij mopperend
-over den postdienst, dien hij vond, dat veel te langzaam ging; maar
-nanti doeloe! hij, Bram Silver, zou daar wel een eind aan maken; hij
-zou wel dit en hij zou wel dat; en de Regeering moest zus en de
-Regeering moest zóó.
-
-Eindelijk liet hij den armen oppas, die nog meer brieven te bezorgen
-had, los en scheurde de enveloppe open.
-
-Het was of hij een beroerte kreeg.
-
-Achter zijn bril met gouden rand—een gedachtenis aan den ouden
-John—puilden de oogen hem haast uit het hoofd; zijn gezicht werd als
-het ware achter het geel der huidskleur, doodsbleek; met de bevende
-magere hand greep hij om zich staande te houden de zwakke ronde tafel,
-die met hem mee waggelde; zóó stond hij ’n oogenblik te kijken als
-krankzinnig; versuft, verslagen, niet in staat te denken. Dan ging hij
-zitten op den luierstoel en las nog eens en nog eens den niet
-onderteekenden maleischen brief, tot hij eindelijk opstond en trillend
-van ’t hoofd tot de voeten, naar achter liep, naar njai Peraq, de
-blinde moeder, die met den dag dikker van lichaam en minder helder van
-hoofd wordende, op den grond zat.
-
-Met zijn knokkelvingers greep hij haar in de vleeschmassa van den
-schouder.
-
-„Mâ, mâ, hoor-je me?”
-
-„Saya Bram; ada apa?” zei ze onverschillig.
-
-„Mâ, ze hebben Adam vermoord, mâ! Hij is dood, hij is dood!”
-
-Zij deed alsof ze naar hem keek.
-
-„Wie is er dood?”
-
-„Adam, onze Adam,” zei Bram erg ontroerd, haast snikkende.
-
-Maar njai Peraq schudde het grijze hoofd.
-
-„Ik weet van geen Adam; die is al lang dood. Er was een kind van mijn
-hart, dat een groote saïd is geworden. Aboe Bakar...”
-
-„Ze hebben hem vermoord,” schreeuwde Bram, en toen, met al het
-theatraal vertoon van wijlen den ouden John, liep hij woedend het
-galerijtje op en neer, de vuisten gebald omhoog stekend, zwerend, dat
-hij zijn broer zou wreken; dat hij de moordenaars verpletteren zou; dat
-hij hen ten eeuwigen dage zou vervolgen; dat hel en duivel hem niet
-beletten konden, bloedige wraak te nemen, en andere groote woorden
-meer, terwijl njai Peraq onbeweeglijk op den grond zat, als starend met
-de blinde oogen op één punt, en al maar bij zichzelf herhalend: „Zij
-hebben mijn zoon Aboe Bakar vermoord.”
-
-Toen hij uitgeraasd had, nam Bram, altijd door zenuwachtig en
-opgewonden, zijn besluit. Hij zou erheen gaan en onderzoeken. Dàt wist
-hij als spion der politie; alles moest eerst onderzocht worden.
-
-Doch over dat ééne brak hij zich in den trein voortdurend en
-vruchteloos het hoofd; wie kon hem dien brief geschreven hebben?
-
-Hoe kon hij het ook weten? Wat wist hij van Aboe Bakar’s leven in den
-laatsten tijd?
-
-En er was niet veel bijzonders geweest aan dat leven. Aboe Bakar bad
-veel, studeerde ijverig in den koran, sprak nu en dan met Dailah, die
-zich gruwelijk verveelde, terwijl Minah elken dag ging dobbelen en de
-rest.
-
-Zóó ging het door, week in, week uit, tot Minah, bewerkt door haar
-relaties, vertrouwd was geraakt met het denkbeeld, dat Aboe Bakar, dien
-zij nu innig haatte, haar geluk in den weg stond en verdwijnen moest.
-
-’s Avonds had haar Javaansche minnaar het haar gebracht in een heel
-klein hoornen doosje; hij kwam achter aan de pagger, toen het donker
-was, en zij had het van hem aangenomen, en beloofd den inhoud ’s
-morgens te roeren door de koffie van haar man.
-
-Zonder te aarzelen had zij dat beloofd; zij stak het doosje tusschen
-den sarongband, onverschillig, zonder beven; zij ging naar haar kamer
-en naaide er een baadje af, waarvoor zij het goed pas had gekocht; dan
-blies ze de lamp uit en strekte zich geeuwend uit op haar bed; een
-oogenblik later sliep ze; ze droomde geen akelige droomen, en ’s
-morgens werd ze vroeg wakker, opgefrischt, heelemaal net als anders.
-Toen ze in een groote wijde kom de gekookte ongefiltreerde koffie met
-suiker zonder melk had ingeschonken, keek ze even rond. Ja, aan den
-ingang van het keukentje zat een kind van een bediende, de ongekamde
-haren over het gezicht, slaperig en soezerig.
-
-Zij gaf het een gobang en stuurde het naar de warong om wat rijst te
-koopen.
-
-Nu was er betoel niemand meer.
-
-Voorzichtig strooide zij het poeder in de koffie, nam een lepeltje van
-arènhout en roerde het goed door.
-
-Zij bracht als elken ochtend Aboe Bakar zijn koffie, terwijl hij de
-tsoeboe bad.
-
-Hij was juist gereed en stak dadelijk de hand uit, begeerig naar den
-gewonen morgendrank.
-
-Geen woord werd tusschen hen gewisseld; dàt was al sedert lang niet het
-geval. Hij zou haar niet wegzenden, zoolang hij zich niet over haar te
-beklagen had; dat was alles, wat hij nog voor haar gevoelde.
-
-’s Middags greep het hem aan, plotseling, met groote benauwdheid. Hij
-was altijd zóó kerngezond en zóó sterk. Wat was dat nu? Hoe kwam hij
-aan dat gevoel van pijn en overvol-zijn in de maag en op de borst? Hij
-zou, zooals de koran het voorschrijft, God aanroepen, en, zich bukkende
-voor de houding van het gebed, ontvlood een volle, warme, haastige
-stroom zijn mond; een oogenblik had hij gedacht aan onpasselijkheid,
-maar helrood kleurden zich zijn baard en kleeren, de mat, de heele
-omgeving....
-
-Een groote vrees bekroop hem; hij kon niet roepen, niet denken, niets,
-en ineenzakkend, steunend tegen den wand, met een inwendig gevoel van
-hevigen brand, sloot hij de oogen.
-
-Had een voorbijgaand inlander hem niet gezien, hij had daar een groot
-deel van den dag kunnen liggen.
-
-Dailah, ontsteld en hulpeloos, buiten, zonder buren, liet volk halen
-uit de naaste kampong; men droeg Aboe Bakar in bed, en waschte hem; een
-dokter-djawa kwam, die in ’t geheel niets van het geval scheen te
-begrijpen; de penghoeloe las onbewogen met zachte stem soerah XXXVI.
-Minah had de mat uitgewasschen en liet den vloer dweilen in de
-voorgalerij; ’t leek wel, vond ze, of er een karbouw was geslacht!
-
-Het was geen halve maatregel geweest.
-
-Dailah schrikte toen ze Aboe Bakar zag den volgenden ochtend, zoo bleek
-en ingezonken was hij. Ze verzorgde hem, zoo goed haar eigen
-onbeholpenheid het toeliet, altijd onder den verschrikkelijken indruk
-van den bloedstroom, dien ze gezien had, en bang haast van het
-doodsbleek gezicht, dat tusschen den zwarten baard uitkwam, en de doffe
-diepliggende oogen.
-
-Het duurde eenige dagen, vóór Aboe Bakar weer op de been was, maar het
-had hem vreeselijk aangepakt; zwak, mager, bleek lag hij in een
-luierstoel in de voorgalerij, de oogen dicht, de rozenkrans langzaam
-glijdend door de vingers; hij had van den penghoeloe verlof zóó te
-bidden en niet in de voorgeschreven houding.
-
-Minah was er verwonderd over; zij had eigenlijk gedacht, dat hij
-dadelijk dood zou wezen; toen zij na de bloedspuwing de voorgalerij had
-schoongemaakt, was het, dacht ze, of alles nu eigenlijk heelemaal
-voorbij was. Nu werd hij beter. Nog een week of wat misschien, en het
-zou zijn, of er niets was gebeurd. Zij sprak er haar minnaar over, maar
-die hield zich tegen haar of hij bezwaren had; het was altijd
-gevaarlijk; daarbij was ’t vergif moeilijk te krijgen en zoo meer.
-
-Het maakte Minah driftig; zij had zulk een a niet gezegd om er de b
-niet aan toe te voegen; zij drong er opaan, en eindelijk, een week
-later, kreeg zij het.
-
-Zij was er blij mee; dat moest een voldoende portie wezen, had men haar
-gezegd, en het verheugde haar. Alles had zij liever, dan het voortduren
-van dien toestand en het aanhooren van de kasianpraatjes van Dailah,
-die meer dan ooit van Aboe Bakar hield en minder dan ooit geneigd was
-met Minah uitstapjes te maken.
-
-Koffie mocht de patiënt niet drinken; hij mocht slechts koud water
-hebben en wat zacht gekookte rijst; het witte poeder zou het water
-troebel maken, maar in de boeboer merkte het niemand. En met dezelfde
-kalmte als vroeger roerde zij het er door.
-
-Dien avond, toen zich de aanval, nog heviger dan den eersten keer, had
-herhaald, was Aboe Bakar zoo goed als stervende. Stil, onbeweeglijk lag
-hij op het bed, ’t hoofd terug, schuin tegen het kussen.
-
-Van het leven voelde hij nog enkel de schroeiende pijn in zijn maag en
-ingewanden. En zijn gedachten leefden. Maar die waren ver weg; zij
-waren in Nederland, bij de vrienden zijner jeugd, bij de Verlande’s en
-de Tiele’s; zij vervolgden naar den eersten tijd in Indië, waar zijn
-leven zoo onverwacht was gesplitst; en de kleinste bijzonderheden van
-dien tijd, waaraan hij nooit weer had gedacht, kwamen er nu bij: de
-strijd met zichzelven, de aandrang zijner moeder, de tegenstand van
-Bram.... „Vroeg of laat zal je hun dupe worden!”
-
-Hoe kwam het, dat hem ineens die woorden nu voor den geest stonden?
-
-Zóó werkte het voort in zijn hoofd, langzaam, maar ordelijk, als een
-uurwerk, dat geregeld afloopt.
-
-Was hij hun dupe?
-
-Aboe Bakar sloeg een blik op naar Dailah, die bij het bed zat, de oogen
-rood van ’t schreien, macht- en willoos, zonder hoop. Met een korte
-handbeweging beduidde hij haar dichtbij te komen, tot haar oor vlak bij
-zijn mond was; hij wist wel van den dokter-djawa, dat hij in ’t geheel
-niet spreken mocht, maar nu wilde en kon hij ’t niet laten.
-
-„Zou ik iets hebben ingekregen, Dah?”
-
-„Zwijg in Godsnaam!” zei ze. „Ik geloof het Aboe. Maar spreek nu niet.
-Van nu af zal je niets gebruiken, dat ik niet zelf heb klaargemaakt.”
-
-Hij glimlachte en sloot weer de oogen. Wat zou zij klaarmaken! Zij kon
-het immers niet; zij had het nooit gedaan, nergens geleerd!
-
-En dan, het zou wel te laat zijn; hij zou wel sterven. Daar was hij nu
-niet meer bang voor. God doet immers sterven en herleven! Wie Hem
-liefheeft moet zich verheugen in den dood, in het uur, dat God zijn
-ziel ontvangt om bij hem te worden verzameld. Zóó ging het rustig voort
-in zijn hoofd: de beelden uit de werkelijkheid oprijzend in zijn
-gedachten, bleven wortelen in het Europeesch deel van zijn leven; de
-abstracte begrippen waren die uit den koran.
-
-Langzaam kropen de uren voort; Minah had gevraagd, welstaanshalve, of
-ze Dailah niet eens zou aflossen bij het oppassen van den zieke; maar
-ze was erg blij, dat de jonge vrouw het weigerde.
-
-Niet om haar geweten—dáár wist ze niet van,—ze vond het enkel
-vervelend.
-
-Reeds kraaiden de hanen in de dessas der vallei hooguit den opkomenden
-dag tegemoet, toen Aboe Bakar ontwaakte uit een langen slaap van eenige
-uren, die hem niet had verkwikt.
-
-Integendeel, hij voelde het weer aankomen, en het angstzweet brak uit
-op zijn voorhoofd, met koude droppels afloopend langs zijn zware
-wenkbrauwen.
-
-Den mond gesloten, benauwd en kort ademend door den neus, keek hij naar
-Dailah, die op haar stoel was ingedut van vermoeienis.
-
-Met een hevigen schok richtte zijn lichaam zich ineens op; Dailah
-schrikte wakker en sloeg haar arm om hem heen tot steun.
-
-Dáár was het weer, schoon slechts weinig in hoeveelheid.
-
-Maar het lichaam, terugvallend achterover in het kussen, rekte zich;
-het doffe licht uit de groote zwarte oogen verdween; de trekken spanden
-scherp.
-
-Een harde gil klonk door het huis; Dailah zag hem sterven; haar hoofd
-viel naast dat van Aboe Bakar op het kussen neer, en haar weeklagen
-vulde het huis.
-
-Minah was er ook wakker van geworden. Zij hoorde Dailah schreien en
-luid praten; zij verstond de woorden, en een doodschrik drong door haar
-hersens, afrillend langs de ruggegraat; zij had het woord memboenoeh
-gehoord!
-
-Snel trok zij een ander baadje aan, en liep de achterdeur uit, den weg
-op.
-
-
-
-
-
-
-
-
-VIER EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.
-
-BESLUIT.
-
-
-De penghoeloe, door Minah’s tusschenkomst gewaarschuwd, kwam in den
-loop van den ochtend met zijn volgelingen; hij was kort en bevelend,
-alsof hij de baas was in het huis; niemand durfde zich tegen iets
-verzetten.
-
-Dailah, nu half suf van emotie, minder dan iemand anders: allen
-eigenlijk blij, dat er één was, die de soesah op zich nam.
-
-Maar toen de begrafenis plaats had en zij met de bedienden alleen in
-het huis bleef, liet zij een ouden klerk roepen, die vroeger wel eens
-daar aan huis was geweest, en die schreef voor haar den brief aan Bram.
-
-En toen hij kwam en met haar had gesproken, hij hoogst zenuwachtig, zij
-erg bedroefd, maar kalm en gelaten,—toen ging hij naar voren, zitten op
-den stoel waarop Aboe Bakar zoo dikwijls had gezeten; zijn ongeregelde
-verbeelding en overprikkeld zenuwgestel, deden hem de meest
-gecompliceerde en gruwelijkste wraakplannen vormen; hij zou, en hij
-zou; hij kon er niet stil van blijven zitten; hij stond op, liep heen
-en weer en bewoog handen en armen, alsof hij kneep, worgde,
-verscheurde. O, die smeerlap, dacht hij, als die nu eens hier was! Maar
-de penghoeloe, dien hij bedoelde, kwam niet; liet in ’t geheel niets
-van zich hooren.
-
-Bram schreef hem en verzocht dadelijke afrekening van het geld, dat
-wijlen zijn broeder Aboe Bakar gestort had in de penghoeloekas; er
-volgde niet eens antwoord.
-
-Ten slotte kwamen al de gewelddadigheden, die Bram zich voorgenomen had
-te bedrijven tegen de dieven en moordenaars, hierop neer, dat hij
-eindigde met wat hij had moeten beginnen: hij ging naar het Europeesch
-bestuur en diende een aanklacht in.
-
-Hij was zeer bespraakt; hij kwam niet uit eigenbelang; wijlen de saïd
-was zijn bloedeigen broer geweest, verklaarde hij, en het was niet om
-iets van diens nalatenschap, dat hij zich het schandelijk misdrijf
-aantrok. Hij wilde het geld, Aboe Bakar’s eigen geld, terug, voor diens
-zoon, die—dat vergat hij erbij te voegen—tot een nietsdoener en een
-leeglooper was opgegroeid, met groote kans een vagebond te worden.
-
-Voor het familiezwak van den Europeeschen oom voelden de ambtenaren
-iets, schoon zij zich bij voorkeur niet inlieten met zulke „vuile
-inlandsche perkara’s.”
-
-Zij zouden „een onderzoek instellen.”
-
-Terug in ’t huis vond Bram zijn oudste schoonzuster Minah; zij pakte
-haar barang; met veel drukte was zij bezig haar sarongs en baadjes,
-heele stapels, haar menigte doosjes en doekjes in trommels te bergen en
-in kains te knoopen.
-
-„Laat dat nu maar wachten,” zei Bram gebiedend. „Luister naar mij.”
-
-Minah stond op het punt een brutaal antwoord te geven; maar zij zag aan
-Bram, dat hij heel nijdig was; daarom ging zij stil op een bankje
-zitten, de handen op de knieën.
-
-„Waar is het geld van A. gebleven?”
-
-Zij haalde de schouders op.
-
-„Hoe kan ik het weten; hij zei nooit iets tegen mij.”
-
-„Daar stond zijn geldkist, daar in dien hoek, dat wist je toch.”
-
-„Ik? Wist ik dat? Ik weet niet wat een geldkist anders is dan een
-gewone kist....”
-
-„Dailah zegt....”
-
-„Wel ja,” viel zij boosaardig uit, „daar heb je ’t al! Vraag het
-Dailah, die zal het wel weten. Ik niet; ik was maar zoowat de
-dienstmeid hier, en ik weet van geen kist, ik heb mij niet bemoeid met
-zijn barang, waarom zou ik me ermee bemoeid hebben?”
-
-„Om uw zoon.”
-
-„Om mijn zoon? Wat heeft hij zich ingelaten met zijn kind? Even weinig
-als met mij. De eenige met wie hij sprak was Dah; voor de rest zat hij
-ginds in het bidhuisje en in de missigit, altijd maar in het boek te
-lezen en te bidden.”
-
-Dat was Bram bekend, en toen nu Minah, die zich over zichzelve had
-verteederd, haar geheime angst tot zenuwachtigheid meewerkend, aanving
-zacht in haar slendang te schreien, kreeg Bram kasian, en daarmee
-verdween zijn boos vermoeden, dat Minah aan de misdaad medeplichtig
-was.
-
-„Wat ga je doen?” vroeg hij.
-
-„Ik weet het niet. Vooreerst ga ik bij een vrouw in de kampong wonen,
-tot hier den boel geregeld is.”
-
-„En dan?”
-
-„Ik weet het niet. Misschien zoek ik werk als baboe bij blandas.”
-
-Een oogenblik dacht Bram na. Het ging niet aan, haar terug te zenden
-naar het land, waar ze vandaan kwam; zelf haar in huis te
-nemen,—daarvan kon niets komen. Dailah zou weer teruggaan in haars
-vaders huis.
-
-„Goed,” zei hij, „je moet natuurlijk doen, wat je wilt. Ik zal je zoon
-meenemen. Wat het mijne is, kan ook het zijne wezen.”
-
-Voor haar was dat een ware uitkomst; zij was van den lastigen jongen
-kerel af; van een moederschap dat haar oud maakte, zoo goed als
-ontslagen, in een tijd dat haar belang vorderde jong te schijnen.
-
-„Gij zijt zijn oudste oom,” zei ze op een toon van berusting.
-
-En alles was naar beider begrip daarmee gezegd.
-
-Het onderzoek naar den dood, dat zelfs een gerechtelijk werd, leidde
-tot geen uitkomst; ’t was koerang terang.
-
-Toen de tweede maan scheen op het graf van Aboe Bakar, het stille
-plekje in het binnenland, waar een groep kambodja’s de doordringende
-geuren harer witte bloemen over de sawahvlakte verspreidden,—toen reed
-zijn eenige zoon te Batavia langs den Molenvliet als koetsier op een
-huurdos-à-dos van oom Bram.
-
-Oom Bram had veel last met hem; hij durfde ’s avonds niet naar bed gaan
-vóór zijn neef weer goed en wel thuis was, zoo vreesde hij altijd, dat
-er ’t een of ander met den bedorven jongen zou gebeuren.
-
-Als die eindelijk, laat in den nacht soms, de dos-à-dos het erf opreed,
-en Bram dan niet half zooveel huur kreeg als hij berekenen kon, dat
-verdiend was, keek hij door den gouden bril zijns vaders weleens
-beurtelings naar het onbeschaamde jonge gezicht voor hem en naar het
-oude van njai Peraq, die op haar baleh-baleh rustig sliep.
-
-En dan vond hij, dat, als iemand weinig uit een schipbreuk was
-overgebleven, het dan hem, Bram Silver, was.—
-
-
-
-                                EINDE.
-
-
-
-
-
-
-
-*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ABOE BAKAR ***
-
-Updated editions will replace the previous one--the old editions will
-be renamed.
-
-Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
-law means that no one owns a United States copyright in these works,
-so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the
-United States without permission and without paying copyright
-royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
-of this license, apply to copying and distributing Project
-Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm
-concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
-and may not be used if you charge for an eBook, except by following
-the terms of the trademark license, including paying royalties for use
-of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
-copies of this eBook, complying with the trademark license is very
-easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
-of derivative works, reports, performances and research. Project
-Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may
-do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
-by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
-license, especially commercial redistribution.
-
-START: FULL LICENSE
-
-THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
-PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
-
-To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
-distribution of electronic works, by using or distributing this work
-(or any other work associated in any way with the phrase "Project
-Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full
-Project Gutenberg-tm License available with this file or online at
-www.gutenberg.org/license.
-
-Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project
-Gutenberg-tm electronic works
-
-1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
-electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
-and accept all the terms of this license and intellectual property
-(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
-the terms of this agreement, you must cease using and return or
-destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your
-possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
-Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound
-by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the
-person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph
-1.E.8.
-
-1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
-used on or associated in any way with an electronic work by people who
-agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
-things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
-even without complying with the full terms of this agreement. See
-paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
-Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this
-agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm
-electronic works. See paragraph 1.E below.
-
-1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the
-Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
-of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual
-works in the collection are in the public domain in the United
-States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
-United States and you are located in the United States, we do not
-claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
-displaying or creating derivative works based on the work as long as
-all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
-that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting
-free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm
-works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
-Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily
-comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
-same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when
-you share it without charge with others.
-
-1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
-what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
-in a constant state of change. If you are outside the United States,
-check the laws of your country in addition to the terms of this
-agreement before downloading, copying, displaying, performing,
-distributing or creating derivative works based on this work or any
-other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no
-representations concerning the copyright status of any work in any
-country other than the United States.
-
-1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
-
-1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
-immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear
-prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work
-on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the
-phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed,
-performed, viewed, copied or distributed:
-
-  This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
-  most other parts of the world at no cost and with almost no
-  restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it
-  under the terms of the Project Gutenberg License included with this
-  eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the
-  United States, you will have to check the laws of the country where
-  you are located before using this eBook.
-
-1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is
-derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
-contain a notice indicating that it is posted with permission of the
-copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
-the United States without paying any fees or charges. If you are
-redistributing or providing access to a work with the phrase "Project
-Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply
-either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
-obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm
-trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
-with the permission of the copyright holder, your use and distribution
-must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
-additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
-will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works
-posted with the permission of the copyright holder found at the
-beginning of this work.
-
-1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
-License terms from this work, or any files containing a part of this
-work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
-
-1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
-electronic work, or any part of this electronic work, without
-prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
-active links or immediate access to the full terms of the Project
-Gutenberg-tm License.
-
-1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
-compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
-any word processing or hypertext form. However, if you provide access
-to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format
-other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official
-version posted on the official Project Gutenberg-tm website
-(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
-to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
-of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain
-Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the
-full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1.
-
-1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
-performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
-unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
-access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works
-provided that:
-
-* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
-  the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
-  you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
-  to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has
-  agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
-  Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
-  within 60 days following each date on which you prepare (or are
-  legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
-  payments should be clearly marked as such and sent to the Project
-  Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
-  Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg
-  Literary Archive Foundation."
-
-* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
-  you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
-  does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
-  License. You must require such a user to return or destroy all
-  copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
-  all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm
-  works.
-
-* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
-  any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
-  electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
-  receipt of the work.
-
-* You comply with all other terms of this agreement for free
-  distribution of Project Gutenberg-tm works.
-
-1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
-Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than
-are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
-from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
-the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set
-forth in Section 3 below.
-
-1.F.
-
-1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
-effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
-works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
-Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm
-electronic works, and the medium on which they may be stored, may
-contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
-or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
-intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
-other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
-cannot be read by your equipment.
-
-1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
-of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
-Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
-Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
-liability to you for damages, costs and expenses, including legal
-fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
-LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
-PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
-TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
-LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
-INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
-DAMAGE.
-
-1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
-defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
-receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
-written explanation to the person you received the work from. If you
-received the work on a physical medium, you must return the medium
-with your written explanation. The person or entity that provided you
-with the defective work may elect to provide a replacement copy in
-lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
-or entity providing it to you may choose to give you a second
-opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
-the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
-without further opportunities to fix the problem.
-
-1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
-in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO
-OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
-LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
-
-1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
-warranties or the exclusion or limitation of certain types of
-damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
-violates the law of the state applicable to this agreement, the
-agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
-limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
-unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
-remaining provisions.
-
-1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
-trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
-providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in
-accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
-production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm
-electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
-including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
-the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
-or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or
-additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any
-Defect you cause.
-
-Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
-
-Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
-electronic works in formats readable by the widest variety of
-computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
-exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
-from people in all walks of life.
-
-Volunteers and financial support to provide volunteers with the
-assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
-goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
-remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
-and permanent future for Project Gutenberg-tm and future
-generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
-Sections 3 and 4 and the Foundation information page at
-www.gutenberg.org
-
-Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation
-
-The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
-501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
-state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
-Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
-number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
-U.S. federal laws and your state's laws.
-
-The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West,
-Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up
-to date contact information can be found at the Foundation's website
-and official page at www.gutenberg.org/contact
-
-Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation
-
-Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without
-widespread public support and donations to carry out its mission of
-increasing the number of public domain and licensed works that can be
-freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
-array of equipment including outdated equipment. Many small donations
-($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
-status with the IRS.
-
-The Foundation is committed to complying with the laws regulating
-charities and charitable donations in all 50 states of the United
-States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
-considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
-with these requirements. We do not solicit donations in locations
-where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
-DONATIONS or determine the status of compliance for any particular
-state visit www.gutenberg.org/donate
-
-While we cannot and do not solicit contributions from states where we
-have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
-against accepting unsolicited donations from donors in such states who
-approach us with offers to donate.
-
-International donations are gratefully accepted, but we cannot make
-any statements concerning tax treatment of donations received from
-outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
-
-Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
-methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
-ways including checks, online payments and credit card donations. To
-donate, please visit: www.gutenberg.org/donate
-
-Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works
-
-Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
-Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be
-freely shared with anyone. For forty years, he produced and
-distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of
-volunteer support.
-
-Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
-editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
-the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
-necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
-edition.
-
-Most people start at our website which has the main PG search
-facility: www.gutenberg.org
-
-This website includes information about Project Gutenberg-tm,
-including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
-subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.