diff options
Diffstat (limited to 'old/63139-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/63139-0.txt | 26085 |
1 files changed, 0 insertions, 26085 deletions
diff --git a/old/63139-0.txt b/old/63139-0.txt deleted file mode 100644 index 097b8b7..0000000 --- a/old/63139-0.txt +++ /dev/null @@ -1,26085 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Fratris Felicis Fabri Evagatorium in Terrae -Sanctae, Arabiae et Egypti Peregrinationem, by Felix Fabri - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - -Title: Fratris Felicis Fabri Evagatorium in Terrae Sanctae, Arabiae et Egypti Peregrinationem - Volumen Tertium - -Author: Felix Fabri - -Editor: Konrad Dietrich Hassler - -Release Date: September 7, 2020 [EBook #63139] - -Language: Latin - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK FRATRIS FELICIS FABRI EVAGATORIUM *** - - - - -Produced by Carolus Raeticus - - - - - FRATRIS FELICIS FABRI - - EVAGATORIUM - - IN - - TERRÆ SANCTÆ, ARABIÆ ET EGYPTI - - PEREGRINATIONEM - - - - - - - EDIDIT - - CUNRADUS DIETERICUS HASSLER, - - GYMNASII REGII ULMANI PROFESSOR. - - - - - - - VOLUMEN TERTIUM. - - - - - - - STUTTGARDIÆ.[TR1] - - SUMTIBUS SOCIETATIS LITTERARIÆ STUTTGARDIENSIS. - - - - - 1849. - - - - ----------------------- - - Transcriber's Notes - -For this transcription, the following edition was used: - - "Fratris Felicis Fabri Evagatorium in Terrae Sanctae, Arabiae et - Egypti Peregrinationem: Volumen Tertium" (Stuttgardiae, Societas - Litteraria Stuttgardiensis, 1849) - -The 1849-edition this transcription is based on contains very many -typographical errors. Before amending a word I checked whether it might -not be a variant spelling. In addition, in some cases a manuscript -version from 1508 by Hartmann Schedel was consulted. This is the -manuscript referred to in some footnotes. When the correct word was not -sufficiently clear or even entirely unclear, the text itself was left -unchanged. Any changes applied by the transcriber are indicated by -"Transcriber's Footnotes" ([TR1], [TR2], etc.). - - - - - ----------------------- - - - - - - - De termino deserti et initio terrae Aegypti et de - ingressu peregrinorum in Aegyptum, de Matarea et - Busiri, villa prima Aegypti, et de consolatione - nostra in hoc loco. - -Sexto die, transacta media nocte, a Maffrach recessimus, euntes per -arentes arenas. Porro, in ipso crepusculo incidit nebula spissa cum -frigidissimo vento, in quo sensimus nos in aliud clima venisse. Post -solis ortum repulsa est nebula et venimus ad alta sabulosa montana -mobilia, noviter illuc per ventum adjecta, et circumdati sumus arena -et, si habuissemus ibi tempestatem et ventum contrarium, coacti -fuissemus redire in desertum, sicut persaepe ibi contingere solet, ut -dictum est. Est enim in loco illo arena mobilis et fluida, sicut est -ipsum mare arenarum. Arena in illo loco videbatur mineralis, quia plena -erat aureis arenulis. Pertransivimus autem loca illa arenosa cum -tranquillitate, posttergatis autem montibus istis iterum in latissimum -sterilem campum devenimus, per quem repente processimus, finem ejus -praestolantes. Ecce autem, procedentibus nobis in alto campo vidimus -longe infra nos ex opposito in regionem alterius naturae, alterius -dispositionis et formae, ad quam ista sterilis et vastissima finitur -solitudo. Vidimus enim partem terrae Aegypti, terrae habitabilis, in -qua vidimus terrae nascentia diversorum generum et aquarum flumina, -civitates et villagia. Aspectus autem ille gaudium pariter et stuporem -nobis incussit. Gaudium quidem, quia vidimus finem horribilis deserti -et hominum habitationes et aquarum copiam et alia multa, quarum -carentia nobis fuerat gravis per eremum. Stuporem autem, quia -insolitam regionem vidimus. Nam congregationem multarum aquarum -vidimus, ac si esset mare, et ex ipsis aquis excrescebant in altum -arbores procerae palmarum et aliorum fructuum quasi silvae, turres -etiam et alia aedificia excelsa de aquis consurgebant, civitates et -villae in aquis stabant mirabili modo, eratque aspectus regionis sicut -Cycladis. Erat enim tempus excrescentiae Nili, quo suum alveum -egrediens universam Aegyptum operit et irrigat, ut patebit. - -Processimus ergo et contra Aegyptum descendimus versus quandam -civitatem, quam Achaciam nominabant, quae est prima Aegypti civitas -quam vidimus. Verum cum propius ad eam venissemus, eam ad dextram -dereliquimus et ad unam villam declinavimus Mathaream nomine. Cumque ad -villam venissemus, terminum deserti attigimus, nam ad villae sepes et -macerias finis erat solitudinis et extra fuit terra arida et sterilis, -intus vero fuit fructifera et paradiso (#b#) similis. Haec villa -nominatur in Ptolemaeo Busiris, a quodam vetustissimo tyranno, Neptuni -filio, qui dicebatur Busiris. Hic apud Aegyptum tyrannidem exercere -exorsus est et oras omnes Nilo adjacentes praedator ingens infestavit, -inter caetera autem suae tyrannidis fertur hospites suos diis suis -immolasse; quam ob causam, cum Hercules ad eum divertisset, ac simili -perfidia qua caeteros tentasset, regem ipsum aris impositum Hercules -interfecit, et villa, in qua haec contigisse opinari potest, nomen -Busiris retinuit. - -In hac villa Busiris, quae nunc Matharea dicitur, est hortus ille -celeberrimus balsami, de quo in processu venit dicendum. In villam ergo -Busirim ingressi duxit nos Calinus ad castrum villae, in quo thermae -domini Soldani sunt et habitationes aestivales juxta fontem solis, qui -est fons beatae Virginis, cui annexus est hortus balsami. Dum autem -castro appropinquaremus, clauserunt portas habitatores curiae, sed dum -vidissent nos aperire bursas, antequam argentum viderent, ostia -patefecerunt: prostratis ergo camelis ante portam onera solvimus et -omnem nostram suppellectilem intus portavimus in unum deliciosum -solarium sive caenaculum, cujus fenestrae ad hortum balsami respectum -praestabant. Quam cito[TR2] autem res nostras composuimus, venerunt -Arabes camelarii nostri ad nos, petentes licentiam redeundi per -desertum ad loca sua, quia ibi terminus conductionis eorum exspiravit -et eorum servitium, ut patet supra P. 1. fol. 218 in tertio articulo -conventionis. Quibus diximus, ut manerent usque ad adventum domini -Tanguardini Trutschelmanni Cahirini, cum quo ingressuri essemus -Cahirum, et ipsi in suis camelis pro novo pretio res nostras illac -deferrent; sed ipsi nullatenus acquieverunt, dicentes, se non audere -nec Trutschelmannum exspectare, nec Cahirum intrare. Sic ergo miseri -illi in miseriam suam redierunt cum camelis suis, de quorum recessu non -modo nullam tristitiam, sed magnam laetitiam habuimus, ac si a magno -munere et gravi sarcina liberati essemus. Non enim ausi erant apparere -in conspectu Mamaluci Trutschelmanni[TR3] nostri, quia ipsi Mamaluci et -tota curia domini Soldani odio eos habent pro eo, quod dominium deserti -sibi usurparunt et a transeuntibus vectigalia et pedagia et ganfragia -extorquent, dicentes, se esse dominos deserti, cum tamen totum -pertineat ad regnum domini Soldani et ob id non ausi sunt Cahirum -ingredi, quia, quam cito ingrederentur cum oneratis camelis, omnia bona -illa confiscarentur et ipsi in captivitatem redigerentur. Nec ausus est -aliquis alienus oneratis camelis ingredi urbem nisi inductus -auctoritate Soldani. - -Post recessum Arabum a nobis misimus nuntium in Cahirum ad Tanguardinum -Mamalucum, Trutschelmannum Christianorum, ut veniret et nos in urbem -introduceret juxta debitum officii sui et juxta promissionem nobis ab -eo factam in Jerusalem, sicut patet P. 1. fol. 234, A. Ut autem vir -audivit adventum nostrum, statim assumtis famulis suis equitavit ad nos -et blande ac curialiter nos salutavit, intendens nos eodem die in urbem -ducere. Nos autem rogavimus eum, ut hac die (#73 a#) et nocte -dimitteret nos in loco illo quiescere et in crastinum veniret cum -camelis et nos inde tolleret in civitatem regiam. Placuit autem hoc -viro et rogavit dominos peregrinos secundae societatis, ut secum -assumerent Conradum barbitonsorem, peritum in lutanis et fidulis, qui -et fiellam secum habebat, quibus et ipse Tanguardinus vacabat, cum quo -regressus est in urbem et nos ibi, ut optavimus, dimisit. Sunt enim a -Busiris sive ab horto balsami duo milliaria alemannica in Cahirum, -estque quasi continuata civitas. Instruximus ergo convivium pro bona -coena, et venerunt Sarraceni portantes recentes panes, qui erant nobis -rari, et pullos ac gallinas, ova et fructus, de quibus emimus et laetum -diem duximus in solario amoeno et umbroso. Cum autem nox adesset, -stravimus nobis in loco, prout unusquisque voluit. Porro ego cum socio -accepimus lectulos nostros et descendimus ad fontem beatae Virginis -Mariae, qui erat pulcherrimo umbraculo de arundinibus complexis -circumdatus, et supra sacri fontis marginem nobis stravimus et dulciter -ac secure quievimus. Erat enim curia bene clausa et firmata. Et ita -noctem illam cum suo die deduximus. - -Septima die mane dictis horis canonicis ereximus altare super limbum -fontis beatae Virginis et ibi missas celebravimus et indulgentias in -loco accepimus (†) et post cibum et potum sumsimus usque ad adventum -Trutschelmanni, nec hortum balsami intrare permissi sumus ante -praedicti viri reditum. Ista tamen inclusione non obstante libentissime -in loco illo fuimus, quia locus sanctus erat, ut patebit, a Domino -Jesu, a Maria Virgine, a Josepho ibi degentibus sanctificatus, ut -patebit in descriptione fontis. Est etiam locus famosus et -celeberrimus, quia in orbe notus (est) propter balsamum ibi crescens et -non alibi, ut patebit in descriptione balsami. Est insuper amoenus et -sanus sicut paradisus et propter fontem et propter hortum et -delectabilem respectum per longum et latum terrae Aegypti, ut videbitur -in descriptione domus et loci. - -Circa meridiem igitur venit Tangwardinus Trutschelmannus et socius -noster Conradus lutanista et fidulista cum eo et alii servi Mamaluci et -camelarii cum decem camelis, ut tollerent nos et res nostras et -ducerent in Cahirum. Rogavimus autem Tangwardinum, ut induci nos -faceret in hortum balsami ad videndum illam pretiosissimam plantulam et -celeberrimum virgultum; qui rem difficultavit et colloquium prius se -habiturum cum hortulanis habere velle respondit. Accessit itaque ad -hortulanos et finito colloquio revenit, postulans pro ingressu sex -ducatos ab omnibus simul, demtis curtosiis ostiariorum horti. -Conjecimus ergo simul pecunias et collectis sex ducatis solvimus ei. -Soluta pecunia venerunt hortulani et ostiarii cum uxoribus et ostium, -quod de nostra habitatione in hortum ducit, patefecerunt, per quod -praecedentem Tangwardinum secuti sumus et in deliciosum hortum latum et -magnum venimus, qui erat diversis generibus arborum consitus. - -In hoc horto venimus ad ficum quandam ingentem, antiquissimam, altam et -latam, cujus ligna in aquam missa statim merguntur et post imbibitam -aquam emergit et natat, cum tamen contrario modo fiat cum aliis lignis. -De hoc loco Augustinus dicit de civitate Dei LXXI. c. 5. - -Sed ad aliam considerationem convertamus nos, nam arboris (#b#) illius -stipes vel truncus est cavatus et duae lampades in ipsa pendebant -cavatura. Dicitur autem ficus illa arbor beatae Mariae Virginis; nam -communis fama est tam Christianorum quam Sarracenorum, quod virgo -Maria, quando in hoc loco deguit, quadam vice descendit de fonte suo in -agrum sequens rivulum, qui de fonte fluebat, gestansque in brachio -puerum Jesum. Dum ergo sub umbra illius arboris se ad sedendum aptaret, -ecce subito arbor crepuit et interioribus evacuatis locum aptissimum -sedendi dominae praebuit. Quod ergo beatissima Virgo propter se factum -intelligens arborem est ingressa et locum sibi paratum ad sedendum cum -puero accepit. Hanc arborem sicut et fontem venerantur simul Christiani -et Sarraceni ob beatissimae Virginis Mariae reverentiam, intrantes enim -reverenter habent Sarraceni beatissimam Mariam Virginem, ut omnia ad -eam pertinentia aestiment sacra, et ei maledicentes vel eam -blasphemantes sine interrogatione occiduntur duris cruciatibus, ut -habetur in Alcorano P. de Cred. L. 3. c. 17. Sicut enim arbor -miraculose Virgini sedendi locum dedit, sic fons propter eam de -cataractis terrae miraculose erupit. Nos ergo arborem ingressi -successive sumus et cum salutatione angelica loca sessionis -deosculabamur et nos ad sedendum ponebamus, quilibet paululum. -Dependebat autem arbor plena ficubus magnis et bonis, quas vocant -Pharaonis, de quibus manducavimus magis propter Virginis honorem, quam -propter necessitatem aut delectationem. Siquidem dicitur, quod arbor -illa numquam sit visa sine fructu, et septies in anno successive -fructificat. Accepimus etiam de lignis ejus ramusculos parvos, quia -Sarraceni[TR4] dicunt, quod febricitantibus prosit, dum de eo bibunt, -impositum vino vel aquae.[TR5] - -Inde progressi contra aliam nobis certe mirabilem arborem, sub qua -stetimus et suspensi eam intuebamur. Hanc arborem, quia aliis -dissimilis est et insoliti crementi et formae, non bene possum -describere. Excrescit enim de terra, sicut arundo, non quod sit arundo, -nec genus arundinis, sed sicut arundo non habet ramos, sed folia in -circumferentia stipitis, ex quibus resultat, sic et arbor haec. Est -autem grandis stipitis et folia habet ingentia, habentia XVI. pedes -longitudinis et trium latitudinis, et in summitate habet magnam -densitatem foliorum, inter quae excrescunt virgulae, quae portant -fructus arboris. Sunt autem fructus illi poma longa, paullo plus quam -unius palmi, et rotunda, non multum spissa vel grossa, nisi quantum -homo manu accipiens potest stringendo digitum digito tangere. Non -crescit autem pomum quodlibet per se, sed XX et amplius crescunt in uno -cumulo, sicut multae uvae in uno racemo. Sunt autem coloris aurei gilfi -sicut cera et delectant multum videntem et appetitum alliciunt, quia -sunt pulchra ad videndum, mollia ad frangendum, suavia ad gustandum, -sana ad manducandum, rara ad inveniendum, pretiosa ad emendum, inutilia -ad reservandum, quia non remanent post depositionem, cum sint pinguia -et mollia, sed statim volunt ut manducentur. Nominat autem eos[TR6] -vulgus in Aegypto Musi. Dum autem comeduntur, scinduntur cultris, sicut -apud nos raphani, in particulas tenues et rotundas et sale condiuntur -propter dulcedinem temperantam. Hoc autem insigne habent mala ista, -quod in qualibet particula rotunda decisa est crux, quae videtur -obscure gerere Crucifixi imaginem: utique crucis (#76 a#) stigma non -est solum, sed aliquid superpositum apparet, quod nos Christiani -putamus esse imaginem Crucifixi. Habet etiam quodlibet malum morsum, ut -videtur ab utraque parte, ac si aliquis pomum integrum inter dentes -conaretur permordere. De hac arbore dicunt omnes Orientales -concorditer, Christiani scilicet, Sarraceni[TR7] et Judaei, quod sit -illius[TR8] speciei, cujus erat arbor illa in paradiso, scientiae boni -et mali, de qua praecepit Dominus primis nostris parentibus, ne -manducarent de fructu ejus, alias morte morirentur, Genes. II. Sed -mulier videns, quod bonum esset lignum et ad vescendum suave et -pulchrum ad videndum, tulit, comedit et viro praebuit, Genes. III. Et -totum genus humanum in damnationem demersit, pro quo Christus sua cruce -satisfacere de coelo descendit, unde in signum praevaricationis -retinuit nutu Dei pomum morsum dentium et in signum redemtionis -repraesentat signum crucis. - -De his arboribus plures in Aegypto vidi et de pomis ad saturitatem -manducavi. Dicunt etiam aliqui, quod arbores illi sint papiri et quod -antiquitus in desiccatis foliis ejus scribebantur epistolae; habent -enim folia cum rectis lineis, quasi ad superscribendum ordinatis. - -Ulterius progressi per arbusta et virgulta varia suaviter redolentia ad -unam venimus maceriam, in qua erat ostiolum parvum sed firmiter clausum -cum repagulis et seris, juxta quod stabant custodes cum fustibus et -baculis observantes, ne quis ingredi contenderet. Maceria autem illa -circumdabat aream balsami nobilissimi, quod hac tempestate non nisi in -ea crescit. Dicitur enim, quod regina Saba de India attulit Salomoni -radicem balsami, quam in monte Engadi plantavit, ut dictum est P. I. f. -246. Postea transplantatum est ad varia loca, sicut patebit in -descriptione balsami, quousque ultimo ad hunc devenit locum, et habetur -sub bona et arcta custodia tamquam thesaurus singularis. Tamen miratus -fui, tantum thesaurum non melius custodiri, deberet enim muro aureo -cingi, vel argenteo, aeneo, aut ferreo, propter auream vim eam balsami -et aurea poma horti illius. Legimus in poeticis figmentis, Jovem -habuisse auream vineam sibi utique carissimam et mira diligentia -custoditam; hanc Jupiter dedit Trojo pro raptu Ganymedis et per -successum temporis devenit ad Priamum, qui audiens virtutes Euripili ad -bellica, donavit vineam matri ejus, ut ei filium suum Euripilum -mitteret in auxilium. Quae dono suscepto filium misit et multa hominum -millia sunt occisa. Sic etiam in eisdem legitur, quod Hesperides, tres -filiae Hesperi, habuerunt viridarium, in quo aurea mala nascebantur, -cui custodem praefecerunt ingentem draconem pervigilem. Cumque hujus -viridarii fama ad Euristheum pervenisset, pomorum desiderio tractus -misit Herculem, ut mala illa surriperet. Qui veniens interemit -draconem, hortum intravit et mala sustulit, atque Euristeo detulit. Hoc -factum inter virtutes Herculis numeratur esse XIV. Sic profecto hortus -ille meretur esse clausus et melius munitus (#b#). Igitur ante ostiolum -stetimus ingressum praestolantes; accurrerunt autem foeminae custodum -et parvuli postulantes a nobis curtosias bibales et solvimus; deinde -Trutschelmannus divisit nos in quatuor partes, quinos et quinos simul, -nolens simul ut omnes ingrederemur, sed solum quinque simul et illis -expeditis alii quinque ingrederentur egressis illis; prohibuit etiam, -quod ingredientes non acciperent intus quidquam nec folia aut -ramusculos decerperent aut vellicarent ad deportandum.[TR9] Patefacto -ergo ostiolo assumsit Trutschelmannus quinque primos peregrinos et -introduxit in aream, claudens ostium super se et ostendit eis plantulam -pretiosam. Sic illis expeditis alios quinque introduxit et successione -omnes. Singulis autem hoc modo ostendit: adduxit nos in campum, in quo -erant arbusta balsami, dicens: ecce, isthaec virgulta sunt balsami -arbusta, videte, tangite, odorate. Quo facto nobis cernentibus -apprehendit palmitem unius arbustulae et cum osseo cultello elephantino -subtiliter corticem ramusculi superiorem scidit et eum contra solis -radios deflexit paululum, mox autem ex ipsa modica scissura erupit una -magna gutta clara et crassa, quasi oleum, et hoc erat balsamum optimum -et probatissimum; gutta autem illa exsudante tota aeris superficies -odore replebatur. Demum ipsam guttam digito medicinali levabat et -proximi peregrini manum postulabat, qua extensa eam apprehendit et -gutta manum ab intra linivit peregrini et eam jussit applicare naribus -ad odorandum, nec est reperibilis odor huic similis in mundo. Post -odorationem vertit ei, cui liniverat, manum et ostendit balsamum -penetrasse manum et unctionem in alia parte manifeste apparere. Hoc -experimentum singuli accepimus. Et hoc facto discerpsit aliquos -inutiles ramusculos de balsamis et cuilibet tradidit ramum virentis -balsami et ita reduxit nos bene recreatos de eximio odore balsami. Nam -ex odore unius guttulae efficitur homo ita plenus illo odore, quod -multis diebus nihil aliud odorat[TR10] nisi balsamum, et omnia, quae -tangit, videntur sibi esse balsamata. De illis plus dicam in -descriptione horti et balsami. - - - - - De Busiris sive Matharea villa et de fonte beatae - Mariae Virginis etc. - -Busiris, ut dixi fol. 74., dicebatur antiquitus villa illa, in qua est -hortus balsami, et nunc dicitur Matharea. Est autem villa prima post -desertum et ibi incipit terra habitabilis et primum hospitium est -venientium a deserto in Aegyptum, ubi Busiris tyrannus magnus hospites -suos diis immolavit. Villa haec est satis magna, sed habitatio -solemnior est cura domini Soldani, in qua est fons et balsami hortus, -et totum simul uno muro est inclusum, quae erat hospitium nostrum. -Habet haec domus multas depictas et amoenas cameras et sunt in ea -thermae domini Soldani et loca balneandi pro trecentis hominibus simul. -Habet et altanas in quibus est respectus longe lateque per Aegyptum et -tota amoenitas naturalis non artificialis est in loco isto, quod mirum -est apud me, quod non numeratur inter paradisos terrestres, qui sex ab -autoribus ponuntur, sicut patebit. Huic domui adhaeret fons beatissimae -Virginis Mariae, de cujus ortu et virtute nunc inferam. Dicunt enim -historiae, fontem hunc non semper ibi fuisse, sed miraculose erupisse -subito (#77 a#). Dum enim Joseph Virginem Mariam cum puero Jesu de -terra Israel fugiens per desertum in siti et defectu maximo usque huc -in Busirim venisset, transivit Joseph de domo ad domum, aquae potum -postulans pro puero et Virgine, sed nemo illi dabat, habebant tamen in -domibus aquarum copiam, quia Nilus non longe ibi decurrit, a quo juxta -Aegyptiorum morem aquam in amphoris et hydriis afferebant et -reservabant. Cumque Joseph vacuus tristis rediisset, Virgo Maria pro -puero sollicita orabat. Ea autem orante, ecce, ad latus gloriosae -Mariae Virginis fons vivus erupit, de quo Virgo Maria puero et sibi -aquam, haud dubium sanissimam, hausit et Joseph ex ea sumsit ad usum -ciborum parandorum suae sacrae familiolae. Demum cibo et potu sumto -Virgo gloriosa puerum ibi balneavit et involumenta ejus lavit. Mansit -autem ibi perennis aquae fluxus; nam ante adventum beatae Mariae aqua -illa sub isto loco per cataractas terrae cursum suum habuit, in adventu -autem ejus ad orationem suam terra inspissata fuit et finem cataractae -fecit; nec ultra procedere valuit, nec propter aquas sequentes -retrocedere. Unde repente terram rupit, et emanavit fontemque perennis -aquae fecit. Porro aqua emanans decurrebat in proximum sub loco agrum, -et quantae virtutis esset, vel quantam virtutem accepisset, ab eo, qui -in ea balneatus primo fuerat, effectus subsequens ostendit. Statim enim -in ipso agro pullulare coeperunt cespites balsami et in arbusta usque -profecerunt, ut patebit. Unde bene potest dici fons hortorum et puteus -aquarum viventium, quae fluunt impetu, non de Libano, sed de profundo. - -Praeter hoc autem, quod fons dicitur beatae Virginis, a nonnullis -nominatur fons solis, quia regio illa balsamitica secundum Avicenam -nominatur oculus solis, et fons ille est quasi lacrima oculi solis. -Insuper judaica perfidia, semper rodens beatissimae Virginis gloriam, -hunc fontem nominat fontem Joseph. Dicunt enim, quod in illo loco -Joseph occurrerit patri suo Jacob venienti de terra Israel ad se, ut -habetur Genes. 46., et negant fontis praedictam originem, sicut etiam -negant Mariae virginitatem. Sed falsitas dicti eorum patet in capite -praedicto, quod Joseph occurrit patri Jacob in Gessem et non ibi. Esto -tamen, quod ibi sibi occurrerit, nihil legitur tamen de fonte. Verum -tamen ipsi mendacissimi Judaei nolentes verum dicunt. Est enim pro -certo fons Joseph, sponsi castissimi intemeratae Virginis Mariae, quia -ipse serviens et Virgini et puero primo aqua hujus fontis usus est; -ideo non incongrue nomen ab ipso sortitur, sicut plerumque loca -nominantur ab illis, qui ea primo incoluerunt. Ex his patet, quod fons -hic habet tria nomina congruentissima. Gentiles nominant eum fontem -solis; Christiani fontem Virginis Mariae; Judaei fontem Joseph. Fons -solis optime dicitur, quia Christus, sol justitiae, primo de eo -potatur, a quo etiam de terrae visceribus evocatur in sui obsequium; -non enim est fons illius solis, qui dulces aquas decoquit et salsas -facit, sed illius, qui omnem amaritudinem tollit, ex quo similis est -fonti dicto Alis, qui adeo dulces eructat aquas, quod qui biberit, nec -vinum nec siceram appetit. Similis etiam est Lino, fonti Boeciae, de -quo dum mulier bibit sterilis foecunditatem tribuit, in hoc solis -officium assumens, quia secundum Aristotelem homo hominem generat et -sol. Alius fons potatus in eadem provincia abortivum fieri non -permittit, dum mulier praegnans de eo bibit, quod etiam virtute solis -in aqua agente fit. Est etiam alius fons solis in oriente, ex cujus -aquis accenditur graecus ignis, qui postquam vehementer accensus (#b#) -fuerit, vix aut numquam exstingui poterit, nisi aceto aut hominis urina -aut injectione arenae; nec potest haec virtus aquae inesse ex propriis -conditionibus, nisi a calore solis et virtute ejus. Est et alius fons -solis sic dictus, in Cyrenaica regione, qui mirabilior est quidem fonte -nostro, sed non virtuosior. Hic fons sole surgente incipit habere aquas -tepidas, calescente meridie habet aquas frigidas, ad vesperam -inclinante iterum tepescit aqua, nocte autem intempesta habet aquas -fervidas, et dum dies appropinquat iterum in tepiditatem revertitur et -sic cottidie perenniter mutatur actione mirabili solis. Est etiam fons -solis apud Garamantes, qui ita frigidus est sole lucente, ut a nullo -bibi possit, sole vero occidente ita fervescit, ut nemo possit manum -sine adustione immittere. De hoc fonte habetur Augustinus de civitate -Dei II. Haec sol naturalis sensibiliter in praedictis fontibus -operatur, sol vero aeternalis Christus Jesus in hoc fonte invisibiliter -mirabiliora[TR11] operatus est et operatur. - -Secundo dicitur hic fons a Christianis fons beatae Virginis, cujus -meritis de terrae penetralibus erupisse creditur, qui omnibus pro -diversitate aegritudinum praestat remedium salutare, et opitulans -infirmitatibus variis excedit fontes caeteros inclita fama, sicut Virgo -beata a nullo illustrium vincitur, secundum Damas. Excedit hic fons -Mesopotamiae celeberrimum apud veteres fontem, qui carminibus poetarum -ingentium virtutum esse praedicatur, utpote quia aquae ejus salutares -et jocundae erant super omnes mundi aquas, cujus causam assignabant, -quia Juno quae regina deorum dicebatur in eo fonte se laverit. Si ergo -lavacrum Junonis, quae erat regina falsorum deorum, hominum vitiosorum -et damnatorum, et cum hoc erat coitu incestuoso proprii fratris Jovis -inquinata, tantae credebatur virtutis ex contactu corporis meretricis; -quid nos credere decet de illo fonte, in quo lota est regina vera -caelorum? Quantam virtutem accepit ex contactu virgineae carnis Dei -genetricis? Credo hunc fontem ex contactu virginei corporis accepisse -virtutem fontis Cizionis, quem etiam nominant fontem Cupidinis, de quo -qui biberit, incendia Veneris in eo exstinguuntur, refrigeratis -cestibus carnis; in illo vero extinguuntur incendia Veneris et -incentiva voluntatis. - -Tertio dicitur fons Joseph, quia eo primus usus in domestica provisione -et primo post puerum Jesum et Virginem matrem virtutes hujus aquae -expertus est. Puto enim hunc fontem non minoris esse virtutis, quam -fontem Tima, qui in specu Apollinis originatur, de quo dicitur, quod -qui ex eo biberit, ei miranda revelantur oracula, sed ejus breviatur -vita. Et quis dubitat, castissimum Josephum plurimum illustratum de -secretissimis caelestium arcanis, ita, ut sibi nihil in hoc mundo -placeret, ac si bibisset de fonte Arcadiae, Clites dicto, de quo -fertur, quod qui ex eo biberit, odium praesentis vitae habere incipit. -Sunt et in eadem regione duo fontes in uno campo, unus habens aquas -oblivionem omnium facientes, alter habet aquas, quae memoriam -tenacissimam faciunt. Sic Joseph, obliviscens quae retro erant, ad -anteriora se extendit, Philipp III., ac si duobus illis fontibus -potatus fuisset. Juxta hunc fontem tam Joseph quam Maria in eximias Dei -laudes creduntur erupisse, ac si bibissent de Zama fonte, de quo -dicunt, quod ex eo bibentes incipiunt canere claris vocibus, etiamsi -ante raucas habuerint voces. Omnium ergo fontium virtutes in hoc (#78 -a#) unico fonte sunt collectae. Sunt nihilo minus plurimi fontes -vitiosi, habentes pessimas qualitates, a quibus fons ille alienus -existit. Sicut in Achaja dicitur esse fons, qui de saxis salit, cujus -aqua potata illico interficit. In Suesione est fons, de quo si quis -bibit, dentes amittit. In Chaja, insula Cycladis, est fons, qui ex eo -bibit, rationem perdit et fatuus fit. Alius fons est in Macedonia, quem -qui biberit, incitationem luxuriae sentiet. Alius ebrietatem inducit; -alius febrem; alius pestem; alius paralysin etc. Fons autem ille, de -quo jam est verbum, omni caret vitio, aqua multa virtute. Creditur -autem, quod in praesentia Virginis gloriosae et pueri dilectissimi Jesu -et Joseph, copiosius aquas effuderit, et abundantius emanaverit, quasi -exsultans cum exsultantibus, sicut legitur in Spec. Nat. lib. V. c. 30. -de fonte in regione Ophir, qui est tranquillus in emanatione et cum -silentio et quiete decurrunt ab eo aquae et hoc, dum silentium et quies -juxta eum servatur. Dum autem cantare incipiunt circa eum et buccina -concrepare, quod mirum dictu est incipit fons cum sonitu erumpere et -elevantur aquae, ut videantur gaudentibus congaudere. Juxta fontem est -unus paries lapideus, in quo est una fenestra non perspicua, sed quasi -capsa vestita politis tabulis marmoreis, in qua pendet lampas ardens, -in honorem beatae Virginis, quia dicunt, eam ibi locum orationis -habuisse; optimus autem odor est in eadem coeca fenestra, ac si esset -balsamo repleta. - -Porro post decursum temporum videntes terrae habitatores aquae istius -virtutes, optabant esse rivum magnum, qui campum latum posset irrigare, -solum enim parvus rivulus a fonte descendit; foderunt ergo in loco -emanationis foveam profundam et latam, rotundam, quae quidem aqua -abundabat, sed non super effluebat. Unde fabricata rota grandi desuper -labore bestiarum extrahitur aqua de puteo et hodie sunt ibi semper XXX -boves ordinati ad trahendum aquam, qui successive ad laborem ponuntur. -Decurrit autem aqua per canalia in agrum balsami et in hortum aromatum -et in viridarium arborum et ea irrigat. Dirigitur etiam ad loca, ubi -sunt de excisis lapidibus muratorum opere facta grandia aquarum -retinacula pro balneare volentibus. Est enim aqua haec, ut ex -praedictis patet, salubris et in eam Sarraceni a longinquis veniunt -tamquam ad thermas naturales et balneantur ibi maxime, ut mundentur a -teterrimo foetore, quo squalent. Sed et nos ipsi in ea balneati sumus -et mundiores facti atque validiores. Et tantum de fonte illo. - - - - - Descriptio Horti Balsami. - -Balsami hortum nunc describere volo et ipsum balsamum. Hortus balsami -est valde magnus, muro circumdatus; ager autem, vel locus in horto, in -quo balsami crescunt, non est magnus, non enim ultra quingentas cypros -vel balsamos habet; et dicitur hortus ille ab Avicena oculus solis, eo, -quod sol eum foecundissimis radiis inspiciat. Arbustum autem balsami -dicitur vel balsamus vel cyprus; liquor vero vel unguentum vel aroma de -balsamo pressum dicitur Balsamum. Porro ita terra horti illius -proportionata est balsamo et balsamus terrae, quod nunc non crescit in -mundo, nisi in loco illo, nec potest transplantari. Transplantatur -quidem, sed non crescit; hanc autem (#b#) proportionem horti et -balsami, balsami et horti, causat fons beatae Virginis et respectus -solis singularis, ita, quod terra ipsa translata in alium locum et aqua -de fonte solis allata eique infusa, adhuc non virescit inserta -balsamus, nec virescere potest in alio agro, nisi quis terram illam, -aquam istam, locum hunc et coeli aspectum simul transferre posset. - -Porro de ipso balsamo, quae legi, inducam. Allata est primo de India. -Inter praecipua enim munera, quae regina Saba attulit Salomoni, obtulit -sibi radicem balsami, ut dicit Magister in Spec. hist., nusquam in -illis terris visam prius. Hanc accipiens Salomon, eam plantavit in -monte Enggadi et multiplicatae sunt arbustulae, ut etiam dixi de -montibus Engaddi P. 1. fol. 246. Post hoc transplantaverunt eam ad -hortos Jericho et ad alia loca apta in montibus Israel, quae -respiciebant orientem et habebant aquam. Nec fuit terra, ubi cresceret -balsamus, quam terra sancta, unde Salomon suae delictae carmen cecinit, -de hac dicens Cantici 1.: Botrus cypri dilectus meus mihi in vineis -Engaddi. Cyprus, ut dixi, est arbor balsami et fuerunt ergo horti -balsami in montibus Engaddi et in hortis Jericho, nec sunt remotae ab -invicem illa duo loca, quia sunt in eadem regione et potest videri a -Jericho in montes Engaddi, suntque duo calidissima terrae sanctae loca -et humida. Ab his locis, dicunt aliqui, quod etiam ad alia loca sint -cypri transplantati, sed tamen etsi viruerunt, non tamen fructum nec -succum portaverunt. A Salomone ergo usque ad tempora Herodis Magni, qui -fuit anno 49 ante Domini nativitatem, manserunt horti balsami. Eo -tempore fuit constituta super Aegyptum regina Cleopatra, filia Dionysii -Auletis, regis Aegypti, scelestissimi viri, nec fuit filia eo melior. -Cum enim esset regina et favorem Antonii acquisivisset, qui eo tempore -rempublicam in oriente gubernabat, sicut Octavianus Augustus in -occidente, commovit Antonium contra reges orientis, praecipue tamen -contra Herodem, regem Judaeae et contra regem Arabum et hoc ideo fecit, -ut illis interfectis posset etiam in illis regionibus regnare. Sed cum -Antonium inficere contra Herodem non posset, ipsamet cum exercitu -adscendit in Judaeam et quaedam loca vastavit, alia cepit, in odium -autem Herodis ascendit in montes Enggadi et in hortos Jericho intravit -et omnia arbusta balsami radicitus evulsit et excidit, non delinquens -ibi nec unam radicem. Portavit autem secum in Aegyptum quosdam palmitas -cum radicibus et ibi in quodam loco plantavit. Dicunt quidam, quod eos -plantavit in Busiris, in loco, ubi hodie est hortus balsami, et quod ab -illo tempore usque nunc ibi manserit. Et hoc Judaei, inimici Virginis -Mariae tenent. Nos vero dicimus, quod Cleopatra quidem plantaverit -hortum balsami, transferens eum de terra sancta in Aegyptum, sed non -crevit, nec viruit, sed exaruit. Dum autem Maria Virgo ad locum venit -Busiris, fontem impetravit et balsami hortum in totius Christianitatis -perpetuam consolationem. Ex eo enim horto solo habemus balsamum, quod -oleo mixtum et ab episcopo sacrificatum fit chrisma, quo in baptismo -inungimur et in confirmatione in sacri ordinis susceptione. Eo etiam -papa, episcopi, imperatores et nostri reges inunguntur. Colendissimus -est ergo hortus ille, de quo aromata illa pretiosissima fluunt, quae in -nostra transfunduntur sacramenta, quibus abluimur et sanctificamur (#79 -a#). Eximium ergo opus esset, hanc nobilissimam plantulam etiam in -nostras transplantari regiones et modos excogitari, quo conservaretur. -Si enim Cleopatra illa vitiosissima meretrix huc transtulisset cypros, -quare non posset transplantari ad alia loca rationem non video. -Singularitatem ergo illam habet locus iste a beata Virgine, ut pie -credimus, a cujus tempore usque ad hunc diem mansit ibi hortus balsami, -in cujus signum, ut dicitur, non colitur, nec irrigatur, nec putatur -nisi a Christianis, et si alii non baptizati curam horti acceperint, -arescerint statim arbustae. Dicunt etiam, quod hoc pluribus vicibus sit -compertum ita se habere. Sed quid hoc veritatis habeat non plene -intelligo. Vidimus hortulanos Christianos et Sarracenos, nec bona -potest discretio haberi inter Christianum orientalem et inter -Sarracenum. - -De ipsis virgultis balsami hoc sciendum, quod vix ad mensuram hominis -porriguntur in longum, similia paene illis virgultis, in quibus botri -crescunt, qui dicuntur vulgato nomine inter nos botri Sancti Johannis -et hoc quod ad ipsum crescendi modum, sed differentia est in ligno. -Habent enim cypri stipites albos et prae pinguedine molles et folia -rutae similia, septem tamen angulorum. Omnia autem, quae sunt in illa -virgulta, sunt medicinalia et eximio odore redolentia et folia ejus -numquam decidunt. Prima et praecipua virtus illius arboris est in -succo, qui dicitur opobalsamus; secunda in uvis, sive in semine, quod -dicitur carbobalsamus; tertia in cortice, quod dicitur lachobalsamus; -quarta in ligno, quod dicitur xylobalsamus. Et illa est minima ejus -virtus. Balsami virgulta non seminantur, sed transplantantur omni anno -in agro suo de loco in locum. In Majo enim accipiunt ramusculos novos -parvos de loco suo et in alium locum terrae bene paratum, mundatum et -irrigatum ponunt, et saepe, immo cottidie irrigant et ingenti -diligentia curant usque ad mensem Novembrem. De modo autem colligendi -et de tempore diversi diversos modos scribunt et diversa tempora -assignant, quia diversa balsama ex uno et eodem balsamo vel cypro -exprimuntur diversis modis et temporibus. Sunt enim tria balsama, -bonum, melius, optimum et optimus est succus destillans a stipite et -ramusculis, de quo supra patuit in practica, fol. 66. b. Hoc balsamum -primum et optimum, dum tempus collectionis advenerit, mittit rex -Soldanus nobiliores suae curiae de Cahiro in Busirin, ut observent, -quod cultores et collectores fideliter agant, nec quidquam agere -permittunt, nisi praesentes sint et videant et furem vel infideliter -agentem sine mora occidunt. Satrapis ergo missis praesentibus in mense -Decembri incidunt cultores acutis lapideis vel osseis cultellulis -stipites, solum in superiori vel exteriori cortice, quae tenuissima -est, et si incisio non caute fiat, ita, quod cultellulo stipitis corpus -nudum tangatur, mox arbustum exarescit; nec quicquam exstillat, si -incisio ferreo vel metallico instrumento fiat, quia contactus metalli -noxius est illi arbori. - -Incisione facta suspendunt ad ramos incisos vitra parva sub vulneribus, -e quibus pulchrae rorant suavissimae lachrymae in ipsa vitra et -paulatim (#b#) stillicidias recipiunt, quibus repletis accedunt -satrapae et liquorem in aureas phialas fundunt et hoc singulis diebus -faciunt per mensem illum, in quo tribus vicibus inciduntur cypri. Et -hoc est balsamum primum et probatissimum, quod omne praesentatur domino -Soldano, cujus ipsemet dispensator est et cui vult praebet et -communicat. - -Hoc balsamo sic destillato consequenter in sequenti mense accipiunt -cultores arbustulas incisas et radicitus evellunt et magna vi ac multis -modis adhuc balsamum extrudunt per ignem et per pressuras sub prelo. -Sed et de semine liquorem evocant pressuris et actione ignis. Et ideo -balsamum est valde inaequale, primo, quia in his pressionibus et -exustionibus distillant liquores alii, longe a natura balsami, etiamsi -odorem participent. Hoc solum est balsamum probatissimum, quod purum de -camera domini Soldani venditur et raro nisi sophisticatum invenitur -alias. - -De hoc balsamo quatuor potentissimis regibus suis convicinis encaenia -transmittit, scilicet Magno Cham de Catheji, Presbytero Johanni de -India, Xanssa domino Tartarorum et Magno Turco, imperatori Turcorum, et -si quem alium principem magnifice honorare vult, mittit ei tamquam -pretiosius auro, argento et lapide de pretioso illo nobilissimo -liquore, sicut legimus in chronicis, quod Soldanus, audiens famam -Friderici primi, Imperatoris, misit sibi vas aureum, smaragdinum, -balsamo plenum, quod accipiens imperator cum plurimum munus -appretiasset et miratus vasis pulchritudinem multum laudasset ac -Soldani liberalitatem commendasset, subjunxit: cum, inquit, sim mundi -dominus, non decet me possidere tantum thesaurum solum, dividam ergo -cum aliis. Et hoc dicto vas cum impetu projecit in terram et in multa -confregit frusta et circumstantes ad colligendum effusum et per -pavimentum dispersum balsamum invitavit. Mirabantur autem Soldani -ministri rem factam, nescientes, an ex animi libertate, vel ex -liberalitate, aut ex passione vel aliqua ratione, vel ex ruditate aut -crudelitate id fecisset. Audiens autem Soldanus rem gestam virum -vehementer timere coepit cum omni regno suo. - -Sunt autem aliqui Mamaluci Cahiri, quibus Soldanus communicat etiam de -primo balsamo et illi honoratis et nobilibus peregrinis vendunt et eis -videntibus multipliciter probant esse de vero et primo balsamo. Una -proba est, quod accipiunt carbonem vivum et totaliter ignitum et ei -superfundunt unam duntaxat guttulam balsami, quae statim totum ignem -depellit et carbonem extinguit. Quod si esset balsamum sophisticatum -per aliquod oleum vel unguentum, facere non posset, sed magis -accenderet. Alia proba: aquam puram et frigidam in vase ante se ponunt -et in aquam guttam unam cadere permittunt, et si est balsamum verum, -repente fundum petit, si falsum, supernatat sicut aliae pinguedines. -Alia proba: accipiunt vas cum lacte et duas vel tres guttas in hoc -projiciunt et dispergunt guttas in parvissimas guttulas per superficiem -lactis; et si est verum balsamum, omnes guttulae fundum petunt et in -unum concurrunt, si est sophisticum, non cadunt ad fundum nec -concurrunt. Alia proba: pannum candidum accipiunt et super eum guttam -balsami projiciunt et si est verum, nullam maculam panno infert, si -sophisticum, pannus maculam contrahit propter pinguedinem. Alia proba: -lac caprinum accipiunt et guttam in eum projiciunt, statim autem lac -coagulatur et gutta fundum petit, falsificatum vero hoc non facit. Item -probatur aquae purae inpositum; si ipsam totam aquam albidam facit, -verum balsamum est. Hoc optimum balsamum dicitur opobalsamum, ab opo, -quod est caverna vel scissura, quasi per incisionem corticis destillat. -Cujus balsami alia probatio est, quando gutta manu imponitur et ad -solem manum penetrat, sicut practica nos docuit, et quando gutta in -palato ponitur, ita calidum cerebrum facit, quod videtur succendi. - -Efficacissimum est hoc balsamum ad multas infirmitates: frangit lapidem -vesicae; menstrua provocat et foetum mortuum educit; est et contra -iliacum dolorem stomachi; contra omnes passiones capitis; contra omnes -cicatrices; contra vitium aurium; contra dolorem dentium et oculorum, -nam oculo impositum, quomodo oculum invenit, ita perpetuo eum servat; -contra febres; contra venenum et morsus venenatorum; corpora mortuorum -integra conservat et odor ejus dulcissimus omnibus prodest, qui magis -videtur coelestis quam terrestris. Et quia carissimum est hoc balsamum, -raro invenitur purum (#80 a#). Quidam enim vendunt pro eo therebintheum -oleum; quidam therebinthum ei admiscent; alii oleum nardinum admiscent -therebinthino. Diversis enim modis adulteratur, nam seminis sui succo -vitiatur et oleo rosae cypri, lentisci, balani, therebinthi, myrti, -resina, galbano, cera et caeteris variis modis his in terris vitiatur, -in coelo vero purum erit; de sanctis enim canit ecclesia: Sancti tui, -Domine, florebunt sicut lilium et sicut odor balsami erunt ante Te. De -Sapientia aeterna et de beatissima Virgine Maria canit Eccles. 38.: -Sicut cinnamomum et balsamum aromatizans odorem dedi. Et iterum ibidem: -Sicut balsamum non mixtum odor meus. - -De balsamo vero et probato aliqui de meis dominis peregrinis emerunt et -principibus terrae nostrae propinaverunt, coram omnibus comprobantes -aliquibus modis praedictis. Sic fuit factum coram Archiduce Austriae -Sigismundo in Insprugg et coram Archiepiscopo Moguntino et coram domina -... relicta Ducis Burgundiae Caroli. Et tantum de illo. - - - - - De ingressu peregrinorum in Cahirum, civitatem - maximam totius mundi. - -Octavo die Octobris, dum nox praecedens eum advenisset, oneravimus -camelos nobis de Cahiro adductos nostros, quorum usum a Jerusalem -habuimus, ascendimus et praecedentem Trutschelmannum secuti sumus, -egredientes de Busiris in crepusculo serotino, ut in tenebris -ingrederemur Cahirum propter insultum hominum vitandum; non enim -potuissemus clara luce nisi cum multis percussionibus et vexationibus -populum penetrare. Assumsimus autem nobiscum Calinum ductorem nostrum -per desertum, cujus ministerium etiam impletum erat, et asinarios -nostros, et nova pretia eis constituimus, uti manerent nobiscum usque -in Cahirum. Egressi autem Busirim habuimus ad sinistram desertum, -solis ardoribus terram adustam, sterilem et inutilem, ad dextram vero -hortos, agros, pomaria, viridaria et voluptuosos paradisos perfusos -Nilo foecundissimo fluvio, sine cujus beneficio tota Aegyptus arida et -inhabitabilis esset, sicut in tractatu de Nilo dicetur. - -Deinde in processu venimus, ubi in utraque parte viridaria et hortos -habuimus, repletos aquis Nili. Stabant autem in ipsis hortis arbores -praecellentes et domus magnae et munitae, depictae sicut castra, et in -medio processimus, sicut in civitate inter habitationes. Nam a Busiri -usque Cairum videtur esse una continua civitas, nec possum ex -scripturis et historiis aliud intelligere, nisi quod Memphis, Busiris, -Cahirum, Babylonia, Eliopolis et Thebis vel Theba sit una eademque -civitas omnium mundi civitatibus maxima et celeberrima, ut clarius -patebit in descriptione Cahiri. Processimus ergo diu per vicos, -aestimantes, nos esse in civitate, sed Trutschelmannus dixit quod non. -Tandem ingressi urbem (#b#) illam maximam, toti mundo formidabilem, cum -magna festinantia processimus duabus horis continuis et hominum turmas -penetravimus stantium et ambulantium in vicis in infinito numero cum -luminibus, lucernis et faculis; erat enim hora laetitiae eorum, -comestionis et solatii propter jejunium, quod de die servant, ut patet -supra fol. 74, et currebant omnes vici pleni. Juvenes autem videntes et -cognoscentes, nos esse peregrinos Christianos, cum clamoribus currebant -post nos et homines concitabant contra nos spargentes pulverem; verum -nostra festinatio liberavit nos a prosequentibus. Erat autem tantus -clamor et hominum compressio, quod non est dicibile, tot lumina et -candelae, tantum tripudium, ac si esset ibi totum mundi gaudium et hoc -non in uno loco, sed in omnibus vicis. Tandem autem in Tanguardini -Trutschelmanni curiam ingressi sumus et occurrit familia cum luminibus, -et bestias exoneravimus cunctasque res nostras in unum cumulum -jactavimus usque mane. Compositis rebus introducti fuimus in quoddam -grande coenaculum, stratum, pulchrum, depictum et marmore polito -vestitum, sed sine lectis, sine pannis, sine scamnis et sedimus super -pavimentum, reclinantes nos ad parietes, et dormitare coepimus, sed -quietem capere non potuimus propter tripudiantes in curia. Venit autem -Tanguardinus, dicens: oportere nos sic manere usque ad diem et tunc -vellet provisionem nobis facere de habitaculis. Dum autem dies -illucesceret, cessaverunt ab inquietudine et factum fuit silentium -magnum in domo, nos vero more nostro surreximus et laeti de adventu -diei fuimus; erat autem mane et sol ortus fuerat, nec vidimus nec -audivimus hominem in toto palatio. Interea cunctis paganis adhuc -soporatis, venit secrete ad nos unus gemmarius et aurifaber de -Mechilinia, Christianus catholicus, teutonicus, nomine -Franciscus,[TR12] qui viderat in nocte ingressum nostrum in sua patega, -quia residet ibi negotians; hic adjuravit primo nos, ut hoc, quod nobis -dicere vellet, celatum habere vellemus, ne ad aures Tanguardini -deveniret, dicens: ecce domini peregrini, in domo dolosi hominis et -spoliatoris estis, nec, ultra hunc diem si manseritis, non exibitis -nisi excoriati et spoliati, non manifeste, sed fraudulenter et dolose; -suadeo vobis omnibus modis, ut non maneatis in hac domo, ego providebo -vobis, inquit, de securo et bono hospitio, et addidit, nobis recitans -statum Tanguardini hospitis nostri satis terribilem, dicens: homo iste -natus Judaeus est de Sicilia et Rabbi in Judaismo factus, derelicto -autem Judaeorum errore ad ecclesiam Christi convolavit et scholas -frequentans doctus in latina lingua factus est, fuit et in theologia -instructus, ad clericatum pervenit, in quo per tempus officio functus -aufugit et ad Sarracenos se contulit et abnegata fide Christi Machometo -juramentum praestitit et ad curiam Soldani receptus factus est dives et -potens Mamalucus et emit a Soldano omnes Judaeos et Christianos in -terras suas venientes, quos excoriat astutiis et calliditatibus et -mirabilibus adinventionibus (#81 a#). Recipit enim pecuniam per fas et -nefas et scit mira suavitate affectum peregrinorum sibi attrahere, ut -possit ex consequenti eorum bursas evacuare et de sic male acquisitis -pecuniis ditatus est homo et emit curiam istam et emit pulchras uxores -et emit officia aliqua reipublicae et in malum suum factus est -fortunatus. His auditis rogavimus Franciscum, ut aliud hospitium pro -nobis disponeret et reveniret. Sic ergo a nobis recessit. Interea -Tanguardinus[TR13] surrexit et per circuitum domus suae discurrit cum -servis et ancillis, cameras et habitacula pro nobis parans. Advocavimus -ergo virum et diximus ei latina lingua:[TR14] ecce, domine -Trutschelmanne, timemus vobis esse gravamen, ideo nolumus, quod domus -vestra per nos occupetur, ne aliis impedimentum praestemus, liceat ergo -nobis, quaesumus, quaerere Francos Christianos, cum quibus manere -possumus sine alicujus praejudicio. Hoc cum audisset vir ille astutus, -immutatus est facie et cum magna furia licentiavit nos dicens: vos, -inquit, estis mei et omnis salus vestra in mea manu est et, si vellem, -possem vos vi retinere et in compedes ponere, sed quia non placet -manere mecum, ite ad locum placentem, verum tamen, si aliqua molestia -vobis illata fuerit et aliquid passi fueritis, sicut pro certo fiet, -non mihi conqueramini, nec me invocetis, quia tutor vester in alia aede -non ero, nec possum vos defendere nisi in mea domo, quae est quasi -asylum Christianorum et Judaeorum. Insuper in alia domo captivi -stabitis, nec apparere audebitis extra, nisi per me ducti in publicum -fueritis, quod ego non faciam, stabitis ergo conclusi et nihilo minus -solvetis mihi solvenda, quia mei estis. In illa locutione fuit factus -tranquillus et addidit: quid quaeso displicuit in hac domo vobis? Ecce, -ampla, spatiosa et decora est, et similem inter vestros Christianos non -reperietis.[TR15] Habitationes meae habitationes vestrae; servi mei -servi vestri. Si placet, manete securi in hac domo, si non, exite et de -securitate vobis providete. Haec ut audivimus, intelleximus nos -irretitos et captos et necessitatos ad manendum cum eo; submisimus ergo -nos ei et commendavimus nos ipsos sibi et manere promisimus. Dedit ergo -nobis tria habitacula, cuilibet societati unum, et loca ad coquendum -ostendit et Mamalucum nobis junxit unum, qui conduceret procuratores -nostros ad loca, ubi emuntur necessaria, et dedit nobis licentiam -undique ambulandi[TR16] per domum, sed prohibuit nos exire domum sine -comitiva famuli alicujus de domo. Exivit ergo procurator noster et -necessaria emit optata in bono foro, demtis lignis, quae carissima ibi -sunt, emimus enim pro uno ducato ligna, quae quis in Ulma, ubi tamen -etiam sunt cara, emeret pro uno plaphardo, vinum autem nullum nec apud -Christianos invenire poteramus et vinum in Jerusalem totum erat -consumtum et incepimus aquam paradisi bibere de Nilo, sed nullus -dubitet, quin melius (#b#) vinum Rheni quam aqua paradisi sapuisset -nobis. Emimus illo die multa et omnia ad libram mensurantur ibi, panes, -pisces, carnes, sed et ligna pondere librae comparantur. Emimus enim -plus quam pro ducato ligna, non tanta, quanta Ulmae habere possem pro -uno bohemico grosso; nam ab antiquo fuit terra Aegypti lignis carens, -quod poetae referunt accidisse temporibus Vulcani regis, qui dicitur -ignem invenisse. Cum enim arbor ictu fulminis in montibus incensa -propinqua omnia inflagravit ligna, sicque ignis discurrens omnia -succendit et ita Aegyptus privata dicitur lignis. Illum ergo diem -deduximus laborando in compositione habitaculorum nostrorum et notitiam -familiae accepimus et domum lustravimus, demtis habitaculis uxorum -Tanguardini. Sic autem locati fuimus, quod domini peregrini primae -societatis ad unum ignem coquebant et domini mediae societatis et -tertiae societatis simul communem coquinam habebant et quaelibet -societas singulariter pro se provisionem faciebat. Noctem inquietam -habuimus propter strepitum et insanas vigilias paganorum propter -jejunium suum diurnum, nec solum illam noctem, sed singulas noctes -illius mensis inquietas et quasi insomnes duximus. - -Nona die, quae est Dionysii et sociorum ejus martyrum cum mane -illuxisset et cuncta familia domus dormiret, nos surreximus et in -habitationem dominorum secundae societatis ascendimus, quia in alto -erat, ibique in eorum camera altare ereximus et missas cottidie -celebravimus ibi. In die autem illa, cum disponeremus altare, invenimus -nos defectum panis sacrificii, quem de Jerusalem nobiscum tuleramus, -habere, nec amplius erat hostia in scrinio et accersito ad nos -Tanguardino quaesivimus, an aliqui sacerdotes latini essent in urbe, et -comperto, quod sic, diximus sibi defectum nostrum et statim directo -nuntio ad quendam sacerdotem latinum de Venetiis panes sacrificii apud -eum invenimus; nam sacerdos ille noviter venerat de Alexandria cum -domino consule Alexandrino, magno Venetiano, cui missas celebrabat. -Alias enim nullus latinus sacerdos, nec aliqua ecclesia latina, heu, in -tanta urbe est, et si ille casu non affuisset, omnibus his diebus sine -missae officio mansissemus. Igitur omnibus dispositis ad celebrandum -requisitis cum convenissent filii Dei, ut assisterent coram Domino, -affuit inter eos et Satan, Job. 1. Nam officio inchoato et peregrinis -devotius inclinatis, ecce, advenit Satan; uxores enim Tanguardini, -meretricio cultu ornatae more dominarum nobilium, cum mirabili alto -capitis ornamento, auro et gemmis circumdatae, ad nos intravere, -volentes interesse officio nostro, locantes se in partem ad manendum. -Nos vero territi trepidavimus et submurmuravimus, nescientes, quid -esset faciendum. Sed et sacerdos in altari stans substitit et eis -praesentibus legere cessavit, non fuimus autem ausi eas ejicere, -timentes indignationem domini. Caetera etiam familia promiscui sexus -cum eis adscenderat et ante ostium camerae stabat. Cumque sic suspensi -staremus, et dominae nos trepidantes propter se conspicerent, incepit -principalior uxor patroni domus, mulier grandis et virilis ac eloquens, -loqui lingua italica, dicens: cur, inquit, domini mei trepidatis ad -ingressum nostrum? Sumus et nos Christianae mulieres, (#82 a#) indignae -et criminosae, fatemur, Christi famulae, sacro baptismate renatae el -fide catholica insignitae, quam numquam abnegavimus, nec abnegaturae -sumus, et subjunxit: ego, inquit, sum italica mulier Christiana et de -Christianis parentibus nata. Consodalis autem mea est foemina graeca, -de Christianis graecis progenita, sumusque invitae contorales viri -Christum abnegantis; caeterae puellae sunt nostrae pedissequae -emtitiae; servi isti sunt nostri eunuchi; officio ergo vestro adesse -volumus et Deum nostrum sub sacramento una vobiscum videre et adorare -cupimus, utinam manducare et communicare liceret! His dictis officium -incoeptum perfecimus, cunctis astantibus, inter quos erant Mamaluci et -Sarraceni. Officio finito et alienis egressis deliberavimus amplius -occulte officiare propter infidelium aspectum vitandum. Nobis autem -congregatis in loco venit Tanguardinus, domus patronus, et omnes nos -secum duxit in suam habitationem, ut eam videremus. Primo ergo in unam -cameram venimus, quae plena erat ornamentis equorum et mulorum. Ibi -pendebant sellae plures, obductae laminis argenteis, deauratis, cum -scansilibus et strepis argenteis et antelae et postelae et subtelae, ac -frena et capistra cum capulis cum argenteis bullis ornata erant, sicut -straphia nobilium dominorum. - -Ab hac camera intravimus aliam cameram, in qua stabat cavea magna et in -ea saeva bestia, in quantitate vulpis, colore tamen lupo similior et -breviora habens crura et faciem quasi cattus et dicitur bestia illa -Saweta, fuitque foemella. Hanc bestiam ostendit nobis vir, dicens, quod -de ea haberet omni septima ducatum, quia gereret quandam pretiosam -materiam, quam singulis hebdomadibus ei detraheret, et mox alia -succresceret. Rogavimus ergo virum, ut illam practicam nobis -ostenderet. Accepit ergo bacellum, cum quo bestiam pupugit et vexavit, -eamque currere et fremere fecit in cavea, diligentius observans, ut -currentis caudam in cursu per caveam dependentem apprehenderet. Qua -comprehensa traxit bestiam cum cauda ad parietem caveae et jussit, ut -servi sui bestiam fortiter tenerent cum elevata cauda et cum -posterioribus pedibus, quos etiam extra caveam extractos tenebant ita, -quod turpitudo posteriorum totaliter apparebat. Habebat autem juxta -vulvam naturalem aliam scissuram, quasi esset secunda vulva, per quam -tamen nihil recipit nec egerit, nisi ut dicetur. Dum ergo sic bestia -teneretur, sibilabat et stridebat ac spumabat prae iracundia, ea autem -furente protulit Tangwardinus cochlear parvum argenteum et intrusit eum -secundae vulvae bestiae, ex cujus sensu movit bestia vulvam et -interiorem carnem emisit extra, in qua materia turpis, coloris -cinericei, dependebat. Hanc materiam rasit Tangwardinus cum cochleari -de carne, et cochlear plenum protulit et bestiam dimisit. Praebuit -autem nobis ad odorandum hanc turpem materiam et erat suavissimi -odoris, quasi muscum, pretiosior tamen musco fuit, quia non venditur, -nisi aequali pondere aurum remetiatur. Plures ducatos recepit a -peregrinis militibus pro illa materia, quae erat sicut pulmentum de -avena bene spissum. Interrogavimus ergo virum de masculo (#b#) illius -speciei, an etiam esset ferax talis materiae, qui dixit, quod per -oppositum ab eo extraheretur materia consimilis, sed tanti foetoris -abominabilis, ac si esset recens swibulum. Hanc foetidam materiam emunt -truffatores et liniunt vestimenta eorum, quos deludere volunt, et -ubicumque tales transeunt, stant, aut sedent secum existentes, -circumspiciunt, nares obstruunt, putantes esse ibi recens stercus -humanum in caligis et vestimentis eorum, quorum vestes modicum tactae -de illa materia. Sic etiam inimici dominarum volentium ad nuptias vel -choreas ire, ut ibi confundantur, occulte accedunt et in quantitate -unius pisi eis apponunt, a quibus propter foetorem omnes fugiunt. Ideo -masculi illorum animalium non sunt alicujus pretii, sed foemellae sunt -pretiosissimae. - -Inde eduxit nos in thalamum suum, qui erat camera pulcherrima, marmore -vestita et tapetiis pretiosis obtecta tam pavimentum quam parietes, et -ne illa calceamentis nostris foedaremus, ea ante ingressum camerae -solvimus et nudis pedibus, ut moris est omnium Orientalium, ingressi -sumus. Erat autem thalamus ille in una singulari turre palatii, plumbo -camerato opere tecto, culmen habens mediam vel cornutam lunam, sicut -muscheae omnes habent et erat turris rotunda, vitreis fenestris per -gyrum ornata, per quas lumen in ipsum thalamum spargebatur. Sedebant -autem duae uxores ejus cum puellis suis in eo et operabantur acu -muliebria; ambae autem foeminae erant juvenes pulchrae et Christianae, -ut fol. 81 dixi. Accepimus autem a quodam nobis referente, quod illam, -quae fuit principalior uxor et senior, accepit vel eripuit de lupanari -in Alexandria, in quo prostituta tenebatur. Alteram autem juniorem -puellam emerat in Graecia et adolescentulam factam duxit uxorem. Non -autem curant Sarraceni aut Mamaluci, quod eorum uxores sunt Christianae -de hoc vel de illo ritu. Porro nobis in thalamo stantibus et ornatum -aspicientibus dixi ego latine ad dominum domus: ecce, hic est paradisus -vester, quid quaeso habebitis in alia vita? Antequam autem responderet, -extulit vocem senior uxor, ad loquendum satis promta, quia verba mea -intellexerat, dicens: imo, inquit, et hic et in futuro paradiso -fruemur. Cui cum dicerem, hoc impossibile fore, illa in contrarium -reclamabat. Ego vero suis multiplicibus verbis respondere dedignabar. -Juxta hanc cameram erant aliae camerae pulchrae, ad quas intravimus et -vidimus. - -Post hoc descendimus in curiam. Per ejus circuitum multae erant -cellulae et cavernae, una autem bene clausa seris ferreis et repagulis -nobis aperuit et introduxit, in qua sedit unus Christianus catenatus -compedibus. Ad introitum autem nostrum surrexit et ad pedes nostros -cecidit, petens, ut opera misericordiae in eum faceremus, quatenus de -istis catenis liberari posset, duobus enim fere annis sic in -captivitate deguerat pro eo, quod in Alexandria emerat duos pueros a -quodam paupere Sarraceno, cujus erant, eosque in Cretam, unde oriundus -fuerat, detulit et baptizari fecit. Vetat autem lex Machometi, quod -Christiani non debent emere Sarracenos, nec Sarraceni debent subdi -quovis modo Christianis. Cum autem (#83 a#) redisset[TR17] in -Alexandriam, venit ad eum quidam Mamalucus, qui emtioni interfuerat, -dicens ei: ecce, Christiane, contra legem Sarracenorum emisti duos -Sarracenos me vidente et eos abduxisti in locum tuum, nisi ergo me -aliquo munere placaveris, domino Soldano accusaberis et hinc absque -castigatione non evades. Has minas mercator ille parvi pendit et malis -verbis Mamalucum a se repulit, qui statim abiens praefecto Alexandriae -eum accusavit, qui eum statim missis servis captivavit et vinctum -Cahirum transmisit judicandum. Traditus autem fuit Tangwardino, ut -custodiret illum et sententia in eum lata talis fuit, ut e tribus unum -eligeret, vel daret quingentos ducatos, vel Christi fidem abnegando -circumcisionem acciperet, vel morti alicui se submitteret. Dixit ergo -nobis, primum sibi esse impossibile propter tenuitatem suae -substantiae; secundum intolerabile; tertium horribile. Impetravimus -autem ei libertatem a Tanguardino, ut catenatus incedere posset in -curia et aliqui milites pecuniam sibi participaverunt, qua se redemit. -Hunc postea liberum in Alexandria deambulantem vidimus. Deinde in alium -carcerem venimus, in quo sedebat quidam moestissimus juvenis, per omnia -modo sarracenico vestitus, qui fidem quidem Christi abnegaverat et -circumcisionem acceperat, sed ad poenitentiam conversus ad Tanguardinum -confugit et apud eum absconditus mansit inclusus, quousque sine nota -pateret sibi descensus in Alexandriam, a qua in Cataloniam, unde -fuerat, remeare posset per mare. Quendam alium juvenem invenimus, de -Genua, qui Mamalucus factus fuerat et cum Tanguardino de reditu -tractatum habuit. Hic cum vidisset nos, prorupit in lachrimas prae -laetitia, videns signatos nos esse cruce, et accurrens in amplexus -nostros cecidit et cruces vestimentorum nostrorum deosculabatur et -magnis gemitibus ad partes fidelium adspirabat, optime autem latinum -loqui novit, cum quo saepe posthac collocutionem habui et multa ab eo -didici de vita Sarracenorum, Mamalucorum et sub lege Machometi -degentium, de quibus enormia et inhumana, quae non licet homini loqui, -audivi. - -Post hoc egressi sumus in curiam et ibi vidimus unum saevissimum -leopardum, catena alligatum, ad quem suus magister solus accedere ausus -fuit, cum baculo tamen, cum minis et clamoribus. Est enim leopardus -bestia saevissima, de leonis et pardi adulterio nata, colorem habens -varium ut pardus et caput, cauda vero et pedibus leoni assimilatur; est -alias praeceps, sitiens sanguinem et bestia fera, quae quidem aliquando -domesticatur, sed numquam ad plenum, ut suae crudelitatis obliviscatur. -Domesticatur autem ad venationem. Itaque cum ad praedam in venatione -ducitur et relaxatur, tunc saltando, non currendo, praedam insequitur, -quam si quarto vel quinto saltu capere nequiverit, ferociter iratus -subsistit et nisi statim venator furenti bestiam aliquam obtulerit, -cujus sanguine placetur, mox in ipsum venatorem vel in quoslibet obvios -irruit, nec potest placari nisi sanguine. Ideo venatores semper secum -ducunt agnum, quem in hoc casu irato lacerandum tradunt, ut placetur. -Ungues habet acutissimos, venenosos, similiter et dentes diabolicos -habet et non tantum periculum est in laesione et vulneratione, quantum -est in intoxicatione (#b#) veneni ejus, habet enim dentes venenatos et -hoc, quod mordet, praeter vulnus intoxicat. Hae bestiae capiuntur juxta -Cahirum et Alexandriam et datur unus juvenis pro uno ducato. Capiuntur -autem cum humanis stercoribus; habet enim quasdam naturales -infirmitates, quibus dum se gravatum sentit, stercus humanum quaerit, -comedit et convalescit. Suspendunt ergo venatores vas cum stercoribus -in altam arborem, quam dum bestia ascendit, illico a venatoribus -capitur. Recitatur in Chronica martyr. sub Heinrico tertio. Dum -leopardus hominem vulnerat, tunc infinita multitudo murium accurrit, et -super ipsum mingunt, donec moriatur, nec potest protegi a muribus. -Dolosus est leopardus, ita, ut etiam leonem dolo vincat: fodit enim -sibi specum in terram cum duobus foraminibus, ita quod per unum foramen -intrat et per alterum exit, et ista foramina lata et patentia facit, in -medio autem ipsum specum strictum facit. Dum autem leo ipsum -insequitur, currit in specum, quem leo sequitur, etiam intromittit se -et, dum in medium venerit, per strictum ire non potest, sed captus -tenetur et leopardus, qui prius per foramen evasit, reingreditur per -aliud, sequens leonem in stricto laborantem et ipsum a tergo laniat, -mordet, lacerat et occidit. - -Deinde duxit nos in atriolum septum, in quo vidimus tres struthiones -grandes, quos capiunt in deserto, quorum saepe vestigia vidimus in -eremo. Est autem struthio avis paene bestialis, grande habens corpus, -paene ad magnitudinem asini, ut dicit Vincent. in Speculo Natur. Ita -magnos tamen nos non vidimus, sed ut oves. Habet pennas, sed numquam -eis utitur ad volandum, alas habet tenues et plumas sicut lanam, in -eundo alas erigit, adeoque in terra currit, ut equos celeritate -praecedat, quos etiam prosequitur et fugat, nec eos videre potest -propter naturalem inimicitiam. Habet ungulas bisulcas, ad -comprehendendos lapides, quos emittit in fuga contra insequentes. -Calidissimae naturae est, ita, ut ferrum comedat et digerat, calvescit -etiam ita, ut totaliter nudus fiat, sed habet pellem durissimam contra -frigus. Dum venit tempus, ut ova pariat, ad stellas plejades oculos -levat, nec ovat, nisi ipsos videat, ova autem in sabulo abscondit et -eorum obliviscitur in arena, solis autem calore excubantur; egressis -autem pulliculis cum gaudio mater eos suscipit et quos in ovo -contemserat, de ovo egressos recolligit et magna cura nutrit. Et ideo -dicitur Job: Induratur struthio ad filios suos, quasi non sint sui. Et -Threnor. IV.: Fiunt populi mei crudeles, quasi struthio in deserto; nam -in desertis locis sunt, ut patet Jesaiae 13. et 34. - -De[TR18] hoc in aliam habitationem nos induxit et ibi in caveis -pendentibus erant pulcherrimi psittaci, mira humanitate se nobis -ostendentes, nam communes sunt in illis regionibus illae aves, quia de -littoribus indici maris, in quibus gignuntur, ducuntur in Aegyptum. Est -autem psittacus avis nobilis, quam veterum error tradit fuisse hominem. -Erat enim temporibus Moysi in Thessalia vir Psittacus, prudentissimus, -Deucalionis et Pyrrhae filius; hic ad Aethiopes abiit, ubi in maxima -veneratione habitus, cum in longissimum evasisset, oravit, ut rebus -subtraheretur humanis, cujus precibus dii faciles eum in avem sui -nominis mutaverunt et inde omnes psittaci sunt geniti, nec alibi in -mundo reperiuntur, nisi in locis, ubi Psittacus regnavit. Haec avis est -viridis coloris tota, torque tamen puniceo collum habet ornatum, (#84 -a#) grandem habet linguam et latam, unde articulata verba exprimit, -ita, ut si eam non videris hominem locutum putes, loquitur autem -muliebriter. Ex natura autem imperatores salutat, dicens: Chere, ave. -Sed caetera verba dicit instructione, unde quidam sub persona psittaci -dicit: - - Psittacus a vobis aliorum nomina disco; - Hoc per me didici dicere: Caesar ave. - -Rostri ejus tanta est duritia, ut cum e sublimi praecipitatur in saxum, -nisu se oris excipiat. Caput vero habet tam validum, quod non sentit, -nisi virga ferrea percutiatur, unde, quando instruitur ad loquendum, -virga ferrea caput ejus caeditur. Avis luxuriosa est et vino -inebriatur, quod libenter bibit et se ipsam pede cibat, sicut homo -manu; aquas omnes sustinet, sed pluvia perfusa moritur. Est mirae -calliditatis ad excitandum hominum risum. Domesticos sibi deosculatur, -nonnumquam tamen osculum simulando morsum rostro tribuit; hoc enim mihi -in navi super mare contigit, in qua juxta me pendebat psittacus, mihi -factus familiarissimus, qui etiam aliqua teutonica verba a me didicit, -quadam vice gestibus petivit osculum a me, dum autem sibi vultum -praeberem, arripuit rostro suo unco nasum meum et graviter me -vulneravit. Eadem bestia didicerat a me quaedam verba alemannica; -consuevi enim ei dicere: _Bübli, kum her zu mir._[TR19] Sic et avis me -accedente dicere solita erat: _kum her zu mir._[TR20] Propter quam -causam fuit mihi factus Italicus inimicus, quod corrupissem sibi avem -et removit eam a me. Insuper admoto sibi speculo propria forma -deluditur et nunc gaudenti nunc dolenti similis efficitur. In aspectu -virginis plurimum delectatur, propter humanitatem earum efficiuntur -valde cari dominis suis. Vidi unum psittacum, qui scivit nominatim -vocare omnes de familia domini et ipsum dominum vocare solebat mane, ut -surgeret ad missam. Hanc avem idem non vendidisset pro C ducatis. Alium -psittacum album vidi et majorem caeteris, quem pretio valde magno -aestimabant. Dicunt quidam, quod psittaci sint aves paradisi et dum -pulli de nidis in Nilum cadunt, extra paradisum fluunt et capiuntur ab -Aethiopibus in flumine. Sed hoc est puerile. Diodorus historiagraphus -dicit Libro III., quod psittaci diversorum colorum in Arabia felici -generentur, quae est supra Aegyptum. Dicuntur autem psittaci vulgariter -papagogi, item aves regales et nobiles. - -De psittacis in aliam habitationem ingressi sumus, in qua erant stabula -equorum domini Tanguardini, et ibi vidimus pulcherrimos equos, alipes, -dextrarios, palefredos et gradarios. Abundat enim Aegyptus equis -optimis, plus quam aliqua alia regio mundi, unde inter ea, quae de -gloria Salomonis scribuntur, fit mentio de equis Aegypti, 3. Reg. X. et -2. Paral. I., ubi dicitur: et educebantur equi Salomonis de Aegypto et -de insula Choa et egrediebatur quadriga de Aegypto sexcentis siclis -argenti et equi centum quinquaginta. Et Ezech. XVII. improperatur regi -Jerusalem a Deo, eo, quod misit ad Aegyptum pro equis. Et Esaiae 31. -clamat propheta contra populum ex ore Domini, ne in Aegyptum pro -equitatura descendant, dicens, vae, qui descendunt in Aegyptum ad -auxilium in equis sperantes et habentes fiduciam super quadrigis, quia -multae sunt, et super equitibus, quia praevalidi sunt nimis. Aegyptus -homo et non Deus est et equi eorum caro et non spiritus. Tanto enim -impetu currunt, quod videntur volare quasi spiritus, non solum in -plano, sed de praecipitiis clivorum currunt, et in scopulis et rupibus -et locis (#b#) asperrimis sine laesione et casu, ac si essent equi -alati Persei, vel equi Boreae, quos genuit ex equabus Dardani. Vidimus -alia vice in ista urbe quingentos equos in uno stabulo, ut patebit. - - - - - Monstra bestiarum. - -Facto prandio dum deambulaverimus in curia, ecce, quatuor Mauri -venerunt, ducentes secum ingentem bestiam de curia domini Soldani, quam -nominant Seraph, quam exhibebant nobis videndam. Haee bestia Seraph est -multo major camelo et procerior et quadrupes est, ita tamen, quod -anteriores pedes sunt longiores posterioribus, in tantum, quod super -dorsum bestiae nec homines sedere, nec onera manere possunt propter -declivitatem dorsi. Longum habet collum ut camelus et caput parvum ad -modum equi cum acutis cornibus caprinis, caudam habet quasi canis, non -ita pilosam, et ungulam dividit ut bos, colorem habet rubeum cum albis -maculis, ac si essent stellae. Est autem pulchra et mansueta bestia, -magis ad videndum delectabilis, quam ad aliquem usum humanum habilis -propter crura disproportionata. Quamvis enim longum habeat collum, -tamen ore suo terram contingere non potest propter longitudinem crurum. -Ideo omnem suum cibum de alto sumit, de terra colligere nihil potest, -sed de arboribus capit folia et a clivis et praecipitiis et petris -sumit gramina, dum ipsum stat inferius; in parte anteriori per crura -est in tantum elevata, quod homo potest sub ventre ejus sine -inclinatione transire.[TR21] Si staret haec bestia in foro Ulmensi ante -domum Zecharum dominorum civium et se erigeret, cibum capere posset de -fenestra stufae. Dum concipit foetum, non crescit in ventre, nec -intumescit sicut alia praegnantia animalia, sed per genitale incipit -dependere et extra crescere, in tantum, quod foetus dependens lambit de -terra suum nutrimentum et comedit gramina; mater autem contra naturam -paene omnium bestiarum maxime odit pullum, sed ei nocere non potest, -multos enim cruciatus sustinet interim, quod eum portat. Dum autem -tempus pariendi advenerit, subito in terram cadit, sicut malum de -arbore, dum maturitatem debitam adeptum fuerit, quam cito autem -ceciderit, repente fugit, quia mater, ut sentit se liberatam, convertit -se, quaerens ipsum extinguere. Hanc bestiam cum amiratione vidimus et -ejus ductoribus curtosias dedimus, propterea enim nobis illam -adduxerant, ut denarios acciperent. Illis abeuntibus venerunt duo -juvenes Aegyptii, ducentes secum leonem magnum, pinguem et ferocem, ad -catenam, qui erat domesticatus, in nostro autem conspectu luserunt cum -leone, ita tamen, quod semper uno luctante cum eo, alter adstabat cum -fuste et quando leo incipiebat severius agere percutiebat cum fuste et -nisi ille sic adstitisset, leo colluctantem in joco discerpsisset, -nimia enim fortitudine pollet et jocando strangulat. Ideo Samson dixit: -quid fortius leone? Judic. XIV. Horribilis fuit mihi aspectus illius -ludi, quia in momento instabat hominis exstinctio; non recepissem[TR22] -Cahirum, quod ad bestiam accessissem, (#83 a#) silere volo de -colluctatione et congressione. Si autem congressio leonis domesticati -est ita periculosa, quid est de leone fero? Samson aggressus leonem -silvestrem ipsum dilaceravit, quod tamen facere non ausus fuisset, nisi -spiritus sanctus prius in eum irruisset, ut habetur Judic. XIV. Sic -David cum leonibus lusit, quasi cum agnis, Sirac. 41., adjutus tamen et -protectus a Domino, ut habetur I. Reg. 17. Sic Benajas, vir fortissimus -magnorum operum, percussit duos leones Moab, et unum in cisterna 2. -Reg. 23. Sic Daniel inter leones mansit vivus, Dan. 14. Et Lysimachus -philosophus ab Alexandro M. leoni objectus manu se defendit a bestia. -Et sanctus Ignatius leonibus a Domitiano traditus ipse bestias -provocabat, quae eum quidem suffocaverunt, sed carnes ejus -nullatenus[TR23] laeserunt. Et Gottfridus, primus rex Latinorum in -Jerusalem, leonem strangulavit. Et inter strenuissima opera Herculis -gigantis commendatur interfectio leonis. Erat enim in quadam regione -leo, omnibus terribilis, quem aggressus Hercules ipsum interfecit, et -eo excoriato pelle ejus (pro) pallio usus est semper, et omnibus ut leo -in hac veste formidabilis fuit. In amorem vero cujusdam foeminae Jolae -dictae incidit, quae ei suasit, quod pellem leonis deposuit, purpuram -et annulos induit, sertis se ornavit et unguentis inungi se permisit, -et ita effoeminatus est factus, quod inter pedissequas amatae suae -sedit et muliebria fecit opera et omne robur amisit, qui tamen inaudita -gesserat ante. Egressis igitur illis cum leone advenit quidam, ducens -secum cum catena ursum, et super ursum sedit una simia canina, quam nos -nominamus Coppin in vulgari. Haec simia cum fistula fistulabat et ursum -ad saltandum et chorizandum stimulabat et postea de urso saltabat et -cum eo per curiam chorizabat, fistulante magistro, et plures alias -fatuitates faciebat, quibus risus excitabatur, ac si ex ratione ageret. -In fine, joco terminato, circuivit bestia erecta, sicut homo, et ad -quemlibet de circumstantibus transivit, extendens manum, postulans -denarios, et acceptos ori imposuit, et collectis denariis ad magistrum -suum eos detulit. Nunquam vidi bestiam ita rationabiliter agentem. -Plura alia vidimus hac die, quae procurante Tanguardino fuerunt nobis -adducta. - -Decima die, dicta missa, venit ad nos noster Calinus, ductor de -Jerusalem, et recepit licentiam recedendi a nobis et remeandi in terram -sanctam; venerant enim quidam Sarraceni de Africa, volentes ascendere -Jerusalem in templum, quos conducere volebat. Licentiavimus ergo virum, -et non sine dolore et moerore eum a nobis misimus. Quamvis enim esset -ethnicus et gentilis, obstinatus Sarracenus, fuit tamen probus et -fidelissimus Christianis et sibi commissis peregrinis. De hoc viro -saepissime facta est mentio per totam peregrinationem. Vide de eo P. 1. -fol. 222 A. Diligentem enim curam de nobis habuit semper, usque in -horam sui recessus. Valde autem rogavimus eum, ut dignaretur, nobiscum -descendere in Alexandriam, et munera sibi promisimus, sed non -profecimus. Pudet me dicere, quod in ejus recessu propter tristitiam -aliqui peregrini lachrimati sunt, quia erat nobis sicut pater, et in -ejus recessu quasi orbati patre mansimus. Post hoc advocavimus -Mamalucum, famulum domus, (#b#) quaerentes, an aliquis barbitonsor -Christianus esset in urbe, et non potuit nobis dicere. Venit autem -Franciscus aurifaber, de quo supra facta est mentio, et duxit nos per -longum vicum in curiam, in qua hospitabatur dominus consul Alexandrinus -Venetus, qui habebat barbitonsorem; in ejus habitaculum ingressi sumus, -et capita lavimus, et comam ac barbam mundavimus et composuimus: nam a -Gazara usque huc non ascendit novacula caput nostrum, et corona capitis -mei fuit paene pilis obtecta, quam ibi renovavi; barbas tamen semper -servavimus. - -Porro dominus consul prospiciens per fenestram de sublimi deorsum cum -nos vidisset et peregrinos catholicos et latinos cognovisset, mandavit -per servum, ut ascenderemus ad eum. Ingressi ergo ejus triclinium et -cum multa veneratione ab eo suscepti sumus ad osculum more Italorum. -Induxit deinde nos in capellam suam et calicem aureum ostendit, librum -et alia paramenta missae, offerens capellam suam et omnia in usum -nostrum, dum placeret, et se ipsum obsecuturum. Interrogavit etiam nos -de itinere nostro et libenter audivit nos. Interrogavimus et nos eum de -navibus Alexandrinis, an cito recessurae essent? Et intelleximus ab eo, -quod in eisdem navibus in Italiam navigare intenderet, de quo laetati -sumus, quia maxime timuimus, quod eas negligeremus, ut patet supra fol. -56. b. Interrogavimus deinde virum, an semper in illa urbe degeret, et -respondit, quod non, sed vestri, inquit, Teutonici mercatores fecerunt -me nunc de Alexandria in Cairum ad Soldanum ascendere, nam ipsi veniunt -Venetias et species aromaticas recipere a nobis nolunt, nisi purgatas -et electas et exquisitas, et quidquid eis non placet rejiciunt, nos -vero in Alexandria cogimur recipere naves plenas a Sarracenis, sine -purgatione et sine electione, nec sinunt nos aliquid rejicere, sed -sicut de India veniunt, sic oportet accipere, nec permittunt, ut -videamus prius, quam emamus. Sum ergo hic, ut querimonias proponam regi -Soldano, tam contra Orientales, quam contra Occidentales. Contra -Orientales quidem, quia dant nobis species inutiles nec volunt, ut eas -probemus; et contra Occidentales, quia nolunt a nobis recipere nisi -species probatas et electas. De his diu cum viro contulimus, erat enim -vir amicabilis et valde veneranda canitie ornatus, longam habuit barbam -et frontem calvitie depilatam, quae calvities eum plurimum honestabat -et decorabat. Et ego non dubito, si Caesaris primi calvities sic eum -decorasset, non tantum apud senatores laborasset pro obtinenda perpetua -laurea ad contegendam calvitiem. Si lectori placet legere de Calvis, -quorum fautor ego sum, videat P. 1. fol. 203. B. Fuit etiam vir -personatus et eloquens, longa tunica de rubeo Damasco indutus, et mulus -ejus, in quo per civitatem ibat, phalera serica tectus erat. Hunc virum -vidi XLII die post hoc scindi per medium et exenterari sicut piscem et -omnia interiora ejus projici, ut patebit fol. 175 a. Commendavimus ergo -nos ei, et ad domum nostram reversi sumus. - -Post prandium ducti sumus in curiam filii regis Siciliae, qui curialis -est domini regis Soldani (#86 a#) illo tempore, et cum aliis Mamalucis -comparet horis statutis ante Soldanum, non tamen abnegaverat fidem, nec -Mamalucorum portat vestem, sed manifestus Catholicus fuit cum omnibus -servis suis; hunc pater suus, rex Neapolitanus, misit ad serviendum -regi Soldano, pro quadam gloria saeculari. In illa curia vidimus -mirabiles bestias et simias raras et nobis ignota animalia de genere, -ut puto, satyrorum, faunorum et epyganorum. Et his visis regressi sumus -in curiam nostram. Post coenam nostram ascendimus cum Tangwardino in -altanam domus suae, ut videremus festum Sarracenorum, et primum -stupendum, quod vidimus, fuit multitudo lampadum ardentium in turribus, -de quibus tota urbs ignea videbatur, et multitudo sacerdotum in -turribus clamantium, et multitudo populorum in domibus et in vicis -tumultuantium, et hoc per totam noctem illius jejunii eorum, et -multitudo moschearum et ecclesiarum gentilium, quarum numerus inferius -patebit, quae omnia vidimus in altitudine domus stantes. - - - - - Mamaluci multi. - -Undecima die venerunt in curiam nostram Mamaluci, abnegati Christiani, -de diversis linguis, quaerentes inter peregrinos compatriotas, inter -quos erant multi Siculi, et de Arragonia, et de Catalonia. Venit inter -eos tantum unus Teutonicus de Basilea, cujus consanguineos novi, sed et -eum prius Basileae videram. Cum eo habui longam collocutionem de -multis, et promisit, quod redire ad ecclesiam Christi vellet, quia male -sensit de secta Machometi, sicut paene omnes Mamaluci male loquuntur de -secta Machometi et redire se dicunt, ut patebit. De nulla autem gente -Christiana tot Mamaluci erant in curia Soldani sicut de Ungaris, de -quibus multi potentes et notabiles venerunt ad dominum Johannem socium -nostrum de Septem Castris, quos novit et cognitus fuit ab eis. Causa -autem, quare tot de Ungaria sunt abnegati Christiani, haec est: quia -Turcus Magnus Ungaros multos in bello capit, et quos non libenter -occidit, mittit Soldano, quia secum Constantinopoli non manerent, sed -nacta opportunitate redeundi in patriam remearent et fugerent, quod non -possunt facere bene missi in Aegyptum. Inter Ungaros illos fuit unus -potens et magnus in curia Soldani, vir longus, personatus, et sine -dubio probus, quem dum Turcus capere vellet cum aliis quos ceperat, -contra totum exercitum Turcorum se opposuit et hinc inde interficiens -multos stravit, tandem autem captus pro monstro et gigante fuit Turco -praesentatus. Turcus autem hortabatur eum negare Christi fidem et -sumere circumcisionem, et multa sibi promisit, si hoc faceret; et etiam -mortis minas fecit, si facere nollet. Sed dum nec promissis nec minis -acquiesceret, misit eum Soldano. Soldanus autem multo majora promisit, -sed vir constans mansit, unde privilegium sibi dedit, quod nullus de -omnibus Mamalucis habet, supportavit eum de circumcisione et de -abnegatione Christi, rogans, ut se saltem gereret tamquam Sarracenus in -vestibus et moribus, et hoc facit, quamvis ad salutem sufficiens (#b#) -fidei Christianae confessio non esset. Istis Ungaris Mamalucis -praedicavit dominus Johannes Archidiaconus, vir utique religiosus et -doctus, conversatione quoque benignus et jucundus, et multa apud eos -bona operabatur suo exemplo et hortatu; nam plures eorum data fide in -manibus ejus juraverunt, quod quantocius ad sanctae matris ecclesiae -sinum redire et super apostasiam condignam agere poenitentiam vellent; -ipse etiam matrimonia eorum more Sarracenico contracta sacramentali -ritu rectificavit et infantes quosdam baptizavit. Haec autem omnia clam -in domo praefati Ungari fecit, me ei coassistente. Gavisus profecto fui -de fructificatione domini Johannis, in qua partem meriti non minimam -spero me habiturum; per me enim in hanc peregrinationem venit, et -nunquam eam aggressus fuisset, nisi ego eum animassem et juvissem. Ob -gratiam ergo domini Johannis is praefatus Mamalucus humaniter se nobis -exhibens ad multa nos loca per civitatem duxit, et secreta pleraque -ostendit. - -Duodecima[TR24] die, quae fuit XX post Trinitatis, more fidelium missam -audivimus in loco nostro et post missam ad mensam accessimus. Porro -intra prandia nostra venerunt in equis Mamaluci praefati de Ungaria, -cum propinis[TR25] et muneribus, dominum Johannem et nos omnes -honorantes; portaverunt enim nobis in apophoretis pretiosos terrae -fructus, dactylos, et panes confectos speciebus, uvas et alia hujusmodi -intulerunt in cameram dominorum peregrinorum tertiae societatis. -Clausimus autem cameram super nos, et produximus omnia, quae habere -potuimus, et reliquum vini, quod reservavimus ad casum, si aliquis de -nobis infirmaretur, ut eo reficeretur, infudimus, et Mamalucis mensam -posuimus: comederunt autem nobiscum cum jucunditate et biberunt vinum, -contra legem Machometi et cum objurgatione et detestatione ac -blasphemia Machometi. Et diem illam deduximus cum illis Mamalucis. In -eorum recessu promiserunt nobis, quod in crastinum ad nos vellent -venire et per urbem circumducere. Fuimus illo die occasio, quod illi -Mamaluci commiserunt multa peccata contra Machometi legem; fregerunt -enim jejunium suum, vinum biberunt, Machometum blasphemarunt, legem -ejus deriserunt, Sarracenis detraxerunt, et Christum Dominum ac -evangelium professi fuerunt. Haec in camera nostra occulte fecerunt, -nec pro toto mundo hoc facere ausi fuissent audientibus aliis. Cum -autem advesperasset et tempus quietis adesset, posuimus nos dormitum; -vix autem oculos clausimus, inceperunt Sarraceni insanire in domo et -cum clamoribus, cantibus et musicis (#87 a#) instrumentis discurrere -per domum; sed et Trutschelmannus Tangwardinus hilarior solito factus -venit cum luminibus, ducens secum ambas uxores suas ad commodum -nostrum, in quo in lectulis jacuimus, et ibi coram nobis chorizabant et -se in lascivis ornamentis suis nobis ostentabant, arridebant et more -daemonum tentationes carnis suis precationibus nobis concitare -satagebant, foeminae enim erant ita petulantes, si non timuissent -Tanguardinum, non dubito, quin omnis verecundiae oblitae aliquam -inhonestatem et turpitudinem exercuissent in nostris conspectibus. Sic -ergo nox illa transivit. - -Tertio decimo die mane venerunt Mamaluci Hungari et nos de tertia -societate circumduxerunt per varia loca, de quibus in generali omnium -circumductione dicam, et ad prandium in curiam nostram revenimus. Post -prandium volebat generosus dominus Comes de Solms exire in civitatem ad -aliquid emendum, et conduxit unum Mamalucum, qui eum duceret. Comitati -sunt autem eum tres peregrini tertiae societatis, scilicet dominus -Heinricus de Schomberg, miles, et dominus Petrus Velsch, et ego frater -Felix. Exivimus ergo curiam, et Mamalucus conductus praecessit nos cum -fuste, tamquam ductor, protector et defensor et viae factor; nam tanta -multitudo hominum est undique in vicis, tantaque compressio populorum, -et tam multi mercatores et emtores, quod est stupor videre et -incredibile audire, nec potest aliquis ibi ire, sed continue oportet -cum conatu vulgum occurrentem penetrare. Sic ergo Mamalucus praecessit, -condensatum populum divisit, faciens nobis viam; interea in forum -venimus, in quo venales habebantur multi homines, juvenes et pueri -utriusque sexus, nigri et albi, foemellae et masculi. Stantibus autem -nobis in illo foro cum nostro Mamaluco aestimabant multi, quod -Mamalucus noster venales[TR26] nos haberet et quod mercator esset, unde -multi accurrebant ad videndum nos, tandem venit unus in equo, homo -magnus, et interrogavit Mamalucum nostrum, quanti pretii essemus nos -quatuor? Ego, inquit, hos quatuor emam, et sufficiens pretium dabo, -exprime, quantum tibi justum videtur. Cui respondit Mamalucus: in hoc -foro nemo dabit mihi sufficiens pretium pro illis quatuor sclavis; sunt -enim sine defectu, integri et sani, mittam ergo eos Alexandriam, et ibi -ducentur ad transmarinas partes, ubi magni pretii erunt. Hac -responsione non fuit contentus Sarracenus, et produxit de pera sua X -ducatos, volens in promptu sine proba emendorum dare pro quolibet -decem, ut sibi eos dimitteret. Inter haec magnus fuit concursus factus -ad nos, quia, quando aliquis emit hominem, accurrunt multi, ut pretium -et appretiatum videant. Cum magna jucunditate sic stetimus venales: et -dum Sarracenus cerneret nos laetos et corridentes Mamaluco, -consideravit nos non esse venales et abiit. Nos etiam transivimus ad -locum, ubi et (#b#) Aethiopes venales erant: dominus enim Comes juvenem -Aethiopem emere cupiebat, sed nullus ei vendere voluit, eo, quod -Christianus fuit. Nullum enim hominem Christianis vendunt, sed -Christianos emunt. Deinde ad alia loca transivimus, et ibi emit Comes -simiam caudatam et pannos pretiosos sericos et vestes Sarracenicas et -alia hujusmodi. Et ita in domum nostram reversi sumus. - -Quarta decima die, quae est Calyxti papae, mane adscendit -Tangwardinus[TR27] equum, et exiens curiam prohibuit nos egredi domum, -et post modicum revertens adduxit secum duos Mamalucos equestres, et -Sarracenos cum tot asinis, quot erant peregrini. Adscendimus ergo -asinos et egressi domum per longum et populosum vicum transivimus. Ad -unam autem portam ferream venimus magnam et vetustissimam, per quam -intravimus alium vicum populosissimum, ita, quod non poteramus nos in -asinis movere nec pertransire: Mamaluci ergo nostri praecedentes -elevatis fustibus suis clamoribus et minis populum obsistentem fugabant -ad faciendum nobis viam, et hoc saepe nobis contigit, nonnunquam autem -tantus fuit populi tumultus et concursus in aliquo loco, quod nec -clamor nec minae Mamalucorum advertebantur, et tunc cum fustibus -incipiebant caedere et percutere in vulgus, et via fiebat populo ab -ictibus declinante et ab equorum impetu; cum equis enim suis irruebant -in populum, et elevatis fustibus, minus curantes laedere homines, quam -si quis nostrum transiret per gregem porcorum. Sunt enim Mamaluci -civitatis et gentis illius rectores, ut patebit, et eorum clamores et -minas omnes pavent, nec percussi, trusi, laesi, tacti audent -repercutere aut reclamare nec murmurare, imo nec torvum vultum -ostendere. Cum ergo sic cum populi injuria via daretur et populus -notaret, quod propter nostrum transitum illum sustinuit insultum, -currebant post nos multi, inclamantes, irridentes, linguas in nos -protendentes, et pulverem spargentes, quia non sunt ibi lapides; aliqui -trahebant nos cum vestibus, aliqui caudas asinorum apprehendebant, et -circulariter currentes crebrius evertebant bestiam cum sessore, nec -curavimus injurias non laesivas, sed cum aliquis peregrinus laedebatur -percussionibus, aut de bestia trahebatur, alii socii clamabant ad -praecedentes Mamalucos, qui conversi laedentes fugabant. Penetravimus -ergo populum ibi et in locis aliis cum labore et periculo. - -In processu venerunt nobis obviam duo Sarraceni, viri maturi, -procedentes in asinis per multitudinem, et videbantur esse honorabiles -personae. Contra hos duos insurrexerunt duo Mamaluci ductores nostri -eosque fustibus exciderunt et dejecerunt de asinis in terram, et longis -clamoribus simul litigaverunt accurrente multo populo, de quo nos -mirabamur, quia mysterium (#88 a#) facti ignoravimus primo. Illa autem -fuit causa, propter quam illi duo detrusi fuerunt de asinis, quia legem -curiae Soldani transgressi fuerant: statutum enim est, quod quando -Sarracenus habet obvium curialem Mamalucum equestrem, quod ipse -Sarracenus, si in asino aut equo sedet, extrahat pedes de strepis et -dimittat dependere; si hoc facit, bonum; si non, de asino incunctanter -dejicitur. Nec possunt bene equitare Sarraceni in strepis, quia -continue transeunt Mamaluci, et quia illi strepati incedebant, fuerunt -vexati. Si autem penitus alieni homines sedentes in asinis habent -Mamalucos obvios, non sufficit, ut pedes a strepis solvant, sed -oportet, quod totaliter de asinis descendant et stent, quousque -transierint; si non fecerint, graviter molestabuntur. Sarraceni non -curiales possunt in bestiis transire soli ubi placet, sine tamen usu -streparum, sed Christiani et Judaei, ubicunque reperti fuerint in -civitate in equis, asinis aut camelis, dejiciuntur, nisi habeant de -curia Soldani ductores comites, et tunc in equis possunt incedere, et -in strepis se sustentare; quilibet tamen potest ibi libere pedes -ambulare, cujuscumque conditionis homo fuerit, sed grave et periculosum -est ibi ambulare propter nimium populi tumultum, et bestiarum, -camelorum, dromarum, equorum, asinorum, mulorum concursum, de quibus -intollerabilis excitatur pulvis, et propter Mamalucorum improvisam -percussionem; ideo ubique in biviis stant asinarii cum asinis paratis, -vel cum equis stratis et ornatis sellis, strepis et phaleris sericis, -et qui vult bonam et ornatam bestiam, potest accipere, sed oportet -melius solvere, quam si reciperet simplicem et rusticosam. Sicut enim -Venetiis stant in rivis canalium et lacunarum barcarii cum ornatis -barcis et invitant homines, ut ad se intrent, sic et hic est cum -bestiis. - -Consequenter per populum progressi habuimus obvium Sarracenum cum fuste -et gladio, qui ducebat per multitudinem sex homines seminudos -concatenatos, manicis ferreis ad unam manum. Hi captivi dum nos -vidissent, clamabant italicis verbis ad nos pro elemosyna, dicentes, se -esse captivos Christianos, ratione delictorum detentos; siquidem hanc -pagani habent cum suis captivis pietatem, quod tribus vicibus in -septimana de custodiis concatenati educuntur per populosos vicos, et in -magnorum dominorum curias ad mendicandum, et si quid datum eis fuerit, -dimittitur eis, seque redimunt cum illis pecuniis; suam enim causam -proclamant et paupertatem lamentantur et culpam vel innocentiam -pronunciant. Si veniunt eis obviam Christiani, petunt ab eis elemosynam -in nomine Christi et beatae Mariae Virginis et aliquorum Apostolorum -vel Sanctorum, quos nominant.[TR28] Si Judaei obviant, petunt eos in -nomine Dei et Abrahae et Moysis. Si Sarraceni, clamant ad eos in nomine -Machometi. Et ita omnem hominem interpellant. Datur etiam eis facultas, -quod dum per vicos ducuntur, quidquid de pategis mercatorum rapere -possunt manu illa, qua ligati non sunt, hoc eorum est, et si mercator -(#b#) vult rehabere, oportet cum pecunia redimere. Similiter si quis in -canistro vel sporta aliquid defert, fructus, panes, carnes, pisces et -hujusmodi, si possunt illi captivi attingere, ad se rapiunt, non tamen -sinuntur currere et insequi homines, sed solum id, quod improvise -accurrit, invadunt. Hoc homines scientes se ab eis custodiunt. Et isto -modo saepe vidimus multa paria colligata in civitate ambulare; sunt -enim Orientales ex natura pii, et invitissime effundunt sanguinem -humanum, nec faciliter occidunt etiam pessimos ribaldos, nisi grande -periculum reipublicae immineat, et si aliquis occidendus est, si venit -homo volens plectendum emere, datur ei pro pretio in perpetuum servum. - -Ulterius processimus et in unum forum plenum hominibus venimus, ubi in -quodam fori loco vidimus magnum hominum concursum; quidam enim Tartaros -venales adduxerat, XIII pueros promiscui sexus, et ita levi caro illos -homines vendebat, ac si eos furto rapuisset; verum tamen erant -turpissimi homines quasi bestiae, si quidem caeteris hominibus, quos in -Oriente vidi, Tartari sunt turpiores, sunt enim parvi, et grossos -habent oculos multum prominentes, coopertos palpebris, ita, quod parva -est apertura in eis. Habent insuper latas facies latasque frontes, et -sunt imberbes, nisi in superiori labio, et in mento raros habent pilos -et quasi volatiles. Ridiculosam habent rasuram capitis per medium -capitis ab aure ad aurem, ita, quod ambae aures patent, et ab utraque -parte aurium capilli longi dependent. Sunt etiam in posteriori parte -capitis rasi sursum contra rasuram per medium ductam, sicut nostri -stulti raduntur aliquando, nec videntur mihi vigentes multa ratione, -quia habent stultissimos gestus, ideo forte sunt vilioris et levioris -pretii aliis hominibus. - -Inde progressi venimus ad pontem lapideum, arcuato opere constructum, -altum et vetustum, iter praebens per Nili brachium, quod mediam secat -urbem. De illo ponte et aliis pontibus urbis plures infantes Hebraeorum -sunt praecipitati tempore Moysis, ut habetur Exodi I. In ipso autem -ponte existentes vidimus in utraque parte fluminis laborantes in luto -et latere homines miseros, servos emtitios et personas viles ad haec -vilia opera deputatos in magna multitudine; si quidem lutum Nili tenax -est, in quod paleas ponunt, et lateres formant, nec aliam -praeparationem requirit limus ille, et lateres formatos ad solem -ponunt, cujus calore coquuntur sine clibano et igne. Et de talibus -lateribus sunt paene omnes domus Cayri, demtis pretiosioribus et -turribus et moscheis, quae sunt de quadris saxeis. Illo duro et servili -opere conabatur Pharao, rex Aegypti, filios Israel opprimere, ne in -tantum crescerent, ut habetur Exodi I. Libentissime vidi miseros illos -stantes in illo labore, quia in ipsis filiorum Israel servitutem -manifesta similitudine intuebar. - -Pertransito autem ponte ascendimus ad latus Nili, et ad unam plateam -pulchram venimus, quam circumstabant altae domus et novae, et magna -erat ibi hominum frequentia. Dixerunt autem nobis Mamaluci, quod ante -quinquennium non fuerit ibi una domus, sed nemus arundinum et -arbustorum, per quod erat via in superiorem urbem Babyloniam, in qua -quottidie plures spoliabantur a latronibus, et mulieres (#89 a#) -opprimebantur; quae propter Soldanus in loco domum magnam aedificari -fecit pro tutela viae, et in ea Mamalucum custodem posuit. Porro locus -coepit pluribus placere, qui etiam sibi ibi habitacula aedificavere, et -ita quasi subito est ibi facta hominum commoratio, quae si esset apud -nos, magna civitas reputaretur. Extra hoc forum egressis demonstrata -fuit nobis una grandis et pulchra domus, sita super litus Nili, quam -dicunt esse habitationem dominarum Nympharum, in qua dum noctibus per -loca emigrant, hic in hac domo conventionem habent, sibique eum -appropriarunt, nec aliquem sinunt in ea habitare, sicut saepe probatum -est. Nam dominus loci, in cujus praedio domus est, qui eam aedificari -sibi fecit, dum supellectilem suam et omnia quae habebat in eam -transtulisset, prima nocte venit tumultus foeminarum magnus ad domum, -ad quarum adventum omnes serae ostiorum fuerunt solutae, et -invisibiliter per omnia habitacula discurrerunt cum ingenti strepitu, -et omnia, quae fuerant illata in domum, per fenestras ejecerunt, sed -homines non contigerunt. Secunda nocte, cum homo cunctas res -reportasset in domum, venerunt iterum Nymphae cum majore strepitu, et -omni supellectili ejecta ipsos homines vi extruserunt sine nocumento -cujuscumque. Homo autem finem hujus rei videre volens, et audacia se -phantasmata vincere putans omnia reportavit in domum. Tertia autem -nocte venit foeminarum turba cum horribili strepitu et omnia tam res -quam homines rejecerunt et cuilibet nocumentum aliquod intulerunt: -aliqui fuerunt excoecati dextro oculo, aliqui sinistro, aliqui fuerunt -auditu privati, aliqui claudi facti etc. Timens autem homo, ne tandem -vita privaretur, aliam conduxit domum pro se, illam vero[TR29] alteri -locavit, cui per omnia contigit sicut de primo dictum est, et ita -pluribus contigit, quibus domus illa locata fuit. Sicque a multis annis -stat domus vacua diebus quidem, sed non noctibus, singulis enim -noctibus audiuntur in ea voces mulierum canentium. Inde nonnulli potius -credunt domum hanc novem Musis, Jovis et Memoriae filiabus, -consecratam, quam filiabus Nerei et Doris, cohorti Nympharum; Musae -enim ad lyram Apolline pulsante canunt et saltant. Sive autem sit -Musarum, sive Nympharum dominus, utique potenter eam obtinent; sed ne -homo, cujus est habitatio, nocumentum per eas habeat, singulis mensibus -in die litarum (calendarum?) domum ingrediens invenit super mensam -panniculo illigatum pecuniam tantam, quantam accepturus erat ab eo, cui -domum locasset. Quid autem hoc totum, quod dictum est de domo, -veritatis habeat, judicio legentis derelinquo, gentiles hoc nobis -dixerunt magno serio, ideo gentilium dicta de Nymphis et Musis -inseruimus. De Nymphis plus vide fol. 325.[TR30] - -Deinde progressi sumus, et ad unum venimus hortum maceria circumdatum. -In illo horto stetit quondam arbor vetustissima, quam vulgus uterque -Sarracenorum et Christianorum venerabatur, quia a prioribus acceperant, -sub ejus umbra quievisse Virginem Mariam cum puero suo Jesu; ideo -quottidie fuit accessus ad arborem, et sub ea genibus flexis salutabant -Virginem (#b#) et filium benedicebant per Ave. Contigit autem in -proximis annis praeteritis, quod quinque viri seditionem magnam in urbe -concitaverunt, et plures in seditione peremti sunt homines, fugam autem -arripientes auctores comprehensi sunt per Soldani famulos in horto -illo, et statim in furia suspensi ad ramos arboris sacratae, eadem -autem hora arbor funditus exaruit; et in ea litteris Sarracenis eis -sculpserunt angelicam salutationem, et praefatum factum, et ex hoc -locus ille usque in hanc horam venerabilis habetur, et virgo Maria -honoratur etiam ab infidelibus. - -Consequenter per Nili oras ascendimus, et in forum super Nili litus -venimus magnum, ubi erat infinita hominum multitudo, negotiantes juxta -naves, quae ibi onustae stabant in magna compressione. Siquidem naves -magnae et multae oneratae diversis ad usum humanum et ornatae picturis -ibi in Nilo stabant protensis rostris prorarum in terram. Ibi etiam -vidimus camelos multos valde, qui ad litus fluminis onerabantur utribus -aquae, quam per civitatem circumducebant et vicos perfundebant ad -supprimendum pulveres excitatos per discursum hominum et bestiarum; -nisi enim hoc fieret, suffocarentur homines, ut patebit clarius in -civitatis descriptione inferius. - -Deinde extra urbem processimus contra desertum Africae ad admirabiles -pyramides et titulos sepulchrorum antiquorum regum Aegypti. Et quamvis -hae pyramides sint nunc longe a Babylonia nova, olim tamen erat civitas -tam magna, quod ab intra erant, sicut demonstrant ruinae per circuitum -illius loci. In hoc loco fuit coemeterium antiquorum regum Aegypti, -super quorum sepulchra erigebant aedificia quadrangularia de quadris, -in pede lata, et in altum ducta per continuum decrementum latitudinis, -ita, quod culmen remanet acutum, sicut tecta turrium. Sunt autem duae -pyramides valde eminentes, mirae magnitudinis et latitudinis, sicut -montes, ita, quod a longe visae apparent turres esse. In his invenimus -diversas litteras et scripturas nobis ignotas, in uno tamen latere hos -subscriptos invenimus versus, insculptos latinis litteris et scriptura: - - Vidi Pyramides sine te, dulcissime frater..... R. - Et tibi, quod potui, lacrimas hic moesta profudi..... I. - Et nostri memoriam luctus hanc sculpo querelam..... M. - Sit nomen decimi centanni pyramis alta...... A. - Pontificis comitisque tuis tyranne triumphis..... S. - Lustra sex inter censoris consulis esse....... S. - -Horum versuum expositionem et intellectum nescio, si habeam audire ab -exercitato versificatore, cupio sententiam. Tantum autem ego ex eis -intelligo, quod falsa est rudis vulgi opinio, quae dicit, has pyramides -esse granaria Josephi, ab eo ad hoc constructa, ut ibi frumentum -poneret reservandum ad VII annos (#90 a#) sterilitatis, sicut habetur -Genesis 41. Denique, si etiam versus illi continerent, ibi fuisse -reconditum frumentum, et pyramides esse horrea regionis, delusoriam -Scripturam arbitrarer, cum nullus sit locus in pyramidibus, quae non ab -intus cavatae sunt, sed unaquaeque est integra moles, maximis quadris -undique compacta per totum corpus molis, demto, quod in compositione -quadrorum est derelictum ostiolum, per quod est introitus in corpus -molis, sed ab intus non est majus spatium, nisi quod homo potest ibi -stando contineri, nec est aliquo modo ibi spatium annonae et frumenti -conservandi. Quare autem peregrini nominent in suis libellis has -pyramides horrea Joseph, aestimo hanc esse rationem, quia pyramides -illas a longe conspiciunt, et non ducuntur ad eas, quia sunt supra -Babyloniam et trans Nilum; ideo eas moles cernentes putant eas esse ab -intus spatiosas, quod non est. Nos autem de speciali amicitia -Mamalucorum de Hungaria fuimus trans Nilum ducti ad pyramides, quas si -non vidissem de prope, faciliter crederem fuisse reservacula fructuum, -sed visus de prope demonstrat, fuisse monumenta gentilium, et versus -praedicti, et Solinus, et Plinius; et Sacra Scriptura 1. Maccab. XIII. -recitat de Simone magno sacerdote, quod super sepulchra patris et -fratrum aedificavit aedificium altum, et statuit VII pyramides more -gentilium, qui super suorum carorum sepulchra vel pyramides erigebant -vel columnas altas. - -Porro si sequi placet antiquorum aliquorum fictionem, dicere possumus, -has pyramides a diis factas, in quas transfugientes Jovem se -absconderunt, ne ab eo fulminarentur; ideo in eis sunt hominum -receptacula. Verum Plinius LXXXVI. Cap. 12. Naturalis historiae dicit, -has id circo pyramides a regibus factas, ut essent: 1) pecuniae -ostentatio otiosa et stulta; 2) ne posteris thesaurum relinquerent -inimicis; 3) ne plebs esset otiosa; 4) ut essent in admirationem -videntium et stuporem, et terrae divulgationem; et 5) ut essent -perpetua memoralia suorum auctorum ob insignia ingenia artificum; 6) ut -essent aeterna monumenta defunctorum regum. De sepulchris enim -antiquorum regum Aegypti mira auditu recitat Diodorus Siculus, -antiquissimus historiographus, Libr. II. historiarum antiquarum rerum -Cap. 2., ubi multis miris inductis scribit, Verum, inquit, de harum -pyramidarum auctoribus nihil certi neque apud incolas neque apud -scriptores constat; sunt autem tam mirabili opere factae, in terra -undique arenosa, ubi nulla neque aggeris neque caesi lapidis sunt -vestigia, ut non ab hominibus sed a diis tanta moles structa videatur. -Antiqui autem Aegyptii nullam aut parvam curam habebant ad -constructionem domorum suarum, quas simplicissimas habebant, quia -indignum aestimabant magnos labores, expensasque multiplicare in re -cito transitura, ut est brevis hominis vita, pro qua modicum casale -sufficit. Ad constructionem autem templorum et suorum sepulchrorum -maximos et diligentissimos habebant labores, perpetuitatem quandam in -eis esse dicentes. - -Juxta pyramides vidimus ingens idolum saxeum, foeminae habens formam, -quod non dubitavimus Isidis esse columnam; si quidem Isis Promethei -graeci filia, cum virgo esset praestantissimi decoris, amata a Jove -adultero et oppressa est, quae propter perpetratum crimen fugit a -patre, et praestitis sibi a Jove auxiliis armata classe intravit -Aegyptum, et pluribus consertis bellis sibi Aegyptum subegit. Advenit -etiam eo tempore Apis potentissimus, cui Isis in conjugium nupta est, -ut patet supra fol. 44. Erat autem Isis insignis prudentiae, quae -populum Aegypti, quem rudem,[TR31] inertem et bestialem invenit, -humaniter vivere docuit, et agros colere, cultis committere semina et -fruges colligere et in cibum deducere instruxit, et quod his omnibus -spectabilius est in muliere, populum vagum collegit et legibus vivere -praecepit eisque characteres depinxit et elementa scripturarum primo -tradidit; haec adeo mirabilia insueta hominibus visa sunt, ut -arbitrarentur, non ex Graecia venisse Isidem, sed e coelo lapsam, et ob -id divinos honores adhuc viventi exhibuerunt, et dum mortua fuit, in -coelum eam reassumtam crediderunt, eique et Apidi templa per universas -Aegypti civitates condiderunt, aras et simulacra erexerunt, et legem -ediderunt, ut, quicumque Apim et Isidem hominem diceret fuisse, capite -mox puniretur. - -Mirabile (#b#) profecto fortunae ludibrium, seu potius coecitas -hominum, aut melius dicerem fraus et decipula daemonum, quorum opere -actum est, ut foemina longis agitata laboribus, deinde anus mortua et -in cinerem versa et apud inferos alligata, et dea crederetur, et per -grande crimen fere ab universo orbe divinis honoraretur obsequiis. Ad -hanc enim insaniam etiam ipsi Romani prudentes et potentes devoluti -sunt, ut longe lateque per terras et maria mitterent, et collapsas -idolorum statuas tollerent et in civitatem Romam ferrent, et hoc ex -persuasu deorum, melius daemonum; miror autem, quod hoc Isidis idolum -hic collapsum remansit, cum certum sit, eam templum Romae et sacerdotes -habuisse. Sicut et Alma dea templum quidem habuit, in quod longe post -idolum ejus allatum fuit; recitatur enim de civitate Dei LVIII. C. 30., -quod dum Hannibal Romanos et Italiam multis attrivisset bellis, et -tamen recedere nollet, sed eos assidue vexaret, ab his, qui Romae -sacris praeerant, interrogabant de remedio, qui ad idolorum oracula -tale invenerunt carmen: Vinci et pelli hostem posse, si Matris deorum -numen Romam adductam foret. Occasione ergo hujus carminis miserunt -Romani legatos in Phrygiam Asiae, ubi erat juxta Trojam nemus, -Pessimium dictum, in quo erat statua Pessimiunctae, vel Almae matris -deorum. Hanc praegrandem statuam tulerunt, et per mare[TR32] et terras -maxima pompa in Urbem duxerunt in suum fanum. Vide de hoc infra fol. -213 b. Fuit autem haec Alma filia Coeli et Vestae, et uxor fratris -Saturni, mater Jovis, et aliorum multorum deorum temporibus Moysis. -Isis vero fuit tempore Abrahae, fuerunt enim ambae paene -contemporaneae, cum Alma fuit mater Jovis, et Isis ejusdem concubina. -Creditur autem, Isidem in loco prostrati idoli sui sepultam, propter -quam et reges Aegypti suas sepulturas elegerunt et pyramides ibi, ut -dictum est, erexerunt. - -Prope idolum Isidis quoddam informe saxum jacet, quod dicunt olim bovis -simulacrum fuisse, et idolum Osiridis sive Apis. Mortuo enim Osiride -dixerunt animam ejus migrasse in bovem, ideo bovem adorabant, et Isis, -uxor ejus, dilaniatum corpus ejus collegit, et membra in bovem ligneum -pelle bovina obtectum imposuit et populo adorandum exhibuit. Successu -autem temporis, computrescente ligneo idolo, Aegyptii saxum formantes -ingens Osiridi consecrarunt, quod ideo Romani non tulerunt, quia non -materiae ejusdem erat cum primo, et cum hoc erat informe et -grandissimum, inaptum duci per tanta maris spatia. Aliud tamen idolum -Osiridis fabricati sunt et templum in Romana urbe; ipsam enim urbem -tanto sanctiorem, feliciorem et fortunatiorem[TR33] fieri aestimabant, -quanto cultus idolorum diversorum ibi abundabant, unde paene omnium -mundi gentium deos in ipsam transducebant, demto Jesu Nazareno, deo -Christianorum; unde Tiberius Imperator,[TR34] lepra infectus, a -Veronica virtute imaginis vultus Christi curatus, preces obtulit -senatui, ut etiam Jesum, Christianorum deum, assumerent pro deo, (sed) -omnino eum recipere recusabant, imo, ut verius dicam, Christus ad eos -intrare nolebat, primo propter licentiam senatus, quem Christum -recipere non decebat, nullus enim ibi colebatur deus, nisi de licentia -senatus. Secundo Christus noluit Romam venire nec ibi manere, nisi -exstirpatis et ejectis omnibus aliis idolis, quod Romanis gentilibus -grave fuit. Tertio voluit Christus prius mundari civitatem martyrum -sanguine, et sic ingredi. Quarto noluerunt Romani Christum pro deo, -quia divitias damnavit, paupertatem beatificavit, gloriam mundi -sprevit, et abjectionem atque humilitatem elegit, sapientiam mundi -despexit, stultitiam praetulit etc., potentiam irrisit, mundi -subjectionem mandavit. Quae omnia intollerabilia Romanis videbantur. -Sic delectationes carnis, crapulam, luxuriam, quietem suis interdixit, -contraria praecepit. Quinto noluerunt Christum pro deo, dicentes eum -deum invidum, superbum, eo, quod nullum alium deum secum pati volebat, -sed se solum coli. Sexto, quia senatus Tiberium odio habuit, ideo -acquiescere nolebat, ut Christum colere permitteret in Roma. Sicque in -hac pertinacia stetit Roma usque ad tempora Constantini, qui prima die -sui baptismatis legem sanxit, ut Christus pro vero Deo in tota urbe -coleretur. - -Supra pyramides et Isidis idolum non longe est lacus quidam modicus, -qui miraculo magis, quam aquarum copia est memorabilis. Hujus aquae -semel in anno per mensem efficiuntur sanguineae, quod Sarraceni -accidere credunt in memoriam primae plagae, qua Aegypti aquae et -flumina in sanguinem fuerunt conversae, ut habetur Exodi VIII. Similis -quidam lacus in Syria esse dicitur, Job nomine, magis tamen mirabilis; -nam, ut ajunt, colorem mutat quater in anno, pulverulentum, sanguineum, -viridem, atque limpidum, ternis mensibus unum quemque conservans. - -A longe contra desertum vidimus unam moscheam solitariam,[TR35] juxta -quam est coemeterium, in quo est singularis sepultura eorum, quos -Sarraceni Sanctos fuisse opinantur. Habent enim Sanctos suos, sicut et -nos, qui miracula et in vita et post mortem fecerunt multa et magna. Ut -patet in libello captivi fratris inter Turcos, quem fecit de Turcis et -Sarracenis, inter quos 22 annos captivatus fuit. - -Porro sepeliendo mortuos non projiciunt terram supra mortuos, sed in -cavatum lapidem vel in fossatum terrae ponunt, et lapidem superponunt. -Divites autem contra putrefactionem inungunt balsamo et aliis -aromatibus, et quando amicis placet, operculum deponunt, suos defunctos -respiciunt, licet non omnia sepulchra sint sic disposita, sed divitum, -potentum et sacerdotum ac eorum Sanctorum. - -De hoc ergo coemeterio (#91 a#) dixerunt nobis ductores nostri -Mamaluci, quod certis diebus anni conveniente populo ad locum mortuorum -illorum corpora in sepulchris eriguntur, sine alicujus hominis -adjutorio, et erecta stant per totum diem, et finito festo decidunt -sine visibili agente in loculos suos. Obnixe rogavimus Mamalucos, ut -ducerent nos ad locum; sed non audebant, quia sacerdotes ejusdem -moscheae singularem custodiam adhibent, ne aliquis Christianus etiam de -prope accedat, timentes per nos suos inquietari defunctos. Hoc -miraculum notum et manifestum est per omnes regiones sectae Machometi, -ex quo etiam quam plurimi Christiani simplices non modicam -vacillationem et titubationem incurrerunt; sed bonus Christianus -sanctorum dicta considerans potius ex facto phantastico in fide -solidatur. Sanctus enim Augustinus de civitate Dei Libr. XX. C. 19. de -signis et prodigiis mendacibus loquens, dicit: Quod signa et prodigia -duobus modis dicuntur mendacia; uno modo, quia decipiuntur sensus -hominum virtute et arte diabolica, ut credatur fieri, quod in veritate -non fit, ut sunt phantasmata. Secundo modo, quia trahunt credentes ad -mendacium, ut scilicet credant fieri virtute divina, quod diabolus -fecit, vel ut credant sibi fieri pro salute, quod ad damnationem fieri -constat. De his vide infra fol. 224 b. Istis profecto duobus modis, -nemo ambiget, diabolus signum praetactum operatur. Primo enim corpora -illa surgunt arte diabolica, ac si aliquis vitae spiritus in eis esset, -cum tamen nihil vitae sit ibi, sicut arte diabolica defunctus agitabat -caput ad Simonis Magi incantationes, et videbatur vivere, qui tamen non -vivebat. Secundo magis proprie est in hoc facto operatio Satanae; fit -enim in veritate et realiter signum, quod corpora illa erigantur in -sepulchris, sed operatione Satanae, ut deludantur Sarraceni, credentes -divina virtute fieri, quod diabolus facit, et quod firmentur in sua -infidelitate ad damnationem. Modernum enim tempus est illud, de quo -dictum est: tunc solvetur Satanas, quia nunquam tantam potestatem -accepit in homines, quantum nunc habet. Acceperat olim potestatem, -quod ignem de coelo cadere fecit, et uno impetu totam substantiam beati -Job absumsit, et turbo ejus opere irruens domum cum filiis perdidit. -Sed in novissimis diebus his majora faciet, quia dicit Apostolus: -immittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio. Deus enim -immittet, quia dominus diabolum facere permittet ista justo judicio, -quamvis ille faciat iniquo malignoque consilio, ut judicentur omnes, -qui non credunt veritati; non enim veniet ad vivos et mortuos -judicandos Christus, nisi prius veniat ad seducendos in omnia mortuos -Antichristus, qui est Machometus, cujus praesentia erit secundum -operationem Satanae in omni virtute signis et prodigiis mendacii, et in -omni seductione his, qui pereunt. Quia enim Machometi lex -irrationabilis est, per talia fatui in ea solidantur. Est autem illa -mortuorum erectio figura resurrectionis eorum, eriguntur enim, et tamen -mortui manent: sic resurgent quidem, sed non ad vitam aeternam. Et -quales fuerint, dum viverent, ostendit illa erectio, erant enim in -anima mortui, speciem tamen habentes ventium.[TR36] Contigit aevo -nostro in dioecesi Coloniensi in quadam villa, in qua rustici erant -(#b#) partiti et discordes, capitales inimicitias gerentes. Interea duo -actores et capitanei partium uno die defuncti sunt, quos dum sepulturae -traderent, ad parcendum laboribus ambos simul in unum terrae defossum -injecerunt; quo facto, cunctis videntibus, sibi ipsis dorsa verterunt -et impatientissimis motibus ambo agitabantur, nec quies fuit in tumulo, -quousque separati fuerunt ab invicem, et mortui vitae praeteritae -rixosae testimonium tulerunt: sic et hic. Sunt enim multa prodigia -inter Sarracenos, sed falsa et mendacia, ut patet. - -Igitur pyramides dereliquimus, et fluvium transeuntes in Babyloniam -novam venimus. Ibi pertransito longissimo vico ad arcus magnos et altos -ac antiquos, marmore polito vestitos, venimus, quos puto fuisse arcus -triumphales, erectos olim in memoriam praeteritarum victoriarum more -Romanorum. Ab his arcubus ingressi in unam civitatis Babyloniae partem -venimus, cujus habitatores omnes sunt Christiani Orientales. Ducti -autem fuimus ad quandam ecclesiam, qua patefacta invenimus ecclesiam -bene ornatam altaribus, picturis et tabulaturis, cum imaginibus -passionis Christi, beatae Virginis, et cum crucibus, et in ea erat -etiam baptisterium, quae omnia erant nobis facta quasi extranea, quia -diu non in ulla ecclesia fuimus. Demum in cryptam, quae sub choro est, -descendimus per aliquos gradus, et ibi ante altare prostrati -indulgentias accepimus. Est enim locus hic singularis sanctitatis et -devotionis, siquidem in illo loco fuit habitatio beatae Mariae Virginis -cum puero Jesu et Joseph, in quo mansit per aliquot annos; dum enim de -terra Juda per desertum in Busirim venissent et de Busiri huc ingressi -fuissent, mota sunt omnia templa Aegypti et statuae idolorum cum -simulacris corruerunt, de quo prophetia dicit Esa. 19.: Ascendet -Dominus nubem levem et ingredietur Aegyptum, et movebuntur simulacra -Aegypti. Sicut enim in exitu filiorum Israel de Aegypto non fuit domus, -in qua non jaceret mortuus, sicut patet Exodi XII., ita in introitu -Christi non fuit templum, in quo non corruisset idolum, ut Magister in -Spec. histor. dicit. De hoc casu idolorum dederat dudum ante Jeremias -propheta regibus Aegypti signum, dicens: Tunc idola vestra cadent, cum -virgo filium pariet. Qua propter sacerdotes Aegypti in secreto loco -templi posuerunt imaginem Virginis, puerum in sinu habentem, et ipsam -adorabant. Hanc imaginem dum rex Ptolomaeus invenisset in templo, -mirabatur et quid significaret a sacerdotibus interrogabat? Qui -dixerunt, hoc esse paternae traditionis mysterium, quod spiritu sancto -propheta revelante acceperunt majores, et credebant, in rebus ita fore -venturum, ut dum virgo pariens filium partum suum his terris inferret, -omnia idola nostra auferret. - -Scimus autem, tradente evangelio, quod Joseph cum Maria et filio Jesu -VII annos deguit in Aegypto, sed in quo loco habitaverint, diversitatem -(#92 a#) reperi. Quidam dicunt, quod in Hermopoli Thebaidae; et hoc -habetur in Vitis patrum. Alii dicunt, quod manserint semper in Busiris, -juxta fontem sibi datum. Caeteri volunt, quod in Heliopoli deguerint. -Communiter tamen, et quasi omnes Christiani et Sarraceni, hic in -Babylone eos habitasse asserunt. Pro quorum omnium concordia dici -potest, quod, quia pauperes, alieni et exules fuerunt, in his VII annis -migraverunt de loco ad locum, quia pauperes de facili mutant domicilia, -praecipue in partibus Orientis. Sed nemo aestimare debet, quod propter -levitatem vel instabilitatem vel propter impatientiam mutaverint -domicilium, sed propter causas divinas et rationales, nobis non -expressas. - -Cum ergo orationes praescriptas in processionali in crypta -complevissemus, ascendimus, et per altaria superioris ecclesiae -gyravimus invocando Sanctorum patrocinia. In parte autem dextra -ecclesiae est unum fossatum profundum et magnum, ac si esset grande -sepulchrum aqua repletum et asseribus opertum, de quo dicunt Joseph -hausisse[TR37] aquam in usum suae sacratissimae familiolae pro lotione -pueri Jesu et pro coctione ciborum, el pro potu, a quo usu tantam -accepit haec aqua virtutem, ut hodiernum in diem saluberrima sit, -multas aegritudines curans, unde tam Christiani quam Sarraceni -creberrime de ea sumunt ad medendum certos languores. Insuper Sarraceni -suos debiles pueros mittunt ad locum, ut in aqua illa baptizentur etiam -baptismo Christi, non quod credant effectum aliquem spiritualem -baptismi, sed solum corporalem salutem et munditiem quaerunt, nec -curant, quod Christiani infantes eorum baptizent, nec circumcisionem -accipiunt propter effectum spiritualem, sed propter munditiam carnalem, -ut careant illa foeditate, quae solet sub praeputio crescere, in cujus -signum non circumciduntur secundum legem Moysis VIII die, sed in. XIV -anno, ut Ismael, sicut habetur Genes. XIV. - -Nonnunquam mittunt pueros Christianis sacerdotibus cum muneribus, ut -eos baptizent, praecipue hic in isto lavacro, et in Busirim ad fontem -beatae Mariae Virginis, in quo crebrius baptismata suscipiunt. - -Deinde de ecclesia exivimus et ibi multas ecclesiolas vidimus clausas, -in quas non poteramus venire, in tres tamen notabiles et pulchras -venimus ecclesias, in quibus tumbae marmoreae et elevatae erant, quas -dicebant esse sepulchra Sanctorum, sed nomina eorum non poteramus -intelligere; videbatur enim nobis, quod dicerent de sancta Anna, de -sancta Barbara, de sancta Catharina, et de sancto Georio. Non enim -sciunt Orientales dictiones latinas bene exprimere, sed mirabili -stomachatione loquuntur. Credo autem pro certo, quod nec ipsi sciant, -quorum Sanctorum reliquiae sint in istis tumbis reconditae, quia omnes -ecclesiae illae fuerunt a Latinis constructae et possessae,[TR38] sed -post expulsionem Latinorum a terra sancta fuerunt etiam ab Aegypto -eliminati, et Orientales supervenientes ad loca ignoraverunt patronos -locorum, et ita res in oblivionem venit. - -In unam tamen ecclesiam venimus, quae dicitur ecclesia sancti Georii, -cujus episcopus supervenientes peregrinos solet in militiam sancti -Georii asscribere, qui illo die non erat in civitate: quo non obstante -milites nostri in ecclesia se ipsos sancto Georio devoverunt et -militiam ejus acceperunt, eo modo, quo in dominico sepulchro in -Jerusalem. Nam nobiliores ignobiliores gladio percutientes milites eos -sancti Georii creaverunt in conspectu Mamalucorum. - -In partibus nostris milites S. Georii valde sunt reputati, et in -bellicis artibus dicuntur caeteris magis (#b#) fortunati et audaces. - - - - - De quibusdam visis et auditis mirabilibus. - -His peractis per longam viam in urbem in asinis sedentes ascendimus et -in aliam urbis partem venimus, ubi stabant antiquissimi et spissi muri -de quadris sectis, politis et sculptis lapidibus. Ibi quondam, ut -ruinae produnt, fuit residentia potentum et tyrannorum Aegypti, sed -nunc est habitatio pauperum, et super ista vetusta aedificia sunt -posita et viles casulae et habitacula misera. Venimus autem ad unam -curiam, in qua intromissi vidimus in ea stare obeliscum, id est -columnam lapideam stupendae altitudinis et mirandae magnitudinis, unius -lapidis molem, et erat rotunda, habens insculptas latinas litteras -grandes, ita, quod una littera stabat super caput alterius, et prima -sub capitello columnae stabat, secunda sub ea, et ita sequenter fuerunt -litterae subordinatae a summo usque deorsum in terram, prae vetustate -autem vix poteramus eas agnoscere, videbatur tamen nobis, quod tenor -earum esset: Jovinianus Augustus. Porro Mamaluci mirabantur, quod -litteras illas cognosceremus, dicentes se nunquam hominem vidisse, qui -notitiam earum habuisset. In capitello hujus columnae stat una tumba -grandis lapidea, firmissime operculo clausa, et quid intus sit nemo -adhuc expertus est. Nam reges Aegypti saepe conati sunt eum aperire, -sed quam cito instrumentis ferreis contingitur, ut effringatur, mox -columna incipit terribiliter tremere cum tumba, et tantus pavor -incutitur conatum inferentibus, quod nullus evadere potest absque -aliqua laesione, vel rationis privatione vel oculorum excoecatione, vel -surditate, aut paralysi dissolutione. De ista columna ad aliam -transivimus ei coaequalem, demtis scripturis et tumba. Quicumque autem -super eam ascendere tentaverit, non descendit nisi graviter laesus in -aliquo sensu corporis sui. Hae duae columnae stant e diverso, contra se -invicem respicientes, et olim nihil erat intermedium aedificatum, nunc -vero domunculae sunt interpositae. Porro in medio illarum duarum -columnarum est subterraneus transitus, per quem venitur ad ingentem -portam ferream, catenis et repagulis firmissime clausam, et nulla arte -nulloque conatu potest haec porta aperiri; quicumque autem instrumentis -ferreis molitur effractionem portarum, aut sensus amittit, aut certe -porta ipsa ab ejus duntaxat oculis evanescit. Dicunt autem, antiquitus -ibi fuisse gigantum tyrannorum habitationem eosque adhuc intus esse, -sub quo autem modo essendi, nescitur, nec dubitant Aegyptii, quin -immensi thesauri sint cum eis reconditi; unde Soldanus diligenter facit -locum custodiri, ne quis alienus ad portam praefatam admittatur, ne -contingat, artem arte deludi, et Satanam Satana repelli, sicut -nonnumquam maleficium maleficio curatur et incantatio incantatione -depellitur. Timet enim, ex quo sui malefici harioli et incantatores et -mathematici nihil possunt agere, quod alienus adveniat potentior suis -et auferat quem suspicatur ibi latere thesaurum. Haec retulerunt nobis -Mamaluci ductores nostri et Aegyptii juxta locum habitantes; si vera -sint, nescio, hoc autem (#93 a#) pro certo scio, quod Orientales omnes, -tam Christiani quam pagani, miro modo attendunt phantasticis rebus et -intendunt incantationibus, auguriis et fabulis; ideo non magnam fidem -adhibui, volui tamen ea recitare pro solatio fratrum meorum, et ut eis -jucundum risum facerem ex superstitionibus infidelium; nec tamen adeo -aliena sunt, quae dicta sunt, ut similia non reperiantur etiam ab -authenticis doctoribus conscripta. Primo enim de tremore columnarum -scribit dominus Antonius, quod tempore Marci Antonii simulacrum -marmoreum tremebat et movebatur, et statua Herculis flevit multis -diebus. Secundo, non omnino fictum est fuisse gigantes super terram et -homines forma seu statura ultra modum ceteros excedentes, immo constat -esse verissimum ex sacra pagina in multis locis, et praecipue -commemorantur fuisse gigantes in Aegypto, et tyranni Aegyptii fuerunt, -qui tum de Hebron in Aegyptum descenderunt, ut patet supra. Et de -Aegypti gigantibus poetae multa loquuntur. Unde Deut. III. et in multis -locis mentio fit de gigantibus. Quae autem habitatio eorum sub terra -fuerit, patet per historiam, quam recitat Bocc. L. V. C. 68. Siquidem -in Sicilia apud Trepanum oppidum, cum nuper in radicibus montis, qui -superimminet Trepano, non longe ab oppido aggrestes ad construendam -pastoralem domum fundamenta foderent, apparuit cavernae cujusdam -introitus, quem cum visuri quidnam intus esset, faculis incensis -fossores intrassent avidi, antrum summae altitudinis atque amplitudinis -invenere, per quod incedentes, in oppositum introitus, ingentis -magnitudinis sedentem viderunt hominem, ex quo terrefacti repente fugam -arripientes exiverunt antrum, cunctis quod viderant nuntiantes. Hoc -audientes cives armati exiverunt, et ultra CCC specum ingressi sunt et -stupidi viderunt sicut primi; tandem proximiores facti, postquam non -vivum esse hominem norunt, viderunt sedentem quendam in sede, et -sinistram manum innixam baculo tantae altitudinis et crassitiei, ut -excederet quemcumque praegrandis navigii malum, sic et hominem invisae -atque inauditae amplitudinis, nulla ex parte corrosum aut diminutum. Et -cum ex eis unus porrecta manu tetigisset stantem malum, e vestigio -malus solutus in cinerem corruit, remansitque veste nudatus baculus -alter plumbeus ad manum usque tenentis ascendens, et ut satis -adverterunt, plumbum erat ad augendam gravitatem malo infusum, quod -postea ponderantes asserunt fuisse ponderis XV centariorum -Trepanensium, quorum unus quisque ponderis est librarum communium -centum. Demum hominis statua tacta aeque corruit in pulverem, demtis -tribus dentibus, qui erant monstrosae magnitudinis, hodie suspensi -catena ante ecclesiam beatae Virginis; ibi a cunctis cernuntur. -Suspicatum est a prudentioribus, eum fuisse magnitudinis CC cubitorum -vel amplius. Quidam putarunt, eum fuisse Erycem, loci potentissimum -regem, Butis et Veneris filium, ab Hercule occisum et in eodem monte -conditum. Quidam autem arbitrantur Erichellum, qui olim in funeralibus -ludis, ab Aenea pro Anchise patre editis, pugno taurum occiderat. Alii -vero unum ex Cyclopibus potentissimis dicunt fuisse. - -Et forte si thesauri (#b#) fuissent cum eo reconditi, aditus daemone -operante inventus non fuisset, sicut est de specu, de quo est sermo, in -quo gigantes et thesauri sunt reconditi; non enim nisi prodigiosa -habent sepulchra, sicut patet in chronica Martini, ubi recitatur, quod -tempore Heinrici II. corpus Pallantis gigantis fuit Romae in specu -inventum incorruptum, cujus vulneris hiatus, ubi fuerat vulneratus, -quatuor pedes et semis habebat, corpus altitudinem muri vincebat, -lucernaque ardens ad ejus caput inventa est, quae nec flatu exstingui -poterat nec liquore, sed cum stilo foramine subtus flammam facto -exstincta est, per illud foramen aere introducto. Hunc Turnus dicitur -occidisse, et hoc ipsius epitaphium erat: - - Filius Evandri Pallas, quem lancea Turni - Militis occidit, more suo jacet hic. - -Tertio, quod juxta columnas monstrosas sint thesauri reconditi, patet -ubi supra in chronica Martini: In Apulia erat quaedam statua marmorea, -circa caput suum habens circulum aereum, in quo erat scriptum: Calendis -Maji oriente sole habebo caput aureum. Quid autem scriptura haec -praetenderet, nemo intellexit. Captus est autem quidam Sarracenus, qui -legit et intellexit. Unde calendis Maji oriente sole notato termino -umbrae illius sub umbra ejus reperit infinitum thesaurum, quem dedit -pro redemtione sua. Ad idem recitat Vincentius in Speculo historiali -Lib. 27. c. 99., quod Gerbertus sic thesaurum invenit: erat juxta Romam -in campo Martio statua aerea, dextrae manus indicem digitum extentum -habens et scriptum in capite: Hic percute; quod superioris aevi homines -ita intelligendum rati sunt, ut ibi thesaurum invenire deberent, et -ideo eam multis securibus laniaverant. Gerbertus autem sole meridiano -notans, quo protenderetur umbra digiti, ibi palum fixit, superveniente -autem nocte, solo cubiculario lucernam portante comitante, eo -contendit; ibi terra solitis artibus dehiscens latum patefecit -ingressum. Viderunt ibi ingentem regiam, aureos parietes, aurea -lacunaria, omnia aurea, milites aureos tesseris aureis ludentes, regem -aureum cum regina aurea discumbentem, opposita opsonia, astantes -ministros, pateras multi ponderis et pretii, in quibus materiam -superabat opus. In interiori autem parte domus carbunculus lapis -imprimis nobilis et rarus inventu tenebras noctis fugabat. In contrario -angulo stabat puer tenens arcum intenso nervo et sagitta immissa. -Continuo autem, ut quis manum ad contingendum aliquid aptaret, -videbantur omnes illae imagines prosilire et impetum facere in -praesumtorem. Quo timore perculsus Gerbertus nihil tetigit, -cubicularius autem putans in tanta praeda parvum furtum latere -cultellum arripuit mirabilis operis pretii, moxque omnibus imaginibus -cum fremitu exsurgentibus puer arcum tenens sagittam jecit in -carbunculum et tenebras induxit, et ni monitu Gerberti cultellum -reponere accelerasset, graves poenas ambo incurrissent, sicque nil -lucrantes ductu lucernae regressi sunt. - -Quarto, quod thesauri olim a gentilibus in terram defossi possint -reperiri, sed tamen cum multis periculis, patet in subjecta historia, -quae habetur ubi supra Cap. C. Quidam pauperis filius de Barcinona -venit in Italiam, quaerens panem (#94 a#). Adultus autem multa illius -terrae miracula inspexit, inter quae montem perforatum, ultra quem -incolae dicebant thesauros Octaviani reconditos, ferebantque multos -periisse quaerendo illos per subterraneos anfractus. Hic autem -adolescens studio videndi et praedandi XII comites habuit, qui secum -pergerent portantes ingens glomum fili, sequentes ingenium Daedali, qui -Theseum de labyrintho per filum eduxit. Igitur paxillum in ingressu -fixerunt, principio fili ad eum ligato, accensis laternis intro -perrexerunt, et per unum quodque milliarium paxillum fixerunt, -vespertiliones vero de cavernis egredientes oculos et ora infestabant. -Semita erat arcta, et a laeva praecipitium et supterlabens fluvius; -viderunt tramitem plenum cadaveribus eorum, qui thesauros ibi quaerendo -perierant. Tandem ad gressum ulteriorem pervenientes viderunt stagnum -placidum et pontem aereum, et ultra pontem videbantur mirae -magnitudinis equi aurei, cum sessoriis aureis, et omnia erant aurea. -Unus eorum dum pontem transire parat, mox pontis pede depresso alter -elevatus produxit rusticum aereum, cum aereo malleo, quo ille undas -verberans ita obnubilavit aëra, ut diem coelumque subtexeret; retracto -pede pax fuit. Tentatum est idem a pluribus, idemque expertum. -Desperantes solo visu libabant aurum, tunc per vestigia glomeris -egressi pateram argenteam repererunt, quam inter se partiti sunt. -Postero die magistrum adierunt, qui dicebatur nomen Dei ineffabile -scire, qui duxit illos prius ad fontem, de quo hausta aqua in phiala -argentea tacens litteris signabat, donec illi oculis intellexerunt, -quod fari nequibant: tunc ad montem fiducialiter accesserunt, sed -exitum ulteriorem, puto a Daemonibus observatum, invenerunt, -invidentibus scilicet nomini Domini, cujus tanta virtus inesse dicitur, -ut nulla ei magia nec mathesis obsistere possit. Auctor tamen credit, -praefatum magistrum non nomen Dei sed daemonis aquae inscripsisse, -sicut legitur de canibus Mago in historia S. Sylvest. Audiens quidam -Judaeus, quae dicta sunt, qui nigromanticus erat, dixit adolescenti: -defecisti in arte, videbis[TR39] quantum possit ars mea; qui -incunctanter montem introiens non multo post egressus est, multa -afferens ad indicium sui transitus, quae ille ultra montem notaverat, -inter quae et pulverem locupletissimum, qui quidquid contigerat, in -aurum vertebat, non quod ita pro vero esset, sed quod ita videretur, -quoad usque aqua dilueretur: nihil enim, quod per necromantiam fit, -potest in aqua fallere intuentem. Ipse etiam Josephus auctor est, -Salomonem cum patre thesauros defodisse in loculis modo mechanico in -terra, vel verius modo mathematico, quorum tria millia auri talenta -Hircanus levavit de sepulchro David, quibus civitatem Jerusalem ab -obsidionis injuria liberavit. Herodes autem magis praesumtione quam -consilio idem aggredi voluit, multos ex satellitibus igne ex interiori -parte prodeunte amisit, sicut patet P. 1. fol. 97. B. Ex his omnibus -patet, quod in loco columnarum praedictarum suspicatione satis evidenti -potest teneri, quod gigantes aliqui sint ibi locati, et hoc propter -ingentem ferream portam, (#b#) quae propter thesauros tantum non -indigeret tanta latitudine; sed et thesauri sunt ibi reconditi, quod -patet ex tremore columnarum, et ex fortissima conclusione, et ex -periculis perscrutari volentium, agente daemone, quibus nisi arte -aliqua resistatur thesauros asportari non permittunt, sicut etiam patet -in thesauris cum David et Salomone sepultis, de quibus facit mentionem -Josephus Libr. VII. antiquitt. cap. ultimo, et Magister in Speculo -histor., de morte David, et Magister Vincentius in Speculo histor. L. -27. cap. centesimo. - -Verum etsi jam dicta phantastica videantur, negari tamen non potest -cogentibus ruinis, olim quid magnificum ibi fuisse, et sub terra quid -occultum mirabile, cui hodie custodia solers adhibetur. Opinor autem, -certis conjecturis edoctus a Plinio Nat. histor. Lib. 36. Cap. 13., hic -subtus esse illum horridum Maronis labyrinthum, qui itinerum ambages -occursusque ac recursus inexplicabiles continet, ubi qui intravit, -numquam viam exeundi inveniet. Ferunt Daedalum ad Aegyptum penetrantem -admiratum hujus operis artem similem in Creta regnanti Minoi -construxisse.[TR40] Sed Cretensis defecit, Thebanus autem, hoc est hic, -et ne homines intrantes pereant obturatum porta ferrea et repagulis -divulgant. De quatuor labyrinthis vide infra fol. 179 A. De Daedalo et -ejus labyrintho in Aegypto constructo vide Cusa de Ecca (?) populi L. -8. c. 2. - - - - - Aliqua satis mira exponuntur. - -Visis columnis istis ulterius processimus per longum vicum ad domum -quandam insoliti artificii, et ingressi sumus ad videndum miram humanae -artis industriam. Siquidem in hac domo naturae opus praeoccupando -mirabiliter arte perficitur, nam pulli gallinarum de ovorum testis -educuntur arte humana, sine gallinarum foetura, hoc modo: domus illa -est domus bassa vel dimissa, et ampla vel larga, et in illa stant multi -fornaces demissi et bassi, super quos in palea ponuntur ova, quanta -quilibet apportaverit ad habendum ex eis pulliculos. Portant enim -mulieres ova in domum istam ad educendum pullos, sicut portant pastam -in pistrinam ad coquendum panes. Apportatis autem ovis et super -fornaces collocatis in paleas ad hoc aptas imponunt fornacibus -temperatum et proportionatum ignem, quo accenso materia foetus -maturatur in ovis, et suo tempore, h. e. duodecimo die, excubata sunt -et pulli exeunt, arte officium naturae mirabiliter prosequente. Statim -autem pullificator reddit pullos ei, cujus erant ova, accepto pro suo -opere censu debito. Igne et carbonibus semotis a fornace, dum adhuc -calet, imponunt paleas vel fimum in fornacem, et excubantur calore -pulli. Sic ergo supra fornaces et intra excubantur. Hoc non nisi tribus -anni mensibus practicatur, scilicet in Majo, Junio et Julio, aliis -temporibus ars nulla juvat. Illis autem praefatis mensibus est maxima -pullorum et gallinarum multitudo in Aegypto, quia etiam praeter hanc -artem alio modo, absque gallinis pulli de ovis educuntur. Nam -Vincentius in Spec. Natur. L. 17. cap. 85. dicit, quod in Aegypto -homines ova stercore involvunt, et sabulo cooperiunt, sicque debito -tempore sine foetura gallinae complentur, et eis completis testae -scinduntur et pulli prodeunt. Faciunt enim duos parietes de asseribus -longos, a se invicem duos passus distantes, et inter parietes ponunt -calidum fimum, et superius faciunt cavernas in fimo, quasi nidas -gallinarum, et ova imponunt, et super ea spargunt arenam, sicque sole -calefit arena et fimus, et pulli educuntur sine incubatione gallinarum. -De hac incubatione ovorum loquitur etiam Diodorus, Antiq. histor. sic -enim L. 11. c. 3. dicit: Aegyptii non incumbunt ovis aves, sed ipsi -ingenio et naturali arte ex ovis praeter caeterorum consuetudinem -educunt foetus. Nec hoc est multum mirabile, cum secundum Albertum -Magnum 17. Libr. de animalibus cap. 3. multorum animalium ovantium -pulli exeunt sine incubatione ex calore solis, qui est in terra ex -radiis solis. Imo aliqua animalia numquam accedunt ad ova sua, nec -sedent super ea propter cubationem, sed aliquando propter ovorum -protectionem et custodiam. Porro pulli arte de ovis educti currunt post -homines tamquam post gallinam. Unde eos ducens tenet manu virgam -longam, in cujus summitate manipulum pennarum habet alligatum, sicut -illi, qui volunt mundare altos parietes. Cum illa ergo virga praecedunt -gregem pullorum, et cum[TR41] ea terram viae, per quam pullos ducere -intendit, everrit tanquam scopans, et everso pulvere accurrunt -gallinae, galli, parvi et magni, et grana quaerunt, et ita continue -sequuntur et currunt post illum, qui continue cum pennis pulveres (#95 -A#) everrit, sicque simul et simul ducit ad forum quendam ultra -quingentos pullos, nec fugiunt ab illo, etiam hominibus aut jumentis -occurrentibus. Et quamvis id fictitium videri possit, tamen revera ita -sese habet. Nimirum animalia illa, quae humanae artis industria -excubantur, disciplinabiliora sunt his, quae secundum naturae suae -speciem generantur; sequuntur enim homines sic, ut pulli suas matres. - -Sic etiam ipsas columbas mira nutriunt arte, ita, ut de pastu -revertentes non nisi ad suas fenestras volent et alias secum ducant, et -nunquam extra diutius maneant, sed cum festinantia ad sua loca -revolent, etiamsi per multa milliaria extra terram eductae fuerint. -Unde si quis in cavea X vel XI plures aut pauciores columbas eduxerit -per longa terrarum spatia, et ibi eas emiserit, mox in suum columbarium -revertentur, et ideo columbae in Oriente sunt nuntiae regum et -portatrices litterarum, et nonnumquam eis mediantibus proditiones -regnorum et civitatum fiunt, et est in practica quottidiana, unde -tempore guerrarum[TR42] habetur singularis respectus, ut volantes -columbae solitariae captiventur, et ad hoc nutriuntur et domesticantur -accipitres et falcones et contra columbas emittuntur, et nobiles talia -volatilia in exercitu secum portant; ad spoliandum columbas. Accidit -enim anno Domini 1099, quando exercitus Christianorum de Occidente mare -transito ascenderunt contra Jerusalem civitatem sanctam, ut eam de -manibus gentilium eriperent, dum adhuc in Palaestina juxta mare essent, -quaedam columba volavit super exercitum cruce signatorum, quam quidam -nobilis videns emisit contra eam accipitrem, qui egressus eam cepit, et -unguibus palpitatione strinxit; verum de unguibus columba se excussit, -et deplumata ac vulnerata volare non potuit, sed in terram lapsa fuit, -quam socii in exercitu ceperunt, et sub alis ejus alligatam litterulam -invenerunt, hanc sententiam continentem: Rex Accaron Duci caesareo -salutem; Generatio canina venit, gens contentiosa, contra quam per te -et per alios defendas tuam legem, indica idem urbibus aliis. Non solum -autem hoc in transmarinis partibus per columbas fit, sed etiam in -Italia quandoque factum fuisse legimus. Nam Decius Brutus adnexas -pedibus columbae epistolas obsidione Mutinensi in castra consulum -misit, unde proverbium ortum fuit illud: Quid vallum et vigilum -obsidia, atque etiam retia amne praetenta profuere Antonio, per coelum -eunte nuntio? Haec Vincentius in Spec. histor. Cap. 55. lib. 17., et -capite praecedenti dicit: in Oriente columbae sunt nuntiorum fungentes -officio dominorum suorum sub alis, brevi spatio perlonge deportant, -maxime quando alii nuntii transire nequeunt. Ideo Bartholomaeus de -proprietatibus rerum Cap. de columbis idem dicens infert, quod -Orientales in Syria et Aegypto bellorum tempore aëris itinera -observant, et columbas volantes telis percutiunt, ne patriam prodant. -Unde etiam illa libidinosa Venus Peristeram nympham per cupidinem -iratam in columbam mutatam semper secum retinuit, ut et socia libidinis -esset, et nuntia ac bajula litterarum amatoriarum. Sed et Machometus, -propheta diabolicus, columbam albam habuisse fertur domesticatam, quae -ad eum advolavit crebrius, et grana quaedam de auribus ejus tulit, eo -ad plebem sermocinante. Hoc plebs videns aestimabat esse spiritum -sanctum, suggerentem verba, quae protulit. Et ipsa Semiramis regina -atrocissima, cum finis ejus advenisset, eam fabulantur in columbam -mutatam et avolasse im deorum consortium, ut habet Diodorus L. III. C. -ultimo Antiquarum historiarum. - -(#b#) Talis columba non fuit illa, quae super Christum baptizatum -descendit, in qua Spiritus sanctus visus est; ut habetur Matthaei 3. et -Marci 1. et Luc. 3. et Joh. 1., sed erat columba miraculosa, creata de -novo, adeo verum animal, quam Deus creavit sine ministerio aliarum -columbarum, et peracto officio, ad quod creata fuit, in praejacentem -materiam redacta est. - -In Oriente etiam ita domesticantur columbae, quod domino earum -emittente vocem volant de columbario, et dominum sequuntur per campos -usque in civitatem vel villam, quam ingreditur, et eo stante in foro -submittunt se ante eum in terram, et ibi eos vendit. An autem etiam ova -earum arte excubari possint, sicut ova gallinarum, non legi. Faciliter -autem et multis modis pulli gallinarum excubantur, unde in Spec. Nat. -L. 17. cap. 166. dicit Vincentius, quod ova gallinarum quandoque in -sterquilinio, vel in terra calida, vel etiam sub pulvinari, vel in sinu -complentur ad pullificandum, quasi gallina incubante. - -Deinde progressi extra domum fornacium, in quibus excubantur gallinarum -ova, ut dictum est, venimus extra hominum habitationes inter Babyloniam -et Cairum in grandem planitiem, per quam est via trita a castro Soldani -ad Nilum. Per hanc viam opinari potest filiam Pharaonis descendisse ad -balneandum se in flumine, quando vidit ficellam in papirione, in qua -Moyses infantulus repertus in filium adoptivum est ab ea assumtus, de -quo longa est et pulchra historia Exodi. 2. - -In processu venimus ad ruinas multas antiquas valde domorum, quia ante -tempus hoc grande interstitium, quod est inter Cairum et Babyloniam, -etiam domibus erat repletum, et erat una civitas continua, sicut et -hodie reputatur una, sed divisa. Est autem locus ille de se quidem -planus, sed propter immensas ruinas factus est quodammodo montuosus, -per quem est asperrima via et periculosa, quia viae per medium ruinarum -sunt profundae, et nonnumquam latrones in ruinis latitant, et ibi -homines, praecipue solivagos, invadunt et spoliant, eosque abducunt per -devia, ei vendunt. Sic etiam temporibus nostris Romae saepe contigisse -audivimus peregrinis solivagis per ruinas urbis juxta S. Georium, et -alibi. - -Deinde extra ruinas venimus in grandem campum arenosum, per cujus -medium ductus est unus valde altus murus arcubus undique pervius, qui a -Nilo incipit et usque ad castrum Soldani protenditur, usque ad milliare -germanicum. Super murum autem illum sunt cannae et gurgites plumbeae, -in quibus aqua de Nilo currit usque ad Soldani castrum sursum, et -propter aquae ductum factus est ille ingens murus, eodem modo, quo -videmus Romae altum magnum et arcuatum murum, super quem etiam canale -olim erat, per quod nescio quid in urbem derivabatur. Nonnulli volunt -dicere, quod non fuerit aquae ductus, cum urbs alias abundet aquis -Tiberis, sed per illum ductum de Neapoli olim intromittebatur vinum in -urbem, et oleum, per longum terrae spatium. Sunt enim de Roma Neapolim -XXIV milliaria allemannica. In his magnificis structuris (#96 a#) -notatur antiquorum magnifica opulentia. Per praedictum autem arcuatum -murum transivimus, et sub arcu bibimus aquam, quae deorsum decidebat -exiens per rimam canalis. In progressu vidimus in campo stare unam -antiquam ecclesiam, magnam, quae minabatur ruinam, et jam tecti major -pars ceciderat. Haec ecclesia paucis elapsis annis fuit Christianorum -latinorum, quorum copiosa multitudo juxta eam habitabat et quottidiana -officia divina in ea peragebat, sed nescio ob quam causam a loco -repulsi sunt, nec amplius permittuntur Christiani etiam ad locum -accedere. De praedicto arcuato muro est campus latissimus, protensus -usque ad castrum domini Soldani, et usque ad montana deserti, in quo -campo Mamaluci se exercitant diversis modis, equestres et pedestres in -rebus bellicis, sicut patebit in loco, ubi de Mamalucis dicendum venit. -In hoc campo vidimus turres stare, pro columbis aedificatas, in quibus -columbae nuntii regis nutriuntur, ut superius dixi. Vidimus etiam ibi -multa equorum grandia stabula, ita, quod in uno stare possunt quingenti -equi. Deinde contra castrum domini Soldani processimus, quod in monte -singulari est situm, et est non grande intervallum inter montem castri -et montana longa deserti, ac si mons castri esset abscissus a montanis -deserti arte aut aliqua herculea virtute, aut potentia atlantica vel -titanica; sed nec arte magica, nec virtute herculea, nec fortitudine -titanica, sed fide evangelica et virtute Christi, non per potentem -gigantem, sed per humilem et catholicum fabrum factum fuit hoc -prodigium.[TR43] Quodam enim tempore fuit in Cairo exorta gravis -seditio inter Christianos, quorum magna ibi degebat multitudo, et inter -Sarracenos, qui et fortitudine et multitudine Christianos excedebant. -Hae duae partes quottidie corrixabant de fide et credendis. Soldanus -autem pacem habere cupiens indixit disputationem partibus in campo -illo, post quam pars victa deberet tenere silentium nec amplius -litigare de rationibus fidei. Cumque simul disceptarent, et Christiani -Sarracenos manifeste convincerent, surrexit unus Joadas, magnus -Sarracenorum episcopus, dicens ad regem: ecce domine rex, isti -Christiani astutis et versutis verbis videntur nos superare, fac eos -fidem suam factis probare, sicut et ex lege eorum tenentur ostendere -fidem factis. Quodsi nequiverint, mortuam esse eorum fidem lex eorum -indicat, Jacobi II. Cumque rex interrogaret, quibus factis Christiani -suam fidem deberent probare, respondit ille apostata Sarracenus, -aestimo enim eum fuisse Christianum: fides eorum tanta esse debet, ut -montes in ea transferre valeant, sicut habetur Mathaei 21. et 17. et 1. -Cor. 13. Si ergo hoc facere nequeunt, fides eorum nulla est. Hoc rex -audito persecutus consilium proposuit Christianis, ut aut (#b#) montem, -qui ante eos stabat, moverent, aut jugo perpetuo junctum dividerent -montem, quod si non possent, a laude et praeconisatione suae fidei -cessarent, et perpetuo silentio obmutescerent. Si quis autem post hoc -amplius de fide loqueretur, cogeretur, vel fidem negare, vel mortem -subire. Edicto illo et propositione audita, convenerunt optimi -Christiani et quid faciendum foret trepidi deliberabant. Sciebant bene, -quod intellectum illius textus de montis translatione sanum Sarraceni -non capiebant mysticum, nec contentarentur de qualicumque expositione, -nisi facto exsequerentur propositum, quod eis erat difficile, quia -insolitum tunc erat fieri miracula, nec aliquis suae fidei propter -defectum sanctitatis vitae tantum confidebat, ut arduum hoc opus -aggrederetur. Accurrunt undique Christiani anxii de instanti fidei, et -Christianorum[TR44] periculo. Erat autem in civitate quidam simplex -faber ferrarius, Christianus, qui audito periculo ignem et incudem et -ipsam fabricam dereliquit, et cum malleo, cum quo operabatur ferrum, -exiit et ad locum certaminis venit et tristes ac flentes doctos et -simplices invenit Christianos; cumque per quendam sibi fuisset -propositio de montis translocatione exposita, accessit ad pontifices, -sicut venerat de fabrica, facie denigrata de igne et carbonibus, -conscissis et sordidis vestibus, marcum, i. e. malleum magnum, humero -impositum manu tenens, et per populum, circumstantem pontifices, vi -ingrediens in medium ipsorum venit, signis quibus poterat et verbis -petivit fieri silentium, quo facto, quaesivit a pontificibus et clero, -an vere in evangelio promitteretur credentibus, quod fide possent -montes transferre? Qui cum dicerent, quod sic, petivit sibi locum -Scripturae et Evangelii demonstrari, quamvis omnino litteras ignoraret, -et aperto codice Novi Testamenti ostenderunt sibi Matthaei 17. cap. et -21., Marci 2. et 1. Cor. 13. de translocatione montium fide; et Marci 9 -ostenderunt ei Scripturam, dicentem: Omnia possibilia sunt credenti. -Haec cum audiret et videret, dixit episcopo: literas ignoro et doctis -credo, vos ergo dicitis, hanc esse Evangelii scripturam? Qui cum eum -certificarent esse scripturam Evangelii, genibus flexis deosculatus est -Scripturam, et clauso codice surrexit et confidenter dixit: quia -Evangelium promittit credentibus translocationem montium, et Christi -verba non nisi vera esse possunt, ecce vado et ad placitum paganorum -pro Evangelii gloria montem transferam. Exortus est ergo clamor -fidelium, adesse hominem transferre[TR45] volentem montem, et convenit -maxima multitudo fidelium et infidelium ad tam grande spectaculum -cernendum. - -Faber ergo ad montem accessit, et in ejus radicibus genubus flexis -oravit aliquantisper. Est enim mons altus et petrosus, per longum ab -occidente in orientem protensus, dividens Arabiam ab Aegypto, et mare -rubrum[TR46] ab Nilo segregans. Cum autem faber orationem finivisset, -(#97 a#) surrexit, et a cornu montis, quod finem facit montium in -radicibus parumper abscidit, et marco elevato coepit in nomine Domini -percutere rupis parietem, dicens: O mons, tibi praecipit Evangelium, ut -in fide mea dividaris et movearis. Quo dicto statim scissus est mons a -summo usque deorsum, et pars anterior cornu ejus continens, moles -magna, emota est a loco suo amplius, quam per duos jactus fortis arcus, -ibique substitit in argumentum verae fidei usque in hodiernum diem. - -Simile fecisse legitur miraculum quidam sutor inter Tartaros; rex enim -Tartarorum universos Christianos sui dominii convocavit, et minatus est -eis omnibus interitum, nisi montem quendam transferrent juxta -Evangelium suum. Cuidam autem episcopo revelatum est, quod sutor ille -dignus esset hoc opus facere. Vocato autem sutore per obedientiam -coëgerunt eum montem transferre, quod et fecit, et rex et omnes sui in -Christum crediderunt. Recitat etiam Venerabilis Beda, et habetur in -glo. Mag. II., quod Gregorius episcopus veteri ponti volens aedificare -ecclesiam, sed spatium habens angustum, quia ex una parte mons ex alia -parte mare arctabat, venit nocte ad locum, et monuit Dominum istius -promissionis et flexis genibus oravit Dominum et mane inventus est mons -tantum spatium reliquisse, quantum necessarium erat. Legimus etiam de -beato Bernhardo, quod ad preces ejus petra, quae impediebat hortum -ejus, miraculose translata fuit. Et in dialogo Gregorii de S. Honorato -Abbate, quod quodam die ex eo monte qui ejus monasterio in excelso -prominet, ingentis saxi moles erupta, quae per devexum latus montis -veniens totius ruinam monasterii et omnium fratrum interitum minabatur, -quam cum venientem desuper vir sanctus vidisset, dextram mox e contra -extendit et cum invocatione nominis Christi crucis signum opposuit, et -statim in ipso devexi montis latere fixa stetit in praecipitio -constituta. Recitat etiam Vincentius in Spec. historiali L. 7. c. 23., -quod Alexander Magnus, cum ad montes Caspios venisset, miserunt ad eum -filii captivitatis decem tribuum postulantes ab eo egrediendi -licentiam, siquidem Salmanassar, rex Assyriorum, eos de terra -Israel[TR47] transferens posuit ultra montana Medorum et Caspios juxta -fluvium Gozam, et ex edicto nullus egredi ausus fuit. Cum autem -Alexandrum invocarent,[TR48] inquirere coepit causam captivitatis -eorum, accepto autem, quod ideo capti essent, quod Deum Israel post -innumerabilia bona eis collata ab eo derelequissent, respondit, quod -digni erant arctius includi. Cum ergo angusta viarum obstrueret molibus -bituminatis et videret laborem hominum ad hoc non sufficere, oravit -Deum Israel, ut opus illud compleret, et accesserunt ad se invicem -praerupta montium, unoque altissimo jugo juncti sunt, nec inde exire -possunt, quousque Deo placuerit[TR49] et via eis per deruptionem -montium facta fuerit. Huic facto addit Josephus: Quid, inquit, Deus -facturus est pro fidelibus suis, si tantum fecit infideli! Sed et anno -1239 Domini legitur, quod in Burgundia mons magnus longe motus a suo -loco vallem populosam et fertilem percurrit eumque inutilem reddens in -alio loco fixus mansit usque hodie. Forte propter impoenitentiam -inhabitantium vallem. De miraculo translocationis montium dicit -Hieronymus: Credimus, inquit, Apostolos hoc fecisse, sed non scriptum -esse, ne infidelibus major daretur contradicendi occasio, quando quidem -minoribus signis, quae scripta sunt, non creditur. De hoc signo dicit -Ps.: Transferentur montes in cor maris. Et Apoc. VII.: Secundus angelus -tuba cecinit, et ecce, mons magnus igne ardens missus est in mare. Et -non minus miraculum, immo majus, recitat Hieronymus a sancto Hilarione -factum in Epidauro Cap. 34. qui se exposuit tumescenti et frementi -mari, quousque paulatim in semet ipsum relapsum est. Unde ibidem dicit -Hieronymus vere illud, quod ad Apostolos dictum est: Si -credideritis[TR50] dicetis huic monti etc. Hoc juxta litteram implexi -potest, si tamen quis habuerit Apostolorum fidem, et talem, qualem -illis habendam Dominus imperavit. Quid enim interest, utrum mons -descendat in mare, an immensi undarum montes repente obriguerint, et an -senis tantum pedes saxei ex alia parte molliter fluxerint? Ecce, quam -firmiter stat Evangelii promissio! - -Faber (#b#) ergo ille miraculo divisionis montium populum Christi a -multa tribulatione liberavit, ut dictum est. Et in parte montis a toto -divisa stat castrum domini Soldani. Ascendimus ergo in medium illud, -causatum, inter utrosque montes, et ad unam pulchram moscheam venimus, -inter medium montium stantem. Vidimus autem contra nos venientes multos -Mamalucos in equis, qui de monte ex opposito castri per praeceps -descenderunt ad docendum equos per praecipitia descendere cum homine -insidente. Statim autem ut Mamalucos contra nos venire vidimus, de -asinis nostris cecidimus propter reverentiam, quae debetur talibus, ut -dictum est Fol. 18. A., et ita in terra stetimus, quousque totus -exercitus pertransivit, nec fuit, qui nobis verbum molestum inferret, -cum tamen formidulosi essemus multum. Sunt enim superbi in suis -equitaturis et faciliter pauperibus et peregrinis injurias inferunt. -Cum ergo omnes pertransiissent, asinos nostros adscendimus, et per -devexum adscendimus montis illius, a quo pars alia divisa fuerat. Est -autem ascensus ille adeo praeceps, quod in bestiis sedentes non -poteramus manere, sed ad manus sursum bestias post nos duximus usque in -supercilium montis. Ad hoc autem solummodo ascendimus, ut urbem illam -maximam Cairum ex toto videremus, et cursum Nili fluminis, et regiones -superioris et inferioris Aegypti, et castrum Soldani, et alia, quae -omnia vidimus, et moram satis longam in monte fecimus. Hic mons -celeberrimus habetur, quia in eo erat quondam oratorium prophetae -Moysis; columna Nectabani Magi quondam regis Aegypti; sepultura Pompeji -Magni, quondam proconsulis et tyranni Romani; argumentum et firmamentum -catholicae fidei; spatiamentum et delectamentum regis Soldani, et -speculum totius Aegypti. - -Primo ibi erat oratorium Moysis. Scimus enim, sacro testante eloquio, -quod Dominus Deus in terra Aegypti crebris visionibus apparuit Moysi, -dans ei praecepta de Aegypti plagis et de increpationibus Pharaonis et -de ordinatione populi ad Aegypti exitum. Non autem loquebatur Dominus -Moysi nisi in monte hoc. Et cum Domino placuit, aliquid demandare -prophetae, prius mente admonitus de frequentia vulgi ascendit in montem -istum ad consulendum oraculum Domini, in cujus signum erat quondam in -eo ecclesia, nunc autem est mameria. - -Secundo erat ibi columna Nectanabi. Hic Nectanabus erat Aegypti rex, et -Magus expertissimus, et quando metus bellicus ei imminebat, non -exercitum vel machinamenta Martis movebat, sed aulae regiae abdita et -penetralia petebat, et cuncta futura sibi arte magica investigabat. -Quodam autem tempore nuntiatum est ei, multas adversus eum gentes una -conspiratione consurrexisse, scilicet Indos, Arabes, Phoenices, Parthos -et Persas. Quibus ille auditis plausum dans manibus magno risu -dissolutus est, confugiensque ad consuetae artis peritiam intellexit se -ab hostibus vincendum, capiendumque, nec fugae consulerat, moxque -Casium montem, (#98 a#) qui est iste, adscendit, et statuam de nigro -lapide in ejus columen erexit in sui memoriam, et raso capite et barba -collectis omnibus, quae sibi pretiosa erant, appulit in Macedoniam, ubi -eo tempore Philippus rex erat. Illic ergo amictus veste linea -astrologum se professus adeoque celebris factus est, ut ejus fama nec -Olympiadem reginam, uxorem Philippi, lateret. Rebus autem bellicis -Philippo extra regionem operam dante, regina coepit Nectanabi consulere -peritiam, qui constellationibus consideratis dixit, eam misceri Deo -Lybiae, Ammoni, genituramque filium, ultorem omnium. Porro Ammon idolum -adorabatur in forma arietis, cum cornibus ab ante, a tergo vero formam -draconis praeferebat. Magus autem ille, praestigiis et arte usus, in -formis praefatis thalamum reginae ingressus nuptias celebravit -abiitque. Ex quo mulier concepit et filium peperit, quem Philippus -Alexandrum nominavit. Si placet, vide de hoc historiam in Spec. histor. -Lib. V. C. I. et seqq. Alexander autem Magnus ingressus Aegyptum ductus -fuit in montem Casium ad statuam Nectanabi. Hane Alexander complexus -statuam patrem salutat ejusque filium publice se profitetur. Mirabamur -in hoc loco insipidi indicti juvenis desiderium, qui potius voluit se -sciri ex adulterio genitum quam ex connubio, et matrem habere -incestuosam potius, quam pudicam, draconis filiam se credi potius, quam -Philippi clarissimi regis, et potius spurium, quam legitimum arbitrari. - -Tertio celebrem hunc montem reddit sepultura Magni Pompeji, qui idcirco -Magnus dicitur, quia magna suis temporibus operatus est. Erat enim vir -bellicosissimus et in bellis plurimum fortunatus. Nam primo XXII -regiones Orientis Romano subdidit imperio et Romam thesauris auri et -argenti implevit, tandemque post plurimam fortunam Jerosolymam est -ingressus et templum Domini profanavit stabulans equos suos in ejus -atriis. Quo facto omnem pristinae fortunae jucunditatem amisit et ipsum -Julium Caesarem sibi inimicum sensit, et indies infelicior factus in -Aegyptum perfugus ad Ptolomaeum regem transfugit, apud quem Alexandriae -latuit, quod ut Caesar audivit, Alexandriam appulit ad quaerendum -Pompejum. Rex ergo Aegypti Ptolomaeus Pompejum decapitavit et caput cum -annulo Caesari transmisit, corpus vero ejus in montem Casium transtulit -ibique regio cultu sepelivit juxta statuam Nectanabi. - -Quarto magis celebrem facit nobis hunc montem memorabile factum fabri -illius, quod superius recitatum est; nam multo fortior erat fabri -illius fides, quam Herculis vires, qui Calpem et Abilam, perpetuo[TR51] -jugo junctos montes, dicitur fabulose divisisse, mareque mediterraneum, -quod non erat, terris intromisisse[TR52] ex oceano. Hic autem faber non -fabulose montem divisit, sed ad modum suae verissimae fidei operabatur -divisionem, per quam non mare terris est immissum, sed fide mare -terraque complexum. - -Quinto hunc montem honorabilem (#b#) facit domini regis Soldani -solatium, nam quando spatiari vult, eum ascendit. - -Sexto, quia de eo tota Aegyptus fere pervideri potest et deserti pars -magna ultra brachium maris rubri. Vocatur autem mons ille Casius, forte -a Casibus latine, vel a Casis graece. Casis enim graece idem est, quod -altitudo vel custodia, vel summitas latine, quae omnia huic monti -conveniunt. Vel dicitur a Casibus latine, nam in eo tractatum fuit -inter Deum et Moysen de Casibus Aegypti, quibus attrita fuit. Et in eo -cadaver, a cadendo dictum, ipsius Pompeji Magni fuit incineratum, et -Alexander Magnus spreta ingenita nobilitate se filium Magi -mendacissimi, draconis et tauri professus fuit. Sed quid tandem? hanc -ob causam rejicitur merito, ne fraude gaudeat, qui virtute poterat -laudari; unde veneno in convivio sumto peremtus est et cecidit. Ipse -etiam Nectanabus in hoc monte columnam in signum sui casus a regno -dereliquit. Casus etiam magnus et inauditus fuit, quando fabri oratione -anterior montis pars ab eo cecidit, propter quod multi a cultura -idolorum ceciderunt. Et tantum de illo. Nobis in monte Casio stantibus -surrexit ingens ventus ac terrae pulverem commovens in altum extulit -aëremque quodammodo atrum reddidit et ipsam urbem ita contexit, quod -eam videre non poteramus, ac si nebula tenebrosa fuisset operta. Hac -orta tempestate descendimus per praeceps ab alia montis parte per -pessimum clivum, in quo tremulas bestias ad manus post nos duximus -deorsum. Cum autem ad planum venissemus, ventum e regione deserti -contra nos habuimus, qui cineres et pulveres deducens facies nostras, -oculos et vestes respersit, et satis bene tribulati sumus. Deinde in -partem civitatis Cairi, dictam Turbii, venimus, in qua Soldanorum et -primatum sepulturae sunt, ubique multae magnae et pretiosae moscheae -sunt juxta sepulchra. Sicut enim in Christianitate fit, quod divites et -magni supra sua sepulchra aedificant ecclesias, ordinant sacerdotes, et -dotant; sic et inter Sarracenos. Potentes enim ante mortem sepulchra et -moscheas et perpetuas memorias sibi constituunt. Interea in unam curiam -grandem ducti fuimus, in qua stabat magna et pretiosa moschea cum alta -turri, et juxta eam oblonga domus cum distinctis cellulis, ac si esset -monasterium religiosorum, in qua habitant eorum sacerdotes, qui die -noctuque psallunt et canunt in moschea et in turribus ululant; -praecipue tamen magnis clamoribus ululabant nobis instantibus,[TR53] -laudantes Machometum et forte nobis maledicentes. Vidimus autem per -ostium moscheae multas ardentes lampades pendere, et pulchrum valde -habitaculum more eorum. Hanc moscheam fundavit modernus Soldanus cum -perpetuis lampadibus et semper manentibus sacerdotibus in officio. -Venit autem quidam grandaevus et saevus moscheta et increpavit -Mamalucos pro eo, quod nos introduxissent, sed Mamaluci promiserunt ei -aliquos madinos, et ita contentus stetit. Nemo quippe locum illum -ingredi audet, qui Machometi ritum non habet. Viso illo loco -pertransivimus multas pretiosas moscheas cum altis turribus et -sepulturis; locus enim ille totus repletus est sepulchris, propter quod -forte Turbin dicitur a turbatione, quae solet in defunctorum cultu -ostendi, et nisi habuissemus nobiscum potentes Mamalucos, male ibi visi -fuissemus. - -Deinde in processu a Turbin (#99 a#) in pede montis, in quo -castrum[TR54] Soldani stat et sub castro ad ingentem unam moscheam -venimus, quae erat muris altis et magnis circumdata, et pluribus -turribus excelsis munita et ferreis portis clausa. Et dum munitionem -miraremur illam, dicebant[TR55] nobis Mamaluci, quod ante aliquos annos -mortuo Soldano divisi sint Mamaluci in duas partes.[TR56] Duo enim -Mamaluci surrexerunt, et unus unam partem populi, alter alteram ad se -attraxerunt, et uterque pro Soldano vero se gessit. Unus castrum -Soldani habuit, alter in illam moscheam transfugit eamque sic munivit. -Habuerunt autem inter se bellum continuum duobus annis, et tandem ille -de moschea vicit et expulit alium de castro et Soldanatum obtinuit. -Juxta locum illum vidimus castrum grande et vetustum destructumque, in -quo ante paucos annos non nisi Christiani habitabant, sed jam nemo -penitus id inhabitat, pulsis inde Christianis. His visis iter fecimus -per civitatem et ad hospitum festinavimus, verum cum difficultatibus -multis turbas hominum penetravimus, et Mamaluci, ductores nostri, cum -fustibus multos laeserunt et prostraverunt, ut viam nobis facerent vel -ut nocentes nobis repellerent. Percussi autem et laesi a Mamalucis ut -viderunt, quod propter nos passi percussiones fuerant, cum indignatione -post nos currebant, clamabant, insultabant et pulverem contra nos -spargebant et multum nos vexabant. Cum istis autem injuriis et -vexationibus in nostrum hospitium lassi venimus, et cibo, potu ac -quiete refocillati sumus. - - - - - Gesta peregrinorum per dies sequentes recitantur. - -Quinta decima die, in praecedenti nocte, quidam mercator Christianus, -quem Tanguardinus de catenis solverat, in praecedenti vespera dormivit -cum suo carnali fratre in una camera curiae nostrae, nam frater suus de -Christianismo venerat Cairum pro ejus liberatione, cumque intempesta -nocte omnes dormirent, incepit ille liberatus a catenis tam -horribiliter clamare, ut omnes excitarentur et obstupescerent per totam -atriam.[TR57] Causa autem illius clamoris haec erat, ut nobis postea -retulit. Jacens enim in lecto cogitare coepit de periculis suis et de -vinculis et de ceteris infortuniis, et dum haec clare vigilans -revolveret, ingressus est ad eum, ut sibi videbatur, vir quidam longus -et terribilis cum evaginato et bene limato cultro, et stans ante -lectulum suum, dicens: ecce, ad excoriandum te venio. Et haec dicens -apprehendit pedem jacentis, et cultrum adhibuit, ut inciperet eum -excoriare. Qua visione exterritus pro adjutorio horribiliter clamabat, -ad cujus clamorem primus expergefactus frater suus, qui ad latus ejus -jacebat, et alter, qui etiam in camera illa jacebat, interrogaverunt, -quid haberet? Qui respondit: heu me, non videtis virum hic stantem, qui -mihi molestiam inferre conatur? Illi autem nihil videntes dicebant, -quod somniorum illusio esset. Ille vero fortius clamabat, invocans -adjutores contra molestantem. Ad haec surrexit frater ejus et lumine -allato invenit fratrem quasi semimortuum jacentem, lugubrem habentem -vultum et collum recurvatum et nos omnes accurrimus et illum miserum -castigatum graviter invenimus et afflictum; sed a quo, usque modo -ignoro (#b#). Puto tamen accepisse suis sollicitudinibus diurnis -nocturna phantasmata. Solent enim nocturna phantasmata conformia esse -diurnis cogitationibus et sollicitudinibus, passi enim anxias -tribulationes in passionem, maniam, faciliter incidunt, vel pressi -curis et nimiis sollicitudinibus; ex talibus enim imaginationes tam -firmiter solidantur in mente, ut homo non aliter credat rem esse, sicut -cuidam viro prudenti aevo nostro in Colonia contigit, qui quocumque se -vertit, putabat se factum duo, et hoc tam pertinaciter tenuit, ut nec -medicis nec clericis crederet contrarium asserentibus. - -Sed et ego ipse novi quendam sacerdotem honestum, cui nullus in ratione -erat defectus, et omnia considerabat, et domum suam gubernabat, hac -tamen mania laborabat, in quam propter superfluam sollicitudinem -incidit, quod omnino credidit et firmissime tenuit, se rapiendum et -super bigam ligandum et cum tormentis inauditis in Constantiam ducendum -et ibi crudelissime consumendum. Ab hac phantasia nemo ullis rationibus -poterat eum avertere. Quando enim in domo sedit, si in vico audivit -currum aut bigam, statim putabat adesse suum cruciatum et die noctuque -in ista tristi exspectatione stabat, unde noctibus in caligis, -calceamentis, et vestibus dormiebat, ne raptores subito intrantes eum -nudum super bigam ponerent. Sic etiam aestimo factum fuisse isti -homini, de quo loquimur; fuerat in Sarracenorum vinculis, et ibi gravi -sollicitudine pressus in maniam incidit et phantastice virum ad se -ingredi vidit; nisi sequi antiquorum errores placeret, qui quosdam deos -putabant perambulare domos, et hunc laetificare, alium vero perturbare -satagebant. Et hodie multi illius sensus sunt, quod credunt, in lectis -jacentes et vigilantes se premi ab diis dictis _Schretteli_, qui tanto -pondere premunt, quod nec gemendi nec vix spirandi datur locus. Constat -autem, tales pressuras saepe fieri ex naturali indispositione et ex -humorum intemperato concursu, vel etiam ex nimia stomachi repletione -aut ex ejusdem nimia evacuatione. Porro vulgus vera gravamina sentiens, -et non intelligens, quid intra se habet, putat ab extra adventare, et -dicunt, esse parvos homunciones, qui super lectum scandunt et -quiescentem premunt, et ita ad vera gravamina[TR58] accedit phantasia. -Nominant autem istos homunciones nostri vulgares et vetulae -Schretellos, quos antiqui dicebant Emactes et Ephyactes. Rationes -nominum ignoro. Verum non negamus, multa multis accidere quietis -tempore ex diabolica illusione. Abominor enim quid dicere de Incuborum -et Succuborum importuna violentia, quam persaepe experiuntur inclusae -virgines, num usque ad penetralia cellarum earum perveniunt, et quid et -quantum bonae et devotae personae patiantur, usque ad nauseam quottidie -querimonias accipimus. Hos diabolos nos nominamus Incubos et Succubos. -Antiqui dicebant deos transformatos id agere. Aliqui dicebant, (#100 -a#) quod dii silvarum et desertorum, Satyri, Fauni et Epyani de -solitudinibus egrederentur et innuptas quaererent eisque si possent -commiscerentur. - -Sunt autem Satyri, Fauni et Epyani quaedam bestiae monstruosae, -effigiem quidem hominis habentes et in multis hominibus similes, etiam -in voce, sed humanae rationis non sunt participes, et nec natura nec -arte sunt docibiles ad loquendum. Ferum et belluinum habent animum et -bestialem appetitum, et sunt in venerem valde pronae, et mulieres coitu -inficiunt, si quam in deserto vel nemoribus oberrantem invenerint. Ideo -dicuntur Satyri, quia non possunt libidine satiari. Dicunt etiam, quod -tanto aestu quandoque venerem appetunt, quod noctibus de nemoribus -exeunt et per muros ascendunt, cubicula intrant, et foeminas quaerunt, -et ad solas jacentes se ponunt et mirabili applausu ad sui admissionem -eas inducunt. Sed an verum sit, dubito, imo non credo sic esse, cum in -nostris nemoribus nusquam Satyros visos fuisse legantur. Credo tamen, -quod diabolus assumta forma Satyrorum multa mala conetur facere circa -incautas moniales, et quod bestiae non sint, patet ex eo, quia -loquuntur, et voluntatem ac consensum requirunt, quod utique ex ratione -procedit. Et tantum de illo. - -Igitur cum dies illuxisset ascendimus asinos, et Tanguardinomet duce -castrum domini Soldani intravimus, ubi mirabilem ordinem et numerum -maximum servorum Soldani vidimus, multitudinem etiam ingentem equorum -et stabula grandia et habitacula magna, de quibus omnibus taediosum -esset scribere, et forte etiam creditu difficile. Ibi primum vetus -illud palatium, hodie desolatum, nobis fuit ostensum, quod quidam -Graeci inhabitabant tempore Machometi, exstructum fortissimis muris et -aedificiis, ut ruinae demonstrant. Inde in aliud castrum, quod Soldanus -inhabitat, processimus, ubi per XII portas ferreas ingredi oportet, -antequam ad Soldanum venitur. Per has introducti ipsum in throno regio -vidimus residentem in vestitu candido, et plurimos Mamalucos in ordine -suo cum multa disciplina reverenter ipsum circumstantes. Ibi etiam -plures antiqui, graves et maturi viri circa eum astabant. Post modicam -horam venit Tanguardinus, qui propius ingressus fuerat, et eductis -nobis venimus in forum, amplum valde, sub monte castri, ubi cameli, -asini, et equi venduntur, quorum ibi tunc maxima copia erat, aderantque -plurimi ex Mamalucis, qui equos venales contemplabantur. Tandem autem -cum labore eodem, sicut heri dictum est, folio 98. a., in locum nostrum -revenimus ad prandium, post prandium balneum sive aestuarium ingressi -sumus, et corpora nostra lavimus. Quam pretiosa autem sint aestuaria, -et sedula servitia, vide supra fol. 17. A. Post balneationem domum cum -servo exivimus, et per pategas mercatorum transivimus, et ita diem -illum deduximus. - -(#b#) Die XVI., quae est Galli Confessoris, paululum post noctis medium -facta fuit eclipsis lunae. Hanc eclipsin non vidissemus, dormitioni -vacantes, nisi Sarraceni in turribus clamantes et ululantes nos -excitassent. Incipiente enim luna eclipsari altissimis vocibus paene in -omnibus turribus clamabant et horribiliter ululabant suis -superstitionibus vacantes et ad eas alios excitantes. Quamvis autem -semper superstitiosi sint, praecipue tamen temporibus, quibus vel sol -vel luna eclipsantur: aestimant enim, ut imprudentes, sidera animata -fore et passionibus affici et peregrinis immutationibus subiri. -Singulariter tamen lunam honorant ejusque simulacrum super omnes -moscheas ponunt, non rotundam, ut plena luce apparet, sed cornutam, et -pro majori parte eclipsatam. Credo, quod hoc acceperint a cultu Dianae, -quae luna esse dicebatur, in cujus templis lunae signum ponebatur, et -culminibus tectorum, sicut in moscheis. Vel ex eo acceperunt, quia in -ecclesiis Christianorum gallus est extento collo et cauda, in formam -quasi mediae lunae eversae; converterunt gallum in lunam, et illa est -quasi principalis causa. - -Cum autem dies illuxisset, venerunt ad nos quidam Christiani dicentes, -quod naves Alexandrinae jam onerarentur, et citius essent recessurae. -Hoc cum audivissemus, statim Tanguardinum accessivimus eumque -rogavimus, ut citius nos duceret Alexandriam, antequam naves Venetorum -inde abirent, quia, si eas negligeremus, hiemare in Alexandria -oporteret, quod nobis molestissimum fuisset, et in corporibus et -animabus et rebus nocivum. Ad hoc respondit Tanguardinus: educam, -inquit, vos, quo vultis, non tamen consulo, ut in Alexandriam eatis -sine littera testimoniali et promotoria a domino Soldano habita. Si -enim veneritis Alexandriam sine littera, mox in civitatis porta usque -ad pellem nudabimini, et omnia vestra perscrutabuntur usque ad intima, -ut nihil importetis, de quo theloneum non reddatis. Si autem litteram -habueritis, liberos[TR59] vos intromittent. Hoc audito petivimus, -quatenus de littera nobis provideret ex cancellaria Soldani. Hoc autem -consilium dedit nobis vir ille fallax, ut pecuniis nos spoliaret, et -non ut nostrae utilitati consuleret, quia ad nihilum littera nobis -utilis fuit, sicut patebit. - -Decima[TR60] septima die inquietam noctem habuimus etiam, post -cessationem Sarracenorum a suis nocturnis insolentiis, quas faciunt in -suo jejunio, ut saepe praefatus sum. Silentibus enim paganis bubo -quidam advolavit et ex opposito camerae nostrae sedens bubilare coepit -voce plena, et non modicum terrorem nobis intulit. Licet enim, ut -Christianum decet, ad auguria non attenderemus, ex natura tamen homo -terretur nocte audiens garritus avium, et praecipue buborum, cujus -bubilatio nocte hominibus adeo est odiosa, sicut ejus volatus -volucribus in die. Est enim avis funesta, et semper sinistri augurii, -et mali venturi nuntia. Unde Ovidius L. V. Metamorph. - - Foedaque fit volucris, venturi nuntia luctus, - Ignavus bubo, dirum mortalibus omen. - -Dicunt enim, quod dum apparet et vociferatur, praesagium sit mortis. -Ideo secundum poetarum dicta Ascalaphus ex Acheronte et Nympha sub -undis genitus mutatus (#101 a#) est a Cerere in bubonem, eo quod -Proserpinam tria grana mali punici gustasse de viridario Plutonis apud -inferos prodidit, propter quod Proserpina non ex toto Plutoni, qui eam -rupuerat, oblata fuit. Sed et Jupiter cantum bubonis horruit, ideo -cornicem a laeva, el corvum ad dextram suam canere fecit, quia corvus -est aptissimus ad auguria, et praetendit felix augurium, cornix vero -infelix, si a dextris est, similiter corvus, si ad sinistram crocitat; -bubo autem, a quacumque parte se teneat, infelix nuntia est. Contra -haec disputat Augustinus Lib. IV. de Civitate Dei, cap. 30. An autem -bubo praesenserit mortem peregrini praestantioris, qui statim de post -obiit, dicere non audeo, mortem tamen ejus bubulationem consecutam -scio, nequaquam tamen causam mortis clamorem bubonis fuisse credo. - -Cum autem dies factus esset, sollicitavimus Tanguardinum, ut litteram -promissam libertatis nobis afferret[TR61] citius, incepimus enim longas -habere horas et taedium, et habitatio nostra inter infideles nimis -protrahebatur et vehementissime timuimus recessum navium ab Alexandria -sine nobis. Idcirco unum de militibus tertiae societatis petivimus, ut -cum negotiatoribus Christianis, qui descendere parati erant, -Alexandriam descenderet et ibi hospitium pro nobis disponeret et de -recessu navium, si necesse foret, nos per nuntium avisaret. Haec autem -occulte practicavimus cum milite socio nostro et negotiatoribus, et -nihil Tanguardino diximus, dolositatem enim suam intelligere incepimus, -et timuimus, quod forte studiose eductionem nostram protraheret, ut -naves negligeremus et per hiemem in manibus ejus essemus. Post meridiem -ergo venerunt duo Mauri cum asinis, ut tollerent militem cum sua -suppellectili et in balacrum ducerent ad Nili portum, in quo stabat -navis pro descensu ejus et mercatorum parata. Dum ergo miles sacculos -suos aptaret, imponens asinis, et jam paratus exire vellet, non potuit, -quia portae serratae erant, et nullus de familia apparuit, qui aperire -posset; absconderant enim servi se cum industria. Currit ergo miles -ille per curiam et domum, clamans et vociferans, sed dissimulabant se -audire. Tandem post horam servus familias de conclavi prodiit, dicens -cum impatientia: et quare tu recedere vis, cum nondum satisfeceris eis, -quorum debitor es? Qui cum diceret, se nulli esse debitorem, asserebat -Mamalucus contrarium, et dure simul contendebant. Post multa verba -dixit Mamalucus, eum cuidam Judaeo esse debitorem, quem oportebat -exspectare, vel currere ad quaerendum Judaeum. Currebant ergo ambo -simul ad Judaei domum, et invento Judaeo, quem prius Mamalucus -nominaverat, fatebatur, eum suum debitorem non esse. Mamalucus autem, -videns Judaeum fateri veritatem, nominavit quendam alterum Judaeum, -quem etiam diu quaesiverunt, et eo non invento in domum redierunt. -Interea Tanguardinus latuit, quem scivimus esse in domo, et non -apparuit, et servus ille et alii famuli peregrinum illum militem multum -vexaverunt, et post multas vexas dedit miles non paucos madinos -familiae pro valete et pro portariis, et bene castigatus emissus fuit. -Pervenit ergo ad Nili portum et ascensa cum aliis navi descendit in -Alexandriam cum multa quiete, et hospitium pro nobis disposuit in loco, -ubi peregrinos hospitari solitum est. - -(#b#) Decima octava die, quae est Lucae Evangelistae, iterum inquietam -noctem habuimus, nam insolenter valde celebraverant sua nocturna -convivia Sarraceni usque ad noctis medium, et post omnem dissolutionem -cum ad loca quietis se singuli recepissent, incepit una de uxoribus -Tanguardini cum ululatu flere, et lamentabiles emittens voces virum, -maritum suum, deprecatoriis verbis supplicabat, ut a percussionibus -cessaret, percutiebat enim eam, et minabatur ei, quod eam repudiare -vellet; quae autem causa fuerit illius castigationis intelligere non -potui. Duo suspicabar ex querelis castigatae: primum, quod cum altera -uxore litigabat, eamque cum esset praegnans perturbaverat et hoc -flagellationibus emendare studebat. Credo enim, quod in domibus, ubi -sunt plures uxores unius viri, requiratur magna severitas ad -conservandum pacem, quam nec sanctae foeminae, uxores Jacob, habere -inter se poterant, ut habetur Genes. 30. Secundum, propter quod -castigavit eam, fuit zelotypia, aliqua enim in ea notaverat de -adulterio, et ideo eam sic publice confudit eique repudiationem minatus -fuit; sunt enim maxime zelotypi, et mirabilibus poenis castigant uxores -etiam pro minimo respectu, nam statim ad ictum oculi spiritus -zelotypiae eos invadit, et durissime castigant ad placitum sine lege. -Ne autem spiritus ille severus zelotypiae nimis excedere virum faceret, -datur ecce et ordinatur sacrificium Num. V. Est enim spiritus ille ita -severus, quod non sinit virum, quem possederit, quiescere, nisi uxorem -confuderit, sicut patet in Vulcano. Qui cum invenisset Martem cum -Venere sua uxore in lecto, simul ambos catenis invisibilibus detinuit, -quousque aliis diis eos in derisionem ostendisset. Spiritus ille -Zelotypiae est filius Discordiae, Discordia autem est prima filia -Demogorgonis primi dei, secundum poetarum fictiones; vel filia Jovis, -qui eam de coelo in terram projecit, ubi perpetuo incurrit et omnibus -nuptiis interesse cupit, et si ad nuptias vocata non fuerit, -nihilominus se ingerit et semina suae perniciei derelinquit. De hoc -occurrit poeticalis fabula: nam dum Peleus desponsasset sibi callide -Thetim, Jupiter ad eorum nuptias omnes deos invitavit, praeter -Discordiam. Quae indignans venit cum pomo aureo, quod projecit in -locum, ubi tres deae, foeminae speciosissimae, Juno, Pallas et Venus, -sedebant, dicens: id deberi digniori et speciosiori. Quae dum -corrixarent pro pomo, Jupiter Paridem adduxit judicem. Paris autem id -Veneri dedit, propter quod Venus illi raptum Helenae concessit, ex quo -consecutum est Trojanum bellum, et innumeri populi occisi, inter quos -etiam Achilles occubuit, qui in nuptiis illis, ad quas vocata Discordia -non fuit; (#102 a#) natus est, quia filius Pelei et Thetis erat. Et sic -expiata est injuria. Haec Discordia adeo infesta est paci conjugum, ut -etiam nonnunquam in conjugiis Christianorum inveniatur, quamvis contra -eam eorum conjugia sint sacramentis et benedictionibus coelestibus -sancita et non nisi inter duos ordinata. Non ego miror, quod -Tanguardinus duarum uxorum vir sine sacramento conjugatus discordiam -sociam sui conjugii passus fuit. - -Cum autem factus fuisset dies, sollicitavimus Tanguardinum pro littera -Soldani et virum durum ad nos invenimus, quem domina Discordia -corruperat; victus tamen precibus nostris ad curiam domini Soldani -equitavit, et litteram pretiosam, nobis tamen inutilem, imo -praejudicialem, attulit, ut patebit sub porta civitatis Alexandrinae. -Cum enim peregrini tales litteras portant, putant exactores, eos -thesaurum eportare, et intimius visitant tales. - -Accepta littera promisit nobis Tanguardinus, quod in crastinum nos -vellet mittere in Nilum, in Alexandriam, sicut et fecit, ut patet fol. -101 a. - -Eodem die misit Tanguardinus litteras Uriae contra nos Alexandriam ad -Trutschelmannum, prodens nos esse divites et liberales, et ideo -fortiter mulctandos et excoriandos. Hanc viri fallaciam postea experti -sumus. - - - - - Descriptio vel circumscriptio illius maximae - urbis totius mundi, Cairi et Babyloniae novae, - quae alias dicitur Babylonia Aegypti. Et - implicantur multa in hac circumscriptione de - Sarracenorum vita, et moribus et ritibus. - -Solent descriptores regionum longe positarum a legentibus persaepe -argui et derisionem pati, quia aut legens invidus est, cui aliorum -dicta et facta placere non possunt; aut est legens inexpertus, qui -nihil credit esse in mundo praeter ea, quae videt in suo angulo; aut -est legens curiosus vel plus quam oportet studiosus, quia omnia dicta -diligenter perlegit, et dum discrepantias invenit, accipit quod placet, -caetera vero non judicat, nisi in pejorem partem. His tribus generibus -legentium hucusque Evagatorium meum exposui rodendum, nunc autem in -descriptione Cairi civitatis eum corridendum et dilacerandum exponam, -propter monstruosam illius urbis dispositionem, et insolitam -magnitudinem et incredibilem quodammodo hominum multitudinem et propter -varietates de hac urbe scribentium et loquentium. Ponam ergo primum -nomina antiqua et nova illius urbis; deinde ejus magnitudinem et -moschearum multitudinem et contratarum et hominum officialium, -sacerdotum et Mamalucorum et caeterorum aestimatorum numerum. - -Laboriose evagatus sum et transcurri legendo, quae ad manus habere -poteram, invenique multa hujus ingentis urbis nomina. Dicitur enim -Chayrum, Chayrus et Chayra et Chayris, in tribus declinationibus, a -modernis latinis. Vulgares Teutonici nominant eam Alkyr, vel Alkari et -Alkaria. Aliqui Latini dant ei graecam terminationem, nominantes -Chayron, sicut dicimus Ascalon. Dicitur etiam Babylon aut Babylonia, -quia secundum Diodorum, cum Sesostris rex Aegypti universas debellasset -gentes, plurimas de magna Babylonia gentes in Aegyptum duxit, qui -civitatem suae civitatis nomine aedificarent Babyloniam. Eadem ex causa -appellatam Trojam ferunt hanc, quam Menelai exercitus in Aegyptum -ductus construxit et patrio nomine Trojam appellavit (#b#). De his -verum scrutari difficile est; nos, quae scriptores tradiderunt, -retulimus, quo posteri verum judicium sequi possunt. Haec Diodorus -Antiquarum historiarum. - -Insuper Babylonis nominatur nonnumquam et Babylonia nova Aegypti, ad -differentiam veteris, quae est in Chaldaea supter fluvium Chobar in -terra Sinear, de qua saepe fit mentio in Biblia, praecipue tamen 4. -Reg. 15. et Ezech. 1. et Daniel 1. et consequenter. Et dicitur haec -nova Babylonia distare ab illa XXXVI. dietis. - -Ex his duobus nominibus, Chayrum et Babylonia, quidam unum conficiunt -nomen et civitatem, vocantes Chayrobabylonia. - -Dicitur haec urbs Infimis, et sic eam nominat Joh. Andreae[TR62] in -Apparatu 22. q. 1 movet. Dicitur et Cadrum et Carium, et Carras et -Tarra. Sunt et alia nomina in Biblia vulgata et apud poetas, quae -videntur esse aliarum civitatum, sunt tamen illius urbis, prout -conjicere potui ex situ et ex fundatoribus. Dicitur enim Busiris, -civitas juxta hortum balsami, ut dictum est fol. 64. Haec erat huic -civitati contigua vel ejus principium. Heliopolis, civitas solis, de -qua habetur Genes 41., ubi nominatur Eliopoleos. Et Esaiae 19. dicitur -civitas solis, quia in ea sol colebatur. Haec civitas sita erat inter -hortum balsami et Cairi, in medio Busiris et Cairi, et ita videtur -fuisse una. Hanc condidisse dicitur Epaphus, qui et Aegypti Babyloniam -construxit. Thebae Aegypti civitas vetustissima, centum portarum, quam -etiam Busiris construxisse dicitur. Haec in tractu Thebaico condita -dicitur supra pyramides regum Aegypti. Hanc nominant aliqui Thebam, -alii Joven, Graeci vero Eliopolim. Ex his videtur, quod Thebae, -Heliopolis et Cairum et Busiris una fuerit civitas, quia pyramides -prope urbem Babyloniam sunt trans flumen, ipsum autem flumen per medium -urbis Thebae fluxisse perhibetur. Et ita Babylonia esset tantum pars -antiquae Thebae in una parte fluminis; alia vero pars ex alia parte -fluminis destructa in ruinis cernitur. - -De hac Theba miranda leguntur. Nam centum portas habuit, et ambitus -murorum erat centum XL stadiorum, magnis aedificiis et pretiosis Deorum -templis praedita. Hanc Plinius totam pensilem fuisse scribit, quae non -solum Aegypti, sed orbis etiam totius felicissima civitatum fuit. Haec -etiam Jovis dicebatur, quia contra ejus infestationes dii in eam -refugiebant. Videtur etiam, hanc esse Memphim, de qua saepe mentio fit, -quam Apis, filius Jovis, condidit, quae caput Aegypti et sedes regni -fuit, ut Joh. Andreae[TR63] in praeallegato loco habet, et eadem cum -Theba asseritur in registro super Ptolemaeum. Multi etiam scribentes -dicunt, hanc fuisse Thanis, vel Thamnis vel Tafnis, civitas a -gigantibus constructa, qui ab Hebron descenderunt in Aegyptum, ut -habetur Num. 13. et supra fol. 9 B., de qua Psalm. facit mentionem, -loquens de campo Thaneos Ps. 77. Et in hac Moyses cuncta signa fecit -coram Pharaone, et fuit caput Aegypti, nec alia esse creditur ab illa, -de qua loquimur, quae semper Aegypti caput fuit. Aliqui vero dicunt, -eam nominari Magnum Delta, propter ejus figuram, quae Deltae -similitudinem habet. Quidam autem nominant eam Massara (#103 a#). -Putant etiam quidam, hanc esse Samii, vetustissimam Aegypti civitatem, -quamque Solon, inter septem sapientes insignis, dicit stetisse octo -millibus annorum, et sapientiam apud Aegyptios viguisse XL millibus -annorum, ut refert Thomas Anglicus fi. Cap. 30. li. p. de Civitate Dei. - -Ex his omnibus colligitur, haec nomina significare eandem civitatem, -scilicet: Chayrus, Chayrum, Chayra, Chayris, Chayron, Alkyr, Alkari, -Alkaria, Babulis, Babylonia, Chayrobabylonia, Infimis, Cadrum, Karium, -Carras, Tarra, Busiris, Eliopolis, Theba, Jovis, Memphis, Troja, -Thaneos, vel Thamnis aut Thanis, Taphnis, et Samii, et Delta Magna, et -Massara. Si cui autem aliter videtur esse, nolo de his contendere, nec -nocet aliquid me in hoc errasse, feci tamen diligentiam quaerendo in -diversis libris, et non aliter invenio in vetustioribus, quamvis aliqua -peregrinalia alium sensum habeant. - -Quamvis autem haec civitas antiquitus multo major fuerit, quam modo -sit, ut ruinae ostendunt, hodie tamen sub coelo non amplior et major -invenitur, nec aliqua ei aequatur magnitudine, populositate, potentia -et divitiis, aedibus et templis. In historia trium regum, quae Coloniae -habetur, dicitur, quod Cayrum septies majus sit civitate Parisiensi, -accipiendo Parisias cum tota circumferentia castrorum et antiquorum -palatiorum, etiam trans flumen cum campis et planitiebus intermediis. -Sic accipiendo constat, eam in triplo majorem esse quam Coloniam, et -Coloniam in triplo majorem esse, vel in quadruplo, quam Ulmam. Sic -ergo, si Cayrum esset per circuitum murata, possint in ipso muro stare -Ulmae civitates octoginta quatuor simul. Dicitur enim, quod tanta sit, -sicut de Ulma usque in Memmingen directe sursum per vallem Ileris, et -hoc est verum; accipiendo mensuram Cayri ab horto balsami usque ad duo -milliaria supra Pyramides, regum Aegypti sepulchra, ubi ruinae immensae -sunt civitatis Thebae, et ab eo loco usque ad hortum balsami sunt vel -aedificia vel ruinae vel plateae ad sex milliaria germanica. Habet -autem tria non parva milliaria allemannica longitudinis in actu -stantibus structuris cum suis plateis, et in latitudine unum et -dimidium milliare. Quidam enim, qui id certum habebant, asserebant, -civitatem illam jam actu stantem in latitudine duodecim millia centum -septuaginta duos passus habere, in longitudine vero quindecim millia -habere centum et septem passus, absque parte magna urbis, quae dicitur -Turbii, in qua sunt sepulchra Soldanorum et Primatum, ut dictum supra -fol. 98., quae pars apud nos ingentem faceret urbem, et absque castro -Soldani, quod tantum in magnitudine spatium occupat cum sua -circumferentia, quantum fere oppidum Ulmense,[TR64] vel pars altera -oppidi Nurenbergensis. Nam Turbii sola dicitur habere quatuor millia et -octingentos passus: eques enim sub quatuor horarum intervallo sine -intermissione iter faciens longitudinem civitatis forte posset -transire, ipsam vero totam in decem horis circuire cum equo currente. -Si vero volumus ad urbis magnitudinem etiam computare suburbia, multo -major erit, nam (#b#) ab horto balsami sunt horti pulcherrimi cum -magnis palatiis et continuis usque Cayrum. - -Haec urbs hodie tam magna est, quod Roma capere suis moenibus non -posset solas moscheas vel Sarracenorum ecclesias, quae in ea sunt. -Dicitur enim, quod in ea sint scilicet sexaginta millia moscheae cum -turribus, inter quas XXIV-or[TR65] millia parochiales et contratae -divisae, de quibus quatuor decem millia vectibus et seris et catenis -ferreis de vico ad vicum protensis noctibus singulis clauduntur et -ferreis portis secluduntur, ne populus contra populum insurgere valeat. -Haec et quaelibet ecclesia suos sacerdotes et quaelibet contrata suos -judices et consiliatores (habet). - -Ecclesiae vel moscheae sunt quam plurimum pretiosissimae de polito et -vario marmore intus et extra ornatae, et turres singulis moscheis -coedificatae altae, rotundae et noctibus luminosae. Sunt enim turres -illae, ut dixi, altae, et aliquae quatuor camerarum habent in -altitudine, et semper in fine unius camerae est ab extra per gyrum -turris unus circuitus, in quo circumeunt sacerdotes loco campanarum -clamantes, ut dicetur; et de illis circuitibus sunt protensae -phalangae, in quibus pendent lampades superius opertorio acuto -contectae, ne ventus lumina exstinguat, et sole occidente accenduntur. -In una autem turri plures, in alia pauciores lampades pendent. In -aliqua pendent XL, in aliqua LX, in alia XX, secundum aliqua moschea -dotata est. Tot autem lampades noctibus ardent in turribus et intra -moscheas in illa civitate, quod paene in omnibus vicis illustratio -sufficiens est, depellens tenebras, et videtur noctibus urbs ipsa esse -ignea propter multitudinem luminum. Ascendi aliquando nocte in altanam -domus et per urbem prospexi et nonnunquam propter excessivum ignem -lampadum inhorrui. Dicunt pro vero viri Christiani experti, qui hoc -viderunt, quod nullus rex in Christianitate, sive ille sive iste, -possit per annum suis proventibus oleum solvere, quod in illa civitate -consumitur in lampadibus. - -Civitas habet in aliquibus suis partibus moenia alta de quadris et -pretiosa, sed non ubique. Aedificia vero caetera, praeter moscheas et -domus regias et palatia magnatum, sunt de foris satis exilia et turpia, -utpote ex luto et latere exstructa, sed de intus comptius disposita -sunt et ornata mansionibus et habitaculis, distincta picturis, et vel -marmore vel gypso polita; non enim habent domus illae formas domorum -nostrarum, quia non sunt aedificatae contra pluviam, vel contra nivem, -nec contra frigora, quia haec numquam Aegyptum tangunt, sed contra -solis aestum duntaxat prohibendum et contra furum et latronum incursum -sunt factae: ideo communiter sunt domus superius apertae contra coelum, -a parte tamen illa, qua sol illucet, est paries ductus sursum in altum -contra solis radios. Notum est autem, si in nostris partibus nunquam -timeretur pluvia vel nix, quod alio modo et leviori fierent aedificia. -Aedificant autem lapidibus luteis, non in clibano sed solum ad solem -decoctis, qui lateres, quam cito aqua exigua profunderentur, mox -resolverentur; nam si contingeret pluviam fieri super Cairum ad duos -continuos dies, sicut apud nos quandoque ad sex durat, tota quodammodo -civitas sicut cera liquesceret et fieret cumulus fimi et limi de -domibus depictis et deauratis, demtis moscheis et domibus regiis; caret -enim regio illa lignis, ideo non sunt ibi structurae (durantes) sed -luteae, nisi templa et palatia. - -Olim erant in illa urbe monstruosa aedificia pretiosissima, unde -tempore Augusti Caesaris Gallus poeta Foroliviensis, ibidem praetor, ex -hac urbe abstulit obeliscos tres admirandos, quorum unus nunc in -Vaticano ante templum divo Petro dicatum stat; alter in Circo Maximo; -alius in Campo Martio locatus est, ut habet Jacobus Philippi in supp. -Chronicorum sub temporibus ... Imperatoris. Quod autem superius dixi, -hanc urbem majorem esse, quam aliquam civitatem orbis, non negavi, quin -possibile sit, adhuc majorem in aliqua parte orbis esse, sed nobis non -constat, nec aliquem vidi, qui majorem viderit, nec de majore in -perigrinalibus legi, nisi in notula novae mappae mundi, quae supra -Ptolemaeum multos orbi adjicit gradus. Et de quadam Orientis insula -refert maxima Sypantya nomine, in qua dicunt urbem esse in triplo -majorem quam nostra Cahirus. Dicunt autem chiromantici, geometrae (#104 -a#) et mathematici nostri moderni, quod si illa Sypantya insula est in -mundo in ea regione alta, sicut praedicta mappa habet, tunc necesse est -ibi habitantes esse respectu nostri antipodes, quos tamen Augustinus de -Civitate Dei Lib. XVI. c. 9. omnino negat esse in orbe, nec homines -esse circumfusos orbi propter oceani impedimenta, quod in oppositam -partem navigari nequaquam potest. De his vide in Spec. natur. L. VII. -c. 10. Sed et frater Odorius ordinis Minorum in suo narratorio de -multis civitatibus Orientis loquitur majoribus Cahiro, praesertim de -Kansy, quae dicitur civitas coeli, ob sui incredibilem[TR66] -magnitudinem, de qua mira dicit et rationem excedentia. - - - - - De Sarracenorum sacerdotibus et eorum ecclesiis. - -Muscheae multae valde sunt in hac urbe, sicut supra patet folio -praecedenti. Dicitur autem templum Machometi nunc communiter moschea, -quia ipsi Sarraceni haec sua oratoria muschheas[TR67] nominant, quos -sacri canones nominant mesquitas, et aliquando inveni scriptum meskida -pro mesquita, aliquando reperi mameria pro moschea. Hoc enim, quod nos -basilicas aut ecclesias vocamus, hoc Sarraceni mesquitas vocant. De Ju. -et Sar. Eccles. (?) in ele... ubi vide 5to,[TR68] et invenies multa de -sacerdotibus Sarracenorum et de ritibus eorum. - -Multitudo ergo tanta moschearum requirit multitudinem sacerdotum, sicut -apud nos; ubi multae sunt ecclesiae, ibi sunt multi sacerdotes. Sunt -autem moscheae templa, communiter rotunda, testudinata, interius vacua, -sine altaribus, sine imaginibus sicut patet Parte 1. fol. 260, cum -multis lampadibus in eis pendentibus et de turribus prominentibus et -sunt istae moscheae per divites et potentes aedificatae, et cum -provisione sacerdotum, pro quibus praebendae et beneficia sunt ordinata -et urna lampadum. Sic etiam habent gymnasia ordinata, in quibus -leguntur leges quaedam civiles, a regibus conscriptae et lectores -beneficiis sunt provisi. Similiter et hospitalia bene provisa habent -pro pauperibus et peregrinis; morituri enim hujusmodi ordinant et -legant pro sua salute et ut memoria eorum maneat, quod potiorem esse -aestimo causam. - -Sunt autem inter eos triplices sacerdotes. Aliqui praesunt gymnasiis, -et legunt in scholis jura et leges eorum, et quia doctiores sunt, ad -regendum populum ordinantur, et vocantur Muderis. Docti vero et non ad -regendum apti dicuntur Minetschum. Sunt autem aliqui docti ad hoc, ut -pueris legant eosque in Alcorano instruant et hi vocantur Tamsman. Et -omnes isti sunt liberi a servitute et oneribus communis populi, non -tamen intromittunt se de moscheis. - -Secundi sacerdotes inter Sarracenos dicuntur Sancti et non sunt docti -nec stabiles, sed evagantur et mira faciunt in naturalibus actibus -virtutum. Sanctiores tamen dicuntur Alhages, qui fuerunt ad sepulchrum -Machometi in Meccha, qui viso sepulchro statim eruunt sibi oculos, ne -post hoc alia videant, ne memoria sepulchri et Mahometi diminuatur. -Aestimant etiam, quod res aliae non sunt dignae videri oculis illis, -quibus datum est videre, sepulchrum Machometi. - -Tertii sacerdotes ministri moschearum dicuntur Soqui et Vecten. Soqui -sunt quasi plebani, Vecten autem quasi adjutores et capellani. -Quaelibet autem moschea habet unum Soqui et plures Vecten, secundum -moscheae solemnitatem. - -Porro occupatio sacerdotum non est circa curam animarum in audientia -confessionum et ministratione sacramentorum et visitatione infirmorum -vel sepultura mortuorum, nec habent curam (#b#) multam de moscheis cum -reliquiis et paramentis et sacrorum vasorum et altarium, de quibus -omnibus nihil habetur apud eos, nec possunt pollui eorum templa, nec -perdere sanctitatem, quam non acceperunt, sicut nec sacerdotes ordines -aliquos sacros habent, sed committitur eis cura moschearum, qui -doctiores et honestiores reputantur et illa commissio spectat ad -patronum moscheae. Nullam enim differentiam sacerdotes eorum a communi -populo nec ecclesiae eorum a domibus communibus habent. Orationum -numerum statutum omnibus sicut alii complent etiam laborando; non -vacant meditationibus, nec studio litterarum, sed solatio uxoris et -filiorum et communis familiae, jumentorum quoque et possessionum -mercantiae, usuris, venationibus et hujusmodi, sicut alii, vacant. - -Officium Soqui est, in moschea sextis feriis praedicare et consilia -poscentibus dare. Officium autem Vecten est, in turribus lampades -accendere, in moschea et horis statutis professionem fidei eorum in -turribus proclamare. Officium vero Alhages, qui et Nefes Ogli et -Czaknuttar et multis aliis nominibus vocantur, secundum differentiam -status eorum est, circumire patriam et exempla et verba hominibus -praebere eosque in amore legis Machometi solidare. Hoc autem -facientibus favet diabolus operibus eorum permittente Deo in -damnationem infidelium, et in tribulationem ac tentationem fidelium. -Nam per eos inaudita et admirabilia ac supernaturalia signa fiunt, -qualia in Christianismo umquam facta legimus, tantaque potentia diaboli -est in eis, ut videantur potius diaboli incarnati, quam homines. Et de -his mendosis, vanis falsisque signis etiam dixi supra fol. 91. a et -praecedenti. Ad tantam namque perfectionem patientiae, vel potius -defectionem, aliqui eorum perveniunt, ut percussionibus, -punctationibus, stimulationibus cum ferreis stimulis, incisionibus cum -cultellulis, adustionibus, minus moveantur, quam lapis insensibilis, et -illi patientiam suam venalem portant, eamque omnibus probandam -exponunt. Alii ex eis magnam praeferunt virtutem abstinentiae, quorum -aliqui rarissime comedunt aut bibunt. Aliqui autem, quod auditu -horribile est, sine omni cibo et potu corporali vivunt sicut frater -Nicolaus in Suecia:[TR69] Aliqui in extrema paupertate degunt, minus -temporalia curantes, quam si non essent. Aliqui perpetuum silentium -servant et illi nec cum Deo nec cum hominibus loquuntur nec orant et -homines fugiunt. Aliqui Rinschler vocantur, qui visiones, revelationes, -raptus, exstases percipiunt, et horum aliqui in civitatibus, aliqui in -nemoribus morantur et ea, quae percipiunt, aliis dicunt et mira -loquuntur et tales uxores non habent contra legem Machometi, qui -omnibus praecipit matrimonium. Non enim legem curant, nec operibus, nec -orationibus statutis instant, sed impulsus spiritus eorum sequuntur. - -Sunt etiam inter eos multi coecati, quos Sanctos vocant, qui -peregrinantes ad Machometi sepulchrum se ibi sponte excoecant eruentes -oculos, putantes, caeteras res mundi indignas esse aspectu oculorum -illorum, quibus sepulchrum Machometi, quod dignius coelo aestimant, est -inspectum. Hoc nunquam legimus fecisse aliquem Christianum peregrinum -in aspectu sanctissimi sepulchri Christi, sed bene legimus coecos ad -tactum ejus illuminatos. Nec admitteret Christiana religio hujusmodi -horridam devotionem, ut aliquis sibi eruat oculum, quo dominicum -vidisset sepulchrum, sed admittit eruitionem oculi scandalizantis, -Matthaei XVIII., ad debitum tamen intellectum. Democritus, Atheniensis -philosophus, sibi ipsi eruisse oculos legitur propter tres causas: 1) -ut vegetatiores cogitationes haberet et sine impedimento visus et rerum -corporalium contemplationi liberius insisteret; 2) ne videret bene esse -malis hominibus, quorum prospectum tantum invidit; 3) se excoecavit, -quia mulieres sine concupiscentia adspicere non potuit; 4) tamen causam -praecipuam esse puto, quia sic excoecari meruit, qui magicas tenebras -oculis humanis invexit, easque post Zoroastrem ampliavit et dilatavit. -Sic tanto desiderio videntes Machometi fanum merentur justo Dei judicio -perdere visum. Dicunt etiam, imo (#105 a#) fabulose confingunt, quod -inter eos sint quam plures utriusque sexus homines, qui concepti et -nati sint sine virili semine, Deo insufflante in venires quarundam -foeminarum, ex quibus sancti generentur pueri Sarraceni. Idcirco, quia -beatam Mariam Virginem sic concepisse credunt, Christum Dominum nostrum -Ruchella appellant, quod idem est, quod flatus Dei; corporalia enim non -transcendunt, ideo Deum corporali flatu in quasdam foeminas sufflare -dicunt et eas sic impraegnari; propter quod non est insolitum apud eos, -quando audiunt a Christianis, Christum conceptum et natum ex Maria -Virgine, sine humano semine. Satanas enim solutus est et permissus a -Deo operari maxima et mendacissima, de quibus pulcher tractatus -compositus est. - -Redeundum ad propositum de officiis illorum, qui praesunt moscheis. -Soqui sacerdotes praedicant et consilia dant. Nam sextam feriam -celebrem habent Sarraceni in Veneris honorem et in ea ad orationem -conveniunt in principalem moscheam tempore meridionali et oratione -peracta surgit Soqui et praedicat de commendatione legis Machometi, vel -de pace civium et de Christianorum feritate animando eos ad bellum -contra eos et hujusmodi. Post sermonem fiunt elemosynae pauperibus. -Post haec, si qui habent dubia, accedunt ad Soqui et eis resolvit. -Officium autem Vecten est lampades ascendere, aedem mundare, in -turribus quinque vicibus per diem naturalem professionem fidei, supra -quam tota eorum lex est fundata, proclamare et populum ad orationem -invitare clamore suo. Statuit enim Machometus, ut populus suae sectae -quinquies oraret per diem, accipiens medium numerum Christianorum et -Judaeorum orationum. Christiani enim septies orant, Judaei trinies; ne -ergo videatur christianizare aut judaizare, alium numerum orationum -instituit. Sic etiam, quia Christiani diem solis celebrant et Judaei -diem Saturni, ipse diem Veneris accepit, ne cum eis conveniret. Et quia -Christiani ad sua divina convocant populum campanis et Judaei cornibus, -ipse medio uti volens sacerdotum clamore convocari populum mandavit. Et -quia Christiani orant ad ortum solis, Judaei vero ad occasum, ideo, ne -conveniret, ordinavit, suos orare ad meridiem. Et ita in omnibus -quaesivit extranea media inter Christianos et Judaeos. - -Porro tempus primae orationis Sarracenorum est ortus solis; tum enim -Soqui vel Vecten turrem ascendit et obstructis auribus cum digitis, ut -altius clamare valeat, magno ululatu sine omni melodia clamat haec -vociferans: la yllahah illalach Mehemmet rezullach. Hoc vult dicere -secundum communem opinionem: Deus est verus et Machomet est propheta -ejus major. Statim autem, ut auditum fuerit, surgunt omnes et orationem -faciunt per quatuor erket et duo czalamat. Erket est geminata -inclinatio[TR70] cum totidem prostrationibus. Czalamat autem est ipsa -secreta oratio, quam facit sedendo post quodlibet Erket cum salutatione -a dextris et sinistris et impressione pacis, quam utraque manu in -faciem obducendo facit. De hoc etiam dixi P. 1. fol. 86. A. - -Tempus secundae orationis est circa meridiem, et iterum Vecten -adscendit turrem, clamans sicut prius et invitans ad orationem, dicens: -haya la sala hahya la fala. Quod tantum est: Venite ad orationes -vestras, ad praefectum vestrum. His auditis iterum singuli ad -genuflexiones consurgunt et illa oratio habet decem Erket et quinque -Czalamat. - -Tempus tertiae orationis est in declinatione solis, tempore vespertino; -tunc iterum, sicut in principio proclamata fidei professione addit: Zog -(#b#) hinhalla bille dille etc., quod tantum est: Sit honor et laus deo -et sibi gratias referimus, quia non est alius praeter eum.. Haec oratio -vespertina habet octo Erket et quatuor Czalamat. - -Tempus quartae orationis est in occasu solis, ad quem adscendit Vecten -turrem et praemissa clamosa professione annectit: Aldama hylmetzem -hallahu hakybar etc. id est: magnus est Deus et non est alius nisi -Deus. Ad hunc clamorem cuncti surgunt et orant; et habet haec oratio -quinque Erket et tria Czalamat. - -Tempus quintae et ultimae orationis est post coenam hora tardiori, -ingruentibus tenebris, et tunc clamat prolixius, post confessionem -multa addens de morte recogitanda, dicens: Sanga caffil olma janar -gissi gelle hax se dule halla hullala le hylle hyllala et caetera. Quod -tantum est: Non est alius, nisi unus Deus, ejus Machometus nuntius -verus, hoc testicamur semper, et aperi oculos et considera, quia -mortalis es etc. Haec oratio prolixior est et habet XV Erket et VIII -Czalamat. Hae exclamationes in omnibus moschearum turribus fiunt -praefatis horis simul et semel. Unde Cairi in illis horis tantus clamor -est, quod audiens Christianus turbatur, et ad clamorem unusquisque in -sua parochia, tenetur surgere et orare modo praedicto, nec aliquo -labore aut occupatione dimittunt, nisi labor non patiatur et tunc -postea complent. De his sacerdotibus et eorum officiis, et de horis -orationum et de clamoribus in turribus, de turrium dispositione, vide -de Jud. et Sarrac. Cedit(?) quaedam in Clem. et ibidem in glo., ubi -etiam sacerdotes Sarracenorum nominantur Zabazalla, quod tamen -correctum est per thesaurarium, et pro dicto (?) Soqui vel Soqua -aliquando reperi Faqui vel Faqua. - -De nominatis autem sacerdotibus et aliis secundum morem eorum -religiosis est Cairi maxima multitudo, quia in nullo loco mundi viget -tantus cultus Machometi, sicut ibi. Unde Soldanus inter Machometistas -reputatur sicut Papa inter Christianos et Cairus sicut Roma. Turcus -vero sicut Imperator et Constantinopolis sicut urbs Imperatoris. Item, -Cairus est universitas studentium in lege Machometi, ad, quam confluunt -de universo paganismo studere volentes, nec est in mundo universitas -tot suppositorum, sicut illa. Ibi disputant[TR71] de Alcorano, et sunt -duae viae inter eos diversae, Alhagesitarum et Soquitarum. Primi -exponunt Alcoranum spiritualiter, secundum phantasias, quas percipiunt -in suis raptibus, et dicunt se non obligatos ad observantias Alcorani -communes, utpote de accipiendis uxoribus et de orationibus etc., -similis in hoc Beghardis nostris haereticis, de quibus habetur in -Titulo de haeret. C. ad nostram etc., qui dicunt, se legibus evangelii -et ecclesiae non adstrictos. Soqui vero omnia praedicant servanda ad -litteram, ipsam tamen litteram Alcorani, quia in plerisque locis -turpis, bestialis et inhumana est, modificant et exponunt. Utraque -autem via in multas est sectas divisa, et praeter communem -infidelitatem haereses multae sunt inter eos, nec potest Alcoranus -exponi, quin appareant fatuitates, quas praetendit. Est enim Alcoranus -quaedam inordinata compilatio de diversis sumta divinis libris, mutatis -verbis et sententiis veritatis, in quadam venustate sermonis. Nam ubi -de propriis agit compilator, nefanda et turpia continet contra Dei -leges et naturae honestatem, ita ut hominum aures audire talia -abhorrescant et ipsa natura abominetur. Sed ubi de divinis auctor -loquitur, verba continet ita pia et devota, quod ad lachrymas excitat -devotionem et fidem. At vero ubi de Domino Jesu occurrit sermo, ita -devota narrat et pia, quod semper possem credere, verba illa veriora -esse, quam sancti evangelii textum. Multa commendabilia loquitur de -Christo Domino, nominans eum frequenter Ruchella, i. e. Dei verbum, Dei -spiritum etc., et de beata Virgine, de Apostolis et de Evangelio, de -quo XIX habet fidelissima testimonia, quae habentur in libro de notitia -Alcorani; et alia multa in fidei nostrae exaltationem. Quapropter -omnibus modis praecavent Sarraceni, ne liber ille ad manus -Christianorum deveniat et ne intremus templa eorum. Et in hoc imitantur -gentiles idololatras, de quibus Augustinus Lib. 10. de Civitate Dei c. -31. dicit, quod theletas et mysteria incluserint parietibus, nec licuit -de eis loqui, quia deprehensi fuissent errores, si publice de eis -disputassent (#106 a#) et origines deorum in notitiam populi -devenissent, quia fuerunt puri homines, ut Jupiter, Saturnus etc., quos -homines e coelo venisse credebant. Et ideo Aegyptii in omni templo -habebant simulacrum Isis et Serapis, digitum ori habens impositum, ad -innuendum silentium, ne quis eos homines diceret fuisse, et qui hoc -diceret, capite privaretur. Et Valerius Libro 1. narrat, quod -Tarquinius rex jussit Marcum in aquam projici, pro eo, quia librum suae -custodiae commissum, in quo mysteria sacrorum gentilium continebantur, -transscribendum cuidam credidit. Sic et illi Sarraceni librum Machometi -occultant. Et quamvis omnibus modis occultent eum a Christianis, dudum -tamen Christiani eum habuerunt. Nam quidam frater ordinis -Praedicatorum, Ricoldus nomine, nescio quo colore diu moratus in -Baldach, ubi praecipuum studium Sarracenorum est in lege Mahometi, ad -plenum eruditus in lingua Arabica Alcoranum, contra ejus ineptias -pulchra scripsit, ut habet dominus Nicolaus de Cusa Cardinalis in -prologo libri de cribratione Alcorani. Sed et Sanctus Thomas contra eum -scripsit ad cantorem Antiochenum de rationibus fidei. Et Cardinalis -ordinis nostri de Turrecremata etiam contra Alcoran tractatum -composuit. Et quidam frater minor in libro de fortalitio fidei multa -contra eum invehit. Sed ultimo dominus Nicolaus de Cusa Cardinalis -ineptias Alcorani et stultitias omnes detexit, librum nobilem contra -eum scribens trium partium et multorum capitulorum, in quo, qui -voluerit, poterit videre fatuissimos errores inter eximias laudes -Christi, beatae Mariae, Johannis Baptistae, Elizabeth, Apostolorum et -Evangelii, quae omnia valde in eo laudantur, cum immixtis pestiferis -erroribus. De vita aeterna loquitur, de Inferno et Paradiso et saepe de -extremo judicio et de miraculis Christi et sanctitate eum imitantium. -Sed in tota serie Alcoran numquam fit mentio de passione et cruce -Christi, in quo tamen est salus, vita el resurrectio nostra et omnium -sacramentorum efficacia, et scripturarum adimpletio. Ex quo patet -falsitas. Sicut autem abscondunt illum librum a nobis, ne eorum -fatuitates deprehendamus, sic eorum doctores praecavent et prohibent -Sarracenis, ne Evangelium legant et ne philosophiam addiscant, quia per -utrumque recessus ab Alcorano pararetur. Sed et hoc compertum habemus, -quod eorum prudentes Evangelium et Pauli epistolas frequenter et -libenter legant occulte tamen et clam; tamen nulla ratione illam sectam -retinent, et sub poena mortis prohibent, ne quis Evangelium legat aut -praedicationem audiat, sed praedicantes mox trucidant. - -Moscheas etiam vel ecclesias suas nobis claudunt et nequaquam -intromittunt et intraeuntes Christianos perimunt, maxime quando quis -ingreditur tempore, quando orant et praedicant, ne audiamus eorum -fatuitates et videamus eorum turpitudines. Credo enim, quamvis non -legerim, ex quo ita occultant res suas a nobis, quod aliqua turpia ibi -agantur, quae nos latere volunt. Sicut Augustinus, ubi supra, refert de -gentilium sacerdotibus, qui celabant vulgo theletas, i. e. purgationes -quasdam; faciebant enim in occulto sacrificia quaedam nefanda omnino, -quae populus horruisset si ad ejus notionem pervenissent. Immolabant -enim in occulto saepissime infantes et mulieres praegnantes et multa -talia horrenda in occulto faciebant. Sicut legimus de Juliano Caesare, -qui hic apud Carras occulte in templo suspendit mulierem ad capillos, -eamque divisit per medium et in jecore ejus quaesivit scientiam futuri -eventus belli. Et Eusebius narrat de Maxentio, qui quaesivit mulieres -nobiles praegnantes, easque per medium scidit et in extis infantum -divinationes quaesivit. Sic profecto suspectos habeo Sarracenos de -aliquibus occultis turpitudinibus, quamvis ritus in se manifeste sit -pessimus et turpissimus. - -Porro patres Veteris Testamenti etiam habebant quaedam occulta, ut -Sanctum Sanctorum, ad quod non nisi summus sacerdos ingrediebatur semel -in anno, ut dicitur Hebr. IX. 25. Et arcam testamenti, quae prohibita -fuit communi populo videri sub poena mortis, ut habetur Numer. 4. Sed -ibi nulla fuit turpitudo, sed insignia fiebant. Apud nos nihil occultum -est et omnia patent, sacramenta, omnia mysteria aperta sunt, leges -nostrae omnibus praedicantur. Sed hoc est bene verum, quod nostra -sanctissima sacramenta sunt nimis communia, in tantum ut pereat quasi -omnis reverentia saecularium ad ea; quod praecavent Graeci, quos in hoc -laudo, quia missas suas celebrant circumdati cortinis et conclusi -ostiis, ne populus irreverentiam concipiat, sicut apud nos contingit. - -Ecce, frater, quomodo iterum per diversa evagatus sum, cum tamen solum -hoc intenderim demonstrare, quod multitudo moschearum arguit -magnitudinem ingentem civitatis Cairi et multitudinem populorum ex -multitudine sacerdotum. Si enim sunt, ut dicitur, sexaginta millia -moscheae, ut dictum est supra fol. 93., et quaelibet moschea habet ad -minus duos sacerdotes, Soqui et Vecten, ecce quantus numerus -sacerdotum, demtis Algahes (Alhages) et Nefes et caeteris judicibus, -magistris et studentibus resultat. - - - - - De Mamalucis, qui sunt quasi principales in - Cahiro et de eorum moribus et vita. - -(#b#) In hac urbe Cairi est multitudo maxima hominum de omni gente, -quae sub coelo est, primi tamen et domini urbis dicuntur Mamaluci, id -est, armati, qui potentia et armis subjectam habent patriam; modo autem -omnes Mamaluci sunt abnegati Christiani, quorum, heu, tanta est -multitudo facta, quod omne dominium Aegypti et Syriae de Sarracenorum -manibus subtraxerunt, nec est amplius aliquis Mamalucus in patria, nisi -abnegatus Christianus, nec sinunt Sarracenos militare aut arma ferre, -quantumcunque sint bellicosi. Insuper ad hoc deventum est, crescente -multitudine abnegatorum Christianorum et apostatarum, quod nullum -Soldanum aut Aegypti regem constituunt, nisi abnegatum Christianum, -quod non multo tempore fuit, nec est eis statutum, sed multitudo maxima -apostatarum id fecit, quod est Sarracenis maxima poena et Christianis -ingens et vituperabilis ignominia et fidei nostrae gravis ruina. - -Ordinaverunt ergo, quod sit nullus Soldanus, nisi fuerit prius -Christianus et post abnegationem fidei fuerit bis venditus, ut nullus -homo vilis trepidet venire ad eos. Verum ne regi et eis ignominiosum -videretur haec vilis conditio Soldani, factum ornaverunt historia sic -paginis: dicunt enim, quod Soldanus, rex Aegypti, sit successor Joseph, -quem Pharao constituit dominum terrae, postquam recessit a fratribus -suis et postquam bis venditus fuit, 1. Ismaelitis, 2. Potipharo -principi exercitus Pharaonis, ut habetur Geneseos 37. et 39. Sic -dicunt, nullum debere esse Soldanum, nisi qui a fratribus suis -Christianis recesserit et bis venditus fuerit. Puto autem, quod hanc -binam venditionem addiderint ad quietandum Sarracenos, quia de primo -non fuissent contenti. Insuper ordinaverunt isti apostatae, quod nullum -officium reipublicae notabile committitur, nisi alicui Mamaluco, unde -praefecti, advocati et principes, vel duces exercituum et comitatuum -rectores per totam terram Soldani sunt omnes Mamaluci. Unde[TR72] haec -dominatio, libertas et spes ad altiora veniendi multos Christianos -abducit, sed et emolumentum et quottidianum stipendium, otium et -carnalitas et uxorum pluralitas plures emigrare a fide facit. Quam -statim enim quis fidem abnegat, provisionem habet et stipendium, et -dominus est caeterorum. Unde[TR73] creduntur Cairi esse ultra XXX -millia Mamalucos, servos Soldani, quorum omnium ipse Soldanus haeres -est, nec filius Mamaluci succedere in bonis paternis permittitur, nec -pro Mamaluco tenetur nisi Christianus fuerit et negaverit. Ideo ex -industria natos suos baptizari baptismo Christi permittunt Mamaluci et -grandiusculos in fide Christi instrui faciunt, et dum ad discretionis -annos perveniunt, inducuntur per praeeuntem ad publice abnegandam fidem -et hoc facto succedere potest patri, et esse Mamalucus; unde juvenes -hoc scientes cum magno desiderio optant citius advenire tempus suae -abnegationis, ut possint equitare et arma ferre. Et ex hoc crescit in -dies numerus Mamalucorum. - -(#107 a#) Isti Mamaluci sunt in armis promptissimi, nam omni septimana -tribus vicibus in planitie grandi sub castro Soldani in rebus bellicis -se exercitant diversis modis et quasi torneamenta quottidiana ibi -celebrant, illi gladiis dimicant, isti simul cursitant equestres et -pedestres, isti arcubus sagittas jaciunt, jactantur lapidibus, levant -onera, congressiones jocosas faciunt, cum exercitibus sibi invicem -occurrentes sicut inimicis, et in his jocis non habent nec loricas, nec -thoraces, nec galeas, sed tamen clipeos et scuta habent, quibus ictus -contrafactos recipiunt; clipei autem eorum sunt fortissimi, longi et -depicti cum signo Soldani, quod est calix aureus in campo blavio et cum -scriptura hujusmodi: Legala piste ha lala. Quod tantum sonat: Non est -alius victor, nisi solus deus. - -De calice dicunt, quod quidam Christianus rex captus quondam a Soldano -hoc modo redemit se, quod promisit Soldano, quod sibi suum Deum tradere -vellet pro pignore, quousque solvere posset debitum, tradiditque ei -eucharistiae sacramentum in calice. Rex autem Soldanus in Christianorum -improperium depingi fecit calicem in clipeos, quibus expugnare -conabatur Christianos, et ab illo tempore usque hodie omnes Soldani -utuntur illo signo, nec aliud signum apparet in quocumque clipeo, sed -omnes eadem pictura rutilant. Non sic apud Christianos armatos, quorum -clipei mulierum formas continent et leonum, ursorum, canum, asinorum et -aliarum bestiarum et nihil divinum nec in picturis nec in scripturis -relucet. - -Porro non omnes Mamaluci aulici simul congrediuntur, sed sunt divisi in -tres exercitus secundum tres dominos, ad quorum nutum dependet tota -respublica regni. Primus et principalis Soldanus est, cui semper adsunt -et serviunt XVI millia Mamaluci. Hi in campo praedicto latissimo locum -proprium habent sui exercitii. Secundus est dominus Diodar, qui habet -tria millia Mamalucorum sibi obsequentium et illi etiam habent planum -proprium, ad se probandum. Tertius est Miraldus cum duobus millibus -Mamalucis, qui plateam etiam habent singularem pro suis jocis. Jocantur -autem simul cum maximo periculo, nec est dies exercitiorum, in quo non -plures succumbant in illis animosis congressibus; ibi autem minor cura -est de hominis exstinctione, quam si pullus occidatur. Statim autem uno -Mamaluco pereunte subrogatur alius apostata. Caeteri vero inferiores -domini cum suis Mamalucis quottidie ad spectacula procedunt jam -dictorum trium dominorum, servientes Soldano, qui omnibus praefatis -stipendia distribuit. - - - - - De Sarracenis. - -Dicto de sacerdotibus Cairi et Mamalucis et Soldano nunc de Sarracenis -veris civibus urbis restat dicendum, quibus praecipue Machometus legem -suam dedit. Sunt enim triplices Sarraceni, veri, praesumti et additi. -Veri Sarraceni sunt illi, qui de Sara uxore Abrahami sunt exorti, sicut -solum Judaei de semine Isaac et Jacob et XII patriarcharum. (#b#) -Sarraceni dicuntur tamquam de Sara procreati, qui appellantur filii -Israël et non Sarraceni, licet sint. De quibus jam non loquimur; dum -autem de eis locutio fit, a nominibus aliis denominantur, ut Israelita -ab Israel, vel Judaei a Juda, nec consueverunt dici Sarraceni a Sara, -quamquam de ea sint. Secundi Sarraceni sunt Sarraceni praesumti, qui -sibi usurpaverunt hoc nomen, seque jactant genitos a Sara et sine re in -nomine gloriantur, cum Agar eorum fuerit genetrix et potius ac verius -sint et dicantur Ismaelitae, a patre eorum Ismaële, vel Agareni ab -Agar, sicut habetur Genes. 17. De hoc habetur Galat. 4. et Psalm 82. -loquitur de Agarenis, et Baruch 10. et in multis locis de filiis Agar -fit mentio. Quod autem Agareni sint aut Ismaëlitae, patet ex ritu -circumcisionis, non enim circumcidunt secundum legem Moysi die VIII. -sed anno XIV., ut Ismael pater eorum, ut habetur Genes. 17. Sed nec -praeceptor eorum Machometus circumcisus legitur fuisse, ut dicitur de -Cribrat. Alcorani cap. 18. lib. 3. Qui tandem in superbiam elati, eo -quod essent filii Abraham, verecundabantur se denominari ab ancilla -legitimae uxoris, ancilla Abrahae, videruntque, quod nulla gens a -legitima sortita est nomen, hoc nomen sibi Sarraceni acceperunt abjecto -nomine suae naturalis matris. Et ita illi Agareni dicuntur et multo -tempore dicti sunt Sarraceni praesumti. - -Tertii Sarraceni additi sunt Mamaluci, qui fuerunt Christiani et -abjecto nomine Christi cum fide ad errores Sarracenorum sunt conversi -eisque additi. Sic et aliae gentes eis adhaerentes relictis propriis -ritibus dicuntur Sarraceni additi. Hi Sarraceni cum secundis in tantum -multiplicati sunt, quod repleverint Asiam totam quasi Minorem et magnam -partem Europae et dicuntur Sarraceni Turcomanni, quos nos Turcos -dicimus, sub imperatore Turcorum degentes et partes fidelium sine -cessatione invadentes. Asiam etiam majorem nobis notam undique -occupaverunt, Cappadociam, Syriam, Palaestinam, terram sanctam, -Mesopotamiam, Chaldaeam, Assyriam, Persidem, Mediam, Arabiam et -Aegyptum, maximas regiones Orientis. Et illi dicuntur Sarraceni -Soldanini, quia subsunt imperio Soldani regis Aegypti. Sed et Africam -totam possederunt jam multis temporibus. Et illi Affri dicuntur -Sarraceni Marrochiani, Austrum occupantes. Sic ergo maledicta gens illa -per Machometi industriam possidet Aquilonem, Austrum et Orientem, quae -omnia de manibus Christianorum avulsit et in suam ditionem redegit, -mansitque duntaxat angulus Occidentis tantum fidelibus. - -Hi praefati Sarraceni omnes subditi sunt Machometi legibus -spurcissimis. Quamvis enim idola non adorent eaque et cultum eorum non -patiantur, aeque tamen mali sunt sicut idolatrae et peccatores non -minus coram Domino, et autoritatibus sacris firmatus dicere audeo, quod -Machometi sectatores Sarraceni sunt pejores, quam idolorum manifesti -cultores et gravius peccant, magisque Deum offendunt. Quod aequentur -idololatris in peccato, patet auct. Jeronym. Serm. 1. Gal. IV. Quomodo -convertimur iterum ad infirma et aegra elementa legis dicentis: -Observantia legis veteris, cui tunc dediti erant, peccatum paene par -servituti idolorum. Et alio verbo ibidem: Non distat lex post Christum -ab antiqua idololatria. Et si dicatur, ibi colitur Deus, hic vero -diabolus. Deinde, quod quamvis hic, s. in lege, colatur Deus, tamen non -eodem modo, quo debet. Et doctor sanctus 22. qu. 14. ar. 3 ad 3 dicit: -quod observatio legis non est omnino aequalis idololatriae secundum -genus peccati, sed aequalis paene, quia utrumque est species pestiferae -(#108 a#) superstitionis. Ex quibus sic procedo: si Judaeorum peccatum, -quo observant veterem legem tempore gratiae, est par et aequale paene -peccato idololatriae et servituti idolorum, sequitur de necessitate, -quod peccatum et infidelitas perfidorum Sarracenorum, observantium -legem Machometi, non modo aequiparatur idololatriae, sed in malitia -excedit. Constat nimirum, sectam Sarracenorum perversissimam non fuisse -a Deo umquam datam, nec pro aliquo tempore bonam, sed superstitiosam et -falsam semper, legi quoque tam veteri quam novae contrariam et -blasphemantem, atque a cultu Dei et vera fide abducentem. Quae omnia -longe excedunt observantiam legis veteris Judaeorum, quam tempore -gratiae adhuc observant, utpote quorum lex a Deo est data, pro tempore -suo bona et necessaria illi populo tunc observanda, vera semper et legi -novae non contraria, nec ipsa lex vetus blasphemat, sed figurat legem -gratiae et veritatis, nec quantum in se est avertit a cultu divino, -neque abducit, sed potius inducit, si vere intelligatur ad veram fidem -catholicam. Sed si perlustretur lex Machometi in Alcorano, omnia -praedicta et plura nefanda reperiuntur quibusdam bonis permixta et -laudibus Christi et beatae Virginis Mariae et Evangelii, sed et fidem -Christi dicit solam in finem mansuram in mundo, ut patet de Cribrat. -Alcorani LIII. c. 17., et infinitos errores implicat, ut patet P. 1. -fol. 291. B. Est enim secta illa quasi caput omnium praeteritarum et ad -effectum malitiae in tantum pervenit, ut jam ecclesiae preces ei ad -salutem nequaquam prosint. Indicium divini odii ad sectam illam est, -quod Deus promisit, ut cultoris Dei nomen usurpare sibi praesumeret, -quod quantum apparet in hoc, quod potius voluit, ut idola colerentur, -quam quod a reprobis coleretur Deus, cujus mysterium ignorant: minor -est enim culpa idololatriae, quam Deum ficte colere, unde plures -idololatrae fidem Christi receperunt, de ficte autem Deum colentibus -rarissime convertuntur. De his vide latius in Tract. Fratris N. inter -Turcos captivi Ordinis Praedicatorum, qui de vita, moribus et cultu -Sarracenorum et Turcorum mira expertus scribit. - -Porro unam observantiam servant de qua nostri plurimum mirantur, quia -scilicet vino pro potu non utuntur in omnibus suis regionibus et -utentes eo pro tempore tamquam transgressores habentur legis Machometi, -qui hoc mandavit. De causa autem lationis illius legis nostri multa -scribunt. Ipsi vero dicunt, quod quia vini potus ratus est usum -rationis privare et corpora sordida reddere, ideo non licet eis bibere; -abstinent enim multum diligenter ab his, quae corpora foeda et immunda -facere possunt, sicut vini usus facit. Unde sententia: Quid turpius -ebrioso, cui foetor in ore, tremor in corpore ejus, mens alienatur, -facies transformatur? Inductus autem fuit Machometus ad statuendam -illam legem primo et principaliter a diaboli persuasione, qui mediante -Machometi immanissima tentatione turbare fideles conabatur, virtuosa -scilicet apparentia et falsa sapientia, quam per vini abstinentiam in -Sarracenis radicare sciebat, sicut et vera vita virtuosa et sapientia -ac devotio faciliter in non utentibus vino crescit. Ut ergo Sarraceni -liberius animum transferrent ad illas fictiones et materialem quandam -maturitatem et corporalem aptitudinem acquirerent, qua vacare possent -virtuosis apparentiis, vinum eis, quod laetificat etiam probos et -bonos, inhibuit. Sunt enim in exterioribus multum disciplinati et (#b#) -compositi, tranquilli, benigni, inter se pacifici, patientes et humiles -in vestitu, in aedificiis et in orationibus assidui, ac si essent -regulam alicujus religionis professi. Ad haec autem omnia et hujusmodi -valde juvat vitatio potus vini. Haec ergo eorum maturitas et virtuosa -apparentia multos Christianos in fide nostra titubare fecit et multos -seduxit majusque nocumentum fidelibus intulit, quam umquam tyrannorum -persecutio fecerit. Non enim patiuntur difficultates in exterioribus -actibus virtutum, quia permissione divina diabolica virtute aguntur -magis quam agunt in sui obdurationem et in fidelium Christi terrorem ac -saevissimam tentationem. Ad hujus rei autem confirmationem inducit -Machometus in Alcorano suo phantasticam et diabolicam revelationem. -Dicit enim, se raptum fuisse in coelum quadam vice et ibi simul invenit -Abraham, Moysem et Jesum filium Mariae; instructus autem ab eis, -qualiter Sarracenos docere deberet, obtulit ei Abraham vas plenum -lacte, Moyses vas vini, Jesus vas aquae; cumque dubitaret, de quo vase -bibere deberet, vox venit dicens: si vas lactis elegeris, submergeris; -si autem vas vini acceperis, tu et omnis populus tuus peribit; si autem -vas aquae a Jesu acceperis, in perpetuum ad Deum dirigeris et filios -Jesu ad te trahes. Ex hac visione aut verius fictione dicunt Sarraceni -Jesum magis fidelem quam Abraham aut Moysen, qui Machometem fallere -volebant, quia, si cum uno eorum bibisset, periisset. Et ex hoc sunt -nobis hodie magis humani, quam Judaeis. - -Aliam fatuam historiam inducit in eodem, dicens: videns Deus multam -hominum malitiam in terra misit duos angelos in terram ad faciendum -justitiam et bonitatem in terra. Qui ingressi domum cujusdam viduae -juvenis apud eam hospitati sunt, vidua autem inter fercula suis -hospitibus vinum obtulit eosque inebriavit. Quo facto negotium eis a -Deo commissum neglexerunt et in contrarium sensum versi viduam ad -commixtionem cum eis sollicitaverunt, promittentes ei dare, si -consensum praeberet, quidquid peteret. Mulier ergo petivit eos, ut -ostenderent sibi viam in coelum, quam Deus ibi videns et casum -agnoscens maledixit vino et omnibus eo utentibus et duos illos angelos -Machometo cernente ad pedes suspendit eosque durissime torsit, dicens, -consimiliter poena mulctandos omnes vino utentes. - -Secundo vinum prohibuit propter stultam promissionem. Scribit enim in -Alcorano, sibi et omnibus a vino abstinentibus multa promissa in alia -vita. Asserit enim quod ultima eorum beatitudo consistat in comedendo -et bibendo, luxuriando, dominando etc., quae omnia promittuntur -abstinentibus a vino. - -Tertio ex praesumtione et superbia haec lex edita est. Audivit enim, -quod lex Nazarenorum vini inhibitionem habuit; ideo omnes suos -Nazaraeos esse voluit. De lege Nazaraeorum habetur Num. VI. Insuper -sacerdotibus in templo ministrantibus vinum interdictum fuit, Levit. X. -Se ergo non minus familiarem Deo aestimavit eis, ideo legem illam -omnibus statuit. Ex suberbia etiam, quia semper singularis esse voluit, -ideo singularia (#109 a#) praecepit, nam Judaeis vini usus non fuit -prohibetur, nec Christianis; ideo pro differentia ab utrisque hoc -praeceptum dedit. - -Quarto ex quadam tristitia vinum interdixit et prima causa -prohibitionis in ordine: dicunt enim, quod Machometus ante legem hanc -fuerit homo ebriosissimus et in cultu Bacchi aut Liberi patris -assiduus, incipiens autem suos errores seminare assumsit in collegam -filium sororis suae sibi dilectissimum et unum famulum cubicularium; -illi autem saepe discordabant et littigia quottidiana habebant, nec -aliqua arte poterat eos Machometus concordare. Porro omni sero -aestuabat Machometus vino et saepe in furia vini surgebat insaniens et -cum gladio parietes impetens, putans se aliquem interficere. Quadam -autem nocte, temulento Machometo jacente, surrexit servus et accepto -gladio Machometi eum in filium sororis mersit et occidit ignorante -Machometo; mane facto, cum mortuum illum in lectu vidisset, perterritus -interrogat, quis hoc fecerit? Respondit, vosque, inquit, fecistis vino -inebriatus. Cui contristatus Machometus dixit: ego non feci, quia -dilectissimus mihi fuit, sed vinum fecit, quod ab hac hora usque in -sempiternum non bibam et ita ulterius a vino abstinuit suisque etiam -ejus potum interdixit, ne homicidia talia amplius contingerent. Unde ex -tunc vinum auctoritate prophetiae excommunicavit et anthematizat -calcatores uvarum et omnes vini collectores, emtores, potatores et ejus -in domibus suis conservatores, quos omnes tamquam arma ad homicidia -perpetranda accipientes puniri mandavit. Quanti enim interficiantur -quottidie in conviviis vini usque ad nauseam audimus et legimus; in -vetustissimis etiam Legendis habemus, quod Bacchus, qui primus Thebanis -usum vini dedit vitesque primo in Graecia plantavit, habuit filium, -nomine Icarum, cui pater potestatem dedit, ut vinum mortalibus -praeberet; qui cum rusticis messoribus suis vinum exhibuisset et -insueti ultra mensuram sumsissent ebrii facti existimabant, quod sibi -venenum esset propinatum, ideo contra Icarum surrexerunt, eumque -interfecerunt: ejus canis a cadavere non recessit, tandem autem fame -coactus cucurrit in domum et accepto a filia Icari pane ad cadaver -rediit, quem mox filia secuta fuit. Quae videns rem gestam prae moerore -ad arborem ibi stantem se suspendit. - -Hanc ergo legem de non bibendo vinum strictissime servant Sarraceni, -sicut Rechabitae ad praeceptum Jonadab patris sui abstinebant a vino, -ut habetur Jerem. 35., minusque Dei praecepta curabant, quam sui patris -traditionem; sic et illi faciunt. Nonnullis tamen videtur, quod vini -usus continuus numquam fuerit in Oriente et quod alias apud eos -servaretur ex consuetudine, non enim possunt Orientales vino uti sicut -nos, quia patria et regio est calidissima et vina ibi crescentia sunt -fortissima, nec est proportio naturae hominis et vini, ut sit suus -continuus potus, sed solum pro aliquo tempore et pro quadam -solennitate. Et tantum de Sarracenis dictum sufficiat. - -Tanti autem in Cairo sunt, quod eorum non est numerus. Praeter hos -autem et Mamalucos sunt ibi ultra XXII millia Christianorum Orientalium -Graecorum et XV millia Judaeorum et XX millia Maurorum et aliorum. -Sarracenorum autem, Arabum et Tartarorum et Aethiopum et Aegyptiorum, -Samaritarum et Turcorum et aliarum peregrinarum gentium non est -numerus. Plures ibi degunt homines utriusque sexus, qui non habent nec -habuerunt umquam domum, nec casulam, nec lectum vel (#b#) etiam locum -aliquem proprium ad manendum, quam Venetiis sunt homines in toto simul. -Sunt enim intra urbem magnae plateae, in quibus pauperes noctibus sub -divo dormiunt, diebus vero sedent et aliquid laborant. Ibi pauperum -puerperae in publica pariunt platea, nisi forte aliquae foeminae -accurrentes velaminibus contegant. - -Sunt praeterea in illa urbe necessario multi coqui communes, quia in -domibus homines non coquunt singulariter nec ignes accendunt, sed de -pategis coquorum cibos recipiunt. Dicitur autem, quod numerus coquorum -communium, habentium coquinas proprias et de arte coquendi se -nutrientium,[TR74] ascendat supra XII millia. Sunt autem tres causae, -quare in domibus non coquunt. Prima est munditia, nam coqui publici, si -lucrari volunt pecunias, oportet quod sint mundi, quia ab immundo nemo -emeret et haec munditia servari in domo non posset. Secunda causa -propter foeminarum abominationem, nullo enim modo possunt -manducare[TR75] a foemina coctos cibos vel contrectatos; ideo nulla -mulier ignibus, ubi cibi coquuntur, appropinquare audet, nec est aliqua -Orientalis mulier, quae parare sciet offam, aut infantis babbam. Si -ergo in domibus fierint cocturae, sine mulieribus coquina non posset -esse. Tertia causa est lignorum defectus, quia Orientales regiones -illae carent silvis et lignis et ligna ibi libra mensurata venduntur -care. Si ergo Cairi in domibus singulis fierent cocturae, sicut apud -nos, omnia ligna Orientis non sufficerent pro illa sola civitate. - -Insuper absque illis communibus coquis sunt alii coqui minores et -pauperes, domibus et coquinis carentes; hi habent ferulam, instrumentum -quadratum ferreum ab intus limo obductum, huic carbones imponunt et -ollulos apponunt et craticulos, in quibus carnes elixant et assant, -sumuntque ferulam ita paratam, super capita portantes, transeunt per -vicos et clamore denuntiant, quid coquunt et an habeant carnes, an -pisciculos, aut lacticinia. Homines autem in domibus audientes per -fenestras respiciunt et si coctura placet emunt. Alieni etiam homines -et pauperes paucis contenti in vico conveniunt cum eis et ad aliquem -angulum se contrahunt et ibi residentes comedunt. Coquus autem ille -scultellulas secum fert et omnia necessaria. De illis coquis sunt in -illa urbe multa millia. - -Sic multi valde cum utribus cum aqua repletis circumeunt, cyathum -habentes in manibus et collo dependentem utrem et si cui bibere placet -emungit de utre in cyathum et dat ei potum pro uno cremiunto vel -pagadino, quorum 30 vix valent 1 den. Ulmensem. Aliqui[TR76] autem pro -Deo ita circumferunt utres et omni petenti se potum dant et nihil -postulant, oblatum tamen sponte accipiunt. - -Sic multi circumferunt fructus, panes et diversas merces. Et praeter -haec vici et valvae et pategae et plateae mercibus sunt undique plenae -et in bono foro sunt omnia. - -Moneta regionis est nobilis et pretiosa. Aurei sunt Arabici, parvi -quidem quantitate, sed magni valore. Argentei usuales sunt et dicuntur -madini cum subscriptione Soldani; non tam lati sicut nostri cruciferi, -sed meliores sunt et de puro (#110 a#) argento, quorum 25 faciunt -ducatum. Sunt et alii minores argentei Achaici, quos nominant asperos, -parvissimi in argento, sed parvi qualitate. Sed et moneta Venetiana est -ibi nota, non tamen usualis, et si est de lega eam recipiunt; nostros -vero aureos et argenteos non cognoscunt nec recipiunt. Est et alia -cuprea moneta, quam nominant Fluss, et de hac omnes mercatores et omnes -rerum venditores habent sportas grandes plenas ad cambiendum eam pro -argentea; nam qui vult emere panem vel caseum aut potum aquae aut -aliquid sibi parvum, non necesse est eum (habere) argentum, sed Fluss. -Si non habet, dat campsori unum madinum pro Fluss, qui nummos illos -cupreos non ad numerum assignat, sed habet libram et petiam plumbi aut -ferri, aut lapidem probati ponderis et publici ponit in una parte -librae et commensurat ei Fluss. Sic quilibet aureus et argenteus habet -pondus suum, ad quod commensuratur moneta illa cuprea. Nummi enim isti -cuprei non sunt aequales, sed multum dissimiles in quantitate et -superscriptionibus et signis; quando enim aliquis Fluss recipit pro -madino, datur sibi quasi bursa plena de Fluss. Verum ipsa argentea -pecunia apud eos etiam est falsificata et non omnes madini passim -accipiuntur, nec omnes asperi. Sed artem illam habent omnes, quod -recipiens argenteum ponit eum in os suum, premitque dentibus mordens et -statim percipit, an argentum verum vel falsificatum sit. Omnia ibi -mensurantur, panes, fructus, carnes coctae et ipsum brodium et pulmenta -ad mensuram dantur, sed et aqua ipsa usualis mensuratur. Utuntur enim -multa aqua in domibus, quia diversis et variis baptismatibus utuntur -per singulos dies et horas, non autem habent fontes, sed solum aqua -Nili utuntur, quae in camelis defertur per vicos in magnis utribus. -Unde ultra octo millia cameli nihil aliud faciunt, nisi quod aquas per -civitatem in domos deportant, et asini idem facientes, quorum non est -numerus. - -Sunt etiam multo plures cameli, qui pertinent communitati, et -camelariis de communi aerario datur pretium, qui ad hoc tantum sunt -ordinati, quod in utribus portant aquam de Nilo in vicos, et ibi per -singulos vicos diffunditur et spargitur ad pulverem terrae -comprimendum. Tanta est enim hominum et bestiarum deambulatio, quod -nemo posset ibi vivere in excitato pulvere, nisi aqua inspissaretur -continuis profusionibus. - -Anno 1476 grassabatur pestis in illa urbe tribus mensibus; dicunt -autem, quod singulis diebus ad minus obierunt XVI millia, ad majus XXIV -millia hominum, medius numerus inter istos duos erat quottidianus et -ita in tribus mensibus mortui sunt in urbe XXIV centum millia hominum. -Dixit nobis Mamalucus, quod in illis tribus mensibus obierunt in -civitate et extra de illis, qui fugerunt pestem, quorum erat maximus -numerus, millies mille et septem centum millia hominum. Porro cum tanta -hominum strages Soldano denunciata fuisset, obstupuit timens urbis -desolationem, sed quidam de assistentibus sibi dixit, quod non timeret, -quia, si de qualibet moschea solum unus homo moreretur, essent (#b#) LX -millia hominum, et sub qualibet moschea sunt multa hominum milia. Est -enim in illa urbe, ut supra dixi, quasi innumera hominum multitudo. -Dicunt quidam Mamaluci, quod Soldanus in toto suo regno non tot homines -habeat, quot sunt Cairi. Audivi a quadam Venetiano, gentilomo magno et -experto, qui credit, quod in tota Italia non sint tot homines, sicut -Cairi. Mirum profecto est, quomodo tanta communitas regi possit, in qua -tam diversi homines de universo mundo sunt de omnibus sectis tam -contrariis, quam monstruosis, mirum, quod non se ipsos discerpunt. -Taceo de disparatis sectis, ut est nostra, Judaeorum et Tartarorum. -Adhuc miraculum est, quomodo ipsi Sarraceni possunt se invicem pati -propter sectarum multitudinem in eorum fide. Sunt enim multipliciter -divisi, habent tamen quatuor principales sectas et in qualibet -sacerdotes eas defendentes. - -Prima est illorum, qui dicunt, quod nemo possit salvari, nisi in lege -Machometi, et licet hoc probare non possint aliqua ratione vel -auctoritate vel exemplo, tamen contradicentibus omnibus modis resistunt -et repugnant et habent magnam adhaerentiam. - -Secunda secta est illorum, qui dicunt, quod lex nihil est, sed gratia -Dei est, qua oportet omnem hominem salvari, qui sine merito, sine -operibus, sine legis observatione sufficiens est ad salutem. Sub hac -secta sunt Sarracenorum religiosi, quos Sanctos vocant et amicos Dei et -Machometi et regni conservatores, ducuntque magnam post se partem -vulgi, qui spernentes legem et suis conceptibus obtemperantes hanc -sectam nulla ratione vel auctoritate possunt probare, sed miraculis -inauditis et prodigiis diabolicis, revelationibus, exstasibus, raptibus -maniacis, virtutum durissimis exercitiis, nobis horridis etiam auditu, -populum inducunt ad honeste vivendum et castitatem praedicant contra -principalem Machometi legem, quae dicit, quod omnes utriusque sexus -nubant, quam statim annos pubertatis attigerint. Hos sequuntur quasi -omnes mulieres, disciplinam eorum sectantes et minus ad ceremonias -Alcorani attendentes. Sunt enim foeminae Sarracenorum verecundissimae -et honestissime in vestitu velatae et in omnibus exterioribus adeo -pudicae, quod non est comparatio earum ad nostras. Faciunt autem illas -actiones, ut Deus det eis gratiam, non ut mereantur. - -Tertia secta illorum est, qui dicunt, quod homo solum salvatur per -propria opera et quod nec gratia sit necessaria, nec legis observatio, -et illi mira operantur in diversis exercitiis, plus quam priores, quia -de priori secta sunt multi otiosi et taediosi, illi autem sunt vigiles -et laboriosi et habent valde multos sectatores. Istae vero tres sectae -sunt omni populo manifestae et plures inter se tam in privato quam in -publico dissensiones gerunt. Sed quia aequaliter sunt aestimatae ab -omni populo, nulla potest praevalere alteri, sed potentes student eas -commodare. - -Quarta secta est illorum, qui dicunt, quod unusquisque salvatur in sua -lege, sub qua natus est, nec aliquam legem alteri praeferunt, sed omnes -leges salutares esse dicunt et pro martyribus colunt omnes occisos pro -quacumque lege. Ipsum Anaxagoram philosophum, qui fuit ab Atheniensibus -occisus, quia dicebat solem esse lapidem ignitum, et Maccabaeos et -Christi martyres venerantur. Illius sectae sunt multi, sed non fit -manifeste disputatio de ea, quia derogat legi Machometi, et quia -pauciores sunt, succumberent in disputationibus. Elphahallo Calinus -noster erat illius sectae, ut patet P. 1. fol. 222. A. In talibus -fatuitatibus sunt disputationes eorum et studia, ita, quod illa urbs -olim sapientiae nutrix, Memphis, Delta, Heliopolis, est nunc his -temporibus errorum inutilium inventrix. In eam enim olim mundi -sapientes commigrabant a finibus mundi, ut Memphiticos vates audire -possent; ut Pythagoras, de quo loquitur Jeronymus in epistola ad -Paulinum, et Plato. Sed et (#111 a#) Abraham et Moyses in Heliopoli -prudentiam discentes Deo dilecti facti sunt. Et de multis legitur hic -profecisse, ut infra patet fol. 128. Sed nunc praeter, praedictas -sectas plures sunt aliae sectae inter eos, in quibus manifeste patet, -eorum legem esse fictam et falsam et nisi diaboli nexu essent -conglutinati et uniti, non paterentur se invicem, nec possent regi. -Haec grandis communitas regitur per Soldanum Cathube, Catalanum, -abnegatum Christianum, cui adsunt duo potentissimi Mamaluci, Diodar, -quasi pater Soldani et totius regni gubernator, et Amiraldus, princeps -exercituum. Hi tres totum agunt et praefectos contratarum urbis ponunt -et ad universas provincias Soldani praefectos transmittunt Mamalucos et -officiales Trutschelmannos et alios locis praeponunt. Verum tamen -dicitur, quod inhabitantes Cairum et Aegyptum sint effoeminati et non -bene ad bella dispositi, unde Christiani tempore, quo Jerosolymitanum -regnum possederunt, Aegyptios tributarios fecerunt et in -confoederationem eos receperunt. Unde anno Domini 1167, regnante in -Jerusalem Almarico VI. Latinorum rege in Jerusalem, cum se regi Syriae -Damasci confoederasset, descendit rex Jerusalem Almaricus cum exercitu -Christianorum in Aegyptum et eversis aliquibus urbibus ante Cairum -castra metatus est eamque obsedit et angustavit. Unde Soldanus, ut -dicitur, promisit ei aureorum millesies centena millia et in promptu -sibi dedit centum millia aureos, ut recederet ab ea. Sic habet dominus -Antonius in Chron. P. 11. lit. 17. l. q. §. 3. Et tantum de illa urbe, -de qua et supra patuit fol. 103. a. Hujus civitatis amplitudo et gloria -moderna faciliter creditur, dum ejus antiquus status in scripturis -intuetur, de quo loquitur Diodorus diffuse in libris veterum -historiarum. - - - - - Recessus difficilis peregrinorum a Cairo et de - exactionibus Trutschelmanni[TR77] et fallaciis ac - malitiis ejusdem[TR78] viri infidelissimi - Mamaluci. - -Die XIX, quae erat dominica XXI post festum S. Trinitatis totam paene -noctem praecedentem insomnem duxeram cum lumine, scribendo eo, quae ad -Evagatorium pertinebant, quia recessus noster instabat. Dum autem sol -ortus esset, ad missae officium in cameram dominorum secundae -societatis convenimus. Venerunt etiam tres Deae, Venus, Pallas et Juno, -duae scilicet uxores Tanguardini cum ancilla, ornatae cultu superbo, -sicut superius patet fol. 71. b. Has invite sustinuimus in officio, -quia nec ipsae propter devotionem affuerunt, nec nobis ad devotionem -profuerunt. Verecundabar multum de praesentia eorum propter quosdam -Sarracenos, qui deridebant ritum nostrum propter mulierum -ostentationem, quod apud eos profanum judicaretur, nam in ecclesiis -illorum mulieres nullo modo cum viris sunt, (#b#) sed seorsim in -ecclesia stant in aliqua parte ecclesiae, ubi a viris nec videri -possunt et ibi orant et plangunt, derelicto domi omni vano et saeculari -ornatu, juxta illud Zachariae IX.: Et plangent familiae et familiae -seorsum et mulieres eorum seorsum. - -Derisorium est apud gentiles, quod in ecclesiam procedunt tam viri quam -foeminae cum saeculari pompa, et pro certo detestabile admodum. Igitur -cum missa esset completa, statim venit Tanguardinus verbis pacificis in -dolo et de nostro recessu contulit nobiscum, postulavitque pecunias -sibi debitas ratione officii sui, de persona sex ducatos et quatuor -ducatos pro littera Soldani ad Alexandrinos et XXXIV pro navi emenda ad -navigandum per Nilum in inferiorem Aegyptum. Commendavit autem uxores -suos et familiam dicens, omnes promtos fuisse ad nostra obsequia; et -hoc faciebat, ut Vale eis daremus. Insuper sex ducatos pro asinis et -asinariis habere volebat, quibus ad Nilum veheremur. Collegimus autem -pecuniam secundum taxam de unoquoque peregrino tantam, quanta nobis -videbatur, etiam ultra debitum et justum petentis eam, ut contentus -esset. Accepta pecunia jussit, ut disponeremus nos ad egressum. -Aptavimus ergo res nostras imponendas asinis celeriter, jamque -transierat meridies et nos stabamus et eductionem praestolabamur, sed -Tanguardinus otiose deambulabat per domum et curiam et vultu et moribus -indignatum animum contra nos ostendebat se habere et nostrum -exspectationem dissimulabat se videre; in quo facto non modicum -consternati confusi stetimus et propter viri furorem, quem vultu torvo -prodebat, nec ei loqui ausi fuimus, eramus enim in ejus unguibus, nec -vi ab eo, nisi dilacerati, aufugere potuimus. Cum autem sol declinaret -et tempus transiret, advocavimus procuratorem domus, Mamalucum et -causam tardationis et indignationis domini investigavimus. Respondit -ille brevi sermone: si dominum benignum cupitis habere et cum pace -optatis exire, bursas aperite, pecunias effundite et ultra postulata -pretium pro hospitio, Valete pro uxoribus, curtosias vel bibales pro -singulis officialibus domus promte et hilariter exhibete. Hoc audito -hilaribus quidem vultibus, sed gravibus et tristibus cordibus, multos -ducatos exposuimus; quod dum fieret, incepit nos dolosus ille jucundius -aspicere et familiam in adjutorium nostrum advocare; multis modis -interim, quod cum eo fuimus, mulctavit nos mendaciis et proditionibus. -Dixit enim se dedisse nautis 24 ducatos pro navi et naulo, quod non -fuit verum, et litteras ad Alexandriam promisit Trutschelmanno dicens, -nos esse divites et liberales, ideo deberet sine metu postulare. Igitur -peractis omnibus Tanguardinus equum ascendit et cum suis famulis nos -per civitatem eduxit, numquam autem tantam difficultatem habuimus -penetrando populum, sicut illa vice; graves enim molestias (#112 a#) -nobis intulerunt, percussiones, trusiones, inclamationes, derisiones. -Inter haec quidam de peregrinis dejectus fuit de asino et adeo male -multis plagis percussus, quod forte diebus vitae suae dolorem capitis -sentiet et cum hoc omnia quae habuit, retro dereliquit et adjutorio -cujusdam Sarraceni in asinum relevatus fuit. Ab his molestiis non -poterat Tanguardinus nos protegere, quia, ut saepe dixi, vici civitatis -illius sunt pleni populo, et transeuntes in equis, asinis, aut camelis, -non possunt in cumulo, nec duo simul ad latera transire, sed unus post -alium per primum facto impetu in populum ad dandum locum transeundi. -Sicut ergo Tanguardinus praecedens populum fuste caedebat et de via -fugabat pro via danda, nec retro attendere poterat, quae erga nos -agebantur; caesi enim ab anterioribus sequentes, propter quos caesi -fuerant, caedebant. - -Cum magno ergo labore et anxietate in Balachum venimus, ubi Nilus -decurrit, et multas naves in ejus portu stabant; Mauri autem illi, qui -nos ducturi erant, nos videntes de navi exilierunt et omnem nostram -suppellectilem navi intulerunt; erat autem navis spatiosa et pulchra, -solum pro nobis conducta. Porro Tanguardinus longam collocutionem cum -nautis nostris habuit, nec aliud suspicor, nisi quod dixerit eis dolum -istum, quod non obstante solutione nostra sibi facta, possent in Roseto -iterum a nobis exigere, sicut et factum fuit. Deinde venit ad nos, -ducens secum Mamalucum quendam, dictum Halliu, quem saepe prius -videramus, hunc constituit suum vicarium super nos usque in -Alexandriam. Erat autem ille Halliu vir pallidus et callidus, -conditionibus meis penitus disproportionatus; quam cito enim eum -aspexi, diffidentiam et displicentiam in eo habui et ipse in me etiam, -ut saepe rei probavit eventus. Opera et verba ei displicita non dimisi; -nec ipse mihi pepercit. Constituto autem vicario recepit Tanguardinus -licentiam a nobis et ad propria reversus est cum suis; nos autem ad -proximas coquinas Sarracenorum currimus et cibos emimus et coenam in -navi fecimus. Facta est autem obscura nox antequam recederemus a -portu. Sedimus ergo in navi cum laetitia pro eo, quod salvis cutibus de -illo excoriatore evasimus, licet alleviatis marsupiis. - - - - - Recessus. - -Vicesima die, in nocte praecedenti, nave soluta a portu Nili Cairino -recessimus, ventum autem contrarium habuimus ita, quod quatuor nautae -nostri Mauri remis navem trahere necesse erat. Porro multae naves -aromaticis speciebus nos sequebantur et multae praeibant et aequo -diffortunio sicut et nos contra ventum conabantur, sed tarda erat -navigatio nostra et taediosa, navium vero de mari ascendentium contra -aquam erat e contrario velocissimus cursus et quasi volabant ductu -velorum (#b#) pariter et equorum. Nam sicut per Rhenum sursum trahunt -naves a Colonia equis, sic de mari Alexandrino per Nilum sursum -trahuntur in Babyloniam. Porro ab utraque parte fluminis delectabilem -et fertilem habuimus terram cum multis villulis. Sunt autem domus -villularum omnes sicut clibani testudinati luto Nili, quod tenax est et -aptum ad aedificia rusticorum. Aestimabam primo, quod omnes domus -essent parvae moscheae, quia pulchrae opere camerato sunt factae. Juxta -villas erant amoenissimi horti, agri, viridaria, pomaria, in quibus -canamelli, dactyli et quaeque dulcia crescebant. Verum haec amoenitas -non erat undique, sed solum in locis, qui Nili aquis irrigari poterant, -caetera enim loca irrigua erant arida, arenosa, sterilia, sicut -desertum. Lento autem gradu processimus illa tota die, nec extra emissi -fuimus, ea autem, quae in Cairo emeramus, manducavimus et de aqua sacri -fluminis bibimus, quae tamen erat turbida et tepida, defecerat enim -vinum de utribus et cum Sarracenis aquam bibere studuimus; sine timore -tamen alicujus infectionis de aqua fluminis bibimus scientes, eam ex -paradiso sanissimo profluere. Sic ergo diem illum cum taedio deduximus, -quia lente descendimus et somnolentos nautas habuimus, toto enim die -dormiebant, ut noctem insomnem ducere possent, more sui jejunii. Cum -autem sol occidisset et nos ad quietem poneremus, surrexerunt Sarraceni -et Halliu Trutschelmannus, incipientes cantare, ululare, manducare, -sicut in turribus moschearum fieri solet, nec nobis aliquam quietem -tribuebant, unde ego et aliqui etiam surreximus de cumbis nostris et -cum eis vigilavimus, circumspicientes terram et aquam. Eadem nocte -vidimus cocodrillos, ingentes bestias de littore se in aquam -praecipitantes seque in aqua revolventes, et audivimus eos sub aqua -gementes et eructuantes. De his bestiis et aliis Nili monstris venit -dicendum in fluminis descriptione. Sarraceni, quia assueti, non -curabant nec timebant cocodrillos, sed hippopotamos Nili equos maxime -formidabant, qui nocturnis navigationibus infesti sunt navesque -evertunt. - -Die XXI., quae est XI millium Virginum, illuscente[TR79] aurora -cessaverunt Sarraceni a suis clamoribus et quieti ac dormitioni se -dederunt omnes, dimittentes navem solum in manu temonistae. Sed cunctis -sopore depressis etiam gubernaculi rector obdormivit, reclinatus super -temonis clavum, currebatque navis ad sortem deorsum. Steti autem -superius ad legendum horas meas et mirabar de navis circumvolutione, -quae in aqua passim rotabatur, timebamque ejus impletionem. Post -paululum autem, dum minus considerarem, navis cum prora impetuose in -littus impegit, adeo, quod omnes dormientes excitavit et omnes -perterruit, nullum tamen periculum accidit, quia mollis erat terra, cui -incidit navis, sed si fuisset saxosa, comminuta fuisset in petias et -nos submersi et a cocodrillis devorati. Interea in locum venimus, ubi -Nili fluvius dividitur in duas partes et ita divisus descendunt ambae -partes longe a se, quasi per duo milliaria, et tunc iterum conveniunt -et fit unus fluvius. Medium autem illud inter duo illa brachia est -insula una pretiosissima (#113 a#) et amoenissima, quae Delta dicitur, -quia formam Deltae litterae facit; alias autem nominant insulam eam -auream propter ejus fertilitatem in frumento, hordeo, oleo et palmis et -caeteris, sed et vinum ferret pretiosissimum, si illi maledicti -colerent vineas. Sed Dominus hoc potu eos privavit ex demeritis. - -Haec insula semper cedit in dotem principali uxori regis Soldani, de -qua habet annuum censum ultra LXX millia ducatorum, sicut dicebant -nobis Mauri nautae. Hanc insulam et ejus littora fugiunt cocodrilli, -quia homines illius insulae illos capiunt et domant. Habent enim -tuguria super littus fluminis et latitant in eis; si quando autem -cocodrillus in aqua natans ibi appropinquat, mox homo repente de -tugurio exsiliens in aquam super cocodrilli corpus saltat eumque ferro -frenat et ducit quo vult. Nam miro modo bene natare sciunt Aegyptii et -tanta agilitate et facilitate moventur in aquis, sicut pisces, sub -aquis etiam ad longum spatium se continent et vadunt; unde incolae -habitantes in littoribus Nili natant ad nundinas sursum in Cairum et ad -alia loca ubi volunt, et dum in civitatem venerint, accommodant sibi ab -aliquo noto vestem et emtis mercibus in naves reponunt et rursum aquis -insiliunt, renatantes ad loca sua et multis horis citius terminum -attingunt quam naves. Tota praefata insula, homines et terra, reginae -servit supremae, quae etiam eam inhabitat, si Soldano placet: siquidem -ipse rex quatuor habet uxores, quamvis XII legitimas habere possit et -concubinas ad placitum, et una eorum suprema in hoc loco communiter -habitat, aliae vero in aliis locis, non enim vel raro habent duas -uxores in uno domo propter litigia vitanda, sed per loca diversa habent -et nunc cum illa, nunc cum alia degit vir. Vidimus in illa insula -habitationem reginae solemnem, quasi castrum, delectationem magnam -habuimus in aspectu illius pulcherrimae regionis et ab utraque parte -voluptuosa loca habuimus, quasi navigaremus per medium paradisi. Circa -meridiem applicuimus ad oppidum quoddam super littus Nili, Phua dictum, -quod nomen aestimo huic oppido datum a Judaeis illo tempore, dum Pharao -eos tribularet, in memoriam perpetuam obstetricum, quae necare nolebant -infantes, sed eos servabant, quarum una dicebatur Phua, sicut hoc -oppidum, ut habetur Exodi 1. Et propter hanc pietatem aedificavit illis -domos manibus filiorum Israel, quieti etiam hoc oppidum aedificaverunt; -cui et nomen obstetricis dederunt. Et ingressi civitatem ab Aegyptiis -illis emimus victui necessaria, panes, gallinas, ova et fructus; cuncta -autem, quae emimus, reportavimus et in littore ad civitatis murum ignem -fecimus, comparatis caro foro sarmentis, plus enim pro eis dedimus, -quam pro panibus. Coximus ergo ibi carnes assas et lixas, cum autem -coquus pullos occideret solvens cultello venam colli, et sanguis -erumperet, stabant Sarraceni et in coquum fremebant et accurrentes -juvenes conabantur nobis pullos incisos eripere et in flumen projicere -et fecissent, nisi nautae nostri obstitissent, et habuimus multa -litigia pro ereptione pullorum occisorum, aestimabant enim esse -immunditiam et peccatum, sic (#b#) pullum comedere vel quamcumque -bestiam, antequam totus sanguis usque ad guttam sit effusus. Ideo ipsi -totam gulam pulli incidunt et pullum incisum manibus premunt, ne cum -aliquo sanguine coquatur, nam manducationem sanguinis vel carnis cum -sanguine abominantur sicut Judaei, servantes ritum praeceptum Genes. -IX. et Levit. XVII. Passim manducant quodcumque, sed prius -mundificatum, unde pullum, quem mundificare volunt, per sex dies -capiunt et in caveam mundam includunt vel in aliquo loco corticula -ligatum tenent et pura grana et aquam mundam ei tribuunt et ita -mundificatum et a sanguine separatum coquunt. Sunt enim, ut saepe dixi, -mundissimi in cibo et potu et vestimentis et creberrimis baptismatibus -utuntur ad mundanda corpora. Sic ergo coximus carnes et comedimus. De -civitate autem omnis paene populus, maxime juvenes, ad nos exierunt ad -videndum hospites, sicut etiam nos facimus in adventu Zigarorum ad -partes nostras. Inter accurrentes[TR80] venit unus masculus Maurus et -portavit manu cocodrillulum, quem ceperat, duarum palmarum longitudinem -habentem, quem curiosius aspeximus et mirabamur, quod tam parva bestia -in tam ingentem draconem proficit. De hoc dicetur infra. Alius juvenis -portavit origem unum, Aegyptium glirem, in quantitate catti dimidii -anni, hunc quidam peregrinus emit, sed non diu vivus mansit. De hac -bestia fit mentio Esajae 51. - -Mansimus autem in portu illo die illo toto et in sacro flumine balneati -sumus, non tantum pro necessitate, quantum pro devotione, ut ablueremur -sacris paradisi undis, non tamen aquis in profundo nos commisimus, -timentes belluas in eis viventes. De hoc lavacro et balneo, si gloriari -voluero, non ero insipiens, cum legamus, sanctum antistitem Epiphanium -sola inspectione illius sacri fluminis gavisum, unde dicit in epistola -ad Johannem, Jerosolymitanum episcopum: Ego vidi aquas Geon, aquas his -carneis oculis aspexi etc. Hanc epistolam transtulit Jeronymus ex -Graeco in Latinum. - -Porro post occasum solis reingressi sumus navem et ea soluta -recessimus, cum gaudio autem navigavimus, quia Sarraceni, qui tota die -dormierant, jam vigilabant, cantabant et manducabant. Mirum autem et -pulchrum est videre noctibus in regiones habitabiles, quia ubique in -turribus moschearum ardent lumina et videntur noctibus procul propter -ignem. Circa medium autem noctis venimus non longe ab oppido Roseti et -supra ipsum oppidum littus petivimus, ibique navem palo alligantes -stabilivimus usque ad mane, non enim in portum civitatis ausi fuimus -intrare, ne de muris a custodibus molestaremur. Navi stabilita -audivimus per circuitum navis cocodrillos ingentes, in aqua contra -navem frementes, sed nullam in navi molestiam passi sumus, si autem -aliquis in aquam intrasset, in mille frusta discerptus fuisset; -quidquid autem eis projicitur, devorant. Erat nobiscum in navi -Sarracenus quidam, qui Cairi ad nos intraverat, qui tantae disciplinae -vir fuit et, si fas est dicere, tantae devotionis, quantae nullus -religiosus apparere potest in Christianitate, videbaturque ex facie -ejus splendere maturitas. Libenter locutus sibi fuissem, si linguam -scivissem, ego tamen numquam usque Alexandriam vidi eum loqui; credo, -eum fuisse unum de illis, quos nominant Czamutlar, qui perpetuum tenent -silentium. Quidam in illo loco, et major pars dormierunt, ego vero -inter frementes cocodrillos quiescere non valui, sed sedi in aquam -respiciens, ammirans bestiarum magnarum motum et gemitum et non minus -errores ammiratus sum antiquorum, qui templa his bestiis dedicarunt et -immortales honores, unde etiam quaedam civitas Cocodrilla dicta fuit, -quam suspicabar fore Rosetum, propter multitudinem cocodrillorum. -Mirandum profecto, cur lege, ut pro diis colantur, fuerit sancitum? sed -dicebant, toti patriae salutem afferre et Arabiae Lybiaeque latrones -prohibere fluminis transitu. Hanc rationem assignat Eusebius de -Evangelica praepar. L. 11. c. 1. dicens: Arabes in Aegyptum natarent, -nisi cocodrillos timerent, et ideo pro hac salute Aegyptii adorant eos -ut deos protectorios. Aliam assignant rationem, dicentes: Minoem, -Aegypti regem, fugisse insequentes se canes et a cocodrillo susceptum -in continentemque delatum. Ut ergo gratiam animali refunderet, -civitatem loco proximam Cocodrillam nominavit (#114 a#) mandavitque -accolis, ut pro deo coleretur bestia et agrum eum devovit bestiae, ac -pyramidem in sepulchrum sibi ibi ingentem et admirandam erexit et -labyrinthum et ita horribilem bestiae cultum instituit. De his dicendum -venit in sequentibus, fol. 120. - - - - - Rosetum. - -Vicesima secunda die aurora illucescente solvimus navem et in portum -Roseti navigavimus ibique facto ponte de navi ad littus res nostras -eportare volebamus, sed nautae nostri nolebant quidquam nobis -dimittere, nisi prius essent soluti, cumque diceremus, quod -Tanguardinus Trutschelmannus Cairinus haberet eorum pecuniam, -deriserunt nos dicentes, se conductos ab eo ad nostram solutionem et -quod nihil eis tradidisset. Post multas ergo rixas, quas cum eis -habuimus et inter nos, iterato naulum solvimus cum parva patientia, -quidam enim erant duri, quos vix induximus, ut darent suam portionem; -consilium eorum fuisset, ut cum illis rediissemus navigio Cairum et -illum nequam Tanguardinum accusassemus apud Soldanum de injustitia, sed -consilium hoc videbatur majori parti peregrinorum non utile, imo -periculosum nostrae vitae, ideo melius judicavimus pecunia vexationes -illas redimere. Et ita solutis nautis et aportatis rebus nostris ad -littus ductores nostros licentiavimus, qui cum nave ad propria reversi -sunt. - -Sedimus ergo ad murum civitatis ante portam, quae nondum aperta fuerat, -quia adhuc mane erat et tempus quietis Sarracenorum, et deliberavimus -cum Halliu, quod quam statim porta aperiretur, intrarent aliqui cum eo -et camelos aut asinos conducerent, quibus nos et res nostrae in -Alexandriam veheremur, non enim poteramus ulterius per rivum -descendere, quia ab hac civitate non est navigabile brachium hoc Nili, -quod possit per eum in mare descensus fieri, et de navigabili alveo -exiveramus illa nocte, ut ad illam civitatem veniremus, quia in ea -copia bestiarum camelorum et asinorum semper invenitur, quibus ducuntur -alieni Christiani ad Alexandriam, cavent enim omnibus modis, ne ducant -Christianos per alveum navigabilem usque ad ostium, ubi mari influit et -hoc ideo, quia credunt nos exploratores terrae. Ne ergo fluminis via de -mari fiat nobis nota, ad duo vel tria milliaria supra ostia Nili -deponunt eos, siquidem VII ostiis Nilus mari illabitur, sed non omnes -alvei sunt navigabiles, ut patebit. Halliu ergo cum quibusdam -peregrinis ingressus civitatem pro camelis et asinis conducendis, sed -non unum camelum nec asinum nec equum invenerunt in tota civitate, -cunctae enim bestiae ad onera portanda aptae erant in ostio Nili -Heracleotico, a quo portabant merces Indianas Alexandriam a -mercatoribus Cairinis conductae, nec in triduo erant reversurae. Cum -autem audivissemus absentiam bestiarum et quod tribus diebus essemus -ibi mansuri, multum turbati sumus et sedimus tristes conferentes. - -Porro alveus navigabilis, per quem Nilus per ostium Heracleoticum (#b#) -mare intrat, non erat longe a nobis, sed per unam insillam -interjacentem distabat et summitates velorum videre poteramus navium -continue descendentium et ascendentium et optavimus quidem nos in una -illarum navium esse, sed non erat nobis spes; cum ingenti autem taedio -ibi sedimus et vidimus naves etiam de portu Roseti sursum duci in -alveum navigabilem et descendere ad mare. Advocavimus ergo Halliu malum -hominem ductorem nostrum et interrogavimus, an possibile esset nos -navigio duci per Nilum ad mare? qui dixit, possibile quidem est, sed -non consuetum, ideo non attentetis, sed per triduum habetote patientiam -in loco illo. Cum amaro ergo animo per locum spatiavimus et inter -homines, qui egressi fuerant de civitate ad nos videndum, deambulavimus -anhelantes ad recessum. Quidam autem Sarracenus de civitate egressus -adjunxit se nobis et colloquium nobiscum habuit Italica lingua, quam -novit. Inter colloquia diximus sibi, quomodo triduana ista exspectatio -esset nobis intolerabilis et si posset nobis navem conducere pro bono, -imo abundanti pretio, faceret nobis rem gratissimam. Concurrit ergo -Sarracenus ille et statim nauclerum adduxit et conventionem inter eum -et nos fecit. Stabat autem Halliu ille falsus et contendebat cum -Sarraceno illo, forte dicens ei, quod sibi de peregrinis suae -providentiae commissis, nihil vero aliud nobis dicebat, nisi si aliquod -periculum nobis accideret, quod eum inculpare non possemus nec vellet -particeps esse periculorum nostrorum. Res ergo nostras rursum -reportavimus[TR81] in navem conductam et ad recessum nos disposuimus. -Cum ergo jam navis solvenda esset a portu, venerunt quidam viri de -civitate et arrestaverunt navem et nauclerum impediverunt, nescio -propter quam actionem; perterriti autem fuimus aestimantes, quod -propter nos factum esset, sed non fuit. Itaque iterum res nostras ad -littus reportavimus cum labore, quia satis gravem supellectilem -habuimus. Post paululum venit alius nauclerus petens nos, ut -ingrederemur naviculam suam et quo vellemus vellet nos ducere pro -competenti pretio. Statim autem etiam Halliu dissuadente conventionem -fecimus et res nostras in navem portavimus: erat navis satis parva pro -tantis rebus et tot hominibus, sed majorem pauper ille nauclerus non -habuit. Cum autem cuncta intulissemus et nos ingressi fuissemus, -sedimus compressi et nimis arctati, libentius tamen sustinuimus istam -angustiam, quam triduanum taedium, habuimus autem navigare contra aquam -quasi ad unum milliare teutonicum. Nauclerus ergo et sui servi Mauri -ligato longo fune ad proram naviculae navem de portu Roseti sursum -trahebant cum maximo labore et post multas horas venimus ad caput, ubi -ille rivus Rosetinus dividitur et exit ab alveo navigabili. Laetati -ergo sumus putantes, nos celeriorem descensum habere quam ascensum, sed -aliter evenit; nam cum navem in verum alveum duxissent, reperimus in eo -(#115 a#) ventum contrarium a mari sursum adscendentem, qui aquas -fluminis decurrentes impetu magno retrusit ita, quod videbantur sursum -currere, nec fluxum earum naturalem poteramus videre. Sicut ergo nautae -nostri per alium alveum navem laboriose sursum traxerant, ita per illum -deorsum majori labore contra ventum trahebant et ibant in luto denso -usque super genua et usque ad nates, aliquando incidebant usque ad -umbilicum et nonnumquam coacti profunditate in ipso luto nataverunt. -Sic ergo tarda et taediosissima erat nostra navigatio et nimis -laboriosa. Magnam profecto compassionem habuimus cum istis miserrimis -Mauris, quamvis nos ipsi in passione sedevimus,[TR82] ita enim -coangustati fuimus, quod nullus poterat se de loco, in quo sedebat, -movere, nec crura pro opportunitate extendere. Interea quidam -Sarracenus per arundinetum et densum lutum cum lancea ad littus venit -et hasta vibrata trahentibus navem se opposuit postulans et exigens -thelonium, de persona madinum ex parte domini Soldani, de quo -mirabantur nautae nostri, quia numquam ibi viderant hominem petentem -aliquid. Halliu autem, infidelis ille nequam, voluit quod solveremus, -nec curasset, quod non unum obelum habuissemus. Dedimus ergo madinos -singulos, et progressi sumus tardissime serpentes. Post unam horam -perspeximus super littus stare multum populum et tentoria ac -tabernacula fixa vidimus et statim intelleximus, agmen Arabum ibi -consistere, sicut saepe prius videramus per Arabiam, Palaestinam et -Judaeam. Turbati autem sumus scientes, quod sine vexatione eorum -transire non possemus, sed et nostri naucleri eos timebant et forte -plus quam nos. Cumque ad eos venissemus accurrerunt de tentoriis cum -lanceis et armis supra marginem et funem nostrae navis detraxerunt -magna violentia de manibus servorum nostrorum et traxerunt nos ad se, -ita, quod prora erat littori infixa, alvei enim parietes erant ibi -satis alti, quo tamen non obstante Arabum juvenes deorsum se -submiserunt, cadentes super nos in naviculam, incipientes scrutari -sacculos et sportas, ut tollerent spolia. Quod dum fieret, clamavimus -ad seniores Arabes superius stantes, cur nobis violentiam inferre -permitterent, cum tamen parati essemus pro voto eorum satisfacere. Quo -audito evocaverunt juvenes multis clamoribus, sed eos non adverterunt, -trahentes saccos et sportas nobis renitentibus. Accepto autem animo, -cum desistere noluissent, consurreximus contra eos et cum violentia eos -de navi ejecimus, quod tamen nullatenus facere ausi fuissemus, si non -intellexissemus, seniorum voluntatem ad hoc accedere; ejecti autem -lutum contra nos jactabant et terram, quia lapides ibi non erant et vix -compesciti fuerunt per seniores, ut nos in pace dimitterent, omnis enim -juventus accurrerat et etiam foeminae clamantes adversus nos, sed et -ipsi (#b#) seniores inter se contendebant, quia quidam volebant nos -absolute spoliare, alii eis contradicebant. Sedato ergo tumultu dedimus -eis unum ducatum, mulieribus autem et parvulis dedimus paximatios, et -hoc facto libere nos abire fecerunt. Mirabamur autem, quod etiam in -Aegypto, prope regiam urbem, ille populus Arabum violentias exerceret. -De illis Arabibus, si legere placet, vide fol. 27. Cum magna ergo -difficultate, invalescente magis ac magis vento, processimus. Porro -ipsi nautae acceptis de nave suis amphoris implebant aqua, dicentes, -nos statim in aquam amaricatam venturos, per commixtionem aquae maris. -Hoc audito hausimus et nos aquam pro poculo nostro, nam aquilonis -flatibus aqua maris per ostia Nili injecta inficit aquas easque amaras -reddit per longum spatium sursum in Aegyptum. - -In processu ad alium cuneum Arabum venimus de societate priorum; his -paximatios in littus projecimus et progressi sumus et in latitudinem -maximam venimus, ubi Nilus undique alveos suos exiens planitiem totam -aqua operuit, in tanta latitudine, ac si esset mare, nec finem videre -poteramus, nisi quod cumuli et aggeres arenarum in aliquibus locis -supereminebant. Tota autem illa aquarum congregatio erat salsa, de -maritimis aquis irrumpentibus per ostia Nili. Porro, in illa latitudine -non poterant nautae nostri amplius navem trahere propter profunditatem, -sed nobiscum sedebant. Vagabamur ergo in incertum in aquis, nunc huc -nunc illuc, nec progredi poteramus prohibente nos contrario vento. In -ista ergo confusa circumvolutione devenimus extra veram gurgitem et -alveum Nili, eumque perdidimus, quia aqua turbida pariter et turbata -erat et venti magni et aqua instabilis, nec fundum videre poteramus et -ita supra agros et campos navigavimus, tandem longius projecti in -tenuem aquam devenimus et in incertum ferebamur, quousque in -bithalassum incidimus, impegimus enim in arenarum aggeres, quos non -vidimus et navis limo infixa mansit immobilis, quamvis aqua mira -celeritate et vehementia moveretur vento, navis tamen nostra nec -agitabatur fluctibus eam fortissime percutientibus; qua propter nautae -nostri se denudantes in aquam descenderunt et multo labore navem a loco -removerunt et reingressi iterum agitabamur sine progressu et rursum in -alium aggerem incidimus et fortius infixi quam prius stetimus; nautae -ergo nostri sicut prius maximo labore conabantur navem removere et -remotam tentabant eam in verum alveum reducere et in aquis ibant usque -super umbilicum et saepe in aquam totaliter cadebant et in his saepe -humo haerebat et iterum atque iterum evulsa quassabatur. Tandem autem -magnus et importunus afflavit ventus, navemque de manibus nautarum -rapuit et eam grandi impetu in locum tenuissimae aquae injecit, ubi tam -fortiter luto infixa stetit, quod omnem spem eam movendi amisimus et in -periculo non modico fuimus; nam simili diffortunio tradunt Aeneam vitam -finivisse in fluvio. Porro naves quaedam de mari ascendentes (#116 a#) -contra nos eodem dubio ferebantur, nescientes alvei tractum, ventus -tamen vela eorum implebat et celerrime ducebat, etiam dum lutum -tangerent, sulcabant et aquam et lutum duce vento. Dum enim vidissent -nos luto infixos a nostro tramite declinaverunt et felices ex nostro -periculo facti praeterierunt, si enim in nostra semita mansissent, -infixi fuissent sicut et nos. Aliae etiam naves quaedam speciebus -aromaticis oneratae sequebantur nos et in eandem damnationem devenerunt -stantes luto infixae et maximis conatibus exitum quaerebant. Hoc autem -tantum bonum vitae nostrae subsidium habuimus, quod fundus lutosus -fuit, si enim saxa habuisset, perditi fuissemus. Laborabant ergo magno -conatu nostri usque ad solis occubitum et ita toto illo die in -anxietate stetimus et paene nihil manducavimus, quia sacci paximatium -in profundo navis jacebant et omnes res desuper et nos compressi -superius et sicut unusquisque in Roseto locum acceperat, ita mansit -toto die ac nocte sequenti. Porro sex onerariae naves circumstabant -nos, pro quarum remotione etiam magnus labor fuit spe procedendi; nam -aliquae naves districtum illum evaserant et praecedebant et ideo -similiter laborabant putantes, se noctem in quodam oppido super Nilum -acturos, sed labor nautarum nostrorum et illarum VI navium in vanum et -inanis fuit et tenebrae comprehenderunt nos. Videntes autem nautae, se -non posse proficere, ejecerunt anchoras, navesque stabiliverunt -fortius, ut futuram diem ibi exspectaremus. De aliis autem navibus -clamabant ad nostros nautas, interrogantes eos, quid ducerent? Et cum -intellexissent, quod Christiani essemus, maledixerunt nobis -aestimantes, se a Deo derelictos propter nostram praesentiam, et -fremebant contra nos. Credo enim, si propinquiores eis fuissemus, -multis contumeliis nos adfecissent. Stetimus ergo sic in mediis -fluctibus in caliginosa nocte, nec recolo, nos in majori miseria fuisse -per totam peregrinationem, demta nocte illa, quam habuimus 2. Octobris, -quando aberravimus in vasta solitudine, ut habetur fol. 57. Felix -fuisset ille, qui dormiendi et quiescendi locum habuisset ad illius -longissimae noctis pellendum fastidium. Numquam recolo, me tam -distincte notasse septem noctis tempora, sicut illa nocte. Videbatur -enim mihi, quod in curru, quem antiqui ipsi dominae Nocti adscribebant, -sederemus et seplem rotis, hoc est, septem ejus temporibus, lente -duceremur. Primum noctis tempus, quod dicitur crepusculum, propter -dubium, cum nesciatur, an diei praeteritae vel nocti venturae sit -dandum, deduximus cum Sarracenis nostris, qui toto die laboraverant et -jejunaverant, usque ad hoc tempus, qui comedebant et cantabant, non ex -laetitia, sed ex consuetudine eorum. Quaesivimus ergo paximatios et -etiam manducavimus paucillum et aquam bibimus prius haustam de flumine. -Secundum, cum jam omnino obscurum est tempus, dicitur fax, eo, quod -tunc faces accenduntur; etiam cum nautis nostris deduximus eum parvo -solatio in tenebris, (#b#) sine facibus, sine igne, sed cum -copiosissima aqua. Tertium tempus, cum jam densior facta esset, quod -dicitur connubia, orationi dedimus. Quartum tempus, quod intempesta -dicitur, eo, quod nulli operi sit aptum, dormivimus quidem, sed non -erat quies dormitionis. Quintum tempus, quod gallicinium vocatur, eo, -quod a medio sui nocte in diem tendente galli cantant, deduximus in -collocutionibus; quidam enim mecum sedens occasionem mihi dedit, quod -sibi dixi perfunctorie quasi totum cursum vitae trium Patriarcharum, -Abraham scilicet et Isaac et Jacob, sicut in Genesi habetur, et de Nilo -et Paradiso, et magnam noctis partem sic deduximus. Sextum tempus, quod -canticinium dicitur, gratissimum quieti, aurorae proximum, nos cum -gaudio accepimus et cum vigilia, cum eo enim luna splendescere coepit -et aura in melius immutari. Hoc sentientes prae gaudio inquieti fuimus, -solis ortum quasi liberationem a captivitate durissima exspectantes. -Septimum tempus noctis, quod dicitur diluculum, in quo solertes surgunt -ad opera die jam illucescente, deduximus in precatione ad recessum et -solis clariorem illustrationem exspectavimus. Et ita noctem illam -egimus, qualiter autem diem deduxerimus, folio 122. vide. Nunc etiam -Nilus fluvius venit describendus, ex quo prope ejus terminum sumus, ubi -per illapsum maris fluvius esse desinit. - - - - - Descriptio fluminis Paradisi, Nili scilicet vel - Geon aut Gion, de ejus nominibus, origine, - utilitate et virtute, et antiquorum errores circa - hoc. - -Nilum sanctum fluvium describere volens primo de ejus nominibus dicam; -secundo de ejus origine, de ejus decursu et fine; tertio de virtutibus -ejus et proprietatibus et de bestiis in eo crescentibus. Habet igitur -haec nomina: quia dicitur Geon, Gen. II., multi libri habent Gion. -Secundo nominatur Nilus ab Aegyptiis, Esa. 23. Dicitur etiam a Latinis -quarto Nileon. Et quinto ab eisdem nominatur Melo. Igilius Astrologus -nominat eum sexto nomine Eridanum, ab eventu. Nam fingunt poetae, Solis -Aegyptii fuisse filium, cui cum Epaphus, Jovis et Isidis filius, -objiceret, non esse Solis filium, ad obtinendam filiationis fidem -currus lucis temerarie impetravit a Sole patre, qui cum equos nequiret -regere, exeuntibus ipsis orbitam, in parte coelum exustum ei in terris -multa exhausta flumina, quam ob rem ab irato Jove fulminatus est et in -Nilum cadens suum illi tribuit nomen. Hanc Graecorum fabulam Itali de -Pado flumine recitare solent eumque idcirco Eridanum vocant. Alii sunt, -qui dicunt, Eridanum juvenem Aegypti potentem decrevisse mutare sedes -et navem adscendens per Nilum ad mare descendit et Nilo suum nomen pro -perpetuo ejus memoratu reliquit; qui in Ligures veniens eis imperavit -et casu in Padum cecidit, etiam illi flumini suum nomen in ultimo -decessu dereliquit et ita ambo flumina ab uno viro sortita sunt idem -nomen diversis ab eventibus. Multo tempore Nilus dictus fuit Aegyptus, -et quia rex Aegypti, Nileus, fluvium divisit per terram eumque utilem -terrae effecit, nomen regis contraxit, dictusque est Nilus. Sed et -Aquila propter cursus velocitatem est nominatus. Et Oceanus ab antiquis -Aegyptiis dicebatur. Et Astopon, quasi de tenebris ortus ex ignotis -locis. Commune tamen nomen illius sacri fluminis, quo nunc ab omnibus -nuncupatur, dicitur Nilus, cujus brachium contra terram sanctam tendens -dicitur Syon, id est turbidus. Nilus autem (#117 a#) dicitur a limo, -quasi limum trahens. Est enim fluvius turbidus, multum de limo secum -ferens, propter quam causam etiam Geon, Gen. II., dicitur, a Ge, quod -est terra, quam secum trahit, vel a terra, quam irrigat et foecundat; -nec debet scribi Gyon, sed Geon, sicut patet per Isidem 13. Et in -correctis textibus Bibliae nonnumquam in sacra pagina nominatur flumen -Aegypti, pro eo, quod similiter illam terram utilem reddit, vel quia in -Aegypto finitur et a mari absorbetur. Dicitur etiam fluvius paradisi, -quia ipsum irrigat et de ipso emanat. Et Jos. 13. et Jerem. 2. dicitur -fluvius turbidus. Sic ergo nomina omnia illa sumta sunt ab effectibus -vel ab eventibus, vel a principio aut a fine fluminis. - -Origo sacri fluminis Nili adeo philosophis occulta erat, ut eum -nominarent Astopon i. e. de tenebris fluens, et dum conarentur aliquid -de ejus conscribere origine, ad fabulas se converterunt, quia locorum -inscitia errandi praeparat causam. Unde[TR83] Dionysius dicit: Nili -fontes locaque, ex quibus fluit, nullus ad hoc tempus scriptor neque -vidit neque audivit ab aliis, qui se asserunt adspexisse, ex quo res ad -opiniones et conjecturas pervenit. Aegyptii sacerdotes Nilum ex Oceano -profluere dicunt, nihil certi dicentes. Troglodytae, qui loca -eminentiora incolunt, dicunt, congregationes fontium apud se in lacum -fieri, ex quo credunt Nilum esse. Sed nihil iterum affirmant. Ideo -plures putant eum de coelo fluere, quod etiam gentiles scripserunt, -inserentes fabulas Osiridis. Memphitici philosophi dixerunt, eum oriri -ex opposita nobis zona, ubi est aestus, quando apud nos est hiems, et -hac re nulli ad fontes Nili accessum patere, et quia per loca decurrit -solis adusta ardoribus, dulcoratur ita, quod caeteras mundi aquas -dulcedine superat. Vetustissimi interim poëtae dicunt, Nilum esse -Oceani et Terrae filium, quod tantum est, quod Nilus ortum habet ex -oceano, quo terrae immisso rursus e terra nascitur; sed hoc est commune -omnibus fluminibus et terrae fontibus. Haec origo notatur Genes. 11., -ubi dicitur: fluvius egrediebatur scilicet de abysso, id est matrice -omnium aquarum. Antiqui poëtae dicunt, ut refert Diodorus antiq. -historiar. c. 2., quod eo tempore, quo Osiris Aethiopibus leges edidit, -circa Siricanis sit Nilus exortus et mox defluens maximam Aegypti -partem inundavit, demergens praesertim eam partem, cui Prometheus -praeerat, et damnificavit. Prometheus autem contra Nilum Herculem -invocans, qui e vestigio contra torrentem se opponens aquarum -compressit impetum et Promethei partem redemit. Alii dicunt, ut -Solinus, quod originem habet a monte inferioris Mauritaniae, quae -propinquat oceano protinusque lacus fit, quem Nilidem dicunt, sed hoc -lacu effusus arenis absorbetur et cuniculis coecis absconditur. Deinde -in Caesareae lacu ampliori prorumpit et iterum ab arenis receptus -absconditur, quasi dedignetur excurrere hiatu terrae, nec apparet, -antequam excursis XX diaetis itineribus per deserta atque inaccessa -loca erumpit in terras iterum et ex eo fonte prosilit, quem Nigrum -vocavere, exinde autem palam procedens totam Aegyptum et Aethiopiam -transfluit usque in mare mediterraneum. Alii dicunt, eum ex fonte -quodam prodire, qui apud Hesperos Aethiopas existit, qui Pyrus ab -incolis appellatur. Alii asserunt, eum in littore maris rubri emergere, -in loco appellato Massilone et inde per mirabiles et longos circuitus -Aegypti aequora subintrare. Alii dicunt, in Oriente esse insulam -quandam, quam Phile nominant, asperam et undique praeruptam, quae -duobus amnibus ibi coëuntibus tingitur, quorum effluxus in Nilum -mutatur. Ab hac ergo insula Nilus magnus magis quam violentus egressus -per arduas excisasque pluribus locis rupes insurgit et vires suas -concitat; frangitur enim occurrentibus saxis et per angusta eluctatus -ubicunque vincit ac vincit, fluctuat et illis exercitatus aquis, quas -sine tumultu leni alveo duxerat, violentus prosilit sibi dissimilis, -quippe ad illud usque lutosus et turbidus fluit, at ubi in scopulos -cautium verberavit, spumat illicque non ex natura sua, sed ex injuria -loci clarior est, tandem vero obstantiam eluctatus in vastam -altitudinem subito destitutus cadit cum ingenti circumjacentium -strepitu regionum, propter cujus fremitum gens in eis regionibus -habitans emigravit et sedes suas ad remotiora loca posuit. Denique jam -manifestus novarum virium Nilus (#b#) alto ac profundo alveo fertur -objectu montium pressus et demum circa Memphim liber ac per campestria -vagus in flumina plana scinditur et totam amplectitur Aegyptum. Alii, -ut Ptolemaeus in effigie orbis, dicunt, in Oriente esse quosdam -altissimos montes, quos nuncupant[TR84] montes lunae, a quibus per -resolutionem nivium profluens aqua paludem ingentem facit ex qua Nilum -decurrere dicit. Moyses autem legislator et Chronicae sacrae scriptor -de Geon, id est, Nilum de paradiso egredi (dicit) Genesis II. Hunc -paradisum, ut praefatus Moyses describit, a principio dominus -plantaverat in Oriente, in loco celsiori totius mundi, interjecto -oceano et montibus oppositis a regionibus quas incolunt homines, in -loco ubique secreto et remotissimo, ut nulli carni peccatrici pateat -aditus, qui et multam habet salubritatem amoenitatemque ac -jucunditatem: salubritatem inquam, quia temperie gaudet, quia nec -frigus nec aestum habet et quidquid ibi vivit mori non potest, sicut -Henoch et Elias ibi vivere referuntur. Amoenitatem vero, quia universae -pulchritudinis promtuarium, ubi nec arbores sive folia aut flores -umquam marcescunt. Jucunditatem denique, quia omne lignum pulchrum visu -et ad vescendum suave est ibi, ut sacrae tradunt litterae. Serenitatem -insuper omnimodam habet, quia locus, ut Beda scribit, altissimus est, -cujus altitudo usque ad lunarem circulum pertingit. De medio autem ejus -fons egreditur, qui totum irrigat nemus, exitque aqua locum et de -altissimis illis locis deorsum cadit et maximum lacum facit inferius, -in suo autem casu tantum facit strepitum et fragorem, quod omnes -incolae juxta surdi sunt, ex immoderato sonitu ruentis aquae. Ex illo -lacu, velut ex uno fonte, procedunt illa quatuor ingentia flumina, -quorum primum appellatur Phison, qui et Ganges; qui universam circuit -Indiam, secum trahens arenas aureas et interpretantur caterva, eo, quod -X flumina recipiat. Secundus Geon, qui et Nilus, totius orbis fluvius -maximus, de quo patet in continuo. Tertius Tigris, qui et Dilach -dicitur, quod sonat acutus, eo, quod velocissimus sit. Quartus -Euphrates qui frugifer sonat, quia, sicut Nilus, uberrimam terram, quam -irrigat, reddit. Duo ultima flumina, Tigris et Euphrates, mille et -quingentis stadiis ab invicem distant, delatique per Medorum regiones -descendunt in Mesopotamiam, circumdantes eam, cui et nomen praebent, et -inde per Babyloniam fluentes in mare rubrum deferuntur. - -Haec sane quatuor flumina ab eodem paradisi fonte emanant et separantur -et iterum eorum quaedam inter se commiscentur, iterumque separantur, -saepe etiam absorbentur et locis rursum in pluribus emergunt. Et inde -est, quod de eorum ortu varia leguntur. Certissimum tamen est, omnia de -paradiso effluere. Ascensus autem ad locum emanationis eorum primarium -est impossibilis; hoc patet duplici historia. Prima habetur in parte -prima Vitarum Patrum fol. 115. de Sancto Machario Romano, qui conabatur -adire paradisum et per mirabilia et nimis horribilia loca venit ultra -hominum habitationes prope paradisum, sed non fuit permissus accedere, -sicut nec illi quinque monachi, qui per flumen Euphratem in finem -terrae conabantur venire, sed ultra cellam Macharii non poterant -procedere. Secunda historia est vulgaris. Dicunt enim, quod quidam -Aegypti rex, audiens, Nilum e paradiso profluere, conatus est ejus -primariam originem quaerere. Misit autem multos viros fortes et -prudentes cum expensis copiosis et cum litteris promotoriis ad reges, -per quorum regna erant transituri. Cum ergo multa regna percurrissent -ad littora Nili, cumque aliquotiens perdidissent et reinvenissent, -ultimo perducti sunt in regionem, in qua immensam repererunt paludem, -repletam paludalibus virgultis et magnis (#118a #) arundinibus -condensatis, et de illa palude arundinosa prodibat fluvius, cujus caput -quaerebant, nec poterant incolae dicere, quid post illas paludes esset, -tum quia erant paludes latissimae per multa terrarum spatia protensae, -tum etiam, quia nulla navis videbatur posse arundinetum et herbas in -palude crescentes penetrare. Nuntii autem illi, quod suum erat facere -cupientes, fabricare fecerunt acutas naviculas in prora, sicut barcae -Venetianae, sed multo longiores, et paratis naviculis arundinetum -paludis ingressi sunt et multis diebus cum maximis difficultatibus -penetratis arundinibus venerunt in locum profundissimum et magnum, quo -transito ad duas rupes grandes venerunt, ex quibus vis ingens fluminis -emanabat et lacum ac paludem faciebat. Ab hoc loco ulterius procedere -non poterant propter altitudinem montium, quos transire impossibile -videbant et ita ad propria reversi, non alia experti, quam illa. -Dicitur etiam de vita Philosophorum, quod Plato spretis omnibus amicis -et divitiis, quibus abundabat, Nili inexplicabiles ripas peragravit. - -Origo ergo ejus est in paradiso, inaccessibili quidem loco, sed non -inhabitabili, quia, licet locus in Oriente sit, non tamen est inter -duos tropicos, quia talis locus secundum Aristotelem 2. Metaphys. est -inhabitabilis propter nimiam caliditatem, cum ibi sol in anno bis -transeat; sed creditur esse extra tropicos versus Orientem aestivalem -vel hiemalem, vel forte est inter duos tropicos sub aequinoctiali -circulo, ubi dicunt de sphaera materiali praedicantes esse regionem -temperatissimam. Ab hac defluens Nilus progreditur per ignotas et -incognitas nobis terras et per inhabitabiles, imo intransmeabiles -regiones, ut hospes a remotissimis locis veniens, lacum ingentem facit -et demum ex lacu rapido sese procipiens impetu insulas grandes facit et -regionem cinamiferam pertransiens variis incitatus irritamentis montium -coarctatur rupibus, ex quo torrentior factus ad eum Aethiopicum locum -deveniens, qui Cattaduppa vocatur, tam violenter inter obvios scopulos -suo impellitur impetu, ut vasto aquarum se frangentium rumore incolarum -aures in surditatem usque laedat, adhuc autem atrox spumansque amplo -gurgite usque ad Elephantilem regionem devolvitur, hinc deposita -violentia lenis, placidus ac navigabilis efficitur et primo circa -Cercasorum oppidum incipit esse triplex, cujus pars una ad Delta in -Chayrum et Meliam declinans iterum separatur, et sic divisus atque -vagus aliis etiam alveis varie separatis in septem postremo totus -divisus partibus omnem Aegyptum irrigat sole in cancro existente annuo -incremento, sicque totam Aegyptum amplexus haud dubium Dei ordinatione -arenoso et sitienti solo aquam et terram inducit, nam hoc duplex malum, -quod comminatur Deus Judaeis non servantibus praecepta Dei Levit. 26. -dicens: Dabo coelum desuper ferreum et terram aeneam etc., adest -Aegypto non ex plaga, sed ex natura et a principio, habet enim coelum -ferreum, quia, sicut de ferro nullus stillat liquor, sic de coelo supra -nullus descendit humor, vel valde tenuis, quia teste Platone in Aegypto -numquam pluit nec ningit. Et Augustinus in epistola de Pastoribus -dicit: Possum obtinere, mundi meridiem esse partes Aegypti, et illas -exustas sole regiones, ibi pluvia non apparet, quasi ipsa est meridies -ubi floret medius dies. Dicit autem Vincentius in Spec. Nat. L. V. cap. -47.: Quod si in Aegypto pluere contingeret, infinita multitudo murum -cresceret. Habet et terram aeneam, quia, sicut aes durissimum est et -prae duritia sonorosum est et porosum, sic terra Aegypti durissima, -aridissima per omnia, sicut desertum est, cujus lapides prae duritia -sicut aes sonant et adeo porosa arena sicca, quod nullam continere -potest aquam ex se ipsa. Huic duplici malo subvenit Deus per Nili -inductionem: affatim enim praebet Nilus usui, non solum ejus regionis -incolis sed extremis quoque, ad quos salliti [?] deferunt, utilitate -commodisque caeteros orbis fluvios excellit. Incrementum ejus a -solstitio aestivo incipiens usque ad aequinoctium, semperque novum -limum secum vehens rigans cultas et incultas regiones quantopere velint -agricolae, aqua enim leniter fluente facile cum parvis aggeribus arcent -inducuntque pro commodo terrae. Tantam vero fertilitatem infert et agri -colendi facilitatem, ut cum seminaverint aut oves introducant in campos -ad conculcanda jacta semina, aut aratro levi terram subducant, neque -nisi quatuor aut quinque expletis mensibus ad messem redeunt et brevi -tempore uberrimos fructus absque ulla pensa aut damno reportant. Alibi -agricultura magno labore ac sumtu exercetur, soli Aegyptii minima -impensa, labore tenui, fruges fertiles inferunt. Vineae quoque, eodem -rigatae modo, vino abundant, terra inculta pecori ad pastum relicta -adeo exuberat herbis, ut oves bis in anno pariant, bisque praebeant -lanam. Est Aegyptus plana et campestris, suntque urbes, vici et -mappalia aggeribus munita, quae inundationes devitant, tamquam cyclades -apparent aspicientibus. Haec autem et multa alia bona affert fluvius -haud dubium a benedicto loco suae originis. - -(#b#) Nilus, ut saepe dictum est, emanans primo ex abysso erupit in -medio paradisi, ex ingenti et profundissima fovea, sicut suo modo -Blavius fluviolus ex fovea valde profunda erumpit. Et illa fovea -dicitur caput Nili, ad quod nulli patet aditus propter flammeum gladium -et regionis altitudinem, de quo Lucanus in in X. dicit: Arcanum natura -caput non prodidit ulli. Si enim caput hoc aliquando inventum fuisset, -statim humana fatuitas illud alicui Nympharum consecrasset, sicut -accidit de caeteris originibus fontium et fluminum. Dum ergo Nilus -erumpit e terra, clarissimas profert aquas et per medium voluptatis -locum transcurrens nobilitate terrae allectus ipsam rapit avare ad se -ei se involvens et terrae formam induens claritatem originalem operit -colore cinereo, malens potius locis, per quae transit, deformis -prodesse, quam clarus obesse, sicque pretiosissimo spolio rapto repente -onustus terra de alto ruit, medicinam terrarum sterilium secum ferens. -Tantum enim de terra paradisi secum affert, ut inspissatus omni -claritate careat et non aliter quam palus fimi appareat, in quo faeces -fimi virgulatim undique actu protendantur. Ideo nominatur fluvius ille -in sacra pagina fluvius turbidus Aegypti, Josuae 13. et Jerem. 11. Quid -tibi vis in via Aegypti, ut bibas aquam turbidam? Sic sacer fluvius -turbulentus et lutulentus crassus Aegyptum de se arenosam, adustam et -inutilem ingreditur, omnem in siccis et hiantibus locis faecem -relinquit et quidquid pingue secum attulerit, arentibus locis alluit -juvatque agros in duobus contra duo mala praedicta. Primo enim inundat -contra hoc, quia habet coelum ferreum, nullum profundens humorem. -Secundo oblimat et macram terram impinguat, quasi fimo sano obducens, -contra hoc, quia terra illa de se videtur aenea, quam emollit, -impinguat et fluidas arenas solidat et conglutinat porositatem ejus -oblimando. Itaque, quidquid Nilus non adierit, sterile et squalidum -jacet. Mira itaque hujus natura, quia cum mare et caeteri amnes abluant -terras et eviscerent, Nilus nihil exscidit et abradit, sed e contra -vires adjicit, cum illico limat et ungit aridas arenas, in tantumque -solum illum inspissat et consolidat, quod Philosophi dicunt, quod -terrae motus numquam percussit Aegyptum, nec movere potest causa jam -dicta. In plagis tamen Moysis, dicit Eusebius, Aegyptum terrae motu -concussam, ita ut templa et domus corruerent. L. IX. c. 4. - -Illa ergo pulcherrima facies Aegypti censetur, cum jam Nilus in agros -se ingessit. Jacent campi, et oppida et villae insularum modo exstant -et in eo major incolis laetitia, quo minus terrarum suarum vident. Non -sic est in partibus nostris, dum enim flumina exundant et effluunt, -terram quam operiunt eviscerant, abradunt et agros, prata et hortos -uberes in arentem terram commutant et sterilitatem faciunt atque famem -et caristiam inducunt. Hoc saepe vidimus in exundantia Rheni, Danubii, -Ilaris et Blavii. Sed sacer Nilus e contrario facit, verumtamen si -super debitum creverit, nocet, si minus debito augmento caruerit, -iterum nocet. Ideo incolae terrae habent passim per oppida et villas -stantes columnas, in quibus incrementorum varietates signis (#119 a#) -notatae sunt, per quae optime futuri tempori abundantiam aut penuriam -vaticinantur secundum majus minusque incrementum, nec coelum aut sidera -ibi attendunt aut impressiones aëris, sed solum ad fluminis -dispositionem oculum dirigunt, nullam enim umquam clementiam de coelo -accipit terra illa, sicut aliae terrae, Nilo ei opem ferente. -Unde[TR85] Dominus dixit Judaeis in deserto, Deuter 11.: terra, inquit, -ad quam ingredieris possidendam, non est sicut terra Aegypti, de qua -existi, ubi jacto semine in hortorum morem aquae ducuntur irriguae, sed -terra nostra de coelo exspectat pluvias. Hoc autem Aegypto accidit ex -inundatione Nili contra naturam aliarum regionum: cum abundat in -frugibus, sterilis est in pascuis, et e contra, cum bene stant pascua, -minus bene stant frumenta. Diutior enim mora fluminis super terram -tempora colendi impedit, vel sata exstinguit, pascua vero nutrit; et -celerior recessus contrarium facit; unam itaque Aegyptus in hoc spem -suam habet, quum aut sterilis est amnis, aut non, prout ille magnus aut -parcior influxerit. Solet autem incrementum Nili tenente sole leonis -finem et ad medium usque virginis augeri, demum declinare et in ripas -revocare aquas incipere, donec sol virginis in finem vel librae -principium venerit et tunc totum infra veterem alveum contineri. Nam -contra naturam aliorum fluminum ante ortum caniculae augetur mediis -aestibus ultra aequinoctium; hunc enim nobilissimum amnem extulit -natura et ita disposuit, ut eo tempore Aegyptum inundaret, quo maxime -terra fervoribus usta altius undas traheret; et tanta mensura, quanta -sufficere posset annuae siccitati. Fit autem inundatio haec fluminis -quasi mirabili Dei providentia, suo namque tempore anni, non humana -operatione aut industria ostia Nili, per quae mare ingreditur, cumulis -arenae clauduntur, ne aqua in mare defluat et sic alveos suos -transgrediens terram irrigat. Sed et tempore illo aquilonis flatibus -aqua repercutitur, quibus reluctantibus intumescit et Aegypto -inundationem tribuit, post inundationem solutis cumulis redit in alveum -suum, ad mare currens. Si autem quis solveret cumulos ante tempus vel -ostia obstrueret ad suum placitum, caristiam induceret; ideo imperator -legem statuit, ut habetur in Codice L. IX.: De Nili aggeribus non -rumpendis, quod, quiumque hujusmodi aggeres Nili rumperet, in ipso loco -flammis exuri debet. Et quamvis unus annus fertilior et uberior sit -alio, numquam tamen penitus sterilis redditur Aegyptus, sed semper, si -non abundantem tamen sufficientem fructum reddit terra beneficio -indesinentis Nili, qui semper fluit, quamvis non semper aequaliter -effluat et inundet, nam inundatio ejus fit a inferiori regioni et a -superiori: ab inferiori quidem, dum ostia cumulis arenae clauduntur et -flatu aquilonari aquae sursum pelluntur, ut dictum est; a superiori -autem regione augetur Nilus ab aestivis imbribus, quando superior -Aethiopia in ultimis montibus diluitur, imbribus autem cessantibus -cessat et ipsa inundatio. Quia autem ventorum flatus et imbrium casus -non aequaliter singulis annis fiunt, sic nec Nili inundatio aequalis -semper est. Si autem omnino non inundaret, adhuc homines arte possent -per fossaturas aquas per agros dividere, sicut in hortos per totum -annum transmittuntur et ita terra illa semper fert fructus. Inundatio -tamen mirabilis supportat homines a maximis laboribus. Occulta autem -inundationis hujusmodi causa multos dubitare tum philosophos tum -historicos ac varia sentire compulit et diversas assignaverunt rationes -diversi, de quibus diserte loquitur Diodorus, antiquissimus -historiographus, Libr. 1. cap. V. fol. 116. - -Sicut de origine Nili propter loci inscitiam diversi diversa dicunt, -sic et de causis incrementi ejus diversa est valde prudentum positio. -Eupolemus quidam philosophus, qui Moysi facta in Aegypto narrat et -Aegypti plagas recitat, dicit, quod ante Moysem Nilus aequalis semper -erat, sed cum Pharao populum Dei nollet dimittere, percussit Moyses -flumen et tantum abundare coepit, ut Aegyptus paene mergeretur. Et -rursum orante Moyse decurrit aqua et ab eo tempore usque nunc, quando -illud tempus venit, quo Moyses aquas percussit, excrescit. Hoc in -Euseb. Lib. IX. cap. 4. Thales, unus de septem sapientibus, tradit, -spirantibus ethesiis Nili cursum a mari reprimi, eoque aquis -excrescentibus Aegypti, quae plana est et humilis regio, inundationem -sequi. Haec causa ut falsa argui potest ex eo, quod flantibus ethesiis -minime in aliis orbis fluminibus hujusmodi incrementum accidit. -Anaxagoras et Euripides dixerunt, causam incrementi esse nivem -liquefactam Aethiopiae. Quae ratio non valet, cum in Aethiopia universa -sit tanta intemperies caloris, ut ibi nix non possit esse, vel si est, -modica valde est, quae nullam aquae et fluvii excrescentiam causare -potest. Videmus etiam, quod omne flumen, nivibus auctum, auram frigidam -aëremque crassum reddit, quae non contingunt circa Nilum tempore sui -augmenti. Herodotus dicit, quod Nilus ex natura talis sit, qualis est -tempore incrementi, hieme vero solem ad Lybiam delatum attrahere ad se -humorem, ideo tunc decrescit; aestate vero, adscendente versus arietem -sole, iterum crescere: sic aestivo crescit tempore, hieme minuitur. Sed -hoc etiam procul est a vero, cum necesse esset idem contingere in aliis -Lybiae fluminibus, quod tamen non fit. Democritus dicit Nilum nivium -septemtrionalium liquefactione augeri, non meridionalium, sicut dixit -Anaxagoras; nivium enim coacervatam multitudinem boreae regionibus ait -bruma congelatam tempore aestatis liquefieri, ideoque elevatis sursum -vaporibus multas densasque nebulas circa montana tolli cacumina, quae -ab etesiis ad altissimos, quales in Aethiopia sunt, montes delatae, -deinde in pluviam versae magnos efficiunt imbres, quibus etesiarum -tempore Nilus augetur. Quae ratio etiam revellitur, si quo flant -etesiae tempore perpendas; incipit enim crescere Nilus solstitio -aestivo, nondum flantibus etesiis, cessat autem aequinoctio[TR86] -autumnali jam olim his ventis quiescentibus; praetereo, quod palam est, -non magis ab arcto flare etesias, quam ab hespero, non enim boreas aut -septemtrionales[TR87] venti, sed qui ab aestivo occidentis flant, -etesiae vocantur. Quod autem hoc dicatur fieri circa montana -Aethiopiae, non est credibile. Ephorus aliam causam dicit: ait enim, -Aegypti terram esse raram et aridam, in qua hiatus maximi in diversis -sunt locis, ideoque hieme humiditatem omnem attrahere atque in se -continere, quam aestate veluti sudorem emittit, quo flumen augetur. Sed -haec vera non sunt, cum supra Aegyptum in Aethiopia eodem incremento -sit auctus et inauctus (fluvius quo) Aegyptus et contra, et multis -aliis rationibus possint haec improbari. Memphites quidam dicit, quod -cum orbis in tres dividatur partes, una, in qua nos sumus, altera huic -e contrario sita, tertia inhabitabilis, solis calore adusta; si ergo -hieme Nilus cresceret, certe a nostra zona ortum haberet, cum eo -tempore pluat apud nos maxime; sed quia aestate augetur in zona nobis -opposita ubi hiems est et pluviae ac nives, oritur et incrementum -suscitat et per inhabitabiles regiones ad nos fluit. Sed nec hoc valet, -quia impossibile est, ex opposito nobis orbe flumen ad nos deferri, cum -terra rotunda existat et aquam sursum currere necesse esset. Mirum -etiam est, quod solus Nilus de illo orbe ad nos ascendat et non etiam -aliae aquae. Inopides dicit, aquas infra terram aestate esse frigidas, -calidas hieme, ut in puteis videmus. Sic Nilus hieme depressus, cum -terra alias habeat humiditatem, sed aestate effluit, cum terra sit -arida. Sed nec hoc est, cum aliae aquae Lybiae alio tempore quam Nilus -crescant et decrescant. Agathargines autem propius veritati accessit: -ait enim, singulis annis per Aethiopiae montes continuos aestivali -solstitio usque ad aequinoctium autumnale imbres fieri. Haud mirum, -Nilum hieme compressum secundum naturam his aquis fluere, quas fontes -subministrant, aestate vero propter imbres incrementum capere. Et hoc -non procul est a vero, cum Aethiopiae montes Aegypto propinqui sint, ex -quibus fluentibus aquis de imbribus Nilo incrementum dant. Quod barbari -ea incolentes loca affirmant: similia enim in aliis locis fieri scimus, -nam in Scythia montes Caucaso contiguos annis singulis jam exacta hieme -immensae nives continuis multis diebus opplent. In oris ergo Indiae, -quae ad septemtrionem vergunt, certis temporibus plurimae grandines et -pluviae incredibili magnitudine descendunt. Fluvius noster Rhenus -aestate plus quam hieme excrescit, propter resolutionem nivium in -Alpibus. Praeter jam dicta, si placet legere de Nili excrescentia, vide -in Spec. histor. Libr. 32. cap. 57. - -Ideo praestans terra est singulari foecunditate: (#b#) frequenter enim -legimus in Biblia, quod homines tempore famis, derelictis suis nativis -terris et optimis locis, in Aegyptum descenderunt, etiam sancti Patres -et Abraham cum sua familia descendit de Bethel Canaan, Genes. 12. Et -Isaac intendebat descendere de Ebron in Aegyptum, sed non fuit a Deo -permissus, Genes. 46. Et filii Israël tempore famis descenderunt in -Aegyptum, ad emendum frumenta, Genes. 42. Et Jacob cum omni domo sua ad -fugiendum famem descendit de terra sancta, Genes. 46. Semper enim, ut -dixi, habet fructus, beneficio semper currentis Nili, et si fas est -dicere, sive coelo placeat, sive displiceat, terra illa germinat. Unde -non orant in terra illa nec pro pluvia nec pro serenitate, sed pro Nili -temporanea inundatione, omnem salutis spem in eo habentes. Quapropter -antiqui, videntes, quod cessante humiditate et vitam de necessitate -cessare et absque humore nihil penitus gigni, dicebant Oceano divinam -mentem insitam et ab eo cuncta producta patremque esse Deorum rerumque -omnium et terram matrem et genitricem cunctorum. Nilum ergo posuerunt -XIV. filium dei et deae, Nerei scilicet et Doris, Oceani et Terrae, -eumque sicut parentes deificaverunt, aestimantes enim inesse mentem -divinam, ipsumque fluvium Aegyptii veteres adoraverunt, sacerdotes et -sacrificia ponentes, nec aliter se posse vivere credebant, nisi jugibus -sacrificiis Nilum placarent, quem humano sanguine in eo fuso et ignibus -immissis quottidie placare satagebant. Praecipue tamen, quando tempus -inundationis advenit, sacrificiis majoribus eum honorabant, et si -tardabat inundatio, multo sanguine innocentium eam evocari putabant. -Non solum autem Nilum Aegypti deum putabant, sed et patrem deorum, -quinque scilicet: Minervae, Herculis, Dionysii, Mercurii et Vulcani, -dicebant, quibusque sicut patri divinos honores impendebant. De his -plura recitat Johann. Boccatius, de genealogia deorum gentilium. L. VII. - -Verum tamen quia Aegyptii inter innumeros Deos, quos colebant, -principalem et maximum Serapim aestimabant, eum auctorem incrementi -Nili, sicut et sustentatorem coeli et terrae credebant. Moris autem in -Aegypto erat, ut mensura vel ulna adscendentis Nili fluminis ad templum -Serapis deferretur, velut ad incrementi aquarum et inundationis -auctorem et hoc longo aevo servatum fuit. Subverso autem simulacro per -Christianos tempore Theodosii Magni, ignique succenso, omnes pagani -negabant Serapim injurie moerore aquas ultra influentiam solitam -largiturum. Sed ut ostenderet Dominus, non Serapim, qui multo erat Nilo -posterior, sed se esse, qui aquas fluminis temporibus suis jubet -excrescere, tanta ex eo et deinceps fuit inundatio, quanta prius nulla -aetas meminerat. Contigit autem anno sequenti, Nilum solito non -excrescere; accurrebant ergo Aegyptii et sacrificiis Nilum placare, -sicut antiqui fecerant, volebant, sed Christiani eis obsistebant, nec -sacrificare sinebant, qui ad Theodosium ibi tum morantem currebant, -dicentes, Nilum copiam aquarum non redditurum, nisi sacrificatum -fuerit. Ad quod respondit imperator: numquam currat ille fluvius, si -magicis artibus et fluxu sanguinis polluendae sunt undae paradisi. Post -paululum vero altius, quam solebat, excurrit, clamantibus paganis in -tetro quod velut senex deliraret Nilus. Et hoc facto multi ad Christum -sunt conversi, videntes, nec Nilum nec Serapim esse (#120a #) auctorem -incrementi, sed Deum. Unde[TR88] ulna vel incrementi mensura, quae -prius ad idolorum templa delata fuerat, iam ad Christi ecclesiam -deferebatur, sicut habetur in Eccles. Histor. Libr. II. cap. 24. Et in -Spec. Histor. libr. 18. c. 79. - -Non autem solum Nilus terram foecundat, sed tam hominibus quam bestiis -potum dulcem tribuit. Est enim aqua dulcissima totius mundi et -sanissima et tempore suae inundationis replet cisternas et lacunas, de -quibus homines bibunt, nec est alia aqua in Aegypto reperibilis; si -autem profundius fossum fuerit et in terrae visceribus aqua reperta, -salsa et insipida est, sicut in deserto. Cum ergo Aegyptum Nilus -irrigaverit et fontes repleverit et in multis ministerium suum -compleverit, Aegyptio mari per septem ingentia miscetur ostia, quorum -primum, quod in Syriam versum est, Pelusium appellatur; secundum -Tanaiticum; tertium Mendisium; quartum Captastion; quintum Seveniticum; -sextum Valbitium; septimum et ultimum, quod est nostrum, per quod nos -cum Nilo ad mare venimus, vocatur Canopon a Menelao gubernatore navis -ibidem tumulato. Hoc ostium nominat Ptolomaeus Heraclioticum. Et ita -habetur Nili decursus manifestus. Credunt enim multi, per tramites -subterraneos multas de eo derivari aquas, etiam ad remotiores mundi -partes. Unde in Delo, insula quadam Cycladum, quae sunt Graeciae, est -fons quidam, dictus Molus, qui crescente Nilo crescit et decrescente -decrescit, aquasque dulciores habet caeteris fontibus, sed claras, per -terrae penetrationem colatas; nam Nilus turbidas aquas habet, quas -Aegyptii potare volentes stare permittunt et clarificantur in hydriis, -si autem ad statim cupiunt clarificatam habere aquam, imponunt hydriae -lac amygdalorum modicum et statim cum lacte faeces fundum petunt. Ego -vero saepe vehementi siti accensus lutulentam et turbidam bibi, nec -aliquam molestiam sensi. Dicunt ergo, fontem praefatum per venam Nili -in illum infusam transmitti, quod mirabile est, cum mare magnum -intersecat. Sic etiam fons est in Capernaum Galilaeae, qui piscem -Coratinum gignit, qui nusquam reperitur, nisi in eo et in Nilo, ex quo -putant, eum fontem de Nilo recipere aquas. Ille etiam fons, qui est in -ecclesia beatae Virginis in valle Josaphat, dicitur habere aquam de -paradiso, ut dictum parte 1. fol. 144. Fons insuper beatae Virginis in -horto balsami inde aquam sine dubio habet. Sic etiam tres alii paradisi -fluvii se communicant, sicut Jordanis creditur suas aquas habere ex -Tigride et Euphrate, ut dicitur Parte 1. fol. 199., et Nilus auctus -esse ex Gange, qui maximus inter quatuor dicitur fuisse. Sed Cyrus, rex -Persarum, fluvium iratus propter submersionem cujusdam militis sui, eum -deduxit in CCCCXL alveos, quorum aliqui Nilo miscentur. Ex quo patet, -quod peregrini, qui de Jordane biberunt et de Nilo, de aqua quatuor -paradisi fluminum potaverunt, in quo ubique gloriari vanum non est. - -Ad commendationem etiam Nili maximam facit, quod orbem dividit et duas -ejus principales partes facit, Africam enim disterminat ab Asia majori, -ab austro habens Africam, ab aquilone Asiam. Habet et hoc singulare, -quod nullos penitus ex se spirat auras, sicut aliae aquae. - - - - - De belluis, quae in Nilo flumine sunt. - -(#b#) Fluvius Nili praeter hoc, quod terram foecundat, in se ipso -foecundus exsistit. Nam piscibus optimis abundat in multiplici specie, -magnis et parvis, belluas etiam immanes producit, ut cocodrillos et -hippotamos, equos fluviales et alia hujusmodi saeva multa. De jam tamen -nominatis parum inferam. - -Cocodrillos plures vidimus in navigatione Nili, ut patet in -praecedentibus. Est autem cocodrillus quasi bestia saeva et horribilis, -formae aequalis lacertae, quantitate tamen multum dissimilis, ex ovo -generatus; ova enim in terra fovet, quae sunt ovis anserum paullo -majora, ex quibus procedentes vix habent palmae longitudinem, sed ab ea -hora, qua vivere incipit, crescit, semper proficiens in longum et latum -quamdiu vivit et, si viveret centum annis, semper cresceret, -pervenitque ad longitudinem XX cubitorum quandoque, nec est aliquid -aliud, ut dicit Albertus de animalibus, quod ex tam parva origine in -tam immanem bestiam proficiat. Dentium et unguium immanitate armatus -est cocodrillus, quos adeo acutos habet, sicut serra ferrea, et ad apri -modum habet culmos; tantam etiam habet cutis duritiem, ut, quamvis -fortium lapidum ictus in tergo recipiat, nihil curare videatur. Est -autem culis rugosa grisei coloris, ad latera tamen ad croceum tendit -colorem, ventrem habet valde mollem; ideo pisces, serratam cristam -habentes, tenera ventris ejus desecant et ita interimunt. Oculos habet -claros, profunde in foraminibus capitis jacentes, quibus acute videt. -Rictus oris ejus est usque ad loca aurium et morsum habet venenosum. -Gulosum animal est multumque comedit et in tantum se replet, quod jacet -ructans et in aqua ructat ac si gemat. Crura habet brevia, ideo non -multum velox est et homo expeditus praecurrit ei. Nocte in aqua manet, -die vero in terra greditur, quaerens rapinam et pastum, in hieme vero -se abscondit et nihil penitus comedit. Cibus suus in aqua sunt pisces -et alia animalia aquatica, extra aquam vero herbas bonas quaerit, quas -manducat. Hominibus maxime insidiatur et visum hominem insequitur, quem -dum apprehenderit primo eum interficit et mox super infectum plorat et -deploratum devorat. Lac ejus effusum induratur ut lapis. Aegyptii, -praecipue in Delta insula, artem habent captivandi in aqua hanc -bestiam, ut dictum est Fol. 113. Captam autem excoriant et pellem, quae -durissima est, vendunt. Has pelles circumferunt quandoque -Gyrovagi,[TR89] dicentes esse pelles draconum. Longae vitae est haec -bestia et si non ita avare voraret cibum, multo diutius viveret; nam -inter herbas, quas vorat, latitat nonnumquam vermis, qui emdros -dicitur, quem simul cum herbis devorat, qui interiora ejus radit et -interimit et repletus exit illaesus. Aviculae quaedam ei insidiantur et -dormientis aperto ore ventrem ingressi eum occidunt. Si quando ab -Aegyptiis captus fuerit, cogunt ipsum praedam comestam evomere et mox -saepe multitudinem piscium evomit. De his belluis saepe mentio fit in -Vitis Patrum. Legimus enim, dum quidam monachi irent in Vitriam, -Aegypti pagum, et ad locum quendam venissent, in quo erat grandis -fovea, aqua plena, quae in eam decurrerat tempore exundantiae Nili, -viderunt super margines stagni multos jacere (#121 a#) cocodrillos et -magnos, qui dormiebant ad solem, monachi vero aestimabant eos mortuos, -sed dum accederent propius ad videndum immanes bestias, continuo, ut -sonitum pedum senserunt, excitati sunt cocodrilli et contra monachos -illos insurrexerunt et, nisi divinum auxilium adfuisset terrens -cocodrillos ut redirent in stagnum, omnes illi monachi perditi -fuissent. Aliud legitur: quidam sanctus Aegypti monachus, dictus -Helenus, de eremo venit in monasterium multorum monachorum, quod juxta -Nilum erat, ut illo die, quia dominica erat, missam audiret, sed non -erat sacerdos, qui celebraret, in monasterio. Qui dum de hoc miraretur -et causam quaereret, dixerunt, quod sacerdos eorum haberet habitationem -trans flumen nec venire posset propter metum magni et saevi cocodrilli, -qui super littus Nili discurrit et omnibus nocere contendit, sed et non -paucos occidit. Hoc audiens Helenus ad Nilum ivit, ut sacerdotem -advocaret et ecce bestia quasi latro de fruticetis prodiens furiosa -occurrit Heleno, quam ut homo Dei vidit, oravit et fiducia accepta ad -bestiam intrepide accessit et super dorsum ejus insiliit et in aquam -duxit, qui magistrum habere se sentiens cum tranquillitate eum ad aliam -partem fluminis duxit. Adiit ergo Helenus ad domum presbyteri et -hortatus eum rogare coepit, ut veniret ad dicendum missam dominicalem. -Cum causaretur sacerdos de bestia et de naviculae carentia, dixit -Helenus:[TR90] nil verearis pater, sed veni securus et Deus providebit -nobis de vehiculo. Sequebatur ergo sacerdos fratrem et dum ad aquam -venissent, exclamavit voce magna Helenus, cocodrille veni. Qui ad hanc -vocem festinus accurrit et dorsum placide praebuit. Prior ergo Helenus -adscendit, invitavit presbyterum a longe stantem, ut consederet sibi in -dorso bestiae, sed ille a bestia territus et miraculo consternatus -appropinquare nulla ratione ausus fuit. Sanctus autem Helenus, sicut -venerat in tergo bestiae, sic rediit. Sed ubi descendit, secum pariter -in siccum bestiam eduxit dicens ei: melius est tibi mori, quam tot -scelerum, tot homicidiorum involvi reatu. Ad haec verba protinus -corruit et exspiravit. Multa talia in Vitis Patrum legimus. - -Non reperitur cocodrillus, nisi in Nili littoribus. Est autem animal -immundum, juxta legem Levit II. prohibitum manducari. De ejus -stercoribus conficitur unguentum, quod mulieres accipiunt et rugas -facierum extendunt et candorem inducunt, sed lota facie deterius in -pristinas rugas convertitur, ut Albertus habet de animalibus. Antiqui -gentiles colebant cocodrillos, ut patet folio...[TR91] - -Aliam terribilem bestiam nutrit Nilus, quae dicitur hippotamus, vel -Nili equus. Est autem hippotamus monstrum ingens ac ferocissimum, -crura, pedes et ungues habet admodum acuta et terribilia, multo majora -cocodrillo, estque humanorum carnium cupidissimum. Insidiatur autem -navibus, ut homines comedat, et dum navis sibi occurrit, unum pedem in -terra figens altero navem in anteriori arripiens facillime eam scindit -vel inclinatam mergit, unde in locis, in quibus habitat, nemo securus -est, sed passim omnes perdit. Rarissime tamen haec bestia comparet; -denique capi non potest ullis instrumentis, nisi reti ferreo ex catenis -in Damasco ad hoc fabricatis et captum tantum ferreis malleis -occiditur. Pellis ejus unius cubiti spissitudinem habet tantaeque est -duritiei, ut nullo jaculo aut armatura penetrari valeat. Has bestias -insania gentilium illorum, qui Nilum quo Deo colebant, dicebant esse -germen Nili eisque divinos honores exhibebant et praecipue cocodrillis, -ut supra fol. 118. habetur. - -De hoc animali dicit Eusebius de Evangel. praeparatione L. 8. c. 5.: -apud Aegyptios, inquit, mirabile quoddam consideravi, cocodrillus enim, -omnium belluarum atrocissimus, in sanctissimo natus et enutritus Nilo -quamvis sub aquis vivat, utilitatis suae non est ignarus; magna enim -copia apud eos invenitur cocodrillorum, quod animal ideo tamquam sacrum -veneratur, minime autem reperiri apud eos potest, qui eum venantur, et -navigantes hic quidem nec digito aquam fluvii tangere audent, -cocodrillis statim insultantibus, cum eis homines non noceant, sed ut -Deos venerentur. - - - - - De foecunditate, quam Nili beneficio habet terra Aegypti. - -(#b#) Beneficio Nili terra Aegypti est fertilissima. Nam humus, quam -Nilus arenis Aegypti superinduxit, est nobilis, ex se ipso sponte -producens multas herbas et virgulta, quae alibi non inveniuntur et -aromaticas radices et plantulas profert diversarum specierum, omnia -enim ibi virentia videntur esse aromatici odoris. Ibi invenitur lignum -aloës aromaticum et medicinale, quod Nicodemus dominico unguento -immiscuit cum myrrha, ut habetur Joh. XIX. Dicunt autem, quod nullibi -inveniatur, nisi in Aegypto, nec tamen crescit ibi, sed in paradiso. -Casu autem nobis ignoto cadunt rami et trunci Aloës in paradisi flumen -et inde usque in Aegyptum deducuntur per aquam, homines autem ea -videntes et cognoscentes retibus capiunt et care aromatariis vendunt. -De hoc ligno vidi in aliqua apotheca Venetiis magnum truncum. Omnia -supernatantia in Nilo Aegyptii capiunt, suspicantes esse aromatica et -pretiosa. Dicunt etiam, quod quidam reperit pomum aut malum -delicatissimum natantem in flumine, quo de aquis levato, cum -percepisset insoliti saporis odorisque esse fructum, eum regi Soldano -pro munere obtulit, qui eam comedens tantum roboratus fuit, ut post -sexcentis annis viveret. - -Germinat humus illa fructum centuplum et animalia sunt foecundiora in -Egypto quam alibi, tam propter pascua pinguia, quam propter potum aquae -Nili foecundum. Dicitur enim, quod oves steriles, equae, asinae etc. -potu Nili foecundae fiunt. Idem asseritur de muliebribus, quod raro -invenitur foemina sterilis in Aegypto, propter Nili usum. Idcirco forte -est, quod Aegyptus tam miraculositate animalium quam hominum, caeteras -regiones excellit. - -Silvas alit Nilus arborum fructiferarum. Ibi palmae proceriores et -plures crescunt, quam alibi; videtur enim Aegyptus in pluribus locis -esse palmarum silva. Est autem palma arbor nobilis et insignis, -sempiternae pulchritudinis et viroris, diuturnis vestita frondibus, -sine ulla successione conservans folia sua tempore hiemis et aestatis, -gracilis in stipite et hirsuta et proceritatis magnae, cujus radix est -aspera, in profundo terrae valde fixa, truncus autem ejus est solidus -et compactus, imputribilis firmitatis, non tamen habet lignum ut aliae -arbores, potest enim manu truncus in nihilum resolvi per detractionem -funiculorum, quia totus truncus est quasi compaginatio canopi: sicut -enim de calamo canopi avellitur hoc, de quo fiunt funes, sic totus -truncus palmae est materia funium, unde in illis partibus non aliae -funes habentur, quam de palmarum arboribus, de quarum foliis fiunt -sportae parvae et magnae. A radice usque in summitatem non sunt rami, -sed in capite arboris tantum sunt multi rami, ferentes fructus optimos -et dulces dactylos, prae dulcedine unctuosi, ac si jacuissent in melle. -In multis aliis regionibus crescunt palmi; sed non fructificant, nisi -sit regio fervida, solis speculis continue percussa in terra levi -sabulo et nitroso, sicut est Palaestina et Aegyptus in quibus sunt -multae palmae. Sapidi sunt fructus nec laesivi, quos incolae -accipientes, ejectis lapidibus, qui intra corpus jacent, comprimunt in -massas, quasi panes, sicut etiam fit de ficubus, et ita manducant aut -vendunt. Hae autem massae vocantur caricae vel cariacae et portantur ad -mensas cum caseo, vel loco casei ponuntur. Fructus palmae est -compositus ex substantia molli et carnosa et habet durissimum nucleum, -quasi saxum, in ejus medio est albissimum granum, quod est semen. -Aliqui tamen dactyli reperiuntur sine nucleo et vocantur spadones, quia -non continent semen. Antiquiores palmae dulciores habent fructus, nec -potest palma (#122 a#) fructificare ante centesimum annum, nisi enim -sit centenaria, non habet dactylos. Sunt et aliae arbores fructiferae -diversarum specierum, sicut patet supra de horto balsami. fol. 65. - -Si plantaretur vinum in Aegypto, praecipuum et optimum fieret: facit -enim Nilus Aegyptum quasi paradisum, unde vallis illustris pars -praecipua terrae sanctae ante subversionem Sodomae Aegypto et paradiso -comparabatur, Genes. 13. Nam ante Sodomae subversionem Aegyptus et -terra sancta condependebant ad invicem per Jordanis defluxum; non enim -erat mare mortuum, sed Jordanis per aulonem decurrebat contra meridiem -ad Aegyptum et Nilo influebat. Universa autem regio ab utroque latere -Jordanis irrigabatur ab eo, sicut Aegyptus a Nilo, et eandem -fertilitatem praestat aqua Jordanis, quam dat Nilus, cum etiam origo -sit de paradiso et aquas habeat de Tigri et Euphrate, ut patet supra. - -Sic ergo patet, quod antequam Dominus subverteret Sodomam, convenerunt -in duobus fluminibus, Jordane et Nilo, aquae quatuor fluminum paradisi -in Aegypto, Ganges, Pison, Tigris et Euphrates. - - - - - Ulterior processus peregrinorum a fine Nili per - littus maris magni contra Alexandriam, et quid - sustinuerint in littore maris a paganis et in - via, quotiens tribulati sint et invasi ab - occurrentibus Sarracenis, docebunt sequentia. - -Die XXIII. cum nox illa infelix transisset, de qua dictum est supra -folio 106., mox ut dies felix irradiari coepit, aurae flatus mutatus -est et ventus, qui contra nos fuerat, aquilo fugatus per austrum, cui -cum vela praebuissemus, repente de luto, cui infixi fuimus, nos tulit -impetu magno et in verum Nili alveum reportavit, per quem descendimus -veloci cursu laetis vultibus contra mare. In ortu autem solis primo -mare vidimus, in cujus aspectu nonnulli peregrini lachrimabantur prae -gaudio, quia regionem intuebantur per quam via in natale solum est, -cujus etiam memoria quam dulcis sit procul exulantibus, nemo novit, -nisi expertus, de quo vide supra fol. 38. b. Cum hac laetitia ad Nili -terminum appropinquavimus et in ostium Canopum vel Heraclioticum, per -quod Nilus fauces magni maris ingreditur, delati sumus. Verum ne cum -Nilo mari illaberemur, supra ostium navem stabilivimus funibus et -anchoris. Venerunt etiam aliae naves post nos cum aromaticis speciebus, -et juxta nos naves suos locabant. Erat autem portus ostii repletus -navibus, ita, quod nulla se poterat vertere inde vel hinc et in littore -magna multitudo paganorum, cum multis camelis, asinis et equis, -suscipientes a nautis species aromaticas, et tantus erat clamor et -tumultus, quod novo timore turbati fuimus. Accurrebant autem supra -littus ad locum, ubi nos stabamus, et stupore et admiratione -respiciebant (#b#) nos, quia insuetam rem viderunt, non enim solitum -est, Christianos ad hoc duci ostium. Disposuimus ergo nos ad exitum et -petivimus nautas nostros, navem propius ad terram ducere, ipsi autem -vice versa magis a terra ducebant, ne extra saltare possemus, dicentes, -nos adhuc obligatos esse eis, quod tamen verum non erat, quia tota, ut -oportuit, in Roseto solvimus, verum ut vexationem redimeremus, solvimus -eis denuo. Facto ergo ponte eportavimus nostras res super littus Nili -et maris ad locum segregatum in carectum et ibi simul sedimus et -paximatios rodimus et caseum et aquam Nili bibimus, nihil enim coctum -calidum ab heri et nudius tertius gustavimus, sed cum patientia et -timore in carecto sedimus et omni momento turbationem aliquam nobis -venturam exspectavimus, nullum habentes dubium, quin de loco illo -recedere non possemus nisi bene tribulati et vexati per illos gentiles -mercatores, torvo enim vultu nos respiciebant et despectivis gestibus, -malum, quod animo gerebant, nos non latebat. Cum ergo pauxillum -gustassemus, commisimus Halliu disponere nobis camelos pro ductione -nostra et supellectilium in Alexandriam, ad quam super littus maris non -minus, quam tria non parva milliaria allemannica; videbantur mihi esse -quinque prae taedio viae. Ivit ergo Halliu in tumultum, sed dum -vidisset mercatorum concertationem pro camelis, desperabat, quo nobis -cameli possint inveniri, erat enim magna inter mercatores concertatio -et quilibet volebat prior esse in receptione rerum et suarum bestiarum -oneratione. Venit ergo Halliu, dicens, nos non posse hoc die habere -bestias propter multiplicem onerum et mercatorum importunitatem. Quo -audito tristes effecti sumus, sed statim resumto animo expertiores de -nobis timore deposito ad camelarios accesserunt loquentes eis de nostra -in Alexandriam ductione et multos reperimus, qui parati erant nos -ducere et magis voluntarii ad suscipiendum nos, quam saccos specierum, -quia levioris eramus oneris et gravioris pretii. Plures ergo deserentes -mercatores ad nos concurrerunt, propter quod mirabile disturbium ortum -est novum inter mercatores et camelarios. Elegimus ergo ex omnibus -quendam pauperem camelarium cum quinque camelis et conventione facta -bestias oneravimus, cum autem jam pergere vellemus, accurrerunt -negociatores Sarraceni et cum magna furia res nostras de camelis -rejecerunt, camelariumque et suos verberaverunt et ipsos camelos ad -suarum mercium cumulos duxerunt et camelarium coegerunt mercium -suscipere onera. Caeterum alios etiam camelarios, qui ad nos -accesserant, ut convenirent nobiscum, a nobis percussionibus repulerunt -et suas suscipere merces coegerunt et inter haec facta fuit tam saeva -contentio, ut se invicem cultellis et pugionibus laedere conarentur. Et -in his omnibus nos sedimus cum silentio et timore, nec manum movimus, -ne furorem suum in nos verterent. Vidimus tamen hoc litigio rem -memoratu dignam. Duo juvenes simul (#123 a#) dure contendebant et in -tantum se verbis provocabant, quod ad verbera inferenda sibi invicem se -parabant, cumque congressionem facere vellent, ambo exemtis pugionibus, -quibus accincti fuerant, eos longius a se projecerunt et ita sine ferro -irruerunt in invicem, pugnis se percutientes et unguibus digitorum se -lacerantes, usque quo ab invicem fuerunt detracti. Hoc nostris -militibus videbatur puerile et muliebre, scilicet gladium a se removere -in bello. Sed mihi visum fuit bellum virile et rationabile, in quo -uterque locum habuit se vindicandi de injuria sine hominis exstinctione -et peremtione, ingentis enim sceleris crimen reputant occisionem -hominis cujuscumque et nulla passione vincuntur, qua moveantur in -humani sanguinis effusionem. Quod profecto rationabile est, divinum et -justum. Interea fuerunt multi dure percussi et pauperes camelarii -rusticelli sedebant lamentantes et clamabant, se innocenter percussos, -quibus mercatores dicebant, quod plagas et verbera meruissent, pro eo, -quod Christianis canibus et Francis ribaldis ante Sarracenos servire -voluissent, et cum hoc minas eis fecerunt ampliora inferendi, si nobis -ante eis servirent. Post modicum alter venit cum suis camelis ad nos, -offerens se ducturum et conventione facta iterum sicut primus -accurrerunt et bestias ad sua onera duxerunt; sed et tertio idem -contigit. Sedimus ergo cum tristitia et desperavimus non posse de -Canopon recedere interim, quod unus saccus in littore jaceret. Dum -autem duabus vel tribus horis ibi sedissimus, accessit ad nos quidam -Maurus, vir protervus de Mauritania ultra Aegyptum, interrogans, an cum -eo vellemus proficisci? Et audito, quod sic, adducto sunt cameli et -iterum oneravimus quinque camelos nec curavit negotiatorum clamores -seque ab eis defendit et quadam violentia usus res nostras aptavit, -verumtamen suus conatus non fuit sincerus, sed dolose egit nobiscum. -Dicebat enim necesse esse quinque camelos, cum duo vel ad majus tres -omnia bene portassent et hoc fecit propter pretii augmentationem; et -cum saccos nostros et sportas communes imposuissent camelis noluit -saccos et sportas personales accipere nisi pro novo pretio, dimisit -etiam quaedam communia jacere, quae noluit tollere, nisi adderetur -aliquid pretio conventionis. Oneratis camelis conduximus asinos, in -quibus nos camelos sequeremur cum nostris sportellis et saccellis. -Cunctis ergo dispositis ab ostio Heracliotico recessimus per sabulum in -maris littore praecedentes; quidam autem Sarraceni nos cum ira -sequebantur, et[TR92] asinarios percusserunt nosque de asinis -rejecerunt et magnae lites et contentiones ibi fuerunt, conantes asinos -ad ostium Nili reducere. Illae autem discordiae ut in plurimum propter -linguarum confusionem erant, nos enim causas illorum non intelligimus, -nec ipsi nos et passionatis conclamationibus offendimus nos invicem. -Ille etiam Trutschelmannus Halliu probus homo non fuit sed vexari nos -permisit et nequam ad infortunia nostra visit. Cum ergo vidissemus -difficultatem illam cum asinis, resignavimus eos et post camelos pedes -cucurrimus, asinarii autem precabantur, nos reascendere, sed noluimus. -Quidam tamen de dominis reascenderunt (#b#) asinos, alii concurrerunt -post camelos cum multo labore, quia sol calidissimus fuit et arena -profunda, subtilis et fervens a sole incensa et cum hoc ab heri et -nudius tertius nihil coctum manducavimus, nec amplius unum vini vel -aquae guttam habuimus ad bibendum. Et profecto gravis erat cursus -noster, numquam magis timui ex inedia deficere, quam in hoc itinere, -unde applicavi me ad camelarium, signis locutus fui ei, ut dimitteret -me ascendere camelum usque Alexandriam pro madinis aliquottis. Acceptis -ergo a me madinis prostravit camelum et me desuper sedere fecit. Sedi -ergo supra onera et relevatus a labore itinerandi resumsi quodammodo -spiritum, similiter et alii quidam peregrini fecerunt. Sic ergo in -triplici differentia processimus contra Alexandriam, quidam ambulabant -pedes, quidam asinos habebant, alii in camelis sedebant. - -Porro nobis procedentibus ecce tres Satraceni equestres festinato -sequebantur nos et, cum ad nos venissent, cum indignatione nos -jusserunt stare et prosilientes de equis ad colla camelorum ceciderunt -eosque prosternentes funiculos cultellis ruperunt dejicientes onera, -inceperunt etiam saccos et sportas scindere, dicentes, nos poenales -esse, ex eo quod in ostio Nili thelonium non solvissemus; rogavimus -ergo eos, ne scinderent res nostras, sed potius pecunias a nobis -acciperent. Sic ergo argentum produximus, cum quo eos quietavimus et -juverunt nos disrupta reficere et oneratis bestiis processimus, sicut -prius. Fuit autem fictitium de illo thelonio et mercatores juxta portum -laborantes nobis in despectum et terrorem spoliationem et truffam -fecerunt. - -Cum autem venissemus ad tria milliaria Italica de Canopia, obvios -habuimus multos camelos cum servis, tollere volentes species aromaticas -de ostio Nili et inferre Alexandriam, cumque ad nos venissent et -conditionem nostram agnovissent, prosilierunt de camelis et nostros -camelos prostraverunt solventes onera, nostros etiam camelarios dure -verberaverunt conatum contra eos facientibus et dixerunt eis, quod -nullus alienus vel de Mauritania, vel de Arabia et Aethiopia haberet -facultatem, ducere in camelis peregrinos in Alexandriam, sed solum -spectaret ad camelarios Alexandrinos, quos debuissemus misso nuntio ab -Alexandria evocasse. Qua ex re a nobis suum praemium postulabant. -Reduximus ergo nos in unum et conjecimus madinos ad invicem et -contentos eos fecimus; acceptis ergo madinis facti sunt amici nostri et -reonerare bestias juverunt et ita recessimus ab invicem. Post spatium -horae venerunt alii cum camelis, postulantes multum importune pretium, -quia essent camelarii Alexandrini. Quibus cum diceremus, quod -praecedentibus solvissemus, dimiserunt nos in pace procedere; deinde -multas turmas hominum et camelorum obviam habuimus et in continuo -timore stetimus metuentes invasionem. Interea cum longum iter super -oram maris fecissimus, contra montana quaedam non alta, sed usque ad -limbum maris protensa, processimus; avertimus ergo nos a mari ad -montana illa, ita quod ad dexteram habuimus montana fertilia et -palmarum arboribus plena, et ad radices montium illorum ab alia parte -irruebant fluctus maris, ad sinistram autem habuimus (#124 a#) -latissimum campum, conclusum ab una parte Nilo, ab altera mari magno, -totus autem campus ille est salineria pretiosa, optimumque in eo sal -generatur, unde, quando oculos primo in campum ipsum conjecimus, -putavimus, campum illum nive aut pruina contectum, sed erat sal. Nam -Nilo excrescente repletur campus ille aquis, nec eum tamen foecundat, -quia aquae maris Nili aquas inficiunt easque salsas et steriles -faciunt. In decrescentia ergo Nili omnis aqua remanens in campo illo -actione solis in sal sapidissimum decoquitur, aqua etiam, quae in -scissuris terrae et in foveis remanet, fit sal et stant in campo illo -multi fontes salis; sal autem hoc optimum est omnium, quo utitur -dominus Soldanus et magnum censum accipit de salineria illa. - - - - - Ingressus peregrinorum in Alexandriam, et quomodo - inter portas conclusi et captivi tenti sunt et - non parum tribulati et vexati. - -Cum magna festinatione salis campum pertransivimus, ut citius -Alexandriam veniremus ad aliquid manducandum et bibendum, et ingressi -opposita montana in crepidine per viam profundam ad terminum illorum -montium venimus ibique grandes et vetustissimas murorum ruinas -invenimus, in longum latumque protensas et dicebatur nobis, ibi olim -antiquam stetisse Alexandriam. Vidimus autem ante nos gloriosam -civitatem Alexandriam, mari magna pro parte cinctam, pro alia parte -hortis et pomeriis amoenissimis circumdatam, in quibus stabant tam -altae palmarum arbores et multae ac si esset nemus arborum pinorum, nam -terra juxta Alexandriam singularis foecunditatis est ex Nili beneficio -et abundantia omnium rerum, quibus humana vita sustentatur, est ibi in -copia, ut patebit. In processu, cum jam urbi proximi essemus, conversi -camelarii et asinarii cum indignatione traxerunt nos de camelis et -asinis dicentes, esse contra jus illius nobilis urbis, quod Christianus -eam ingrediatur in camelo, equo aut asino sedens. Gradiebamur ergo eam -bestiis ad portam urbis nobis oppositam et propinquiorem, sed cum -portarii nos vidissent, cum baculis et fustibus nobis occurrerunt, -claudentes portam a tergo suo, dicentes, portam istam esse apertam -incolis et notis Sarracenis et Machometi ministris et nullo modo -canibus et Christicolis. Dixerunt ergo camelariis nostris, ut ducerent -nos per gyrum super fossata ad aliam civitatis portam, in qua alieni -homines examinantur et probantur, an digni sunt intromitti vel non. -Gyravimus ergo per longum iter urbem cum anxietate et tristitia, -scientes nos iterum vexandos et tribulandos. Quidam autem juvenes -Sarraceni, qui ante primam portam simul ludos pueriles habuerunt, visis -nobis dimiserunt ludum suum et post nos currentes cum clamore irrisivo -lapides contra nos miserunt, quos dum etiam lapidibus repelleremus cum -fundibulis contra nos fortissime jactabant et ita nos vexabant, quod -non ad pedes poteramus aspicere, sed in aërem, ad cavendum lapidum -ictus. Insuper quidam super moenia civitatis currentes de muro -clamabant contra nos, mittentes crebros lapides. Numquam (#b#) ita male -fuimus hospitio recepti, sicut Alexandriae. Circuivimus per longum cum -magna fatiga et in tanta defectione fuimus, quod vix amplius potuimus -ambulare, confecti inedia et multipliciter tribulati. Tandem autem ad -portam venimus magnam, altam, turribus et fortalitiis miro modo -munitam, ferreos habentem vectes et quadruplicatum introitum de ostio -ad ostium, et tam anterior porta quam interior erat ferrea, et pons -intra duas portas supra fossam mobilis, qui poterat subtrahi. Porro -ante portam stabat unus exactor cum fuste, qui solum de bestiis nostris -exegit theloneum parvum, sine atrocitate, et nihil de nobis, reservans -nos aliis. Soluto theloneo ingressi sumus primam portam per pontem cum -quadam laetitia, putantes nos evasisse manus exactorum primo -contentato. Quia enim sol jam mergebatur, aestimavimus exactores ideo -non adesse et ita nos occulte urbem ingredi posse, multa enim -terribilia per totam peregrinationem audivimus de exactoribus -Alexandrinis sub portis. Ponte ergo fossati transito ad magnam venimus -ferream portam, juxta quam quidam Sarraceni stabant cum armis, sed -penitus nihil nobis dicebant nec bonum nec malum, nec introitum -prohibebant, sed subsistere ab intus jubebant simul, et dum omnes de -exercitu nostro intrassent, clauserunt portam, qua clausa jusserunt nos -procedere. Est autem post portam illam via curva inter altissimos muros -et turres, usque ad interiorem portam ferream, quae ducit ad civitatem; -ad quam cum venissemus, stabant intra eam multi armati, et cum ingredi -vellemus, cum baculis et fustibus nos repulerunt et post se portis -clausis jusserunt exonerari bestias et depositis sarcinis reserraverunt -exteriorem portam et camelarios nostros cum camelis, asinarios cum -asinis et cunctos alios praeter peregrinos et Halliu Trutschelmanni -vicarium excluserunt et nos inter ambas ferreas portas concluserunt cum -rebus nostris dicentes, quod in crastinum lustratis rebus nostris et -soluto theloneo intromittendi essemus. Sicque ferreis portis et -repagulis ac catenis ferreis murisque valde altis inclusi stetimus. In -mentem venit mihi Dis[TR93] civitas inferni ferrea, quae quam -terribilis sit pluribus metris ostendit Virgilius, cujus regem fingunt -Plutonem poetae et canem tricipitem cerberum esse ejus custodem, -inaudita voracitate cuncta vorantem, quem ideo tricipitem vocabant, -quia latratu sonorus, mordax nimium et in tenendo fortissimus. Hic -canis nullum intromittit bonum et justum, unde versus: Nulli fas casto -sceleratum insistere limen. Hunc canem valde timuimus, qui avaritiam -designat voracem et iracundiam mordacem, nec alia de causa inclusos nos -esse scivimus, quam ut avaritia Sarracenorum laceraret nos. Igitur cum -undique clausi essemus et res nostras aliquantulum composuissemus, -recordati sumus defectionis nostrae et inediam sensimus et productis -paximaciis deglutire vel dentibus frangere non poteramus, quia deerat -aquae potus. Necessitate autem compulsi ad portam interiorem -transivimus, quae duxit ad civitatem et cum lapidibus fortiter (#125 -a#) pulsavimus. Accurrit autem primo ille invidus canis Halliu, qui -nobiscum erat, et dure nos increpabat de strepitu facto, sed nos eum -non curavimus et spem in humanitatem illorum Alexandrinorum habuimus, -quod non sinerent nos in defectum, qui praesto erat, venire. Ad pulsum -accurrerunt aliqui prope portam residentes, quaerentes de causa -pulsationis, qua exposita praebuimus eis aliquos madinos per spatium, -quod est inter portae valvas et terram vel limen, precantes, ut aquam -et panem afferrent; erat enim tantum spatium inter limen et valvas, -quod etiam amphoras et flascones extra porrigere poteramus. Acceptis -ergo pecuniis,et amphoris portaverunt nobis gentiles illi panes, sed -calidos, recenter de fornace acceptos et amphoras aquae et sportellam -cum dactylis palmarum fructibus. Sedimus ergo et quilibet modicum de -oblatis accepit et confortati sumus, sed nullo modo saturati, eramus -enim famelici sicut canes, sitibundi sicut cervi, et praedictis potius -appetitum irritavimus quam saturavimus, grati tamen fuimus de pietate -ethnicorum et gratissimi de requie et loco quietis,[TR94] inclusi enim -fuimus in loco securissimo et mundo, nec poteramus egredi vel ingredi -et nemo ad nos venire poterat, a parte tamen dextera juxta portam -interiorem ostiolum apertum relictum fuit, per quod erat transitus in -spatium, quod est intra murum altum interiorem civitatis et exteriorem, -qui ex fossatis consurgit, et in isto ambitu poteramus ad longum -spatium ire in gyro inter utrumque murum et per moenia in fossata -respicere et supra murum exteriorem ascendere in fortalitia et turres -aliquas, sicut et feci. Credo autem, quod de industria locum illum -apertum nobis reliquerint, ne opere necessitatis foedaremus communem -transitum inter duas portas. Cum ergo nox jam esset, ad quiescendum nos -locavimus et quietissime dormivimus, nec fuit homo in turribus aut -muris, qui nos quovis modo molestaret, recuperavimus in illa nocte -dormiendo, quidquid super Nilum praeteritis noctibus negleximus -vigilando. - - - - - Scrutatio peregrinorum sub porta Alexandriae et - ingressus eorum in urbem. - -Vicesima quarta die, cum dies illuxisset, composuimus res nostras et -saccos ac sportas aptavimus et res in eis, ut scrutatores nihil -pretiosi invenirent in ore reservaculorum et illi peregrini, qui -habebant pecunias, multa excogitaverunt, ut eam inferrent sine scitu et -nota exactorum scrutatorum, unde quidam in amphoram meam ultra centum -ducatos posuit, quos in amphora in civitatem portavi, alii paximaciis -intruserunt, alii in locis non suspectis suis vestimentis in suorum -[insuerunt], alii in vasculum, in quo oleum nobiscum duximus, -posuerunt, alii in butyrum, alii in caseum et ita diversis modis -abscondere satagebant, quia de omni re, quae infertur et effertur -Alexandriae, exigunt crucigerum denarium exactores pro pedagio et -theloneo. Liber ego tunc eram ab illa cura, quia dudum defecerat -pecunia mea, clenodia autem aurea et argentea in annulis et crucellis -et signis, quae mecum ferebam in una bursa, in ipsa bursa abscondi in -saccum farinae avenae, intrudens in farinam ne inveniretur. In illa -autem rerum absconsione non peccavimus, secundum Hostiensem in Summa, -quia ipsis Sarracenis et legibus aut statutis eorum non suberamus, nec -eis quidquam juravimus aut promisimus, et terram ipsam, quae nostra -est, per vim tenent sine jure. Ideo nihil tenebamur eis. Porro Halliu -videns (#b#) nos sollicitos in absconsione rerum, consuluit quod -sportas et saccos aperiremus et omnia colligata solveremus, quia omnia -fortiter conclusa et connodata cultellis solverent exactores et -scinderent; cui cum diceremus, quod litteram libertatis haberemus a -rege Aegypti Soldano, derisit nos ille nequam asserens, si Soldanus -personaliter adesset, imperscrutati illam urbem non ingrederemur, -suasit etiam, litteram potius occultandam, ne scrutatores ampliorem -sumerent occasionem exactius visitandi. Solvimus ergo omnia illigata et -in lucem deduximus singula, ut citius et sine difficultatibus -perscrutatio fieret, demtis clenodiis et pecuniis, quae celavimus. Jam -autem sol dudum ortus fuerat et multus tumultus et clamor erat ante -exteriorem portam cupientium intrare cum oneratis camelis; tandem autem -venerunt portarii cum dominis scrutatoribus thelonariis et exactoribus -et exeuntes ad nos omnes res nostras de via ejecerunt et camelos ante -portam stantes intromiserunt, singulos autem camelos prostraverunt et -dejectis saccis omnia perscrutabantur et ipsos camelarios de ritu -eorum, Sarracenos, Aegyptios, Mauros nobis videntibus nudaverunt et -quaesiverunt, an aliquid occulte inferretur. Erant autem ultra -nonaginta cameli et multum temporis transivit, antequam omnia erant -scrutata. Demum venit ad nos Trutschelmannus Alexandrinus, dictus -Schambeck, vir personatus et niger, robustus, magnus, ut videbatur -colericus, potens Mamaluccus, Italicum optime sciens loqui, -salutavitque nos pacifice et singulos ad osculum more eorum recepit, in -quo etiam confregit corda nostra et omnem spem nostram in eum posuimus. -Ostendimus ergo sibi litteram Soldani, et consilii fuit, quod omnino -eam dominis scrutatoribus ostenderemus, consolatus est etiam nos de -visitatione dicens, se velle apud dominos instare, ne inhoneste nos -tractarent, dictum enim erat nobis, quod etiam in secretioribus locis -corporum lapides pretiosos quaererent. Nihilo minus tamen animavit nos -ad patientiam dicens, quod ritus antiquus civitatis Atheniensis adhuc -in hac civitate servaretur, nam quicumque Athenas ingredi volebat, -senes in porta sedentes conviciebantur eum factis et verbis, -molestabant etiam usque ad contumelias, et patientes intromittebantur, -impatientes bene vexati repellebantur. Sic et hic: omnes intrantes -perscrutantur et maxime illi, qui impatienter ferunt, quos quandoque -spoliatos redire compellunt. Cum ergo cameli omnes pertransissent, -consederunt domini inter interiorem portam sub turre ipsius portae et -assumsit Schambeck aliquos de senioribus peregrinis et ingressus cum -eis ad dominos obtulit eis litteram domini Soldani, qui accipientes -litteram cum reverentia multa deosculabantur eam et legerunt. Perlecta -littera aliqui eorum exierunt ad nos et singulos saccos et sportas -primo levaverunt gravitatem pensantes et deinde quaesiverunt, non tamen -exacte, sed satis perfunctorie, nec omnia ligata solverunt, sed cum -festinantia egerunt. Rebus visitatis stabant sub portam et unum post -alium vocantes in vestibus et bursis quaesiverunt et argentum et aurum -cujuslibet singillatim posuerunt, nullum[TR95] tamen nudaverunt ex -toto. Cum autem et ego accessissem, videntes me sacerdotem, nihil mecum -egerunt, nec bursam, quam manifeste cingulo ferebam, aperuerunt, sed -quasi pauperem, sicut de facto eram, (#126 a#) et sine perscrutatione -dimiserunt. Sic et fratribus minoribus similiter fecerunt et ita cum -bona pace tempestas illa transivit, videbatur enim mihi, quod tantum -haberent taedium in quaerendo, sicut nos in sustinendo. Singulis autem -restituerunt pecunias theloneum statutum inde accipientes. De quolibet -autem homine octo postulabant madinos, quos tamen ab nostris religiosis -et sacerdotibus non acceperunt, nulla enim thelonea a clero, etiam a -Christiano, recipiunt. Laeti autem fuimus pro eo, quod exacte visitati -non fuimus, quia multa pretiosa in auro et argento et lapidibus -pretiosis et pannis sericis et balsamo nobiscum habuimus, de quibus non -modicum recepissent censum: si fuissemus negotiatores, non sic -evasissemus, eos enim usque ad nudam pellem spoliant et quod inhumanum -est et turpe dicere, in posterioribus quaerunt, in ore et auribus -absconditum aurum et lapides pretiosos. Expeditis ergo nobis intravit -Schambeck urbem et adduxit camelos et asinos pro nobis et rebus -nostris. Nos ergo colligatis sarcinis bestias oneravimus et urbem -ingressi sumus et cum tam miserabiles undique cerneremus ruinas, -obstupuimus ammirantes vehementer, quod tam miseram civitatem -circumdarent muri tam firmi et decori. Per longum autem vicum -processimus in curiam grandem domini praefecti urbis, potentissimi -Mamalucci, ducente nos Trutschelmanno ad ejus prospectum. Moris est -enim, quod omnes alienigenae primo praesentantur conspectibus -praefecti. Egressus autem praefectus, vir senex venerandus et -personatus, salutavit nos et singulos diligentissime intuitus abire ad -locum nostrum permisit, siquidem homines illi uno intuitu miram de -homine accipiunt notitiam, in hoc enim praecellentissimi judices sunt, -sicut patebit fol. 121. Demum ergo de curia illa adhuc per longum vicum -ambulavimus et ad curiam regis Siciliae venimus, in qua Cathalani -mercatores suas merces et cameras habent, quia est fonticus -Cathalaniorum et hospitium omnium Christianorum peregrinorum, nisi ex -singulari favore Veneti et Januenses velint eos in suis fonticis -hospitari. Ingressi ergo cum rebus nostris fonticum vel curiam domus, -occurrit nobis dominus patronus domus, Cathalonus consul et -familiariter nos suscepit, sed et familia occurrit in adjutorium -nostrum in exoneratione bestiarum, et laetati sumus ultra modum, quod -in domum Christiani hominis revenimus, multis enim diebus cum nullo -Christiano potuimus hospitari, videbatur ex hoc nobis, quod in foribus -terrae nostrae essemus. Rogavimus ergo patronum,[TR96] ut provisionem -nobis faceret de cibo et potu, diximusque ei famem et sitim nostram et -defectum; qui statim ascendit et prandium parari fecit. Porro -Trutschelmannus Schambeck prohibuit nos die illo domum exire dicens, se -in crastinum reversurum et computum de omnibus habiturum nobiscum. -Licentiavimus etiam Halliu vicarium Trutschelmanni Chayrini et non -paucos madinos coacti fuimus dare illi infidelissimo (#b#) et malo -homini, qui ad nihilum nobis fuerat utilis, sed proditor pecuniarum -nostrarum et infidelis protector, nam, ut de multis unam infidelitatem -recitem, quidam miles tradidit sibi secrete et bona fide ante civitatem -Alexandriam auream imaginem St. Christophori, timens gravitatem -thelonei de tanto auri pondere, et dum venissemus in domum, noluit -militi depositum restituere, nisi daret sibi quam postulabat pecuniam, -et si voluit miles aurum suum rehabere, opportebat cum majori redimere -pretio, quam exposuisset in theloneo. Sic ergo illi duo Trutschelmanni, -Schambeck et Halliu, de domo exierunt, nos autem ascendimus in -coenaculum pulchrum et paratam mensam reperimus et dominam domus -fidelem Christianam cum omni familia; sicque ad mensam sedimus et -lautum prandium habuimus, vinumque de aureis et argenteis vasculis -bibimus et bene refecti sumus. Peracto prandio conventionem fecimus cum -domino domus de pretio sibi praestando pro prandiis et coenis, quamdiu -contingeret nos ibi moram trahere, et facta conventione duxit nos per -circuitum domus, quae grandis est et multorum habitaculorum et dedit -nobis distincta habitacula secundum distinctionem trium societatum -peregrinorum. Quae omnia ante adventum nostrum fuerant disposita per -militem illum, qui ante nos de Cairo recesserat, ut dictum est supra -fol. 91. - -Acceptis habitaculis descendimus in curiam et supellectilem nostram -habitaculis intulimus. Porro in illo labore casu in mortis periculum -incidi, sed Deo protectore illaesus evasi. Steti enim juxta sarcinas et -res nostrae societatis cogitavi segregare, quia omnia in confuso simul -in uno cumulo jacebant; habebamus autem sportam magnam, in qua graviora -utensilia erant, fuitque ita gravis, quod non poteram eam levare de -terra; apposui ergo manus ad sportam eamque de cumulo per terram traxi -incurvatus retrocedens, et quia gravis erat, violentiam feci et cucurri -quantum poteram retrorsum vadens, nec a tergo videre poteram, quo irem. -Dum autem sic sportam post me traherem, ecce clamor ingens attollitur -et de superioribus domus, ubi stabant et respiciebant, clamabant: o -frater, fuge, fuge; inferiores etiam socii mei super me clamabant, ut -caverem et velociter fugerem. Ad quorum clamorem territus suspexi fixo -stans gradu, et ingeminabant[TR97] clamantes cum ira ad me, ut fugerem. -Conversus retrospexi et inveni me stare ad latus saevissimi et -crudelissimi leopardi alligati catena, ardentibus oculis et acutissimis -unguibus, quo viso repente ab eo declinavi. Mirabantur autem omnes -domestici de insolita bestiae indomatae mansuetudine et -congratulabantur mihi, quod me non apprehenderit, cum tamen posteriora -mea anterioribus ejus juncta fuerint. Nam si ungues suas acutissimas -dorso meo incussisset, me dilaniasset, et si tantum unguibus me modicum -vulnerasset, infectus veneno fuissem, quia habet ungues venenosas et -dentes et morsum pestiferum. De hac bestia et ejus ferocitate vide -supra fol. 93. Sic ergo gratus de protectione laborem incoeptum perfeci -cum (#127 a#) majori cautela. Vidi post hoc illam bestiam saepe -iracundissimam, ita quod timui, quod rumperet catenas. Unde quodam die -struthio unus, qui in curia habebatur, incautius cibum quaerendo ei -appropinquabat et levato pede contra eum evulsit a corpore ejus alam -cum multa carne, quia erat struthio magnus. Interea audientes -Christiani, qui in classe Venetiana venerant et in portu stabant -Alexandrino, attulerunt de navibus flascones vini ad nos et alia, et -cum eis zechas fecimus et de recessu galearum cum eis contulimus. -Duxerunt etiam nos ad altanam domus, quae adeo alta erat, quod urbem -supervidere poteramus et classem in mari stantem cernere, in cujus -profecto aspectu tantum laetati sumus, ac si aliquam patriae nostrae -civitatem vidissemus et sicut ille laetatur, qui habitat in loco alieno -sibi inconvenienti et videt equum, sive vehiculum, in quo reducendus -est ad optatum sui natalis soli locum. In illo die singulare mihi -gaudium occidit, nam dum in superioribus domus starem et in curiam -deorsum respicerem, ecce duos fratres ordinis praedicatorum -intraverunt, in quorum profecto aspectu commota sunt omnia viscera mea -prae gaudio, et statim descendi ad eos et magna caritate salutavimus -nos invicem; erant enim capellani honoris, conducti a mercatoribus, et -unus frater, Wilhelmus de Sicilia, providebat sicut plebanus homines -domus nostrae; alius frater, Johannes de Janua in fontico Januensium -provisor Christianorum erat. Erant autem duo experti viri, multa mihi -exhibentes solatia me Alexandriae degente. Duxerunt autem me in -capellam domus bene paratam et ornatam, dicentes, me ibi habere locum -celebrandi et orandi ad placitum, ostendentes mihi in loco occulto -clavem ecclesiae etc. Cum autem sero factum esset, cum domino consule -coenam ad lumen fecimus cum gaudio et deinde pro quiete ad habitacula -nostra ivimus et in lectulis, quos de Jerusalem nobiscum tuleramus, -quievimus, Et ita dies illa transiit. - -Die XXV., qui est Crispini et Crispiniani, disposuimus nos et in -capella domus pulsata nola missas celebravimus et audivimus et gavisi -fuimus, nos locum ordinarium invenisse pro divino officio. Statim autem -post missas, antequam de capella descenderemus, audivimus fragores -bombardarum et clangores tubarum et strepitum tympanorum et clamores -populorum tripudiantium, quod signum erat adventus alicujus magni -domini in navi per mare, tali enim solemnitate recipere solent naves -magnatum. Cucurrit ergo familia domus extra ad mare ad spectaculum, nos -vero, qui captivi eramus, ascendimus in altanam et ad mare prospeximus -in navium portum et ecce grippae et fustes et barcae plenae ornatis -Sarracenis in portum appulerunt, ad quorum ingressum haec facta -fuerant. Siquidem praepotens quidam Sarracenus de Libya Africae -advenerat cui praefectus Alexandriae obviam naves cum armatis miserat, -(#b#) ad eum honorifice suscipiendum, tum quia peregrinus erat -sepulchri Machometi, ad quod tendentes ubique cum honore suscipiunt, -tum etiam, quia desideratam praedam in mari captam ducebat secum. Idem -Sarracenus cum suis in mari navigantes ceperunt navem cum XIII -Christianis rebusque eorum inter se divisis ipsos Christianos -Alexandriam vendendos adducebant et praedictis clamoribus omnem -civitatis populum ad spectaculum convocabant, cumque in terram de -navibus descendissent, colligaverunt cordis et funibus illos pauperes -Christianos et cunctum exercitum praeire fecerunt miseros captivos et -urbem ingressi cum gaudio Christianis lugubre spectaculum fuerunt et -causa timoris moeroris et tristitiae. Duxerunt autem eos in fonticum -Tartarorum et eos ibi venales habuerunt et vendiderunt. Post hoc ad -prandium accessimus et cum luctu comedimus compatientes fratrum -nostrorum infortuniis. Post prandium venit Schambeck et congregatis -nobis legit registrum suum et pro solutione thelonei et pro salvo -conductu et libertate ambulandi per urbem postulavit de quolibet -peregrino XIII ducatos. Quo numero audito obstupuimus dicentes sibi, -quod in libellis peregrinorum, qui ante nos fuerant, reperimus non plus -quam sex ducatos pro persona et quare nos gravare plus vellet. -Respondit: libellos, inquit, vestros non curo, registri mei ordinem -tenebo, ideo sine litigio cogitetis de solutione mea et cavete, ne -domum hanc egrediamini, nisi per me educti fueritis; si secus -feceritis, non bene stabitis. Et hoc dicto egressus est a nobis. Erat -autem vir paucorum verborum et non litigativus, sed strenuus, et -suspectum habuimus Tanguardinum de Cairo, quod ille eum scriptis -corruperit, ad excoriandum nos inducens. Et ita de facto fuit. Sed et -Halliu nos etiam promovit et perdidit; in se vero vir justus fuit ipse -Schambek, nullum gravans et fideliter protegens. Sic ergo et hoc die in -hospitio mansimus, sed nullum defectum nec vini nec alicujus rei -necessariae passi sumus. Vicesima sexta die, quae erat dominica XXII. -post Trinitatis, missas celebravimus et quietius devotioni hac die -stetimus et prandio sumto in umbrosis locis nos continuimus propter -intensissimum solis fervorem, nam cum illo in tempore sit apud nos -quasi hiems, ibi adhuc erant calidissimi dies, sicut numquam sunt apud -nos aestivo tempore. Advesperascente die iterum audivimus clangorem -tubarum et fragorem bombardarum ad receptionem aliarum navium. -Ascendimus ergo altanam et vidimus grandem galeam Christianam portum -intrare. Misimus ergo servum unum de domo ad mare, ut exploraret, unde -galea illa venisset et quas merces afferret. Revenit ergo servus -dicens, navem istam de Campaniae partibus, quae est contermina Apuliae -et Italiae, venisse et nullas alias merces habere, nisi avellanas, quas -nos vocamus nuces avellanas, quarum galea tota repleta. Si quidem -Campania illa nuces istas in magna copia producit, unde etiam -appellantur abellanae, ab Ellana, oppido Campaniae, nec crescunt in -orientalibus partibus, (#128 a#) propter siccitatem et calorem terrae, -sed solum crescunt in locis humidis, frigidis et macris et ideo -ducuntur de Campania in Syriam et Aegyptum, tamquam peregrinae et carae -merces. Interrogavimus autem die sequente unum Theutonicum, qui eadem -galea venerat et galeota erat, quanti pretii aestimarentur avellanae -istae simul. Respondit, quod inexpertus vix credit, quod galeae -patronus speraret, se multa millia ducatorum recepturum pro eis. -Scribere non audeo numerum millium ducatorum, quem servus ille nobis -determinate expressit. Carae enim valde sunt in Oriente nuces illae et -homines orientales libentissime eas comedunt tamquam rem pretiosam et -eis sanam, cum tamen apud nos non pretiosae nec sanae sunt, sed -puerulis ad ludendum exponuntur et inter silvestria computantur, sicut -et glandes. Verum tamen alias conditiones merces illae acquirunt ductae -in Orientem, quam habent apud nos. Nam nobiscum ultra annum reservatae -tabescunt vel marcescunt aut oleascunt et insipidae fiunt. In Orientem -autem ductae semper manent etiam per centum annos sine defectu et ideo -sanae et pretiosae efficiuntur. Unde[TR98] Amalfitani mercatores, de -Amalfia, Apuliae civitate, primi creduntur fuisse, qui avellanas in -Aegyptum et Syriam, peregrinas utique merces, quas Oriens prius non -noverat, lucri faciendi causa per mare detulerunt longe ante tempora -Latinorum, dum adhuc regnum hierosolymitanum in manibus erat paganorum. -Propter has ergo merces meruerunt Amalfitani gratiam et favorem -dominorum terrae; unde, quia tunc Latini in Jerusalem nullum habebant -locum, in quo hospitarentur peregrini, obtinuerunt praefati mercatores -a rege Aegypti potestatem construendi habitaculum in quocumque loco -voluissent in civitate sancta. Sic ergo ante januam ecclesiae dominicae -resurrectionis aedificaverunt monasterium in honorem beatae Mariae -Virginis et abbatem et monachos latinos imposuerunt et quia Latini id -fecerunt, nominaverunt locum Sancta Maria de Latina. Ecce hanc gratiam -obtinuerunt cum avellanis Christiani. De quo supra. P. 1. fol. 268. A. - -Die XXVII., quae est vigilia Simonis et Judae apostolorum, mane ad -dicendum officium meum surrexi et descendi in curiam et sub testudine, -quae est in introitu portae domus, sedi orans. Adhuc autem erat porta -domus clausa, quam aperiunt et claudunt Sarraceni ab extra ad placitum, -sicut omnes alias domus Christianorum, ad quas ipsi et non -inhabitatores Christiani claves habent. Pari modo fit ipsis, dum sunt -Venetiis negotiantes, nam domum, in qua sunt Christiani, a foris -noctibus claudunt, ne quis vel intrare vel exire possit, ut nocturni -insultus praecaveantur. Me autem ibi sedente venit portuarius -Sarracenus et remoto repagulo et seris aperuit ambas valvas et abiit. -Surrexi ergo et sub ostio steti, respiciens deambulantes et apud me -mirabar, de tam diversis hominibus percurrentibus, vidi enim -Christianos multos, orientales et occidentales, Judaeos, Samaritanos, -Sarracenos, Mamaluccos promiscui sexus, inter quos pertransire volebat -quidam juvenis barbitonsor, quem prius Venetiis noveram; hunc ut vidi, -vocavi Italice, ô barbarero veza; et audiens venit. Cui dixi, utinam, -bone socie, essem in habitaculo tuo, ut caput mihi lavares et barbam et -coronam meam raderes, captivus, heu, sum detentus cum aliis a -Trutschelmanno propter debita solvenda. Ad quod juvenis respondit: -adhuc mane est et nondum surgunt Sarraceni, venite mecum et antequam -Trutschelmannus procedat de domo sua, vos eritis rasus et lotus (#b#) -et capite reformato in locum vestrum ibitis. Cumque adhuc trepidarem, -dixit: quid formidatis? numquam juramentum praestitistis, venite ergo -mecum. Ad hanc persuasionem surrexi et secum ivi per forum usque ad -majorem fonticum Venetorum et ibi lotus et rasus fui ad placitum, sed -dum in domum reverterer, obvium habui Schambeck Trutschelmannum, ad -cujus adspectum territus de vico reclinare volui ab eo. Hoc dum -consideraret me revocavit Sarracenica lingua clamans: thali, ihali, -Christiane, hoc est, veni, veni Christiane. Tremens ergo ad eum veni, -spem tamen (concepi), ut vir prudens nulla passione permotus leviter -Italice dixit, ut in domum reverterer et peregrinis dicerem, quod post -prandium venire vellet et pecuniam sibi debitam exigere, quam utique -aut dare opportet, aut in publicas custodias poni et cum tormento -exigi. Ad hoc viro respondi: ecce, domine, ea quae mandasti, dicam -quidem dominis meis peregrinis, sed in Domino meo crucifixo juro vobis, -quod ego pauper frater et sacerdos non habeo pecuniam propriam et -illam, quam habui, dudum consumsi et de misericordia dominorum -peregrinorum utcunque sustentor et in natale solum, quod longe ab hinc -distat, ultra mare et montana, sub eorum expensis reducor. Ad hoc -benignius intuitus me dixit Italice: Startu praeto non paga ingenti, id -est:[TR99] Es tu presbyter, non solves quidquam; quasi diceret: De te -non est quaestio, cum sis sacerdos, quia sacerdotes, sive sint divites -sive pauperes, non solvunt thelonea, nihil exigam a te, sed domini -saeculares solvent. Gratias ergo egi viro et laetus domum reversus -reperi adhuc peregrinos dormientes, nullum enim cogitatum alium -habueram, nisi quod ego sicut alii ad solvendam pecuniam arctarer et -jam quibusdam dominis peregrinis locutus fueram de concedenda mihi -pecunia, nec constabat mihi, quod sacerdotes Christianorum libertatibus -gauderent apud gentiles. Cum ergo surrexissent domini peregrini, dixi -eis, quod dominus Schambeck fuisset mecum et haec dixisset mihi et -quomodo libertatem me habere dixisset ex sacerdotio. Hoc audientes -domini congratulabantur mihi et sibi ipsis condolebant pro elargitione -tantae pecuniae, unde aliquorum consilium fuit, quod res ad Amiraldum, -praefectum civitatis, deferretur, sed dominus consul, patronus et -hospes noster, dixit, quod nihil proficere possent contra Schambeck, -qui ab omnibus vir verax habebatur et amabatur et si eum offenderemus, -non bene in Alexandria staremus. Sic ergo inclinaverunt se domini ad -solvendum. Igitur facto prandio venit Trutschelmannus[TR100] et exegit -pecuniam ab omnibus aequalem, a paupere sicut a divite, ab ignobili -sicut a nobili, demtis sacerdotibus. Quicumque enim signa sacerdotii -sui ostendebat in rasura et veste, illum libere dimisit; ab antiquo -enim innatum est Aegyptiis libertati dare sacerdotes, nam Genes. 47. -legitur, quod cum tempore famis cunctorum Aegyptiorum terram Pharao -emeret pro dandis victualibus, atque sub eodem fame cunctos servituti -subjiceret, sacerdotibus ita necessaria ministravit, ut nec -possessionibus, nec libertate privarentur et nudarentur. Domino ex tunc -pronunciante sacerdotes in omni gente liberos esse oportere inquit -Gratianus XXIII. a.[TR101] VIII. §. quamvis etc. - -Et ut altius de hoc aliquid referam, sciendum, quod apud Aegyptios, ut -libri gentilium docent, primo fuerunt instituti sacerdotes ad deorum -cultum, hoc modo, ut habet Diodorus Lib. 1. cap. 2. antiquarum rerum: -Osiris, homo valens ingenio, filius Jovis et Junonis, et Isis foemina -industriosissima, cum antiquissimis temporibus, amplius quam decem -millibus annorum, ante Alexandrum M., ut habent fabulae, regnarent in -Aegypto, erexerunt templa et statuas aureas parentibus, Jovi et -Junoni,[TR102] et populum haec honorare docuerunt et multam humanitatem -in gentem illam, quae antea bestialiter vivebat, induxerunt. Triticum -et hordeum, vinum et cerevisiam primi invenerunt et litteras scribere -et legere tradiderunt. Propter quae populus eis divinos contulit -honores et Osirin solem et Isidem lunam esse dicebant. Post haec Osiris -fuit a fratre suo Typhone interemtus et in XXVI partes corpus divisum. -Isis ergo regnum accepit et divisa membra Osiridis recollegit eaque in -pristinum corporis ordinem posuit et in pretiosissimo aureo sepulchro -collocavit, convocavitque dignos homines et sacerdotium instituit pro -servitio Osiridis. Ut autem eos promtiores ad cultum illum faceret, -tertiam eis agrorum partem ad sacra deorum concessit. Sed et Isidi -mortuae, sicut vivae, divinos exhibuerunt honores, quorum sacerdotes -singularem ducebant religiosam vitam, de quibus Cheremon Stoicus, ut -habetur in Reg. beati Hieronymi CVIII., narrat, quod omnibus mundi -negotiis curisque postpositis semper in templo fuerint et rerum naturas -causasque rationesque siderum contemplati sunt, numquam se mulieribus -miscuerunt, numquam cognatos et propinquos, nec liberos quidem viderunt -et ex eo tempore, quo coepissent divino cultui deservire, carnibus -vinoque semper abstinuerunt propter tenuitatem spiritus et maxime -propter appetitus libidinis, quae ex his cibis et hoc potu nascuntur, -pane vero non vescebantur, ne onerarent stomachum et si quando -comedebant tonsum (tusum), pariter isopum sumebant in cibo, ut escam -graviorem illius calore decoquerent. Oleum tantum in oleribus noverant, -verum et ipsum parum, propter nauseam et asperitatem gustus leviandam, -et ova et lac, ut carnes vitabant. Cubile eis de foliis palmarum, -mollem horrebant stratum, nec dormiebant nisi in strato resperso agno -casto, propter continentiam, ut infra fol. 199. habetur. Propter haec -erant sacerdotes populo pretiosi, eosque nutriebant (#129 a#) de -communi fisco et in nullo saeculari negotio gravabant, quia saeculo in -illo utebantur, utpote omnibus incogniti, semper sapientiae studiis -intenti, semper divinis suis occupati. Non credo, umquam fuisse aut -esse gentem sub coelo, quae pro dolor! ita viliter suos tractet -sacerdotes, sicut gens Christiana, et multo vilius tractarent, si -possent vel auderent. Status enim sacerdotalis grandis et potens est, -nec possunt saeculares tantum, quantum vellent, eos gravare, nihilo -minus tamen gravant, thelonea, pedagia, dacias, sturas exigendo, non -obstantibus gravissimis excommunicationibus et censuris in tales latis. -Extra. de Coen. C. et in L. VI. et in multis locis in canonibus et -legibus. Sed si veritatem fateri fas esset, dicere oporteret, quod -mirum foret, quod Christiani saeculares sacerdotibus suis non vitam -auferunt propter vitam scelestam, quam ducunt, et corruptissimos mores. -Non sic erat apud antiquos Aegyptios, qui se pro suis sacerdotibus -periculis exponere magnis curabant. Legitur enim in c. l. Diodori, quod -Bocharus insignis Aegypti rex, cum saepe in somnis Deorum responsa -accepisset, se privandum regno, nisi omnes interficeret Aegypti -sacerdotes et infelicem his viventibus semper fiendum, nisi cum suis -per cadavera interfectorum transiret, accessitis ergo omnibus -sacerdotibus deorum oraculum patefecit dicens: nolle se in Aegypto -manentem alicui perniciem struere, sed malle purum omnique solutum -scelere ab Aegypto abscedere se fatisque vitam reddere, quam impia -caede inquinatum regno potiri. Ita Aegyptiis regno tradito in -Aethiopiam migravit. - -Cum ergo Schambeck pecuniam imbursasset, ascendit equum suum et jussit, -ut eum sequeremur; eduxit autem nos foras ad portam maris, quae ducit -ad Christianorum portum, in quo eorum naves stant, et ostendit nos -portariis, thelonariis, exactoribus et scrutatoribus pronuntians, nos -tributum solvisse et conductum domini Soldani habere et ideo sine -impedimento deberent nos dimittere exire ad naves et intrare pro -exigentia negotiorum nostrorum. Viri autem senes ibi sedentes -diligenter nos inspiciebant, ut notitiam nostri caperent dicentes, quod -nec in exitu nec in introitu vellent nos impedire, sed nollent nos -emittere vel immittere imperscrutatos, ne quid deportaremus vel -importaremus thelonaticum, cunctos enim alienos, sive Christianos sive -Sarracenos, tam in exeundo quam intrando visitant et perquirunt, nec -pecuniam deportare sinunt, sed eam reservant usque ad introitum illius, -cujus est; verum tamen satis superficialiter quaerunt, multa enim ego -ipse deportavi sub cappa, quae non repererunt etiam me visitato, saepe -etiam pertransire sinunt sine inquisitione. Cum ergo nos visitassent, -exivimus cum Schambeck ad mare et visis navibus reduxit nos ad portam -et iterum nos perscrutabantur et hoc facto reversi sumus in curiam -nostram. Sicque dedit Schambeck nobis licentiam eundi per civitatem in -vicis publicis et intrandi in fonticos et foros (fora) et in vicos -cocorum, sed prohibuit ne per aliquam portam exiremus demta porta maris -et ne per vicos strictos iremus et in locis ruinosis non staremus, nec -quovis modo montem custodiae civitatis ascendere praesumeremus. Et -datis istis regulis abscessit et dies illa transiit. - -XXVIII. die, quae est apostolorum Simonis et Judae, audita missa -advocavimus Schambeck, rogantes, ut per loca martyrii St. Catharinae -nos duceret et ad ecclesias Christianorum. Exivimus ergo cum Schambeck -de domo per longum vicum, in quo multi sedebant mechanici operantes, et -in quandam plateam venimus, in qua stabat una singularis domuncula -clausa et erat carcer beatae Catharinae Virginis, in qua reclusa -tenebatur XII diebus sine cibo et potu humano, sed in eo angelico -utebatur alimento et claritate coelesti tenebrosus ille locus -replebatur, ut habetur in legenda Sanctae Catharinae. Hunc carcerem -aperuerunt nobis Sarraceni, datis eis aliquibus madinis et ingressi -adoravimus et indulgentias (†) accepimus. Deinde exeuntes in plateam -revenimus et locum illum diligentius consideravimus, quia in illa -platea virgo sacra (#b#) creditur fuisse flagellis caesa. In illa etiam -fuerunt illae duae rotae horribiles erectae, quibus virgo gloriosa -discerperetur, sed ab angelis fuerunt destructae. Haec autem ligneae -rotae duabus marmoreis columnis sustentabantur et in eis volvebantur et -illae columnae usque hodie ibi manent in eminenti super murum locatae -XII passibus ab invicem distantes. Viso loco illo extra urbem venimus -ad locum decollationis virginis, ibi in terram procidimus et locum -passionis deosculavimus recordati ibi, quomodo lac pro sanguine de -collo abscisso capite fluxit et pro sui memoriam agentibus oravit et -quo modo ab hoc rapta subito per angelos in montem Sinai deportata -fuit. Creduntur etiam in loco illo quinquaginta rhetores, quos S. -Catharina convertit, flammis injecti, sed incombusti emigraverunt hinc -ad coelum; et uxor Imperatoris Maxentii conversa ibi fuit torta et -decollata; et Porphyrius cum ducentis militibus et multi alii sancti -creduntur in loco illo per tyrannos martyrizati. In loco illo stant -duae columnae marmoreae, quarum una corruit, et est locus venerabilis -tam Christianis quam paganis. Non longe a loco stat una grandis et alta -columna, in loco, ubi Ptolemaeus Pompejum Romanum contra Caesarem -reluctantem decollavit et nominant eam hodie columnam pompejanam. - -His visis reingressi urbem sumus et per multas ruinas miserabiles et -loca desolata in civitate devenimus in locum ruinis jam distortum, in -quo quondam Imperatorum palatium fuisse dicunt et Alexandrum M. urbis -fundatorem ibi habitasse referunt. In hoc loco stat hodie una -spectabilis et multum mirabilis columna, unius quidem lapidis, sed -mirae altitudinis et magnitudinis, de marmore rubro excisa; summitas -ejus est acuta ita, ut a procul cernentibus credatur esse turris non -parum alta murata, quadrangularis est et in parietibus sunt sculptae -figurae animalium volatilium et gradientium et figurae instrumentorum -artificum mechanicorum a summo usque deorsum, nec potest aliquis nunc -scire, quid significent istae figurae. Quidam tamen indubitate tenent, -quod olim veteres scribebant suas scripturas talibus characteribus et -quod sit quaedam scriptura. Nam, ut refert Eusebius de Evang. Praepar., -olim litterae Aethiopum fuerunt figurae animalium, membrorum et -instrumentorum mechanicorum et illae figurae significabant non -litteram, sed mentem et intentionem, ut accipiter velocitatem, -cocodrillus malum, oculus custodiam. Sic enim hodie reperimus rusticos -nec legendi nec scribendi scientiam habentes, suam tamen intentionem in -pictos characteres redigere sciunt et tamquam in scriptura legunt et -scribunt. Vidi unum in nostro ordine, conversum, qui nec legere nec -scribere novit, omnes tamen sermones auditos imaginibus depinxit et ita -legit ac si litteris signasset. Haec columna major est multo, quam -illa, quae Romae retro Sancti Petri ecclesiam stat, de qua nonnulli -dicunt, quod etiam olim hic steterit et hinc Romam delata sit. Haec -columna est adeo alia, quod videtur in mari existentibus et putatur a -nescientibus esse turris murata. - -Vidimus hic et in aliis locis, Cairi praecipue, ingentes columnas unius -lapidis, quas antiqui aut Colossos aut Obeliscos nominant, ut Plinius -de Natur. Histor. Lib. 36. C. 9 et Diodorus de variis priscorum -historiis. Illa autem nomina significant columnas et simulacra soli -consecrata, de quibus mira recitant. Hoc tamen refertur, dum obeliscus -ille esset erigendus, vererenturque artifices, ne machinae ponderi non -sufficerent, quo majus periculum curae artificum denunciaret rex, -filium suum alligavit cacumini, ut salus ejus apud molantes prodesset -lapidi, major enim difficultas erat in erigendo, devehendo, statuendo, -quam in excidendo. A Satyro enim architecto aliqui devectum tradunt -rate a Phoenice, fossa perducta ad Nilum usque. Sed inimaginabile, in -qualis modi ratibus aut navibus tam ingentes moles transduci poterant -etiam per mare Romam. Moderni artifices hos stupendos obeliscos -videntes, quasi eorum motio, erectio, translatio, imaginationem -transcendit, dicunt, eos opere fusorio fore factos, artemque ipsam -modernos latere. Sed certo per tale opus eos factos in antiquissimis -non invenio, nec Plinius nec Diodorus aliud credunt nisi ab excelsis -montibus excisos aut a protensis rupibus, sicut excidit Semiramis -petram. Supra fol. 50 A. - -Circa illa imperialia loca creditur habita disputatio inter S. -Catharinam et rhetores; et locus, in quo sancti martyres examinabantur. -Non longe ab illo loco venimus ad unam vetustam ecclesiam, quae dicitur -ad S. Catharinam, in quo loco dicunt stetisse domum Costi regis et ibi -inhabitasse virginem Catharinam post mortem patris et fidem in ea -suscepisse. Deinde ulterius progressi sumus ad ecclesiam Sancti Sabbae -Abbatis, cui annexum est monasterium monachorum Cologerorum de graeco -ritu, et illi dicunt, S. Catharinam ibi fuisse in fide instructam et -baptizatam. Aestimo etiam, in illo loco fuisse antiquitus templum (#130 -a#) mirabile Serapis, de quo habetur in ecclesiastica historia L. II. -C. 24., toti mundo spectabile, quod postea Theophilus Alexandrinus -episcopus purgavit a sordibus, eamque basilicam in honorem Sancti -Johannis baptistae consecravit, in quod posuit ejusdem praecursoris -caput sibi a Jerusalem missum, ut dicit Beda venerabilis. - -Ab hoc loco consequenter ad ecclesiam S. Marci Evangelistae venimus, -juxta quam habitant Jacobini christiani. In hoc loco S. Marcus -habitationem habuit et Alexandriam ad Christi fidem convertit et missas -ibi celebrare consuevit et ordinatus episcopus Alexandrinus fuit -primus. In Italia autem existens evangelium conscripsit. Hic autem -regens et officio episcopi fungens verae religionis et perfectionis -normam tradidit, de qua multa habentur in Eccles. histor. L. II. C. 16. -Unde[TR103] Cassianus in Coll. Patrum L. II. in primordiis, inquit, -fidei probatissimi monachi a beato Marco, qui primus Alexandriae -pontifex fuit, normam susceperunt vivendi, non tantum illa magnifica, -ut in Actibus Apostolorum retinebant, verum tamen multa etiam -subtiliora atque sublimiora cumulaverunt. Ab eo autem susceptis regulis -diffusi sunt per Aegypti et Thebaidae loca, et eremus repletus fuit -monachis. In hoc loco singulariter oravimus tamquam circa fontem -religionis et spiritualis vitae. Quondam erat ecclesia illa -patriarchalis et corpus beati Marci Evangelistae in ea reconditum; sed -omnia defecerunt, et corpus S. Marci ad Venetias fuit translatum et -fides catholica est ibi exstincta. Deinde ad aliam ecclesiam -transivimus, quam ecclesiam Jacobini habent, quae dicitur ecclesia -Sancti Michaelis, et ibi patrocinia Sancti Archangeli invocavimus. In -eadem ecclesia est sepultura Latinorum, quando aliquando contingit mori -in Alexandria, sicut patebit. Ab hoc loco venimus ad locum passionis -Sancti Johannis Eleemosynarii, qui etiam Alexandrinus fuit episcopus, -et mira sua in vita gessit. - -Deinde ad fonticum primum Venetorum venimus, et ingressi capellam -gratiosam et ornatam visitavimus ad invocandum Deum. Inde egressi in -secundum Venetorum fonticum venimus ad capellam pulchram et ibi -similiter adoravimus. Ad fonticum etiam Januensium venimus et valde -pretiosam et magnam capellam ibi invenimus, in qua Deum laudavimus. -Post illa in domum et fonticum Cathaloniorum, ubi nostrum erat -hospitium, ingressi etiam capellam visitavimus, et finem processioni -illi fecimus et ad prandium sumendum accessimus. Finito prandio -transivimus ad littus maris extra urbem, et sub porta visitati fuimus, -an aliquid exportaremus, nobis autem in littore stantibus applicuit una -navis cum armatis Mamaluccis, quos miserat praefectus urbis ad -invadendam quandam navem, quam speculatores a longe viderant in mari, -sed dum navi venienti appropinquassent miserunt Christiani illi contra -eos bombardas et in portum fugaverunt, unde quidam Christianus ad nos -accessit, interrogans, an sciremus, quare illi armati Sarraceni ita -tristes de mari in terram descenderint. Cui cum diceremus, non, dixit -nobis casum praedictum. Post modicum spatium intravit portum illa -navis, de qua Sarraceni fugati fuerunt. Post hanc navem venerunt aliae -duae naves, una Venetorum, alia Januensium, sed navis Venetiana -spoliaverat et ceperat Januensem nomine guerrarum inter Venetos et -ducem Ferrariensem, cui Januenses favebant contra Venetos, nam in mari -nemo securus est ab alio; quaecumque navis aliam potest spoliare, -invadit eam. Unde[TR104] Sarraceni Alexandrini evagantes semper habent -naves ad insidias Christianorum, nec sunt ab eis securi, nisi dum in -portum civitatis venerunt, omni die audiuntur nova juxta mare de -proeliis maritimis et de spoliationibus navium. - -(#b#) Vicesima nona Octobris in nocte incepit graviter[TR105] -dyssenteria vexari dominus Joannes comes de Solms, qua et dissolutus -fuit, ut patebit. Missa autem audita et prandio sumto deliberavimus -circuire omnes fonticos mercatorum, institorum vel negotiatorum mundi -domos et videre ibi negotiationes. Est autem fonticus domus, de qua -merces profluunt in alias regiones, sicut aqua ex fonte. De his -fonticis multi sunt in Alexandria, sicut aliquando in aliqua terrae -petia multi simul fontes erumpunt; quilibet autem fonticus habet -patronum de illa regione, ad quam diriguntur merces ex eo, et ille -patronus dicitur consul, et illi consules fonticorum sunt potentes, ad -eosque spectat consulere, et taxas rerum mitigare et suo fontico -providere, et pacem tueri et simul cum aliis consulibus consiliis -rempublicam promovere in negotiationibus. Convertimus ergo nos primo ad -considerandum merces et dispositionem fontici nostri Cataloniorum, sed -illo tempore nec merces nec mercatores ibi erant, nisi pauci. Est tamen -fonticus curia grandis, cum multis habitaculis per circuitum, sicut -monasterium. Ratio autem, quare jam nemo aderat, fuit, quia Cathaloni -sunt maris piratae, et mare infestum habent, et aliquos spoliaverant, -et turbaverant potentes, quos timebant, ideo non audebant, se mari illo -(tempore) committere, et domus fuit vacua. Deinde de fontico -Cathaloniorum exeuntes in fonticum Januensium transivimus, qui est -domus ampla et pulcherrima cum curia magna, in cujus parte stat hortus -diversis raris plantulis consitus. In illo fontico vidimus multos -mercatores, et (cum) ingentibus cumulis specierum, et multa animalia -nobis incognita ibi currebant. Egressi illum primum fonticum Venetorum -ingressi sumus, quem ita repletum et refertum saccis et sportis -specierum reperimus, quod vix erat locus transeundi, quamvis curia -magna sit et habitacula multa. Ibi ibant octo struthiones et duo -gazelli, quasi hinnuli cervorum, quorum multos per desertum vidimus. -Sedebant in domo illa viri notabiles Veneti cum potentibus Sarracenis -tractantes suum forum. Abinde egressi secundum fonticum majorem primo -Venetorum ingressi sumus, in qua erat stupenda multitudo mercium -diversarum, quas ipsi de partibus nostris attulerant, et quas reducere -volebant. Ibi praeter species vidimus multa monstruosa, juvenes -leunculos, leopardos, simias diversarum specierum, struthiones, et -psittacos albos valde pretiosos, rubeos ex toto, et aliquos rubeos cum -nigris maculis, et multos communes virides. De psittacis superius -dictum fol. 73. Inter alia tamen vidimus quandam bestiam, nobis -domesticam, sed Sarracenis monstruosam; deambulabat enim in curia unus -porcus grossus, de quo nos multum mirabamur, quia lethalem inimicitiam -habent Sarraceni ad porcos et abominantur eos, sicut Judaei, nec quovis -modo sustinent secum porcos, unde per totum iter nullum (#131 a#) -vidimus, nisi istum. Dictum autem fuit nobis, quod Veneti multis -pecuniis emerunt salvum conductum a Soldano pro porco illo, alias -Sarraceni non sinerent eum vivere, imo domum propter porcum everterent. -Et transit porcus ille ibi pro quadam magnificentia dominorum -Venetorum; nisi enim magnifici essent et formidandi ipsis Sarracenis, -hoc non facere possent. Vitant Sarraceni domum illam plus propter -porcum, quam si esset ibi canis rabidissimus. Hoc autem memorabile est -de tam cruda bestia, quod statim, nescio quo instinctu aut sensu, -percipit praesentiam Sarraceni in curia, et statim, etiam jacens in -luto volutata, accurrit magno grunnitu et inimicum suum quaerit, et -nisi fugiat aut ab aliquo Christiano defendatur, vindictam sumit de eo, -ut vel vestes ejus trahat vel crura dentibus laedat; nec canis tam cito -adesse alienum percipit hominem, sicut sus ille Sarracenum, qui tamen -de nullo Christiano curat, quantumcumque alieno. Ego multis vicibus -ingressus fui, nec me sensit adesse vel non curavit, sed ad ingressum -Sarraceni insanit; ideo tamquam canis curiam custodit, et forte propter -hanc rationem eum nutriunt, vel forte ad imitationem antiquorum -mercatorum Romanorum, qui per annum porcum nutriebant, et inpinguatum -in ludis Maji Deae dictae Majae, quae fuit filia Atlantis, soror -Mercurii, uxor Jovis, de qua et mensis Majus denominatus est, -sacrificabant, ut dicit Cornelius orator. Ego tamen credo, quod ad -magnificentiae et potentiae signum porcum nutriant, ac si in -Sarracenorum contumeliam hoc facerent; sunt enim Veneti ultra omnes -Christianos apud Sarracenos magni, nec eos timent, sed castigant. Vidi -quadam vice in curia illa, quod quidam Sarracenus stabat juxta cumulos -specierum, servi autem et custodes rogabant eum, ut discederet a -cumulis timentes furtum; et noluit, et ita diu litigabant cum eo. -Tandem superintravit dominus centilhomo Venetianus, et videns -proterviam illius Sarraceni, percussit eum pugno ad caput ictu adeo -grandi, quod in terram corruit, et jacentem pedibus trusit et -conculcavit, et turpiter de fontico ejecit, non curans videntes -Sarracenos. Si alius fecisset Christianus, etiam princeps aut rex, in -captivitatem ductus fuisset. Multos potentes Venetos ibi vidimus cum -Sarracenis negotiantes. Viso illo fontico egressi in fonticum -Constantinopolitanum Turcorum venimus, ibi diversas merces vidimus et -Turcos magnos, maturos et seriosos. Inde progressi in fonticum -Tartarorum ingressi sumus, in quo profecto invenimus merces -pretiosissimas, quae tamen vili pretio vendebantur. Merces illae erant -rationabiles Dei creaturae, ad imaginem Dei factae, homines utriusque -sexus ultra LX, qui vilissimo pretio venales habebantur. Hos -circumstabant multi emtores gentiles et tractabant de venditione -hominum, quos Christus emit sua pretiosa morte. Aliquamdiu stetimus in -hoc funesto foro et lamentabiles, imo horribiles hominum -contrectationes vidimus. Nam dum homo vult emere hominem, masculum aut -foemellam, intrat domum et considerat venales, quis sibi placeat, et in -illa consideratione sunt oculatissimi et expertissimi, non enim est -medicus aut physicus, qui valeat eis comparari in cognoscendis -complexionibus et conditionibus hominum; immediate enim, ut in faciem -alicujus inspexerint, cujus sit valoris, artis vel (#b#) fortunae -cognoscunt, et si puer est, scit, ut eum inspicit, ad quod habilis sit. -Sic etiam in cognoscendis equorum naturis et conditionibus tantam -habent industriam, ut videantur omnem physicae artis peritiam ad plenum -consecuti, ad unum enim unicum respectum omnes ejus defectus et -profectus, et cujus sit utilitatis, aetatis et valoris immediate -discernunt. Aliis enim artibus speculativis physicalibus omnino carent, -nec est apud eos quaestio de anima aut ejus potentiis, passionibus et -habitibus, nec quaerunt de ejus infusione aut unione ejus cum corpore. -Sed tamen in praedicto sunt super omnes naturales et physicos periti, -tam in inspectione bestiarum quam hominum. Dum ergo aliquis hominem -emere volens considerat sibi placentem, extendit manum in cumulum, et -placentem foemellam vel masculum educit et variis modis probat emendum, -loquitur ei et audit responsum, si rationabile. Respicit ei in oculos, -an bonos et rectos habet, an bene audiat, tentat, et demum etiam -vestimentis denudat notans omnia membra, quam verecundus, quam timidus, -quam laetus, quam tristis considerat, quam sanus et integer. Ibi, quod -pudor dictu, masculorum et foeminarum pudenda coram omnibus -contrectantur et manifesto ostenduntur, nudi etiam compelluntur caesi -flagellis coram omnibus incedere, currere, ambulare et saltare, ut -manifeste appareat, utrum infirmus vel sanus, masculus vel foemella, -virgo aut corrupta. Et si quos viderint erubescere, circa illos magis -instant impellendo, virgis caedendo, colaphisando, ut sic coacte -faciat, quod sponte erubuit coram omnibus facere. Probato autem homine -conveniunt emtor et venditor, et hominem, quem. venditor praebuit pro -XV ducatis, emtor solum offert pro eo quinque, allegans defectum -hominis, sive sit pure corporalis, sive animalis, et diu disputant de -defectibus venalis, sicut nobiscum fit cum equis. Et dum ille emere -hominem et secum educere vult, exoritur mox clamor magnus et fletus in -cumulo venalium, quia forte puer venditus habet ibi matrem etiam -venalem aut fratres. Ibi enim venditur filius inspiciente et dolente -matre, ibi venditur mater in confusionem et despectum filii, ibi marito -erubescente uxor ut scortum deluditur et alii viro traditur, ibi -parvulus a sinu matris rapitur et commotis totis visceribus mater ab eo -separatur. Et hoc est verum in prima venditione, dum in aliqua civitate -vel villa Christianorum praedati fuerint Christianis, vel dum partes -Christianorum depopulatae fuerint; nam illi, qui ducuntur Alexandriam -ad nundinas, ut vendantur, prius saepe ut in plurimum venditi fuerunt, -ideo tales gaudent quandoque de sui venditione et ad introitum -alienorum emere volentium rident et affabiles et modigeratos se -exhibent, ut melius placeant emtoribus, praecipue si prius dura sunt -perpessi. Est enim inaudita aviditas possidendi proprios homines -emtitios in omnibus Sarracenis et Turcis et caeteris infidelibus, et -una omnium universalis est opinio, quod quicumque potuerit possidere -unum servum aut ancillam, egestatem amplius non videbit. Nec eos fallit -ista opinio, nam pro certo credo, quod propter hoc maledictio Dei cum -homine emto intrat in domum ejus, ut frustratus totaliter spe -felicitatis aeternae gaudeat felicitate terrena, nam ex tunc tanta -insatiabilitas cor ejus occupat, ut, cum unum possederit servum vel -ancillam, statim ad habendum secundum tanto cordis desiderio adspiret, -et sic deinceps de secundo ad tertium, de tertio ad quartum, et sic -crescente culpa in infinitum se extendit concupiscentia, ita, quod -multi inveniantur, qui villas de servis et ancillis constituunt, et -servum cum ancilla (#132 a#) conjugio jungentes domos efficiunt, -quatenus ex eis nascentibus filiis et filiabus suo insatiabili -desiderio aliqualiter satisfiat. Vix enim est domus in tota Aegypto, -Syria et Turcia, in qua non sit homo emtitius, unde fit, ut -quantumcumque in numero et in copia multiplicentur, numquam tamen valor -et pretium decrescit, imo potius augetur, et exinde ipsorum mercatorum -sollertia excitatur, dum conspiciunt, suorum mercimoniorum[TR106] -pretium et valorem ex copia non minui sed potius augeri. Unde Turci -Christianis vicini saepe terras eorum ingrediuntur, non in odium crucis -et fidei, non propter aurum et argentum capiendum, sed ut homines -capiant et in suam servitutem redigant. Unde cum improvise in villas -irruunt, non solum adultos, sed et parvulos in lacte matris, a -parentibus fugientibus derelictos, inventos portant in saccis, et cum -magna diligentia nutriunt. Sed sicut dominorum magna est aviditas -servos possidendi, ita et servorum magnum est desiderium manus eorum -evadendi, nam nihil aliud inter se tractant, non aliud cogitant et -loquuntur, nisi quo modo et quo fugiant et evadere possint. Sed cum -ipsi domini eorum hoc perpendunt et considerant, statim incipiunt eis -negare copiam alimentorum, ne ex superfluitate sibi ad fugam viaticum -praeparare possint. Fugiunt autem multi, sed nihil proficiunt, nec -evadunt, et dum post fugam inventi fuerint et redacti, duplicatur eis -miseria, et si secundo fugerint et reducti fuerint, jam non est locus -veniae, sed sine aliqua misericordia verberantur, cruciantur et -affliguntur. Si autem fugiendo perseveraverint, venduntur vel etiam -variis necessitatibus a fuga coërcentur, nam alii eis cibo et potu -negato et vestimentis permittunt mori, alii massam ferri in pedibus -apponunt, alii colla catenis stringunt, alii combustis nervis eos -claudos reddunt, alii abscissis auribus et naso inutiles et deformes -reddunt et notabiles, alii etiam crudeliter galiis reductos necant. -Multi autem in fuga ad loca inhabitata veniunt, et montibus et -solitudinibus errantes fame et situ pereunt, vel quod extremum malum -est, sibi ipsis duro servitio pressi vel miseria et defectu in fuga -affecti, manus injicientes vel laqueo sibi vitam extorquent vel se -ipsos de alto praecipitando perdunt vel aquis immergunt. Haec -quottidiana sunt in locis, ubi homo hominem sicut bestiam possidet, nam -hoc quidem fieri vidi occulis meis in nostro hospitio Alexandriae. -Hospes vel consul emerat unam Aethiopissam cum aliis emtitiis, quos -habebat. Illa Aethiopissa quadam die pro aliquo defectu arguta a -domina, correctionis impatiens restitit corrigenti dominae, quae jussit -verberibus affici, sed ita contumaciter se habebat, et servus -castigator arrepto baculo in eam totis viribus sicut in asinum -percutiebat, et in terra jacentem pedibus conculcabat, quae nihilo -minus contumacissime restitit, repercutiens, sputum projiciens, linguam -extendens tortorem paene fatigabat. Demum difficiliter victa cum -fuisset funibus ligata, in se ipsam atrociter desaevit, ululans sicut -bos, et dentibus se lanians, caput terrae et parietibus illidens, et se -de scamno, in quo ligata fuit, frequenter in caput praecipitem dedit et -modis omnibus sibi vitam extorquere quaesivit. Deinde contra dominam -insurrexit pessimisque verbis eam dehonestavit et in ipsum consulem -contumelias valde turpes manifeste tulit. In tantum autem ira dementata -fuit, ut Deum blasphemaret et Machometum benediceret, seque ad ritum -Machometi migraturam proclamaret, quod et fecisset, si omnibus membris -non ligata fuisset, et ultimo tamquam mortua multis horis jacuit, -quousque passio (#b#) ejus mitigata fuit. Ad tantas enim miserias homo -venditus devenit, ut vivere taedeat et mors omnibus modis quaeratur. -Magnum ergo compassionem habuimus in hoc fontico Tartarorum cum -emtitiis illis miseris. Creduntur praeter jam nominatos fonticos adhuc -plures esse, in quibus non fuimus. - - - - - De loco turpi, in quem casu venimus. - -Consequenter procedentes ad locum quendam venimus ubique ignominiosum, -quem salva honestate nec nominare possum, sed injuria et contumelia -nominis Christi et derisio catholicae fidei et opprobrium fidelium -cogit me de hoc clare loqui, cum indulgentia tamen et pia legentium -interpretatione. Venimus, inquam, per publicum civitatis vicum in -locum, ubi ante ostium domus sedebant mulieres multae pulchrae, ad -omnem impuritatem ornatae, et erant pro dolor! Christianae omnes, -scorta delicatissima, prostitutae per sceleratissimos Christianos -lenones, in publicum expositae omnibus, Judaeis, Samaritanis, -Sarracenis, Mamaluccis, Tartaris et impudicissimis Christianis. Erant -autem misellae[TR107] istae de Christianorum terris, quaedam de -Francia, aliquae de Hispania, de Calabria, de Italia, aliquae autem et -pars major erant Catalonae, aliquae Januenses, Paduanae, Tervisanae et -Venetianae, filiae non dubium bonorum hominum, seductae per -intemperatas (passiones?) et usque in fauces damnationis inductae. Eo -enim ipso, quo comiscentur infidelibus, sunt excommunicatae, per can. -28, 9. 1. si quis etc. Ideo ad praecavendam illam innodationem et -excessum tam depravatae conmixionis statutum in partibus fidelium est, -ut Judaei signa manifesta portent, ne meretrix Judaeum admittat putans -Christianum. Et hoc statutum jam innovatum est in ultimo Synodo -Moguntina, praesidente Cardinali ad Vincula, domino Nicolao de Cusa, et -gravibus poenis vallatum. Et secundum leges lenones prostituentes -foeminas fidelibus et pretium recipientes puniendi sunt poena capitis, -qua poena digni sint illi archilenones, qui prostituunt filias -Christianorum infidelibus pro mercede, dijudicet vir prudens. Scimus -enim lege prohibitum et interdictum conjugium ratione diversi cultus. -Exod. 34, Deut. VII. et in Canone, ubi supra cap. Judaeorum etc. Cave -Christiane! Si ergo Christianus graviter peccat tradens filiam suam in -conjugium Judaeo vel Sarraceno, quam gravissime ille peccat tradens -alterius filiam omnibus, ut prostitutionis habeat pecuniam? - -Hoc nefas nullo pacto, nulla ratione admitterent nec Judaei nec -Sarraceni, ut scilicet Judaea vel Sarracenica esset Christianis -exposita. Imo legem illam Lev. 19. hodie servant, quae dicit: ne -prostituas filiam tuam, ne contaminetur terra et impleatur piaculo. Nec -sustinent, de filiabus suis esse scortum inter se, servantes illud -Deut. 23. Non, inquit, erit meretrix de filiabus Israel nec scortator -de filiis Israel. Sed hac causa, quod habetur Ezechiel XVI., videtur -loqui de ecclesia, vel potius de ecclesiae perditissimis filiis, ubi -inter multa dicit: aedificasti tibi lupanar et fecisti tibi prostibulum -in cunctis plateis et abominabilem fecisti decorem tuum et fornicata es -cum filiis Aegypti. Plateae sunt civitates gentilium, quae non habent -personas in lupanaribus, nisi Christianas. Nam audivi, in Cairo esse -grande lupanar, plenum foeminis Christianis, similiter et in Damasco et -in Baruto et Tripoli, sicut et in Alexandria et Constantinopoli. Et per -hoc profecto decor ecclesiae redditur multum abominabilis: (#133 a#) -Melius quodammodo stant homines in foro venditioni expositi, quam istae -misellae prostitutae pro tanto pretio; nulla enim in civitatem -intromittitur, nisi sub porta solvat in promtu XXX ducatos, et iterum -nulla exire umquam permittitur nisi iterum sub porta eundem numerum -ducatorum solvat sine defectu et ita oportet, quod misera illa -turpissima arte lucretur LXXXV florenos tantum ad solvendum pedagium, -demtis expensis suis et sui lenonis, qui etiam nutrit (se) de pretio -prostibuli, propter quod eam prostituit. Sunt ergo Sarraceni in hoc -Christianis meliores, quod lupanaria in civitatibus suis de suis -filiabus non sustinent, sed in illo sunt multo pejores, quod -nefandissima loca epheborum intolerabilis immunditiei habent, et -stabula pecorum passim ingrediuntur de permissione Machometi. Redeundo -ergo ad propositum, ad domum praedictam non venimus ex industria, -sed[TR108] duce via et vidimus, quod in adspectu nostro aliquae -erubescebant, aliquae flebant, aliquae eripi rogabant et suam miseriam -explicabant, aliquae gaudebant dicentes, se nobiscum reversuras, -aliquae supplicabant, ut Deum pro eis rogaremus. Habito ergo brevi -colloquio in vico cum eis. ad alia processimus. - -Visis locis et fonticis intra urbem processimus extra et in littore -maris negotiationes vidimus circa naves. Cum ergo per portam exiremus, -iterum visitabant nos custodes, sicut prius saepe fecerant, et -dimittentes venimus ad mare, et magnum tumultum hominum ibi reperimus, -de novo enim naves advenerant, et aliae naves onerabantur saccis -specierum, et littus plenum saccis jacebat, et licet omnes sacci prius -in fontico fuerint praesentibus officialibus Sarracenis impleti et -librati cum speciebus et sub porta visitati, tamen ultimo, quando jam -in naves sunt ducendi, effunduntur omnia de saccis in terram, ut -videant quid adductum sit. Et circa hoc est magnus labor et multi -accurrunt, sunt[TR109] enim sacci grandes, quinque pedum latitudinis et -quindecim vel amplius longitudinis, et dum evacuantur, accurrunt multi -pauperes, foeminae et pueri, Arabes et Afri, et quidquid subripere -possunt accipiunt, et in sabulo cinciber, cariophilas, cinammomum, -muscatos quaerunt, ei inventa sub porta vendunt levi pretio, unde -aliqui mercatores eos sequuntur, et rapta vel inventa ab eis emunt. -Vidi aliquando de illis mendicis raptoribus ultra quingintos ibi -currere ad quaerendum et rapiendum species, unde quando importune se -ingerunt, disponunt mercatores aliqui Mamaluccum, qui cum baculo et -clamore incipit caedere pauperes et durissimis percussionibus repellere -a cumulis specierum longius post eos currens et sine misericordia -caedens sine differentia, senes, mulieres impraegnatas et pueros -percutiens in eos sicut in bestias, non attendens clamores, lamenta et -ejulatus, quibus coelum repletur. Hanc crudelitatem saepe vidi. -Assistunt istis cumulis praeter laboratores multi custodes omnium -circumstantium manus respicientes. Perscrutatis autem speciebus -reponunt in saccos et in barcas deportant, in quibus ducuntur in -galeas. Cumque ad tempus ibi stetissemus, conduximus barcam et in -classem navigavimus ad videndum galeas, in quibus reducendi fuimus in -patriam. Visis galeis (#b#) remeavimus ad littus, et ingressi urbem -sub porta iterum visitati fuimus, et sub interiori porta stabat unus -Soqui, sacerdos Sarracenicus, ululans et clamans, ad vespertinam -orationem populum invitans. Ingressi ergo sumus in nostram domum ad -quietem. - - - - - Conductio navium pro transductione. - -Tricesima[TR110] die in aurora audivimus tumultum in mari et -intelleximus advenisse aliquas naves, et sperabamus, quod essent naves, -quas Veneti exspectare se dicebant, ante quarum adventum non poterant -recedere, nec nos poteramus conventionem inire cum eis. Statim ergo -missa finita ad mare processimus et, sicut speravimus, ita reperimus -advenisse desideratas naves de Africanis locis. Regressi ergo in domum -infra (inter) prandia colloquium habuimus cum consule, qualiter nos -habere deberemus in conventione cum patronis navium, et an simul omnes -in una navi deberemus manere, vel in tribus navibus per tres -societates. Ad quod respondit consul, quod nequaquam possemus omnes -simul esse in una galea, propter onera multa navis cujuslibet, et -difficulter possemus in tribus recipi galeis, suasitque, ut quilibet -sibi provideret de navi et conductionem meliorem quo posset faceret, -quia patronos duros essemus habituri in conventione. Finito ergo -prandio intravimus fonticum Venetorum et cum dominis galearum patronis -contulimus de transvectione nostra et de pretio et naulo, sed duriores -invenimus eos et indiscretiores in postulando naulum Sarracenis et -Arabis, unde aliqui postulabant de peregrino uno quinquaginta ducatos, -ad quos praestandos dum difficiles essemus, quidam alius superbus -patronus dixit, se non minus quam centum ducatos de homine accepturum. -Et illo modo deridebat et vexabat nos. Verum ista indiscreta -postulatione non obstante domini primae societatis conventionem -fecerunt cum domino Sebastiano Conterini, patrono galeae principalis -classis, in qua consul Alexandriae cum filio suo et capitaneus classis -transfretare volebant, et multi nobiliores cives Venetorum. Conventio -autem fuit dura in quantitate nauli, quam tamen inierunt propter -dominum Johannem de Solms, comitem, qui infirmatus graviter -indesinenter clamabat petens se transportari in galeam, in qua -aestimabat se sanitatem recuperaturum. Male autem contenti erant domini -aliarum duarum societatum propter illam conventionem initam timentes, -ne etiam cogerentur per hoc ad dandum tantum pretium. - -Porro post conventionem voluit dominus Bernhardus de Braitenbach, -decanus Moguntinensis ecclesiae, intrare galeam conductam, ad -disponendum locum pro domino comite debili, et rogavi eum, ut irem -secum. Sic ergo nos duo in galeam navigavimus et locum suae mansionis -consideravimus et aptavimus. Valde autem placuit mihi galea illa, nec -videbatur mihi, me umquam pulchriorem vidisse, erat enim nova, ampla, -optime ornata et ordinata, et ministri in ea amicabiles, et capitaneus -classis, qui intererat, vir prudens et bonus. Et haec videns incepi -gemere prae desiderio manendi in illa galea cum dominis primae -societatis, et exposui domino Bernhardo praefato desiderium (#134 a#) -meum, sed defectum expensarum lamentabar. Venerabilis autem vir de -utroque me pie consolabatur, et egressi de galea concito gradu duxit me -in Venetorum fonticum ad dominum Sebastianum, patronum suae galeae, et -pro me intercedens, tamquam pro paupere, conventionem conclusit, ut et -ego in praefata galea mare transirem; insuper eduxit XII ducatos eosque -mihi tradidit in sublevamen expensarum, rogans, ut deum pro se et suis -orarem, et ut in navi dominum comitem infirmum consolarer et curam ejus -in spiritualibus agerem; non enim habebat societas prima sacerdotem. -Hanc grandem pietatem exhibuit mihi utique anxio et necessario -venerabilis vir ille misericors ex sua liberalitate et magnificentia, -dominus generosus Bernhardus de Braitenbach, pro tunc camerarius -ecclesiae metropolitanae Moguntinensis, nunc autem dignissimus ejusdem -ecclesiae decanus, cui deus ut retribuere dignetur hic et in futuro -supplex oro.[TR111] Igitur, cum de galea provisus essem, laetus in -domum nostram ad socios meos redii, cum autem audivissent, me divisum -ab eis, contristati quidem sunt, sed auditis subsidiis mihi praestitis -non poterant non congaudere. Eadem hora exivi cum domino Johanne, -archidiacono Transsylvaniensi, ut et sibi de navigio provideret, et -locuti cum domino Sebastiano Conterini sumus, eumque sicut me in suam -galeam suscepit, de quo plurimum gavisus (sum), nam a Venetiis usque -huc semper individui fuimus, nec in societatem peregrinorum Sanctae -Catharinae venisset, nisi per me inductus et adjutus, ut patet P. 1. -Fol. 221. B. Consequenter alii peregrini etiam sibi providerunt de -navibus, et divisi sumus[TR112] ab invicem in quatuor naves: octo enim -peregrini venerunt in galeam[TR113] domini Sebastiani Conterini, omnes -scilicet domini primae societatis et ego cum domino Johanne de tertia -societate; quatuor reliqui de tertia societate venerunt in galeam -domini Bernhardini Conterini; duo fratres minores, paler Paulus et -frater Thomas recepti fuerunt in galeam domini Marci de Jordano; domini -peregrini secundae societatis venerunt in galeam domini Andreae de -Jordano. Ista autem divisio nostra non absque litigiis et -contentionibus transivit, de quibus scribere non est necesse. Effectu -autem patebit, quod nemo melius provisus fuit, nisi octo primi, alii -multa sustinuerunt, ut in sequentibus patebit. - - - - - Dispositio peregrinorum ad naves, et quomodo - ramos palmarum emi cum periculo meo. - -Tricesima prima die Octobris et ultima, quae est vigilia omnium -Sanctorum lectis missis incepimus nos disponere ad ingressum navium; et -emeramus ea, quae sciebamus nobis esse necessaria per mare. Ea die emi -ego ramos palmarum, ultra LX, pro die palmarum, quos cum periculo emi, -cum sollicitudine per mare duxi et cum expensis et laboribus per terram -Ulmam advehi procuravi. Emtio autem eorum fuit pro tanto periculosa: -transivi per forum et multos vidi de foliis et plectis palmarum sportas -plectentes, sed nullum ramum inveni, dedi autem cuidam Sarraceno -sportario signum, an haberet (#b#) in domo ramos palmarum? Intelligens -autem me surrexit de valva negotii sui et laboris, et me secum duxit -per longum vicum. Incepi autem dubitare inter me timens, ne Sarracenus -seduceret me, et dedi sibi signum, quod redire vellem, et averti me ab -eo. Hoc ut notavit homo, turbatus et tristatus fuit loquens mihi -seriose Sarracenice, quae non intelligebam, suspiciens in coelum, quasi -per Deum jurans, me esse securum, et per brachium me accepit ducens et -tenens, quod non fugerem ab eo. Post longum circuitum vicorum in domum -suam pervenimus, quae erat domus pulchra et ampla, habens pavimenta -marmore strata polito et parietes vestitas tabulis marmoreis, et -mirabar, quod sportarius tale palatium haberet. Duxit autem me sursum -ad superiorem ambitum domus ad unam cameram magnam, quae plena stabat -ramis palmarum, et dedit mihi optionem accipiendi placitas. Elegi ergo -quas volui, et ei pecuniam tradidi.[TR114] Stabant autem uxores ejus in -ostio alterius camerae retro cortinam, et occulte adspiciebant; -colligatis autem ramis accepi eos super humerum et descendi. Volebat -autem Sarracenus ille mecum pro reverentia ivisse, sed nolui aestimans, -me viam scire. Processi ergo per longum, et nunc per vicum illum -intravi, per alium exivi, et erravi ita, quod penitus ignoravi, ad quam -partem me divertere deberem, nec erat in illa parte urbis hominum -frequentia. Tandem obvium habui juvenem Sarracenicum, ad quem non -aliter loqui poteram, nisi: ô Sarracene, fontico Cathalano! Statim -autem juvenis intellexit me errasse, et ad fonticum Cataloniorum -quaerere, apprehendit anteriorem partem scapularis mei et cum clamore -et cantu et magno risu per vicos usque ad fonticum praedictum -(deduxit). Multas derisiones per illam viam sustinui, sine tamen -molestia et laesione, nec curavi, sed laete et gratanter suscepi -reductionem meam, et ita ramos in cameram nostram intuli et sportam -mihi pro eis fieri feci et ideo multas sollicitudines cum eis habui et -labores, vel forte plures, sicut mercator habere potest cum -pretiosissimis mercibus, quas per mare in terram habet ducere. - -Et cum hoc finit tractatus septimus totius Evagatorii, et ante -inchoationem octavi tractatus describam Alexandriam, et in fine totam -Aegyptum. - - - - - Circumscriptio civitatis Alexandriae ab antiquo, - et qualis nunc sit in praesenti. - -Alexandria civitas qualis sit nunc ex praemissis patet, olim tamen erat -civitas Aegypti maxima, ante Christi adventum trecentis et viginti -annis constructa ab Alexandro Macedone Magno, intra spatium XVII -dierum, cum sex millibus murorum passibus condita fuit, cujus situs -chlamydis formam habuit, et latera, quae in longum tendebant -circumvallabantur stadiorum ferme XXX, et universa viis distincta erat, -quibus equi et currus conduci poterant, sed duabus latissimis, quae -plus jugero expandebantur, et sese medias ad rectos angulos secabant. -Munitur autem undique, ut inquit Josephus, incommeabili solitudine aut -importuoso mari, aut fluminibus, aut silvosis paludibus. Verum ante -Alexandrum M. fuit in eo loco alia civitas, dicta Noo, ut habet S. -Hieronymus de vita et obitu S. Paulae, quam Alexander deposuit, et -novam gloriosam exstruxit, quae multas habuit regias (?), magnam urbis -partem occupans (occupantes?) Quilibet enim regum (#135 a#) illam pro -libitu voluntatis suae aliquo ornamento spectabili decorabat, et alii -potentes aliis eam venustabant insignibus; et in quodam ejus prodigioso -aedificio corpus Alexandri Magni alveolo aureo reconditum fuit, quod -post quidam Syriae rex rapuit. De mirabilibus templis idolorum in ea -constructis venit postea in descriptione Aegypti dicendum, de quo tamen -videre potes in ecclesiastica historia L. II. C. 31. et consequenter. -Est autem civitas haec totius Aegypti metropolis, sita in ea parte, -quae Libyam respicit in Africa, in confinio culti soli, ita, ut extra -urbis moenia versus solis occasum vasta protinus eremus adjaceat, nec -longe sita est a Nili ostio, ita, quod certo tempore solito fluminis -incremento pars urbem influit, quam aquarum influxionem cisternis -amplissimis et specubus subterraneis pro toto anno ad eorum usum -reservant. Tota enim urbis fundatis in solo arcubus et testudinibus -superaedificata sustentatur, et in illas concavitates defluit Nili -aqua, nec aliam ibi aquam potabilem habent, quae insuetis insana et -febrilis est, nam omnes paene galeotae classis febribus infecti fuerant -propter aquae potum, quam in caloribus intemperanter biberant. - -Civitas haec est commodissime sita ad celebranda commercia, portus -habens duos disjunctos, lingua quadam interjacente valde angusta, in -cujus capite est turris mirae altitudinis, quam Julius Caesar dicitur -aedificasse, quam nominant Fareglan, sicut et totum portum cum -interjacente lingua et aedificiis. - -Portus anterior est pro navibus Christianorum suscipiendis, posterior -vero pro navibus infidelium. Lingua autem utrumque portum secans in -profundum protensa maris duplicatum murum superaedificatum continet cum -XVI turribus, et in acie vel fine linguae in maris profundo est -praedicta Julii turris, quasi castrum et firmissimum fortalitium, quod -ampliavit et renovavit modernus Soldanus mirum in modum, persuasus a -quodam abnegato Christiano, quem ferunt fuisse de Oppenheim, qui -architector illius exstitit operis, opere autem completo clam recessit -et ad gremium ecclesiae rediit. Quidam dicunt, Julium hanc turrim -fundasse in mari in loco, ubi aurea famosissima solis mensa fuit -reperta per piscatores, de quo Jeronymus facit mentionem in Epistola ad -Paulinum, circa finem primi capituli, et Valerius Maximus Libro IV. -Piscatoribus enim in mari verriculum trahentibus quidam in littore -transiens jactum emit, extracto autem rete magni ponderis auream mensam -extraxerunt; orta est inter piscatores et illum, qui jactum emerat, -controversia, illis piscium se capturam vendidisse affirmantibus, hoc -fortunae ductus emisse dicente. Qua conditione propter novitatem rei et -magnitudinem pecuniae ad universum civitatis populum delata placuit -Apollinem Delphicum consuli, cuinam mensa adjudicari deberet. Qui -respondit, illi esse dandam, qui sapientia caeteros[TR115] praestaret. -Miserunt ergo eam Milesio Sapienti, qui se non praestantiorem aestimans -misit eam Bianti. Bias Pittaco, hic protinus[TR116] alii, deincepsque -per omnem septem Sapientium orbem ad ultimum ad Solonem, qui titulum -amplissimae prudentiae habuit. Et hic ipsam mensam ad templum Apollinis -transtulit. Aliis videtur, hanc mensam in alia maris regione repertam, -in insula Choa, de qua fol. 155. vide de medicis. - -Istam turrim, quam nunc Sarraceni nominant Faruglan, veteres nominabant -Pharum vel Farum, idem sonat, vel graece Pharos, quod idem est, quod -turris altissima, Alexandrina, quae unum erat de septem mundi -mirabilibus. Stabat enim super quatuor cancros vitreos grandes, qui XX -passuum sub maris aqua in fundo stabant, super quos gravissima moles in -altum erecta aedificata erat, in cujus summitate semper ignis accensus -ardebat, qui longe lateque per mare splendens navigantibus nocte -indicium portus erat, ut habet Catholicum in dictione Pharos, littera -F. Hoc opus Sapientes mundi mirabantur, quomodo tam magni cancri fieri -de vitro poterant, et quomodo fuerint deportati et non fracti, et quod -desuper jacta fundamenta non lubricabant, et quomodo caementum sub aqua -tenere poterat, et quod tanta moles vitrum non contrivit. Ab hac turri -Pharos reges Aegypti Pharaones sunt vocati, imo tota Aegyptus quandoque -Pharaon ab ea nominatur. Cum autem successu temporis turris cecidisset, -venit Julius Alexandriam contra Pompejum et eo decapitato hanc, quae -hodie stat, structuram in eo loco de mari erexit, ut essent duo maris -portus. Isti autem duo maris portus stant semper pleni navibus de -Oriente et Occidente advenientibus, nam de superioribus Aegypti -partibus per fluenta Nili omnium alimentorum suscipit ubertatem -Alexandria et de regionibus transmarinis navigio omnis opulentia -ministratur. Adhuc ex utraque India, Saba, Arabia et Aethiopia, -Perside, Media et aliis adjacentibus provinciis quidquid (#b#) -aromaticum, margaritarum, gemmarum et orientalium gazarum et -peregrinarum mercium, quibus noster indiget orbis, per mare rubrum, -unde gentibus illis ad nos iter est, ad eam urbem, quae in superioribus -Aegypti partibus, quae Ardech dicitur, alias Thor, quae in ripa ejusdem -maris sita, defertur et inde in camelis ad Nilum ducta per fluvium in -Alexandriam descendit. Sic ergo orientalium et occidentalium illic fit -concursus populorum, estque eadem civitas forum publicum utrobique -(utrique) orbi. Orbem enim mercatores sic diviserunt: omnes -occidentales de transmontanis partibus ab oceano Britannico et sursum -negotiantur in Italiam usque ad oras maris mediterranei et Januam, -Venetias et ad alia loca, et non ultra procedunt. Italici vero ipsum -mare mediterraneum complectuntur et negotiantur per ejus insulas et ad -Constantinopolim et ad caeteras maritimas regiones Europae, Asiae, et -Africae usque ad alium maris limbum, quem transgredi mercando non -audent nec ultra procedere possunt, et portus transmarini magis -nominati sunt Barutinus, Tripolitanus et Alexandrinus. Graeci vero, -Capadoci, Armeni, Syri, Palaestini, Arabes et Aegyptii et Libyi -negotiantur ab ora maris per suas latissimas regiones usque in Ardech, -sive Thor, sub monte Sinai, et ibi tollunt ab Indis species aromaticas -et ducunt: eos in suas regiones, et Aegyptii Alexandriam replent. Indi -autem quantum isti spatium terrae habeant ad negotiandum ignoramus. Hoc -tamen scimus, quod omnes maris portus suis mercimoniis ditant, faciunt -autem finem Indiani contra Orientem terrae habitabili. Nam servi, quos -quondam miserat Soldanus ad investigandum principium Nili, per exactum -triennium longe ultra Indiam processerunt et redeuntes dixerunt, ultra -Indiam nullam esse hominum habitationem, sed terram prorsus -inhabitabilem, et tantum ibi esse solis ardorem, quem ferre nequaquam -potuissent nec ultra alveum Nili sequi valuissent prae caumate. - -Ad illum ergo portum Alexandrinum naves de Africa, Asia et Europa -applicant, naves tamen maris Indici ad eum venire non possunt, ut patet -supra fol. 61. - -Est autem propter quottidianum navium accessum mirabilibus muris, -turribus et custodiis munita, nam in ipsa urbe sunt duo montes alti, -non natura ex terra tumescenti elevati, sed arte humana et industria et -labore comportati. In quolibet autem monte stat turris et alta -custodia, de quibus longe lateque speculari possunt naves per mare -advenientes. Quam statim autem navis videtur, signum datur custodibus -murorum, qui id capitaneo vel Amiraldo, praefecto urbis, denunciat, qui -audito adventu navis vel navium jubet parari cursoriam naviculam et -recipi de suo columbario in caveam quatuor aut quinque columbas, quas -exploratores secum portant in naviculam et cursim contra adventantes -naves properant et quid sit conscribunt columbamque cum littera ad -dominum remittunt, et secundum audita praefectus se gerit, aut -tranquille, aut commotionem facit, et alias naves dirigit, si naves -visae sunt armatae. De his columbis nuntiis vide supra fol. 85. A. In -nulla parte terrae et regni sui Soldanus tantam custodiam habet sicut -in Alexandria, ibi enim maxime timent Christianorum invasionem, ideo -communiter praefectus Alexandriae est vir bellicosissimus et prudens, -cui cedit communi cursu soldanatus post mortem regis. - -Habuit haec urbs multa gravia proelia, hanc Romani laceraverunt -quondam, sed Trajanus imperator eam reexstruxit. Anno etiam Domini 1230 -Petrus, Cypri regis frater, natione Gallicus, classe instructa cum -Catalonis et Gallicis eam invasit, dirupit et combussit, et ditissima -spolia (#136 a#) reportavit, nec postea convaluit, unde hodie est -civitas quodammodo desolata, et in dies domus super domum cadit, et -miserabiles ruinae sunt intra moenia solemnissima, et pauci admodum -habitatores sunt in ea, nam praeter muscheas et domus Mamaluccorum, -regentium, et fonticos mercatorum paene deserta est, nec in domibus -adhuc stantibus sunt habitatores. - -Haec civitas a tempore S. Marci evangelistae, qui primus ibi fuit -episcopus, usque ad tempus, quo eam detinent Sarraceni, fuit abyssus -virorum sanctorum litteris et moribus pollentium, de quibus postea -pauca dicentur. Sicut autem fuit principium quodammodo religionis, sic -et principium fuit fidei desolationis, regnante enim et saeviente -Machometo orta est seditio in Alexandria inter cives et graecos -mercatores, contra quos cives Alexandrini invocaverunt Machometi -adjutorium, qui eos a Graecis liberavit suaeque ditione subdidit, et -Christi fidem intulit (abstulit?) Nam patriarcha Alexandrinus, -Dioscorus, primus fuit inter ecclesiasticos praelatos, qui Machometo -consensit seque spurcissimae legi subdidit et totam Aegyptum et -patriarchatum totum perdidit, a quo aliae mundi partes sunt infectae. -De quibus esset longus tractatus, si quis de his scripta narrare -vellet. Et tantum de Alexandria. - - - - - Descriptio vel circumscriptio regionis Aegypti, - et de mirabilibus ejus, de ritibus, scholis, - scientiis ibi inventis, de duplici Aegypto, et - aliis. - -Aegyptus, regio celeberrima, codicibus poëtisantium, philosophantium et -theologisantium saepissime inserta, nominata et plurimum commendata -(Hermes Trismegistus, Aegyptius, ad Asclepium, dicit esse imaginem -coeli et translationem omnium, quae geruntur in coelo, ut Augustinus de -civitate Dei Libro VIII. C. 23. habet) nunc loco ultimo transmarinarum -regionum venit describenda. Quamvis enim ex supra dictis de Nilo et de -civitatibus satis pateat qualitas illius[TR117] regionis, tamen in -generali aliqua omissa ibi ponentur. - -Itaque regio illa primo dicebatur Aërea, forte propter singularissimam -aëris illius serenitatem; saepe enim ibi astra lucent nec obteguntur -nubibus nec obtenebrantur nebulis nec obfuscantur vaporibus aut pluviis -aut nivibus, sed perpetua serenitate aër rutilat et micantia sidera -semper cernuntur, et propter eam causam dicunt studium astrologiae ibi -esse primo inventum. Secundo dicebatur Essaea, quasi ipsius Esse -conservativa, de quo dicit Eusebius de evangelica praeparatione L. X. -C. 2: Aegyptus, inquit, venusta regio, in qua longam aetatem multi -consecuti sunt propter aestivi temporis serenitatem, quam maxime -possidet. Nam calamitas diluvii Deucalionis, cum universas regiones -vastaret et homines ac jumenta submergeret, Aegyptum non tetigit, sed -cessantibus aquis homines et jumenta ad alias regiones de Aegypto -revenerunt. Vel propter terrae sempiternam ubertatem, qua prae aliis -floret, nam alibi deficientibus hominibus et pecoribus fame, hic -conservantur in Esse, ut supra fol. 108 et sqq. Ideo Essaea dicitur. -Vel dicitur Essaea propter longaevum illius terrae statum et diuturnam -inhabitationem. Reperitur enim in libris vetustissimis Aegyptiorum -sacerdotum, ut dicit Varro ille prudens, et Solon, de VII Sapientibus -mundi illustrior, quod centum millia annorum transierunt, postquam -Aegyptii religionem comprehenderent, et quod sapientia apud Aegyptios -viguit XL millibus annorum. De civitate etiam quadam Aegypti, Sami -dicta, dicunt, quod steterit octo millibus annorum, et quod olim numero -hominum omnes fere orbis gentes superavit. Ideo civitates et oppida -decem et octo millia in Aegypto fuisse antiquorum libri continent, et -numerum universi populi fuisse septies decies centena millia; nunc haud -pauciores decies tercentenis millibus tradunt. Haec Diodorus L. I. Cap. -1. Et quod his amplius tradunt Aegyptii, ab orbis initio primos homines -apud se creatos bonitate et felicitate soli et propter Nilum, qui multa -generat, et suapte natura, quae genuit facillime nutrit. Et illi primi -homines in Aegypto geniti hunc mundi ornatum conspicientes -admirantesque universorum naturam, duos esse deos et eos aeternos -arbitrati sunt, scilicet solem et lunam, et solem quidem Osiridem, et -lunam Isidem putaverunt. Sic ergo numero hominum haec regio omnes -superat regiones. Sic et numero civitatum, quae priscis temporibus -ultra decem et octo millia fuisse in Aegypto libri sacri continent -Ptolomaei, sed post Lagi tempore amplius tria millia, quae usque ad -nostram aetatem perdurant. Haec Diodorus. Et Eusebius de evangelica -praeparatione L. I. C. 2. dicit: plures in sola Aegypto urbes, quam in -reliquo terrarum orbe fuisse audivit, a priscis diis, Jove videlicet, -Sole, Mercurio, Apolline, Pane, Lucina aliisque quam plurimis conditas. -Et multa stupenda antiqui de Aegypto scripserunt. Insuper dicunt, quod -heroes in Aegypto regnaverunt decem et octo millia annorum, post Isidem -homines regno potiti regnaverunt paullo minus annorum, quindena millia, -usque ad centesimam octogesimam olympiadem. Sed haec omnia a catholicis -refelluntur, et S. Augustinus (#b#) de Civitate Dei L. XVIII. C. 4. -dicit, esse mendacissime conficta, et reprobat ex dictis Varronis, qui -ponit, litteras inventas in Aegypto ab Iside, ante[TR118] quas -sapientia esse non poterat. - -Tertio nominabatur antiquitus Mephaina, a filio Cham, filio Noae, vel -Mesraina, a Mesraim, ejusdem filio, qui ibi primo habitasse dicitur -post diluvium. Et his nominibus multis annis fuit nominata; nam Belus, -primus Assyriorum rex, Nimrodides, Aegyptum inhabitavit, nec tamen in -ea mansit nec nomen a se ei tribuit, sed eam Danao filio suo reliquit, -qui inde pulsus fratri suo Aegysto cessit, qui possessor ejus existens -Aegystum eam nominavit, a quo mutato s in p Aegyptus dicta est usque in -hunc diem. Nominatur etiam fornax ferrea, Deuteron. IV., propter duram -Judaeorum servitutem in calore, luto et latere. Quidam insuper -aestimant, hanc regionem tempore Noae dictam Heliocaram, quod idem est, -quam regio solis, in quam misit Noë Jonichum filium suum, ibique -Astronomiam invenit, cujus discipulus Nimrod gigas fuit. De hoc -loquitur Magister in Speculo histor. de Noa. Sic ergo regio illa -dicitur Aërea, Essaea, Heliocara, Mesraina et Aegyptus, et nonnumquam -tota Aegyptus dicitur Thebaida a principale civitate Theba dicta. De -Aegypto dicit Herodotus, quod olim non fuerit terra, sed mare, quod -usque in Aethiopiam protendebatur, sed eo decrescente mansit pluribus -temporibus terra paludosa inhabitabilis. Dicunt Aethiopes, Aegyptum ab -initio mare fuisse, sed Nilus de eorum terra limo abducto continentem -fecit. Imo eorum coloniam etiam nominant, Eusebius de Evangel. praepar. -L. IV. C. 1. - -Est autem Aegyptus regio Africana terra undique clausa et inaccessa. -Nam ab occidente habet mare magnum, ubi non est accessus nisi per -naves, et hoc in paucis locis, quia littus habet importuosum. Contra -Africam est desertum magnum, multarum diaetarum, Libyae. Ab austro est -desertum Aethiopiae per XV diaetas usque in Nubiam. Ab oriente vero -est desertum Thebaidae[TR119] usque ad[TR120] mare rubrum per tres -diaetas ad Ardech, portum maris rubri. Contra vulturnum et -septentrionem est desertum magnum usque ad terram sanctam. - -Forma terrae Aegypti est oblonga, nam secundum Diodorum maritima ora -duo millia complectitur stadia, mediterranea vero stadia circiter mille -sexaginta. - -Dividitur etiam Aegyptus in superiorem et inferiorem. Inferior ab -Aegyptiaco pelago incipit et per Nili decursum ascendit usque in -Cayrum. Superior supra Cayrum adscendit complectens solitudines -Thebaidae regionis et latissimas eremos, et pro majori suo -inhabitabilis (est.) Protenditur autem in orientem, et habet a -septentrione sinum Arabicum, a meridie vero oceanum, ab occasu -inferiorem Aegyptum, et ab oriente mare rubrum. Inferior vero regio a -Cayro deorsum tendit per lineam Nili, habens ab ortu Syriam et -Palaestinam, ab occasu Libyam, a septentrione mare nostrum, a meridie -montem, qui appellatur Climax. Et illa pars est plena hominibus. -Homines tamen juxta praefatum montem dominantur mari rubro supra; et -dicunt, quod foeminae ibi insignes habeant prolixas barbas, vacantes -venationibus, et loco canum habent tigrides et leopardos. Superior -Aegyptus est supra montana solitudo vastissima et aridissima, ibi nulla -vis imbrium timetur, nec aliquam ibi fuisse pluviam auditum est, sed -ventorum canis (?) est, ut si quando vel clementiore coelo aliquantulus -spirare flatus coeperit, magis in illis terris quam in ullo mari -naufragium est. Nulla ibi germina sata in illa proveniunt, quippe -instabili loco (#137 a#) arentibus arenis, ad omnem motum ventorum -cedentibus. Verum ubi adversa quaedam promontoria ventis resistunt, -terra aliquantulum solidior herbam raram atque hispidam gignit. Ea ibi -sola messis est, quae celeritate proventus per naturam solis sive aëris -(ac) ventorum casus evadere solet; fertur enim a die jacti seminis -tricesima die maturescere. Consistere autem ibi homines ratio est, vel -quia ibi liberi sunt a gravaminibus dominorum et tributorum, vel quia -vacare possunt divinis et contemplationibus. Unde in illa superiori -Aegypto sancti patres nostri deguerunt eremiticam ducentes vitam. -Tantus autem calor ibi est, ut sanctus Pastumianus dicat, se vidisse -fluere ollam cum pulmento ad solem, et tam fervida et ignea a sole -redduntur saxa, ut carnes crude sine igne, positae supra lapides et -inter eos, assentur, ut superius patet de deserto. - -In his calidissimis locis generantur bestiae malae diversi generis: -satyri, basilici, aspides et serpentes, simiae, pigragones, coppini, -inter quae communia sunt dracones, sicut Raphael angelus relegavit -Asmodeum in desertum superioris Aegypti, Tobiae VIII. Ibi dicitur esse -quaedam fera Coothephas, quae quidem corpore est modica et membris -iners atque pigra, caput habens valde grave, propterea semper defert -illud in terrae superficiem inclinatum, quod autem natura saluti -mortalium est provisum, tantae enim est venenositatis et perniciei, -quod nullus eandem in faciem inspicere potest et vivere, sed statim -primo intuitu inspiciens exspirat, sicut et de basilisco dicitur. Ibi -generantur simiae diversarum specierum. - -In illo deserto superioris Aegypti loca sunt metallorum feracia, ex -quibus magno cum labore et impensa aurum educitur, ad quod Aegypti -reges mittunt homines crimine damnatos vel ex hostibus captos aut ex -regum ira incarceratos, ut ibi operentur fodiendo. Ad hoc enim desertum -relegatum fabulantur poetae Epimetheum pro eo, quod primo finxerit -statuam hominis ex luto, quapropter iratus Jupiter eum in simiam vertit -et huc locavit, a quo simiae sunt generatae. Vide supra fol. 18. Hic -psittaci crescunt propter loci siccitatem, vide supra. - - - - - Aegyptus inferior describitur. - -Aegyptus inferior est illa regio, de qua communiter scripturae -loquuntur, quae quidem deserta esset sicut superior, nisi Nili -beneficio foecundaretur. Est autem illa regio fere triangula, duobus -lateribus aequalibus, tertio breviore, et in his tribus angulis -civitates tres, scilicet Lacis, Babylonia et Alexandria, et volvitur -angulus de Lacis per Babyloniam usque in Alexandriam, et inde iterum in -Lacis nonginta quinquaginta milliaria. Adjacentes autem regiones sunt -Syria ab ortu, Libya ab occasu, ab aquilone mare magnum, a meridie -Climax mons, ut supra patuit. - -De hac Aegypti regione, ut dixi supra fol. 126. loquuntur mira et -poetae et naturales et theologi, et mirabilia in ea ab eisque gesta -referunt. Haec regio ab initio, ut tradunt antiqui, mare fuit, quod -protendebatur in Aethiopiam olim usque, tandem autem Nilus ab -Aethiopibus emissus in locum, cum secum semper ferat terram et limum -copiosum, propter quod et turbidissimus est, tantum ibi adduxit de -terra, ut superexcresceret fundus et terra continens fieret, et multis -temporibus regio paludosa vermibus et draconibus plena exsisteret, -successu autem temporis exsiccabatur palus, factaque est regio -silvestris in parte, in parte mansit ex Nilo paludosa. In paludibus -erant cocodrilli et serpentes magni, in silvis leones erant et -ferocissimae bestiae, ita quod nullus homo ausus ibi fuit aliquatenus -manere, quousque Hercules venit et bestias aggressus in paludibus et -silvis regionem purgavit eamque hominibus ad habitandum assignavit. -Contendunt etiam Aegyptii veteres fere omnes, deos gentilium ex Aegypto -aut habuisse[TR121] originem aut ibi divini cultus magnificentiam -insignibus gestis meruisse. Dicuntque in Aegypto primos omnium ad -coelos sustulisse, et solem et lunam ut deos adorasse. Haec Eusebius de -evangelica praeparatione. L. I. C. 6. - -Ibi Isis, clarissima foemina, metu patris Inachi regis Argivorum ob -perpetratum scelus adulterii cum Jove navigio venit, et terram desertam -reperiens hominesque magis more bestiarum viventes quam hominum -adunavit terram colere, hordeum primo ibi invenit et seminandum populo -tradidit, et dispersos univit, villas construere coëgit, et ultimo -litteras eis dedit, et ita dea habita fuit. Sed et maritus ejus Apis, -qui et Serapis et Osiris, divinos honores ibi acquisivit, ut patet -supra fol. 45. (#b#) Ibi Jupiter, Mercurius, Venus et caeteri apud -veteres celebres habitaverunt, et ideo plures urbes erant in sola -Aegypto quam in reliquo terrarum orbe constructae a diis, Sole, Jove, -Apolline, Pane, Lucina aliisque quam plurimis. In Aegypto natus Titan, -immanissimus gigas, qui cum suis filiis gigantibus, Titanibus, adversus -Jovem, Mercurium, Venerem deosque reliquos bellum habuit, eique coelum -conantes eripere montes montibus superposuere, sibi sternentes iter ad -illud. Victi tamen Titani sunt a diis et fulminibus interemti, atque -apud inferos religati catenis morti perpetuae sunt addicti. Verum -quidam effugientes rursum ut patres eorum bellum et impetum in deos -fecerunt eosque ita terruerunt, ut mutatis formis in Aegyptum per -septem Nili ostia transfugerint. Jupiter enim in forma arietis, Sol in -forma corvi, Bacchus in capreae, Luna in damae, Juno in vaccae, Venus -in piscis, Mercurius in ciconiae, Cybele in merulae, Pan in fluminis -evaserunt formis, et omnis reliquus exercitus deorum non -transformatorum prostrati sunt a Titanis. Deos autem Apis, Aegypti -custos, hospitio suscepit, et Busiris hospites ad se divertentes -sacrificavit aris imponens, quem Hercules trucidavit, ut dictum est -fol. 64. - -Dixerunt etiam, praedictos deos stellas esse, aliquam aërem, aliquem -ignem, spiritum, et per universum orbem transire, in varias etiam -formas hominum atque animalium commutari, et illa animalia nequaquam -comedebant, deificata animalia illa credentes et carnes eorum. Maxime -tamen animalia, quae soli consecrata esse credebant, venerabantur, ut -scarabaeum, quem effigiem animatam solis esse putabant. Omnis enim -scarabaeus virilem sexum habet, et spermate in stercus infuso, pila -deinde confecta pedibus involvit veluti sol coelum, et mensem lunarem -exspectat, ut patet per Eusebium de praepar. evang. L. III. C. 2. et -supra P. I. fol. 243. B. Sic ergo proficiente aetate profecit et error. -Primo enim homines illustres, a quibus beneficia acceperunt et -instructiones, pro diis habebant, aestimantes, eos de coelo lapsos, ut -Osirim, Isidem, quos post mortem eorum, habentes apud se sepulchra -eorum, ita extolli ab omnibus volebant, ut statutum facerent, ut -quicumque diceret eos homines fuisse, capite puniretur, ut dicit -Augustinus de Civitate Dei L. XVIII. C. 3. Deinde aestimabant, mortuos -translatos in stellas et elementa unde dicebant Osirim solem et Isidem -lunam, Jovem spiritum, qui per omnia transeat, Vulcanum ignem, terram -Cererem, Oceanum humiditatem, Nilum etiam fluvium deum deorum -asserebant,[TR122] quia ei generationem deorum attribuebant, et -Minervam aërem esse dicebant, peragrare orbem, in variis hominibus -apparere formis animalium, et carnes illorum animalium non manducabant, -imo illa animalia adorabant ut deos. Unde in Spec. histor. L. 16. C. -34. dicitur: Aegyptii sceleratiores et stolidiores omnibus deterius -omnibus erraverunt, qui bruta animalia inducunt deos esse, terrena, -aquatilia et volatilia, et contaminati sunt omnium insania; nam quidam -colunt ovem, quidam hircum, alii vitulum, alii porcum, alii corvum, -alii accipitrem, alii vulturem, alii cocodrillum, cui etiam propriam -consecravere civitatem, quae dicebatur Cocodrillorum urbs, quia juxta -eam in palude nutriebatur a sacerdotibus pane, carne et vino, et ad ei -offerendum de longinquo veniebant. Ad sacerdotem autem mansuetus erat, -sed ad alios ferus, eoque mortuo alius subrogabatur. Alii colebant -canem, lupum, simiam, draconem, aspidem. (#138 a#) Alii cepe, allia, -(?) spinas. Scarabaeum autem summopere venerabantur, quod -ridiculosissimum est. Dicit etiam Apollonius in Vitis Patrum, quod illi -Aegyptii, qui cum Pharaone non fuerant ingressi post filios Israel, -audientes omnes esse submersos in mari, ultra modum multiplicaverunt -deos, quilibet enim divinum honorem illi rei exhibuit, qua impeditus -remansit, ut, si vir sequi Pharaonem volens retractus ab uxore dixit: -deus meus es tu, quia per te vitam habeo. Sic artifex materiae sui -artificii honorem divinum exhibuit, et ita nugis irrationabiliter et -multipliciter delusi fuerunt. De his multa in diversis loquitur -Augustinus de Civitate Dei, et Eusebius de evangelica praeparatione L. -III. C. 3 et 4. L. VIII. C. 5. et Boccardus de generatione deorum -gentilium. - -Sic ergo poetae materiam fictionum maxime sumserunt ab Aegypto. Insuper -et naturales de terra scribunt, ut Plato, Aristoteles, et caeteri -Aegyptum commendant prae aliis terris, et in ea ab antiquo doctissimi -manebant, et de universi mundi regionibus ingenio praestantes in -Aegyptum migrabant, ut sacerdotes Aegyptios et vates memphiticos et -heliopoleos ac thebanos audirent et monstra deorum in templis -cernerent. Nam in Aegypto schola erat antiquorum doctorum, sicut refert -Eusebius de evang. praepar. L. X. C. 2. Ibi claruerunt naturali -scientia Orpheus, Danaus, Museus, Melampada, Daedalus, Homerus poeta, -Lycurgus Spartiata, Solon Atheniensis, Plato philosophus, Pythagoras -Samius, Eudoxius mathematicus, Democritus Abdera, Eunapides Chius. Et -probat Eusebius de praeparatione evangelica L. X. C. 2., quod Graeci -paene omnes sapientiam ab Aegyptiis habuerunt, maxime tamen scientiam -astrorum, propter quam etiam Dionysius ab Athenis in Aegyptum -transmigravit, ubi in eclipsi solis, quae fuit in hora mortis Christi, -Deum incognitum philosophia naturali professus fuit. Unde tota terra -illa fuit civitatibus amplissimis ornata et templis locupletissimis et -gymnasiis gravissimis, in quibus multarum scientiarum principia sunt -inventa. - -Medicinam dicunt ibi primum floruisse eamque ab Apolline, qui primus -herbarum virium cognitor fuit, practicatam fuisse. Quidam dicunt, -Chironem primum medicum, alii Aesculapium ibi fuisse medicos, unde -potus ille, quem Helena rapta sumsit, ut oblivisceretur suae -calamitatis, fuit inventus in Aegypto, unde inquit Eusebius, usque ad -nostra tempora solae Diospoliticae mulieres iram atque moestitiam -potionibus sedare resciunt. - -Ibi nigromantia et aliae prohibitae artes originem sumserunt. Unde -Jeronymus in vita Hilarionis refert, quod etiam tempore Christianorum -fuit studium nigromanticum in Memphis, et observationes dierum, unde -dies Aegyptiaci dicuntur. Quo modo autem dies Aegyptiaci inveniri -debeant in calendario, vide in Catholicon Aegyptus. Non autem solum -philosophi infideles in Aegypto philosophati sunt, sed etiam fideles. -Unde Eusebius de praepar. evangelica L. IX. C. 4. dicit, quod Abraham -vixit cum sacerdotibus Aegypti in Heliopoli et docuit eos astrologiam. -Sic et Moses invenit in Aegypto primo arma bellica et praefectos in -Heliopoli praeposuit, unde Aegyptii eum Mercurium vocaverunt. - -Antiqui Aegyptii potentia, sapientia et religione cuncta regna -superabant. Unde legumlatores Graecorum et aliarum gentium ab Aegyptiis -sumserunt regulas suarum legum, et cuncti philosophi in Aegypto -scientiam hauserunt. Sic et mechanici ingeniosissimi ex Aegypto -prodierunt; de quo lege in Diodori L. II. C. ult. et in Eusebio de -praepar. evangel. - -De eorum potentia dicit Augustinus de civitate Dei Lib. XVI. C. 17. -quod olim Aegyptii totam Asiam, demta India, subjectam habebant tempore -primae promissionis Abrahae, (#b#) unde tantae potentiae fuerunt, ut -Aegypti reges pro diis colerentur. Potentissimas autem civitates -construxerunt. De sapientia dictum est, et de religione in idolis et -templis et sacerdotibus parum retuli. - -Aegyptus sicut olim sub idolis fuit sentina vitiorum, sic sub Christo -facta fuit speculum omnium Christianorum, unde propter incredulitatem -fuit plagis maximis adeo attrita et multipliciter per prophetas -proclamata. Christo autem cum Maria Virgine ingresso in Aegyptum mox -omnia corruerunt idola et templa et delubra, ut habetur supra fol. 81., -demtis tribus templis, quae intacta remanserunt cum suis sacris; primum -fuit templum virginis, secundum templum sanguinis, tertium templum -ignis. In primo templo stetit imago virginis filium in brachio -gestantis, quod veteres Aegyptii fecerant propter vaticinium Jeremiae -prophetae, qui praedixerat eis, quod in adventum virginis cum filio -idola Aegypti corruerent. Secundum templum habuit idolum pelicani avis, -et dicebatur templum sanguinis, quia sanguine dicitur haec avis pullos -mortuos vivificare. Gignit enim Aegyptus hanc avem, et moratur in -buscis et arundinetis Nili, unde antiqui, qui Nilum deorum parentem -crediderunt, pelicanum Nilium filium aestimaverunt eique divinos -honores impenderunt, et nullo modo ceperunt, sicut nec manducare ausi -fuerunt, ea enim, quae adorabant, non manducabant; mirum, quod Nili -aquam biberunt, de qua tamen eum colentes non bibebant, nisi transfusa -in cisternos, quos primo fodit in Aegypto Danaus. Sicut ergo Nilo -templa fecerunt, sic et animalibus in eo generatis, sicut anguibus, -piscibus et cocodrillis, et volatilibus sicut pelicano. Dicitur autem -pelicanus, quia pellem habet canis plumis respersam, et est avis non -modica, magnarum alarum, et macilentissima, quia lubricum habet -intestinum, nec potest continere cibum usque perfectam incorporationem. -Hanc avem naturaliter odiunt (oderunt) serpentes et insidiantur ovis -ejus, unde dum pro pastu avolat, ascendunt serpentes et aut ova -frangunt, aut, si pulli sunt, enecant morsibus. Mater autem rediens et -suos pullos occisos inveniens fertur per triduum lamentabili garritu -lugere et deinde in pectore se vulnerat et sanguinem calidum super eos -spargit eosque a morte sic suscitat. In quo facto numen inesse avi -Aegyptii aestimabant et eam celebrem inter deos suos habebant eidem -templa consecrantes; et haec templa ad Christi ingressum non -corruerunt, non propter numen in pelicano, sed propter deitatem in -crucifixo, quem figurabat. Ideo communiter haec avis cum nido et pullis -depingitur insuper crucifixum. De pelicano loquitur Jeronymus pulchre -in epistola ad Praesidium diaconum. Insuper tertium, templum ignis, -sacratissimum fuit, conservatum cum suo altari, quod quidem idolo -caruit, quia Deo summo consecratum fuit, et phoenicis incendio -celeberrimum exstitit. Erat enim quidam magnus vates, sacerdos, Onias -nomine, de gente Judaeorum, qui in Heliopoli civitate solis templum -aedificavit ad similitudinem templi Domini in Jerusalem ex instinctu -divino (#139 a#). Primo ergo die azymorum cum multa ligna congessisset, -ut hora sacrificii ea incenderet ad offerenda holocausta, ecce cunctis -inspectantibus per fenestram avis ingressa est oneratas habens alas -diversis liquoribus aromatum seditque super struem lignorum, ipsa ligna -gummi aromatico perfudit ea impinguans et cremabilia reddens; ad hoc -autem accedentibus solis fervidissimis radiis mox ligna accensa sunt et -in cinerem concremata; cum quibus et ipsa avis pariter consumta est. -Haec videns sacerdos intellexit mirificum quid in hoc facto fieri, -precavit ne cineres removerentur finem videre volens illius insueti -sacrificii. Post triduum autem templum ingressus digito diligentius -cineres scrutatus est, in quibus reperit vermiculum vivum complicatum, -qui odore suavissimo fragrabat: nec deformis erat, ut ejus aspectus -suspicionem veneni homini generare posset, sed quodam singulari prae -aliis vermiculis pollebat forma nobili. Secunda die iterum sacerdos -accessit et vermiculum in aviculam profecisse invenit. Tertia die cum -accessisset, invenit avem completam et perfectam stantem in loco -cinerum, ac si esset avis domesticata, quae sacerdoti adstanti quasi -valefaciens evolavit. De hac ave habetur in Epistolari beati Jeronymi, -Volume II. L. 3. Tractat. 8. fol. 204.; valde pulchra in epistola ad -Praesidium, et in Speculo naturali L. XVII. C. 74., et in Bartho. de -proprietatibus rerum. Nec hoc, quod dictum est, contingit frequenter, -sed semel, Deo disponente, pro significatione passionis Christi, qui -semel igne charitatis incensus in ligno mortuus est, factum in Aegypto -fuit. Non enim est avis aegyptiaca sed arabica, nam Arabia felix, quae -mediat inter sinum persicum et sinum arabicum, inter innumera pretiosa -et aromatica, quae gignit, etiam phoenicem nobilissimam nobis mittit, -quae in toto orbe est sine pari, vivens ultra quingentos annos unica et -sola. De qua Albertus Magnus Lib. de animalibus XXIII. C. 4. dicit, -quod phoenix est aquilinae magnitudinis, pulcherrima, caput habens ut -pavo, fauces cristatas, circa collum fulgore aureo purpureus est, -caudam habet longam purpurei coloris, pennis quibusdam roseis -interscripta, sicut interscribitur[TR123] cauda pavonis quibusdam -orbibus ad modum oculorum formatis, et haec varietas est mirae -pulchritudinis. Cumque sentit se gravari aetate, transcensis ultra -quingentis annis, secundum Isidem XII. ethicorum, construit sibi nidum -de pretiosissimis pigmentis, faciens sibi domicilium aptum suae -nobilitati, super arborem altam, sitam super limpidissimum fontem, -ipsamque arborem lignis nobilissimis replet exsiccatis, incendio aptis, -et rogum magnum construit; quibus autem sic paratis in Martio in nidum -ipsum ruit, et se radiis ferventibus objicit solis, et illos -resplendentia pennarum multiplicat et alarum plausu voluntarium sibi -nutrit incendium et incensis lignis se cum nido incinerat sicque iterum -de cineribus suis resurgit. Et hoc communiter in Arabia facit, quamvis -et in Aegypto, ut dictum, factum sit. De quo etiam Albertus, ubi supra, -mentionem facit, et Isid. et Amb. et Alanus. Tradit Cornelius Valerius -tempore Claudii principem phoenicem volasse in Aegyptum, et ibi captum -(#b#) fuisse et in urbem Romam allatum imperatori. Templum ergo -phoenicis in Heliopoli non corruit, quia sanctum. Creditur etiam, quod -beata Virgo degens in Aegypto prope templum hoc habitationem habuerit -septem annis. Sunt enim una civitas Heliopolis, Hermopolis, Busiris, -Cayrum, Babylonia, Thebea, Massora, Memphis, ut plenius supra fol. 93. -est dictum. - -Omnia ergo idola per Christi ingressum fuerunt prostrata, et successive -omnis immunditia ab Aegypto eliminata, ita, ut illud Romanorum V. -impletum sit, ubi superabundavit delictum, superabundavit et gratia. -Terra enim illa prae aliis abundavit terris in martyribus, in -doctoribus, in confessoribus, monachis et virginibus. - -Primo abundavit in martyribus, ibi enim innumeri pueri innocentes -necati fuerunt a Pharaone Chencre, qui, ut opprimeret et humiliaret -seniores filios Israel, infantulos in flumen jussit projici, Exodi I. -et II. Et praeter hoc mira malignitate desaeviit in populum, nec potuit -ejus saevitia mitigari maximis miraculis nec durissimis plagis, ut -patet Exod. per totum. In Aegypto fuit lapidatus Jeremias propheta a -suis contribulibus Judaeis propter veritatis anuntiationem, quem -gentiles Aegyptii honorifice sepelierunt juxta tumulos regum una juxta -pyramides, de quibus supra fol. 79. dictum est. Oratione enim sua -fugaverat a terra aspides et cocodrillos, qui nimis increverant et -populum gravabant maxime; et ideo populus memor beneficii eum -sepelivit, quem tamen postea Alexander Magnus extumulavit et in -Alexandriam transtulit. Dicitur autem, quod hodie pulvis terrae loci, -ubi propheta sepultus fuerat, sanet morsus serpentum et aspidis. De his -loquitur Magister in Speculo histor. in fine Tobiae. - -Deinde post Christi mortem quis numerare posset martyres occisos in -Aegypto, quorum primicerius exstitit S. Marcus evangelista ibi necatus. -Si quis Eusebium in Ecclesiastica historia legerit, pavebit ob -immanissimas persecutiones, quas passi sunt Christiani in Aegypto -primis temporibus, et mirabitur de fortissima tolerantia poenarum et -mortis. De his habetur ubi supra Lib. VI. Cap. 32. et L. VIII. C. 7. et -sequ. Capp. 12, 13 et 17. Valde pulchrum est legere in praedictis -capitulis agones Sanctorum. - -Demum, quanti in Aegypto martyrisati sint sub Arriana haeresi, horrorem -legenti incutit, et non solum desaeviit illa persecutio in loca -habitabilia Aegypti, sed et per eremi vastitatem currebant cum ensibus -et monachos in speluncis et cavernis pro fidei constantia necabant. De -his vide in Ecclesiastica historia L. II. C. 2. et 3., et in variis -locis aliis in eadem historia. Non fuit locus vel regio in mundo, quae -tam fortiter pro Christo agonizaverat sicut Aegyptus. Ab hac de -civitate Thebea prodiit illa fortissima legio Thebaeorum, quam S. -Mauritius eduxit per mare Romam, et inde profecti in Alpes ibi pro fide -Christi occisi sunt. Ab illa denique Aegyptica legione multi utriusque -sexus usque in Sueviam devenerunt, inter quos S. Felix, cum germana S. -Regula, et socio Sancto (#140 a#) Exsuperantio in Thuregam, imperiale -oppidum, usque devenerunt ibique multis miraculis factis et doctrinis -populum illius civitatis idolis prius deditum converterunt ad Christum, -propter quod detenti a praefecto regionis Decio post plurima tormenta -eis illata, post carcerum squalorem et mirabiles agones capitis -obtruncatione martyrium compleverunt anno Domini 35.[TR124] sub -Diocletiano. Hoc autem singulare et insigne miraculum de praedictis -Sanctis legitur, qui dum decapitati essent juxta fluvium Limacum, -erexerunt se truncata corpora et de terra levaverunt capita sua sicque -simul de flumine ascenderunt per XL passus ad locum, quem sibi pro -sepultura elegerant, in quo etiam viventes orare consueverant, ibique -se cum capitibus in terram reclinantes quieverunt. Accedentes autem -fideles eorum corpora sepeliverunt. Cum autem crebra ibi clarerent -miracula, construxerunt super eorum sepulchra oratorium, sed post -multorum annorum decursum inclitus imperator Carolus Magnus auditis -miraculis et signis super eorum tumbas aedificari fecit ecclesiam -egregiam; canonicis ibi locatis beneficia pinguia ordinavit, unde usque -hodie ecclesia illa doctos litteris habet viros, ornatos vita et -moribus. - -De his gloriosis Sanctis et de illa ecclesia et civitate plurimum -delector audire, legere, scribere, cogitare et loqui, cum, teste -religioso Hugone, natale solum dulcedine cunctos ducat, et immemores -non sinat esse sui. Sum enim natus in illa civitate Turicensi et -renatus fonte baptismatis ad tumbas sanctorum martyrum et consors -nominis factus Felix et Sancto Felici sum votatus sicque ipsis Sanctis -et loco affectus. Et profecto gaudeo, quando me recolo fuisse in -regione, ubi praedicti Sancti ortum habuerunt, in Theba Aegypti, et ubi -fidem Christi et baptisma susceperunt in Jerusalem civitate sancta, et -in loco, ubi confirmationem in fide acceperunt, hoc est, in Roma, et in -loco in quo ab hoc mundo cum palma martyrii emigraverunt ad coelum, hoc -est Thuregum. - -Praeter hos autem sanctos Aegyptios evaserunt plurimi de legione -Thebea, qui diversas Germaniae partes vita, doctrina, et miraculis -decoraverunt, ut sancta virgo Verona Zurzachum, Sanctus Ursus -Solodurum, S. Gereon cum sociis Coloniam. De pluribus etiam martyribus -in Aegypto occisis habetur in Spec. Histor. L. XIII. C. 23. Sed et -Diocletiana persecutio in tantum in Aegyptum desaeviit, quod eam -undique sanguine martyrum consecravit. Et tantum de illo. - -Secundo Aegyptus clarissimis et multis abundavit doctoribus prae aliis -regionibus, tam ante Christum, quam post, maxime tamen post Christum. -Scimus in illa regione deguisse Abraham, Isaac, Jacob cum filiis suis -patriarchis, scientiarum non ignaros, sed illuminatos. - -Ibi rex fuit quidam Philadelphus studiosissimus et librorum totus -cupidus, qui ordinavit quendam nomine Demetrium, qui omnia per -universam terram inventa volumina transscribi faceret, et collegit XX -millia volumina de dictis philosophorum et gentilium. Cumque adhuc pro -libris aliis aestuaret, dixit sibi Demetrius, quod si acquiescere -vellet et Judaeos, quos praedecessor suus de Judaea in Aegyptum (#b#) -transtulerat captivos, liberos abire permitteret, in brevi posset -habere quinquaginta millia libros, cumque rex quaereret, quomodo hoc -fieri posset per liberationem Judaeorum, dixit sibi, quod in Jerusalem -esset liber legis a Deo editae et digito Dei conscriptae, tantae -sanctitatis, quod nemo eam posset in aliam linguam transferre, nisi -cultores ejusdem legis, quotquot autem eam transferre attentaverunt, -vel orbati oculis fuerunt, vel (in) amentiam inciderunt. Remitte ergo -captivitatem, ait, ad summum sacerdotem in Jerusalem et pete ab eo, ut -mittat tibi librum legis Dei et prudentiores Judaeos, in hebraica et -graeca lingua peritos, qui transferant legem. Hoc audito rex amore -librorum liberavit Judaeos centum viginti millia dans pro singulo -captivo centum viginti drachmas argenti et misit eos simul in Jerusalem -cum pretiosis muneribus pro decore templi, inter quae erat mensa aurea, -gemmis impretiabilibus insignita, cujus crassitudo cum esset dimidii -cubiti, tamen materiam superabat opus. De hac mensa et de vasis et -muneribus transmissis ab Aegypto in Jerusalem mira refert Josephus -Libro Antiquitatum XII. C. 2. Pontifex ergo Eleazarus misit regi -septuaginta seniores, in lege doctissimos, in multis linguis peritos, -cum volumine legis, quos Philadelphus cum honore et gaudio suscepit et -introduci eos jussit in domum grandem juxta mare, in qua libraria regis -erat et locus ad deliberationem negotiorum, et datae sunt singulis -singulae cellulae divisae ab invicem. Receperunt autem semper unum -passum legis, quem quilibet in sua cella interpretabatur, prout sibi -videbatur, et sex diebus masticabant passum, in sabbato autem -convenerunt praesente rege et interpretata collationaverunt et -collationata in unum contulerunt, et factum est divino nutu, quod ita -conformes[TR125] fuerunt semper inventi, ac si simul consedissent et -conflassent ex uno capite. Et isti sunt illi LXX interpretes, quorum -frequenter meminit Jeronymus et alii catholici doctores. Porro Jeronymo -non placent cellulae septuaginta interpretum in prologo serm. ad -Desiderium episcopum, sed dicit, eos in coenaculo uno contulisse ad -invicem. Augustinus autem ponit, eos in separatis cellulis suam -opinionem conscripsisse et post contulisse ad invicem. - -Sic Philadelphus ille librariam maximam composuit, quae tamen postea -incinerata fuit, nam classis in portu stans incensa fuit, de cujus igne -et libraria incensa fuit. Hic Philadelphus non fuit diu ante tempora -Maccabaeorum. Post Christi autem ascensionem facta est Aegyptus abyssus -illuminatorum virorum. Ibi Marcus Evangelista primus episcopus -Alexandrinus primo docuit. Ibi floruerunt viri doctissimi, Anianus, -Philo, Clemens, Origenes, Ammonius, Dionysius, Anatolius, Pyrrhus, -Athanasius, Didymus coecus, Theophilus, Thyrus medicus et caeteri -plures, qui omnes grandia opuscula de nostra theologia composuerunt. - -Tertio terra Aegypti ultra omnes mundi partes plures habuit -confessores, monachos et virginum choros, partim in civitatibus et -villulis commanentes, partim in vasta eremo degentes inter sanctissimos -patres. Nam in superiori eremo Anacharius claruit, in inferiori alius -Macharius, in Sciti Isidorus, in cellulis Pambo, Moyses in Nitria, -Paulus in Apeliota, in Focis alius Paulus, Joseph in Pispiri, demtis -aliis, Paulo, Antonio, Maria Aegyptiaca, Eugenia Syncletica, Sara, -sanctissimis Aegypti foeminis. Non erat villula aut oppidum in toto -Aegypto, quod careret monachis. In civitate Oxiruito erant plurima -monasteria, et ipsa civitas intus et extra (#141 a#) monachis erat -plena, ita, quod etiam in turribus civitatis residerent et super -portarum fortalitia. Per[TR126] quemcumque vicum quis ibat, undique -voces psallentium audiebat; non tamen clerici erant, dicit enim -Gratianus XVI. qu. 1. superiori annot. in fine, monachos usque ad -tempus Eusebii, Sosimi et Siricii monachos simpliciter et non clericos -fuisse, ecclesiastica tradit historia. Unde et Hieronymus dicit, -monachos in Sciti convenisse in unum, ut sacerdotem sibi invenirent, -qui eis missarum solemnia celebraret. Non ergo erat grave regionibus, -monachos esse, quia instantissime laborabant nec mendicabant, sed -mendicis subveniebant. Unde dicit Hieronymus, quod Aegypti pauperes non -sufficiebant monachis, ut eis providerent, et eleemosynas ad longe -positas regiones transmittebant ditatis per eos Aegyptiis, nihil enim -sibi retinebant, nisi quod pro praecissimo victu et vilissimo vestitu -et parvissimo tuguriolo deservire poterat. In praedicta ergo urbe erant -XX millia virginum et XIV millia monachorum. In Nitria, ubi nitrum -colligitur, erant C monasteria; ibi erant magistri, patres, abbas -Johannes, abbas Hor, Abbas Amman, qui erat pater trium millium -monachorum, et sanctus Apollonius, pater quingentorum monachorum, et -Serapion, pater decem millium monachorum, et Theanos, pater trium -millium monachorum. In una Aegypti civitate erant XII. monasteria -virginum. In alia civitate erat monasterium CCCC virorum, et aliud -monasterium CCCC foeminarum, et haec duo monasteria per Nili brachium -erant divisa. Et S. Macarius habebat in uno monasterio MCCCC viros. -Multa talia habemus in vitis patrum, ubi Aegypti monachi ultra omnes -monachos laudantur. Et profecto magna differentia est inter monachos -modernos et antiquos, et inter monachos orientales et occidentales, et -inter monachos Aegypti et Syriae, Palästinae et Mesopotamiae. De hoc -aliquid supra dictum est P. 1. fol. 237. Inter omnes Aegypti monachi -excellebant tam in morositate, quam in religione. De hoc audi Jeronymum -Epist. ad Eustachium, in qua tractat de tribus generibus monachorum -Aegypti et de religiosa eorum vita. Unde de universo mundo quottidie -homines adventabant, ut Aegypti monachos viderent, et hoc faciebant non -solum simplices, sed imperatores, reges et principes. Tanta autem erat -monachis illis cura pro exhibitione hospitalitatis, quod rectores -civitatum ad instantiam monachorum per singulas portas statuerent -observatores, ut, sicubi peregrinus aut pauper appareret, sine -quaestione ad aliquam congregationem monachorum duceretur, et -hospitibus certatim monachi occurrerunt eosque abducebant, et -nonnumquam contentio erat inter monachos de praeventione, et -peregrinorum pallia in diversa trahentes rumpebantur. Quam cito enim -fratres peregrinum adventare senserunt, continuo, velut examen apum, -singuli ex suis cellulis proruperunt, et jocunda facie, laeto cursu, -festina alacritate eos susceperunt. Et haec religio Aegypti duravit -usque ad tempora Heraclii imperatoris, sub quo natus est filius -perditionis Machometus, qui cum Arabibus sibi adhaerentibus ingressus -Aegyptum et ibi effuso veneno intoxicavit patriarcham Alexandrinum et -clerum (#b#), qui abnegata fide catholica Machometo adhaesere. Subverso -autem patriarcha Alexandrino viam accepit in totam Aegyptum, et demum -in omnia maris littora praevaluit, et invaluit in tantum, quod Asiam, -Africam et pro parte Europam Christo auferens sibi subjugavit. - -Ex omnibus his patet, quod Aegyptus tres habuit status valde diversos -et in quolibet illustrior cunctis regnis inventa fuit. - -Primus status fuit status idolorum multorum, jactabant enim se, deos -apud se natos et nasci, unde Jovem summum deum in Aegypto natum -affirmabant et cum Cretensibus de hoc contendebant. Sic et Venerem -dicebant apud se primo de mari emersisse, et cum Cypriis litigabant; et -ita de aliis diis concertabant asserentes apud se genitos. Unde tam -Graeci quam Romani ab Aegyptiis deos sibi accipiebant, et Aegypti deos -quasi totus orbis summe venerabatur. Hic status ab initio, quo Aegyptus -incepit esse regnum, inchoatus fuit ante incarnationem Domini anno -2426, tempore Saruth filii Cham, et primus rex fuit Zores. Ab eo autem -tempore regnum hoc crebris tumultibus mutatum fuit et multis plagis -afflictum, semper tamen in cultu idolorum remansit. Tandem autem -Cambyses, rex Persarum, venit et cunctos ejus vastavit fines et omnia -templa deposuit et religionem in Persas transtulit. Post decursum -temporum iterum nova templa veteribus diis suis erexerunt, plura et -majora prioribus. Unde in Cayro Serapi templum fecerunt grande, et -idolum ejus sub specie bovis coluerunt. Et in Alexandria eidem mirabile -valde et magnum erexerunt fanum, de quo habetur in Ecclesiastica -historia Libr. II. C. 23. In hoc templo erat simulachrum Serapis sub -specie hominis, et erat simulachrum ita vastum, ut dextera unam -parietem, alteram laeva perstringeret, quod monstrum ex omnibus -generibus metallorum et lignorum erat compositum et mirabili arte soli -oppositum, ut nihil supra dicitur. Fama autem et opinio erat omnium -gentilium, quod quando humana manus hoc simulachrum attingeret, terra -illico desisteret et solveretur, et in chaos coelum repente rueret in -praeceps. Et ita nemo audebat hoc simulachrum tangere. Hic status -duravit usque ad Apostolorum praedicationem, qui omnibus mundi diis -virtute crucis violentiam intulerunt. Unde quidam Sophronius, antiquus -doctor, singulare opusculum composuit de subversione Serapis, ut -Hieronymus de viris illustribus refert, et de ejus subversione vide in -Ecclesiastica historia L.II. C. 23. - -Secundus status fuit status Christianorum, qui magnis laboribus -Aegyptum a cultu idolorum averterunt, et ad Christi fidem converterunt. -In tantum autem profecit Aegyptus in isto statu, quod in nulla regione -mundi tot religiosi, tot monachi, tot docti, et tam multae ecclesiae -Christi reperiebantur sicut in ea, ut supra patuit. Et ipse status -mansit a tempore S. Marci usque ad tempora Machometi, diaboli filii. - -Tertius status Aegypti est Sarracenorum sub cultu Machometi, in quo -cultu nulla regio ei aequatur, omnes antecellit in muscheis et in -scholis et in zelo ardentissimo pro illa maledicta religione. Nec est -regio adeo firmiter et pertinaciter adhaerens Machometo, sicut -Aegyptus, quae non solum se, sed alias regiones conservat in Machometi -cultu. Unde terram sanctam non possunt Christiani tenere propter -infestationem Aegyptiorum, quotienscumque enim Christiani terram -sanctam ceperunt, semper repulsam ab Aegyptiis (#142 a#) passi sunt, -nec est possibile, Christianos in terra sancta manere, nisi prius -capiant Aegyptum, ante quod omnis labor inanis et vacuus est. Aegypto -habito in perpetuum nemo auderet de Oriente levare manum contra -Jerusalem et terram sanctam. Hoc consilium dedit quidam prudentissimus -Sarracenus nomine Carachuz, a Christianis captivatus et interrogatus, -quomodo possent regnum hierosolymitanum capere et captum tenere. -Respondit, quod per nullam viam nisi per Aegypti possessionem dicens -consequenter, quod facile esset Christianis Aegyptum obtinere, quia, -cum sint in mari potentes, possent Alexandriam et alias maritimas -civitates capere et per Nilum adscendere cum classibus et devastare -Nili civitates usque Cayrum, et clauso Nilo, ne mercimonia de Cayro in -Alexandriam advehi possent, non posset Cayrus diutius se a deditione -continere. Et tantum de illo. - -Explicit tractatus octavus. - - - - - Praeambulum in tractatum nonum per mensem - Novembrem, necessarium pro intellectu sequentium. - -Antequam ad inchoationem novi[TR127] tractatus procedam, quaedam -praemittenda censui. Notandum ergo, quod dum per mare versus terram -sanctam pergerem, celeri cursu pertransivi regiones, provincias et -maris magni insulas, nihil vel parum de his scribens in tractatu quarto -mensis Junii totum ad hunc nonum tractatum mensis Novembris reservavi, -sperans, me in reditu per mare per easdem regiones reversurum. Sed -aliter accidit, nam naves et galeae onerariae de mari Aegyptio in -Libycum pelagum navigant, tendentes ad sinistram contra meridiem et -occidentem, et de Libyco relabuntur in mare Creticum, et ita ad dextram -dimittunt fretum Syriacum cum Cypro insula, et Pamphilia cum Cilicia, -mare etiam Aegaeum et Rhodense cum Rhodo, per quae maria in prima mea -peregrinatione ingressus et egressus sum, et in secunda ingressus per -ea, sed non egressus, quia per mare Libycum et Punicum deveni in -Creticum fretum. Ut ergo Ciliciam nobilem et Cyprum gloriosam, Rhodum -inexpugnabilem convenientius describere queam, resigno usque ad XVIII. -diem hujus mensis classem et naves mercatorum et repono me in galeam -peregrinorum terrae sanctae resumens marinum iter meum, quod revertendo -feci a Joppe per mare Syriacum in Cyprum, de Cypro in Rhodum, de Rhodo -in Cretam per maria intermedia, et in Creta reingredior galeam -institoris domini Sebastiani Conterini. Multos enim otiosos -taediososque dies habuimus in portu Alexandrino, et istis diebus -evagabor de mari Aegyptio in Syriam per loca prius nominata et fortunas -terrasque describam prioris evagationis, nec fictum iter describam, -nisi ab Aegyptio mari in Palaestinum sive Syriacum, quae sunt continua -maria, et de uno in aliud praeprospero vento in quinque venitur horis. - - - - - TRACTATUS NONUS INCIPIT, - - continens acta peregrinorum per mensem Novembrem - et reditum eorum ad Christianorum terras. - -November tristem diem primam nobis attulit, propter casum jam -recitandum. In vigilia omnium Sanctorum circa vesperas graviter -invaluit infirmitas domini Johannis, comitis de Solms, et advocatus -medicus dominorum classis, eoque viso dixit, eum morti fore propinquum; -hoc audientes omnem sollicitudinem fecimus, ut eum eucharistiae viatico -muniremus, et misimus ad omnes capellas catholicorum, sed sanctum -sacramentum, heu! nullibi reservatum invenimus, nec oleum extremae -unctionis. In ecclesiis autem schismaticorum forte reperissemus, sed -communicare eis in sacramentis noluimus, quia etiam de haeresi nobis -suspecti erant illi orientales. Confessor autem suus, pater Paulus, -ordinis Minorum, audita ejus confessione impensaque absolutione -plenariae remissionis in crastinum sub missa promisit petenti infirmo -sacrae eucharistiae communionem. Instante autem media nocte post -luctuosam agoniam ad extremam horam vitae deductus est et plena ratione -sinceraque devotione in manibus sui confessoris circumstantibus -peregrinis et orantibus obiit ab hac luce decedens ad sedes spero -beatas. Cum autem vidissemus eum defunctum lamentabili luctu et fletu -dominum et fratrem nostrum deplanximus moxque corpus linteaminibus -involvimus et feretro impositum in capellam curiae portavimus cum -psalmis ad funeralia consuetis, aspirante autem die missas aliquas -praesente corpore celebravimus. Porro sole orto interrogavimus dominum -Consulem, patronum domus, de loco sepulturae et de modo, de officio -funeris? qui dixit nobis, quod nihil possemus agere cum nostro -defuncto, nisi de licentia, consensu et jussu praefecti urbis et -Amiraldi. Misimus ergo consulem ad praefatos, qui audito casu et -pecunia recepta licentiam sepeliendi defunctum nostrum dedit, et -quatuor Sarracenos portatores funeris nobis miserunt, et aliquos -armatos defensores contra occurrentes paganos. Convenit autem multitudo -magna Christianorum catholicorum et schismaticorum, quos sustinere -oportebat ad obsequendum mortuo et exsequias celebrandum. Et -venerabilis vir, dominus Bernhardus, nunc decanus Moguntinensis, emit -pro quolibet peregrino cereum, et alios cereos magnos de cera alba ad -circumponendum feretro. Singulis ergo paratis accesserunt milites -peregrini, ut portarent feretrum ad locum sepulturae, sed Sarraceni, -missi a praefecto, accurrerunt dicentes, hoc esse officii et juris sui, -et a peregrinis tulerunt feretrum cum corpore, quod dum aegre ferimus, -quia libentissime per nos portassemus, et invite valde mortuum nostrum -paganis portandum commisimus, dixit nobis Consul, quod si nos ipsi -portaremus funus, numquam cum pace possemus ad locum sepulturae -pervenire, (#143 a#) quia juvenes accurrerent et portatores cum feretro -distraherent vel cum lapidibus nos vexarent. Et his auditis dimisimus -eis corpus, processionem autem ita ordinavimus, quod nos clerici -catholici incensis candelis ante feretrum processimus, alii clerici -schismatici cum saecularibus post feretrum, et Sarraceni protectores ad -latera ibant. Exivimus ergo de curia per longum vicum cum silentio et -fletu orantes. Multi autem Sarraceni accurrerunt clamantes et -deridentes, nihilominus et ammirantes quietem et silentium nostrum, -quia ipsi suos mortuos cum horribili lamento et clamoribus ad sepulchra -portant, sicut saepe vidi. Porro ego cum aliis antecedens habui -libellum ante me, de quo vigilias mortuorum legi, quidam autem -Sarracenus ad me accessit, tamquam videre volens scripturam libelli, et -dimisi eum inspicere continuans sine cura, quod inceperam, ipse autem -os plenum sputo habens, quod cum industria congregaverat, cum impetu ad -me conversus projecit sputum, sufflans in faciem meam, ita quod -foedavit oculos et os et totum vultum meum foetidissimo sputo defluente -per barbam super cappam meam. Ad hanc autem contumeliam nihil aliud -facere potui nec feci, nisi quod immunditiam abstersi et processi. -Venimus ergo ad ecclesiam S. Michaelis Jacobitarum, et ibi reposito -corpore in ejus medio et circum incensis candelis missam pro praesenti -defuncto cantavimus juxta morem ordinis nostri, quia illi duo nostri -fratres, capellanus scilicet Cataloniorum et Januensium, rem omnem -ordinabant. Fateor, me sub hoc officio et in his exsequiis, timore, -displicentia et quadam ira affectum, imo et gravi scrupulo functum pro -eo, quod nostro dilectissimo defuncto non fuit undique provisum ut -decuisset. Utinam ejus corpus hodie esset repositum in sepulchris suis -paternis, vel fuisset commissum sacris undis maris, quod potius mallem, -quam quod humatum est in ecclesia mihi plurimum suspecta et in specu -abominabili, non quidem ex se, sed ex conditione inofficiantium -ecclesiam illam. Verum est tamen, quod nulla oportunitate, nulla via -alia potuimus providere defuncto nostro. Itaque missa terminata -patefecimus specum, qui grandi lapide claudebatur, et nostrum pium -defunctum intromisimus et sine superjectione terrae lapidem reposuimus. -Sepulto defuncto solvimus ecclesiae illi sua jura, et dominus -Bernhardus, dignissimus decanus, liberaliter omnibus pecunias dedit, et -illo die pro tumulatione defuncti nostri ducatos exposuit non paucos. -Sicque regressi simul domum cum moestitia prandium sumsimus. Peracto -prandio incepimus nos celeriter disponere ad ingressum navium, et -aliqui soluto hospite ex toto recesserunt ad mare amplius in civitatem -non reversuri. Multa autem occulte deportavimus sub vestimentis ad -naves, de quibus non modicum teloneum accepissent sub porta, ut -balsamum et gemmas et alia parva pretiosa. Ego sub cappa plura -deportavi mihi per nobiles credita, et ita, ut etiam visitatus non -(#b#) fuerint penes me inventa. Quidam autem minus caute rem illam -agentes fuerunt sub porta spoliati et coacti, pecunia redimere suas -res. Quidam miles emerat gladium sarracenicum, quem deportans non bene -occultaverat, quem videntes custodes portae sibi absolute receperunt -nec eum restituere volebant, etiam data majori pecunia, quam valebat. -Non enim quovis modo admittunt, ut arma deportentur ad naves, nec -teloneum recipiunt de eis, sed totum rapiunt. Unde miles ille -reingressus urbem Mamalucco cuidam pretium dedit, ut gladium illum -emeret, tamquam pro se ipso. Emto ergo gladio rediit ad militem sibique -eum restituit, miles autem gladium mihi eportandum tradidit. Recepi -ergo gladium, et tamquam nihil portarem per omnes portas veni usque ad -mare, ubi dum gladium producerem et miles acciperet, accurrit quidam -Sarracenus et conabatur militi auferre ensem, sed miles eo fortior -cucurrit cum gladio ad locum, ubi barcae stabant, et in unam saltavit -barcam et evasit Sarracenos inductus in classem. Aestimabam me -obsequium praestare Deo, quando potui aliquid deportare de manibus -infidelium, qui injusta et indiscreta telonea a Christianis exigunt, -nec de hoc formavi mihi conscientiam, sicut nec formarem mihi in -Christianitate, si res ecclesiasticis personis pertinentes possem -occulte inducere in urbem, ubi esset consuetudo, quod etiam de talibus -reciperetur teloneum. A fortiori hic imposito potest fieri, quia -Hostiensis in Summa dicit, Christianos non teneri Sarracenis ad -solvendum teloneum nec pedagium, cum non subsint eis. - -Cum ergo multas res illo die sacro deportassemus sic, tandem regressi -sumus in nostrum hospitium, in quo choream chorizantium aegyptiaco modo -invenimus, non autem solum in curia nostra, sed in tota civitate erant -choreae et tripudia Sarracenorum illo die, quia quasi pascha eorum -erat, cum jejunii eorum finis esset. Per totum enim mensem praecedentem -duxerant quietos dies et inquietas noctes, ut supra patuit, sed nunc -illo die resumebant usum humanae consuetudinis, vigilantes in die et -dormientes in nocte, et ideo de naturali ordine resumto gaudebant et -chorizabant. Chorizantes autem in curia nostra erant quatuor puellulae -sarracenicae, ad tympani sonitum ducentes choreas coram nobis adeo cum -turpibus gesticulationibus et effrenatis motibus, quod nemo poterat -inspicere choream istam sine imaginatione venereorum, nec erat species -actuum turpitudinis illius, cujus signum non praesentarent puellae -istae suis collusionibus. Ostendebant manifeste suis lascivis -gesticulationibus bestialitates suorum parentum, nam ea, quae ludendo -agebant, a suis parentibus sic operantibus didicerant, et quod nequitia -senum adinvenerat, hoc parvulae artificialibus gestibus exprimebant, et -unde parentes erubescere debuerant, inde laudem quaerebant. Pro magna -enim laude parentum videtur esse, si pueri gestibus impudicis sciant -animos intuentium movere, similes vel pejores mimis (#144 a#) et -histrionibus, qui in ludis scenicis saltantes et effigiantes motibus -corporis ea, quae in domuncula (quae scena dicebatur, et erat in medio -theatri) canebantur turpia tam de diis quam hominibus, ut habet -Augustinus de civitate Dei L. 1. C. 32. Cum multis ergo insolentiis -diem hunc sanctissimum omnium Sanctorum Sarraceni peragebant, nos autem -cum multa tristitia propter recentem mortem domini comitis, socii et -confratris nostri, et cum decenti maturitate propter diei sanctitatem -et cum sollicitudine propter instantem recessum nostrum transivimus -diem illum. - - - - - Recessus peregrinorum. - -Secunda die, quae est dies Animarum, et erat dominica XXIII post -Trinitatis, mane dictis officiis missas legimus in capella domus, -quibus intererant quidam officiales galeae nostrae et multi galeotae de -classe, a quibus non pauci denarii oblati fuerant in animarum -suffragium. Finitis autem missis hortabantur nos galeae officiales, ut -praesentaremus nos in galeas, quia, qua hora non putaremus, classis -esset recessura. Statim ergo prandium et mensam parari jussimus, ut -refecti recederemus; facto prandio ad computandum sedimus cum hospite -nostro, domino consule, et remansit quilibet peregrinus ejus debitor in -sex ducatis. Milites ergo aperientes bursas solverunt debitum, ego -autem vacuam bursam habens solvere cum non possem, rogavi dominam -hospitam secrete, ut intercederet pro me pro remissione partis -alicujus, et reliquam partem mutuo a dominis peregrinis accipere -vellem; fuerat enim domina illa valde benigna ad me diebus, quibus in -domo deguimus. Cum ergo hospes exspectaret solutionem meam, et -inciperem eum pro amore Dei rogare, et hospita diceret, me pauperem, et -alii peregrini pro me loquerentur, exacerbatus fuit homo, et cum magna -indignatione repulit me a se, dicens: Roch, Roch, hoc est: recede, -recede. Et cum sic recedere verecundarer, annuit mihi domina nutibus, -ut recederem, quod et feci, et nihil solvi penitus. Sicque utilior fuit -mihi indignatio totum remittentis, quam pietas partem donantis. -Oratione tamen pro homine non minus vel forte plus obligor, quam si -voluntarie donasset, cum etiam Dominus eleemosynos ex iracundia datas -legatur remunerasse, ut patet in Vitis Patrum de quodam divite Petro -telonario, qui numquam eleemosynam dabat, sed pauperes cum ira a domo -sua repellebat. Quadam vice pauperi ad ostium suum clamanti, cum ante -se staret sporta plena panibus, indignatus, cum lapidem in promtu non -haberet, projecit unum panem in faciem pauperis; qui pauper accipiens -pro viro oravit eique cor pium impetravit, factusque est de post magnus -eleemosynarius. Sic et hospiti nostro contingere est possibile, de quo -omnis familia sua dicebat, quod esset vir sine misericordia, a quo -tamen grandis eleemosyna, mihi summe necessaria, collata fuit ex -voluntate uxoris, quae, licet graeca, tamen pia foemina erat, cujus -voluntas viro profuit, vel post repromissionem[TR128] consensit in -datum, quia post hoc saepe me vidit, nec postulavit. - -Soluto ergo hospite colligavimus omnes res nostras, quas occulte -deportare nequivimus, et de cellis nostris eas in curiam ad unum -cumulum aggregavimus. Trutschelmannus autem Schambeck adduxit nobis -asinarios cum asinis et mulis pro rebus educendis. Oneratis autem -bestiis valefecimus cunctis de domo, et milites eis pecuniam pro Valete -donaverunt, et praecedentem Trutschelmannum secuti sumus pedestres cum -asinis euntes. Per civitatem autem euntes cum ad primam venissemus -portam, accesserunt scrutatores et onera de asinis dejicere coeperunt -scindentes funes et rumpentes blactra, quibus Schambeck obstitit -jurans: Walla halla, i. e. per Deum verum, quod nihil (#b#) de -mercimoniis duceremus, sicque, ut eos benigniores haberemus, quosdam -dedimus eis madinos, et dimiserunt nos. Procedentes ergo inter muros ad -exteriorem portam venimus, quae mare respicit, sub qua crudelior -exactio fieri solet. Schambeck autem longam locutionem habuit cum -exactoribus, et non dejecerunt res de bestiis, sed diligenter saccos et -sportas ponderaverunt. Porro in sarcinis meis habui sportam oblongam, -repletam lapidibus de locis terrae sanctae, quae erat gravis pondere et -bene ac diligentissime obfirmata; hanc de bestia tulerunt et mirabantur -ejus ponderositatem eamque disligare inceperunt, ego vero obstiti -petens, ne disligarent eam propter laborem iterum religandi, juravique -eis per crucem, quod non essent nisi lapides in sporta communes de -terra collecti, de quo multum ammirati ridebant et interrogabant, an -non haberemus lapides in Occidente, quod de Oriente duceremus lapides? -Quibus dixi: lapides quidem habemus, sed non sacratos vestigiis Domini -salvatoris Dei nostri et Sanctorum ejus, ideo hinc eos colligimus et -carissimos eos in terra nostra habemus. Hoc audientes reddiderunt mihi -sportam. Aliam etiam sportam habui plenam ramis palmarum, de qua etiam -interrogatus, quid cum ramis illis facere vellem? dixi eis, quod in -terra nostra nullae arbores palmarum essent, et tamen juxta cultum Dei -nostri rami palmarum essent nobis necessarii quodam tempore anni, et -mirabantur de auditis, aestimabant enim, quod de foliis et pelletis -vellem facere sportellas, sicut ipsi faciunt, sicque dimiserunt -intactam sportam illam; valde enim timui, quod inter ramos quaererent, -quia miles quidam arcum sarracenicum cum jaculis et ensem turcicum -absconderat in ramos, et si haec invenissent, in tribulationem -venissemus non parvam. Ut autem contenti starent, dedimus eis juxta -consilium Trutschelmanni aliquos madinos, et dimiserunt nos cum pace. -Sic ergo per portas cum non sperata tranquillitate evasimus, et usque -ad oram maris processimus, ibique exoneratis bestiis et solutis -asinariis aestimabamus omnem perscrutationem finitam. Trutschelmannus -autem Schambeck licentiavit nos dicens, salvum conductum jam exspirare, -et hortabatur, ne amplius civitatem ingrederemur propter periculum -aliquod, quod nobis accidere posset, sicque ipse in civitatem rediit. -Statim ergo, ut recessit, conduximus barcam, ut supellectilem nostram -in eam poneremus et in classem duceremus, sed. dum saccos et sportas -jam super nos levassemus, occurrit quidam Sarracenus et cum ira dejecit -a nobis res dicens, oportere exspectare scrutatores finales, et cum -multum disputaremus cum eis, non curabant nos, sed prohibebant nos res -importare navibus dicentes, quod adhuc nudissima perscrutatio restaret -usque ad minimum quadrantem. Hoc ut audivi, extraxi de communi cumulo -res meas et res domini Joannis Archidiaconi, socii mei, qui in classem -navigaverat, et singularem feci cumulum sedique super eum exspectans -adventum scrutatorum, qui cum venissent, militum supellectilem exacte -perscrutati sunt et fortius illigata ruperunt et omnia lustrantes de -singulis telonea habere volebant, quibus dum dicerent, quod pecuniam -telonei solvisset Schambeck, dicebant, eundem nullam habere potestatem -juxta littus maris, sed solum sub portis civitatis et in civitate. -Sicque domini milites non paucos exposuerunt madinos. Deinde -accesserunt ad me, ut perscrutarentur et rumperent etiam sportas et -ligamina mea et (#145 a#) tollerent vectigal. Accepi autem animum et -audacter restiti, nec sustinui, ut quis contingeret supellectilem meam, -illi autem stabant et prae ammiratione ridebant aestimantes me non sani -capitis, quia toto conatu eis resistentiam feci. Currebant autem multi -Sarraceni et Christiani, insolitam contentionem mirantes; quidam autem -Venetus adstans dixit, quare sic me dominis opponerem? Cui dixi: quia -sacerdos sum et religiosus, nec duco res venales, sed divinas et mihi -necessarias, de quibus Aegyptii nulla telonea exigunt, hoc sciens me -oppono, nec aliquem admittam nisi vim intulerit mihi, quae, si illata -mihi fuerit, regredior in urbem, et praefecto me ostendam esse -sacerdotem et liberum ab exactionibus communis vulgi saecularium et -mercatorum. Hoc audientes exactores destiterunt, scivi enim, sacerdotes -cujuscumque gentis in Aegypto ab antiquo ab Osiride, primo Aegyptiorum -rege et domino, liberos, ut habet Diodorus lib. 1. Antiqu. histor. De -quo etiam patet supra Fol. 118. Et habetur Genes. 47. Et Philosophus -Metaphysicorum dicit, quod sacerdotes Aegypti, quia vacabant studio -philosophiae, liberi erant a gravaminibus caeterorum. - -Post hoc quidam alii venerunt Sarraceni, et quidam vi conatum in -cumulum meum fecerunt, quibus ostendi rasuram capitis mei et scapulare -et breviarium, in signum sacerdotii, et juravi eis per Deum crucifixum, -me non esse ductorem mercium aliquarum, sed sacerdotem et pauperem -peregrinum, qui etiam dimiserunt me. Juvenes autem circumstantes, -videntes proterviam meam, inceperunt me vexare, et retro accedentes, -quasi volentes mihi aliquid auferre, contra quos simulavi iram magnam, -quae tamen de facto non erat in me, sed istis puerilibus moribus -defendi me et paupertatem meam, ne asperior fieret. Si enim de singulis -teloneum accepissent, duo ducati vix suffecissent, de quibus multis -diebus vivere potui. Interea sol ad occidentem declinabat et tardior -hora fiebat, unde expeditis omnibus res nostras in unam barcam -portavimus et in nomine Domini cum magno gaudio mare ingressi sumus, et -cum cantu marino, qui habetur in prima parte Fol. 31. et Fol. 75. -classem intravimus. Intra classem autem ad galeam capitanei et domini -Sebastiani navigavimus, et res nostras in prora locavimus. Dominus -autem decanus Moguntinus cum sua societate et rebus descendit in cellam -Caliphi, quae mediat inter proram et carinam, quam pro domino comite -defuncto conduxerat et ejus consociis, et ibi mansit. Dominus autem -Joannes, archidiaconus Transsylvaniensis, et ego nondum provisi fuimus -cum stantia et cumbis, unde illa nocte mansimus in loco pauperum, et -rogavimus gubernatorem prorae et socios, quorum cumbae ibi erant, ut -usque in crastinum paterentur nos cum eis manere, et benigne nos -susceperunt offerentes se ultro ad nostra obsequia. Res ergo nostras in -rostrum prorae posuimus, et super eos sedimus, galeotae autem coenantes -ministraverunt nobis de suo, panem, vinum et carnes. Sicque sedendo per -totam noctem sub divo mansimus, nec erat locus, ut extensis membris -jacere pro quiete possemus, quia ipsa prora repleta erat hominibus et -tota galea, et quamvis pressi et angustiati sederemus, putavimus tamen -nos esse in paradiso inter (#b#) angelos, pro eo, quod nullus paganus -erat nobiscum, inter quos diu conversati fueramus in multis -turbationibus, jam autem non nisi Christianos vidimus et audivimus, de -quo ingens gaudium nobis fuit, in tantum, ut etiam in juramentis -galeotarum, cum audiremus crucem et membra Christi et Sanctos, -haberemus gaudium, non quidem in juramentis injustis et vanis, sed in -cognitione jurantis per crucem vel membra Christi, quae juramenta erant -nobis rara usque huc. Unde Dominus, promittens Aegypto bona futura -Esaiae XIX., promittit, quod in terra Aegypti jurabunt per Dominum Deum -exercituum, in hoc sui cognitionem innuens. Sic ergo nox illa transivit -cum exigua quiete. - - - - - Cumbae provisio. - -Tertia die statim orto sole dominus Johannes et ego dicto officio de -prora per carinam in puppim transivimus, et in castellum, in quo -dominus capitaneus classis et consul alexandrinus, et Sebastianus -galeae patronus manebant, cum caeteris multis zentilhomis ascendimus, -et dominum patronum pro stantia et cumbis petivimus. Qui vocato -scriptore navis et parano ac duobus custodibus carinae, quos guardianos -vocant, contulit cum eis de loco nobis dando. Accenso ergo lumine -descendimus cum eis in carinam et omnes angulos lustravimus, in fine -autem ad parietem cellarii fuit nobis locus assignatus pretiosus, in -quo sex homines sufficiens spatium habuissent, sed totus erat -tenebrosus et numquam nisi per lumen illatum clarus erat; insuper -bassus erat vel demissus, adeo, quod non poteramus stare nisi in -genibus, et ita etiam incurvati et flexis genibus ingredi et egredi -oportebat ultra quindecim passus ab ostio latrinae usque ad locum -nostrum; unde prima fronte de loco contenti non fuimus, quousque -experientia didicimus, meliorem locum in tota galea non esse quam -illum, pluribus respectibus. Fuit enim locus spatiosus, quod ultra -modum naviganti est conveniens, et fuit calidus locus: quia hiems erat -nobis profuit, unde aliquotiens, quando superius fui infrigidatus usque -ad stridorem dentium, mox ut in locum nostrum intravi, recalui sicut in -stuppa. Fuit etiam quietus, quia nemo prope nos locum habuit. Fuit -etiam securus ab illapsu aquarum in tempestatibus. Fuit etiam prope -cellare, et poteramus etiam mediis noctibus necessaria postulare et -accipere, et omnia, quae per galeam acciderent, audire. Non sic locus -dominorum primae societatis erat, qui, ut superius dixi, habebant -strictam cellulam in cornu prorae sub malo trincheti vel doli, in qua -tempore tempestatum illabebantur aquae sine mensura, et funes rudentes -et vela trajiciebantur intra et extrahebantur, nec erat ibi quies mari -moto, verum tamen alia commoda habebant, quibus nos caruimus, scilicet, -quia poterant se erigere et sine incurvatione intrare et exire et in -die luce gaudere, qua nos caruimus, et in articulo necessitatis statim -poterant in prora esse et pericula evadere. Hoc autem fuit loci nostri -maxima incommoditas: si periculum fracturae navis subito accidisset, -spem evadendi cum vita alii habuissent, nos vero omni spe frustrati -fuissemus, quia, antequam de loco nostro prodiissemus serpendo ad -medium mali super laternae foramen, ubi est ascensus, mille vicibus -mortui fuissemus, et si illa caussa non esset, credo, quod (#146 a#) -domini majores galeae locum illum pro se reservarent, quia tempore -tempestatum in loco inquietissimo sunt, sed ad fugam apto. Cum ergo -stantiam accepissemus, intulimus supellectilem nostram et lectulos -nostros aptavimus, eos super saccos specierum stravimus, qui in -superficie jacebant et navem ita replebant, quod non poteramus erecti -stare, suspendi etiam sportam longam palmarum ad parietem navis juxta -cumbam meam. Nobis autem sic laborantibus in loci adaptatione, -cellerarius, cujus notitiam non habuimus, per rimas parietis respiciens -nos amicabiliter salutavit, promittens nobis servitia praestiturum, -unde, ut melius et sine nota posset nobis etiam extraordinarie dare -cibum et potum et lumina accendere, solvit unam de asseribus extrahens -duos clavos, ut attracto assere ad nos locus esset accipiendi et -reponendi placita de spenda; nos tamen ingredi non poteramus, nec ipse -cellerarius ad nos poterat venire, nisi totum asserem deposuisset. -Super omnia nobis consolatorium erat, quod omni hora poteramus habere -lumen, etiam mediis noctibus, ad dicendum officium nostrum, quia in -ipsa spenda semper lampas ardebat. Omnia etiam, ut praedixi, quae per -galeam contigerunt, in puppi et in prora, ibi audivimus, et quando -domini in puppi essent unanimes et officiales, quales essent, et quando -venti essent boni vel inutiles, et breviter, omnia nova primum ad nos -deferebantur, nam cellerarius continue ab omnibus quaerebat, et ille -hoc, alius illud postulabat, et nova contingentia ei recitabant, quae -semper audivimus, nam transitus vel descensus fuit a coquina in -spendam, et antequam vocaremur ad mensam, scivimus, quid commesturi -eramus, et quando socii nostri commedere volebant scivimus, quamvis -longe ab eis essemus. Recessum etiam galeae vel tardationem ejus in -loco optime novimus, et omnia occulta ad nos deferebantur, et si non -nobis dicebantur, tamen cellerario recitabantur in audientia nostra. -Cum ergo stantiam nostram praeparassemus, aderat hora prandii, et -tubicines clangebant tubis ad mensam dominorum, jussit autem -cellerarius nos adscendere in puppim ad mensam domini patroni, cumque -ibi venissemus, vidimus quidem mensas paratas, sed nullum alium -peregrinum vel hominem humilis status ibi reperimus, et ideo non fuimus -ausi nos ponere inter dominos illos magnos, rogavimus ergo scalium, qui -mensis praeerat, cellerario et cocis, ut sineret nos manducare in -carina juxta medium descensum supra latrinae ostium cum guardianis vel -custodibus galeae, quos pro cibo et potu nostro mittere suis horis -vellemus, et concessit nobis de consensu patroni. Sic ergo cunctis de -carina sursum ad puppim ascendentibus pro cibo sumendo nos semper -mansimus inferius, et portabatur nobis cibus et potus dominorum ad -prandia et ad coenas. Diem ergo illam sic deduximus in adaptatione loci -et ad vitam marinam nos disposuimus; non enim aequali sorte ducitur -vita humana in mari et in terra, sed multum differenter, quod multa -experientia didici. Cum autem sero factum esset, multi venerunt de -civitate in galeam, nobiscum volentes transfretare, inter quos duo -homines galeam ingressi sunt, ad quorum ingressum tota galea commota -fuit: quibusdam placebat ingressus eorum, aliis displicebat, quidam -optabant, ut prope locarentur, alii jurabant, si secus suos cumbos -collocati fuerint, quod galeam resignare vellent et ad aliam transire -(#b#) navem; quidam maledicebant patrono propter earum receptionem, et -ut verum fateor, si dominus Johannes et ego scivissemus illorum -ingressum, aliam galeam elegissemus,[TR129] et si locassent eos juxta -nos, sicut comminabantur nobis, in crastinum in aliam galeam -transivissemus. Aperte dicam cum supportatione, qui fuerint hospites -illi tam male visi. Fuit quidam leno arte aurifaber et gemmarius, qui -cum scorto delicatissimo ad nos ingressus est. Hoc scortum a Venetiis -Alexandriam advexerat et prostituerat, et adepto lucro turpi redire cum -ea volebat. Vicerant autem ambo dominos galeae nostrae precibus multis, -eosque sub hac conditione acceptaverunt, ut foemina in sua cumba semper -maneret nec adscenderet aliquando, et clamosa non esset aut garrula nec -procax, nullumque admitteret nec ipsi lenoni se submitteret, sed navali -castitate viveret, et si secus repertum fuerit, absque misericordia -ambo simul ad proximum littus ejiciendi essent, sive littus sit terra -habitabilis sive inhabitabilis, sive Christianorum sive Turcorum, et -hoc pacto ingressae sunt istae personae. Sed longa fuit habita -concertatio et deliberatio, in quo loco vellent eos locare; aut simul, -vel separatim. Multae autem preces fuerunt porrectae domino decano -Moguntinensi, ut, si non ambos, saltim foeminam in suam suorumque -reciperet cellulam, sed vir prudens nullo modo consentire voluit -sciens, non fore tutum cohabitare serpenti et fovere scorpionem sinu -incaute. Sicque data est eis stantia in carina, ultra malum ad partem -prorae, sicut nostra stantia erat ad partem puppis. Et quamvis hae duae -personae conditionis displicabilis essent, tamen in veritate dico, quod -ita silenter, patienter, pacifice et disciplinate se habuerunt, ut modo -non solum non suspectae et despectae essent, sed honestae et bonae ab -omnibus haberentur, unde sua pudicitia et honestate omnium in se -concitabant affectum. Ipse enim aurifaber erat vir juvenis, mundus, -pulcher et rationabilis totusque ad omnes reverentialiter, cui nemo -dedignabatur propter suam humanitatem conversari. Foemina vero, eo -junior, fuit pretiosa, muliebris et tota verecunda ut virgo silens et -quieta, et multas longas horas habuit per mare in sua cumba, nam per -totum mare numquam ad navis superiora conscendit, nec etiam ad opus -naturae, sed quidam galeota ad hoc conductus misellae ministravit -deferens et inferens. In insulis etiam et portubus maris non se -movebat, cum tamen omnes communiter exirent, sed sicut monialis inclusa -manebat, et ita neminem nec intus nec extra gravabat aut scandalizabat. -De his prostitutis apud Alexandriam vide supra Fol. 122 b. - - - - - Aliud Capitulum. - -Quarta die prandio peracto dominus Johannes Latinus et ego simul -navigavimus ad litus, et ingressi sumus Alexandriam ad emendum aliqua -pro navigatione nobis necessaria; nos enim duo jam soli eramus et nobis -ipsis provisionem fecimus ut potuimus. In foro venit ad nos Schambeck -consulens nobis, ne nimis audaces essemus ad ingrediendum urbem, quia -si aliquis Sarracenus contumeliam et injuriam inferret, jam non esset -defensor. Expedito ergo negotio, pro quo ingressi fueramus, statim de -urbe exivimus amplius non ingressuri. Cum autem ad litus maris -revenissemus, reperimus ibi duos de fratribus nostris (#147 a#) -peregrinis dolentes et tristes. Nam pro suo solatio de galea sua ad -litus navigaverant et spatiando sine timore vagabantur in incertum -juxta mare super linguam terrae, quae dividit portum Christianorum a -portu Sarracenorum; ascendebant autem et videre volebant in -Sarracenorum portu classes et naves, quas ego libentissime ipse -vidissem, quia dicebatur esse portus pulcherrimus, classibus et navibus -repletus et maximis mercibus redundans, cum magna hominum frequentia. -Cum autem illi duo sic contra locum procederent, accurrerunt Sarraceni -cum magna furia et irruerunt in eos prosternentes et pessime -percutientes, trudentes et strangulantes quasi usque ad interitum, unde -unus eorum graviter vulneratus in capite periculum vitae sibi timebat -imminere. Et nisi quidam Sarracenus supervenisset, qui eos liberavit de -manibus eorum, forte occisi fuissent. Strangulabant autem eos, quia sic -ab eis extorquere pecunias conabantur, sed talis erat conditio illorum -peregrinorum, quod nullam secum habebant pecuniam. Isti ergo duo -rogabant nos pro nostra salute, ne evagaremur longius a littore portus -nostri, ne deterius nobis contingeret. Stetimus ergo in littore adhuc -per horam cum hominibus, et illi duo percussi in suam galeam -navigaverunt, stantibus autem sic nobis, vidimus tumultum magnum inter -portas civitatis et furiosum hominum concursum; nam Sarraceni, qui -nobiscum in littore stabant, ad portam sursum concurrerunt, et alii -extra saltaverunt, et custodes exemtis gladiis stabant observantes, ne -quis intraret vel exiret. Duo enim zentilomi, patroni duarum galearum, -contentionem habuerunt cum quibusdam Sarracenis propter negotiantium -vertigines, et in contentione unus Sarracenum percussit et facta -percussione de fontico per civitatem cucurrit volens transfugere in -classem, sed alii Sarraceni insequebantur eum et sub portis -comprehenderunt et graviter vulneraverunt eum. Comprehensum autem eum -cum socio alio patrono ambos in vincula conjecerunt et caeteros -Christianos latinos repertos in civitate cum percussionibus et -contumeliis ejecerunt de civitate et multi galeotae cum planctu et -ululatu bene castigati ad nos super littus venerunt referentes, multam -turbationem esse in civitate et indignationem magnam contra -Christianos. Fuimus autem laeti ego et socius meus, quod ante exortam -tribulationem evasimus de civitate. Pejus enim stetissent peregrini -reperti, quam quicumque alii, quia salvus conductus noster -exspiraverat, non autem illorum, qui erant de classe; semper enim -instante recessu Christianorum a Sarracenis incipiunt saevire in eos, -et furorem ac inimicitiam, quam animo occulte gerunt, et amaritudinem, -quam celant, in fine ostendunt et effundunt. Interim enim quod sperant, -se aliquam utilitatem ab eis habere, serviunt et obsequuntur, sed hac -spe finem habente saeviunt, vexant, rapiunt, furantur, et ubicumque eis -nocere possunt, festinant, ut fiat, et raro efficiuntur Christiani tam -boni socii et Sarraceni, quod ab invicem recedant cum pace, praecipue -quando sunt multi, ut est, quando peregrini vel classis mercatorum ab -eis recedere debet, quando enim hominem christianum non amplius ad se -reversurum putant, malum Vale sibi praestant, de quo saepe experientias -habui (#b#). Advesperascente die socius meus et ego in classem reversi -sumus ad coenam nostram, amplius ad littus non egressuri. Post coenam -dum staremus in superioribus galeae, et contra Alexandriam -respiceremus, venit una navis plena Sarracenis in tenebris, quia -crepusculum erat, de civitate ad latus galeae nostrae, et cum magno -silentio alligaverunt naviculam ad galeam, erant enim quidam juvenes -Sarracenorum, qui contraxerant societatem cum aliquibus de galea nostra -et cum eis vinum bibere jam consueverant. Ad hoc ergo nostri cum -flasconibus et amphoris et scyphis vel vitris descenderunt et sedebant -bibendo et rebibendo in tantum, ut Sarraceni inebriarentur et tamquam -fatui cantarent; illi autem, qui in galeam ascenderant, cum multa -difficultate in scapham descendere poterant propter vertiginem capitum -eorum. Sicque pleni remigraverunt in tenebris ad litus. Ego autem -stabam et casum alicujus in mare exspectabam et hodie aestimo, quod vix -sine baptismo ad litus pervenerint. Mansimus autem cum classe in illo -portu pluribus diebus propter negotia institorum et liberationem -captivorum, sed et ipsi patroni inter se divisi erant, et aliqui -volebant classem solvi citius, aliqui tardius dicebant solvendam, uno -autem discordante cogitur tota classis manere, et nullo modo audet una -galea sine alia recedere secundum leges Venetiarum. Stante autem classe -ibi in otio ego in peregrinorum galeam redii et multas pervagatus sum -interim regiones, ut promisi supra fol. 132. Et quia eodem modo -recessus omnium galearum fit, ideo sub recessu unius galeae totius -classis solutionem comprehendam. - - - - - Recessus navium de portu Alexandrino et ventorum adjutorium. - -Quinta die, antequam illucesceret, inceperunt gubernatores classis et -navium praefecti clamare et marinarios ad labores hortari. Cum -clamoribus autem solitis trahebant sursum accatones, epidromos et -dolos, colligata in eorum antennis, subtractisque scaphis et solutis -spiris et promesiis et transillis pro forti et salubri spiramine omnes -sollicitabantur. Fuit autem tunc quidam ventus lateralis tepidior, cui -diu differebant vela committere timentes, ne nimis contra Syriacum mare -impelleret classem. Tandem autem solutis velorum ligaminibus mox -labentia vela implentur ventis, et paulatim movebamur in portu a loco -stationis; cohibebatur autem arte, ne navis importune extra portum -ejiceretur, sed cum reverentia, ut oportuit, turrim Julii Phareglan -pertransiret modeste. Nulla enim navis sive egrediens sive ingrediens -nisi cum remissione veli turrim illam pertransire audet in -recognitionem regiae majestatis. De hac turri supra fol. 125 a. Cum -ergo jam extra portum venissemus, repente tulit nos ventus, et longius -per mare Aegypti perduxit in pelagum Syriacum impellens extra tramitem -intentionis nostrae, qua optavimus portum Paphum Cypri regionis -apprehendere, ventus autem altius nos tulit in mare Palaestinae et -Syriae, ita quod non longe a terra sancta fuimus, eam tamen videre non -poteramus nec aliquam aliam terram; si autem ventum directe secuti -fuissemus, statim in aliquem Palaestinae portum venissemus, sicque cum -gaudio multo et hilaritate felici et forti navigatione (#148 a#) -processimus contra plagam aquilonarem cum tendentia aliquali in -orientem. Et si gubernatoribus placuisset, illa nocte portum aliquem -terrae sanctae habuissemus, sed quantum poterant a Syria se avertebant -contra aquilonem cum tendentia ad occidentem, sicque per medium -navigavimus, ita quod ventum in orientem tendentem non ex toto secuti -sumus, et arte nautarum qua conabantur in occidentem vi ventorum -dimisimus, et ita diem illam consumsimus cum nocte, cum continuo quidem -cursu, sed non celeri, propter praedicta duo conamina. - - - - - Terra Sancta. - -Sexto die luce apparente vidimus licet a longe terram sanctam, montem -Carmeli, et si ventum sequi voluissemus, brevi tempore in portum -Sidonicum, Berithum, aut Tripolitanum projecti fuissemus, sed cursum -illum navis interceperunt, avertentes eam, ut in Cyprum, quae nobis -erat ad sinistram et Syria ad dextram, pervenirent. Advesperascente -autem die invaluit ventus, non quidem contrarius directe, sed nimis in -septentrionem nos depellens in sinum Issicum conabatur deducere; tanta -autem vi agitabamur, ut penitus desperaremus posse Cyprum attingere, et -disposuimus nos in aulonem Cilicum divertere ad Asiae loca, et ea -navigatione Cyprum accedere, qua S. Paulus Actor. XXVII. legitur de -Sidua (Sidone) in Cyprum navigasse. Itaque aulonem ingressi Cilicum -vidimus Ciliciam, patriam illam nobilem, in qua est civitas illa -nominata Tharsum vel Tharsis aut Tharsus, de qua jactat se S. Paulus -natum fuisse Actor. XXI.; ideo etiam tharsensis dicitur. Et haec -civitas ab antiquo adeo fuit Romanis confoederata, quod tamquam cives -romani habebantur nati de Tharso Ciliciae. Ideo S. Paulus Romanum se -asserebat Actorum XVI. et XXII. - -In hunc autem modum fuit S. Paulus civis romanus, quia penula fuit data -patri Pauli a Romanis, quando susceptus est in socium et civem romanum. -Erat enim penula vestis consularis, qua induebantur consules romani -ingredientes in curiam. Hanc sic meruit pater Pauli, Romani enim mundi -domini hanc habebant consuetudinem, ut quaecumque gens cum pace et -coronis eis occurrisset, darent eis libertatem esse eorum fratres et -concives romani, et constituendi consules. Pater igitur Pauli -translatus de Judaea Tharsum venientibus Romanis occurrit et penulam -promeruit et civitatem romanam pro se et suis liberis. Insuper ante res -Romanorum legitur Ciliciam ab Amazonibus libertati datam, Syria enim -eis subacta Cilices eis cum donis occurrerunt, polliciti imperata -facturos, qua ex re eos liberos fecerunt, ut habet Diodonus Lib. IV. C. -4. Antiquarum rerum. Quid autem hoc nomen Tharsis importet vide -Hieronymum ad Marcellum. - -Est tamen notandum, quod India dicitur etiam Tharsis in Scriptura, et -Carthago civitas Africae, et haec civitas Ciliciae, ut habet Jeronymus -de distantiis locorum. Hic Herodes citatus Romam pertransiens, cum -audivisset tres reges navibus transvectos, jussit incendi naves, Psalm: -In spiritu vehementi conteres naves Tharsis. Ad illum locum confugere -volebat Jonas a facie Domini, ut dicitur Jonae I. vel in Africam, ut -dicitur P. I. fol. 79 A. - -Est etiam in Cilicia urbs Thorsicas dicta, unde crocum plurimum et -optimum venit, spiramine fragrantiori et colore aureo. - -Porro ipsa provincia Cilicia dicta est a quodam, qui nominabatur Cilix, -filio Agenoris. Hic Cilix homo acris ingenii et robusti corporis fuit, -et cum fratres seniores se haberet nec successionem regni speraret, -relicta sua patria Phoenice in hanc provinciam venit eamque possidens -ex se Ciliciam nominavit. Ejus pater Agenor Beli vetustissimus filius -exstitit; hic Agenor in Aegypto primo consedit, sed peste pulsus inde -navigio per maris viam venit in Phoenicem et a Phoenice migravit Cilix -in Ciliciam, quam forte nondum inhabitatam invenit. Sunt tamen qui -dicant, provinciam hanc a Cadino occupatam, antequam quaesiturus -Europam mitteretur a patre, eamque postea a Cilice possessam Cadino non -redeunte. A tergo habet Taurum montem famosissimum, quem idem (eundem) -cum Caucaso monte dicunt, et a mari nostro a principio Ciliciae usque -in orientem extremum protendi videtur. Pictura tamen Ptolomaei dividere -montem (#b#) hunc videtur per Euphratem fluvium paradisi, qui per -medium ejus transit, et inferior pars dicitur Taurus, alia dicitur -Caucasus. Graeci tamen illum totum et longissimum tractum simul -nominant Ceraunium, et hujus nominis saepe memoratur S. Jeronymus in -suis dictis. Et ille mons recte dicitur catena mundi, nam Asiam omnem -ab Aeois incipiens et in Cilicium mare desinens in duas fere aequales -partes dividit, incipit ab Indico mari et tendit in occiduum, per -varios circumvagatur flexus usque ad Riphaeos montes, quibus Alpes -juncti aliam mundi divisionem facit (faciunt). Ideo mons ille Taurus -aut Caucasus infinita habet nomina. - -Mons ille ab una parte claudit Ciliciam, ab alia parte mare habet. -Porro ultra montis jugum contra orientem est Armenia minor et major, et -ab occidente iterum per interjacentes montes est Capadocia. In Armenia -est mons ille altissimus Ararath, in quo archa post diluvium requievit, -in quo, ut dicunt, usque hodie lignorum vestigia de archa reperiuntur, -quae plurimum sunt medicinalia. Dicunt etiam quidam veteres gentiles, -quod in Armenia mons sit, Baris appellatus, conjunctus praefato, in -quem tempore diluvii confugientes salvati fuerunt ab aquis, et hoc -forte factum fuit in diluvio tempore Ogygis. Et ibi etiam faciunt -mentionem de his, quia archa vecti in hoc consederunt monte, ut habet -Eusebius de Evangelica praeparatione. In Capadocia mons est, Argeus -dictus, arduus plurimum et omni tempore pruinis rigens, eumque Dei -habitaculum veteres accolae credidere. In Cilicia autem, de qua nunc -sermo currit, montem altissimum vidimus, quem Coritum nominant, qui -mons insigni specu est mirabilis. Nam in summo montis vertice amplo -satis hiatu patet, et in profundum demissis quanto magis dimittitur, -tanto amplior efficitur, et undique pubentibus lucis adeo pulcher atque -admirabilis se intuentibus aperitur, ut mentes admiratione consternat, -qui cum et assuefactos non satiet, per descensum unicum et angustum -atque asperum MD passuum inter amoenas umbras et opaca silvarum rivis -hinc inde quoddam agreste sonantibus. Ast ubi in finem descensum est, -specus apparet alter, verum cymbalorum sonus terret adeuntes ingressu -primo, et aliquamdiu spectabilis incedenti fit obscurior, et ingentis -amnis se extollentis frons aspicitur, qui ubi parvo cursu maximum -demonstravit impetum, conditur intra spatium horribile et incognitum -angustumque, adeo ut a diis habitari veteres credidere. Alius demum -specus est, quem Thyphonem vocant, angusto ore pressus et assidua nocte -suffusus, eumque dicunt Typhonis fuisse cubile gigantis, qui fratrem -Apim, maritum Isidis, laniavit membratim et Jovi bellum intulit. - -Igitur in aulone Cilicio laborantes per totam noctem conatum ad partem -sinistram fecimus, ut in Cyprum navigaremus, et satis bonum ventum -habuimus per angustias Ciliciae. - -Die septima lucente vidimus Cyprum, et ultra modum laetati sumus, quia -in multis mensibus non vidimus Christianorum regionem aliquam usque -modo. Processimus ergo contra insulam, et gyrantes Paphum, portum Cypri -vetustissimum, ingressi sumus et anchoras ejecimus stabilivimusque -naves et necessaria ibi comparavimus. Sed et ecclesias Christi adhuc -ibi stantes ingressi sumus, et adorato Domino ac necessariis comparatis -in barcis regressi sumus in galeam. - - - - - Insula insignis Cyprus. - -(#149 a#) Cyprus insula nunc describenda venit. Hanc rapuit mare -Syriae, cui olim dicitur juncta fuisse, et proprium effecit regnum, ut -patet Parte I. fol. 78 B. Haec insula quondam dicebatur Cethim, a -quodam Cethim dicto, nepote Japhet, filio Noae, secundum Isidem. Sed et -Cerasim olim dicta est, deinde Apelia, et post hoc Amathusa et Macara, -Cripton et Culmia; nunc autem Cyprus dicitur a prima ejus civitate, -quae Paphum nominatur, ut patebit. Haec regio ab oriente cingitur mari -Syriaco, quod Mesicum sinum vocant; ab occidente mari Pamphilico sive -Carpatico; a septemtrione aulone Cilico; a meridie Syriae et Phoenicis -pelago. - -Est autem insula interius valde foecunda silvis, campis, agris, pratis, -arvis, montibus, vallibus et planis, frugibus plena, fontibus et -amnibus irrigua, deliciis et divitiis opulenta. In ea primum ferrum -effossum a duobus Judaeis, sicut dicit Eusebius L. 1. C. 7 de -praeparaoque[TR130] evangelica. - -Hanc primo inhabitavit Japhet, filius Noae, ut dicunt, et vetustissimis -poetarum carminibus celeberrima habetur. Ex ea namque Venerem deam -ortum habuisse referunt et ibi de mari eam emersisse fingunt et -meretriciam instituisse; unde fabulantur, quod Jupiter, patri suo -Saturno iratus, abscidit ei falce genitalia eaque projecit in mare, de -quibus sanguis effluens spumae maris adjunctus est eisque concretis in -carneam massam crevit, et virgo pulcherrima facta est. Multo tempore in -undis maris natavit nuda, tandem sibi data a deis licentia petendi -aliquam terram vultum vertit in Cyprum, et juxta Paphum de mari -emergens ad littus transiit, moxque ad eam concurrerunt omnes Cyprii et -propter ejus eximiam venustatem de coelo in mare cecidisse credebant et -ad se enatasse, ut divinis honoribus ab eis veneraretur; pro dea ergo -eam habuerunt. Sed dum Cinara rex Cypri dissentiret Veneri, consurrexit -Venus adversus eum, et devicit, salvumque eum dimisit hac conditione, -ut apud Paphum sibi templum construeret, simulachrum erigeret et -animalia tantum masculini generis offerret. Et haec omnia rex -complevit. Venus omni libidini dedita ad meretriciam mulieres Cyprias -amplius induxit, quamvis ante egressum Veneris impudicitiae deserviisse -legantur. Nam Pygmalion filius Cilicis, filii Agenoris, filii Beli -Babylonii, cum juvenis esset in Cilicia, gloria dominandi affectus -collecta Cilicum multitudine classeque parata in Cyprum transvexit -exercitum, ejectis habitatoribus inde sedem suam ibi posuit et -regnavit. Sane cum ibi sceleratissimas comperisset mulieres et omnino -libidini obsequentes, vitio offensus vitam caelibem ducere disposuerat, -ut dicit Ovidius. Attamen, quia valebat ingenio, et artificiosas -haberet manus, sculpsit sibi ex candidissimo ebore foeminae imaginem -pulcherrimam, in qua ingeniosus homo et artem miraretur suam, et -venustatem imaginis commendaret, in dilectionem ejus incidit, et furore -maximo cupiebat eam esse foeminam vivam, oravitque Venerem, ea -tempestate celeberrimam insulae deam, ut animaret eam et suorum faceret -amorum sensibilem, nec effectu caruere preces: foemina facta est. Quod -advertens Pygmalion, gaudio plenus ejus usus concubitu, et e vestigio -gravida facta (#b#) est eique filium peperit, quem Paphum nominavit -eumque haeredem post se reliquit. Hic Paphus, ex eburnea matre genitus, -Paphum civitatem condidit, quam Veneri sanctam esse voluit, pro eo, -quod ejus beneficio eburnea mater sua animata fuit, et in loco illo -Venus ipsa de mari emersit ibique habitavit pomoeriumque pulcherrimum -in hoc loco habuit cum delicatissima habitatione, in qua omnia -reperiebantur spectantia ad lasciviam. Sed et poma aurea in eo -viridario crescere dicebant poetae, de quibus tria propinavit -Hippomenae juveni, quibus virginem Athlantem cursu superavit, et eam -obtinuit. Eadem enim virgo cum esset pretiosissima et cursu -velocissima, in silvis habitavit, et cum a multis in conjugium -peteretur, legem opposuit, cursus certamen se cum omni petente se -inire, et qui superarentur morte mulctarentur, victor autem ejus -potiretur connubio. Et cum jam plures magis audaces quam felices -superati tam severa lege damnati essent, Hippomenes juvenis Veneris -implorat auxilium, quae tria mala aurea sibi dedit, ut currente cum eo -Athlantae in via projiceret, sicque cupiditate pomorum allecta -colligeret, et interciperetur cursus sui velocitas, quod et accidit, et -virginem in conjugium habuit. In hoc etiam viridario celebratae fuerunt -nuptiae inter Peleum et Thetin, deam aquarum, quam Jupiter licet -amaverit, tamen eam ducere noluit oraculo edoctus, quod ex ea -nasceretur filius major patre; provisor tamen nuptiarum fuit, et omnes -deos invitavit deasque, demta Discordia, quae indignans cum cerneret -Junonem, Palladem et Venerem invicem ex parte una sedentes, sumto de -arbore horti aureo malo, illud inter eos projecit dixitque: digniori -detur. Ex quo confestim inter eas seditio orta est, cum unaquaeque se -digniorem diceret. Cumque sententia ad Jovem devoluta esset, indicare -quae dignior et pulchrior foret, noluit ferre sententiam, sed Paridem -judicem adnotavit; quae illi sub opacis nemorum umbris remotis vestibus -[se] monstravere, cui promisit Pallas, si sententiam pro se ferret, -omnium rerum cognitionem se daturam; Juno regnorum et divitiarum -dominium; Venus autem pulchriorem orbis mulierem spopondit.[TR131] Qua -tractus concupiscentia silvanus judex Veneri deberi pomum judicavit -tamquam digniori, quae illi raptum Helenae concessit. Nam dum Helena -navigio Cyprum peteret, ut visitans in Papho templum Veneris ei hostias -deferret, ipsa Venere consentiente Helenam rapuit Paris, ex quo -subsecutum est trojanum bellum et occisus Achilles, qui in nuptiis -praefatis conceptus fuerat, ad quos Discordia vocata non fuerat, et sic -expiata est injuria et multus effusus humanus sanguis fuit. In eodem -horto celebrabant antiqui festa floralia et ludos florales ad placandam -Nympham Floram, deam florum, cui omne jus in flores contulit Zephyrus -pro eo, quod suae voluntati paruit, qui ludi memoriae meretricis -conveniunt, nam omni lascivia et verborum licentia, quibus omnis -obscoenitas effunditur, positis flagitante populo a meretricibus -vestimentis, quae ludis in illis mimorum fungebantur officio, -celebrabant. Et haec turpis celebritas mansit usque ad praedicationem -Apostolorum, unde legitur in Legenda beati Barnabae, qui dum Paphum -(#150 a#) venisset ad locum illum cum Johanne, invenerunt ethnicos -viros et mulieres nudos currere in viridario in festorum floralium -celebratione, et statim Barnabas templo maledixit, et corruit, et -praedicantes civitatem ad Christum converterunt, Actor. XIII. Non autem -solum viridarium Venus suo consecraverat ritui, sed montem civitati -superimminentem libidinosis sevit plantulis et umbrosas cavernas in -monte plurimas fieri fecit consecratas vel potius exsecratas suo -cultui, unde mons ille mons Veneris nuncupatus est usque in hodiernum -diem. Est autem mons altus, ascensum habens arduissimum, et in -summitate planitiem latam ad duo milliaria, rupe altissima ut muro -circumcincta, ubi dii veterum de siderum cursu et de mundi ordine -tractabant. Ibique crescit vinum praecipuum, in quibusdam enim locis -adeo fortia crescunt vina, quod nullo ligneo vase retineri possunt, et -in principio sunt vina illa nigra, et dum veterescunt, albescunt et -clarissima fiunt. Dicitur etiam, quod in quibusdam locis crescat vinum -adeo forte, quod ad nullum usum humanum valeat primo uvarum expressio, -sed in terram decurrere sinitur; secundam expressionem medici accipiunt -et apothecarii et conficiunt corrosivas medicinas, et demum tertia -expressio in usum humani potus assumitur et fit potus regius. - -Alia etiam pretiosa ibi crescunt, et dicunt, olim etiam balsamum ibi -crevisse, qua propter nonnulli putabant, Salomonem de hac vinea -cecinisse Cantici II., cum dixit: Botrus Cypri dilectus meus mihi in -vineis Engaddi, intelligentes dictionem illam Cypri significare -regionem Cypri et montem illum dici Engaddi. Sed est puerilis -intellectus, Cyprus enim in illo loco est surculus sive plantula, quasi -sic dicta, ferens botrum balsami, qui crescebat in vineis Engaddi in -Judaea, ut patet supra P. I. fol. 65., et de fonte Elisaei, et P. II. -fol. 246 (?).[TR132] Possibile tamen est etiam huc transplantatos -fuisse arbustulos balsami tempore Romanorum, sub quibus montes Israel -pleni balsamis fuerunt, ut dicit Josephus. In hoc insuper monte et in -aliis Cypri montibus sunt multae fossae mineriarum, quia metalla ibi -reperiuntur. Dicit enim Ysidis, quod usus metallorum fuit primo in -Cypro inventus. - -Hunc ergo montem impudica Venus sibi sacravit per se ipsam et lucos -instituit, necessaria plantavit, speluncas fodit in tantum, ul ab intus -habitationes quasi magnae et tenebrosae essent. Aliquas cavernas fecit -ad flendum in eis Adonidem, aliquas ad luxuriandum. Adinstar autem -illius montis multi successu temporis montes per mundum sunt consecrati -Veneri, ideo frequentissime in historiis nominantur montes Veneris. Et -moderno tempore vulgus rudis delirat de quodam Tusciae monte, non longe -a Roma, in quo dicunt dominam Venerem deliciis frui cum quibusdam viris -et foeminis. Unde[TR133] de hoc carmen confictum habetur, quod -manifeste a vulgo per Alemanniam canitur de quodam nobili Suevo, quem -nominant Danhuser, de Danhusen villa prope Dünckelspüchel. Hunc fingunt -ad tempus in monte cum Venere fuisse, et cum poenitentia ductus Papae -fuisset confessus, denegata fuit sibi absolutio, et ita regressus in -montem nusquam comparuit, et in deliciis (#b#) vivit, ut dicunt, usque -ad diem judicii. Ecce, quam facile homines in errores ducuntur -credentes fictionibus! Nam Venerem mortuam et haud dubium damnatam, -quae vivens numquam Europam vidit, credunt in Tusciae montibus degere. -In tantum autem hac fama dementati sunt Alemanni, ut multi simplices ad -hos famatos peregrinentur montes, et dum contingit aliquem mori, amici -sui famant, eum raptum a Venere in montem; alii redeuntes dicunt se -vidisse, quae a phantasticis auditu didicerunt, Unde tempore Nicolai -papae quinti fuerunt sententiae latae contra adeuntes montes illos, et -canes rabidi in stricto locati, per quod aditus est ad suspectum -sacrum. Et haec aevo nostro contigerunt. Ad hanc enim fatuitatem -devenerunt gentes, ut quilibet crederet, in monte, quem Veneri -consecraverat, eam esse in deliciis, ac si in pluribus locis esse -posset, unde super montes grandia templa aedificabant Veneri, et -orantes non sursum ad sidera oculos aut manus levabant, nec sidereas -sedes habere cupiebant, sed deorsum in penetralibus montis, in antris -et opacis ac obscuris locis cum Venere esse optabant. Recitat Sanctus -Augustinus de civitate Dei L. XXI. C. 6. et Vincentius in Spec.[TR134] -natur. L. IX. C. 17. de quodam templo Veneris, quod ego credo hic -fuisse, in quo erat altum candelabrum, super quod stabat lucerna semper -ardens sub divo, ita quod illam nulla tempestas, nullus imber -exstinguere potuit. Ad hoc videndum miraculum plurimi confluebant ad -locum putantes, divinitate Veneris ignem conservari, sed natura et ars -id fecerant. Est enim quidam lapis, Albestan dictus ab igne, ferrei -coloris, qui semel accensus numquam extinguit qui reperitur in aquis -Arcadiae. Sic Romae fuit reperta lucerna ardens ad caput Pallantis -gigantis, ut patet fol. 83. - -Ad claudendum sermonem de Venere dicunt de ea scribentes, quod dum -fuisset viris tribus superstes, tanto ferbuit pruritu, ut fere in -publicum declinaret lupanar, et ad suum palliandum scelus mulieribus -suasit meretricandum et fornices instituit, matronasque inire compulit, -quod satis Cypriorum exsecranda consuetudo in multa protracta saecula -protestata est servare, qui diu mittere suas virgines ad littora, ut -forensium uterentur concubitu, et sic futurae castitatis suae libamina -persolvisse videntur Veneri et suas in nuptias quaesivisse dotes; quae -quidem abominanda stultitia postea penetravit ad Italos, cum legantur -quidem fecisse Locrenses, id est Galabres. De Cypro vulgata fama est, -eam forte totam a Venere infectam, seu coelo agente, seu alio incolarum -vitio adeo in venerem prona, ut hospitium, officina fomentumque -lasciviarum et voluptatum omnium habeatur et quod homo in terra -obdormiens non surgat, nisi foeda pollutione resolutus. Quapropter -veteres insulam illam totaliter Veneri consecravere eamque insulam -nominaverunt Veneris. Ego quadam alia vice locum Paphum, civitatem -Veneris et ejus viridarium, in quo nunc ecclesia Sancti Pauli stat, et -montem, in quem post mortem translatam fuisse rudes credidere; -diligentius et curiosius perambulavi et perspexi, et petram in littore -extensam in mare, quam Venus emergens primo apprehendit, ut dicitur, -vidi, et super eam sedi admirans antiquorum fictiones. Sed diceret mihi -aliquis frater maturus: ut quid, frater mi, quaesivisti loca Veneris -visitatis locis sanctis, quae conventio lucis ad Belial? numquid -conscientia tua curiositatis vitio te arguit? Responsio: Non solum, -frater dilecte, in illo conscientiae stimulis pungor, sed in actibus -multo melioribus. Verum tamen spero, hanc curiositatem criminalem non -esse, cum similia gentilium (#151 a#) loca et monstra etiam Sancti -videndi causa adiisse legantur. Nam in Itinerario Clementis legitur, et -habetur in Speculo hist. L. X. C. 26., quod dum S. Petrus in Anchorado -esset audivissetque, insulam ad sex milliaria distantem, in qua -columnae vitreae immensae magnitudinis et mirabilis picturae et operis -essent, gratia videndi illas columnas cum discipulis navigavit in -insulam columnasque miratus aspexit, simul et discipuli ejus. Legitur -etiam in vitis patrum, quod quidam locus est in interiori deserto, -longe ab hominum habitatione semotus, in quo erat hortus quadratis -lapidibus constructus et variis arbustulis aromaticis consitus, puteus -etiam delectabilis ibi erat, et multum aurum, argentum et lapides -pretiosi erant in horto illo reconditi, et multa mira dicebantur de -horto illo. Hunc autem hortum construxerant duo perditissimi magi -Pharaonis, Jannes et Mambres, et sibi in eo sepulturas paraverunt, ut -post mortem suam ibi tamquam in paradiso deliciis fruerentur. Cum autem -mortui essent, mox rapti ex Aegypto a daemonibus in hoc loco ab eis -sepulti sunt. Hi duo magi soli restiterunt Moysi, dum percuteret -Aegyptum Dominus per manum ejus, de quibus Apostolus 2. Timoth. III. -loquitur, et Eusebius de praepar. Evangel. L. IX. C. 3. Audiens autem -sanctissimus Macarius eremi cultor devotissimus de loco illo, quomodo -esset inadibilis et mirabilis, concepit desiderium videndi locum, sed -quia viam ignorabat, fascem calamorum secum portabat, et per millenos -passus singulos figuit (fixit), quo facilius haec signa videns remeare -posset. Per novem igitur dies itinere confecto locis appropinquavit, -cui ferocissimus daemon quiescenti calamos omnes ex propriis locis -collectos ad caput posuit, cumque hortum intraret, CXX daemones sicut -corvi de loco prosilientes contra eum clamabant. Multa autem sustinuit -in illo loco vir sanctus, et regrediendo in cellam suam in tantam -penuriam venit, quod nisi bubalum obviam habuisset, cui se supposuit et -papillas ejus suxit, penitus defecisset. - -Si ergo sancti magistri haec gentilium opera et loca viderunt, non -inquietandum mihi vel alteri hujusmodi visitatio. Praefatus casus -Macarii habetur in Antonini Chronic. P. II. Tit. 15. C. 6. §. 1. - -Ab antiquo fuit Cyprus proprium regnum, in quo regnaverunt antiquissimi -Pygmalion, Paphus, Cinera et Adonis maritus Veneris, et caeteri, usque -ad tempora Alexandri M., qui eam insulam regno Graecorum copulavit, et -non regnum, sed partem regni esse voluit, eamque insulam quasi regis -sedem constituit, unde ex ipsa cum exercitu profectus totum orientem -obtinuit, sicut dicitur 1. Maccab. I. Egressus de terra Cethim, id est -de Cypro, provenit usque ad fines terrae, usque in Indiam, et demum -rediens ad mare Caspium sive Hircanum, Judaeos decem tribuum, quos -Salmanasser captivaverat, arctius montibus Caspiis inclusit, ut patet -supra fol. 97 A. De qua Judaeorum reclusione loquitur Magister in -Schola historica et alii historiographi. Sed nonnulli mirantur, an -aliquid veritatis in re sit? Ad hoc dicit Antonius in Chronico P. II. -Tit. 19. C. 8, quod duo fratres ordinis nostri missi propter fidei -causas in orientem manserunt in provincia Georgiae in civitate -Triphelis, quae prope montes Caspios est, septem annis, et diligentem -inquisitionem de hoc fecerunt (#b#) a Georgicis et Persis et Hircanis, -et etiam ab ipsis Judaeis, qui omnes dicunt, quod in eorum historiis -nihil penitus de hoc reperiatur, sed tantum hoc habeatur, quod -Alexander in partes illas veniens reperit ibi bestiales homines, -inhumaniter viventes, qui homines comedebant et se invicem devorabant; -hos de planis et habitabilibus locis expulit et intra montana habitare -coëgit et ibi portas exstrui fecit, quae portae Alexandri hodie -nuncupantur. Tandem autem Alexander subjecto oriente cum infinita -spoliorum copia in Cyprum reversus est eamque affluentem divitiis et -deliciis fecit. Stante ergo Graecorum regno Cyprus per praefectos -regebatur. Demum Romani monarchia adepta subregulos ibi constituerunt, -de quibus unus fuit Costus, pater Sanctae Catharinae virginis, quam in -illa insula natam esse historiae tradunt, sed evocatus a Maxentio -imperatore transfretavit cum omni sua substantia Alexandriam, ubi et -beata Catharina passa est. - -Post multum temporis Graeci rursum regem in insula constituerunt, qui -reges, sicut et omnes Graeci, non modicum infesti Latinis fuerunt; -quidam autem regno adepto effoeminatus Graecus multas turpitudines -operabatur in foeminas peregrinas, qui dominicum sepulchrum in -Jerusalem visitare ex devotione volebant, et dum ad insulam appulerunt, -rapi fecit vi ab eo desideratas et in hoc nec nobilium filiabus nec -uxoribus deferebat. Ea enim tempestate multitudo magna peregrinabatur -in Jerusalem quottidie, quia regnum Hierosolymitanum jam ad Latinos -translatum fuerat. Contigit autem, quod domina Osina, Richardi regis -Angliae soror, devotaria ad Cyprum navigio declinaret et inde in terram -sanctam transfretaret, quam quidem rex sub specie honestatis invitavit -et omnem ejus comitivam et optime ac honorifice procuravit; cum autem -domina festinaret ad Jerusalem, sicut peregrini omnes faciunt in Cypro -existentes, noluit eam rex dimittere, nisi promitteret se reversuram ad -eum. Domina ergo nihil mali suspicata promissionem fecit et ad loca -sancta navigavit. Quibus visitatis in Cyprum ad regem revenit, rex ergo -ipsam accipiens vi oppressit et violatam abire permisit. Quae, ut in -Angliam venit, omnia quae sibi acciderant, fratri conquesta est, -concitans ipsum vehementer contra stupratorem, Cypri regem. Congregata -autem classe magna, tamquam contra Trossonios, arabicas gentes Syriam -possidentes, profecturus, armatam multitudinem ab Anglia per mare -eduxit, et de Catalonis ac Siculis plurimos suis copiis adjunxit et in -Cyprum irruit, miserabilem nimis stragem fecit sibique insulam -totaliter subegit, regem et omnes ejus amicos exterminavit. Interea -Saladinus, Aegypti Soldanus, capta Hierosolyma, Guidonem regem expulit -regno, cui Richardus Angliae rex Cyprum in recompensationem dedit. -Atque hoc modo insulae propter ejus antiquam regii nominis dignitatem -regni titulum dedit. Sicque iterum regnum esse incepit anno Domini MCC. -et duravit sic annis multis sub nomine regni Hierosolymitani, quod -illinc ibi translatum fuit. (#152 a#) Frequentibus tamen incommodis et -tumultibus vexabatur regnum per Sarracenos sibi propinquos et per -Turcos, maxime autem per Venetos et Genuenses, qui inter se discordes -totum quasi mare et ejus insulas turbabant, unde et Tyrus in Syria, -civitas ditissima et negotiatorum mater, propter eos a Sarracenis -destructa est. Eo enim tempore Genuenses non minus potentes erant terra -et mari, quam Veneti, multas enim insulas in mari habebant et Graeciae -grandes civitates possidebant, utique necdum enim Turci tantum -invaluerant, sed Christiani etiam adhuc ad littus ponti Euxini et juxta -paludem Moeotidis civitates habebant, sub ditione autem Genuensium aut -Venetorum. Reges autem Cypri necesse habebant, cum regnum eorum esset -quasi in medio constitutum, et Venetos et Genuenses conservare amicos, -qui tamen inter se semper discordes erant, unde consuetudo erat, ut -certis anni temporibus rex Cypri mercatorum Venetorum et Genuensium -judices simul invitaret ad capessendum amicitiam utrorumque. Anno autem -Domini 1369 Petrus, rex Cypri, dum utrosque dominos invitasset, orta -est in convivio contentio inter eos de priori consessu, cumque rex -propensior Venetis videretur, indignati Genuenses armis suam dignitatem -conservare statuerunt et insidias in locis aptis Venetis paraverunt. -Quo comperto omnes Genuenses de muris praecipitari jussit in tota -insula, quaesitos et inventos Genuenses occidi jussit. Dux autem primus -Genuensium, ante quem nullus ibi ducavit, Dominicus dictus, hoc audito -classe instaurata improvise supervenit et omnia evertit, regem vero et -reginam cum aliis multis captivos duxit Genuam et spolia ingentia, -insulaeque praefecit quendam Genuensem. Regina autem in captivitate -existens filium genuit, quem Janum nominavit. Data autem regi venia in -regnum cum uxore et filio remissus fuit, ita tamen, ut Famagusta, -civitas regni optima, Genuensi populo esset propria et alias tota -insula tributaria. - -Post hunc Petrum regnavit Janus, filius ejus, rex impiissimus, -dissimilis Jano primo susceptori Saturni, sub quorum regimine aurea -erant saecula. Hic iterum nefanda opera egisse fertur scelus. Filium -fratris habuit, adolescentem virtuosum, quem timuit in regem sublimari, -unde vicinos arborum ramos sui horti contra se invicem inflexit, -singulisque pedes adolescentis obligans, relaxari ramos jussit, qui cum -impetu naturali ad situm suum redeuntes puerum infelicem discerpserunt -scissis visceribus. Sed nec ipse cruentus impune evasit, nam paulo -post, anno 1423, Soldanus Aegypti, Melchella, validissimam in Cyprum -classem misit et velut horrida tempestas cuncta diripuit, ecclesias -Christi incendit regemque et omnem populum captivum abduxit, demum -tamen regem remisit, eumque et regnum tributis subjecit. - -Mortuo Jano filius ejus Johannes regnavit, vir totus effoeminatus, -inter mulierculas nutritus, cui tradita fuit in uxorem filia comitis -Montisferrati, quae paucis vivens diebus, ut fertur, ab ipso rege -veneno exstincta est. Post hanc duxit aliam, Helenam, cujusdam Graeci -filiam, cum qua habuit filiam Carlottam. Habuit et filium cum quadam -alia extra matrimonium. - -Porro Helena regina (#b#), uti natura Graeca, Latinis adversa, ritum -per reges praecedentes latinum introductum abolevit, episcopos, -plebanos et caeteros deponens, populum et ecclesias Graecis subjecit in -spiritualibus, et in his rex effoeminatus, magis mulier quam vir -existens, Helenam Trojanae Helenae imitatricem meretricium Graecorum -ritum admisit, quod tamen ecclesiae catholicae et orthodoxis fidei -verae plurimum displicuit. Sed et ipsa domina Carlotta, filia regis, -duci Sabaudiae Ludovico jamdudum matrimonio juncta, de hoc multum -doluit, sciens Graecorum ritum periculosum multis modis. Interea post -decursum aliquorum annorum Johannes rex moritur, et eo defuncto statim -Helena regina eadem via post eum abiit, quod audiens Ludovicus -Sabaudiae dux, Carlottae maritus, assumtis omnibus suis cum uxore in -Cyprum a Taurino civitate navigavit regnum possessurus haereditario -jure, quia rex praecedens non dereliquerat regium semen nisi Carlottam, -cui deberetur regnum. - -Porro Jacobus de pellice natus regnum ambiebat et in adventu Ludovici -in regnum navigavit in Aegyptum et Soldano ac suis consiliariis se -injuriam pati conquestus est implorans eorum auxilium; composuit etiam -amicitias cum mercatoribus Venetorum, qui in Aegypto[TR135] erant, qui -eum senatui Veneto commendabant; insuper et Turcorum affectum attraxit, -quia vir erat amicabilis et humanus sciens sibi amicos facere -Sarracenos, Turcos et Venetos. Collectis itaque copiis Sarracenorum et -Turcorum cum praesidio Venetorum intravit regnum, et Ludovicum cum -sorore Carlotta, veros haeredes regni, expulit regnumque possedit -universum in pace, et Famagustam Genuensibus abstulit conformans se -Venetorum voluntati. Ad stabilitatem autem regni sui accepit uxorem -filiam Marci Carnary, Veneti, quam senatus Venetus in filiam -adoptaverat, ex qua habuit filium posthumum, qui tamen in infantia -obiit, et post paucos annos Jacobus rex in lectum extremae aegritudinis -incidit senatumque Venetum tutorem regni instituit et obiit. Et ita -Cypri regnum in manus Venetorum haereditario jure devenit; reginam enim -superstitem in regno quidem dimiserunt, sed sine marito: et ita hodie -est in Nicosiae[TR136] palatio, quem ego vidi in mea prima -peregrinatione. - -Et iste est brevis regni illius decursus a temporibus vetustissimis -usque ad hoc nostrum aevum. Continent autem historiae multa de hoc -regno, quae brevitatis causa omitto. Hoc autem singulare legi, quod -quodam tempore tantae ibi erant divitiae, ut urnae puteorum et catenae -earum essent argenteae, et in regiis palatiis[TR137] aureae. Sed nunc -longe aliter est, et desolatio magna et miseranda ibi ex malo regimine -cernitur. Triplici enim malo subjacet terra illa. Primum est, quod suis -veris haeredibus est privata, et dignitas regia, qua a tempore Beli -vetustissimi, qui fuit ante Christi adventum 1930, usque ad tempora -Ludwici, (#153 a#) Carlottae mariti, qui fuit anno post incarnationem -Domini 1463, semper fuit honorata, in tantum, quod nobiles -Christianitatis, qui in dominico sepulchro militiam adepti fuerunt, non -reputabant se veros milites, nisi cum regibus Cypri confoederationem -fecissent et signum ejus amicitiae accepissent, sicut patet supra P. 1. -Fol. 16. A. Et in tanto honore reges Cypri habebantur, sicut reges -Jerusalem, quia regnum sanctum Hierosolymitanum in Cyprum fuit -translatum, et habebatur Cyprus a cunctis fidelibus aditus in terram -sanctam, per quem Jerusalem redimenda staret, sed nunc contraria via -est, nam Veneti propter Cyprum foedere colligati sunt Turcis, quod sic -accidit. Defuncto enim Jacobo spurio, ultimo rege, Fernandus rex -Siciliae aspirabat ad regnum et Venetis plurimas irrogabat injurias -Turcumque contra eos concitabat, ut sic fractis[TR138] ipse in Cyprum -liberum ingressum habere posset. Videntes autem Veneti, se undique -gravatos, cum Turcis pacem fecerunt anno 1456, quae res effecit, ut -Turci relictis Venetis omnem belli vim in Fernandum converterent, atque -ita Hidruntum, Apuliae civitatem optimam, cepit, et nisi Deus sua -misericordia succurrisset, tollendo de medio Machometum Turcum magnum, -jam totam Italiam Turci possiderent, Ecce, quomodo Cyprus facta est -ecclesiae laqueus! - -Secundum malum illius terrae est frequentia terrae motuum, quibus quasi -quottidie dejiciuntur aedificia et grandes civitates in ruinis jacere -cernuntur. - -Tertium malum est aëris infectio tanta, ut quasi omnis homo ibi -febricitet certis temporibus et pestilentia ibi saepe grassetur. Unde -inter avisamenta peregrinorum est illud praecipuum, ne moram trahant in -Cypro, ut non inficiantur. Hanc autem infectionem dicunt aliqui ideo -esse, quia mons Armeniae et Caucasus et Taurus prohibeant ventos -salubres a Cypro, sicque aëri crasso subsit et insano. Sed hanc -rationem non aestimo veram esse, cum praedicti montes longe a Cypro -sint distantes retro Ciliciam, Syriam et Phoenicen. Nec de malo et -infecto aëre inculpatam legi Cyprum in aliquo libro authentici -auctoris, sed tantum in libellulis militum Almanorum. Et si montes -Armeniae causarent infectum aërem, prohibendo causam sanitatis, semper -fuisset ibi malus aër, et ita Japhet, filius Noae, stultus fuisset, -quod eam regionem prae omnibus elegisset; nec illa delicatissima Venus -in eam enatasset, nec Belus, nec Pygmalion, nec Paphus, homines -nobilissimi, ibi sedes posuissent suas. Credo autem, aërem non esse -malum, sed disproportionatum Teutonicorum, qui nati et enutriti in aëre -duro, frigido, consumtivo, non possunt bene vivere in aëre subtili et -tenui, in quo eorum intemperatae comestiones et potationes consumi -nequeunt. Porro si incolae dicunt, ibi esse aërem infectum, et si de -facto ita est, pro certo non ex natura, sed ex Dei plaga hoc terrae -illi accidit, sicut et terrae sanctae maledictio illa advenit. Potius -autem credo, quod sit unum fictitium et quod ideo illam regionem exosam -reddant, ne rursum regnum Hierosolymitanum per Christianorum (#b#) -principes resuscitetur et rex ibi aliquis constituatur, de quo insulae -possessores moderni nec verbum volunt audire, et ad hoc sunt per -insulam de praesenti certi, qui circumeunt per loca, et si aliquem -audierint loqui de rege restituendo vel regimini moderno detraxerint, -statim vincti mittuntur Venetias ad reddendum rationem senatui. Unde in -prima peregrinatione mea multis diebus in insula degens vidi in -civitate Nicosina quendam fratrem ordinis nostri per civitatem in mulo -ornato frequenter spatiantem, ac si fuisset episcopus, et in nostro -recessu intravit ad nos in galeam cum quibusdam reginae clientibus et -recessit nobiscum. Semper autem mane descendit ad me in cumbam meam ad -dicendum mecum officium, quia per se librum non habuit. Quem dum -interrogarem, ubi suum haberet breviarium, cum gemitu et lachrimis -occulte dixit mihi, se esse captivum pro eo, quod mentionem fecisset in -quadam vaga locutione de rege eligendo in Cypro, propter quod subito -eum rapuissent in galeam nec ei reditum in suam habitationem ad -tollendum breviarium et cappam indulsissent. Compatiebar viro, quia -personatus et discretus vir erat, et[TR139] bene a Latinis collegerat. -Et tantum de regibus Cypri et de saeculari ejus statu. - - - - - De Episcopatibus regni Cypri. - -Episcopatus vel dioeceses quatuor sunt in toto regno Cypri. Episcopatus -primus est in Nicosia, quae est metropolis regni, et est hodie civitas -magna, non maritima, sed in corde insulae sita, quinque alemannicis -milliaribus a mari distans, cincta fertilibus montibus et amoenis; per -medium civitatis est torrens magnus, qui suis temporibus redundat aquis -impetuose decurrentibus, verum quando ego eram ibi, non habebat guttam -aquae. - -De universo mundo sunt in hac urbe mercatores, fideles et infideles. -Multae sunt ibi apothecae et pretiosae, quia aromata cruda orientis huc -deferuntur et arte pigmentariorum conficiuntur, sed et in ipsa insula -crescunt pigmenta et fluunt aromata; ideo apothecae illius civitatis -sunt quasi origines, ex quibus in alias mundi apothecas fluunt pigmenta. - -Ecclesiae multae sunt in illa urbe, tam latinae quam graecae. In -latinis sunt campanilia cum campanis, et cum clericis latino more -officiantibus. In graecis sunt pinnacula cum ligneis instrumentis, -quibus convocant suum populum ad divina, et graece canunt et legunt. -Ecclesia metropolitana est latina, et dicitur ad sanctam Sophiam, -estque competenter magna et bene ornata, cum archiepiscopo, canonicis -et clero provisa. Ad latus ecclesiae dextrum est una capella, in honore -Sancti Thomae de Aquino consecrata, in qua Legenda doctoris sancti -pulcherrimo schemate est depicta, et tabula aurea altaris ejus continet -gesta. In hac capella hoc memoriale insigne vidi, quod sequitur: stabat -enim in ejus latere et hodie stat una spectabilis tumba, ingentis -valoris, magna, de Jaspide pretioso lapide; hanc tumbam mensuravi -propriis manibus et reperi eam habentem in longitudine XII palmas, -vulgariter _Spannen_; in profundum VII; in latitudinem V; et plus quam -unam in spissitudine, et est tota de integra petra. Sed et operculum -aequalis longitudinis, latitudinis et spissitudinis habet, quod habet -dorsum acutum, sicut opercula sepulchrorum solent esse communiter, -(#154 a#) ejusdem lapidis et pretiositatis. Color illius lapidis -praecipuus est viridis, tamen multos habet alios intermixtos colores et -maculas, quod ad decorem politae rupis multum facit, sicut patet in -marmore polito maculoso vel vario. Tot autem dicitur habere virtutes, -quot habet maculas, est enim infinitis respersus maculis rubris aut -roseis, ac si sanguine exiguis guttulis esset conspersus. Ejus virtus -in his, qui caste gestant ipsum, fugat phantasmata, reprimit febres, -hydropisin curat, parturientes juvat, inter pericula facit hominem -tutum, interiorem refrigerat ardorem, fluentem compescit sanguinem et -sudorem luxuriosum cohibet et impedit conceptum, menstrua constringit -et haemorrhoides si pulverizetur datus cum lacte, ulcera inveterata -sanat, sordes oculorum purgat et visum acuit et confortat, maleficiis -et incantationibus resistit, et efficacior est in argento quam auro. -Nec invenitur, nisi in montibus Scythiae, ubi optimus est, in quibus -rupes et petrae sunt illius lapidis. Sed ne tam pretiosus thesaurus sit -sine custode et ejus copiositas eum vilem reddat, posuit Deus in -circuitu montium istorum fortissimos ac vigilantissimos custodes, -gryphones, dico saevissimas bestias, quae accedere volentibus volatu et -cursu, rostri morsibus et unguium lacerationibus resistunt, nec potest -quis locis illis appropinquare, nisi devictis gryphonibus, in quorum -pugna agonizabat Jason pro vellere aureo et Hercules pro malis horti -hesperidis aureis. Sunt enim saevissima animalia gryphones, hominibus -et equis naturaliter inimica, habentia capita aquilarum, et reliqua -corporis leonum et in aëre volant ut aquilae, in terra vero currunt ut -leones, suntque tantae fortitudinis et roboris, quod armatum equo -insidentem invadunt et cum equo tollunt, in altum ambos per aëra ducunt -quo volunt, et sunt animalia immania, ultra omnem rabiem saevientia. In -capite, rostro et alis figurant aquilas, et in anterioribus pedibus, in -quibus habent longos ungues, in posteriori vero parte, cauda et -cruribus habent leonis formam, et habent posteriores pedes breviores, -et ungues breves sed magnos, ita, ut de illis unguibus fiant scyphi ad -bibendum. Non inveniuntur haec animalia nisi juxta montes, in quibus -aurum et gemmae abundant, et dicitur, quod effodiunt aurum et gemmas et -in inspectione effossorum gaudent et ludunt atrocissimoque bello zelant -et defendunt. Siquidem in Asiatica Scythia, ubi sunt terrae -locupletissimae, sed inhabitabiles hominibus, imo inaccessibiles nisi -ipsis Arimaspis, qui dicuntur homines esse ferocissimi unum tantum -oculum in fronte habentes, hi armati contra gryphos procedunt eisque -aurum et gemmas auferunt. De hac gemmarum et auri a gryphonibus -custodia loquitur Hieronymus in epistola ad Rusticum monachum. - -Non solum autem gryphes, sed aliae horribiles bestiae in illis -regionibus sunt constitutae, ut pardi, tigrides, pantherae, et canes -tantae magnitudinis et tam immensae feritatis, ut taurum perimant et -leones occidant. Hos horribiles custodes Deus (#b#) locavit ad aurum et -gemmas, ad cohibendum humani cordis cupiditatem et avaritiam. - -Igitur stante me juxta sarcophagum praedictum jaspideum pretiosissimum -et mirante, quis victor gryphorum tam ingens saxum depraedatus fuerit -et cui hoc sepulchrum impretiabile excisum sit, incidit mihi, quod -forte tempore gigantum, qui gryphones et centauros prosternebant pro -sepultura Veneris, quam pene omnes dii venerabantur, allata fuerit, et -usque huc derelicta. Non enim aestimo, umquam regem aliquem tam immensi -pretii sepulchrum habuisse, cum auro pretiosius sit, cui se Alexander -M. moriens includi praecepit. Me ergo sic stante et cogitante quidam -canonici per medium ecclesiae simul ascendebant et descendebant -exspectantes finem pulsus vesperarum; ad hos accessi petens ab eis, cui -deo vel deae, vel cui regi aut domino fuisset haec incomparabilis tumba -parata? Illi ergo canonici mecum capellam sunt ingressi, et -recitaverunt mihi de hac tumba historiam longam et valde delectabilem, -et licet eam historiam numquam in aliquo libello legerim nec audiverim -alias, tamen dictis fidem adhibui et audita Evagatorio inserui, et si -non ita est ut scripsi, tamen sic est quod audivi, et sicut sine culpa -audivi, sic absque culpa scripsi, et absque culpa potest legi et sine -omni detrimento fidei potest pie credi. Dum Venus Cyprorum regina et -dea pudicitia abnegata diversos admitteret amatores, Martem deum belli -se amantem adulterum admisit, qui zelotypus erga eam factus currum -junxit, et cum Bellona sorore auriga sua hyperboreos montes adiit -ibique fugatis et captis gryphonibus saxum grande de monte jaspidis -evulsit, sed et Bellona ibi crystallinum clipeum sibi ademit, et currui -imponentes Arimaspos autem sive Cyclopes captivatos currum trahere cum -saxis gemmaticis coëgerunt, sicque in insulam Veneris venientes -Jaspidem ad cubile Veneris posuerunt, quo ejus intemperata luxuria -cohiberetur et fervor refrigeretur. Porro Venere translata per mortem -non poterant aliquam ei consignare imaginem nec idolum fabricare, unde -jaspidem illum sic impolitum et informatum in templo Veneris loco idoli -erexerunt. Ideo Virgilius scribit, simulacrum Veneris nullam humanam -habuisse effigiem. - -Porro tempore Domini nostri Jesu Christi inter alios gentiles volentes -videre Jesum, ut habetur Johannis 12, 4., erant etiam quam plures Cypri -mercatores, qui frequentes in Syria erant propter propinquitatem Cypri -et Syriae. Hi ergo Cyprii audientes Dominum Jesum praedicantem et -miracula facientem, crediderunt et ingratitudinem Judaeorum plurimum -exsecrantes rogaverunt eum, ut in Cyprum cum eis navigare dignaretur et -illi populo beneficia praestare. Quibus respondit sicut et Abgaro regi -Edessanae urbis sibi per litteras mandante ut ad se veniret, quod ante -omnia crucem et mortem eum operteret pati et tertia die resurgere et -post haec suos discipulos vellet mittere eis. Illi ergo cum Cyprum -remeassent et ea, quae viderant et audierant, populo narrassent, -invidiamque Judaeorum contra eum ejusque instantem crucifixionem -timebant, ne forte corpus crucifixi sicut alia corpora damnatorum (#155 -a#) abjiceretur a Judaeis, consilio ergo inito miserunt quosdam in -Jerusalem, qui tollerent corpus Jesu et navigio imposito ducerent illud -in Cyprum. Ingressi ecclesiam Veneris templum saxum jaspideum Veneris -simulachrum dejecerunt, et ex eo tumbam Domino Jesu formaverunt. Domino -autem mortuo et cum honore sepulto quieverunt Cyprii, et tumbam illam -reservaverunt usque in hodiernum diem, nec eam umquam alicui vendere -voluerunt, nec aliquem in eam locaverunt, eo, quod Christo Domino -dedicata fuerit. Et illa fuit forte causa, propter quam Veneris -simulacrum fuit de saxo pretioso, sed impolito et informato, quia -fuisset indignum, ut Veneris imago et idolum fieret Christi sepulchrum. -Hanc caussam non invenit Joh. Bocc. in Genethliaco gentil. deorum L. -III. C. 23. In hoc ergo facto non minus commendandi sunt Cyprii -gentiles, quam Joseph et Nicodemus Judaei, tumulatores Christi, et -merito in gratiarum actionem possemus eis dicere illud 2. Reg. II: -benedicti vos Cyprii a Domino, qui fecistis misericordiam hanc cum -Domino vestro, et eum sepelire decrevistis, et nunc retribuas quidem -Dominus misericordiam et veritatem, sed et ego reddam gratiam eo, quod -fecistis verbum istud. Et tantum de illo. - -Huic cathedrali ecclesiae adhaeret grandis archiepiscopi curia. In ea -insuper urbe est conventus pulcher ordinis nostri, et est ultimus -conventus Praedicatorum contra orientem situsque est in regio castello -supra torrentem, siquidem rex quidam Cypri tanto ad fratres inclinabat -affectu, ut noluerit eos habere locum nisi in ipso castello, quod -utique firmissimis muris et altis cum pluribus turribus munitum est, et -per lapideum pontem, arcuato opere factum, ingressum habet tam -castellum quam conventus, et circumductus est torrens per gyrum muri -extrinsecus. Desolato autem et devastato regno multipliciter, ut supra -patuit, ipsum castellum eversum fuit ab intra et combustum, conventus -tamen fratrum diligentia in tantis incendiis integer mansit, et murus -per gyrum cum ponte etiam mansit et hodie est, de castelli autem -habitaculis nihil mansit nisi alti muri, quos ignis non poterat -consumere. Sic ergo conventus noster hodie solus[TR140] muris illis -stat inclusus, nec admittitur, ut aliquis ibi quidquam aedificet, sed -fratres totam latitudinem castelli possident. Ecclesia fratrum est -regio ornatu decorata, et in ea est sepultura regum Cypri. Duos ambitus -habet marmoreis columnis sustentatos per gyrum, et omnes officinas -ordinis admodum pulchras et aptas habet. Superius lucida habet -dormitoria, inferius marmore strata pavimenta. Quadam vice cum solus -per dormitorium deambularem, reperi quandam cellam apertam, et dum -percepi, quod esset vacua, nec aliquis iam frater eam inhabitaret, -ingressus sum cellam, ut eam viderem. Erat autem in cellae pariete -factum reservaculum sine sera, ligno clausum, ferreo tamen parvo -repagulo clausum; ad illam capsam ergo ut curiosus accessi et remoto -repagulo aperui, ecce autem statim ut aperui, eruperunt contra me -infinitae et iracundae apes, circumvolantes et bombylantes, et -continenti cella replebatur, a quibus de cella effugi cum agna -difficultate, et insequebantur me per totum dormitorium, erat enim -foramen parvum per murum de horto in capsam, per quod (#b#) intraverant -et grande examen fecerant, habet enim conventus ille pulcherrimos -hortos in ambitu et retro et est omnino pretiosus locus. Sed quales -sint fratres et quanti et quam zelosi pro regulari vita et quam docti, -quam diligentes in divinis officiis, quam hospitales et charitativi, ne -dum nescio, sed ea quae scio scribere erubesco. Nec est mirum, si parva -sit religio in illis locis remotissimis, quae a praelatis numquam -visitantur, et fratres pro excessibus non corriguntur, et malo exemplo -graecorum sacerdotum corrumpuntur, cum tamen modo contrario fieri -deberet. Nam mendicantes ad illa loca sunt missi, ut verbo et exemplo -Graecos aedificarent et eos in romanae ecclesiae obedientiam ducerent. -Omnes fratres illius conventus sunt barbati, sicut graeci, et habent -procuratorem saecularem, qui cuilibet fratri omni mense dat octo -marcellos, de quibus sibi quilibet procurat hoc quod placet, alias -provisio conventus est nulla. Fratres etiam Minores pulchrum in ea -civitate habent conventum. Sed et fratres Eremitarum Sancti Augustini -in hortis canamellorum conventum habent, et in ecclesia eorum ad latus -sinistrum est solenne et deauratum sepulchrum, in quo corpus nobilis -cujusdam Teutonici requiescit, nomine Johannes de Montfort, quem Cypri -colunt pro sancto, et peregrini ipsum visitant et implorant. Integrum -autem jacet ibi corpus, tabefactis carnibus, nervis et cute, in uno -tamen brachio videtur os nudatum pelle et carne, quasi morsellus -dentibus esset a corpore avulsus, quod sic accidisse dicitur. Erat -quaedam nobilis foemina in Alemannia, dicti Johannis de Montfort -consanguinea; haec cum loca sancta Hierosolymis visitasset, in Cyprum -navigavit et ad Nicosiam venit gratia visitandi sepulchrum amici sui, -beati Johannis, cui cum patefecissent sepulchrum, et cancellos -amovissent, reclinavit se super corpus ejus, applicans os ad scapulas, -tamquam eos deoscularet et longioribus osculis demulciretur, occulte -autem dentibus suis in carnes corporis defuncti morsum impressit, -evellens petiam, quam clam in sinum abscondit secum portare volens pro -reliquiis in patriam. Mira res! dum navem ingressa fuisset, et jam -longe in mari essent, omni secundo vento caruerunt, et aliis navibus -prospere procedentibus navis illa penitus non processit. Videntes autem -marinarii hoc miraculose fieri, coeperunt mansiunculas, singulorum -saccos, peras et cistas perscrutari, et de singulis inventis rationem -petere, sicut moris est fieri instante singulari impedimento. Cum autem -morsellum panniculo involutum reperissent, audita veritate, quam mulier -confitebatur, redierunt in portum unde exierant, et ipsum morsellum cum -in locum suum reposuissent, expedito itinere mare sulcabant. In hac -urbe est etiam reginae palatium, et omnia sunt in bono foro ibi. - -Secundus episcopatus est in Famagusta, quae olim fuit insignis et -totius regni caput et regum sedes. Sita est haec civitas in maris -littore, et portum aptissimum (habet) ad susceptionem classium. -Conventum habent ibi fratres nostri, sed paene annihilatum, quia ruinam -omnia minantur, sicut et ipsa urbs in dies deficit; dicunt, quod nemo -potest manere ibi propter aëris infectionem, In his duabus civitatibus -(#156 a#) fuit olim omnis Cypri gloria et mercantiarum copia et omnium -linguarum et gentium concursus, sed in dies omnia deficiunt. - -Prope Famagustam sunt ruinae vetustissimae urbis, quae dicebatur -Salamina; haec a quodam dicto Teucro fuit aedificata. Dum enim hic -Teucer cum fratre ivisset in trojanum bellum et eo peracto absque -fratre in patriam rediisset, non susceptus secessit in Cyprum et -Salaminam aedificavit, et in ea vitae residuum habitavit, cujus pater -Telamon primus muros urbis Trojae ascendit, et Hesionam nobilissimi -Troiani filiam in uxorem habuit, ex qua Ajacem et Teucrum suscepit. Ex -illo autem Teucro nonnulli opinantur Teucrorum populos, id est, -Turcorum, ortum habuisse, unde hodie ipsos Turcos nominant, tamquam a -Teucro diffusos. Et quum de Turcorum origine hic casu mentio facta est, -non judico alienum a proposito, de ortu hujus gentis nobis tam -notissimae et formidulosae aliquid beviter dicere. - -Pro primo notandum, quod duos Teucros in veteribus legimus historiis, -qui fuerunt temporibus Trojanorum. Unus fuit filius Priami, regis -Trojae, alius fuit filius Telamonis ex Hesiona, Laomedontis filia, qui -Laomedon pater fuit Priami. Primus paulo ante bellum trojanum interiit -ab urso laceratus, nec ejus proles invenitur. Secundus autem bello -interfuit, cujus pater socius Herculis fuit et in Colchos cum eo -profectus postea primus in obsidione Trojae muros adscendit et Hesionam -regis Trojae filiam in praeda uxorem meruit, ex qua Teucrum genuit, -qui, ut dixi, Salaminam Cypri aedificavit. Quid autem de ejus -posteritate contigerit non plene invenio. Frater Vincentius -Bellovacensis, ordinis nostri, dicit in Speculo histor. L. 3. C. 66., -quod post eversionem Trojae, quae facta fuit ante incarnationem Domini -annis 1190, multitudo magna fugiens in duas partes se divisit, duos -facientes populos: unam partem duxit Franco, filius Hectoris, nepos -Priami regis Trojae; fugiens in extremam Germaniam devenit, ibique diu -demorati regioni, quam inhabitabant, nomen suum reliquere, quae hodie -dicitur Franconia, Suevis et Bavaris vicina. Deinde ulterius diffusi -transvadato Rheno eas in partes venerunt, quas semper postea tenuerunt, -sibique ex eis ducibus quasi reges constituerunt et in posteritatem -longam atque fulgidam devenerunt, sed et easdem partes a se -denominaverunt, Franciam vocantes. Aliam partem multitudinis duxit -Turcus quidam, filius Troji, filii Priami, in asiaticam Scythiam -profugientes; ibi more bestiarum vitam duxerunt, et isti sunt et -dicuntur Turci. Hos simul cum Judaeis propter vitae inhumanitatem -inclusit Alexander M. intra montes, ponens portas et clausuras, ne -exire possent. Ut patet supra Fol. 141 et Fol. 87. - -Dominus Antonius in Chron. P. II. Tit. 16. C. 43. dicit, quod gens -Turcorum ab initio septemtrionalis fuit, Turci dicti a quodam duce -nominato Turco, qui post trojanum excidium ad hyperboreas regiones se -transtulerunt, ubi armorum relicto usu gregibus et armentis operam -dabant; propterea una pars magna populi sequestrata in Persidem -devenit, et multis annis ibi ut miseri hospites degentes tandem -multiplicati (#b#) robur acquisiverunt, in tantum, ut Persis suspicio -fieret, ne fortiores eis essent, unde sicut Aegyptii filios Israel -gravabant oneribus, ne crescerent super eos, sic Persae multis modis -Turcos illos afflixerunt, tandem autem post multa (proelia) de terra -eorum exire coëgerunt supra fluvium Chobar, qui dum in campis -consisterent ingentem cernentes suam multitudinem puerili sorte regem -inter se elegerunt anno Domini nongintesimo vel circa, cum iam -Machometi negotium curreret. Rex autem factus statim populum cunctum -reduxit in Persidem, et ipsos Persas expugnaverunt, subjicientes regi -eorum; sic aggressi sunt Medos, Arabes, et usque in Syriam et Aegyptum -descenderunt, cuncta Orientis regna sibi subjecerunt. Deinde -Capadociam, Pontum, Ciliciam, Graeciam et Constantinopolim devicerunt, -extensis palmis usque ad Germaniae fines, sicut est dies hodie. De his -Turcis dicit frater Jacobus Bergamensis in suppto.[TR141] Chron. sub -tempore Pauli papae primi: Turci, inquit, Scythicae gentes, ut divus -Hieronymus scribit, fuerunt duae, quas Alexander Macedo inter -hyperboreos montes ferreis clausit repagulis. Hi, ut Othus -historiographus tradit, juxta annum Domini 758 Caucaseas portas egressi -cum Avaris viris ferocissimis, bello multis ex utraque parte -interfectis, conflixerunt, exinde Pontum, Capadociam et caetera -devicerunt et hodie possident. In omnibus istis dictis non est magna -diversitas, nisi in comparatione annorum. Nam S. Hieronymus in epistola -ad Flabiolam virginem dicit, suo tempore gentes, quas Alexander M. -Caucasi rupibus inclusit, claustra rupisse et totum Orientem turbasse, -in tantum, ut fideles locis sanctis transfugerint ad transmarinas -regiones. Et Flabiola virgo, quae a Roma migraverat Hierosolymam, ibi -mansura, sed terrore illius gentis percussa remeavit ad propria. Alii -dicunt, ut Hermannus in chronicis, quod tempore Heraclii imperatoris -sint emissi simili modo. Cum enim Heraclius astris inspiciendis peritus -vidisset, suum imperium a circumcisis devastandum, universos Judaeos -baptizari fecit et nolentes occidit. Exsurgentes autem Sarraceni et -Agareni, qui sunt de circumcisione, contra Heraclium, prostraverunt de -ejus exercitu et millia pugnatorum et eorum spolia Heraclio remiserunt -in contumeliam. Heraclius autem portas Caspias aperuit, quas Alexander -obstruxerat ante mille annos, et inde Judaeorum CL millia auro armata -eduxit eosque cum suis exercitibus contra Sarracenos misit, sed in -nocte, quando mane congressio fieri debuit, gladius domini C duo millia -de exercitu Heraclii interfecit. Inter quae mala imperator febribus -correptus obiit prae tristitia, et eo tempore solutus est Satanas, et -Machometus detestabilis natus, et ecclesia usque in hoc tempus vexata -et immorata, nam populus ex Caucaso eductus contra ecclesiam arma -sumsit, unde Hieronymus in epitaphio Nepotiani, ecce, inquit, anno -praeterito ex ultimis Caucasi rupibus immissi in nos non jam Arabiae, -sed septemtrionis lupi, tanta brevi provincias percurrerunt, DC -monasteria capta, quanta fluviorum aquae humano cruore mutata sunt, -quot civitates obsessae, totus oriens plangit timore. - -Concluditur ergo, quod Turci sint Trojani, per Turcum ducem ducti de -Troja in septemtrionem orientalem ad asiaticam Scythiam, et quia ut -viri truculenti bestialiter vivebant sine legibus, Alexander coegit eos -secedere ultra hyperboreos montes et tauricuntas insulas, contra -aquilonis ubera includens eos, exitus viarum obstruens et claudens; -successu autem temporis, cum Machometus diabolus incarnatus jam esset -missus in mundo, et Satanas solutus a suis claustris orbem pervertere -incepissent, irruperunt etiam et Turci montium claustra non absque -diaboli potentia, et coglobati Machometistis fines Christianorum usque -hodie non cessant infestare. - -Est etiam notandum, quod dum lex Machometi inciperet circa annos Domini -sexcentesimos, sub Bonifacio V. et Heraclio imperatore, vixerunt -cultores legis turpiter et inhumaniter. Sed anno Domini MCCLXXX. -inceperunt inter eos fieri prodigia mendacii et religio dolosa, et -crudelissima quaedam humanitas ad Christianos, qua parcunt sub se -degere volentibus, nec abnegare cogunt, nam antea semper cruento gladio -in Christianos saeviebant, et tunc multo minus in corporibus, in -animabus et rebus nocere poterant, quam cum ipsa impiissima humanitate, -et simulata aequitas duplici praeponderat iniquitate, secundum -Augustinum. Et tantum sufficiat dictum de illo. - -Salamina ergo Cypri, civitas Teucri vetusta, praeter hoc, quod fudit -nobis odiosos detestabilesque Turcos, edidit nobis S. Barnabam -Apostolum, qui ibi martyrium sustinuit, et amabilem sanctamque virginem -Catharinam, quae ibi nata esse dicitur, et in loco nativitatis capella -hodie peregrinis monstratur. Nam Costus in Salamina sui regni habuit -sedem. Hanc civitatem nonnullae historiae Constantiam Cypri nominant, -quod est nomen ejus novum, ut dicit Hieronymus de vita et obitu S. -Paulae. Quidum autem historiam S. Catharinae legentes, dum legunt eam -in Constantia natam, putant, Constantiam illam (#157 a#) esse Germaniae -urbem, super chronicum lacum vel potamicum sitam, unde ibidem solet -monstrari locus suae nativitatis, sed non verus. - -Insuper in Salamina fuit sanctus vir, ille antistes Epiphanius, cujus -persaepe mentionem facit cum ingenti praeconio S. Hieronymus, quia cum -eo socius erat in expugnatione haeresis Origenis, ut patet per -Hieronymum in epistola ad Pammachium contra Johannem episcopum -Jerosolymitanum, ex quo etiam patet, quod episcopatus Famagustanus -antiquitus fuit Salaminae et demum Famagustam translatus. - -Tertius Cypri episcopatus est Paphum, omnium civitatum insulae -antiquior, sicut patet supra Fol. 139. Hanc civitatem non solum -celebrem reddunt carmina poetica, sed facta apostolica. Nam sanctus -Paulus et Barnabas ibi praedicaverunt. Ibi S. Hilarius abbas habitavit -et S. Manna, quem Graeci contra pestilentiam invocant, eumque fidelem -advocatum sentiunt. Quanta autem haec civitas fuerit et quam solemnes -ecclesiae ibi steterint, ruinarum immensitas et prostatae marmoreae -insignes columnae demonstrant. Haec jam est desolata, nec est civitas, -sed paupercula villa ruinis superaedificata, propter quod et portus -ipse desolatus est, in quem naves non ingrediuntur nisi cogente -necessitate, sicut contigit nobis. Haec civitas prostrata per terrae -motum, sicque prostrata manet, cui nec rex nec episcopus manum -porrigit, ut erigatur. - -Quartus episcopatus est in Nimona, in littore maris, ubi etiam per -aliquot dies degui in navium exspectatione. Est enim Nimona urbs -destructa, portum maris bonum habens, qui respicit contra Tyrum et -Sidonem, et ab eo vento secundo afflante potest navigari, in una die et -nocte in meliores mundi portus pro negotiationibus, scilicet in -Armeniam, in Ciliciam, in Laodiceam, Seleuciam, Antiochiam, in Syriam, -Palaestinam, et Aegyptum in Alexandriam, in Berytum, Tripolim, -Ptolemaidem, Caesaream, Tyrum, Sidonem, Joppen, Ascalonem et in -caeteros portus orientales. Fuit autem Nimona urbs magna, sicut ruinae -ostendunt, ad quam capta per Saladinum Hierosolyma transmigraverunt -Templarii, Johannitae et fratres ordinis Teutonicorum, eamque -possidentes muris et turribus[TR142] muniverunt et praecipue portum, in -quem arcem fortissimam erexerunt a maris profundo partim consurgentem. -Ecclesias etiam ab intra latinas aedificaverunt et conventus fecerunt, -quorum omnium adhuc exstant ruinae; nihil autem remansit, nisi una -ecclesia misera sine campanis et cum vilissimis paramentis, in qua -signa ad officia faciunt cum lignis. Adhuc quidam clerici ibi degunt -latini, cum parva aedificatione, sicut patebit in sequentibus. -Multiplici plaga est haec urbs in nihilum redacta per Sarracenos in -odium Templariorum, Johannitarum et Teutonicorum, per terrae motus et -per inundationem aquarum de monte a tergo civitatis descendentem; nam -mons altus civitati imminet, in cujus clivo optima crescunt vina, et -dicunt, vites ita magnas ibi esse, quod homo non potest ambobus -brachiis circumplecti eas stipites. Crescunt etiam ibi corrobi in magna -multitudine. - -Super Nimonam est quidam locus nemorosus, adeo plenus serpentibus et -nocivis animalibus, quod nemo potest ibi manere, hoc tamen non obstante -in medio nemoris construxerunt antiqui patres monasterium, ut -circumdati serpentibus minus visitarentur a saecularibus, quorum utique -crebra visitatio devotis monachis noscitur esse molesta. Sed ne -serpentes ipsos in monasterio molestent, nutriunt multitudinem -cattorum, qui serpentibus et muribus, gliribus, soricibus naturaliter -insidiantur, et eos non sinunt prope muros morari, sicque quottidie -pugnant catti isti cum serpentibus a muris repellentes (#b#), noctibus -vero intersunt et officinas omnes lustrant, ne aliquod reptile ibi -manere possit, diurnis vero horis per nemus vagantur, et quando hora -refectionis eorum instat, tunc deputatus monachus quandam campanam -pulsat, cujus audientes sonum omnes accurrunt ad locum suae -comestionis; habet enim murilegus bonum auditum, meliorem odoratum, sed -optimum visum, quo etiam noctis tenebras penetrat, propter quod cattus -dicitur: cattus enim idem est, quod ingeniosus, unde antiqui credebant, -cattos esse socios geniorum sive larium, dicentes, quod genii non -possint se abscondere, quin a cattis videantur, qui hominibus sunt -invisibiles. Brutum tamen dicunt nocte quadam, dum in domo cum lumine -quid ageret, vidisse atram quandam imaginem, et interrogata, quae -esset? tuus, inquit, malus genius sum, et sic sub oculis mirantis -evanuit. Nam antiqui ponebant, cuilibet homini semper adesse bonum -genium sive larem, et malum, sicut christiana veritas dicit, cuilibet -homini sociatos esse duos angelos, unum bonum, alterum malum; lares -autem dicebant esse filios Mercurii et Laris Nymphae et inhibitare -privatas domos easque et homines custodire et in communi loco domus -habitationem habere juxta ignem, ibique veteres eos ritu venerabantur, -quod utique nondum plene abolitum est. Et quia catti scintillantem -habent visum et libenter morantur juxta ignem in cineribus, dicebant -eos esse socios geniorum, larum, penatum. Sunt et alia plurima Cypri -notabilia, sicut mons sanctae crucis, de quo P. I. Fol. 66 habetur. Et -tantum de Cypri descriptione. - - - - - Invectio contra Cypri provisionem. - -Satis ex praecedentibus patet insulae Cypri conditio et ejus status ac -regimen in mundanis et saecularibus et de ejus quatuor dioecesibus. De -dioecesanis autem et clero, plebanis et religiosis, loqui non possum -nisi cum cordis amaritudine, et si loqui vellem, non possem, nisi velim -os in coelum ponere. Summe necessarium esset pro fidei catholicae -dignitate, quod in finibus ultimis christianae religionis, ut est -Cyprus, ponerentur episcopi maturi, fortes et in ecclesiis suis -residentiam habentes, qui verbo et exemplo non solum sibi subditos, sed -graecos, armenos, et caeteros schismaticos ac orientales haereticos ad -ecclesiae romanae dilectionem inclinarent et Sarracenos, Turcos in -ammirationem verterent ob insignia virtutum. Praefatis enim monstruosis -gentibus Cyprus undique circumdata est, et quottidie pro suis negotiis -per insulae totius loca vagantur. Ideo magis esset ibi necessaria -maturitas, quam Romae sanctitas, et tolerabilius est Romae esse -excessum, quam ibi videre malum exemplum. - -Scimus, quod in primitiva ecclesia ad loca gentilia mittebantur -principales Apostoli, unde Petrus et Johannes fuerunt missi a Jerusalem -in Samariam, Actor. VII. Nunc autem qui mittuntur ad illa extrema loca, -ut sint episcopi, videant ipsi mittentes, nam fratres de ordinibus -Mendicantium, qui paupertatem professam abominantur, castitate non -afficiuntur, obedientia onerantur, et qui observantiam suae regulae -detestantur et ferre habitum despectum monachalem verecundantur, ad -illa loca destinantur episcopi ad eorum adulationes et preces et -mendicatas (#158 a#) principum et nobilium promotiones et nonnumquam ad -oblata iniqua et simoniaca munera, quae ipsi in ratione eleemosynarum a -Christi fidelibus acceperunt pias sed falsas allegantes causas. -Conversatus fui ad tempus cum episcopo Paphiensi in tali casu: quadam -vice tribus diebus detenti fuimus in portu Salimensi Cypri, et -dicebatur, quod duo episcopi essent venturi et nobiscum navigaturi; -tandem duo episcopi cum equitaturis et apparatu multo venerunt et -ingressi galeam nobis peregrinis multum infesti fuerunt et nostra -angusta loca magis angustiaverunt. Inter illos episcopos unus erat -religiosus, de ordine quodam mendicantium, ad quem ego oculum habui -magis, quam ad alium dominum. Erat autem episcopus ille juvenis, -imberbis, foemineam habens faciem et mores per omnia muliebres, habitum -suum portavit, sed in colore et valore mutatum. Nam de pretiosa -scamalota formaverat sibi habitum cum cauda retro, sicut foemina, et -multos in digitis habebat annulos gemmatos et in collo habebat auream -catenam et cum suis ministris quottidie contendebat, aspernabatur autem -cunctos, praecipue tamen peregrinos, quos non sinebat secum consedere. -Quadam vice quidam sacerdos de nostris, capellanus cujusdam militis -peregrini, rogavit eum paululum ascendere a loco, in quo sedebat, ne -sic arctaret militem, episcopus autem despective sacerdotem illum -inspiciens despexit, sacerdos autem locum et cumbam, quam ingenti -pretio pro se emerat, defendit opponens se episcopo, ad quem episcopus -in omnium audientia dixit: et quomodo tu asine audes contendere mecum, -nonne scis, quis ego sum? Ad quem clericus dixit: ego asinus non sum, -sed sacerdos, nec sacerdotem sperno nec episcopum contemnere debeo, sed -superbissimum monachum et irreligiosum fratrem sentio, cum quo usque ad -unguem pro juribus meis contendere volo. Ad haec ostendit episcopus -ille sacerdoti ficum, ut solet fieri ab Italis cum pollice, cum alicui -contumeliam inferre volunt. Hoc dum miles clerici vidisset, insurrexit -contra episcopum, et alii milites juvenes cum eo, cum clamore et -jurgio, episcopus autem prudenti usus consilio fugam arripuit sursum in -castellum ad patronum, nec amplius ad peregrinorum loca descendit. Dixi -superius in P. I. Fol. 68 de quodam clerico, latino et graeco simul, et -multa alia notavi, ita quod miror, quod nomen Christi non dudum est a -Cypro deletum, cum sit in medio Turcorum et Sarracenorum. - -Octavo die mansimus adhuc in portu Paphum usque ad vesperarum tempus et -tunc levatis anchoris et soluta navi a portu quidem recessimus, sed -nostro itineri ventum aptum non habuimus, unde ad latus Cypri tota illa -nocte inutiliter agitabamur. Si ventum secuti fuissemus, in Asiae -Minoris venissemus loca ad insulam Carpaliam, et inde iterum in -Cilicium aulonem rejecti fuissemus; avertentes autem navem a vento -longius subacti sumus in mari Cypriorum. - -Nono die, qui erat dominica 24., apparuit adhuc Cyprus, et vidimus, nos -illa nocte longo spatio retrocessisse, tentavimus autem navem reducere -ad aliquem portuosum insulae locum, sed non valuimus. Verum in nocte -arripuit nos ventus, et circumducens jactavit nos in mare Pamphilicum -longius ab optato itinere. Ipsam tamen regionem Pamphiliae (#b#) minime -vidimus, nec Cyprum amplius videre poteramus, sicque illo die longum -maris iter fecimus, sed non ad propositum nostrum. - -Decima die mitigatus est ventus inutilis et fuit facta taediosa -tranquillitas, quam bonazam vocant, sicque stetimus coeli adjutorio -carentes. Cum autem sero factum esset et lumina accensa fuissent, -inceperunt tubicines tuba clangere et galeotae et alii marinarii -cantare, saltare, chorizare ad celebrandum festum S. Martini, cujus -instabat solemnitas, quae cum multis levitatibus in plerisque mundi -partibus peragi solet. Credo inolevisse hanc consuetudinem ex aliqua -veterum observantia, qui deorum suorum celebrabant festa cum ludis -scenicis: nihil enim ludicrum habetur in beati Martini legenda, sed -ingens maturitas, et apud eum vinum nemo noverat, in quo tamen -luxuriantur homines praecipue in vigilia S. Martini, in qua forte -veteres festa Bacchi celebrabant. Bacchus enim, Jovis secundus filius, -primum dicitur in Graecia vites plantasse et Thebanis incognitum vini -usum dedisse. Dicebant autem antiqui, quod sacra Bacchi, quae in -extrema ebrietate consistebant, ad animi purgationem pertinerent, -asserentes, si quis in tantam ebrietatem procideret, ut in vomitum -usque veniret, post praeteritum cerebri stuporem animum exutis curis -taediosis atque ejectis remanere tranquillum; vinum etiam moderate -sumtum laetum et jocundum reddere animum. Idcirco Lycurgus quidam rex -Thraciae Bacchum contemnens et (cum) vites ejus se amputare crederet, -sua sibi succidit crura, et cum primus aquam vino miscuisset et rem -haustu sinceram plurimis infecisset venenis, odiosus factus est superis -et oculis privatus, eo, quod tam incliti liquoris moderate sumti -commoda ignorasset, et ultimo in mare praecipitatus est. Nequaquam enim -antiqui ritum Machometi sustinuissent, putantes se a Baccho derelinqui, -quorum aliqui dicebant, Bacchum animam mundi esse, quae quamvis -membratim per mundi corpora dividatur, tamen se redintegrare videtur de -corporibus emergens et se reformans et semper una eademque[TR143] -perseverans nullas simplicitatis suae patiens sectiones. - -Noctem ergo illam quasi totam insomnem duximus, non tantum beatum -Martinum, quantum damnatum Bacchum honorantes. - -Undecima die, quae est beati Martini festum, retrogrado modo per noctem -navigavimus, tamen die illucescente satis forti conamine processimus -ductu venti, qui tamen non omnino nos quo volebamus duxit, sed contra -septemtrionem nimium nos impulit de mari Pamphiliae in mare Aegaeum, et -venimus prope Lyciam vel Lycaoniae regionem, quae habet ab ortu -Ciliciam, ab occasu et meridie mare, a septemtrione Cariam, in qua -dicitur esse mons Cadinus, qui nocturnis aestibus ignem exhalat, sicut -in Sicilia Aetna et Vesuvius in Campania. - -Lyciae major portus dicitur Lystra, de quo Actor. XXIII. habetur. Ad -hanc regionem fugit S. Paulus cum Barnaba ab Iconio, ubi dum sanasset -S. Paulus virum in civitate Lystris, credebat populus, istos esse deos, -vocantes Barnabam Jovem et Paulum Mercurium, ipsosque adorare volebant -et sacrificare (eis), ut patet Actor. XIV. In hac fuit S. Paulus quasi -mortuus Judaeorum castigatione, ut ibidem dicitur. - -Ab hac alia civitas est, dicta Derbon (#159 a#), in qua similiter S. -Paulus cum Barnaba praedicavit, patet ubi supra. Quare autem Barnabam -Jovem et Paulum Mercurium esse voluerint, non alia ratio est, nisi quod -Barnabas fuit senior Paulo et videbatur ejus prior: Paulus autem -eloquentissimus, sicut Mercurius, quem deum ventorum esse credebant. In -ipsa etiam regione est Patera, urbs in littore maris, in qua S. ille -Nicolaus magnus natus est, et non longe ab ea est Myrrha sive Myrrhea -civitas, in qua idem Sanctus dignissimus fuit episcopus anno Domini -343., de cujus tumba sacrum ibi resudabat oleum, quo liniti omnes -languidi sanabantur; postquam autem Turci urbem illam ceperunt, -venerunt LXX milites de Apulia et corpus S. Nicolai in Bariensem -transtulerunt civitatem anno Dom. M LXXXVII., de cujus membris hodie -dicitur sudare oleum. Haec regio Lycia est poëtarum carminibus -memorabilis: Dum enim Jupiter Latonam oppressisset, et geminos -concepisset, Apollinem et Minervam, insidiabatur praegnanti Jupiter -(Juno), unde fugiens dum in Lyciam venisset sitim passa, ad locum -quendam Lyciae se contulit, ut biberet, quam cum vidissent rustici, -confestim lacum intraverunt turbantes aquam pedibus; cum autem Latona -deos pro vindicta exoraret, mutati sunt rustici in ranas perpetuo -coaxantes. E contra lacus quidam (est) Seriphus dictus, repletus ranis, -quae tamen numquam coaxant, sed ad alias aquas deportati clamosae sunt. -De praefata Latona vide infra Fol. 144 b. - -Insuper antiquum fuisse regnum Lyciam veterum historiae tradunt, nam -Bellerophon juvenis a Pritone Argivorum missus fuit ad regem Lyciae -Ariobatum cum litteris proditoriis, ut occideretur, sicut Urias,[TR144] -pro eo, quod ipsius Priti regis uxorem Antinam amaverat, quae erat -filia regis Lyciae. Ariobatus ergo lectis litteris noluit eum per se -occidere, sed misit eum ad Chimaeram, ut ab ea occideretur. Erat autem -Chimaera monstrum Lyciis infestum, igneum habens caput, pectus -leoninum, caprinum ventrem et crura serpentis. Bellerophon autem equo -Pegaso pennato assumto evolavit ad illam atque occidit. Inde missus ad -Solimissos eos etiam prostravit. Tertio contra Amazonas, quae Lyciam -infestabant, missus in proprias sedes redire coëgit, et ita vitam suam -redemit et filiam regis obtinuit et regnum Lyciae possedit. Haec fictio -de Chimaera aliquid significat, sicut omnes poeticae fictiones. Ut ergo -videant laici, quod Chimaera aliquid sit, sciendum, quod in Lycia est -mons, Chimaera dictus, Carinam regionem a Lycia disterminans; hujus -quidem summitates perpetuis flagrabant flammis, quae augentur aqua -infusa, terra vero injecta extinguuntur, demum paululum inferius alit -leones, inde infra capras, et radices ejus sunt serpentium plenissimae. -Ad hunc montem purgandum misit Ariobatum juvenem putans, esse -impossibile eum cum vita evadere, sed omnia vicit et montem habitabilem -reddidit; ideo dicitur Chimaeram vicisse. Hunc montem aliqui nominant -Cadinum, ut supra patet. - -Sic etiam, quod supra dictum est de rusticis mutatis in ranas, non est -aliud, nisi quod quondam Delones cum Rhodiis erant congressuri, et dum -Delones vellent bibere in Lycia de lacu, prohibiti sunt a rusticis, -quos omnes Delones interfecerunt rusticos, et in lacum corpora -projecerunt, et cum (#b#) amici interfectorum venissent, ut tollerent -corpora, non invenerunt nisi ranas, quas putabant esse suos -transformatos. - -Duodecima[TR145] die vento inutili deferebamur in aquilonem contra -Lyciam, et nisi grandi vi et arte nostri obstitissent naucleri, in -Lyciae littora provecti fuissemus, de quibus absque Turcorum molestia -non evasissemus. Dicitur enim, quod sicut Lycia olim habuit -zelosissimos Christianos, sic nunc habeat crudelissimos Turcos. Satis -prope adjecti fuimus ad locum, ubi fluvius Xanthus mari influit de -montibus Lyciae, et ubi supra mare quondam civitas nobilissima, S. -Nicolai natalis, Patera stetisse in maximis ruinis cernitur, quae -peccatis exigentibus habitantium nunc penitus est in nihilum redacta. -Dicitur enim, quod post tempora S. Nicolai fuerint ibi infelices -homines, omnem luxuriam prosequentes et omnibus illecebris se -subjicientes, quapropter civitas in manus Turci tradita fuit et post -usque ad solum deducta, et quod his terribilius est, locus campestris -juxta urbem totus creberrimis incendiis sicut vetus vestimentum -scinditur et ex hiulcis meatibus perinde fumum emittit teterrimum, per -noctem vero quasi ferrarii[TR146] fornax ignivomam vaporat flammam, -cujus natura esse dicitur, ut si quis experientiae caussa manum propius -adhibuerit, ardorem quidem sentiat, sed nullam patientiam adustionis. -In Spec. Hist. L. XIV. C. 67. - -Tertia decima die a Lycia longius ejecti in Aegeum pelagum decidimus et -per aulonem Magistae et Chistae, insillarum Turcorum, navigavimus tarda -profectione, in illo enim stricto ventos non habuimus, prohibentibus -eorum afflatum promontoriis. Quia autem in medio Turcorum eramus et -stare diutius ibi erat periculosum, ideo miseri galeotae plagis et -verberibus cogebantur ramos trahere, et hortationes, quae alias fieri -solent clamoribus, nunc fiebant durissimis percussionibus, quia clamare -non audebant. Toto ergo die laboriosa, taediosa et periculosa -navigatione processimus, et nocte adveniente lumina accendere prohibiti -fuimus, ne aliqui videntes sumerent occasionem nos turbandi. Multa -pericula sustinuimus, de quibus mentionem facere non possum, quia nimis -longum foret. - -Quarta decima die in Rhodense mare devenimus, per quod die illa -sulcantes in vespera portui civitatis propinquavimus, sed quia tarda -hora erat, intrare portum non praesumsimus, sed alias infra urbem ad -littus portuosum appulimus et navem stabilivimus, in littore autem erat -fons, de quo attulerunt nobis aquam galeotae, et tota nocte -praeciderunt ligna in galeam de nemore, quia magnum defectum et -lignorum et aquae habuimus. - -Die quinta decima mane in portum Rhodianum venimus, et ut -intellexerunt, qui essemus, licentiam dederunt nobis urbem ingrediendi, -non enim ausae sunt naves passim portum illum ingredi, nisi amicae sint -dominorum militum de Jerusalem Johannitarum, nec amici civitatem (#160 -a#) ingredi permittuntur, nisi de speciali licentia Magistri magni -dominorum militum Jerosolymorum. De hoc ingressu vide P. I. Fol. 67. - - - - - Insula famosa Rhodus describitur. - -Rhodus insula nunc justo ordine venit describenda. Haec in Aegeo mari -est sita, nongintorum stadiorum spatio continetur. Poetae hujus insulae -antiquitatem et nobilitatem adstruentes fabulam confinxerunt dicentes, -auream pluviam ibi fusam fuisse, cum Pallas, quae alias Minerva -dicitur, de Jovis capite nasceretur. Nam cum Jupiter cerneret, Junonem -conjugem suam non ferentem filios, ne omnino absque germine esset, -percusso cerebro suo armatam misit Minervam cum dulcissimo coeli -aurifluo imbre. Ferunt etiam hanc insulam consecratam ipsius Danaae -coelibatu, quae cum esset unica Acrisii, regis Argivorum, in responsis -habuit, se manu ejus, qui ex filia nasceretur, moriturum, qui ad -effugiendum mortem praenuntiatam filiam in hanc insulam Rhodum -transtulit eamque vestalibus claustris tradidit. Erat autem formosa -valde, quo comperto Jupiter, cum accessum alium non haberet ad -inclusam, versus in auri guttam ex tegulis in cellam virginis -destillavit, quae cernens guttarum fulgorem dulcemque tinnitum labentis -auri, accurrit et guttas sinu suo suscepit sicque praegnans effecta est. - -In hac insuper insula dicunt reconditum fuisse illum thesaurum -desiderabilem, quem multis periculis incursis adeptus est Jason ille -nobilis Graecus, aureum videlicet vellus. Verum tamen hoc ex antiquorum -dictis non accepi, sed in libellulis militum peregrinorum id reperi, -qui solum propter quaedam consonantia nominum aestimant factum in -Rhodo, quod est factum in Colchide. Nam Rhodus alio nomine dicitur -Cholos, et quia aureum vellus apud Colchos fuit reconditum et inventum, -putant illi idem esse Cholos et Colchos, quod tamen non est: nam -Colchidis regio est quidem asiatica, sicut et Cholos, sed longe in -septemtrione distenta usque ad littora ponti Euxini, quem habet ad -occidentem, montem Caucasum ad orientem, a septemtrione Sarmatiam et a -meridie Capadociam, quae propinquior Rhodo, et tamen latae provinciae -inter hanc et illam mediant: scilicet grandis pars maris Aegei, et -Caria, Lycia, Pamphilia et juga montis Tauri, et inde sequitur -Capadocia, a qua longa itinera sunt usque ad littora ponti Euxini, qui -se flectens in occidentem nostras germanas regiones contingit, Danubium -domesticum nobis, a sinu nostro emanantem, in se suscipit. Sic ergo -patet, non unum esse Cholos et Colchos, nec apud Cholocenses fuisse -vellus aureum, sed apud Colchenses. Non enim difficile fuisset Jasoni -et nobilibus Graeciae a Thessalia navigare Rhodum, cum mare Aegeum -utriusque littus, Thessalonicense et Cholocense contingat. Omnes autem -mentionem facientes de Jasonis itinere (#b#) eum et omnes Argonautas -plurimum audaciae commendant et mare indevirginatum primum sulcasse -dicunt, quod utique mare Aegeum et Adriaticum non fuit inter -Thessaloniam et Rhodum, sed longissima maris itinera terrarumque -arripuit insueta; in quibus belluas marinas et crudeles terrae bestias -vincens et penetrans in Colchidem devenit. - -Videamus historiam, ut satisfiat evagatorio, nec enim liber iste -evagatorium diceretur, nisi ex hoc in hoc evagaretur. Ovidius et -Servius, Augustinus etiam de civitate Dei Lib. III. C. 7. recitant, -quod Athamos, rex Thebanorum, filium Phrixum et filiam Hellen habuit, -quibus mater arietem aureum tradidit, ut novercam fugerent, quae -machinabatur eorum in mortem, eaque jubente conscenderunt ambo, frater -et soror, aurei velleris arietem, qui repente cum eis in mare saltavit -et per ignotas eis regiones portavit; quos cum sic ferret, contigit, ut -Helle perterrita caderet in pontum, a quo casu illa maris particula -nomen aeternum accepit et Hellespontus usque hodie nominatur. Phrixus -autem procedens, quo eum aries tulit, devenit usque in Colchidem -regionem et arietem ibi superis sacravit, ubi templum juxta ostia -fluminis et locus nobilis Phrixi aurei velleris ariete multo tempore -colebatur, cui etiam rex Colchidis filiam suam uxorem tradidit. Porro, -hoc sic stante, auditum fuit de vellere aureo, quod multi quidem -cupierunt, sed nemo sperabat id assequi propter inevitabilia -discrimina. Erat autem Peleus tunc rex Thessaliae, cui oraculo dictum -fuit, quod, quando sacris Neptuni operam daret et videret aliquem nudo -pede sacrum ingredi, proxime moriturus esset. Contigit autem eo -celebrante sacra, Jasonem inclitum juvenem festinantem ad sacrum in -limo fluminis calceamentum alterius pedis liquisse, quod videns Peleus -expavit suasitque Jasoni, ut Colchos iret aureum vellus quaesiturus, -eum non rediturum existimans; cum audisset, opus esse humanis viribus -insuperabile. Qui expeditione assumta fabricata est illi navis longa, -et nobiles Graeciae audaces fere omnes convocavit, inter quos fuit -Hercules, Orpheus, Castor, Pollux et caeteri splendidissimi genere, qui -a nomine navis et factoris ejus, Argo, vocati sunt Argonautae, qui in -Peloponneso ascensa navi devenerunt in portum Trojanorum, quos rex -Trojae Laomedon a portu cum jurgio repulit. Ponunt autem scribentes de -hoc diversi varias vias et mirabiles, quibus illi Argonautae in -Colchidem navigarunt: ut enim navem solverunt, secundo urgente vento ex -sinu Pegaso in Trojam et inde repulsi in Lemnum insulam devenerunt, -inde in loca innavigabilia venientes, obstantibus navi sacoi[TR147] -(sabuli?) montibus, socii naves humeris imposuerunt et montes -superaverunt, in quibus tigrides, dracones et alias feras superaverunt, -et ubique in locis triumphorum altaria Jasoni erexerunt. Demum Histrum -sive Danubium, flumen cisalpinum, transierunt, cum Amazonibus foeminis -conserto bello se composuerunt. Erant enim Amazones foeminae, virorum -regimen aspernatae, quarum prima origo dicitur fuisse in Boëmia, in qua -creditur Jasonem fuisse. Post hoc in pontum Euxinum transierunt, et -inde (#161 a#) in Colchidem navigaverunt. Ibi ergo Jason quia florida -juventute valens erat, Medea regis Colchorum filia eum accepit -docuitque, quo pacto aeripedes tauros et domare et jugo subigere -posset, occidere draconem pervigilem, et hoc pacto qualiter illi ad -aureum vellus iter pervium esset. Qui cum juxta monita peregisset -omnia, in praedam devenit optatam, et ea sublata clam cum sociis et -Medea fugam arripuit et per longa itinera a propria venit eum gloria ad -Peliam, regem Thessaliae, dixitque ei, quomodo repulsus fuisset a portu -Trojae per regem eamque rem vindicare vellet. Porro de longissima -redeundi via Argonautarum vide infra Fol. 226 a. Rursumque assumtis -copiis inchoavit bellum trojanum, Laomedonte interfecto. Et tantum de -vellere aureo, quod forte post ejus adeptionem translatum fuit per -Jasonem in Cholos sive in Rhodum insulam, propter insulae nobilitatem -et munitionem. Nec omnino inutile est posuisse hanc historiam, cujus -meminit Hieronymus in epistola, qua sacerdotem Valentem ad castitatem -inducit hortans exemplo Jasonis viriliter agere. - -In Spec. Natur. L. VI. C. 78 dicitur, quod vellus aureum sit res -quaedam ex aquis generata nobilissima, pretiosissime colorata, sed -Michael Libro de memorabilibus orbis dicit, quod in Colchide regione -torrentes aurum ferunt, quod barbari lanosis pellibus excipiunt, -haeretque pellibus arena defluente. Guido autem de Columna, translator -historiae trojanae in stilum familiarem, detectis figmentis, quibus -antiqui eandem exornavere, libro I. C. 1. dicit, quod vellus aureum -fuit immensus thesaurus Octae, regis Colchorum, traditus custodiae -mirabili dei Martis, in cujus custodia erant boves quidam deputati -urentes flammas ex ore vomentes, et draco squamis horridus, flammas -igneas exhalans, et haec per incantationem signita et artes -mathematicas, quibus etiam Salomon tutavit thesauros reconditos in -paterno sepulchro, ut dicit Josephus et habetur supra P. I. Fol. 97 B. -Quicumque ergo hunc thesaurum optavit habere, cum bobus necesse habuit -inire certamen et demum cum dracone. Et cum multi strenui cumulum -thesauri quaerere sibi voluerunt, inpugnantibus incantationibus noxiis -necem crudelem invenerunt. Et ibi lege, quomodo Jason ad thesaurum -venit. - -Porro Diodorus Historiarum libro dicit multo aliter de aureo vellere. -Ait enim: cum Phrixus in Colchidem venisset cum suo paedagogo, qui -dicebatur Aries, ambos Octa rex captivavit, sicut omnibus adventantibus -fecit, ut eos sacrificaret. Eodem tempore advenit amicus Octae, Cambrus -Scytharum rex, qui Phrixo misertus eum ab Octa petitum dono accepit, -Aries autem ad sacrificia ductus jugulatus est, pellem autem a cadavere -avulsam de more templo affixit, ubi prius multae pelles hominum -expansae stabant, quo facto divinorum oraculo dictum est Octae, se tunc -moriturum, cum hospites advenirent, qui Arietis pellem auferrent. Quo -rex audito adhibitis templo custodibus pellem ipsam deauravit et -accuratissime custodire fecit, sicque usque ad adventum Jasonis res -stetit, qui pellem tulit. Porro rapta pelle per longissima itinera, -tota Europa gyrata, reversi sunt Argonautae. De hoc itinere mirabili -vide infra fol. 226 a. Haec tamen omnia legentibus suo arbitrio -judicare licet. - -Insuper ante trojanum bellum fuit facta Rhodus regnum proprium; legitur -enim, quod Hypolemus, Jovis filius, magnus factus, fabricatis navibus -cum multitudine gentium fratres fugiens et affines, quia occiderat -Licemonem, a Marte progeniem ducentem, intravit mare et Rhodon abiit -ibique imperavit Rhodiis. Inde euntibus Graecis in Trojanam -expeditionem cum eis abiit ad Trojae destructionem. - -Insula haec duo habet nomina principalia: dicitur Rhodos et Cholos, vel -Rhodon et Colon, vel Rhodis et Cholis, vel Rhodus et Cholus, vel Rhodum -et Colum (vide plura nomina fol. 157 b.).[TR148] Inde Rhodienses et -Colocenses. Volunt tamen aliqui dicere, quod Rhodus sit nomen totius -insulae, et Cholus sit nomen civitatis principalis in ea, sed unum pro -alio sumitur. Sumtum est autem hoc nomen Rhodus ab eo, quod dum urbis -fundamenta foderentur, rosae capulum dicitur fuisse inventum, dicitur -enim rhodus graece, rosa latine. - -Cholos autem dicitur vel Colus propter colossorum multitudinem et -propter ingentis Colossi magnitudinem. Est autem Colossus simulachrum -quoddam et statua, aliqui dicunt Jovis, communiter dicitur idolum Solis -fuisse, et fuerunt centum colossi in illa insula, unum tamen simulacrum -et unus colossus adeo ingentis erat magnitudinis, quod connumeratus -fuit inter septem mirabilia mundi tertium, quae ponit Josephus post -librum vigesimum Antiquitatum. Fuit autem simulacrum ex aere -fabrefactum per clarum Liddum statuarium, fusum, altitudinis LXX -cubitorum. Alibi legi, quod erat imago aerea, CXXX pedum, longior XV -pedibus quam major colossus inter colossos, qui in Colosseo Romae -erant. Mirum profecto fuit, quomodo tam immensa moles fundi potuerit, -et facta quomodo eam erexerint? Verum hoc, quod vulgus refert de isto -Colosso magis mirabile est, quod fateor me non legisse sed audivisse. -Dicunt enim, quod Colossus ille in mari stabat et portum rhodianum -observabat, distentis enim ab invicem cruribus stabat in introitu -portus ita in altum erectus, quod naves quantumcumque altae et magnae -per crurium medium sub ventre ejus intrabant. Digiti ejus majores erant -plerisque statuis. Porro anno quinquagesimo sexto, quo fusum est, -idolum hoc terrae (#b#) motu insulam concutiente corruit, unde Soldanus -rex Aegypti, cum insulam invasisset, ex fracturis hujus statuae naves -oneravit et in Lyciam ducens camelis imposuit nongintis et terrestri -itinere per regiones Lyciam, Pamphiliam, Ciliciam, per portas Tauri -montis, juxta Aegeam civitatem, quae in capite maris est supra sinum -Issinum ingressi Syriam, per Syriam, Galilaeam, Palaestinam, Arabiam, -usque in Alexandriam Aegypti ducens, totum pondus asportavit. - -Civitas haec Rhodon multis olim excellentiis claruit, praecipua autem -fama Colossi exstitit, robur etiam et habitatorum probitas, et -civitatis firmitas et glebae fertilitas. Unde hanc antiqui Graeci et -potentes Romani amicos habere satagebant. Est enim insula haec tamquam -caput et regina omnium insularum, quas Cycladas nominant, per gyrum -maris aegei sitas. Nam CIV insulae simul per circulum sunt constitutae -in mari Hellespontico inter Aegeum mare et Maleum, vel sinum -maleaticum, quae dicuntur Cyclades, quas ideo Cycladas autumant esse -dictas, quod licet spatiis longioribus a Delo, quae in medio earum est, -porrectae sint, in orbem tamen circa Delum sitae sint, nam orbem Graeci -cyclum vocant. Quidam tamen dicunt, eas sic vocatas propter scopulos, -qui in circuitu earum sunt. Circumdatae autem sunt pelago Myrtheo et -tendentes a septemtrione in meridiem. Faciunt spatium quinquaginta -millia passuum, ab oriente vero in occidentem totidem, secundum Isidem. -Ab oriente finiuntur littoribus Asiae Minoris, ab occidente mari -Icario, a septemtrione mari Aegeo, a meridie mari Carpathico. Prima -vero inter has insulas ad orientem est Rhodus, ad septemtrionem est -Tenedos, ad meridiem Carpathos, ab occasu caeterae, media vero est -Delos. Non autem omnes hae insulae sunt aequales in magnitudine, sed -aliquae magnae sunt, aliquae parvae, aliquae habitabiles, aliquae non -solum non habitabiles sed inaccessibiles propter importuositatem. Jam -nominatiores describam, longam enim in his insulis habui navigationem, -ut docebit processus, et ideo ante earum ingressum me expediam de eis -incipiendo a capite. - - - - - Rhodiae insulae descriptio. - -Rhodus praeter ea, quae dicta sunt, est insula prima Cycladum et caput -earum, siquidem ut veterum habent historiae, cum Cyclades adhuc vacuae -cultoribus essent, Minos, Jovis et Europae filius, Cretensium rex, -potens terra marique, in Cycladas classe abiit easque Cretensibus -colonias fecit, et aliquas ex eis suo nomine vocavit, Rhodum autem -primum invasit, quae utique optima et sanissima, in qua metropolitana -civitas dicta Colon, a Colosso insigni idolo, et cives urbis Colocenses -sunt dicti, ad quos S. Paulus apostolus personaliter non accessit, ut -dicit Jeronymus in Prologo Colo, sed eis Archippum misit et dulcissimam -epistolam quatuor capitulorum per manus Tychici et Onesimi acolythi -misit. Ipse enim apostolus tunc in vinculis tenebatur dum eis scripsit, -ut patet in fine epistolae. Videtur mihi, quod inter omnes Pauli -epistolas Colossensium sit magis affectuosa et informativa et plana ad -omnes et singulariter amicabilis, ut in salutationibus activis et -passivis patet capitulo ultimo. Plurimum etiam commendat fidem eorum in -primo capite. - -Civitas illa Rhodiorum est antiquissima, in qua quondam philosophiae -florebant studia, eo scilicet tempore, quo Atheniense viguit studium. -Legitur enim, quod Aristippus philosophus, Socratis discipulus, -naufragium in mari passus ad Rhodiensium littus fuit ejectus, et nudus -civitatem ingressus gymnasium intravit, ubi cum plurima de philosophia -disputaret, magnis muneribus fuit ditatus, unde hortabatur discipulos -tales aggregare divitias, quae e naufragio una possent enatare. - -Est autem haec civitas una ex parte mari (#162 a#) cincta et freto -impetuosissimo juncta et profundo, altis vero montibus ab aliis -partibus est circumamicta; unus mons altus dicitur Artiimuti, quod -dictum tactum fuisse ab arca Noae, nescio a quo hoc habeant, nisi forte -ex aliquo carmine poëtico, quae et de diluvio Noae et de insulis multa -cecinerunt. Alius mons dicitur Philermi, in quo beatae Virginis -oratorium devotum existit. Per circuitum autem urbis, in locis ubi mare -muros non tangit, sunt horti et viridaria et pomoeria, quae irrigantur -ex cisternis ibi fossis. - -Porro ipsa urbs adeo est munita, ut videatur esse inexpugnabilis, nam -fossata per gyrum, ubi non adest mare, sunt profunda, per praeruptas -petras inscissa, et ipse civitatis murus superpositus scopulis et -rupibus est adeo spissus et altus et de ingentibus saxis compositus, -quod inspiciens dubitat, an hominum robur ad sublevandas tantas moles -se extendere valeat, faciuntque muri isti fidem poetarum miraculis, qui -canunt, Orpheum in constructione Thebanae urbis affuisse cum sua lyra -et adeo dulciter cecinisse, ut saxa ingentia, quae homines elevare non -poterant, super se invicem ad sonum lyrae saltarent. Sed et Titani, -diis coelum eripere conantibus, montes montibus et petras molibus -superposuerunt, ut sibi in coelum ascensum pararent. Videtur ergo murus -ille non hominum labore, sed gigantum conatu vel Orphei ludo esse -constructus, praecipue tamen turris S. Nicolai in eo loco maris ab -antiquis constructa, ubi priscis temporibus Colossus ille ingens, de -quo supra dictum est, positus erat. Est enim moles ipsa trecentorum -circiter passuum in mare protensa, miro artificio manufacta vel -giganteo robore aut Orpheseo canore comportata, quae suo progressu -portum triremibus aptum a parte occidentis efficit, cujus introitus -cancribus concluditur, ut triremis intrare vix possit. Denique turres -portarum et angulorum tam fortes et altae sunt, ut stupori sint -intuenti. Sed super omnia castellum dominorum militum Jerosolymitarum -in altiori parte urbis locatum est sicut mons Sion, firmum ut civitas -et arx David. Demolitis enim omnibus inferioribus ab inimicis adhuc vix -est inceptio desolationis urbis stante hoc castello. - -Demum et possessores illius insulae et civitatis sunt milites -Hierosolymitae, dicti Johannitae, sed quomodo ad eorum manus haec -devenerit insula, statim subjungam. Populus multus est in hac urbe, -Christiani utriusque ritus, Latini et Graeci, Judaei plures et -Judaeorum synagogae, et orientalium parochicolae et occidentalium -ecclesiae, monasteria et capellae. Latini ibi habent archiepiscopum -dominum Colossensem. Porro inter milites templi, dominos insulae, -praecipui sunt Cataloni, et demum Francigenae et Anglici, minimi sunt -nobiles Alemanni, semper pauperiores et omnium servi. - -Insula haec et civitas ab antiquis temporibus diversis proeliis fuit -vexata. Hanc enim Argonautae centum annis ante destructionem Trojae -purgavere et repositione aurei velleris celebrem fecere, non absque -bellis illatis (#b#) incolis ejus, quibus expulsis nobilium habitatio -facta est, sed quia vivebant sine rege et lege, insurrexit contra eos -Hipolemus, Jovis filius, vir bellicosus, et classe appulit insulae -eaque devicta rex ibi sedit et post cum Graecis contra Trojam -processit, ut prius etiam dixi. Romanorum etiam bella sustinuit, et -demum Graecorum jugo pressa diu eisdem subjecta fuit. Demum cum Turci -Asiam Minorem domassent et per Syriam usque in Aegyptum venissent et -omnia sibi passim subjicerent, etiam hanc insulam Graecis abstulerunt -eamque tributariam sibi constituerunt. Deinde Johannitae ibi venerunt. -Antequam autem de hoc loquar, altius aliquid, quod jam inveni de hac -insula, dicam, ab initio resumendo breviter. - -Ante Christi nativitatem 1740 Rhodus urbs, a qua insula nomen accepit, -condita est, nam ante urbis constitutionem dicebatur Ophnisa, deinde -Stadia et postea Telchinis, eo quod Telchines urbem ibi condiderunt et -insulam incoluerunt, quos nonnulli maleficos et fascinatores fuisse -credunt, tamquam stygiam aquam arboribus et animalibus perniciei gratia -inspergerent. Alii contraria sentiunt, Telchines eximios artifices -primosque ferri et aeris fabricam invenisse, quos ex Creta in Rhodum -profectos vicini per invidiam fascinatores dixerunt. - -Rhodus ergo insula primum inhabitata est ab his, quos Telchines -appellant secundum fabulas, maris filios. Fertur sane, eos una cum -Chalfurna Oceani filia nutrisse Neptunum, ab Rhea illis datum, fuisse -quoque eos ajunt quarumdam artium inventores et statuas deorum -fabricasse. Neptunus jam vir ex Halia, Telchinum sorore, ab se dilecta, -mares sex genuit et foemellam unicam, nomine Rhodus, a qua et insula -cognominata est. Fuerunt in ea parte insulae, quae orientem respicit, -gigantes eo tempore, quo Jovem ferunt expugnatis Titanis Himaliae -nymphae amore captum tres ex ea suscepisse pueros; demum Telchines, -futurum praevidentes diluvium, relicta insula abierunt. Facto ergo -diluvio caeteri quidem aqua deleti sunt, locis insulae planis in modum -stagni redactis, et Jovis filii, qui ad montes confugerant, evasere. -Sol ergo secundum fabulas Rhodiae amore captus insulam aqua amota -Rhodum ab ea dixit. Post haec existimatum est, insulam Soli esse -sacram, Rhodii quoque postmodum Solem prae diis caeteris coluerunt, -tamquam sui generis auctorem. Demum cum serpentes insulam odiosam -facerent, venit Phorbantes eamque purgavit. Post Telchines Heliades -insulam tenuere. An autem illae sint Heliades filiae Solis Aegyptii, -nescio, cum de iis habeatur fictio, quod dum secus Padum flerent mortem -Phaëtontis, in arbores sunt versae electrum lachrymantes; nisi dicere -velimus, quod antequam ad Padum venirent, habitassent in Rhodo, et quia -filiae solis erant, ideo forte tot colossos consecraverunt Soli Rhodii. - -Post Heliadas venerunt Argonautae, post quos cepit insulam Tripolemus, -inde Graeci, inde Romani, et demum iterum Graeci, sub quibus Turci -ingressi insulam possederunt, ut dixi, et multo tempore ibi cum -Christianis habitaverunt, et nisi Deus citius succurrisset, tandem -Christiani penitus de insula eliminati et deleti fuissent. Sic autem -Dominus illi insulae auxilium praestitit. Anno Domini 1308, dum capta -et perdita esset Hierosolyma et terra sancta, exstinctis Templariis -ordinatione Clementis V. Johannitae, in quos militia templi translata -fuerat a Templariis, primo in Cyprum navigaverunt, sed quia rex -Jerusalem cum nobilibus et multitudine populi in Cypro habitabant, non -bene poterat insula eos omnes capere, sc. regem, patriarcham et -magistrum militiae templi cum eorum populo; unde Johannitae templi -milites instaurata classe vagabantur per mare, quaerentes sibi locum ad -habitandum a Turcis possessum. In Aegeum vero mare processerunt et -Rhodum videntes animo fixerunt insulam capere. Applicantes autem -fortissimam in ea manum repererunt, unde eam quatuor continuis annis -obsederunt, tandem spe obtinendi quasi frustrati, cum obsidionem -solvere cogitassent, acceperunt, nonnullos in civitate se habere amicos -et fautores, et tunc fortius oppugnata urbe illorum, qui intus favebant -obsidentibus, practica capta civitas fuit, quam numquam cepissent, si -illi intus non favissent. Capientes autem urbem Turcos omnes ejecerunt -et paene dirutam Christianorum suffragiis instauraverunt et navalia -reformantes non solum (#163 a#) insulam ipsam tutati sunt, sed et -Cypriis aliisque finitimis Christianis et peregrinis Hierosolymam -petentibus magno auxilio esse ceperunt factique sunt terribiles et -Sarracenis et Turcis et nonnullis infidis Christianis odibiles, nam -Genuenses quondam mari terraque potentes contra eos et insulam eorum -classem duxerunt, qua superata plurimi Genuensium sunt necati, major -tamen pars captivi in urbem ducti sunt. Hos captivos Genuenses -redemerunt, aedificantes propriis sumtibus murum molendinarum in mare a -civitate porrectum in profundum multis passibus, et super murum XIII -turres, cum rotis ad ventum volubilibus ad molendum frumentum. Et ita -aedificio peracto suos reduxerunt captivos. - -Sed et Veneti non multo affectu Rhodios prosequuntur: est enim insula -illa eis spina in oculis et lancea in lateribus, ideo ipsis militibus -fide et gratia ac religione clarissimis, christianam fidem professionis -voto ingenti virtute tutantibus addita sunt eis per pontifices et alios -orthodoxae fidei principes Templariorum bona; postmodum etiam beati -patris Augustini regulam profitentes, a summis pontificibus maximis -privilegiis et ecclesiasticis beneficiis prosecuti sunt, et quanto -feliciores fiebant et crescebant, tanto magis invidorum eos zelus -rodebat, unde factum est, ut sentirent inimicos tam ex christianis quam -ex paganis. Hoc enim paulo ante aetatem nostram (apparuit): cum -Soldanus dominus Aegypti toto quinquennio armata classe [eos] vexasset, -multo majora pertulit quam intulerat damna confususque obsidionem -solvit. - -Turci etiam quatuor vicibus diversis temporibus eorum agros invaserunt -et civitatem oppugnaverunt et tamen non victoriam, sed maximam cladem -reportaverunt. Causa vero, quare Turci insulae illi tam infesti sunt, -est illa, quia ab antiquo pertinet ad imperium constantinopolitanum, -quod idem Turcus magnus sibi subjugasset, et omnia illius imperii. -Venerunt ad eum Johannitae. petentes manere in possessione insulae. -Turcus autem certum tributum annuum eis imposuit et eos in insula -manere permisit, sed quia non solverant, eos manu armata aliquotiens -est aggressus, sed non profecit. Haec recitavit mihi quidam cliens -Rhodiensis. Per XXIV annos continuos excogitaverunt mille modos, -qualiter hanc insulam subjicerent aut tributariam haberent, aut amicam, -sed Domino auxiliante nihil proficere usque ad hanc horam potuerunt. -Novissime autem anno Domini 1480, eo scilicet anno, quo in itinere -primae meae evagationis constitutus eram, Machumetus Othomanus Turcorum -bellicosissimus princeps, duobus jam imperiis adeptis et XII regnis -subactis multisque potentatibus devictis, adorsus est quoque hanc -Rhodiam civitatem sibi vindicare, et Rhodiorum militum delere nomen si -posset, omnino destinabat, quapropter ingenti exercitu comparato et -centum velorum classe instructa, Bassam quendam graeculum, virum in -armis exercitatissimum ex nobili Palaeologorum familia natum, -expeditioni praefecit, qui cum centum millibus armatorum et XVI -ingentibus machinis aliisque armamentis hostili animo in Rhodum duxit -et statione mari terraque firmata ingenti tumultu urbis moenia -bombardis dilaceravit, porro S. Nicolai custodem portus dejecit, -molendinarum turres XIII prostravit, alios etiam turres et muros -machinarum importunitatibus invalidavit, fossata urbis terrae reliquae -coaequavit et fortalitia rupit. Verum cum omnem agrum insulae -depopulatus fuisset, et Rhodios milites per novem et LXXX dies (#b#) -cruentissimis proeliis vexasset, tum divino auxilio et clarissimi -illius principis Magistri Petri Dambussa sollertia Turci omnes maxima -ignominia et caede discessere. Ferunt autem, quod dum Turci ultimo -impetu urbis moenia conscendissent numero ad XL millia, eo in conflictu -vexilla Domini nostri Jesu Christi et beatissimae virginis Mariae, ac -maxime Johannis baptistae Christiani erexerunt divinumque auxilium -valido cum clamore imploraverunt, armati contra locum ingressus -inimicorum procedentes, et hoc dum fieret, candidissima virgo cum -clipeo et hasta in manibus apparuit, et quidam homo vili veste obsitus, -sed splendidissimo stipatus comitatu, praesidio militibus adfuit, quae -visio non solum a nostris sed a Turcis etiam apertissime visa tantum -eis terrorem incussit, ut ultra progredi non possent, sed aversi -retrorsum, prolapsi de muro se ipsos peremerunt plurimum statimque -solventes classem discesserunt, nihil ibi relinquentes nisi campum -repletum cadaveribus et littus maris infectum humano sanguine, sicque -naves vulneratis repletas abduxerunt et multa millia corpora mortuorum -suorum in littore combusserunt et in mare projecerunt; et multa alia -memorabilia in hac obsidione contigerunt, de quibus confecta sunt -diversa opuscula, et ego ipse, quia tunc in mari eram, confeci de hoc -libellum singularem. Egregie tamen de hoc bello scribit quidam orator -insignis, Guilielmus vicecancellarius Rhodiorum, quem ego vidi, ejusque -inscriptionem inseruit dominus decanus Moguntinus suo peregrinario, cui -legere placet ibi videat, ego vero persequar sequentia obsidionem, de -quibus supra P. I. Fol. 18. feci mentionem. - -Eodem tempore, Turcis in obsidione ea debachantibus, ego cum pluribus -eram in Jerusalem, in reversione autem declinavimus de mari syriaco in -mare creticum fugientes a mari asiatico Aegeo propter Turcos; sed -quadam die galeam Venetianam obviam habentes, cum audivissemus, Turcos -obsidionem Rhodiae solvisse, convertimus nos ab Africa in Asiam et -Rhodum appulimus. Quanta autem ibi fuerit violentia et agonia, oculis -perspeximus cum stupore et ammiratione et non sine piarum lachrimarum -effusione. Invenimus enim per circuitum urbis totum campum defossatum -subterraneis habitaculis et diverticulis repletum, et mirae humanae -industriae ibi opera vidimus. Sed et corpora humana inhumata ibi multa -valde invenimus, et campum humano sanguine infectum et multa membra -abscissa dispersa vidimus in littore et in terra et multam congeriem -sepulchrorum; nam obsidionis tempore ceciderunt, ut dicitur, novem -millia Turcorum, et millia XXV vulneratos et mutilatos abduxerunt. -Vidimus etiam deturpatam faciem pulcherrimae civitatis, ita ut prioris -urbis facies penitus perdita esse videatur, muri enim crassissimi et -turres altissimi, propugnacula et dominorum palatia tamquam gigantea -cadavera prostrata jacebant. Nec mirum! injecta enim (#164 a#) fuerunt -per Turcos tria millia quingenta saxa bombardarum sphaerica, quibus -vidimus conspersas plateas, sed et super muros et in fossatis ingenia -bellantium mirabilia perspeximus. - -Porro ibi victores laetissimos invenimus, laborantes in ruinarum -remotione et murorum ac turrium novarum exstructione, primo tamen -turres molendinarum, quos omnes dejecerant inimici, erigere satagebant -pro quotidiani panis usu. In illa civitatis purgatione et -reaedificatione vidimus Turcos, compedibus ferreis vinctos, portare -saxa ad muri, quem destruxerant, reformationem. Sed et sanctissimus pro -tunc papa, Sixtus IV., sollicitus manum apposuit ad illius urbis -reaedificationem et per mundum maximis datis indulgentiis cunctos -fideles ad hoc induxit. Et quia Judaei et Graeci, qui intra urbem -tempore obsidionis inventi fuerant, fidelissime laboraverant seque -audacius ad mortis pericula dederant per urbis defensionem, indulsit -idem papa, ut Judaeis nova aedificaretur synagoga, dispensans in -juribus et legibus hoc vetantibus sub poena L librarum, ut patet C. ti. -infi. et C. Judaei de civitate etc. De Judaeis et ibidem C. consuluit. -Ipsis et Graecis secundum eorum ritum jussit fieri ecclesiam. - -Cum ergo civitas jam reaedificata staret, occulto Dei judicio aliud -turbativum Rhodiis accidit, improvise enim tota insula tremere coepit -et tanto motu agitabatur, ut turres, quas Turci reliquerant, -dejicerentur, et muri, quibus prae crassitudine nocere non potuerant, -scinderentur et multa aedificia ruerent. Haec in secunda mea -peregrinatione vidi et ab omnibus Rhodiae militibus audivi, quod major -angustia, timor, tremor et pusillanimitas cunctos acceperit in illis -terrae motibus et majus nocumentum factum fuerit, quam in omni Turcorum -impetu. - -Non longe a Rhodo habent domini milites munitissimum castellum in -Turcorum confinibus, quod nominant S. Petri castellum, quod magno sumtu -in insula custodiunt, quod non parvo eis usui et Christianis est, qui -manus Turcorum incidunt saepe eo fugientes salvantur, in quo ingentes -canes tenent et nutriunt ferocissimos, quos per circuitum castelli -currere permittunt, de quibus pro vero dicitur, quod Christianos odore -cognoscunt[TR149] eisque adventantibus blandiuntur, Turcos vero latratu -horribili produnt et morsibus insequuntur, sicut etiam superius dixi -fol. 120. de porco in Alexandria, et P. I... de cane in hospitio fol. -32. Habent enim se canes isti ad Christianos, sicut canes Capitolii ad -Scipionem, cui canes occurrentes numquam latratu prodiderunt, quare -murmure vulgi dicebatur, quod a Jove esset in serpentem mutatus. Non -sic canes Actaeonis venatoris; de quo fabulantur, quod dum venaretur, -cum canibus lassus intravit vallem Gargophiae, ut se in fonte -refocillaret; dum autem accederet, vidit Dianam nudam se lavantem; hoc -dum Diana aegre tulit, assumtam manibus aquam in faciem ejus sparsit, -qui repente in cervum conversus est, quo facto canes sui eum comederunt. - -Hoc castellum S. Petri a quodam Teutonico, Suevo industrioso est primo -inchoatum, hoc modo: cum domini milites Rhodenses nihil penitus -haberent in continente ejus propinquo et solam insulam possiderent, -incidit Commentatori, domino Johanni Schlegelholz, qui de insula lacus -Podamici prope Constantiam de domo Johannitarum Meinaw Rhodum -advenerat, aedificium aliquod in continenti erigere; assumtis autem -militibus et servis navigavit in continentem terram Turcorum, quam -nominant Tharsiam, et prope littus maris invenerunt campum -delectabilem, in quo certis anni temporibus nundinae Turcorum sunt et -multa hominum millia ibi confluunt. Designata pecia campi locum pro -aedificio optaverunt, quod videntes Turci eorum vicini et fautores opus -dimittendum persuadere conati sunt dicentes, totam Turciam per hoc -commoveri posse, nec esse aliud venturum, nisi ut erecta per Turcos -discerperentur. Imperterritus autem vir primo locum fossa et vallo -munivit, deinde, quoddam ligneum fortalitium erexit, in quo positis -speculatoribus fundamenta pro fortissimis muris fodit et jecit, et -paulatim murum aedificavit. Hoc cum saepe Turcorum capitaneis delatum -fuisset, habita principum congregatione dissimulare decreverunt usque -ad castelli consummationem, ut tunc collecto exercitu sine labore arcem -acciperent; sicque aedificaverunt inexpugnabile castrum, quod Turci -numquam vi capere[TR150] potuerunt, verum dolo et fraude noctibus -furtive multa et saepe attentaverunt. Quod considerantes Johannitae -canes pervigiles per gyrum castelli locaverunt, qui omnia se moventia -latratibus et morsibus produnt, Christianos a Turcis evadentes et ad -castellum transfugientes odoratu cognoscunt. His canibus tantum -insidiantur et Turci ipsi, et quicumque Turcus aliquem de eis -occiderit, statutum pondus auri de publico aerario habet, et qui canem -vulneraverit, etiam suum habet pretium, nec hodie est Turcorum proelium -in homines castelli, sed totum proelii pondus est versum in -fidelissimos custodes (#b#) Christianorum, canes. - -De fidelitate canum illorum ad suos dominos mira dicuntur et -referuntur, sicut etiam paene incredibilia de canibus scribunt in -libris naturalium de bestiarum conditionibus. Dicitur de cane Titi -Sabini, quod dominum suum nec in carcere nec in morte dereliquit, sed -moestus, edens ululatus, continue cum mortuo mansit, cui cum quidam -cibum adjecisset ad os defuncti cibum tulit, et cadavere in -Tiberim[TR151] projecto, ut corpus sustentaret, saliens - -in aquam subternatavit. Canis etiam Jasonis Ciliciae cibum noluit -capere interfecto domino suo. Leguntur etiam canes pro dominis suis -usque ad mortem pugnasse. Sic et canes praefati castelli pro -Christianorum defensione morerentur. Ex opposito enim Rhodiae -interjacente profundissimo maris brachio Turcorum terra adeo est -propinqua, quod homo valide vociferans posset in Turcia audiri. Unde a -Rhodo navigando in medium Cycladum pervenitur ad insulam Delos, quae -olim Ortygia dicebatur, eo, quod ibi primum visae sunt cothurnices -aves, quas Graeci ortygias vocant. Ad hanc insulam confugit Latona a -Jove, quam prosequebatur [Juno] eo, quod concepisset geminam prolem de -eo, peperitque in ea primo Dianam, quae e vestigio surgens obstetricis -officium in nascituro fratre matri praestitit et Apollinem nascentem -suscepit, qui mox sagittis pythonem, matri insidiantem, interemit et -dare responsa divina coepit. - -Sic in hac insula geniti sunt duo magni veterum dii, Diana scilicet, de -qua habetur Actor. 19., et Apollo, in responsis dandis maximae -celebritatis, in tantum, ut etiam Christiani oracula Apollinis aliqua -pensent, ut est illud: Gnothi seauton, id est, Cognosce te ipsum. Et -Augustinus L. III. de civitate Dei C. 14. dicit, quod oracula Apollinis -partim fuerint a Deo et bona, partim a diabolo et mala, et dicebatur -deus divinationum eique corvus adjungitur, quia corvus dicitur habere -LXIV vocum mutationes, ex quibus optime augures futura comprehendere -asserebant. Dicitur etiam deus sapientiae, quia physicus magnus erat et -inventor medicinae optimaque consilia dabat, tam in naturalibus quam in -moralibus. Ferunt hanc insulam olim solitam cum undis fluctuasse -semper, pro quo cum Apollinis oraculum petitum fuisset, respondit, ne -in ea mortuum corpus sepeliretur, et jussit sibi sacra quaedam ibi -celebrari, quibus factis cessavit terrae motuum infestatio. - -In hac insula sanctissimae crucis virtus mirabiliter est praesignata, -nam cum perpetuo olim tremeret et una cum fluctibus moveretur, consulto -Apollinis oraculo contra hoc periculum, dicit sibi fieri simulacrum ex -materia dignissima eique divinos honores impendi. Congregatis igitur -prudentissimis de materia simulacri disputabant. Primum ergo visum, -fuit de auro et argento, sed inspecta veritate refutarunt haec, quia -infoecundae terrae atque infelicis morbi colores esse putabant, et -invidiosa possessio esset. Aes etiam et ferrum abjecerunt, quia belli -sunt instrumenta. Sed nec ebur placuit, pro eo, quia animam deposuit. -Lapidem omnino materiam inanem esse dixerunt. Sic ergo Crisichthon -vates lignum omnibus praetulit et ligneum simulachrum fabricatus -Apollini insulam securam reddidit. Sed et Palladi constitutum legimus -ligneum simulacrum. De his vide in Eusebio de praeparat. evangelica L. -3. C. 3. Ad hanc insulam profectus est cum universo exercitu suo ille -audacissimus tyrannus Brennus, Suevorum princeps, qui subjugata Roma -cum Italia Graeciam vastavit et non solum in homines sed et in deos -desaeviit, qua propter in hac insula responsum lugubre Apollinis -accepit, et ita ei accidit ut audivit, sicut infra patet fol. 227 a. - -Dicta autem est haec insula Delos, ut fertur: post diluvium Ogygis -temporibus, cum orbem multis mensibus continua nox inumbrasset, ante -omnes terras haec insula Lunae et Solis radiis illuminata est -sortitaque ex eo nomen, quod prima manifestata sit visibus humanis, nam -delon graece manifestum dicitur latine. - -Juxta hanc insulam navigavimus et in ejus portum non appulimus. Non -longe ab hac Delos insula est Melos alia insula dicta, rotundissima, -non magna, sed fertilissima. Alia Cycladum non longe ab his dicitur -Paron, in qua fui, quam iam Paris nominant, a quodam nepote Jasonis sic -dicta. Alia dicitur Carpatus, insula Cycladum magna, a meridie posita -contra Aegyptum, a qua Carpaticum mare appellatur, sicque est vocata -propter celerem fructuum maturitatem. In hac insula primo fuerunt naves -magnae fabricatae, quae dicuntur Carbases vel Carpaticae ab insula. -Tenos alia Cycladum insula, a quodam juvene, Tenos dicto, sic vocata, -de quo fertur, quod dum infamatus esset, quod suam novercam -cognovisset, navem ascendit et fugit in incertum, per mare tristis -evagabatur. Videns autem hanc insulam eamque nondum ab aliquo -inhabitatam reperiens, sibi ejus dominium vindicavit eique nomen a se -imposuit, estque in parte septemtrionali ultima. Alia dicitur Cytherea -Cycladum in parte occidua sita, cujus Porphyris antea nomen (#165 a#) -fuit, Cytherea autem vocata, quia ex ea Venus (alia a Cypria Venere) -fuit orta, et a Paride sub oppido ejusdem insulae Helena fuit rapta. -Alia insula Cycladum dicitur Icaria, quae Icario mari nomen dedit. Haec -inhospitalis est, cum undique sit importuosa nec navibus adiri possit. -Dicitur autem, Icarum Cretensem ibi naufragio interiisse ei de exitu -hominis impositum nomen loco. Alia Cycladum dicitur Naxon, prius -Strongile dicta, quae fertilitate caeteras vincit, ex qua olim -Jupiter[TR152] fertur, contra Titanos ad bellum processisse. Alia -dicitur Cya, Syra lingua, eo, quod mastix ibi gignitur. Alia est Samos -dicta, quae antiquitus dicebatur Parthenia. In hac insula nata est -Juno, quae errore gentilium putabatur mater deorum, et Sibylla Samia et -Pythagoras Samius. Haec insula erat apud veteres celeberrima propter -Junonis venerationem, et ibi erat templum insigne Junonis. In hac -insula primo fictilia vasa sunt inventa, ideo vasa samia appellantur. -De praedicta Junone mira fabulati sunt veteres, omnia tamen ex ratione -aliqua, quantumcumque effectibus naturae improportionata videntur. -Inter alia dicunt, eam fuisse pulcherrimam et invitatam ab Apolline ad -convivium ab eoque sibi lactucas agrestes appositas, quas cum -comedisset cum desiderio, illico praegnans effecta est peperitque Heben -filiam sine viro. Supra hanc insulam contra aquilonem declinando in -orientem est Pathmos insula, non inter orbem Cycladum, in quam S. -Johannes evangelista relegatus exilio dicitur, ibique Apocalypsim -conscripsit, a qua directa navigatione contra orientem in Asiae loca -venit et in Cariae provinciam, in qua est Ephesus. Caria regio ab -oriente habet Lyciam, et est Caria dicta a Carro, rege primo ejus, qui -adinvenit primo carros vel bigas aut currus, et fuit primus auriga -fuitque filius Erebi et Noctis, quem finxere veteres esse factum post -mortem nautam infernalem, qui animas morientium ad profundiora Erebi -transfert per Acherontem fluvium. - -In hac Caria est civitas Halicarnassus, in qua sepulchrum fuit tam -magnificum, ut inter septem orbis spectacula computaretur, quod quondam -foemina suo viro construxit defuncto. In ea provincia est Ephesus, ut -dixi, in qua S. Paulus et S. evangelista Johannes mira egerunt. De hoc -habetur Actor. XIX. In ea regione fuit primus S. Pauli discursus, ut -patet in Actibus Apostolorum. - -Porro plures sunt adhuc insulae Cycladum, et multae inhabitabiles. De -istis dicta sufficiunt ad praesens, in sequentibus adhuc plura de his -insulis veniunt dicenda. - - - - - De reliquiis Rhodiensium vide Fol. 172. - -Sexta decima, quae dominica erat XXVI. post Trinitatis, in noctis medio -solvimus galeam a portu rhodiensi et profecti sumus cum satis bono -vento et ante diem Carpathum insulam et Cesi transivimus, illucescente -autem die vidimus insulam Choa dictam, quam iam vulgo Longo vocant, -unam de Cycladibus, quondam celeberrimam, in ea enim equi optimi -gignuntur, velocissimi, et securi; unde regibus ad longinquas partes -describuntur, etiam ipsi ditissimo Salomoni, regi Jerusalem, ut habetur -3 Reg. 3. Ars etiam lanificii secundum Isidem dicitur ibi primo -inventa, et vestes lineae. - -Plutarchus in vita Salomonis scriptum prodidit, Milesios, quodam -tempore apud hanc insulam hospites a piscatoribus rete trahentibus -jactum emisse, qui aureum extrahentes [extrahebant] tripodem, quem -ferunt Helenam, cum e Troja navigaret, quodam oraculo admonitam, in his -locis immersisse. Varia de hac re narratio est, ut patet supra Fol. 125. - -Ex hac insula Hippocrates fuit, divinus ille medicus, cujus adhuc -exstant opera, et ruinae domus ejus ostenduntur et hortus herbarum -medicinalium. - -Symus etiam ejusdem artis clarissimus inde originem traxit. Quondam -etiam insigne templum Aesculapii ibi erat, in quo Antigonissae imago ab -Apelle depicta, et Venus nuda, arte ingeniosissima. - -Hanc insulam cum desiderio vidi, ut clarissimis doctoribus medicis -urbis Ulmensis, mihi utique colendissimis, de ea referre possem, cum -haec insula singulariter sacris (#b#) divae medicinae fuerit dicata, et -ratione medicorum in ea genitorum, et ratione glebae salubris, ferentis -aromaticas herbas et radices, et ratione librorum medicinae in hac -insula factorum. Eadem etiam ratione insula Delos honori habita est, -quia in ea Apollo, medicorum summus floruit, ut patet supra fol. 154 b. -Post quem medicina quingentis annis abolita fuit, et in hac Coa insula -per Hippocratem reinventa. Occasione ejus hic videre placet aliquid de -clarissimis primis divae medicinae inventoribus. - -Apollo Vulcani et Minervae filius, a matre, sapientiae dea, in multis -instructus et postea ingeniosus factus, primus herbarum novit virtutes -et radicum vires et ad opportunitates hominum earum virtutes adaptavit, -et ita medicus efficax factus ab hominibus divinos honores habere -meruit et vivens pro deo colebatur. Fuit autem ante Domini -incarnationem anno 1740 sub temporibus Isaac patriarchae. Multa autem -ficta propter insignia sua facta de eo habentur. Dicitur enim, quod dum -audivisset, uxorem suam, quam impraegnaverat, habuisse cum altero viro -colloquium, iratus eam occidit, facti vero poenitens cum remediis suis -eam ab inferis nequiret revocare ad vitam, secto ejus utero infantem -vivum eduxit eumque Aesculapium vocavit. Juno etiam, dum esset -sterilis, sibi conquesta est, qui eam invitavit, dans ei comedendam -lactucam agrestem, a qua praegnans facta fuit. Quo etiam tempore fuit -Chiron quidam, vir justissimus, medicus expertus de Centauris, qui cum -Argonautis in Colchidem navigavit et eorum dux, judex et medicus fuit, -Aesculapii et Achillis magister exstitit. Statim post hunc Aesculapius -celeberrimus medicus claruit, hic primum speculum adinvenit et alvei -purgationem et dentium evulsionem. Hic quondam Hippolytum frustratim -discerptum membris collectis undique in vitam revocavit Dianae -precibus, cui Romani insigne templum fecere, dum a diuturna peste eos -liberaverat, et deus Romanorum fuit. Sed et Machaon, filius ejus, eadem -arte claruit. Quidam etiam Mercurus inter deos relatus propter -medicinam fuit, unde etiam post mortem homines juxta sepulchrum ejus -suos defectus explicantes sanabantur. Deus vini, Bacchus, jussit usque -ad ebrietatem et usque ad vanitatem bibere, dicens esse medicinam. -Deinde Hippocrates Choacensis, de quo dictum est, floruit ante Christi -incarnationem 464 annis, qui renovavit abolitam medicinam ad quingentos -annos. Post eum fuit Macides medicus, quem, cum Darius rex Persarum cum -pluribus aliis captivasset et rex pedis vehementem dolorem pateretur, -Macides eum sanavit et magnos honores habuit et libertatem. - -Aristoteles etiam medicus fuit ante Domini incarnationem 314, post quem -venerunt Ptolomaeus, Galenus, Avicenna, Averrhoes, Johannes Damascenus, -Lucas, Rasis, Alburnasar, Isaac, Seneca, Constantinus Mesve, et usque -in hanc horam insignes clarent viri in hac facultate communibus utiles -et necessarii. - -Et ut de caeteris taceam, nostro aevo in nostro oppido Ulmensi habuimus -expertos et nobiles clarosque hujus artis doctores, scilicet Johannem -Wirker, Heinricum Steinhöwel, Nicolaum Stocker et ejus filium Johannem -Stocker, Johannem Minsinger, Johannem Jung, Johannem Kyfer et Ulricum -Ulmer. Hi omnes cum suis antecessoribus sunt Hippocratis alumni, quem -nobis ab hac insula Choas missum esse diximus, de quo fertur, quod -filiam habuerit ingentis elegantiae, quam Diana in draconem mutavit. -Est autem locus quidam desertus cum ingenti specu in insula illa, in -qua dicunt hodie draconem vivere, qui terribilis est aspectu et -conspectibus hominum se exhibet, quasi desiderans liberationem a -draconina forma; dicunt enim delirantes, quod qui audacter in amplexum -draconis irrueret (#166 a#), mox virginis speciem recuperaret eamque -cum incomparabili thesauro haberet. Multi ergo audaces conati sunt -virginem eripere et thesauros acquirere, sed ad eorum accursum draco -tam horribiliter prodiit flammantibus oculis et iracundis -tortuositatibus, quod nemo huc usque sustinere potuit. Hanc fictionem -sumtam puto ex carmine quodam Ovidii, in quo per omnia simile -recitatur. Si de hoc loquitur, nescio. - -Commune valde est apud veteres, loqui de transmutationibus hominum in -saxa aut bestias aut arbores, sicut patet de Circe, malefica muliere in -monte Circaeo, Campaniae, circa quem adhuc ajunt incolae rugire leones, -sibilare dracones ferasque alias, quos ex hominibus incantatrix nunc -fecit, de quibus Virgilius multa metra canit; et Medusae flavi et aurei -crines per Minervam mutati sunt in angues pro eo, quod Neptunus cum ea -concubuit in templo Minervae. Et Alexander Magnus gloriabatur se esse -filium draconis, ut Fol. 88. habetur. Et filiae Antiopae mutatae in -vaccas, et Jo facta fuit vacca, et Orchades mutati fuerunt in lupos. -Perseus etiam cum Gorgonis caput abscissum ostendisset Acrisio, mutatus -fuit Acrisius in saxum; et Cinara rex Assyriorum, dum in calamitatem -sui filii inciderent, flendo eorum infortunia mutatus fuit in lapidem. -Sed et sacra scriptura verissima commutatam esse in statuam salis -uxorem Loth testatur, quia retrospexit, ut habetur Geneseos XIX, de quo -habetur P. I. Fol. 245. Quod autem herbis aut cantato carmine in -belluas et lapides homines transformentur, hoc videtur a multis concedi -possibile magicis illusionibus, cum Pharaonis magos ea suis artibus -fecisse credimus quae faciebat Moyses virtute divina. Sed de hac re -disputare non est nostri propositi. Ad Hippocratis medici filiam -redeamus, quae quare in draconem mutata fuerit, non legi, nisi dicere -velimus, quod sicut pater ejus multos sanavit, sic illa sua -pulchritudine multos intoxicavit, ideo propter aliquod scelus turpe a -patre camerae subterraneae fuit inclusa et mortua, quam rudis vulgus -suspicabatur vivam, et invenit praedictam fabulam. - -Porro praeter hanc filiam aliam habuit, nomine Ageroniam, optimam -medicam, quam romani veteres pontifices cultu divino venerabantur XII -scil. Januarii eamque solis filiam nominabant, a qua foeminae -potestatem medicandi acceperunt, et hodie passim se intromittunt de -dandis medicinis mulierculae indoctae, phantasticae, superstitionibus -plenae, Bozosae et Beguttae; non Hippocratis filiae, sed Biantis, qui -medicus interrogatus ab Iphylo, filios non procreans, quid ad -procreandum esset, agedum, suasit ille, ut serpentis potaret venenum; -sic et illae delirant fatuellae, communiter contraria monstrant. Et -tantum de illo. - -Hanc insulam inhabitant[TR153] hodie Cologeri, monachi graeci, et tam -strenue eam hucusque tutaverunt, quod Turci numquam eos voluerunt -expellere. Praefata igitur die fortiter navigavimus, et ejecti sumus ab -insulis Cycladum de mari Aegeo et Carpathico in mare Creticum contra -austrum. - - - - - Regressus Fr. Fel. Fabri in naves Alexandrinas. - -Decima septima die antequam illucesceret, habuimus ventum validissimum, -in tantum, quod gubernatores nostri cogebantur polystrelum sursum -trahere et accatonem quasi saccum facere, ad impediendum cursum galeae -nimium. Dum autem dies esset, vidimus alias galeas, quae nobiscum de -Alexandria egressae fuerant, et laetati sumus, et ibi in Alexandrinarum -navium classem redii; a qua ad tempus evagatus fui cum peregrinorum -navibus, ut supra patuit Fol. 132. Ita prope autem convenerunt naves, -quod poteramus (#b#) conclamare, deinde mutatus est ventus, et factus -nobis quasi contrarius, et vi et arte retinebant galeas, ne -rejicerentur in Cycladum insulas, unde exivimus. Sole autem occidente -invaluit ventus, et disgregavit naves ab invicem longe et terribili -impetu naves concussit, noctemque inquietissimam habuimus, vidimus -autem, quamvis nox esset, prope insulam quandam esse, quam dicebant -Aege vocari. Est enim insula deserta, in qua vetustissimis temporibus -immanis et saevissimus gigas Aegaeona habitavit et crudelis piratae per -maria latrocinia exercuit centum habens famulos, ideo etiam -Centumgeminus dicebatur, et aevo suo nemo in eo mari, nisi quantum huic -placuisset, aliquid audebat. Unde nomen ab eo accepit, dictumque est -mare Aegeum, sicque hodie vocatur, et juxta hanc insulam junguntur duo -maria, Aegeum scilicet et Creticum. Dicunt autem fabulae, quod Jupiter -hunc ligavit centum catenis propter sui fortitudinem. Die XVIII. mane -recens advenit ventus et reportavit de pelago Aegeo in fretum Creticum -et usque ad insulam nos tulit Cretam, juxta quam naves onerariae non -solent littus petere, sed naves peregrinorum, itaque portum Creticum -intravimus et civitatem Candiam, et necessaria ibi comparavimus. -Ingressi autem hospitium, ut verum fatear turpitudinis, ibi comedimus -et bibimus; nam in tota urbe non est locus peregrinis ad manendum nisi -lupanar, quod tamen lenones ad ingressum dominorum peregrinorum mundant -et in honesta transferunt. Sicut enim olim fuit in oriente, quod non -erant hospitia, nisi domus inhonestae, ut patet Josuae II. de -exploratoribus, qui domum meretricis ingressi fuerant, et Judicum XVI. -de Samsone: sic hodie est. Si autem aliqui peregrini alibi volunt -manere, magna exigitur pecunia ad emendum omnia, ollas, caldaria et -caetera, quae in publicis domibus habentur parata, et non in privatis. -Communiter etiam patroni turpitudinis sunt Alemanni, vel sciunt -linguam, ideo propter locutionem non obstante inhonestate ingrediuntur -peregrini ad eos, quia alias suas necessitates exprimere nesciunt. - - - - - Descriptio Cretae insulae. - -Cretam sive Candiam descripturus multa gentilium et poetarum facta -inducere regio cogit. Sicut enim descriptio terrae sanctae complectitur -sacras historias, sic descriptio Graeciae, maris et insularum ejus -fictiones implicat poeticas. Nam sicut in terra sancta exortae sunt -veritates theologicae, sic in Graecia ortae sunt fictiones poeticae. Et -sicut in terra sancta apparuit unus Deus et homo verus, sic in terris -his apparuerunt plures homines, dii falsi. Et sicut terra sancta habuit -homines sanctos, sic terrae illae habuerunt homines spurcissimos, de -quibus quidem taedet me dicere, sed superato taedio occurrentia de his -tangam. - -Hujus insulae nomina sunt plura: olim enim dicebatur Oceania, postea -Macaroneson, deinde Creta, demum Centopolis, Aërea et Candia. Primum -nomen habuit a quodam dicto Oceano, quem credunt ibi habitasse, et -filium Coeli et Vestae sive Terrae eum dicebant, a quo et mare mundum -circumiens Oceani nomen accepit, eumque pro summo Deo colebant, imo et -patrem deorum dicebant, illi praecipue, qui humiditatem principium -omnium rerum esse dicebant. - -Dicta etiam fuit Idaea haec insula, ab uxore Jovis Idaea dicta, ex qua -multos genuit gentilium deos, ipsamque diis consecrarunt ita, ut ab -extremis mundi finibus transmitterentur homines et pueri immolandi -daemonibus in Idaeam vel Cretam mactandi, quod Apollo Delphicus -oraculis consuluit, ut patet per Eusebium de praeparat. evangel. L. 7. -C. 10. - -(#167 a#) Aliud nomen, Macaronesum, habet propter singularem bonitatem -ejus, nam Macaronesum idem est, quod beata insula; est enim una de his -insulis, quae ab antiquis reputabantur paradisi, et ideo praecipui dii -eam inhabitavere. - -Aliud nomen, quod est Aërea, habet propter aëris temperiem et -sanitatem. Illud vero nomen, quo etiam sacra scriptura et historiae eam -nominant, est Creta, venit ab ipso nomine Cureta, vel habet ab una -nympha Hesperidis filia, quae dicebatur Creta, secundum Plinium. Sed -hoc nomen Cureta habet a Curetis, primis insulae possessoribus. Alii -dicunt, quod hoc nomen accepit a quodam filio Demogorgonis, Cres dicto, -qui a se eam denominavit et in ea regnavit tempore Abrahae patriarchae, -ante Christi nativitatem 1848. Veteres patrem ejus Demogorgonem -dicebant esse omnium deorum primum et patrem, a nemine genitum, -aeternum et rerum omnium parentem, atque in visceribus terrae -delitescentem rati sunt; hujus autem insipidae credulitatis non a -studiosis hominibus habuisse principium, sed a vetustissimis Arcadum -rusticis, qui, cum homines silvestres essent et viderent, terram sponte -sua silvas et arbusta, quandoque flores, fructus et semina emittere, -animalia cuncta olere, et demum in se omnia morientia suscipere, montes -flammas evomere, e duris silicibus ignem excuti, ex concavis locis -ventos exhalare, ejusque e visceribus fontes, lacus, et flumina fundi -et maria, aestimabant, aethereum lumen etiam et stellas e terra -excrevisse. Sicque terram deum esse non simpliciter dicebant, sed illi -mentem implicitam esse, divinum intellectum, et nutu ejus agerentur -ista, eamque mentem in subterraneis habere sedem arbitrati sunt. Cui -errori auxit fidem apud rusticos, antra et profundissimos terrarum -abditus intrasse nonnumquam, cum in processu languescente luce -silentium augeri videatur, subintrare mentes cum nativo locorum horrore -religio consuevit, et ignaris praesentiae alicujus divinitatis -suspicio, quae a talibus suspicatam deitatem non alterius quam -Demogorgonis existimabant, eo, quod ejus mansio in terrae visceribus -crederetur, e quibus et Cretem filium huic insulae misisse credebant; -sunt enim in ea plures horribiles speluncae, in quibus antiqui oracula -Demogorgonis quaerebant. - -Alii dicunt, insulam illam esse Cretam dictam propter terrae illius -albedinem, quia creta, qua scribitur ad parietes, est in ea copiosa et -optima. Alii dicunt, quod licet Creta sit pars Graeciae, tamen antiqui -Graeci nolebant, quod illi de ista insula in nomine cum eis -participarent, sed dicerentur Cretes, et non Graeci, quia Cretenses -erant malitiosi. - -Dicitur etiam Candia, a terrae candore, quia gleba est candida. Et -dicta fuit Centopolis, quia centum egregias habuit olim civitates. -Antiqui dicebant hanc insulam esse in mundi medio constitutam, et -tripartiti orbis tenere medium, Asiae scilicet, Africae et Europae, et -idcirco opinari potest, eam Oceaniam esse dictam, quia sicut oceanus -mundum ambit et includit, sic Oceania ambitur et includitur mundi -partibus; ideo ponebant, eam esse paradisum et voluptatis locum, sub ea -ponebant infernum esse, quapropter in ejus altissimo monte Idone -posuerunt statuam vel idolum cujusdam senis, cujus caput aureum, pectus -et brachia argentea, corpus et renes ex aere, tibiae et crura ex ferro, -pedes autem ex cocta terra. Ad hanc statuam dicebant spectare omnem -corpoream molem mundi. Ex rimulis hujus idoli sudabant semper -lachrimae, quae collectae per cavernas defluebant (#b#) et collectae -stagnum faciebant, ex quo consequenter fluvius generatus in terrae -viscera per hiatum incidebant, quem in profundum inferni cadere -credebant ad locum damnatorum, eumque Achorontem fluvium nominabant, -quia forte idolum, a quo fluebant aquae, dicebatur Acharon. De hoc -flumine infernali mira dicunt poetae in multis locis, et Eusebius de -Praep. Evang. de eo facit mentionem L. II. C. ult. - -Sic ergo antiqui credebant infernum esse in terrae centro, et supra -paradisum, et Cretam sive Oceaniam esse beatitudinis locum, sub eo vero -infernum, et ideo ad hanc insulam tamquam ad medium omnia essent -migratura. Pro quo est notandum, quod de medio mundi possumus loqui -tripliciter. Uno modo de illo punctuali medio, ad quod spectant omnes -partes aut lineae protractae a limbo oceani contra eum. Alio modo -accipiendum medium solum terrae habitabilis, mensurando a locis -habitabilibus usque ad medium. Tertio modo accipiendo, medium per -respectum ad tres mundi principales partes. De primo orbis medio, ubi -sit, vere scit orbis conditor, qui et latitudinem maris et terrae -magnitudinem, profundum abyssi et coeli altitudinem dimensus est. Multi -tamen opinati sunt, hoc mundi medium in Jerusalem, in loco, ubi passus -est Dominus, uti patet P. I. Fol. 117. Multi autem non credunt, in -Jerusalem posse esse centrale medium mundi, et plures de hoc -disputationes fiunt. Dicunt tamen, quod medium mundi secundo modo -acceptum est in Jerusalem. Medium vero tertio modo est in Creta, quod -patet, quia ad eam insulam maria trium orbis partium terminantur. Nam -illi ab arctoo Aegeum est mare et ab occiduo Jonium seu Myrteum, quae -Europae sunt maria; a solis ortu est illi Icarium mare atque Carpacium -sive Aegyptium, quae Asiatica maria sunt. A meridie vero et occiduo -Afro alluitur ponto, et sic tribus orbis partibus terminus est. Quomodo -autem totus mundus in has tres dividatur partes, breviter sic -accipitur: Asia, prima et major mundi pars, incipit ab oriente -extenditurque lateraliter hinc usque ad septemtrionem, illinc usque ad -torridam zonam terminaturque ab occidente septentrionali Tanai fluvio, -qui ex Riphaeis montibus profluens grandis efficitur et per multarum -regionum decursum paludibus Maeoticis illabituri ponto Euxino jungitur -per strictum; ab occidente vero meridionali Nilo terminatur, et haec -pars mediam partem nostrae habitabilis obtinet. - -Dictaque est Asia ab uxore Iapeti quondam potentissimi hominis, quae -dicebatur Asia et orientis regna tenuit. Et ab oriente habet haec pars -ortum solis, a meridie oceanum, ab occasu nostro finitur mari, a -septemtrione Maeotide lacu et Tanai fluvio, habetque multas provincias -et varias gentes. - -Africa, alia mundi pars, et minor inter tres, terminatur ab oriente -Nilo, Aegypti flumine, a meridie torrida zona, a septemtrione -mediterraneo mari, ab occidente mari Atlantico. - -Dicitur autem Africa quasi aprica, eo quod soli sive coelo sit pervia -et aperta, ideo horrori frigoris nullatenus est subjecta. Et quamvis -haec pars sit minor spatio quam Asia et Europa, ditior tamen est et -mirabilior, in auro enim et gemmis et terrae frugibus ditissima est -valdeque mirabilis in diversis monstruosis hominibus et bestiis. Vel -dicitur Africa ab Afer filio Abrahae, qui ex Ketura natus ei fuit et -eam regionem incoluit. - -Europa ab oriente Tanai flumine terminatur, ab occidente mari Gaditano, -a meridie (#168 a#) mediterraneo mari, et a septemtrione frigida zona. -Dicta est autem Europa a filia Agenoris[TR154] regis Tyri, de qua talis -fertur fabula. Cum esset virgo pulcherrima et cum suis sodalibus in -pratis Phoenicum supra littus luderet, transformavit se Jupiter in -candidum taurum et pulcherrimum et armentis ibi in pascuis existentibus -immiscuit. Hunc cum[TR155] cerneret virgo, pulchritudine et -mansuetudine ejus delectata illum primo tractare manibus coepit ac inde -ejus conscendit dorsum, qui paulatim procedens contra mare cum ea in -mare prosiliit, quae territa manibus cornibus apprehensis se tenuit, -ille autem transnatans cum ea usque in Cretam insulam, de qua nunc -sermo est, deduxit, ubi in veram redactus formam eam in uxorem accepit -et ob ejus eximium amorem, ut maneret ejus memoria perpetua, tertiam -mundi partem ab ea denominavit Europam. - -Haec Europa spatiis major est Africa et minor Asia, et quamvis sit -minor Asia, ei tamen par est in populorum numerositate, et forte multo -major, populos enim, ut dicit Plinius, alit corpore majores, viribus -fortiores, animo audaciores, forma et specie pulchriores quam Asiae vel -Africae regiones. - -Hae tres mundi partes mari mediterraneo intersecantur, et maria trium -partium ad Cretam insulam terminantur, quae est insula suavissima, -fertilissima, inter paradisos terrestres computata. Sunt enim sex -terrestres paradisi: unus in occidente versus Zephyrum seu favonium; -alterum in aequinoctiali inter Eurum et Euronotum; tertius, de quo Beda -loquitur, inter cancri tropicum et circulum antarcticum; quartus -paradisus est versus orientem ad Eurum ultra aequinoctialem, in quo -sunt arbores solis; quintus est ad polum arcticum, de quo Solinus -loquitur; sextus etiam invenitur in occidente, de quo Jeronymus: quod -senatus populusque Romanus mandavit, summum sacrum pontificem nisi de -Italiae deliciarum horto eligi. - -Praeter hos paradisos multos invenimus, de quibus antiqui scripserunt, -sicut Plato in Gorgia dicit: ego, inquit, verissimum arbitror, quod qui -juste sancteque vixit, eum postquam mortuus fuerit, in beatorum insulas -profectum absque ullo incomodo summa in beatitudine vivere. Ex quo -patet, quod quasdam insulas paradisos et beatitudinis locos esse -aestimavit. Diodorus Libr. III. dicit, insulam esse in meridionali -oceano, de qua mira narrantur, quam felix terra et felices ejus -inhabitatores, nam insulae virtus aërisque temperies terram sua sponte -frugiferam ultra quam satis est reddit sine hominum labore ac -sollicitudine, sunt ibi aquarum fontes permagni, ex quibus partim aquae -calidae ad usum balneorum ad curandosque morbos manant, partim summa -dulcedine frigidae, quae ad valetudinem conferunt. CL annos vivunt: mos -est eis ad certam usque aetatem vivere, qua peracta variam sibi mortem -sponte constituunt: Ocanima est apud eos herba, supra quam si quis -jaceat, in suavem deductus somnum moritur. Ad hane proficiscuntur -Aethiopes maximis cum periculis, et dum advenerint, aestimant se -adeptos beatitudinem. - -Aliam insulam magnam in oceano esse asserunt, non minus priore felicem, -saluberrimi aëris glebaeque optimae, quam etiam paradisum putabant, de -qua Libr. VI. Diodorus loquitur. Sic et insulas fortunatas beatitudinis -loca esse crediderunt, et ob ubertatem rerum Fortunatae sunt -cognominatae. Hae enim insulae omnibus propinquis, non solum priscis -sed etiam nostris temporibus, bonitate soli, locorum amoenitate et -salubritate, aëris felicitate praestant, ita, quod vere felices -beataeque dici queant. Insuper Plato paradisos posuit quosdam hortos -Jovis, ut Eusebius de praepar. evang. Libr. 12. C. 6. ponit. Et multa -his similia invenimus, et quia Creta, de qua sermo est, singularis erat -deorum habitatio, de qua utilibus legibus mundum regebant, eam veteres -paradisum aestimabant. Haec insula tale fertur in fabulis habuisse -initium. Dum Graeci a Trojanis bellis continuis urgerentur, Graeci -uxores suas in eam insulam, quae adhuc inculta et nondum inhabitata -erat, transtulerunt. Bello autem diutius durante foeminae pro viris -anhelabant et impatientissime eorum absentiam tolerabant diisque se -devovebant precantes pro consolatione. Dii vero pro calamitate muliebri -miserti in insulam descenderunt easque mulieres omnes impraegnaverunt -et filios ac filias genuerunt. Finito praelio Graeci suas uxores -reacceperunt, derelinquentes pueros genitos in insula, qui pessimi -homines facti sunt, uti germen daemonum mundum turbaverunt. Nam dii -isti, patres Cretensium, non alii nisi diaboli fuisse probari potest ex -sacra scriptura, quae dicit ad Titum Cap. 1: Cretenses semper mendaces, -malae bestiae, ventres pigri. Quod dictum Epimenides poeta contra -Cretenses intulit, et S. Paulus idem assumit, dicens: esse verum -testimonium, Capite ubi supra. Si ergo sic est, quod Cretenses semper -sunt mendaces, semper fuerunt filii diaboli, cum secundum Domini -sententiam Johannis VIII. diabolus ab initio in veritate non stetit, -sed mendax est et pater mendacii. Si semper malae bestiae,[TR156] -semper fuerunt hominibus insidiosi, quod etiam de diabolo dicitur, quia -insatiabilis homicida est. Idem ex alio patet, quod scilicet Cretenses -a diabolo sint: nam Johannis I: qui de terra est, de terra loquitur, -qui de coelo, de coelo. Sic qui de inferno loquuntur, de inferno. -Cretenses autem in omni locutione, jocosa et seriosa, falsa et vera, -semper nomen diaboli assumunt, et secundum verbum est diabolus. Unde -dicunt pro certo, quod puer, antequam sciat vocare patrem suum, scit -nominare diabolum. Et hoc hodie experti sumus in hac insula. Idcirco -propter singularem illorum hominum nequitiam placuit antiquis Graecis -non Graeciam sed Cretam eam terram nominari. Haec insula celeberrima -apud veteres fuit, et creberrime carmina poetica canunt. Nam in ea -Saturnus creditur ille vetustissimus esse progenitus et frater ejus -Titan et sorores. Titan autem, cum esset major natu, regnare voluit, -sed quia turpis facie fuit, et (#b#) inhumanus gigas, suasum est -Saturno accipere sibi regnum. Titan autem, videns fratris sui -ambitionem, cessit regno illa conditione, ut si quis nasceretur virilis -seminis ei, mox eum necaret, hoc pacto sperans tandem regnum in suorum -filiorum potestatem deventurum. Natum ergo primum filium necavit. Alii -dicunt, quod omnes suos filios devoravit et statim devoratos evomuit. -Porro, dum uxor ejus Opis iterum concepisset geminosque edidisset, -Junonem foeminam et Jovem marem, obtulerunt patri Junonem et lapidem, -dicentes, Opem cum Junone petram genuisse, Jovem autem clam in -altissimum Cretae montem Idam alendum matri transmisit, et Curetis -populis transmissus est, quem Melissëus rex Cretae assumsit eumque -duabus suis filiabus commendavit, quae eum melle et caprino lacte -nutrierunt. Alii dicunt, quod melle tantum sit nutritus ab apibus. Nam -dum puer fleret, ne audiretur ejus fletus, cymbala, tympana, clypeos et -arma pulsabant, ad quorum sonitum suo more convolantes apes mella in os -parvuli Jovis inferebant; ob quod beneficium postea deus factus, hanc -contulit apibus gratiam, ut sine coitu generarent. - -Fingunt alii dicentes, eum Nymphas in apes convertisse, a quibus -nutritus sit. Hic ergo cum adolevisset, insulae regimen accepit et ex -ea paene totum mundum turbavit et fratrum suorum dominus factus cum eis -immanes gigantes, Titanes, devicit, eosque montibus supposuit; patrum -suum Saturnum de regno expulit usque in Italiam, ubi tunc Janus[TR157] -regnavit, qui eum benigne recepit et conregnare permisit, Saturnus ergo -multo populo ostendit antea non cognita, et inter alia cum eo usque ex -pellibus pecudum duratis igne pecunia conficeretur, ipse primus aera -signavit et nomen apposuit suum, ex parte una Jani, sui susceptoris, -bifrons, ex altera vero navem, eo, quod in navi venisset. - -Sub illis duobus regibus fuere aurea saecula in Tuscia et in Italia, -quia nihil privatum, sed omnia erant communia. Igitur Jupiter, rex -Cretae, cum quinque vicibus totum mundum peragrasset et ubique tam in -campestribus, quam in montibus sibi templa construxisset seque deum -esse populis nuntiasset et populum humaniter vivere instruxisset; -fratribus suis divisit imperium, dans Plutoni inferorum dominium, -Neptuno maris, reservans sibi coeli dominium. Tandem post multa vitam -commutavit et moriens ad deos abiit, eumque sui filii constructo decoro -sepulchro in Creta juxta Aulacium oppidum sepelierunt; quem Cretenses -pro summo Deo coluerunt eumque aliis terris colendum praedicaverunt, -cum tamen fuerit vitiosissimus homo et immundissimus, ut Augustinus -libr. II. de Civitate Dei Cap. 7. ostendit. Unde vitiosi homines ad -palliandum sua scelera eum pro deo coluerunt. Non solum autem Cretenses -pro deo Jovem suum habuerunt, sed et prudentissimi Graeci, qui ipsum -mundi mentem arbitrantes, quae in se ipsa mundum continens produxit. De -quo Orpheus, Graecorum theologus, carmen edidit valde magnificum et -omnino divinum, ut patet per Eusebium de praepar. Evangelica L. III. C. -3. - -Qualis homo fuerit Jupiter ostendit Lactantius L. 16, qui, inquit, -Jupiter, qui in solemni precatione optimus et maximus nominatur? Nonne -a sua prima pueritia parricida deprehenditur, cum patrem regno expulit -nec exspectare finem decrepiti senis voluit cupiditate regnandi, et cum -primum solium paternum et arma cepisset, bello a Titanibus lacessitus, -quibus victis reliquam vitam suam in stupris adulteriisque consumsit. -Omitto virgines, quas imminuit, illud enim tolerabile judicari solet. -Amphitryonem ac Tyndareum praeterire non possum, quorum domos dedecore -ac infamia (#169 a#) plenissimos fecit. Id vero summae impietatis et -sceleris, quod regium puerum rapuit ad stuprum, parum enim ei -videbatur, si in expugnanda pudicitia maculosus esset et turpis, nisi -etiam sexui suo injuriam faceret. Miror profecto illius rudis aevi -insaniam, ut quod ex homine natum, passibilem atque mortalem viderant -et servum vitiorum multorum experti fuerant ejusque jam mortuum cadaver -ante oculos habebant, Deum, et summum optimumque Deum tam inconsulte -crederent. Sinamus ergo veteres in sua fatuitate et ad propositum de -Creta insula redeamus. - - - - - De Creta. - -Creta insula habet montes altissimos multos. Unus nominatur Dyptanus, -abundans herba, quae dicitur dyptana. Alter dicitur Crocus. Alius -Carina dicitur, ex quo mirabile recitatur: ajunt enim cum mollis sit -per totum spatium, quod occupat, nullas reperiri muscas, nec mel ibidem -factum attingunt. Calistus est alius mons altus, adeo in vertice semper -candens, ut a navigantibus nubes potius arbitretur, quam vertex. Alius -dicitur Dictaeus, a Dictaea Nympha, quae in eo colebatur, qui etiam in -verticibus semper nivibus candet, ut navigantes putent esse nubes. -Alius mons altus[TR158] non longe a civitate Candia, qui dicitur -Idaeus, de quo multa narrantur. In eo dicitur esse specus, in quo -Jupiter a Nymphis fuit nutritus. Est etiam in eo Labyrinthus a Daedalo -factus, ubi fuit Minotaurus inclusus, in quo si quis intraret sine -glomere lini, exitum invenire non valet. Ejus aedificii talis est -situs, ut aperientibus fores tonitru intus terribile audiatur. -Descenditur centenis ultra gradibus; intus simulachrum et monstrificae -effigies. In partes diversas transitus multi per tenebras, ita ut de -tenebris ejus ad lucem venire impossibile esse videatur. - -Quatuor sunt autem Labyrinthi. Primus Aegyptius, secundus Creticus, -tertius in Lemno, et quartus in Italia, omnes ita constructi, ut -dissolvere eos nec ulla saecula quidem possent. De Labyrintho Italico -supra dictum est fol. 83. Sunt enim in plerisque montibus cavernae, -ducentes in tenebrosa loca, ita per rupes et petras sit ingressus et -varius digressus, nisi quis lumen habeat, sicut prope Ulmam supra -Blaubüren infra villam Syssen est Labyrinthus satis intrabilis in -montis penetralia per longum spatium, ubi quidem primus introitus -patens specus est, et deinde, dum in tenebras ad rupis parietem ventum -fuerit, per foramen et antrum strictum serpendo ingredi oportet, sicut -serpens antrum suum ingreditur, et dum intus ventum fuerit, longo, alto -et latu transitu in rupe usque ad finem venitur, ubi est dispositio, ac -si aliqua ibi fuisset habitatio. Bina vice inductus fui in specum illum -per religiosos patres ordinis S. Benedicti de Blaubüren ad mirandum Dei -occulta opera. - -O si poetae veteres scivissent hunc specum, quam statim locum alicujus -fictionis invenissent aut dixissent esse locum Nympharum, aut -habitationem Musarum, aut labyrinthum a Daedalo constructum, aut specum -a Venere factum, ad quaerendum in eo Adonidem amasium suum, et -plangendum non inventum in ea. Dicunt enim Cynaram regem Cypri -pulcherrimum habuisse filium, cujus amore capta Venus ubique eum -sequebatur per silvas et montes, tandem autem eum perdidit, quia ab -apro dilaceratus fuit; (#b#) quo percepto, nimio moerore afflicta lucem -sufferre non valens in montium speluncas commigravit, clamans, ejulans -et deflens suum Adonidem, omnes etiam se colentes ad celebrandum fletum -Adonidis in speluncis induxit, unde successu temporis per mundum ubique -fuerunt consecratae speluncae Veneri ad planctum Adonidis. Nec evasit -spurcitiam illius ritus specus sacratissima nativitatis Domini Jesu, -qui ultra centum et nonaginta annis consecrata stetit Adonidis -planctui, sicut dicit Hieronymus in Epistola ad Paulinum: Bonus homo -etc. Sic et alii mundi specus insignes. Nonnulli etiam specus et -cavernas ac terrae scissuras inturpant ad responsa quaerenda a -Demagorgone et ad divinandum, ut supra dictum est fol. 157. - -Est insuper in hac insula specus illa, in qua Epigenides philosophus -dormivit 75 annis continue. Nam ut dicitur de vita Philosophorum, cum -juvenculus esset missus a patre ad custodiam ovium, declinans autem in -quoddam antrum, obdormivit per tot annos, surgens autem postea -quaesivit oves parumper se dormivisse aestimans, non inventis autem -ovibus ingressus civitatem omnia mutata mirabatur, et neminem sibi -notum, etiam in paterno domo, invenit, nisi fratrem, quem infantem -reliquerat, jam senem, eo autem omnia dicente cognitus fuit a multis et -propheta ab eis habitus, quia in ista longa dormitione didicerat -inenarrabilia, et ejus sermones tamquam divina (oracula) acceptabantur, -non solum in Creta, sed etiam per totam Graeciam. - -Dicunt etiam in hunc montem Idon sanctum Paulum apostolum transfugisse, -dum praedicaret ibi in insula et quaereretur ad mortem. De hoc monte -numquam deficit nix, unde rustici in media et calidissima aestate -montem ascendunt et in terreis vasis nivem portant in civitatem -Candiam, quam divites emunt ad refrigerium quaerendum, quod satis -mirabile est pro tam calidissima regione. - -In hac insula multi illustres viri fuerunt, ut patet de Saturno, Jove -et aliis, qui multa sua industria adinvenerunt vitae humanae -necessaria. Unde in ea primo inventum boves aratro domare et frumenta -sulco quaerere et mel ac zuckarum colligere, vina uvis expressa in vasa -recondere et defaecata bibere. Unde hodie illa insula electo frumento -abundat, et zuckarum sudat ex canna mellis, et vinum Malfasaticum, in -toto terrarum orbe notum, producit, quod ideo hoc nomen habet, quia est -villa in insula illa, Malficium dicta, juxta quod praecipuum crescit -vinum; vel ideo sic nominatur, de quo vide fol. 181. A. - -Insuper primi habitatores sua industria artem remigandi et naves remis -regendi invenerunt, et arcus ac sagittae ibi inventae sunt, et ibi jura -litteris data sunt, et equestres turmas tribuunt, et studium musicum -primo in ea est inventum. - -Silvae illius insulae gerunt ligna cypressina, arbusta, et rubos de -rosamarina et de salvia, de quorum sarmentis faciunt ignes. - -Pecudes domesticas copiosas habet, cervos aut capras paucos, lupos, -vulpes, apros, leones, ursos ac hujus modi animalia rapacia et noxia -nusquam gignit. Serpens ibi nullus nascitur nec vipera aut bufo aut -scorpio; et si venenata bestia in eam fuerit apportata, moritur. A -cunctis enim animantibus nocivis purgavit eam Hercules, qui etiam -exercitu ibi collecto ad omnem mundi plagam, contra quos voluit, -pugnavit, cum sit in mundi medio, ut habet Diodorus Lib. V. Verum unum -genus animalis habet haec regio commune cum aliis regionibus, cujus -morsus est venenatus et mortiferus. Dicunt enim, quod si mulier irata -virum dentibus mordet aut unguibus lacerat, statim veneno infectus -moritur, ac si morsu pessimae bestiae fuisset laesus. - -Ad hanc insulam missi fuerunt duo magni apostoli, sanctus Andreas et -sanctus Paulus. Andreas quidem in Cythea, castello Cretensi, ad tempus -praedicavit, et postea in Achajam navigavit, Paullus autem in Aulaciam -principalem Cretae civitatem processit et Titum ibidem civem divitem ad -fidem convertit eumque episcopum ordinavit, ad quem et epistolam -scripsit pulchram, instruens eum, quomodo oporteat episcopum esse -perfectum. Civitatem illam Aulaciam aestimo esse Candiam, quae hodie -metropolis est insulae et major, in qua pluribus ante diebus degui. -Civitas haec est magna et populosa et negotiatoribus plena de omni -gente congregatis (#170 a#). Dependet autem ad clivum contra mare -estque optime munita moenibus, turribus et muris et fossatis. Ecclesia -cathedralis est ecclesia latina, in qua corpus S. Titi, discipuli S. -Pauli, episcopi civitatis, quiescit cum aliis reliquiis, de quibus -infra fol. 172 dicam (nota etiam de alio juvene Tito nota de Candia, in -epist. Cyrilli Episc. Jerosol.). - -Est autem ecclesia metropolitana archiepiscopum habens ab antiquo, -etiam tempore S. Jeronymi, ut habetur ex epistola Cyrilli ad August. -Hipponensem. Et qui nunc est archiepiscopus, etiam est patriarcha -Constantinopolitanus. - -Sub illa ecclesia sunt etiam ecclesiae et sacerdotes Graecorum totius -insulae; unde, quando volunt vel puerum baptizare vel mortuum sepelire, -oportet eos sacramentalia ab illa ecclesia accipere. In eadem civitate -fratres nostri praedicatores pulchrum habent conventum ad moenia -civitatis supra mare, ita, quod una pars cellarum respicit mare, et -fluctus maris irruentes per scopulos et cautes in murum impingunt, quem -tamen dejicere non possunt, quia super cautes est fundatus, et antequam -procellae murum attingunt, confractus est impetus in rupes fremens, -verum qui non est assuetus et per fenestras fretum accurrere videt, -horrescit ab impetu, timens ne murus obruatur. - -Saepe miratus fui, quomodo fratres in illis cellis possent quiescere -aut studere per confusionem sonitus maris et fluctuum, quia tantum -facit aqua sonitum, quod homo proprium cantum aut vocem non audit. -Aliquando pro temporis deductione jacui in muro mirans mirabiles -elevationes maris, et post admirationem vel cantavi vel oravi, sed me -ipsum audire nequivi. Aliae officinae conventus sunt etiam pulchrae, -ecclesiae ambitus, dormitorium, refectorium etc. Sed ruinas cottidianas -nemo reficit, et unum post alterum ruit, et pauci sunt ibi fratres, qui -sibi ipsis provident non curantes de ruinis murorum. Fratres etiam -minores duos habent ibi conventus, unum in civitate grandem, alterum in -suburbio, in quo etiam fratres Augustinenses conventum habent pulchrum, -qui non longe aberat hospitio nostro. Stalla vel sedilia chori sunt -ingenioso artificio de lignis cypressinis facta, ita, quod supra -quodlibet sedile est sculpta imago aliqua, Domini Jesu, beatae -Virginis, apostolorum omnium, beati Augustini, et imagines patronorum -ecclesiae. Sed imagines illae passae sunt injuriam, quae etiam usque in -contumeliam imaginatorum pertingit; quidam enim graecus haereticus, -occulte ingressus ecclesiam, abscidit nasos omnium imaginum et opus -egregium et devotum confudit. Sic enim Graeci, ubicumque possunt, -nostras confundunt ecclesias, et si eis aditus ad sacra et -sacramentalia patet, in odium Latinorum vel ea furantur vel effundunt. - -In eodem suburbio est hospitale magnum S. Antonii, quod habet -dormitorium cum multis cellis pro collocatione peregrinorum de -Jerusalem venientium, in quo etiam aliquando hospitatus fui; modernus -hospitalarius est Teutonicus de Landshuta. - -Extra urbem prope est mons, in quo est monasterium magnum Cologerorum -ordinis et regulae S. Basilii sub abbate monasterii S. Catharinae sub -monte Sinai, ad quod etiam omnes decimae totius insulae spectant, quas -contulit eis quidam archiepiscopus Cretensis ob devotionem ad S. -Catharinam. Vidi in eadem ecclesia etiam bullam papalem, in qua -indulgentiae dantur porrigentibus manus adjutrices illi monasterio; et -apud me satis mirabile est, quod decimae et indulgentiae dantur -personis non (#b#) catholicis. Notum enim est omnibus, qui in monte -Sinai fuerunt, quod monachi illi non subsunt romanae ecclesiae, nisi -fingant se propter lucrum subesse, de quo vide fol. 70. - -Praeter nominatas ecclesias sunt adhuc plures Graecorum ecclesiae. - -Haec insula fuit olim per se regnum, et bellicosissimi reges in ea -fuerunt, qui mundum domuerunt, sed postea ad regnum Graecorum est -assumta et honore regio privata. - -Porro anno Domini 1188 dum Christiani conarentur et agonizarent pro -dominico sepulchro et civitate sancta et pro tota terra sancta, Alexius -Graecorum imperator in Constantinopoli dedit insulam Cretam Bonifacio, -comiti Montisferrati, qui tunc erat dux exercitus domini per mare -contra infideles, qui dum pecunia indiguus esset, vendidit insulam -Venetis, pro qua magnam summam pecuniae accepit. Videntes autem Veneti, -insulam ad merces et navigationes esse aptissimam, deliberaverunt in -senatu, ut omnem negotiationem, quae Venetiis est, cum merciis -transferrent in Cretam eamque cameram mercium, sicut iam Venetia est, -facerent. Cum autem vota singulorum consulum recepta essent, inventae -sunt non nisi duae voces plures partis illius, qui cameram -negotiationum voluit esse Venetiis. - -Porro Cretenses, uti Graecorum mos est, saepe conati sunt se a -Venetorum jugo excutere, dedignantes Latinis subesse. Sed Veneti -oculati eos vi retinent. Unde anno Domini 1475 conspiratio gravis et -periculosa in Creta orta est; nam Cretenses Turcis fidem dederunt, se -transituros in eorum potestatem, si mitterent eis armatam classem, et -arma suscepturos contra Latinos visa classe. Ut autem hoc nequam -consilium Venetis innotuit, statim dux classis Venetianae cum 40 -biremibus armatis in insulam navigavit. Cretenses autem, videntes -classem, putabant esse Turceam classem et ad arma concurrerunt, nomen -Turcorum inclamaverunt et in urbis Candiae custodes saevierunt. Classis -ergo portum ingressa pugiles armati de navibus in civitatem commotam et -turbatam sunt ingressi et conspiratores omnes vinctos in classem -eduxerunt eosque Venetias examinandos et puniendos miserunt. Turci vero -paraverunt quidem classem, ut insulam caperent, sed audientes, classem -Venetorum ibi esse, converterunt classem suam a mari Aegeo in -Hellespontum, ad Propontidem navigantes in Euxinum pontum, qui est -trans Bosporum, et urbem Capham Genuensibus abstulerunt. Haec urbs est -magna et populosa, in septemtrionali plaga in littore Euxini maris, ad -merces aptissima, ab antiquo tempore christiana. Ibi sanctus Clemens -relegatus habitavit et fontem per agni demonstrationem fodit et -martyrium ibi complevit, et marmoreum templum angelicis manibus paratum -in mari pro corpore ejus fuit. Ibi etiam S. Martinus papa, qui -concilium magnum in Lateranensi ecclesia celebravit, ratione contra -Constantinum minorem exulat. - -Hanc ergo civitatem egregiam Turci ceperunt loco Cretae insulae. -Quamvis autem insula Creta sit optima, sunt tamen in ea quaedam valde -detestabilia. Primum est immunditia. Immundi enim tenent Candiam -civitatem in tantum, quod abominabile est videre; omnem namque domorum -immunditiam effundunt in publicos vicos, ante aedes humana (#171 a#) -stercora, non enim habent in domibus cloacas, sed egesta in ollas -projiciunt in publicum, sicut cadavera animalium, canes mortuos et -cattos, et quaecumque in domibus non possunt sustinere, per fenestram -in vicos projiciunt ante suas fores, nec est qui deportet, et nisi suo -fervore statim humiditates consumeret [sol], nemo posset tolerare -foetorem. Adeo autem augmentatae sunt immunditiae, quod terra super -postes inferiores ostiorum excrevit, ita quod jam in domos est -descensus per duos vel tres gradus, in quas secundum aedificii -dispositionem fuit ascensus per duos vel tres gradus. Caussam autem -illius incuriae sciscitatus a quodam Cretensi mihi facto familiari, qui -dixit mihi, quod ante Constantinopolitane urbis perditionem omni -septimana purgabatur civitas per personas deputatas, sed amissa urbe -tam ordinatae politiae Cretenses et aliae Christianorum civitates -desperantes politiae ordinem deseruerunt, providentes solum domibus -suis, de publicis et communibus rebus non curantes, ac si jam in Turcos -transferendi essent. Alia immunditiae caussa est, quia Veneti tributa -exigunt magna nec de civitatis ordine et politia curant in his, sed -magno studio observant, ut tributa solvant et quod non conspirationem -faciant; ideo semper aliqui magni de senatu Venetorum ibi sunt -officiales annui, qui non curant de pulchritudine vicorum. Tertia -caussa illius immunditiae sumitur ex communi proverbio apud nos, quo -dicitur, omne pingue est immundum; et: ubi opes ibi sordes; et: ubi -pinguedo ibi putredo. Est autem Candia farrago pinguedinis et -abundantiae omnium bonorum, quibus humana[TR159] vita sustentatur, ideo -immunda. - -Secundum detestabile est, quod cum sit in medio mundi, ut supra dictum -est, confluunt ad eam multi cottidie, et tamen in tota urbe non sunt -aliqua hospitia honesta nec pro mercatoribus nec pro peregrinis, nec -pro Turcis nec pro Sarracenis, sed omnes coguntur adire lupanaria, -honesti, et religiosi, et ibi pro vitae suae necessitate in confusione -vulgi manere. In his autem locis sunt communiter alemanni lenones -hospites, qui ad ingressum honestorum hominum removent inhonesta et -turpia. - -Tertium detestabile est potestas Judaeorum, qui in prima mea -peregrinatione erant apothecarii in optimis et ditissimis apothecis. -Est enim insula illa multorum aromatum fluitiva, et ex Aegypto et -Africa et Arabia in eam deferuntur aromata, ideo habet opulentas -apothecas, ex quibusque materiam recipiunt apothecarii quasi totius -Europae, et illam ministrant Judaei, quod est contra quod habetur in -Can. 28. q. 1. C.: Nullus communicet cum Judaeo in mensa, in balneo, in -medicinis. - -Quartum detestabile est et nimis odibile Turcorum quotidiana commoratio -et communicatio; ex eo namque tempore, quo Veneti foedus cum Turcis -inierunt, patet illis liber aditus ad omnia loca fidelia Venetis -subdita, et mercantur cum Christianis sicut cum suis, et quandoque -contrahunt matrimonia contra canones, quibus sub poena -excommunicationis prohibetur, ne Christianus carnaliter non Christianam -cognoscat, nec infideli commercio commisceatur 28. q. 1. C.: Si quis. -Sunt autem Turci in insula illa tam bene visi, quod eligibilius est -offendere potentem Christianum, quam vilem Turcum. Unde quadam vice -contigit tribus Turcis pertranseuntibus domum nostram, quendam militem -de nostris (#b#) derisionem eis facere et marras eos nominare, quo -audito compescuit hospes militem dicens, si praefecto constaret, -militem in vincula jactaret, et vehementer hospes timuit, ne Turci -praefecto dicerent. Quam detestabilis autem sit illa Turcorum -confoederatio et Christianorum, patet ex lamentabili casu, qui contigit -nobis Cretae existentibus in mea prima evagatione. Cum enim Turci a -Rhodo essent depulsi, ad aliqualem vindictam sumendam a Christianis cum -aliquibus armatis navibus in Apuliam applicuerunt et improvise -irruentes omnia inventa diripuerunt, praedam magnam abducentes et duas -naves cum captivis juvenibus utriusque sexus. Una autem de illis -navibus non erat bona, et timebant Turci de submersione suae praedae, -quapropter Cretam appulit navis illa, petentes aliam navem securam a -Cretensibus, concessaque est eis navis, et gubernator ad educendum -Christianos de finibus Christianorum ad locum infidelium et crudelium -Turcorum, omnino non curantes gravissimam excommunicationem, quae -contra tales gubernatores fulminatur de Judaeis et Sarracenis: Ita -quorundam animos etc. - -O certe res flenda et multis lachrimis Christo conquerenda, quod crucis -inimici crucis cultores advocant contra crucis adoratores, et crucis -professores praestant auxilium, ut crucis blasphematores ad erucis -abnegationem ducant crucis veneratores! O quam mala societas, quam -odibilis amicitia, quam detestabilis confoederatio, quam abominabilis -conjuratio et intolerabilis colligatio! O Cretenses, bene poeta et -veraciter nominat vos malas bestias, qui Christo Domino oves suas, quas -sanguine proprio redemit, aufertis easque lupis, leonibus, pardis, -canibus lacerandas, mactandas exhibetis! Concurrite quaeso omnes -christiani populi et magno zelo accensi illam injustissimam -Christianorum et Turcorum societatem dissolvite, amicitiam inficite, -confoederationem irritate, conjurationem cassate, consilium dissipate, -conventionem disjungite, ligam rumpite sicque simul omnes Christi -baptismate renovati praedam illam eripite et in sinum Christi oves -innocentes reducere studete. - -Quintum detestabile est, cujus saepe in antedictis memini, odiosa -diversitas Latinorum et Graecorum, qui simul bono corde numquam -cohabitant. Saepe conati sunt antiqui patres in generalibus conciliis, -synodis et congregationibus, Graecos Latinis unire, sed nihil -profecerunt, quin potius aversi Graeci totam Orientem ab obedientia -romanae ecclesiae averterunt. Et profecto dicere audeo, et dictum -probabile censeo, quod Sarraceni Aegyptum, Arabiam, Palaestinam, -Judaeam, Syriam, Mesopotamiam, et Turci Ciliciam, Capadociam, -Pamphiliam, Cariam et totam Minorem Asiam, Macedoniam et totam paene -Graeciam et totam Africam, et Europae magnam partem nequaquam -possiderent, si Graecorum odium in Latinos et superbia contra ecclesiam -romanam non fuisset. Insuper omnes orientales Christianos, Armenos, -Nubianos, Abisinos, Georgicos, Jacobitos, Nestorianos, Maronitos, -Graeci ipsi corruperunt et ab ecclesiae romanae adhaerentia averterunt -et hodie avertere non desistunt. Ego aestimo, omnia praelia -Christianorum contra Turcos, Sarracenos, Barbaros et Tartaros esse -cassa et vana, nisi Graeci prius radicitus cum sua secta fuerint -exterminati. Sancta mater ecclesia pia et misericors Graecorum -contumaciae et superbiae locum dans, eos tolerare cum suis ritibus -determinavit, sed nunc (#172 a#) considerans, per eos totam Asiam in -Turcorum manus devenisse, facti poenitens, optat eos, dum potens erat, -delevisse. Certum est enim, quod numquam Machometi secta tantum -crevisset, si Graeci firmi et fideles catholici fuissent, in odium enim -romanae ecclesiae multas regiones fidelium Satanae tradiderunt. Quanta -impedimenta Graeci catholicis praestiterint, dum tota Occidens ad -terram sanctam recuperandam per eorum regiones transiret terra et mari, -libri pleni sunt, et hoc ultimo tempore fideles contra Turcos -procedentes panibus et aquis infectis necaverunt. Sed et omni die, -dominico excommunicant in suis ecclesiolis papam, romanam civitatem et -omnem clerum et populum catholicum. De his vide P. I. fol. 68 A, et -fol. 134 B, et Parte II. fol. 13 a, et fol. 70 ab, et fol. 160 et hic, -ut patet. - - - - - Ecclesiarum in Creta visitatio et reliquiarum deosculatio. - -Quum autem tempus recessus nostri instaret a Candia, ingressi sumus -ecclesiam S. Titi pro indulgentiis et ad videndum reliquias Sanctorum: -sic enim in omni loco peregrini faciunt, quod primo et ultimo in -ecclesias currunt pro indulgentiis. In illa ecclesia est caput S. Titi -apostoli, Pauli discipuli et archiepiscopi Cretensis; et brachium S. -Effrem, antiqui doctoris Graecorum; et caput S. Barbarae virginis. -Credo plures virgines fuisse hujus nominis Barbara, quia plura vidi -capita, quae dicuntur S. Barbarae virginis. Alias etiam particulares -reliquias vidimus, quas deosculati sumus, de quibus transeo. - - - - - Reliquiae Rhodianorum. - - (Hoc pertinet supra ad folium 155 a.) - -Superius omisi de maximis reliquiis Rhodianorum, quas aliquoties vidi, -nunc autem occasione habita de eisdem loquar. Primo est ibi crux aenea, -ex illa conflata pelvi, unde Christus discipulorum suorum lavit pedes, -et fertur, quod si dicta crux in ceram imprimatur, marinas compescat -mitigetque tempestates. Sunt etiam duae spinae de corona Domini nostri -Jesu Christi, quarum altera quidem in castro, altera vero in ecclesia -S. Johannis honorifice conservatur, narratumque nobis pro certo fuit, -quod una earum, scilicet quae est in castro, per singulos annos in die -parasceves florem producere aperte et manifeste videatur. Ibi etiam -illorum XXX argenteorum unus esse perhibetur, imo et demonstratur, pro -quibus Christum vendidit Judas Judaeis, et de quibus emerunt Judaei -agrum Akeldama in sepulturam peregrinorum, de quo habetur Matthaei -XXVI. Qualis formae sit argenteus ille in Rhodo, vide Parte I. fol. -163. Ibi etiam est caput S. Philomelae virginis et portio non parva de -ligno sanctae crucis et brachium S. Georgii martyris et brachium -Blasii; brachium etiam S. Stephani protomartyris; brachium S. Thomae -apostoli; brachium S. Leodegarii episcopi; caput S. Euphemiae virginis -et martyris; caput S. Polycarpi episcopi; caput unius ex undecim -millibus virginum; manus S. Clarae virginis et manus S. Annae, matris -virginis Mariae; sinistrum brachium cum manu (#b#) inclitae virginis S. -Catharinae, quod nonnisi in ejus festo demonstratur in castro in -capella domini Colossensis. Sed et monachi S. Catharinae reconditam -sinistram manum in tumulo virginis peregrinis ostendunt, ut supra patet -fol. 40. Cui credendum sit dijudicet vir prudens. Ostensis autem -omnibus praefatis reliquiis ultimo loco pretiosiorem thesaurum -producunt cum multo honore et reverentia, sanctissimi praecursoris -Domini, Johannis baptistae brachium dextrum cum manu extento digito, -quo demonstraverat mundo ad oculum filium Dei dicens: ecce agnus Dei, -ecce qui tollit peccata mundi, ecce, de quo dicebam vobis: qui post me -venit, ante me factus est, cujus non sum dignus corrigiam calceamenti -solvere; ecce, hic est filius Dei, Johannis primo. - -In hoc beatissimus Johannes baptista omnibus prophetis antefertur, unde -de ipso canitur: Caeteri tantum cecinere vatem corde praesago; jubar -affuturum tu quidem mundi scelus auferentem indice prodis. - -Quomodo autem hoc sanctissimum brachium Rhodum delatum sit, breviter -dicam. Scimus ex lectione evangelica, Johannem baptistam ab Herode -Antipa fore decollatum propter Herodiadem, quae accipiens caput saccis -cilicinis involvit et juxta Herodis palatium sepelivit caute in -Jerusalem, nolens ut caput cum corpore maneret, ne resurgeret. -Discipuli autem ejus tollentes corpus illud sepelierunt in Sebasta -Palaestinae, quae est Samaria, inter Elisaeum et Abdiam prophetas. Dum -autem ad ejus tumulum multa miracula fierent multo tempore usque -tempora Juliani apostatae, qui fuit anno Domini 363., non ferens -apostata, invidus gloriae Dei, ad lecum sepulchri venit, sarcophagum -aperuit et ossa sacra tamquam inutilia abjici et per campum dispergi -mandavit. Ubi dum majora miracula fierent, jussit tyrannus ossa sacra -latius ab invicem dispergi; sed nec sic cessantibus miraculis jussit -ossa omnia recolligi et comburi. Cum autem ossa ad combustionis locum -congregarentur, quidam Christiani se gentilibus immiscentes collectis -aliquibus membris et ossibus praecursoris abierunt. Porro dextrum -brachium, dum cum aliis ossibus fuisset igni infectum, comburi non -potuit, sed integrum cum manu et extento digito mansit; unde -combustione peracta monachi ad locum accesserunt, intactum sacrum -brachium cum digito, quod postmodum datum fuit sanctae virgini Teclae -(auferentes) quae illud ad transmarinas partes usque in Normanniam -detulit; ubi multo tempore in honore habitum est. Quidam autem -imperator pro causis Normanniam transiens brachium accepit et illud in -Constantinopolim[TR160] portavit et in ecclesiam S. Sophiae locavit. -Porro anno Domini 1452[TR161] ceperunt Turci Constantinopolim, et dum -ecclesias profanarent et altaria suffoderent et reliquias dispergerent -et conculcarent, invenerunt etiam saepe dictum brachium cum suo scripto -titulo, quod accipiens Machumet pro se conservavit reponens in suos -thesauros; siquidem et Sarraceni et gentiles caeteri honorant S. -Johannem baptistam. Demum anno Domini 1480 idem Machumetus Rhodum -obsedit (#173 a#), sed victus et confusus abscessit, ut supra patet -Fol. 153., et anno eodem obiit, cui unus filiorum suorum successit, -alter ab eo de terra profugatus inter Christianos usque hodie manet. -Ille ergo successor regni, cum paternos lustrasset sibi derelictos -thesauros, inveniens sancti Johannis baptistae brachium et manum -produxit et quasi pro nihilo habuit, uxor autem ejus, quae Christiana -graeca est, suasit ei, ut hoc brachium Rhodianis transmitteret et ita -illo munere eos placaret super malum a patre eis illatum eosque sibi -propitios et amicos constitueret. Siquidem post turpem fugam Turcorum a -Rhodo terribiles facti fuerant Rhodii Turcis nec amplius dare solitum -tributum volebant, quinimo Turcus ipse tributarius eisdem effectus est, -nam Johannitis ipsis in genere 35 millia ducatorum, Magistro vero 10 -millia persolvit, quod certo dominorum ipsorum didicimus narratione. -Misit ergo, sicut uxor suaserat, brachium Rhodum cum litteris, quod -accipientes Colossenses summo cum honore cum reliquiis deposuerunt. De -illis reliquiis Rhodiensium debui scripsisse supra Folio 155 ante diem -XVI. - -Igitur cum in Candia omnia vidissemus, transivimus ad valvas -carpentariorum et pictorum et emimus scrinia[TR162] cypressina, quae -valde subtili opere ibi fiunt, et imagines beatae Virginis, quas -singulari quadam arte vivaciter depingunt secundum formam, qua S. Lucas -dicitur depinxisse beatae Virginis imaginem. Et his omnibus peractis in -classem descendimus. - - - - - Progressio marina cum saevissima tempestate. - -Die XIX., quae est festum Sanctae Elisabethae, in nocte coepit graviter -infirmari dominus consul Alexandrinus in nostra galea, praeter hoc -cursus navium fuit interceptus per velorum remissionem. In alia autem -galea erat quidam expertus medicus, pro quo emissa scapha in mare -misimus, et veniens virum in extremo periculo dixit constitutum et -repentinam navigationem sibi plurimum nocere, sed non paulatinam. -Inutiliter ergo tota classis ferebatur in aulone Cretico inter Candiam -et Standiam infra schiis Cretensibus, et ita propinqui adinvicem fuimus -cum sex galeis, ut poteramus conclamare. Porro circa meridiem surrexit -ventus magnus, inutilis navigationi nostrae, et mare inquietissimum -habuimus, projecitque nos contra aquilonem ad insulas Cycladum, et arte -ac vi ingenti obstabant nostri nautae, ne relaberentur in mare -Rhodianum, vidimus enim Napuliam Turcorum regionem vicinam insulae -Rhodi; longe tamen supra nos. Versis autem velis rejecti venimus in -Carpaticum fretum, cui nomen tribuit Carpatus, insula una Cycladum, -cujus mentionem feci Fol. 155. Tempestuosum autem, obscurum et -inquietum valde diem habuimus et cum hoc pluviam, quae navigationi est -semper molesta, nec[TR163] sinebant nobis venti et pluviae ignem -ardere, et ita hac die sine cibo mansimus, quia cibus etiam sumtus non -poterat in subverso stomacho manere. Sole autem occidente et tenebris -ingruentibus invaluit ventus nimius et mare saeviens fremuit et -intemperatae aquarum inundationes in tristem nos exspectationem (#b#) -omni momento rapiebant. In superioribus galeae nihil erat, quod non in -aqua staret aut nataret, unde domini omnes de castello et de -superioribus galeae confugerunt ad infima, quia procellae elevabantur -supra galeam et sine mensura decidebant aquae in eam. Erant autem -galeotae XVIII febricitantes, infirmi in Alexandria facti, qui nec -supra nec infra sua transtra manere poterant, nec licuit eis sine -licentia in carinam descendere. Hi stabant ad os carinae lamentabiliter -precantes intromitti, ne frigore morerentur. Post multas preces -obtinuerunt a dominis et descendentes angustam carinam fecerunt eamque -foetore repleverunt. Invaluit autem tempestas et tanta erat navis -agitatio, quod stare nemo poterat nec sedere nisi cum adhaerentia -alicujus rei stabilis et firmae. Accurrentes autem aquae influebant -usque ad cumbas et cubilia nostra, et per insuspectas rimas -destillabant usque ad nos; adeo autem dure et impetuose repercutiebatur -navis ab accurrentibus aquis, ac si grandia saxa de monte -submitterentur in galeae latera currere, ex quo tantos fragores naves -dabant continue, ut viderentur dissolvi in omnibus nexibus et juncturis -suis. Ad illos autem terribiles fragores perterriti continuo -clamavimus, ac si jam rupta navi involvendi undis essemus, sphaericos -enim bombardarum lapides in prora jacentes saevissima haec tempestas -elevavit ac usque in medium galeae contra malum jactavit, plures etiam -ad mare projecit. Interea amore et timore affecti plurimum fuimus, -vertiginem et evomitionem omnes patiebamur, infirmi pejus habebant et -sani aegri fiebant, et duravit tempestas illa tota nocte, in qua duo -galeotae mortui sunt et nudi in mare projecti belluis devorandi, -siquidem hoc mare Carpaticum belluas ferocissimas generat, phocas et -felchos, quorum pastor fingitur fuisse Proteus, ex eo, quia antiquitus -rex ad littora hujus maris fuit. Sunt autem phocae boves marinae, -animalia fortissima, animosa et iracunda non tantum ad alia animalia, -sed etiam ad sua domestica, semper enim vir cum muliere pugnat nec -placatur, donec eam interficiat, et ejecta illa aliam ducit, cum qua -novum proelium implacabilis inimicitiae incipit, et ita semper aut -victus aut victor moritur. Felchi autem sunt vituli marini, Habet autem -felchus cutem pilosam, aliqui totam albam, aliqui nigram, aliqui -maculosam, more pecudum in terra parit et post XI. diem partus suos in -mare ducit, et ibi saeviunt in omne, quod occurrit. Inter omnia -animalia gravissimo somno premitur, unde in somnis mugitus magnos -emittit, nec capi faciliter potest, nisi in terra dormiens inventum -fuerit, et inventum, nisi caput sibi ferreo malleo contritum fuerit, -evadet, quantumcunque gladio aut cuspide transfossum. Satis gracilem -habent pellem cum pilis mollibus, unde cinguli religiosorum de ea -fiunt. Hoc autem mirabile de illa bellua dicitur, quod ea mortua et -excoriata pili in pelle, ubicunque pellis fuerit, naturali quodam -instinctu prout mare se habet, ita se gerit. Nam si mare turbatum in -fluctus surrexerit, et pili similiter erecti surgunt, si vero mare -pacificatum fuerit, pili in planum sternuntur, sicque maris status in -re insensata et morticina deprehenditur. De hoc habetur in Speculo -naturali Libr. 18. C. 78. Idem ego ipse expertus sum, nam cingulum -detuli pelle Venetiis comparatum; saepe, antequam legerem Speculum in -praedicto loco, miratus fui, cur pili nunc asperiores nunc leniores, -nunc ordinatae nunc distortae cernerentur, nesciens causam praedictam. -Unde, qui non posset dormire, si haberet pinnam dextri lateris illius -animalis et capiti supponeret, mox obdormiret. Insuper cum isti marini -vituli numquam fulmine percutiantur, judicant prudentes, quod homines -sub pellibus eorum existentes, vel in tabernaculis illarum pellium, vel -tecti pellibus, ictus fulminis tangere aut percutere nequit, ut habetur -in Speculo natur. L. V. C. 69. Quae autem ferae in mari Carpatico -morentur (#174 a#), patet in Bocc. de Generatione deorum gentilium L. -VII. C. 1. - -Vicesima die, cum dies illucesceret, mitescere mare coepit et tempestas -decrescere, verum tamen fortissimos ventos habuimus, qui nos de -proposito itinere nostro rapuerunt longe a nostro tramite contra -aquilonem et in Cycladum insulas in medio ordine longo sub Rhodo -portaverunt, et si ventum secuti fuissemus, in Sami insulam et Pathmum -devenissemus et inde in brevibus horis Mitylenam, quae etiam Lesbos -dicitur, apprehendissemus, ad quam nautae nostri formidabant accedere, -propter bithalassum, id est, littus in mare protensum: terrae enim vel -arenae interjectu dividitur mare et fit quasi duplex, unde naves -impingentes ad arenas de facili confringuntur, in quo periculo fuit S. -Paulus hanc navigans insulam, ut patet Actor. 28. In ea, dum ignem -faceret, vipera manui ejus adhaesit, quam in ignem excutiens venenum -evasit, unde incolae barbari dicebant, ipsum esse deum. - -Haec insula dicitur Lesbos, Mitylena tamen filia regis Macharei, -civitatem in ea construens Mitylenam, a qua insula nomen accepit. -Tempore Moysis aedificata fuit urbs illa. Est autem rebus omnibus -refertissima, duos habens portus multarum triremium et navium capaces, -eamque S. Paulus ad fidem convertit, in qua mansit usque ad nostra -infelicia tempora fides. Nam anno 1467[TR164] Machumetus, Turcorum -imperator, ipsam insulam maxima cum humani sanguinis effusione cepit, -diripuit, ejus quoque omnes animas in Asiam transportavit. - -De hac insula Lesbos fuit Theophrastus, Aristotelis successor. Dum enim -Aristoteles ad finem vitae venisset, venit ad eum turba discipulorum -suorum obsecrans, ui aliquem eligeret sui magisterii successorem; erant -autem duo praecipui inter eos, Theophrastus et Mimedemius, quorum -primus de Lesbos, alter de Rhodo, quae insulae sunt Aegei maris, -oriundus fuit. Porro ambae insulae vino optimo sunt foecundae. Cum ergo -Aristoteles differret instituere successorem et discipuli instarent, -inter convivia postulat Aristoteles potum et hausto poculo, quod tunc -in mensa habebatur, dixit, vinum illud insalubre et asperum, laudans -vinum Lesbium et Rhodium. Statim autem utrumque adlatum vinum et ab eo -gustatum, praetulit Rhodio Lesbium et ita post paululum mortuus est. In -eo autem, quod Lesbium vinum elegit et praetulit, intellexerunt -discipuli, Theophrastum Lesbium prae cunctis eminere, sicque eum ut -Aristotelem habebant. - -Inde in paucis horis cum eodem vento venitur in Phrygiam, regionem -Asiae, quae dicitur Phrygia ab Europae filia; alias nominatur Dardania -a Dardano, qui de Graecia profectus pervenit in Phrygiam et ibidem -primitus regnavit et ipsam maris oram, in qua habitavit, de suo nomine -appellavit, post quem filius ejus Ericthonius, dein nepos ejus Tros, a -quo civitas Troja nomen accepit, quae in Dardania vel Phrygia est, et a -Troja regio dicta est Trojana, et nonnumquam regio et civitas dicuntur -Ilion vel Ilium, ab Ilo, filio Tröis. Fuit autem Troja sive Ilium -constructa tempore judicis Israel Ajoth, de quo judice Judicum III. -habetur. Haec autem civitas teste Homero Libro IV. erat omnium, quae -sub sole ac stellifero coelo sunt, urbium quidem insignissima. Haec -est, quae decennalem Graecorum obsidionem passa est et ab eis deleta -propter Helenae raptum, quae ob sui speciositatem ter rapta fuit et -semper cum multis hominum stragibus repetita, unde propter eam multa -hominum millia sunt interfecta; dum autem jam senuisset seque deformem -speculo cerneret, risit et admirata virorum amentiam et fatuitates -derisit, puellis suis longo sermone stultitias virorum detexit, quomodo -propter illam tot mille millia occubuissent et quomodo nobilissima et -maxima civitas Troja demtis aliis civibus propter eam destructa fuisset -et nobiles Trojani dispersi: nam post Trojae exitium nobiles Trojani, -qui gladium evaserunt Graecorum, factis classibus per diversas mundi -partes sibi sedes quaesierunt et habitatores expellentes pro eis loca -tenuerunt, ex quorum congerie prodierunt potentes saeculi et nobiles, -sicut diversarum regionum verissimae historiae attestantur, et nobiles -hodie (#b#) de hoc gloriantur et conantur de hoc testimonia inducere -omnibus modis. Fuit autem Troja totaliter derelicta, ita ut Ovidius -dicat: Jam seges ubi Troja fuit. Et quod his amplius est, quo in loco -Troja fuerit, nulli nunc compertum habetur, ea enim exusta lapides et -quaecumque alia inde ablata sunt, ex quo satis edocemur, ut nemo in -rebus humanis spem suam constituat aut se perpetuo in hoc saeculo -mansurum putet, quin ingens Troja et totius Asiae columen ita exstincta -est, ut neque cadaver nec vestigium appareat, et expertissimi mundi -descriptores de loco suae situationis discrepant, quibusdam dicentibus, -quod in Peloponneso, aliis, quod in Phrygia, inter quas duas regiones -magna maria Hellesponti mediant, et Phrygia est in Asia, Peloponnesus -autem in Europa in Macedonia. - -Communiter tamen dicitur, quod fuerit in Phrygia super littus -Hellesponti Asiatici, et illi, qui locum viderunt, dicunt, quod non -habeat dispositionem, quod potuerit ibi fuisse tam grandis urbs et -portus bonus. Dicunt etiam, quod omnis ornatus lapidum, columnae -marmoreae et tabulae politae, quibus Troja fuit aedificata, ductus fuit -ad constitutionem urbis Venetianae. De Troja vide Parte 1. Fol. 257. - -Sanctus Paulus legitur et Corum et Troadem ad evangelizandum venisse. -Hanc Troadem dicit Hieronymus prius dictam Trojam, in epistola ad -Hedibiam de verbo apostoli: illis odor mortis in mortem. - -Igitur navigantes ventum, qui in Phrygiam nos ejicere conabatur, -declinare non poteramus, ideo ad insulam quandam Nyon vel Nium dictam -declinavimus per canale strictum in medio insularum et portum securum -et bonum ingressi naves stabilivimus anchoris et cancrorum alligatione. -Eodem modo et aliae post nos venerunt galeae, quas nox tempestuosa -longe a nobis ejecerat, et ingressi portum ad latus nostrum suas -locavere naves. Stabilita ergo classe et prandio sumto projectis -scaphis descendi cum galeotis in terram, nolui enim socium meum dominum -extra mittere, quamvis obnixe precaretur me, quia in -praecedentibus[TR165] tempestatibus valde debilitatus fuerat et -acutissima febre correptus, et timui, quod subita aëris mutatio et -terrae contactus et gustatio eorum, quae extra reperire sperabamus, eum -magis debilitarent. Cum ergo ad littus venissem, inveni socios nostros -de aliis galeis congregatos ad fontem, et valde consolati simul fuimus. - -Circa hunc fontem stabant multi galeotae et lavabant dominorum suorum -et suas camisias, quia aqua marina salsa inepta est ad lavandum. -Similiter ergo per montem praecipitem et altum per petrosum clivum -adscendimus contra castellum, quod in montis cacumine est situm, et -inter adscendendum invenimus tres ecclesias graecas, unam inferius in -montis pede super mare, aliam in montis ascensu, tertiam superius in -castello, quas ingressi Deo gratias retulimus, qui hucusque nos -incolumes conservavit. In ipso autem castello nihil reperimus venale ex -his, quae victui erant necessaria, nec panes neque ova neque fructus, -nam qui primi ascenderant, tulerunt omnia. - -Est autem ipsum castellum parvum, sicut Albeck castrum, sine oppido, -sed multus est intus populus, habent enim unam honorabilem habitationem -in arce, in qua residet dominus castellanus. Alii autem homines habent -domunculas demissas, exiles, et tuguriola, in quibus homo vix potest se -erigere stans et extendere jacens. Nec habet insula illa nisi illos -habitatores, qui vivunt de fructibus terrae in insula. Ipsum autem -castellum est munitum, a veteribus Graecis aedificatum pro maris -custodia, super abruptas petras constructum. Ex eo enim per latissimum -(#175 a#) mare ad insulas caeteras Cycladum patulus habetur respectus. -Cumque per horam vel duas morati in castello fuissemus, descendimus et -reliquum tempus usque horam vespertinam juxta fontem, qui de crepidine -montis ebullit, deduximus et mirabamur de aquae illius dulcedine, cum -tamen insula tota in aquis amaris sit constituta. Post solis -declinationem remigavit quilibet in galeam suam. - -Die XXI., quae est praesentationis Mariae Virginis, antequam -illucesceret, clamor ingens cujusdam lamentabiliter flentis in nostra -audiebatur galea, eratque ululatus ille filii domini consulis, qui -scilicet consul nocte eadem universae carnis debitum exsolvens diem -clauserat extremum. Hunc non solum filius, sed cuncti, qui virum -noverant, plangebant. Die facto jussit filius defuncti patris corpus in -terram eductum poni in capellam, quae ibi in littore erat, super quod -illic positum irruens planctum magnum fecit, et omnes galearum patroni -et domini cum eo in luctu erant. Missa autem dicta in capella avulsum -filium a corpore in galeam reduxerunt, corpus vero medici et -barbitonsores super tabulam supinum posuerunt novacula ventrem -scindentes a juncturis costarum usque ad genitalia, ejicientes omnia -intestina in angulum capellae sepelienda locaverunt, ipsum vero corpus -aqua marina laverunt, omnem sanguinem intus et extra exterserunt. -Quamvis autem vir ille macilentus esset ab extra, tamen intestina et -ilia pinguissima erant, et totum corpus ab intus erat pinguedine -vestitum, ac si esset pulcherrima cera obductum. Eo autem exenterato et -loto quibusdam conservativis unguentis ipsum inunxerunt et copioso sale -infuso sicco stramine ventris vaccuitatem repleverunt et acu cissuram -resuerunt. In oculos autem ejus bombicem posuerunt, similiter et aures -bombice obstruxerunt. Fecerant etiam loculum ex asseribus et ipsum -intus et extra fervida pice undique perfuderunt, quo peracto corpus -involutum imposuerunt et firmissime clavis obstruxerunt rimis picem -infundentes, ita quod nec spiraculum aliquod evaporare poterat. Et his -factis intestina sepelivimus in capella, loculum vero cum corpore -reduxerunt in nostram galeam, et in carina sub sabulo prope sentinam -absconderunt, reponentes arenam et saccos specierum et alia, quae prius -ibi jacuerant, ita quod nemo poterat scire, ubi corpus jaceret, nisi -illi, qui ipsum absconderant. - -Hunc virum ante paucos dies vidimus Cairi in magna gloria et -Alexandriae, sicut patet supra Fol. 85 b. Omnes quippe morimur et quasi -aqua dilabimur, 2. Reg. XIV., nec aliquis prudenter confidere potest de -aetate juventutis, de virtutis robore, de corporis sanitate, de mundana -prosperitate, quia nulli parcit mors, et aeque moriuntur senes et -juvenes, divites et pauperes. Caduca nimirum et fragilia pluribusque -consentanea crepitis sunt ista, quae vires humanae atque opes vocantur; -affluunt subito, repente dilabuntur, nullo in loco, nulla in persona -stabilibus infixa radicibus insistunt, sed incertissimo flatu ruinae -huc atque illuc acta, quos in sublime extulerunt, improviso decursu -destitutos profunda cladium miserabiliter immergunt. Quod luculenter -demonstrat Jeronymus in epitaphio Nepotiani, plur. replicans vicinas -regum miserias et nostri corporis calamitates, ut non tam plangendus -sit, qui hac luce caruerit, quam congratulandum ei, quod de tantis -malis evaserit, quod per multa ibidem probat exempla, sicut et nos -(#b#) ad oculum cernimus. Omnibus his, quae cum defuncto viro -gerebantur, interfui manumque, ubi oportunum fuit, apposui, et -manifesta experientia didicimus, confictum esse mendacium, quo dicitur, -quod corpus exanime sive mortuum per mare non possit duci, et praetextu -illius figmenti peregrini, etiam magni, nobiles, barones et milites, -qui pro tempore in mari rebus excedunt humanis, statim in undas -mittuntur, nec vel ad terras proximas sinuntur vehi gratia sepeliendi. -Dicunt enim cum peregrino mortuo non posse esse fortunatam -navigationem, ideo festinant, ut ejiciantur, suorum vero dominorum -corpora ad paternas sepulturas transducunt, quia corpora nostra sint -infeliciora eorum cadaveribus. - -Illo die sepelivimus de classe quatuor mortuos, duos in quadam galea -mortuos ex infirmitate, unum gladio interfectum in castello a quodam -alio galeota, qui nobis cum evaginato et cruento gladio occurrit, -abdita petere volens, quartum, consulem, in galea nostra, cujus -sepelitio fuit mihi et omnibus non solum in nostra galea, sed per totam -classem molestissima, sed nemo loqui verbum ausus fuit nec vultum -torvum ostendere. - -Facto vespere in galeam reversi sumus omnes, et aptabant naucleri -classem, quasi securi essent, se in illa nocte prosperum ventum -habituros pro navigatione, cum tamen pejor videretur mihi ventus, quam -heri et nudius tertius; sperabant enim, quod propter instans festum S. -Caeciliae, quae una est de patronis maris, ventum bonum futurum: nam -hos sanctos dicunt esse navigantium singulares patronos, scilicet -Sanctam Caeciliam, S. Clementem, S. Catharinam, S. Andream, S. -Barbaram, S. Nicolaum, S. Luciam, et Sanctam Mariam beatissimam -Virginem. In horum Sanctorum diebus marinarii non minus ex -superstitione quam ex devotione de bono vento et prospera navigatione -desperant, si non habuerint placitum ventum et placatum mare in aliquo -illorum dierum. Incipit enim nunc in festo Caeciliae vel Clementis -intuta fieri navigatio, et si ante festum sanctificationis beatae -Virginis non poterant exire Aegeum mare, necesse erit in Cycladum -insulis vel in aliquo portu Asiae hiemare. - - - - - Profectio. - -Vicesima secunda die, quae est sanctae Caeciliae virginis, conticuerunt -paululum boreales venti in nocte praecedenti, et spes erat nautis, quod -ad diem profecturi essemus. Praeter hoc autem, quod laborabant per -noctem aptando navem, inquietati omnes fuimus per quendam infirmum -galeotam agonizantem, qui in extremis laborans clamabat, cantabat, -gemebat et continue loquebatur, cui socii sui cum candelis assistebant -exspectantes ejus exitum, mirabantur autem omnes, quod tantis oppressus -doloribus non moriebatur, quia multis diebus et noctibus extra mentem -factus agonizabat, cui et ego astiti, quia prope me decubuit, et ultra -solitum vere mirabar agonizantem, inter alta enim et profunda suspiria -ridebat, flebat, et nemo quiescere circa eum poterat. Illa tamen nocte -videbatur nobis mors adesse. Et dum sic circumstaremus agonizantem, -accessit quidam graecus socius marinarius, increpans socios -agonizantis, cur eum sic torqueri permitterent. Sciscitantibus autem -illis, quid illi (#176 a#) infirmo facere deberent, dixit, nisi -removeritis eum a lectulo, in quo decumbit, mori non poterit; erat enim -lectulus saccus plenus plumis columbarum cujusdam mercatoris, qui -comparaverat illas plumas Alexandriae, et dictum fuit ibi a multis, -quod homo agonizans super columbarum plumas non de facili posset mori. -De hoc ergo multum mirabar, quia hoc nec legi nec prius audivi. Socii -ergo agonizantis hoc audientes, subtracto sibi sacco plumarum super -sacco cincibrorum jacere permittentes, in quo statim obiit, et mox -semicinctiis involutus in fretum projectus profundum petiit sibi ipsi -sepulchrum quaerens, de cujus morte non multus planctus fuit, sed suae -et nostrae liberationi congratulabamur. - -Ut autem aspirabat dies, facto hortatorio clamore per classem -levaverunt anchoras,[TR166] et soluta classe de portu cum quiete -exivimus et in altum mare venimus secundos exspectantes ventos. Magno -ergo conatu et ingenti galeotarum labore contra freti impetum -tetendimus, sed nihil profecimus, et valde poenituit portum Nium -reliquisse; victi ibi a vento rejecti sumus in Cycladum insulas et -insulam Nixiam praeterivimus, quae importuosa est, similiter insulam -Paron dimisimus, quae licet portum habeat, non tamen tantae classis -capacem. In hac insula, quae prius Minoia dicebatur, gignitur -candidissimum marmor, quod Parinum dicunt, et Venetias ducitur. -Nascitur etiam in ea Sardius lapis, qui est marmore praestantior. In -medio autem insularum rapidissimo cursu contra aquilonis plagam -processimus terga vertentes nostro tramiti et in portum cujusdam -insulae ingressi naves stabilivimus. Hunc portum nominabant Schefanum, -et erat desertus, nullas habens habitationes, satis tamen capax et -securus. - -Si navem ventis commisissemus, quam statim ad Pathmum insulam provecti -fuissemus et expeditum iter habuissemus in provincias Minoris Asiae, in -Cariam scilicet, in qua est Ephesus urbs, in Lydiam, in qua est sedes -antiqua regum, quam Pactoli unda extulit in divitias torrentibus -aureis, in qua Midas rex, qui a Baccho impetraverat, ut quidquid -tangeret, aurum fieret, mortuus projectus fuit. Hic fluvius juxta -civitatem Smyrnam decurrit ejusque agros irrigat. Habuissemus etiam -expeditum mare et ventum in Phrygiam, in regionem Troadem, in qua est -Ilium sive Troja, et Olympus mons, non ille Macedonicus, sed alius, et -urbs Nicaea, in qua anno Domini 314 celebrata est magna synodus -Nicaena, episcoporum 318 pro nationibus totius mundi clamantium: vivat -Christus, sub Sylvestro papa et Constantino Magno imperatore. - -Venissemus etiam levi navigatione in Pontum Bithyniae, in qua est -Nicomedia urbs, in qua beata Barbara virgo et martyr nata et occisa -fuit, et multi alii martyres. Est etiam ibi urbs Chalcedon, in qua -beata Euphemia martyrium pertulit, cujus corpus miraculose in Rubinam -Histriae venit, ut patet Fol. 203 A. B.[TR167] In qua etiam anno Domini -454 sub Leone papa primo, Martiano et Valentiniano imperatoribus, -synodus oecumenica 1200 episcoporum fuit celebrata pro universis -nationibus orbis, in qua multae haereses sunt damnatae. Ibi tunc -contigit hoc spectabile miraculum, quod fertur. Nam dum haeretici -validissimis argumentis contra catholicos se armassent, ita, ut nostri -episcopi penitus in responsionibus deficerent, advocatus fuit S. -Achatius, qui in duro lapidis arto antro diu conclusus pro dei amore -steterat. Ambae ergo partes in hunc sanctum virum compromiserunt et -sententiae ejus stare juraverunt, qui ab utrisque petiit sibi dari in -scriptis conclusiones, de quibus erat certamen. Acceptis ergo chartis -ambabus ad sepulchrum S. Euphemiae accessit easque super corpus posuit -petens, ut ipsa sancta martyr ostendere dignaretur, cui parti standum -esset. Statim autem sacra virgo schedulam haereticorum longe a se -projecit, nostrorum vero schedulam in pectore reconditam servavit (#b#). - -Hanc Chalcedonensem provinciam et omnes circumjacentes terras et totius -Asiae Minoris latitudines hodie Turci possident, et terra latissima, -conclusa maribus tamquam insula. Habet enim solum ab oriente -Capadociam, ab aliis plagis est maribus cincta, nam a septemtrione -habet pontum Euxinum, ab occasu Propontidem, a meridie Aegyptium[TR168] -mare, et continet provincias Bithyniam, Phrygiam, Galatiam, Lydiam, -Cariam, Pamphiliam et Isauriam, Lyciam et Ciliciam. - -Die XXIII., quae erat dominica 26. post festum S. Trinitatis, non erat -aliqua aut venti aut maris dispositio pro recessu, sicque quievimus -illo die, et missis et divini officii orationi institimus et longas -horas in isto sterili et inutili portu habuimus. Plures horas deduxi -ludendo cum psittacis avibus, quarum multae erant in mea galea. Dominus -consul defunctus, unum dereliquit valde jocundum, qui omni mane clara -et clamosa voce vocavit defunctum, sicut edocta fuerat in Alexandria, -sic dicens diserto: miserlo consulo, id est, mi domine consul. Saepe -his clamoribus commotus fuit ad fletum filius, patris sui pietatem -recolens et praesentiam ejus nobiscum in mortuo corpusculo. Cum illa -etiam bestia mirabili, quam dominus decanus Moguntinus emit -Alexandriae, quae in camera cellarii erat prope cumbam meam, multum -tempus deduxi, erat enim foramen in assere cum terebro factum, et -quando bestia sensit, me in cumba esse, misit manulam suam per foramen, -digitis plaudens, ad ludendum me provocans cum ea. Aliquando, si bestia -dormiebat, faciebam cum digitis strepitum ad parietem et concitabam -bestiam, nunc ad laetitiam, nunc ad iram, prout volui. In scribendo -tamen plus de tempore consumsi. Igitur coacti sumus hoc die in illo -portu manere, et erant marinarii tristes et impatientes pro eo, quod S. -Clemens, cujus festum erat, non fecerat promissionem de bono vento, -quem singularissimum maris patronum profitentur, et quasi pro augurio -diem illum considerant et ab ejus qualitate sequentes judicant. - -Vicesima quarta die post noctem inquietissimam propter nimiam navium -agitationem ejecerunt alias anchoras firmantes navem spiris -fortioribus, quia timebant, quod funes, quibus alligatae stabant, -solverentur et rumperentur, quod fuisset noster et navis interitus, -quia circumdati cautibus et scopulis eramus et altissimis rupibus -cincti, in quas navis impingens in mille frusta confringeretur. - -Porro post prandium educti ad littus per scapham in oppidum Scheffanum -ascendimus, bene per unum magnum milliare teutonicum, ut emeremus -recentes panes, quia paximatios fastidivimus. Dum autem ad castellum -venissemus, clauserunt portas, ne ingrederemur, et omnem communionem -nobis denegabant, nihil penitus volebant nobis ministrare, nec panem -nec aquae potum, nec pecunia nec pretio; quinimo cum lapidibus a porta -et muris nos fugabant; auditum enim et divulgatum apud eos fuerat, quod -classis nostra peste esset infecta et quod defuncti cadaver nobiscum -duceremus et multi essent de nobis mortui, ideo tali acrimonia ad nos -sunt usi. Vacui ergo reversi sumus in classem. Si Jasonis et -Argonautarum robur habuissemus, contra eos proelium movissemus, sicut -praedicti contra Trojam pro eo, quod rex Trojae a portu civitatis eos -repulit. Porro galeotae et marinarii spem magnam habebant, quod S. -Catharina, maris magna patrona, pro vento bono exoraretur, cujus festum -instabat, sed dum nox adesset, plus solito mare turbatum habuimus et -inquietissimam noctem egimus (#177 b#). - -Die vicesima quinta, quae est festum beatissimae virginis Catharinae, -non erat bonus aurae flatus, sed nobis omnino contrarius: propter quod -naucleri nostri impatientes blasphemabant et Deum et S. Catharinam, -timebant enim, ne eis accideret sicut navibus in praecedenti anno, quae -coactae tempestatibus continuis manserunt ibi XXXI diebus, nec poterant -movere se de isto ergastulo ad mare propter ventos contrarios. - -Quia autem haec dies erat mihi celeberrima, tum propter sponsae meae -festum, tum etiam propter anniversarium solemne, quod solitus illo die -sum peragere, quia eo die ingressus Praedicatorum ordinem sum et anno -revoluto professus, cogitavi diem illum cum honesto gaudio deducere. -Descendi ergo de galea in barcam et duci me jussi in galeam domini -Bernhardi Conterini, in qua erant domini peregrini tertiae societatis, -ad quos cum venissem, cum magno gaudio me receperunt; reperi autem -dominum Heinricum de Schomburg, militem mihi carissimum, febricitantem, -qui juramento affirmavit, quod ad ingressum meum reliquisset eum -febris. Scio enim, militem istum magno corde mihi affectum, et ita -propter inopinatam transmutationem melius habuit in meo aspectu. Illa -die multa nova audivi de Venetiis in illa galea, quae nos in nostra -ignoravimus. Inter alia dictum fuit, quod palatium Ducis Venetorum -esset combustum per traditores Ducis Ferrariensis, cum quo tunc stabant -Venetiani in differentia. Cum autem sero factum esset, navigio redii in -galeam meam, in coena autem absque deliberatione dixi circumsedentibus -audita nova de exustione palatii Ducis; statim unus verba ex ore meo -rapuit et ascendens in castellum dominis capitaneo classis et patrono -et consulibus, ac galeae gubernatoribus quae dixeram retulit, quae illi -audientes per nuntium vocaverunt me ad se et cum indignatione -increpaverunt me, cur talia auderem dicere, nec volebant excusationes -meas audire, sed duris verbis affecere (et) abire jusserunt. Si fuissem -saecularis, credo, quod me in poenam aut extra galeam in terram -exposuissent et a classe ejecissent, aut tormentis tribulassent, vel -forte nec sic mihi pepercissent, si non fuisset verum, quod dixeram, -sciebant autem, rem esse ita, sed celabant. In facto illo didici, non -esse prudenter actum, imo periculosum, recitare primo nova audita, -praecipue quando sunt turbativa. - -Vicesima septima die mutatus est ventus, et levatis anchoris et solutis -navibus de portu illo in crepusculo egressi sumus, sed quam cito sol -ascendit, ventus ille inutilis rediit, et ferebamur extra Cycladas -quidem, sed intrare mare Maleaticum, ad quod tendebamus, non voluimus, -pellente nos vento altius contra septemtrionem in mare Aegeum. -Continuimus autem vi navem et ejecta (anchora), in sinum Saronicum ne -laberemur in Euboeae vel Nigroponti angustias, non enim longe eramus a -Nigroponto, quae insula alias dicitur Euboea, in qua dicunt veteres -Junonem esse educatam, et filii Herculis condiderunt in ea civitatem. -Haec insula fertilissima esse dicitur frumento, vino et oleo, et ex ea -habentur ligna apta pro navium fabrica, et ab olim Venetianae ditioni -subjecta. Civitas principalis dicitur Calcidis alias Chaltis, quae -populosa, negotiosa et opulentissima ac munitissima fuit. Anno autem -Domini 1471 Turci vi magna cum multa sanguinis effusione eam ceperunt. -De cujus captione in peregrinali venerabilis domini de Braitenbach, -decani Moguntini, (#b#) longa et lamentabilis habetur historia, et de -immanissima crudelitate ibi per Turcos facta in Christianos. - -Consequenter a Nigroponto navigio venitur in brevi temporis spatio in -Hellespontum a mari Aegeo, ubi mare in angustias VII stadiorum -constringitur, in quo stricto Helle, soror Phrixi, submersa nomen mari -dedit, ut supra dixi Fol. 45. - -Insuper Xerxes rex Persarum ponte de navibus ibi facto cum innumerabili -exercitu transivit: Demum iterum aqua dilatatur et facit Propontidem, -in quem ex Hellesponto naves decurrunt, de hinc contra septemtrionem -iterum coarctatur quinquaginta passibus juxta urbem -Constantinopolitanam, et per longas angustias juxta Theodosiam, quae -alias dicitur Capha, Euxino mari jungitur. Has autem angustias nominant -buccam constantinopolitanam, vel brachium S. Georii, per quod a -Constantinopoli est descensus in pontum Euxinum, in quem pontum a -septemtrione decurrunt per strictum Cimerium aquae de paludibus -Maeotidis, quae congregantur de fluvio Tanai et aliis fluminibus ex -hyperboreis montibus concurrentibus Sic ergo fluvius Tanais de montibus -praedictis longo tramite decurrens Maeotides auget paludes, quarum -immensa exundatio juxta Theodosiam urbem Euxinum pontum late -ingreditur; inde juxta Constantinopolim longe emittuntur angustiae, -donec eas mare nostrum excipiat; et ista praedicta linea dividit -Europam ab Asia, sicut strictum freti Herculis dividit ex altera parte -Africam ab Europa, et sicut Nilus dividit Asiam ab Africa. - -Ad propositum ergo in recto tramite eramus et ventum optimum habuimus -navigandi in Nigropontum, et inde in Constantinopolim brevibus -venissemus horis. - -Haec urbs condita fuit ante incarnationem Domini anno 669, a Pausania, -Spartanorum rege, vel Byzanto, eamque Byzantium nominavit, ex opposito -sita Chalcedoniae, quae est in Asia in provincia Bithyniae, ipsa vero -urbs est in Europa in provincia Trojae. Ea autem cum parva esset, -Constantinus Magnus, Roma relicta Papae, anno Domini 316 structis -moenibus fortissimis celsisque turribus a se Constantinopolim -nominavit, quam ejus successores plurimis tum publicis aedibus tum -civium palatiis superbissimis exornare curarunt adeo, ut exteri eo -venientes urbis splendorem admirati non tam mortalium quam caelestium -eam domicilium dicerent. Erat enim ibi praeter caetera -magnificentissima S. Sophiae templum, Justinianum opus toto orbe -mirabile, in quo nonginti sacerdotes Deo famulantes erant praebendati. - -Erant praeterea portae XI, urbis dignitatem praeferentes, et eam -propter pulchritudinis splendorem prisci novam Romam appellavere eo, -quod patriarchali sede ac imperiali throno a Constantino redimita -fuerit. Haec profecto, ut ita dicam, totius Orientis columen et unicum -graecae sapientiae domicilium erat, ubi ita magna concilia, Gratiano -teste, celebrata sunt, videlicet sub Theodosio seniore, sub Agathone -papa, et sub Justiniano principe, ut in Canon. patet 15. d. c. Sexta -Synodus. - -Semper erat ibi populi maxima multitudo, quia in optimo mundi loco sit -sita, et habuit portum amplissimum. Non erat ibi necessariorum -defectus, nec erat angusta aut stricta, sed ampla, ad figuram -trianguli, cujus duo latera versus mare sunt, tertium versus terram. - -Innumerabiles denique ex hac urbe celeberrima in omni scientia ac -virtute clarissimi exiere viri, inter quos Johannes Chrysostomus (#178 -a#), ejus urbis episcopus CC. Nazianzenus, Joannes Cassianus diaconus, -et novissime omnium Emanuel philosophus et orator eminentissimus, qui -litteras graecas in Italiam retulit, quae jam per septingentos annos -non fuerunt in usu. Sicut autem claros nobis produxit viros plures, ita -malos et perversos multos enutrivit filios, fidei destructores et -ecclesiae romanae perturbatores; unde multis persaepe attrita malis, ut -correcta resipisceret. Ad ultimum autem anno Domini 1453 civitas ipsa a -Turcis capta est, et de tali ac tanta urbe Machumetus Turcorum princeps -triumphavit tantamque crudelitatem exercuit, quantam in superioribus -factam non legimus. Trucidatis autem et venditis omnibus Christianis -declaratus fuit Machumetus imperator, sicque imperium translatum est in -Turcos a Graecis. - -Quam justo Dei judicio fuerint Graeci illi exterminati et ad nihilum -redacti ab infidelibus, satis patet ex hoc, quod postquam Constantinus -transtulit sedem imperii ab urbe Roma in Constantinopolim, duodecim -vicibus in diversis temporibus successive recesserunt ab obedientia -Romanae ecclesiae per diversas haereses et schismata, cum tamen -secundum catholicam fidem Romana ecclesia sit mater omnium ecclesiarum -et magistra, ut dicitur Disc. 119 in memoriam. Cui superba -Constantinopolis, quae per ecclesiam fuit sublimata, et Orientis primas -instituta, in faciem spuit. Nam ut legitur, tempore apostolorum, dum -adhuc Byzantium esset oppidum parvum, venit illac S. Andreas apostolus -et illam convertit, ibique episcopum et episcopalem ecclesiam -ordinavit, sicque usque ad Constantinum stetit, ipse autem Constantinus -civitatem amplians clerum et ecclesiam magis extulit et -archiepiscopalem sedem ibi fecit. Post hoc in concilio magno ordinatum -fuit per patres, ut Constantinopolitana ecclesia esset secunda post -Romam et patriarchalis, altior quam ecclesia Alexandrina aut -Jerosolymitana aut Antiochena. Ut patet Disc. XXII. in pluribus -capitulis. Postquam igitur sic sublimata est et praelata cunctis -ecclesiis sub Roma, secuta sunt multa mala et divisiones et facta est -ecclesia Constantinopolitana laqueus diaboli et causa, ut frequenter, -divisionis aliarum ecclesiarum orientalium a Roma. Quomodo autem et -quibus temporibus et in quibus erroribus duodecim vicibus discesserit -Constantinopolitana ecclesia a Romana, sic cui[TR169] placet diffuse -legere, videat in Chronico Anton. P. III. Tit. 22. C. 13 per totum. - -Quia ergo Constantinopolis noluit esse sub Romano summo pontifice, -juste actum est, ut sit sub cruentissimo carnifice, et quae sprevit -catholicos fideles, spernatur, conculcetur per infideles Turcos. - -Exterminium hujus urbis ante multa tempora mirabili prophetia fuit -praedictum. Erat enim quidam philosophus graecus antiquus, nomine Leo, -qui, nescio quo spiritu edoctus, columnam fecit marmoream, vario -vestitam marmore, ad modum scacorum sic ordinatam, quod incipiendo a -principio in uno scaco ponebatur nomen imperatoris et in sequenti nomen -patriarchae, qui futuri erant. Dixit autem philosophus ille, quod dum -facta esset impletio omnium scacorum illius columnae, tunc perderetur -urbs illa. Et ita factum est. Nam praesidentibus Constantino et -Gregorio, quorum nomina in ultimis scacis erant, capta fuit civitas. -Ideo in columna erat scriptum: Constantinus me fecit et Constantinus me -dissolvet. Haec columna stetit in ecclesia S. Demetrii in -Constantinopoli, quae in captione urbis pariter cum ecclesia dissipata -fuit, quam quidam Graecus doctus saepissime vidit et cunctis, quae -dixi, narravit. - -De hac urbe et ejus memorabilibus, de ejus profectu et defectu libri -pleni sunt. Hoc ego non vidi, sed in Hellesponto mari Aegeo navigans -ventum et viam maris habui (#b#). - -Est autem sita Constantinopolis, ut dixi, in Thracia, cui regioni nomen -dedit Tiras, filius Japhet, qui primum ibi habitavit. Alii dicunt, quod -a saevitia populi Thracia sit dicta, sicut etiam apud vulgare -teutonicum saevi dicuntur _trazig_ et provocativi _trazlich_. Poetae -dicunt, quod propter juvenem illius regionis nobilem et animosum, qui -regis Atheniensium filiam rapuit, Tracia sit dicta. Est vero regio -grandis, habens ab oriente Propontidem cum urbe Constantinopolitana, a -septemtrione habet Istrum sive Danubium fluvium, a meridie mare Aegeum, -ab occasu vero Macedonia illi adjacet. - - - - - Peloponnesus. - -Die XXVII. inutiliter evagabamur per mare Aegeum in Peloponneso et -duram noctem habuimus, mare autem Macedoniae vidimus, regionis, cujus -aspectu parvum gaudium habuimus, quia non erat itineris nostri, sed -ventus abduxit nos contra regiones aquilonis. Haec Macedonia est -Alexandri Magni patria, qui paene totum domuit mundum. In illa regione -sunt venae aureae et argenteae, et inveniuntur lapides in ea pretiosi. -Demonstratus fuit nobis a longe in ea Olympus, mons excelsus et -altissimus, et alius mons, Ossa dictus, aeque altus ex ejus opposito; -unde quidam arbitrati sunt, ambos montes unum fuisse et tandem cum -terrae motu disjunctos peperisse Pineum fluvium et paludibus, quibus -laborabat Thessalia, exitum praebuisse; nam hi duo montes in duabus -siti sunt regionibus, quas distinguit Pineus fluvius. Hic fluvius cum -montibus in poetarum fabulis crebrius recitantur. Aquas habet -clarissimas, in ejus autem processu e caverna erumpit Orcan, -turpissimis undis se ei immiscere conatur, quem Peneus spernit, nec -sinit suis aquis misceri, quin imo desuper fert, non aliter, quam si -esset oleum, nec etiam hoc modo diu patitur, sed eum a se abdicat. -Ajunt enim, Orcanum ex inferorum Dite genitas habuere undas, et idem -flumini nomen impositum conveniens undis; nam Orcus idem est quod -infernus, et Disset ferrea inferni civitas, de qua etiam dixi supra -Fol. 114. - -Hic fluvius decurrens per nemorosa convallia quingentis stadiis navigia -defert, et juga montium, condensitas et altitudo arborum, et venustas -graminum, cantus avium, sonorositas aquarum delectabilem reddit ejus -navigationem, et tandem in sinum Termaicum influit. - -Jordani videtur mihi hic fluvius similis, qui, ut aliqui dicunt, -dedignatur misceri undis maris mortui, sed statim, ut intravit mare, -reexilit ab alia parte et ibi a terra absorbetur. - -Olympus mons adeo verticem in coelum extollit, ut nubes argumento -cognoscatur excedere; nam cinere sacrarum characteribus litterarum -signato consueverant sacrificantes abscedere et in sequenti anno -redeuntes, uti liquerant, signatum inveniebant. Ex quo apparet, nec ibi -ventos efflare nec aves volare, nec pluvias cadere, aut aliam nullam -alterationem caussari, quin immo, quia subtilissimus sit aer, sunt qui -dicunt, solitos cum spongiis aqua plenis et olfactui appositis -adscendere, ut aërem attraherent crassiorem. - -Dicitur autem Olympus, quasi Ololampas, id est, coelum, quod (#179 a#) -coelum dicitur sic saepe; in officio ecclesiastico canimus Olympum pro -coelo. In hoc monte Jupiter maximam partem vitae colebat, et eo ad eum -veniebant causas contrarias habentes vel aliquid novi deferentes, et -deum coeli se esse credi voluit. Contra Gigantes pugnaturus augurium -aquilae primo ibi habuit, unde aquilam in suis vexillis et clipeis et -navium velis pro signo habuit. Et longe post eum Alexander Magnus, rex -illius regionis, idem signum habuit, in quo mundum stravit, quia -aestimabat se filium Jovis, quem in specie draconis cum matre Olympiade -concubuisse credebat, ut supra (habetur) P. 1. Fol. 88. Ideo insigne -Jovis, aquilam, sibi tamquam haereditario jure proprium aestimavit. Nam -Jupiter multa pericula evasit sub forma aquilae, Gigantes enim fugiens -mutatus in aquilam evasit; et ad Asteriem virginem elegantissimam -mutatus in aquilam venit et cum ea concubuit, ex quo concepit et -fortissimum Herculem peperit, qui et ipse aquilae insigni usus est. Quo -etiam postea usi omnes Romani imperii imperatores usque in hanc diem. - -Jupiter[TR170] in sui perpetuam memoriam instituit Olympiacos ludos, -qui sub monte hoc celebrabantur, a quo et nomen sortiti sunt, et de -quinquennio in quinquennium conveniebant proceres terrae, et festa -Olympiaca peragebant diversis lusibus, et qui victor in aliquo ludo -exstitit, dabatur sibi, quidquid peteret, unde praemium Olympiadis -maximum reputabatur. Unde Romanis legibus statutum fuit, quod, -quicumque tyrannum occideret, Olympico praemio potiretur. - -Ab his ludis computabant antiqui annos et tempora distinguebant, unde -Olympias prima fuit celebrata apud Graecos in monte Olympo anno ante -incarnationem Domini 774 tempore Oziae regis Judae, et fuit instituta -ex agone gymnico. Hercules enim tempore Jair, judicis Israel, -olympiacum agonem apud Graecos ad Jovis honorem in Olympo monte primus -instituit, quod de quinquennio in quinquennium, quatuor in medio annis -expletis, fieri voluit. Ita Olympias una quatuor plenos continet annos; -et quidem sub centesima (et) 93 Olympiade, ut martyrologium habet, -Jesus Christus in Bethlehem Judae nascitur, ex qua fiunt anni 774. - -In eadem regione est alius mons, Parnassus dictus, qui biceps est, -cujus vertices alter Apollini, alter Baccho sacer est, cui propinqua -civitas est Thessalonica, ad quos scribit S. Paulus epistolas duas -pulcherrimas, et regio adjacens propter civitatis eminentiam dicitur -Thessalonia. Et Thessali primi dicuntur fuisse, qui equos frenis -domuerunt super dorsa eorum insidentes, et videntes a longe aestimabant -unum corpus, in superiori parte hominem, in inferiori vero equum, -propter quod milites Thessalorum Centauri ficti sunt. Veri tamen -Centauri dicuntur esse homines equis mixti, monstra eremi, ut habet -Hieronymus in Legenda beati Paul. Pulcherii. In ea regione primo solidi -aurei inventi sunt. Porro tempore Moysis accidit quoddam diluvium in ea -regione, quo multi perierunt, de quo omnes veteres mentionem faciunt -dicentes, quendam Deucalionem solum cum Pyrrha conjuge in navicula -evasisse et in Parnassum devenisse montem, et cum jam aquae cessassent, -et oraculum Themidos consuluissent pro reparatione humani generis, -jussi sunt tecto capite solutisque vestibus posttergare saxa, tamquam -magnae parentis ossa, et ea in homines foeminasque conversa. Hoc -figmentum sic explicatur: supervenientibus aquis homines territi ad -suprema montium fugerunt et cavernas et antra petierunt finem -exspectaturi. Ad hos cessantibus aquis Deucalion et Pyrrha uxor ejus in -moesto habitu accesserunt et aquarum cessationem nuntiaverunt sicque -eos e verticibus montium (#b#) atque ex saxeis antris eos in terrae -habitationes reduxerunt; et ideo dicitur Deucalion humanum genus ex -lapidibus reparasse, quia ex cavernis et antris montium uti lapides -educti sunt, quorum Deucalion rex factus est. - -Est alius Macedoniae mons, Pieria dictus, cui maximum auri pondus ab -antiquis imperatoribus fuisse positum fama fuit, ex quo quatuor locis -ab imo apertus est, et ex imo ferunt per planum aurum concrescere. In -hanc regionem venit Cadmus, fundator urbis Thebe Boeotiae, de qua talis -recitatur fabula. Cum rapuisset Jupiter Europam, filiam Agenoris, modo -dicto supra Fol. 178., Cadmus raptae frater missus a patre ad -quaerendum eam, hac ei indicta lege, ne absque ea reverteretur in -patriam. Qui sumtis sociis, cum, quorsum quaereret, ignoraret, novas -sibi acquirere sedes statuit, ingressus autem Macedoniam non longe a -Parnasso monte applicavit, ibi autem consulto oraculo et habito -responso,[TR171] ut bovem sequeretur indomitam et ibi sedem suam -locaret, qui in destinatum sibi locum ductus ibique consedit et locum -Boecias a bove nominavit, et ibi Thebas boecianas construxit, et -literas ibi et apices adinvenit, quibus omnis Graecia utitur, et primas -lapicidinas adinvenit et auri ac metallorum conflaturam. - -In illa Macedonia est etiam regio Attica, cujus principalis civitas -fuit Athenarum vel Athenae, nutrix et nidus quorumdam philosophorum et -mater litterarum, quo nihil habuit Graecia clarius, nihil nobilius. -Hanc civitatem cum Cecrops aedificasset, certamen fuit, quo nomine -vocaretur, et dato judicio, ut Neptunus et Minerva terram ambo -percuterent et ad cujus percussionem laudabilior produceretur effectus, -is civitati nomen imponeret, Neptunus percusso tridente solo equum -produxit, Minerva autem hasta percutiens produxit olivam, quae quoniam -utilior visa est equo, Minerva ex suo nomine nuncupavit Athenas, nam -Minerva a Graecis Athena nominata est, et Minerva dea sapientiae et -Athenae civitas sapientiae. Hinc fuit Plato, doctor totius Graeciae, -hanc Demosthenes eloquentia per multorum saeculorum tempora publicavit. -Sed super omnia commendat Areopagita Pauli discipulus Dionysius, cujus -sapientia omnes saeculi partes illuminavit. Vetustissimum fuit -Athenaeum regnum, ibique viguit per multa tempora et potentia et -sapientia in tantum, ut ad nihil aliud vacarent Athenienses, nisi aut -dicere aut audire aliquid novi, ut dicitur Actorum XVII. In hac urbe -fuerunt constitutae gravissimae leges pro pacifico et virtuoso hominum -convictu. Primae tamen leges fuerant contra mulierum praesumtionem -latae, quod sic accidit. Constituta civitate ortum fuit grave litigium -inter deos de ejus nomine imponendo. Neptuno adhaeserunt omnes viri, -mulieres vero Minervae, quae et obtinuerunt, ut ex Minervae nomine -civitas appellaretur, et sic Athena graece, quod latine Minerva -dicitur, eo, quod mulierum voces una virorum superavit numerum. -Quamobrem iratus Neptunus marinis aestuantibus undis Atheniensium -terras depopulatus est, quem cives placare volentes triplici lege -supplicio mulieres affecere: primo ut de caetero[TR172] nullis publicis -interessent consultationibus; secundo, ut nullus nascentium cognomen -maternum acciperet; tertio, ne quis eas Athenas vocaret. De hac urbe -loquitur Augustinus L. 18. de Civitate Dei. Dum ergo prope littora -Athenarum essemus et monstratus nobis fuisset situs et locus tam -celebris, urbem aspexi non dicam Athenas, sed earum dum fere consumtum -parvumque vestigium intuerer, risi nostrae mortalitatis insana judicia, -quibus vetustas decepta, dum illas futuras (#180 a#) perennes -arbitraretur, primo deos in litem nominis imponendi traxit. - -Inde eas vocavit eorum sententia immortales, nunc paucis elapsis -saeculis ruinis suum finem venisse testatur, in mortem profecto nos et -nostra corruunt omnia celeri passu. Attamen quantumcumque exinanitam -civitatem, imo potius civitatis bustum, viderem, memorare coepi, quanta -philosophorum ac poetarum luce, quanto studiorum omnium decore, quanta -regum ducumque gloria, quanta insignis potentia, quanta victoriarum -fulgore splendida jamdudum fuerit, et exhorrui videns, omnia sub turpi -ruinarum tam templorum quam aedium cumulo dejecta jacere. Interea venit -ventus et nos longius a littore tulit et hinc inde nos in sinu Megarico -projecit, nec aliquam amplius terram videre poteramus. Vidimus tamen a -longe unam grandem navem inaniter per mare cursitantem, ventis -inutilibus sicut et nostras vexatam. Suspicabantur autem nostri -gubernatores, esse piraticam navem vel adversariorum falcatam et ad -insidiandum paratam, unde magister armaturae galeae nostrae totam movit -galeam, singula ordinans et producens ad oppugnandum illam navem, -bombardas, balistas, arcus, jacula, sagittas, lapides, quos de -penetralibus galeae educi jussit, ipsam etiam navem scutis cinxit, -clipeis munivit, et thoraces, casses et arma defensiva et invasiva -marinariis tribuit et ordinem aggrediendi instituit; quibus compositis -instabant gubernatores, sine intermissione agitantes hortationibus, -clamoribus, percussionibus galeotarum ad trahendum navem, et aversa -galea de nostro tramite contra suspectam navem rostrum prorae -direxerunt. Videntes autem gubernatores aliarum galearum classis -nostrae galeae, quae principalis erat, intentionem, intermissis omnibus -vela volvebant et armantes naves post nos festinabant, eratque in tota -classe ingens tumultus, clamor, commotio et ad bellum navale -praeparatio. Cum navis suspecta cerneret classem contra se venientem et -intelligeret paratam ad se spoliandum et invadendum, tali signo se non -ad insidiandum et praedandum paratam ostendit: accatonem enim de -sublimi remiserunt tribus vicibus, sursum trahentes et remittentes. -Quae ut nostri viderunt, scapham in mare miserunt, in qua de nostris -aliqui usque ad eam navem navigaverunt, ut perscrutarentur qui essent -vel cujus, et nova aliqua addiscerent; et revenientes dicebant, esse -navem de Candia. Et ita deposito apparatu bellico et revolutis velis -conabamur in Maleaticum procedere pelagum, sed venti obsistebant et in -Aegeo mari trajiciebant. - - - - - Maleaticum pelagus. - -Vicesima octava die post inquietam noctem clementiore vento facto -paulatim in Maleaticum fretum devenimus, ubi ad littus quasi appulsi -fuissemus Achajae sive Peloponnesi sive Moreae, quae unam regionem -nominant. Est autem Achaja provincia Graeciae in Europa, ab Achaeo, -Jovis filio, rege, appellata. Haec provincia fere tota est insula, nam -praeter a septemtrione, ubi Macedoniae jungitur, undique mari cingitur. -In ea est principalis urbs[TR173] Corinthus, olim grandis, potens et -gloriosa, quae tempore Moysis a Sisypho latrone fuit aedificata et -Arthea dicta, et post aucta Epyra est (#b#) nominata, quia aeris -conflatura ibi erat. Sed inde destructa quidam Corinthus dictus eam -renovans ei nomen suum dedit. Ad hanc scribit S. Paulus duas magnas -epistolas, personaliterque cum Corinthiis fuit eosque convertit ad -fidem. Haec civitas fuisse dicitur munitissima, quam tamen Romani in -solum deduxerunt, et post numquam convaluit. Est insuper in ea Patras -magna civitas, in qua beatus Andreas apostolus praedicavit et -crucifixus fuit. Est nunc tota Achaja possessa a Turcis. - -Habet etiam Achaja promontorium quoddam, Maleum dictum, quod intrat -mare et per milliaria quinquaginta protenditur, ubi unda ita saeva est, -ut prosequi navigantes videatur et nautas insequi. Ex quo narratur, -quod cum conscendisset in eum Maleus Argivorum rex, qui primus tubam -aeream invenerat et piratica mare infestabat, in eo templum Apollinis -consecravit, eumque promontorium Meleatrem nuncupavit, quod nos Maleum -dicimus. Ad hoc promontorium Amphiaraus vates et augur ascendit una cum -Melampo, visurus, quid futurum esset Argivis sive Achaeis, si bellum, -quod in foribus erat, cum Thebanis assumeret. Accepit autem in monte -responsum, si in bellum iret, non esset reversurus in Achajam. -Abscondit ergo se et non nisi suae uxori, quam fidelissimam aestimabat, -suum latibulum demonstravit. Quaesitus autem, ut intraret bellum, non -inveniebatur, videns vero uxor ejus monile pretiosum [quod gestabat -inquisitor], id dono accepit et virum prodidit eoque producto in bellum -cum aliis principibus curru vectus intravit, ubi dum fortiter -dimicaret, terrae motu facto ingenti et in ea parte, in qua -consistebat, voragine telluris patefacta absorptus est cum maxima -superstitum perturbatione. Sic et alii Apollinis oracula volentes -consulere hoc ascendebant promontorium et responsa accipiebant. Sed et -Centaurorum in eo promontorio erat habitatio, cum vino ebrii insultum -fecissent in nuptiis Thesei, quapropter fugati in hoc fugerunt -promontorium et templa idolis erexerunt. Porro destructis templis et -dejectis idolis in cornu promontorii illius aedificata est una -praeclara capella spectans ad mare in honore S. Michaelis et sanctorum -angelorum, quorum ministerio Deus mare conturbat et quietat, ventos -emittit vel retinet, quia sunt legati maris, de quibus habetur Esaiae -18. et Apocal. 7. de quatuor angelis, tenentibus quatuor ventos, ne -flarent. Et de sancto Michaele similiter canitur, quod concussum est -mare et contremuit terra ad ejus descensum, unde moderni nominant cornu -hoc promontorii S. Michaelis alam, et opinantur simplices, quod S. -Michael stet in cornu promontorii et ala sua concutiat ventos navesque -illas, in quibus sibi reverentia non exhibetur, repellat, ne transire -valeant. Unde nautae circa haec loca singularia S. Michaeli servitia -exhibent et vota vovent. Hoc promontorium quidam nominant Tenorium, -forte a tenendo dictum, quia naves ibi saepe diutius tenentur nec -progredi permittuntur; aliqui habent Tenarus: contingit enim naves ibi -teneri per duos vel tres menses propter multitudinem ventorum in cornu -illo concurrentium. Nam per ventos maris ex hiatu montis fortis efflat -spiritus multum infestus maribus, nec possunt naves petere et venire in -latitudinem, quia scopulis et rupibus undique repletum, ita ab una -parte est promontorium, ab alia est quidem mare, sed totum scopulosum, -et solum remanet locus magnis navibus transeundi ad latus Malae, ibi -enim mare ipsum dividitur; nam illa pars superior attingens Graeciam et -insulas Cycladum et Asiam dicitur mare Aegeum, et protenditur usque ad -Maleam, post Maleam (#181 a#) sequitur mare Adriaticum, quod extenditur -usque Venetias ad finem. Et in isto utriusque maris medio est -periculosa difficultas navigationis, et semper fuit, unde vetustissimi -poetae reperiuntur in carminibus suis ironice compassi fuisse Graecis, -pro eo, quod cum Iliis pugnantes innumerabilem hominum multitudinem -perdiderunt et Trojani similiter in parte adversa, et quod non potius -servaverunt interfectos ad hoc, ut per medium Malei gurgitem fodissent -et a supremo vertice rupem scidissent usque ad fundum maris et manibus -interfectorum canale et viam navibus fecissent, ne navigantes perpetuo -impedimento vexarentur. Et profecto, si mons Maleus esset per medium -divisus, multo citius reducerent naves de oriente in occidentem, -conveniunt enim in illo stricto multi venti, et uno flante non possunt -naves evadere, sed omnes retrocedere. Est videre Maleum horribile, quia -petrosus mons est, rupis limpidissima de profundo maris exsurgens et -usque ad nubes se attollens, cujus summitas et cacumen semper nivosum -est. - -In radice Maleae est civitas, quae Malfasia dicitur, juxta quam crescit -praecipuum vinum, quod vere est malfaticum, ut dicunt quidam, et hoc -olim ducebatur in occidentales partes. Numquam cretense vinum esset -occidentalibus cognitum, sed postquam gustatum est cretense esse melius -malfatico, cretense emunt et sibi nomen malfatici tribuunt, non enim -amplius ducitur malfaticum vinum in occidentem, cum Malfasia jam sit -Turcorum, qui vineas non plantant, sed hoc, quod nobis de oriente -adducitur, est vinum creticum, de Creta vel Candia et de Metona -transvectum, nihil de Malfasia habens, nisi nomen. Vel creticum vinum -dicitur malfasetum aut malfaticum, sicut metonense et coronense dicitur -malfaticum, quia Maleae regio cum civitate Malfasia est media inter -Cretam et Coronam ac Metonam. Ideo utriusque vinum a media regione -denominatur malfasetum. Melius tamen credo, quod vinum creticum ideo -malfasetum dicatur a Malficio, villa insulae Cretae, juxta quam -praecipuum crescit vinum, a quo totum vinum Cretae malfasetum dicitur, -ut supra habetur Fol. 169 b. - -In civitate Malfasia dicuntur esse pessimi homines et hominibus alienis -durissimi, unde cavent navium gubernatores, ne in portum Malfasiae -intrent. Ideo repulsi a Malea potius revertuntur in Cycladum insulas, -per multa maris spatia, quam quod ad istos malitiosos confugiant. Ad -malitiam enim ipsorum facit eorum nomen, quia dicuntur Malfati, id est, -mali fati, vel malifacti, vel malefacientes. - -De difficultatibus navigantium per Maleam experientia sequens melius -docebit legentes. Ideo praefato die, cum meridies adesset, venit ventus -fortis et tulit nos repente contra Maleam praedictam, quamvis autem -magna celeritate contra eam navigaremus, parvam tamen spem habebant -nostri gubernatores, quod vincerent et evaderent, nihilominus tamen -contra eam conabamur tentantes praetergressionem, quia si eam illa die -pertransivissemus, altera die mane in portu Metonensi fuissemus, ad -quem desideravimus venire. Navigantibus ergo nobis sole ad occasum -declinante desiit et ventus flare, ita cum sole amplius non apparente -nec venti aliqui remanserunt. Stetimus ergo sic in sinu Laconico -taediosissima tranquillitate, et de latere in latus inclinati nunc huc -nunc illuc inutiliter ferebamur usque ad tenebras et noctem certe -miseram habuimus diemque fieri postulabamus. - -Die XXIX., quae est vigilia S. Andreae, in noctis medio surrexit ventus -impetuosus et nobis insidiosus classemque atrociter invasit et de sinu -Laconico in mare Aegeum rejecit, et ingentem tempestatem habuimus, in -qua naves ab invicem separatae. Cum dies esset facta, nullam videre -poteramus in multis horis, iterum autem, quia mitior ventus advenerat, -contra Maleam rostra extendimus (#b#), et industria magna in golfum -Maleaticum devenimus, quasi contra venti conamen. Mira ergo celeritate -iterum ad S. Michaelis alam properavimus, et aliae galeae, conservae -nostrae, quas perdideramus, advolabant cum Malea pugnaturae. Cum ergo -advesperasset, ad cornu Maleae appropinquavimus, sed cum jam aciem -attingere deberemus, ecce ventus contra nos erupit de hiatu cum ingenti -murmure navemque evolvens rapuit et longe in sinum Laconicum rejecit, -unde magnis laboribus educta fuerat. In quo facto jam non mirabar -antiquorum scripturas, quibus tradunt, per Maleae hiatum esse descensum -in infernum. Sed et alii maris venti contra nos boabant et mare -occurrere impellebant, quasi S. Michael extenta ala magna ventum et -mare contra nos fremere faceret. Retrocedentibus ergo nobis occurrerunt -nobis aliae galeae contra Maleam celerrima navigatione procedentes, una -post aliam, et videbatur ibi res stupenda et mirabilis, non experto vix -credibilis. Nam galeae, quae contra Maleam procedebant pleno vento, ibi -autem et galeae rejectae aeque veniebant similiter repletis velis, et -currebant naves contra se invicem plenis velis, ac si duo contraria -simul essent in eodem. Sicut ergo nobis contigit in cornu Maleae, sic -et omnibus aliis navibus accidit, mox enim, ut rostrum aliqua galea -extendere coepit ultra Maleae cornu, ventus ipsam rapuit et expulso -priori vento a velo ipsum contrario complevit, et ita aversa -relabebatur. Sicque relapsae sunt omnes galeae in sinum Laconicum, et -noctem turbatam egimus, ut patebit. Erant tamen nautae nostri in spe, -quod S. Andreas, cujus festum instabat et cujus jejunia celebrant pro -bono vento, provisionem faceret, cum et ipse apostolus sit maris -patronus. Eramus etiam prope Patras, urbem sui martyrii, et multae -fiebant ad eum preces tamquam ad patronum regionis singularem. - -Vicesima die, quae est beati Andreae festivitas, et erat Dominica prima -Adventus Domini, transacta horribili nocte, cum lux oriri incepisset, -videntes gubernatores nostri nullam aëris clementiam adesse nobis, de -Maleae victoria desperaverunt nec in sinu illo manere poterant, cum -terra circumjacens importuosa sit vel parvos portus habeat. Ideo -eversis velis ventis classem commiserunt, et importuna celeritate -classem rapuerunt eamque per scopulos et mare montuosum in insulas -Cycladum reportaverunt. - -Porro multas insulas pertransivimus, quae importuosae erant, et ad -quandam quasi de extremis contra aquilonem insulam, quam sciebant -portum capacem et securum habere, navem currere permittebant. Fecimus -autem in quinque horis tantam viam, quantam non-expertus maris -celeritatem credere non valet, et ad longum retrocessimus, et si ventum -secuti fuissemus, deportati fuissemus usque in Lempnos, insulam Aegei -maris contra Thraciam, in quam insulam dejectus fuit Vulcanus. Dicunt -enim Vulcanum Jovis et Junonis esse filium; hic, eo quod claudus et -deformis erat, quam cito natus est, a parentibus in Lemnon[TR174] -insulam est dejectus. Est autem insula grandis, sed pauci eam -inhabitant, tum propter labyrinthum, qui ibi est, unus de quatuor, ut -supra Fol. 159 (#182 a#), tum propter fulmina frequentia, quae in ipsam -cadunt. Porro Vulcanus nutritus est a simiis, quae solae insulam -inhabitabant, et didicit artem fabricandi in metallis, unde faber Jovis -dictus est, et officinae ejus sunt apud Liparam et Vulcanias insulas, -quae alias Acolae insulae dicuntur, in quibus sedens cum Cyclopibus -fabricat fulmina. - -Igitur post longum insularum decursum in strictum quoddam canale -incidimus, per quod caute transeuntes in latum et portum capacem -venimus, profundum, tranquillum et securum, promontoriis altissimis -undique conclusum. Tantus enim est portus ille in magnitudine, quod -mille navium magnarum capax fuit. Non vidi per mare tam notabilem -portum, non humano studio sed almi opificis sapientia ab initio -conditum pro navium refugio et conservatione. - -Insula autem, juxta quam portus ille est, dicitur Milo. Porro dum per -canale portum intrassemus, vidimus ibi stare quatuor grandes galeas, in -quarum primo aspectu obstupuimus, timentes eas esse Turcorum aut -Cataloniorum aut Siculorum aut aliorum inimicorum, sed cum propius -accessissemus, vidimus eas insigne Leonis habentes, et magno gaudio -exultavimus scientes, eas esse galeas S. Marci de Venetiis; venerant -enim de Syria a portu Barutino et Tripolitano cum mercibus Damasci, et -ante plures dies in pugna Maleae desudaverant, sed victae rejectae -fuerant in hunc portum, sicut et nos. Hi autem, qui in navibus illis -erant, cum vidissent nos advenire et cognovissent, stabant in -superioribus navium et buccinabant tubis, vocibus clamabant et -bombardis incensis fragore omnia commovebant, et illo modo -beneveneritis nobis dicebant, et tantus fuit fragor, sonitus et clamor -in utraque classe, quod horribile[TR175] fuit audire, totque bombardas -emiserunt, quod aër fuit plenus fumo, ita, quod de una galea vix -poteramus aliam collateralem videre; tali enim modo naves coëuntes se -salutant. Cogitavi, si conventio navium in amicitia et pace ita -terribilis est, qualis potest esse congressio navium et classium in -proeliis? Profecto horribilis nimis. Itaque cum salutatio finita esset, -alligaverunt nostram classem ploresis atque rudentibus scopulis et -anchoris in profundum demersis, ne ab undis se retrahentibus una cum -illis retraherentur in pelagus. Stabilitis ergo navibus venerunt in -scaphis ad nostram galeam capitanei, consules, patroni, domini et -singuli gentilhomi et navium praefecti et salutaverunt capitaneum -classis nostrae et filium consulis super morte patris sui consolati -sunt. In artum autem consilium considentes tractaverunt de suis -negotiis, et simul Venetias descendentes deliberaverunt[TR176] in illo -portu manere, quousque venti mutati fuerint. Multi autem putabant et -timebant, quod tota hieme essemus ibi mansuri usque in Martium, sicut -saepe prius factum fuit. Disposuimus ergo nos (#b#) tamquam diutius in -loco illo mansuri. Qualis autem locus sit, sequentia declarabunt. - -Finit nonus Tractatus. - - - - - INCIPIT TRACTATUS DECIMUS, - - continens Gesta peregrinorum et casus varios per - mensem Decembrem, et navigationem maris et - caetera. - -December in prima sua die rigidus et durus nobis fuit, augmentati sunt -enim venti inutiles et aura hiemalis facta est, sub qua navigatio -secura fieri non potest. Ea namque die defuscari nubibus coelum et -solis praeclarum jubar deficere, turbari ventis aëra, audiri silva, -mugire solum et quodammodo in cavernis tumultuari et omnia reliqua -repente tristari coeptum est. Mane autem in ortu solis de alia classe -navigaverunt multi ad littus et caedentes ligna de saltu et erectis -palis super maris littus in plano coquinam fecerunt, ignem accenderunt -et pro grandi convivio paraverunt. Interea dominus capitaneus classis -Syriae misit nuntios in barcis per omnes galeas, et invitavit ad -prandium alios capitaneos duos, scilicet nostrum Alexandrinum et -Africanum, et decem patronos omnesque principales navium officiales et -sibi notos. Ad hoc convivium mactaverunt ultra mille galinas, vitulos, -oves et porcos, et de villis adducebantur necessaria. Cum ergo hora -prandii advenisset, navigaverunt capitanei singuli cum suis tubicinis -et patronis ad littus, et facta est magna hominum congregatio. Nam, ut -praemisi, ibi erat capitaneus navium Alexandrinarum cum suis tubicinis, -qui sub se habuit quatuor galeas pretiosis rebus oneratas et bene -armatas; similiter capitaneus navium de Syria, cujus erat convivium, -cum suis tubicinis erat ibi, sub se habens quatuor galeas, et -capitaneus navium, quas nominant de Traffico, quae merces tulerunt de -Barbaria, de partibus Libyae in Africa, cum suis tubicinis, et duas -ingentes sub se habuit galeas, ibi venit; ascenderunt etiam cum his in -terram decem patroni cum suarum galearum officialibus; insuper alii non -invitati secuti sunt eos et fuit classis exhausta hominibus. Nos etiam -peregrini in terram descendimus, et comparatis carnibus et aliis -necessariis, vino et pane, de navibus allatis, in clivo montis, qui -mari imminebat, ignem fecimus in specu desuper pendente minaci rude, et -ibi simul laetabamur. Poteramus autem de specu deorsum in hominum -congregationem aspicere, et mirum fuit videre gloriosum apparatum -dominorum illorum in consessu et epulationem et tantam hominum -multitudinem, et tumultuationem, erant enim, ut opinor, ibi ultra sex -millia hominum. Post epulas diversis exercitiis et solatiis variis in -littore juvenes colludentes pulchrum cernentibus spectaculum praebuere, -senes vero et potentes spatiabantur super littus; erat enim locus -delectabilis inter mare et montes, spatiosus et graminosus. Nos etiam -peregrini post commestionem curiosius per circuitum deambulantes, quae -viderimus, describam, ut loci dispositio (#183 a#) patescat. Primo -super littus maris stat una capella, in quam transivimus ad orationem. -Ante fores capellae stabat unus juvenis de ordine Minorum, eleemosynam -postulans, qui missus a castello Milum fuerat. Hoc castellum est situm -longe sursum in montanis, in quo fratres Minores habent conventum, et -tempore, quo naves in portu sunt, mittunt fratrem ad mendicandum. -Praeter hanc capellam nulla habitatio est in illo littore. De capella -descendimus ad oram maris, ad locum quendam scopulosum, ut videremus -impactionem maris in scopulos. Reperimus autem ibi antiqua aedificia de -quadratis lapidibus et ruinas vidimus murorum etiam usque in mare -protensas, ubi castellum stetisse minime dubitavimus pro custodia -illius portus. Ex opposito vero in alia parte stat una vetusta turris, -quae olim erat refugium piratarum, quae etiam deserta est et ruinosa; -lites enim Genuensium et Venetorum decem annorum et Turcorum multa -desolata reddiderunt loca. - -In eodem loco multos reperimus pumices lapides supernatantes, quibus -utuntur balneantes. Sunt autem lapides leves et cavernosi, de spuma -maris compaginata generati; unde dicitur pumex, quasi spumex, et est -bene mirabile, quod spuma gracilis ita potest indurari, ut lapidis -duritiam praeferat, est enim ibi margo littoris unus integer pumex, -sicut grandis petra, et per omnia est sicut rupes, demto, quod est -levis, cavernosus, aquis supernatans; habet etiam refrigerativam -naturam, unde, quando in vas vini aestuantis ponitur, cessat ebullitio. -Sumsi ego pumicellos in sinum meum et usque Ulmam mecum duxi, ad -frigerationem calcaneorum in balneo, et pedum lotione. Erant autem -pumices illi grisei coloris, in aliquibus locis maris reperiuntur albi, -quos vulgariter vocant Bims, quibus utuntur scriptores ad planandum -pergamenum; aliquando sunt nigri, secundum qualitatem regionis. In -cavernis pumicis reperimus dulces aquas, quae tamen de mari injectae -fuerant, et frigore pumicis amaritudo ablata fuerat. - -Deinde de lapidibus pumicum in arenam maris ascendimus et ibi mirabilem -practicam vidimus, nam aliqui galeotae foveas in arena faciebant -ligonibus quasi juxta maris aquas vix duobus passibus a pelago; de mari -autem destillabat in foveas per arenas aqua, et per illam -instillationem purgabatur aqua a salsedine et potabilis efficiebatur, -de qua hauserunt et vasa implebant et in galeas ducebant. - -Sunt et alii fontes in insula de terra erumpentes delectabiliores ad -potandum. Dicunt etiam in eadem regione esse fontem, qui de fundo -profundi maris impetu maximo sursum aquas maris penetrans supra mare -saltat in longitudine unius viri, ad quam navigant aquasque dulcissimas -hauriunt a salsissimis prodeuntes. Hunc fontem fabulantur esse alicujus -Nymphae urinam, quae vetulae Charybdi adversatur. - -Consequenter gyrando super littus maris venimus ad quandam magnam -montis scissuram, quae protenditur usque in mare, ubi rupes montis -scissuram habuit non latam sed profundissimam, in quam mare currens -sonitum in penetralibus dabat, ac si pulsarentur campanae. Horribile -fuit scissuram illam videre, et mirabile sonitum ab intus audire, qui -argumento monstravit grandem montis concavitatem esse plenam aquis, ubi -forte belluarum sunt habitacula; mons enim huic mari imminet vertice -praecipiti atque alto, in cujus radicibus exesae speluncae sunt -asperaeque concavitates, in has frequentibus procellis delata maris -profundi tempestas sonum tonitruo similem reddit, dum a longe auditur, -de prope vero campanarum et vacuorum vasorum aut tintinnabulorum habet -sonum, fluctus enim ibi ad magna illisi saxa sursum feruntur spuma -mirabili edita, partim a locis concavis absorbentur maximo edito -fragore et strepitu, adeo, ut eis locis appropinquantes eo sonitu -perculsi timore tabescant, mare enim accurrens cavatis locis non -illiditur cautibus et scopulis, (#b#) sed subintrabat montem, nam totus -videtur ibi super mare pendere, quia contra mare penitus nullo -fulcitur, sed est cavus totus, et in ipso monte facit mare sonum et -strepitum. - -Dum ibi spatiaremur, quodam occulto timore eram affectus, metuens -resolvi montem et labi, sicut una dierum indubitanter continget, nam -mare ipsum cavat montem et continue rodit nec est status suae -corrosionis, tandem autem consumtis fundamentis ruinam patietur mons -iste. Sic enim omni die, omni hora recipit mare terrae loca, unde -dicitur mare esse fur terrae, quia regna et regiones terrae aufert. - -Deinde ascendimus in altum montis ad circumspiciendum et specus ac -cavernas reperimus multas. In una specu reperimus virum quendam -Teutonicum, Suevum, qui fodit de pariete rupis salpetrae, cujus est ibi -in specubus magna abundantia; erat enim magister bombardarum in una -galea de Syria. Videbantur autem nobis specus illae esse factae ex -corrosione aquarum, cujus manifestissima reperimus signa, nam in -parietibus rupium invenimus testas ostrearum, quae non sunt nec vivunt, -nisi ubi mare attingit, mare autem longe sub nobis erat, in quo -perpendere potuimus, quod mare aliquando ita magnum fuit, quod montes -illos operuit, cum signa aquarum etiam in cacuminibus videantur. De -quibus signis loquitur etiam Orosius, in libro contra querulos fidei -Cap. 35. dicens quidem ex iudicio ei conjectura lapidis, quos in -montibus, conchis et ostreis scabros, saepe etiam cavatos aquis videre -solemus. Alia nonnumquam reperiuntur signa in altis montibus -ostendentia mare ibi fuisse, nam juxta Tyrolim castrum nobilis -comitatus Athesis, qui nunc ducum Austriae est, reperiuntur in altis -montibus Alpium circuli ferrei, parietibus rupium arte immissi, ad -quos, dum mare ibi adhuc erat, naves ligabantur. Similiter juxta -oppidum Maronum in montibus circuli sunt, et dicunt, oppidum a mare -nomen suum sortitum fuisse. In valle etiam Valsciana ferrei circuli et -nomen monstrant mare ibi fuisse, ut dixi P. II. sub die 22. April. -Dicunt etiam, quod olim Aegyptus inferior fuerit mare, post cujus -recessum sit facta terra illa. Imo Herodotus dicit, quod mare fuit -usque ad montes Aethiopiae, sicque nec inferior nec superior Aegyptus -fuit. Unde Aristoteles II. Metaphys. dicit: ubi nunc est mare, olim -fuit arida, et e contra, et de hoc loquitur Consiliator, doctrina 67. - -Secundum haec ergo, si mare ita altum olim fuit, paucae esse poterant -orbis habitationes; ideo dicunt, quod signa illa aquarum in montibus -remanserunt ex diluviis usque huc. Tria enim fuerunt diluvia: primum -sub Noa, Genes. VII., et hoc fuit per universam terram. Secundum fuit -sub Jacob[TR177] patriarcha tantum in Achaja, Ogygis regis temporibus. -Tertium fuit sub Moyse, tantum in Thessalia, tempore Deucalionis. De -quibus omnibus plura loquuntur poetae. Sed tunc est dubium, dum illa -diluvia non manserint, nisi paucis diebus, quomodo potuerant tam cito -crescere conchae et ostreae ad rupes? Quomodo homines tam cito -fabricare poterant circulos pro navibus in altis rupibus? Si autem mare -altius fuit quam nunc, quomodo Aristoteles in I. Metaphys. dicit, et -Isidis, quod mare propter influxum aquarum non accipit incrementum? -Solvat illas dubitationes, qui vult, et legat in Speculo Natur. L. VII. -Cap. 32., et consequenter de his et de generatione insularum et de -diluviis: ego ad evagandum procedam. Cum enim in altitudine aquarum et -maris signa mirati vidissemus, descendimus in planum ad ludentem -populum et sub virgultis, quae per circuitum paludum stabant, -consedimus, erat enim ibi palus aquae dulcis, ad quam stabant ultra LX -galeotae et lavabant camisias et alia (#184 a#), ipsa vero virgulta et -cuncta arbusta ei gramina virescebant, et omnia, quae aestivi solis -ardoribus fuerant arefacta, jam incipiebant revirescere et flosculos -producere, hiemem tamen adhuc passura erant. His ergo visis, cum sol in -occidentem pergeret, ascendimus barcas et in galeas navigavimus ad -coenam. - -Secunda die nulla dispositio fuit ad navigandum, nec moti sumus a loco -illo. Prandio peracto conduxi barcam et ad socios meos navigavi in -aliam galeam et per aliquas horas cum eis mansi. Post haec ad littus -eductus ad loca supra dicta regressus sum et curiositati meae -satisfeci, melius omnia considerans et notans: advesperascente autem -die redii navigio in cumbam ad coenam. - -Tertia die facta fuit in crepusculo maris tranquillitas et venti -conticuerunt, quod nostri gubernatores cernentes parari naves ad -profectionem jusserunt, quae praeparatio fit cum ingenti galeotarum -labore, et dum omnia parata essent, et nihil nisi etiam tenuem bonae -aurae flatum exspectarent, mutata est aura in pejus et surrexit ventus -magnus contrarius, nec exire poteramus, et omnis labor galeotarum -inanis fuerat, et ita mansimus ibi cum taedio. Verum tamen quia S. -Barbarae festum instabat, iterum sperabant nos in crastinum prosperum -ventum habituros meritis beatae Barbarae, quae etiam maris potens -patrona esse creditur. - -Quarta die, quae est beatae Barbarae dies, contrarium spei nostrae -accidit, nam mox, ut noctis medium praeteriit, obfuscari nubibus coelum -coepit et turbari ventis, aëre coruscationes crebrae videri, tonitrua -audiri et pluviae refundi, et per omnia tempus navigationi contrarium -fuit, cum diei ortum, neque etiam lunam nec stellam nec solem videre -poteramus, nec ulla apparebant nobis sidera, duces navigantium mare: in -tantum autem pluvia inundavit, quod cooperuerunt omnes naves suis -opertoriis, sicque sedimus in taediosis umbris et tristem diem egimus. -Galeotae male contentabantur de S. Barbara et iam dedignabantur ei -solita obsequia exhibere. - -Quinta die meliori qualitate aër disponebatur, nam venti desidierunt et -maris fremitus mitigatus est et fugatis tenebris serenior illuxit sol. -Statim autem levatis anchoris, solutis promesiis et acatone, epidromo -et dolo erectis, cum gaudio extra portum evecti sumus sperantes nos -ventos secundos habituros. In hac spe dominus Johannes, socius meus, -indeliberate orans hos protulit versus, quos mox ab ejus ore -conscripsi, quo labori tunc insistebant: - - Iam pater omnipotens tantis miserere periclis, - Atque de thesauris ventos dimitte secundos. - -Siquidem magnus metrista, rhetor et orator fuit praedictus vir et ad -quemlibet eventum statim orationem metricam promere novi. Cum ergo -extra portum venissemus, surrexit ventus lateralis inutilis ad -vincendum Maleum, de quo non parvam habebant tristitiam per classem, -attamen permiserunt ipsas galeas ad venti latus procedere declinatis -antennis, una earum sursum in altum protensa, altera deorsum usque ad -transtra demissa, quod fieri solet, quando conantur deludere ventos, ut -vento eis contrario (#b#) ad optata ducantur loca, sicque die illo -processimus et quasi ventum coarctavimus et captivavimus in recurvis -velis, quod fieri potest quidem, dum non nimis potens sit flatus. Sed -dum sol mergi ad occasionem inciperet, emersit ventus impetuosus nimis -factaque tempestas saevissima, surgebant venti, saeviebat mare, -elevabantur aquae supra galeam et reincidentes eam penitus operiebant -et replebant, unde omnia in superioribus aut in aqua stabant aut -natabant, et gubernatores supra in unda currebant. Superiores -currebant, clamabant et laborabant, inferiores adhaerentes parietibus -et columnis pavidi stabant, orabant et tristes interitum suum -exspectabant singulis momentis. Dicere audeo pro vero, quod illa nocte -ultra centies rapidis procellis fuimus obvoluti, operti undis, immersi -aquis, sed nec immersas naves immanis vis et furor sinit sub aquis ad -momentum manere, sed eo ictu, quo immersa fuerit, rejicitur, et quae -ante in profundum labebatur, nunc in altum elevatur, et quae iam -rostrum versum infernum directum habebat, statim eversa ipsum in coelum -extendebat. Nobis ergo sic per maris vertiginosos anfractus -navigantibus, terribilis casus nobis accidit, quo nihil nisi mortale -naufragium jam jam advenisse (opinantes) cuncti clamabant: O Deus, o -Maria, o Beati omnes, succurrite miseris in procinctu constitutis! -Quaedam enim navis de nostra classe impetu ad nostram fuit adjecta, -adeo repente, quod non poterant eam retinere, nec nostram abducere nec -accursum ejus videre valebant, cum nox obscura esset et motus navis -nimis velox, ultra volatum cujuscumque avis. Improvise ergo accurrens -impegit in nostram galeam confregitque carascopum vel scaffam majorem, -quae pendebat ad sinistrum latus puppis, comminuitque in frusta, cum -tamen esset cymba fortissima, de solidissimis lignis querci compacta. -Alterius autem galeae rupta fuit coquina et omnia, quae in ea erant, -discerpta in mare ceciderunt. Quantum autem terrorem in illo contactu -subito habuerimus, quantus strepitus, fragor et quam horribilis omnium -fuga, et quam lamentabilis clamor ibi fuerit, mente gero, sed verbis -exprimere vel calamo exarare nescio. Et profecto, ut est apud -Virgilium: Venimus, inquit, in loca foeta furentibus austris, inter -reluctantes ventos tempestatesque sonoros. - -Ibi venti nutu Aeoli principis sui, ut poetae fingunt, facto: - - Qua data porta ruunt et terras turbine perflant - incumbuntque mari, totumque a sedibus imis - una Eurusque Notusque ruunt, creberque procellis - Africus, et vastos volvunt ad sidera fluctus, - -Igitur, et cum nox infelix transisset, omnes, ut moris est mari, -similes effecti vertiginosi infirmi eramus, ita, ut non solum cibum non -sumere possemus, sed nec de cibo cogitare eversus et vomitationibus -evacuatus stomachus sinebat languens. Et ita infirmi jejunio illum diem -consumsimus. Et paulo melior fuit dies, quam nox praecedens. - -Sexta die, quae est beati Nicolai episcopi, antiqui adjutatoris in -marinis anxietatibus, antequam illucesceret, videbatur clementior fieri -aura, et habebant omnes marinarii spem, quod meritis sancti antistitis, -patroni maris, secundos habituri essemus ventos, et rogabant Sanctum, -jejunabant, vota privata emittebant pro navigatione prospera. Unde -dominus Johannes concinnabat metra (#185 a#): - - Suscipe nautarum pater, Nicolae, precatus, - Assis et solita nunc pietate tua. - -Ut autem factus est dies nullum vestigium boni venti apparebat, sed -contrariis ventis non absque ingenti labore inter stygios fumos et -nebulas vacillantes, hinc inde galea projecta, impulsa (in) syrtium -vada, aquilonis stridente sono fracti improbitatibus vela ventis -dedimus, qui statim raptis importune navibus cursu velocissimo in -Cycladum insulas reportaverunt ad Milon portum, de quo nudius tertius -egressi fueramus. Ibi ergo per angustias rupium ingressi naves -cautibus, transillis et anchoris stabilivimus, et ad hiemandum in loco -illo nos tristes disposuimus. Verum adhuc aliqua spes nobis erat, -propter reliquas duas maris patronas, beatae Mariae Virginis et S. -Luciae, quarum festa nondum transierant. Si enim ante festum S. Luciae -Maleum pertransire non potuissemus, nulla spes galeotis erat hac hieme -Maleam vincere. Sic enim sedent galeotae in navibus, et quando non sunt -venti secundum eorum desiderium, disputant, arguunt et concludunt de -causa malorum ventorum et de impedimentorum ratione conferunt. Unde in -tota classe erat occultum murmur de corpore defuncti consulis, quod in -nostra jacebat galea, et pessimas maledictiones et imprecationes -inferebant defuncto; et si fuisset peregrinus princeps, vix -sustinuissent; sed quia senator Venetianus erat, nemo audebat aut loqui -aut facere contra eum. Alii inculpabant peregrinos, dicentes, eos esse -infortunatos, quia non cum devotione loca sancta visitassent, vel quia -aquam Jordanis secum tulissent, quam nullo modo patiuntur, ut patet P. -1. Fol. 197., vel quia furatas reliquias haberent et lapillos de locis -sanctis, quae omnia asserebant esse impedimenta navigationis. Quidam -autem instigabant gubernatores, ut sacculi nostri perscrutarentur et -inventa in mare projicerentur; quod et fecissent, si defuncti corpus -non fuisset. Non enim admisissemus nostra ad mare ejicere nisi prius -cadavere exposito, cui omnes causam impedimenti attribuebant. De -superstitionibus marinariorum saepe superius me fecisse mentionem -memini. - -Septima die, quae fuit dominica secunda adventus Domini, fortificati -sunt venti contrarii nec spes erat recedendi. Quidam miles autem de -sociis nostris in alia galea deliberaverat diem illum deducere in -jucunditate nobiscum et volebat Missam navalem, quam nominant torridam, -audire a nobis, quia ipsi carebant sacerdote in galea sua, sciebat -enim, quod singulis diebus officium Missae legebatur aut per me, aut -per dominum Joannem in cumbis nostris, ad quod audiendum intrabant -plures ad nos, praecipue festivis diebus. Miles ergo ille ob -urbanitatem accommodavit a patrono suo pateram argenteam pulchram, -pretiosam et deauratam et repletam cincibro viridi confecto cum zucharo -ad nos deferre intendebat ad propinam. Cum ergo pateram manu gerens de -galea per gradus descenderet in barcam, contigit, eum casu pede -lubricitari (#b#), sicque oblitus sui lapsa patera e manu in mare -cecidit immersa profundo. Reascendit ergo in galeam, promittens -praemium ei, qui se mari immitteret et pateram reportaret, sed non est -inventus, qui faceret. Dicebant enim, maris fundum ibi esse scarosum et -cavernosum et cum hoc profundum valde, insuper non clarum, cum coelum -esset atrum, nec tranquillum, sed inquietum et tumorosum, et verisimile -esse, ipsam pateram longe a galea fundum petiisse, et res tales leves, -latae et cavae tarde fundum petunt et longe sub undis fluitant. -Dicebant etiam, quod aurum et argentum cadens in mari statim raptum a -loco, ubi cecidit, abducitur, affirmantes, in maris profundo deambulare -raptores decidentium rerum. Hos raptores antiqui dicebant esse Nymphas -marinas, quas nominabant[TR178] Nereides, diversa officia sub aquis -habentes, inter quas Doxa raptrix marina dicebatur. Sic ergo miles ille -tristis in sua galea mansit et domino patrono VI ducatos pro concessa -et perdita patera solvit. Ecce, quam mirabile fortunae ludibrium, de -quo bene canit Ovidius sic dicens: - - Omnia sunt hominum tenui pendentia filo, - Et subito casu quo voluere ruunt. - -Omnia lapsum spondent et citius sunt prospera promta ruinae: - - Ludit in humanis divina potentia rebus, - Et certam praesens vix habet hora fidem. - -Post prandium serenatus fuit paululum aër, et magnam concepimus spem, -quod beatissima Virgo Maria, vera maris stella, nos adjuvare vellet; -instabat enim festum sanctificationis ipsius in utero. Unde in barcam -descendimus quasi omnes de classe, et ducti in littus in capella pro -navigatione prospera ipsam misericordiae matrem interpellavimus. -Delectabile fuit videre maturitatem omnium et serium et fidem. Aliqui -enim intra capellam prostrati orabant, aliqui foris genibus flexis, -aliqui circuibant continue capellam, aliqui ad littus contra mare -orabant, demum omnes in unum coeuntes intra capellam et juxta -antiphonam: Salve Regina, cantavimus. Post cujus completionem venerunt -in mentem duo versus cujusdam sequentiae beatae Virginis[TR179] ad -propositum, quos ego ore, alii mente, cantavimus: - - Salve splendor firmamenti, - Tu caliginosae menti - Desuper irradia; - - Placa mare, maris stella, - Ne involvat nos procella - Et tempestas obvia. - -Laetissimam notam hi duo versus habent, quasi placitam gloriosae -Virgini, quas saepe solitus fui cantare in mari existens. - -Nobis igitur in Virginis Mariae obsequio sic persistentibus ecce subito -adjutorium adfuit, mutati sunt enim venti et fuerunt facti secundi, et -hortatorius clamor per universam classem insonuit ad labores. Ingressi -ergo sumus galeas, in quibus iam magnus clamor et labor fuit et -praeparatio ad recessum; sublatis ergo anchoris et illatis barcis et -solutis transillis et vento commissis velis suavi navigatione extra -portum evecti sumus, tamquam si regina coeli tali oraculo nos -alloqueretur: - - Pergite jam miseri, sancta Theotocos inquit, - Et velis inflatis portus intrate salubres. - -Sicque licentiati a beatissima Maria Virgine in Aegeum pelagum -navigavimus et in brevi spatio vento prospero ducente multam viam -fecimus et per totam noctem cum jocundissimo celeumate et lunae -splendore profecti (#186 a#) per mare in altitudinem ejus venimus. -Sedimus autem superius cum galeotis quasi per totam noctem -confabulantes de diversis. Unde quidam eorum dixit, in hac parte maris -aliquando fuisse visas Sirenas, de quibus dicitur, quod sint monstra -marina magna, ab umbilico et sursum habentia formam virginis, inferius -formam piscis, et suavi modulatione cantus navigantes obdormire -faciunt, quod dum sentit, ad navem accedit et, quem poterit rapere, -secum ducit ad locum siccum, et primo ipsum secum coire cogit, et si -hoc facere noluerit, vel non potuerit, in eum ruit et perimit ejusque -carnes comedit. Aliquando videntur et non canunt, et tunc nautae eis -projiciunt lagenas vacuas, cum quibus ludunt, donec navis pertranseat. - -In historia Alexandri Magni de his legitur. Porro poetae dicunt, -quatuor fuisse Sirenas, filias Acheloi et Musae, quarum prima voce, -altera cithara, tertia tibia, quarta tympano cantu concinnabat, -erantque sociae Proserpinae, quam raptam diu quaesiverunt, sed dum -invenire sodalem nequirent, in monstra marina conversae sunt. - -De Ulysse legitur, quod dum per mare vagaretur et ad loca Sirenarum -venisset, obstruxit omnium suorum sociorum aures cera et se malo navis -alligari jussit et sic eis canentibus loca earum pertransiit. Nec sunt -timendae, quando secundi venti flant, sed in adversis tempestatibus -gaudent et canunt. Et pro certo, si cantus earum auditur tempore -tempestatis, oportet, quod altissimas voces habeant, quae tam terribili -maris sonitu praevaleant. Ideo aliqui dicunt, quod dum canere -incipiunt, in stuporem et amentiam audientes vertunt propter vocis -magnitudinem et horribilem sonum et intolerabilem clamorem. - -Octavo die, qui est conceptionis et sanctificationis Mariae Virginis -beatae, bonum et fortem ventum habuimus, qui in sinum Laconicum nos -detulit, ubi post meridiem vidimus promontorium Maleum, vel Maleam -iterum vidimus, in cujus aspectu conterriti sumus, sicut ille formidat -et trepidat, qui aciem inimicorum contra se stare aspicit, timuimus -enim iterum pati repulsam; circa vesperas autem invaluit ventus noster -prosper, et levi spiritu subsolani deducti usque cornu Maleae venimus -ibique sancti Michaelis alam non repellentem sed promoventem et -protegentem sensimus; nam sine omni impedimento forti sulcatione -transivimus Maleam, quo facto inceperunt nostri joculatores tubis -canere et galeotae vocibus clamare et manibus plaudere et singuli in -Dei laudes consurgere, beatissimae Mariae Virgini laudes canere et S. -Michaeli gratias agere, sicque de mari Aegeo in mare Adriaticum -devenimus et nos liberatos esse gratulabamur. - -Delati ergo sumus per ventum in sinum quendam,[TR180] Messenio dictum, -in quo cursum galearum intercepimus, quia mare illud plenum periculis -erat, scopulis et rupibus undique repletum, nox vero affuit, cui -confidere ausus nemo fuit, quia, quamquam quae propinqua sunt, -remotiora esse videantur, et e contrario in noctibus. Sic ergo -reclinatis velis naves per noctem ad sortem currere in latioribus -permisere, sicut equus effrenis, et valde inquietam noctem habuimus et -periculosam, quia ventus erat fortis, et agitabantur naves sine velis -duris et inordinatis motibus, et cum majori molestia nostra, quam in -saevis (#b#) tempestatibus, non enim stabant naves, nec -progrediebantur, sed inter saevos fluctus agitabantur nunc ante, nunc -retro, et in latera ambo crebrius importunius reflectebantur, sicut -equus sine freno et volatile sine pennis, quod nisibus inordinatis ad -volatum movetur, pennae enim navis sunt vela, et frenum est clavus, -quorum neutro regebatur. Ideo communiter, quando poetae loquuntur de -equis pennatis vel alatis, intelligendum de navibus est, quae dicuntur -alati equi, sicut in P. I. Fol. 78 dicitur Perseus venisse in equo -alato ad liberationem Andromedae de scopulis Ioppe. Et supra -Fol.[TR181] 149. Bellerophon dicitur in equo alato vicisse Chimaeram, -qui equi alati creduntur naves velatae fuisse, quia historiae illae -poetarum non omnino fictae sunt, sed aliqua non intelligentibus -videntur esse ficta; in rei veritate tamen natura equos alatos -producit, qui dicuntur Pegasi. De quibus in Spec. Nat. Lib. 17. C. 126. -Generatur enim Pegasus in Aethiopia, et est animal magnum et horridum, -formam equi habens caputque cornibus armatum, alas ut aquila magnas, -secundum proportionem corporis sui, cumque sit gravis corpore alarum -adjutus remedio fuga mirabili potius currit quam pervolat et aëre -colliso virtute pennarum ad instar turbinis ventos impellit; escas -multas devorat et inquiete movetur, infestus est animalibus et maxime -hominibus. - -Generationem Pegasorum poetae tali inducunt facetia. Dicunt enim, tres -fuisse sorores pulcherrimas, unum tantum oculum habentes, ex monstro -marino natas, quae tres Gorgones nominantur: senior autem inter eas -dicebatur Medusa, habebat crines non solum flavos, sed aureos. Hanc -Neptunus rapuit eamque in templo Minervae oppressit, quae concepit et -Pegasum equum peperit, quam ob rem turbata Minerva, ne ignominia templo -injecta maneret inulta, crines Medusae mutavit in angues, et sic ex -pulchra monstruosa facta est. Hujus Medusae caput abscidit Perseus, et -dum ipsum portaret in patriam suam, ubicunque ceciderunt guttae -sanguinis, ibi creverunt serpentes. Sic a Gorgone nati sunt Pegasi, -propter quorum velocitatem etiam naves Pegasi, equi alati, vocantur. - -Nono die illucescente Pegasis nostris alas dedimus, id est, navibus -nostris vela remissa reduximus sursum et benedicto vento nostro -commisimus, statim autem rapti per mare rupibus altissimis plenum -navigavimus cum jocunditate et ad Coronam insulam Achajae venimus. Est -enim Coronum insilla ad latus Achajae et habet in promontorio pulchram -civitatem, Coronam dictam, sub qua navigavimus, quae ad manus Venetorum -devenit anno Domini 1204., et hodie est. In hac insilla tot capiuntur -quiscolae, quae deplumatae et exenteratae in vasis salitae ducuntur -Venetias, sicut halleca. Aestimant aliqui, quod illae aviculae hieme -adveniente transmigrent de nostris partibus ad illam insillam, ut ibi -calore foveantur usque ad vernale tempus, quo ad nos revolant. Nobis -autem juxta civitatem (#187 a#) navigantibus venit in cymba praefectus -civitatis et insulae et ad nos ascendit et usque Venetias nobiscum -venit. Circa octavam horam ante meridiem vidimus civitatem Metonam, -quam Modum nominant in cornu Achajae, et cum laetitia portum ingressi -sumus, ubi sex galeas invenimus, quas in praecedentibus tempestatibus -amiseramus. Stabilitis ergo navibus in scaphis ad urbis muros -navigavimus et exeuntes ingressi civitatem primo cursu ad ecclesiam -fratrum praedicatorum festinavimus et Missam ibi audivimus cum multo -desiderio, quia multis diebus stetimus sine Missa. Post Missam omnes -pariter domini peregrini ex omnibus galeis congregati convenimus in -domo dominorum Teutonicorum, comedentes simul et bibentes in laetitia -multa, gratias agentes Deo, qui nos de magnis liberatos periculis mutua -visione fecit laetantes, quia ab Alexandria usque huc numquam simul -omnes fuimus. Peracto prandio, quia per dies aliquot didicimus nos ibi -mansuros propter negotiationes mercatorum, res nostras in hospitium -comportavimus. - -Decima die mansi ego cum fratribus in conventu, et erat quidam frater -Johannes de Neapoli, ordinis nostri, cum quo et Hierosolymis fui, qui -et rector ludi erat, Metonae docens Graecorum pueros litteras latinas, -quia erat doctus et expertus in lingua graeca, latina et italica, -mihique magna familiaritate junctus. Hic facto prandio eduxit me extra -urbem ad montem civitati imminentem et a longe ostendit mihi montem, -quem Stimphalon nominant, dicens, eum Herculis memoria esse celebrem, -siquidem ipse insignis Hercules in regione illa multa suae fortitudinis -exercuit magnifica, quae poetae diversis ornavere figmentis. In -praefato monte arcu occidit Hercules Stimphalides, aves mirabiles -valde, quae in palude montis erant et toti regioni infestae fuerant: -has, ut quidam dicunt, grandi sonitu aëris ad hoc facti fugavit. -Vidimus etiam nemus Maenali, in qua cerva currebat, quae habebat aeneos -pedes et aurea cornua, quam nemo poterat cursu contingere, ipse autem -cursu superavit et cepit. Hercules, ille filius Jovis, creditur in hac -regione natus, de quo feruntur multa valde, dum enim adhuc esset -infantulus et in cunis jaceret cum fratre, a Junone odiis insecutus -dormientibus parentibus ad eum devorandum duo serpentes missi sunt, -quibus visis terrefactus Iphicles, alter puer, ex cunis decidit et -ejulatu suo parentes excitavit, qui surgentes Herculem invenere cepisse -manibus serpentes et eos occidisse. De his et aliis collatione in monte -habita regressi sumus ad loca nostra. - -Undecima die cum supra dicto fratre ad mare transivi, et de multis -contulimus; erat enim vir jocundus sermone, sciens loqui sapide de -theologicis, philosophicis et historicis multa. Hic dixit mihi mirabile -de quodam fluvio illius regionis, quem nominant Alpheum, celeberrimum -carminibus poetarum, eo, quod mirandum cursum habeat. Emanat enim de -Achajae monte et contra mare decurrens, antequam mari misceatur, -subintrat terram, et apud Syracusas Siciliae habet exitum, et dicitur -Arethusa. Sic ergo sub mari habet cursum suum ab Achaja in Siciliam per -profundissima terrae longa penetralia. De hoc miraculo illius fluminis -(#b#) loquitur Seneca, Ovidius et caeteri. Advesperascente autem die ad -socios redii peregrinos et cum eis dormivi; non enim noctibus nisi cum -eis manere volui, ne subito in naves vocarentur et sine me recederent. -Diebus vero cum fratribus in conventu praedicatorum eram. - -Duodecima die per totam praecedentem noctem fuit horribilis ventus, cum -quo nemo aggredi ausus fuit navigationem. Cum ergo noctis medium esset, -more solito surrexi ad dicendum officium matutinale, dicto autem in -tenebris cursu beatae Virginis coquinam intravi ad accendendum lumen et -vidi ardere titiones sub cineribus, erant enim carbones et titiones -cineribus operti, et tamen sub tegumento omnia viva erant; ascripsi -importunitati ventorum, id fieri posse, et erumpentes flammas de -cineribus subjectis aliis cineribus sopivi et tamen exstinguere non -valui. Accenso ergo lumine, cum matutinam legissem, compulit me naturae -necessitas ad inferiora domus descendere. Cum lumine pertransivi domum -et in curiam, ubi locus erat, veni et sedi; me sic sedente vidi per -ostium, per quod exiveram, in domum et splendorem in ea, et nihil aliud -suspicabar, nisi quod aliquis surrexisset et cum lumine exspectaret -expeditionem meam, ut et ipse ad idem procederet; celerius ergo me -expediens domum ingrediens non vidi aliquem, et circumspiciens, unde -splendor emicaret, ecce, trabes sub foco ardere inceperant, quod ut -vidi, expavi et cucurri ad cameram domini hospitis nostri, in qua cum -aliquibus militibus nostris dormiebat, eumque excitans rogavi, ut -citius surgens ad me exiret, etiam sine vestimento, quasi sibi haberem -verbum necessarium loqui; nolui enim mentionem facere de igne, ne -tumultum concitarem; videbatur enim mihi, quod eum absque tumultu -possemus exstinguere. Cumque ad me exivisset, dixi: ecce, domine, domus -ardere incipit, ubi aqua? Et allata aqua ignem exstinximus sine omni -clamore et tumultu et focum removimus, per spissum enim fundamentum sub -igne trabes incensi fuerant, et haec fuit causa, quod titiones sub -cineribus ardebant, quia ab inferioribus spiraculum habebant. Cum ergo -totum exstinxissemus, dixit dominus domus ad me: o Felix, quam felices -sunt matutinae et vigiliae tuae! Per eas domus mea et tota civitas ab -incendio liberata, et nos omnes a confusione et periculo. Cui respondi: -adjutorium nostrum in nomine Domini. In bona profecto hora surrexi, si -enim ad sextale unius horae mansissem, domus tota ignea fuisset, et per -consequens domus contiguae, erat enim domus tota lignea et antiqua, de -aridissimis lignis, vallata sibi similibus domibus in vico stricto et -arcto, et ingens ventus, qui ad statim ignem per totam civitatem -detulisset: nescio, qua parte nos incendium potuissemus evasisse, sed -simul periissemus, et si fugae locus fuisset, Graeci incensam suam -civitatem videntes nos absque dubio in ignem injecissent vel in vincula -conjecissent pro extorquenda pecunia in recompensationem nocumenti. -Cuncti ergo, cum dies facta esset, benedicebant Dominum, quod nos a -magno liberavit periculo in die isto. Deduximus ergo et hunc diem simul -et laeti fuimus, quod non eramus in mari, propter maximam tempestatem -et ventorum vim (#188 a#). - -Tertia decima die, quae est festum S. Luciae virginis, erat procinium -ad fratres Praedicatorum, ad quorum ecclesiam transivimus et divinis -officiis interfuimus. Quidam etiam milites peregrini mane confessi -sacram communionem receperunt in eadem ecclesia, de licentia tamen -domini vicarii episcopi Metonensis. Finito officio et prandio sumto -ecclesias civitatis Metonensis visitavimus et primo in ecclesiam -cathedralem transivimus, quae ad S. Johannem dicitur, in qua reconditum -est corpus S. Leonis, cujusdam peregrini teutonici. Puto autem illum -fuisse peregrinum, qui inter Turcos mortuus non paucis claruit apud eos -miraculis et postea ad Metonam per Christianos fuit translatus, de quo -Anton. in Chron. P. III. Tract. 19. C. 8. §. 12. - -Vidimus etiam in illa ecclesia caput Anastasii, episcopi Alexandrini, -et duos digitos S. Cosmae et Damiani. Transivimus etiam extra urbem, -ubi fratres Minores parvum conventum (habent), et inde ad vesperas -venimus ad ecclesiam Praedicatorum et auditis vesperis reversi sumus ad -locum nostrum. De ecclesiolis Graecorum, quae etiam ibi sunt, non -curavimus. - -Quarta decima die, quae fuit dominica 3. adventus Domini, dum -disponeremus nos ad officium, audivimus tubae sonum, vocantes nos in -classem, et cogitavi diaboli esse opus, qui semper celebribus diebus -impedimenta parare solebat in mari. Sic ergo praetermissis omnibus in -classem navigavimus; intendebant enim naves educere de portu ad -promontorium Sapientiae, quod in mari eminet, ad unum milliare -teutonicum ex opposito Metonae, et jam duae galeae extra portum erant -eductae, licet cum industria et labore, quia ventus erat nimis magnus, -et dum conarentur etiam nostram educere, nihil poterant efficere, de -quo in corde laetabar propter Missam dominicalem. Educi nos ergo -fecimus ad civitatem et ingressi in conventum Praedicatorum officium -audivimus, et ego mansi in prandio cum fratribus. Porro nobis -manducantibus obtenebrati sunt coeli et coeperunt coruscare fulgura et -mugire tonitrua tam gravi sonitu, sicut me numquam audivisse memini: -videbatur enim terra moveri et aedificia tremere, nec dubium nobis -erat, quin in aliquo propinquo loco fulmen cecidisset, et vera nostra -aestimatio erat; nam ad duas galeas, quae mane eductae fuerant ad -Sapientiae promontorium, cecidit et omnes inexistentes prostravit, qui -aliquamdiu semivivi jacebant, unum vero penitus exstinxit, qui fuit vir -honestus, totius classis medicus et chirurgicus, cum quo saepe in -insulis de bonis rebus contuli; erat enim intentionis, ut saepe mihi -occulte expressit, ingredi carthusiam Venetiis in S. Andrea, sed Deo -hoc placuit. In hoc casu accepimus, quod forte Deus illam turbationem -istis galeis immisit, quia sine causa officium neglexerant. Post -tonitrua et fulgura subsecuta est inundatio magna aquarum, ita, ut per -vicos civitatis quasi flumina rapida currerent, de qua inundatione -Metonenses plurimum laetabantur, quia omnes eorum cisternae aquis (#b#) -implebantur, steterant enim multis mensibus vacuae, et passi fuerant -penuriam aquarum, nec erat in civitate aqua, nisi ea, quam inferebant -de cisterna quadam, quae longe a civitate stabat extra, juxta conventum -Minorum. In illis enim partibus non sunt flumina nec fontes nec pluviae -frequentes: et quando non semel aut bis in anno habent talem -tempestatem, tunc maximam patiuntur aquarum penuriam. Dum ergo sedata -fuit tempestas, mansi adhuc per duas horas in conventu et conquerebar -mihi, per quod quidam frater minor in transacto festo sanctificationis -beatae Mariae Virginis contra sanctum Thomam invexisset in cancellis et -nostrum confudisset ordinem, cui dixi: nec S. Thomam, nec ordinem -Praedicatorum frater ille confudit, sed omnibus paene antiquis -doctoribus contradixit et probatissimis veritatibus et cum hoc populum -Christi scandalizavit, et addidi: miror vehementer, quod, cum hic sitis -in medio Turcorum, Sarracenorum, haereticorum et schismaticorum et -malorum Christianorum, quod praedicetis tales inutiles et brigosas -materias, et pauperem populum Christi, reliquias ecclesiae et -superstites paucos fideles non potius consolamini et confortatis. An -forte nemo sufficiat vobis materiam de fide aut de aliis necessariis -virtutibus, vos praedicatores deberetis insurgere contra maledicti -Machometi sectam, et fidelibus detegere perfidiam et Turcos impugnare -evangelicis veritatibus. Minores vere tota virtute deberent se -Graecorum erroribus opponere et contra orientales haereticos -schismaticos vila et verbo praedicare et ubique vitiis Christianorum -reclamare, et ita juxta sententiam sanctorum patriarcharum nostrorum, -Dominici et Francisci, simul stare, simul currere, simul ecclesiam -aedificare, propter quod et positi in medio ecclesiae. Et si ego, -inquio, hic essem praedicans, et frater minor non vellet desistere ab -hac materia, tunc ego una cum eo eandem materiam vellem praedicare ad -opinionem suam et doctrinae S. Thomae potius vellem cedere, quam fidem -negligere et populum scandalizare. Longum sermonem de his habuimus et -licentia accepta ad dominos peregrinos redii. - -Advesperascente autem die cucurrit per civitatem famulus classis cum -tuba convocans ad galeas homines. Colligatis ergo nostris sarcinulis -hospitem solvimus et valefecimus familiae, tamquam non reversuri, et ad -mare usque comitabantur nos, et in barcis classem ingressi sumus. Cum -ergo sol occidisset, ventus nimis invaluit et de mari, quod -furiosissime fremuit, procellas et fluctus in portum projecit et adeo -naves concussit, quod non fuisset mirum, etiam si ferreae fuissent, eas -destrui et dissipari. Unde ex importuno aquarum incursu agitabatur -galea inquietissimis motibus et nonnullae rudentes ruptae sunt, unde -ventus irruens puppim galeae contra littus tulit, non obstantibus -promesiis, anchoris et fortissimis ligaturis tonsillorum, cancrorum et -rupium, et in illa importuna admotione impegit gubernaculum nostrae -galeae in rupem sub aquis et fractum fuit, in ejus autem ruptura tantus -fragor et strepitus insonuit, quod nihil aliud nisi interitum -suspicabamur. In illa nocte fuimus in majori periculo, quam si -fuissemus in medio maris saeva tempestate; praecipue tamen ego cum -socio meo, qui eramus retro in penetralibus galeae, fuissemus perditi -in omnem ventum (#189 a#). In patulo enim suas cumbas habentes periculo -imminente fugere possunt et in ruptura navis vel in submersione evadere -possunt in scaphas vel apprehendere lagenam, brillam, asserem, mensam -et aliquid hujus modi supernatans, sicut fecisse et evasisse legimus -Ulyssem, qui rupta nave apprehendit malum et nudus in eo pependit novem -diebus hinc inde per fluctus agitatus, et demum in Cycladum insulas -dejectus in Deli portu terram apprehendit. Sed qui intus sunt in -oneribus, in tali casu perditi sunt. - -Die decima quinta mane statim in scaphas descendimus et in civitatem -regressi sumus, scientes, navem non posse recedere (ob) temonis -reparationem, qui hac die vix reparari potuit. Missam ergo audivimus et -in nostrum hospitium regressi ibi pransi sumus,[TR182] post prandium ad -forum transivimus et multos Turcos negotiantes cum Christianis ibi -vidimus. Sunt enim Turci vicini Metonensibus, nutriunt autem Turci -porcos et impinguant eos et in Metonam ducunt Christianis vendendos, -quia ipsi carnibus porcinis non vescuntur, sicut Judaei; et praecipue -quando percipiunt classem advenisse, tunc cum gregibus porcorum ad -Metonam veniunt, et in tam bono foro sunt, quod levius quam pro uno -marcello, qui facit duos boëmos, potest quis emere saginatum porcum. -Illi autem de galeis ementes occidunt et igne depilant et caput cum -intestinis abjiciunt et carnosa excidunt et ossa ejiciunt, solum lardum -reservantes, et omnem pinguedinem duorum vel trium porcorum in corpus -evacuatum unius porci intrudunt et acu ventrem consuunt firmiter et ita -in galeas portant et Venetias ducunt in domos suas vel vendunt. Credo, -quod in illis diebus, quibus Metonae mansimus, ultra sex millia -porcorum fuerunt in galeas portati, quia omnes galeae repletae occisis -porcis erant, et quilibet porcus in se tres aut quatuor porcos -continebat, civitas enim Venetiana lardum et porcinam pinguedinem ab -hoc loco recipit; sed et farcimina in maxima multitudine ibi fiunt et -venduntur et ulnis mensurantur in venditione. - -Pomerantiae sine reputatione ibi sunt, unde unam sportam plenam optimis -et probatis pomerantiis emit quis pro quinque vel sex marketis, et pro -uno denario XX vel XXX. De illis malis repletae fuerunt galeae, et -quilibet emit pro se unam sportam, etiam nos peregrini. Sed de vino, -quod ibi crescit, quid dicam, cum solus cogitatus de eo me delectet, -ibi enim crescit vinum muschcatellum, cujus florem (et) nobile usurpat -sibi nomen quoddam vinum crescens in aulone Tridentino juxta Tramindum -villam, quod vix est aqua respectu illius, et est ibi copia magna et -bono foro nobiliusque est vino Cretico, unde Ulmae carius venditur -Metonense quam Cretense, unum tamen saepe pro reliquo datur, et ambo -Malvaseti nomen habent. Sed et alia sunt ibi in bono foro et est ibi -fovea pinguedinis, et mirum est, quod Turci non dudum locum illum non -desolaverunt, sed forte dimittunt propter commercia, quae habent cum -Christianis, quae cessarent, si eam desolarent civitatem. - - - - - De Metona civitate. - -Metona civitas ex dictis pro parte descripta habetur. Est enim in -provincia Achajae, in qua plures sunt urbes, quas omnes Turcus cepit, -demta illa sola, cum quibusdam parvis munitis locis. Est autem Metona -civitas vetustissima, cujus Thucydides Graecorum historicus meminit in -oratione Brasidis ad milites Libr. IV. et Hieronymus in vita S. -Hilarionis C. 32. et in vita S. Paulae in Epist. Haec ab antiquo fuit -de regno Graeciae, sicut et tota Achaja, sed anno Domini 1204 in -Venetorum dominium devenit, qui hodie ibi dominantur. Est autem civitas -competenter magna et munitissima tam a parte maris quam a parte terrae, -et est in ipsum mare protensa, scopulis et cautibus superaedificata, -ita, quod mare saeviens usque ad murum adscendit, impetus tamen ejus, -antequam murum attingit, in obstantibus petris et rupibus -confringuntur. Portum habet valde nobilem, arte factum per immensa saxa -profundo immersa, et desuper longa via in curvum est strata. Ab alia -parte, ubi est terrae continenti juncta, est monti imminens, ad cujus -clivum pro parte dependet, et mirabilibus fossatis per petras et rupes -scissas est munita, et spissis altisque muris et turribus est vallata. -Ab extra est suburbium, et ad partem suburbii ad clivum montis sunt -multae domunculae parvae et tuguriola stupa et calamis et sarmentis -factae et luto compactae, et est quasi villula, inhabitantque illam -Zigari illi, qui per orbem vagantur, de quibus supra Fol. 80 dictum -est. Et omne forum equorum, porcorum, et quidquid tumultuosum est, -agitur in illo loco extra urbem, et in urbe est quies et pax, et -negotiationes quietae in ea tractantur. In ea urbe est sedes -episcopalis, humilis ecclesia, miser clerus, distractus populus. Ea -urbs est in cornu Achajae sita, quae olim Argea dicebatur, et inde -Graeci Argivi dicti sunt et imperium Graeciae multo tempore tenuerunt. -Ab ea urbe potest iri pedes per Macedoniam usque in Thraciam et -Constantinopolim contra aquilonem, contra meridiem autem per fretum -Adriaticum in Siciliam, quae antiquiori vocabulo dicitur Trinacria, -facili navigatione cum vento prospero devenitur. - -Trinacria, quae et Sicilia, est insula magna, et Trinacria dicta -secundum Isidem, quasi triquadra, quia in tres quadras divisa. Vel -dicitur Trinacria propter tria acra, i. e. promontoria, scilicet -Pachinum, Pelorum et Lilybeum. Pelorum promontorium respicit ad -aquilonem, sic nominatum a Pelon, gubernatore Hannibalis ibi sepulto. -Pachinum vero ad austrum spectat, ab aëris crassitudine dictum. -Lilybeum autem occidentem. respiciens a civitate ejusdem nominis in eo -constructa sic dicitur. Pelorum Poennio monti olim junctum fuit, et -tunc non erat insula, sed Italiae pars, terrae motu autem factum est, -quod mare intervenit, et Trinacriam ab Italia divisit, exiguo quidem -freto, sed multum aestuoso et numquam quieto. Pachinum autem respicit -Achajam. - -Antiqui dicebant, quod gigas Typhon, filius Titanis, cum provocasset -Jovem in certamen, iratus Jupiter cum fulmine prostravit et ad ejus -opprimendam superbiam corpori ejus superimposuit Trinacriam perpetuo -portandam. - -In ea insula sunt montes perpetuis incendiis flammantes, qui sine -intermissione ut fornaces ardent et lapides exustos ejiciunt. Ibi est -Aetna, mons celeberrimus in medio insulae, in vertice habens duos -hiatus, per quos globi flammarum ascendunt, quos tamen strepitus -antecedunt, magni. Ad conspiciendum hoc mirabile naturae incendium -venit Plato philosophus ab Athenis in Siciliam et montem Aetnam -perlustrans sensu et ratione causam investigavit ignium illorum. Huic -incendio propter ejus exundantiam comparat beatus Hieronymus in Epist. -ad Furiam flammascentem juventutem dicens: non Aetnaei ignes, non -Vulcania tellus, non Vesevus[TR183] et Olympus tantis ardoribus -aestuat, ut juveniles medullae plenae vino et (#190 a#) dapibus -inflammatae; semper enim juventus incensa fervet, Aetna autem pro -tempore, ut patebit. - -De hoc monte erumpit igneus fluvius, decurrens contra Catanam urbem, -saxa terramque liquefaciens, sicut habetur in Legenda S. Agathae. -Dicunt insuper, quod hic mons Aetna tantas cineres ejicit, ut civitates -et villas operiat et loca multa deserta faciat. Ignibus tamen non -obstantibus tantum frigus est in ejus summitate, ut perpetuis nivibus -candescat. Incolae dicunt, quod flammatio cessavit et solum fumus -emittitur. Sed quid sentiendum sit de istis ardentibus montibus, et -unde sit ignis ille, diversa est relatio. Nam aliter de hoc loquuntur -poeticae fictiones, aliter vulgarium opiniones, aliter naturalium -descriptiones. Nam poetae dicunt, quod haec insula ante Jovem fuerit -habitatio Cyclopum. Erant autem Cyclopes gigantes, solum unum habentes -in fronte oculum, et habitabant in antris devorantes homines et -bestias. Unde longa contexta est historia, quomodo Ulysses cum sociis -suis naufragium passus venit in Siciliam in insulam et vidit ibi -hominem ingentem villosum et hispidum, greges mulgentem, et ab antro -suo solum amoventem lapidem, quem movere nequivissent juga boum XX. -Cujus antrum ingressus cum sociis Ulysses eum oravit amicum fieri. -Cyclops autem sprevit dicens, se etiam Jovis amicitias non curare, et, -captis duobus ex sociis Ulyssis, illos discerpsit et devoravit. Quare -commotus Ulysses cogitavit eum occidere, sed quia non potuit tam -ingentem molem ab ostio antri amovere, destitit. Mane Cyclops alios -duos comedit de sociis Ulyssis, et exiens gigas advolvit saxum et -Ulyssem cum reliquis sociis inclusos reliquit et cum gregibus ad pascua -abiit. Ulysses autem clausus ingentem baculum acuit et in specu -abscondit, Cyclops autem rediens alios duos comedit, Ulysses autem, ut -misericordem eum faceret, obtulit cadum optimi vini, quo potato -promisit misereri, si alium cadum offerret, et cum tertium potasset, -solutus est Cyclops in somnum, Ulysses autem accepto stipite eo igne -praeusto incensum in oculum Cyclopis acri nixu impegit, juvantibus eum -sociis, nec eum occidere poterant clauso antro. Cyclops expergefactus -ingenti clamore socios antro propinquos invocavit adjutores, qui -venientes circa antrum aestimabant eum naturali aegritudine gravatum -[et] abierunt. Cyclops autem tristis coecus amovit lapidem et greges ad -pascua numeravit, singulos oves et boves stans ad ostium manu tetigit, -ne illi cum bestiis effugerent. Ulysses autem cum sociis occisorum -(pecorum) pellibus se contegerunt et more bestiarum quadrupedes cum -grege exierunt sicque evaserunt. - -Contra hos Cyclopes movit Jupiter proelium et captos montibus inclusit, -servos Vulcano Jovis fabro ipsos faciens. Vulcanus enim ad imperium -Jovis fulmina fabricat in his Trinacriae montibus adjutorio Cyclopum. -De fabrica ergo Cyclopum incendia illa ex monte Aetna spirare dicebant -antiqui. Illorum Cyclopum habitationes ante eorum inclusionem adhuc in -montibus patent in maximis et amplis cavernis et subterraneis locis. -Insuper ipse mons persaepe movetur et agitatur et tunc maxime flammas -emittit, quod ideo poetae (#b#) dicebant fieri, quia Typheus, cujus -capiti Trinacria erat superposita a Jove, quamque conatur abjicere, et -tunc tremit et movetur mons, et quandoque tota insula; sed quando -lassus et attaediatus sub onere suspirat, tunc flammas eructat, quae -per hiatus montis Aetnae exundant, quo spiritu etiam saxa et arenae ab -interioribus montis ejiciuntur. - -Sed naturales melius de his loquuntur, quamvis et ipsi poetae in suis -fabulis idem, quod naturales, dixerint, sed occultatum corticibus -fabularum. Dicunt philosophi, quod montes illi ab ea parte, qua Eurus -vel Africus flat, habent speluncas plenas sulphure, quae usque ad mare -sunt deductae, unde fluctus speluncas intrantes ventum creant, qui -exagitatus ignem gignit et sulphur incendit, quo incenso fremit et per -cavernas erumpit et nonnumquam quasi fluvius candentis aeris decurrit -et cuncta inventa consumit. Vulgus vero dicit, quod sub Trinacria vel -Sicilia sit os inferni, de quo ignis spirans montes incendit, unde -incolae regionis dicunt, quod quando est futura de propinquo hominum -occisio, sive peste sive gladio, aut alio modo, quod tunc ignis montium -plus solito flammescit, et hoc ideo dicunt fieri, quia infernus -praesentiat, se spolia de mundo accepturum, ideo os magis dilatat et -flammae abundantiores emittuntur. Ad hoc accedit, quod Diodorus refert, -in ista regione prope Aetnam esse speluncam pergrandem, quae hiatum sub -terra habet ad Arctum spectantem, per quem Plutonem fabulantur cum -curru rapta Proserpina transisse. - -Aliqui dicunt, purgatorium quoddam animarum ibi esse, de quo facit -mentionem Gregorius in dialogo: Juxta Trinacriam versus Italiam sunt -aliae insulae, flammigeros montes habentes, quarum potior dicitur -Lipara, et vocantur Vulcaniae, quia in eis dicebant antiqui officinas -Vulcani esse ad ignem fabricandum et ad arma deorum faciendum; ibi enim -monile Hermionis et corona Ariadnae et Achillis et Caci arma sunt -fabricata. Dicuntur etiam insulae hae Aeoliae,[TR184] a rege Aeolo, qui -in eis regnavit. Hunc Aeolum regem nuncupant poëtae deum ventorum, -habentem potestatem emittendi et retinendi ventos. Ad eum Ulysses supra -dictus accessit et ventos ab eo sibi dari petiit, et dedit sibi omnes -ventos praeter Zephyrum, quos corio bovis intrusit tamquam in saccos et -argentea catena alligavit sicque ventos in utres coactos in navem suam -portavit, socii autem sui putabant, in pellibus esse thesauros -inclusos. Cum autem sic navigarent, aperuerunt socii utres, e quibus -adversi ventus erumpentes rejecerunt navem ad insulas Aeolias, quam -Aeolus a littore repulit emittens contra eam pessimos ventos, de quibus -Ulysses in magna naufragia venit. - -Sunt autem insulae septem in Sicilia, dictae Aeolides, scilicet -Strongyla, Evonyma, Dydima, Phoenicodes, Sacra, Vulcania, Lipara, sitae -inter Italiam et Siciliam recto cursu. Hae insulae hactenus omnes ignem -evomebant, quarum meatus oraque ignis etiam nunc visuntur in Strongyla -ac Sacra, hujusque ex terrae hiatu ventus erumpit et foetor ingens, -eructat quoque arenam lapidesque igneos permultos, quemadmodum et -Aetnae accidit. Asserunt vero nonnulli, esse subterraneos meatus ab -Aetna ad has insulas et his omnibus eandem ignem spirandi caussam esse. -Haec Diodorus Antiqu. Histor. - -De insula Vulcania dicitur, quod olim non fuit, sed tempore Pompeji -primo apparuit. - -Trinacria ergo haec, de qua sermo est, respicit etiam tres mundi -partes, sicut supra dictum est de Creta. Nam cum Peloro promontorio -respicit Europam, extendens se contra Italiae ultimam partem, a qua non -distat nisi mille quingentis passibus. Altero promontorio respicit -Africam, a qua distat non amplius quam centum XX millia passuum. Tertio -vero promontorio respicit Asiam, a qua longo interjacente mari -Adriatico et Aegaeo divisa est. Et notandum, quod in constitutionibus -nostris ponuntur duae provinciae, scilicet Trinacria et Sicilia, et -tamen ipsa Trinacria Sicilia ab antiquo (#191 a#) nuncupata fuit a -Silico Agenoris filio. Sed illam differentiam ponunt multi, quod partem -illam regni Siciliae, quae aquis circumdatur et insula est, nominant -Trinacriam, aliam autem Italiae partem condependentem et ad regnum -Siciliae pertinentem nominant Siciliam. Alii vero, et praecipue illi de -insula, verecundantur de hoc nomine Trinacria, dicentes, a Teutonicis -esse inventum, quod tamen verum non est, sed ante omnia alia nomina -dicta fuit Trinacria, sicut patet per Joh. Bocc. L. 10. C. 42 de -Generatione deorum gentilium, et Isidem 33. C. 6. Ethicorum 1., et -Diodorus Siculus eam Trinacriam nominat. Post haec dicta fuit Sicania, -a Sicano filio Neptuni, antiquissimo ejus rege, post quem regnavit -Siculus eamque Siciliam nominavit. Contendunt Siculi de insula -dicentes, quod ipsa insula deberet nominari absolute Sicilia in -nominativo: alia vero pars regni in obliquo, ut diceretur, provincia -regni Siciliae. His contentionibus aliquando interfui. - -Haec igitur insula, de qua loquimur, ditissima est, abundans omnibus -bonis mundi, unde antiqui eam vocaverunt horreum Romanorum, propter -abundantiam frumenti, olei, mellis, croci et animalium comestibilium, -pellium, lanarum et caseorum. Ad hanc insulam propter ejus temperatum -aërem credunt nonnulli emigrare de partibus Teutoniae hirundines -adveniente hieme, et inde reverti. Unde legi in quodam vetustissimo -libello, quod quidam Teutonicus mirabundus alligavit hirundini domus -suae tempore recessus schedulam sic scriptam: hirundo, ubi habitas in -hieme? quae avolans cum schedula, dum peracto hieme reverteretur, -reportavit schedulam aliam, sic scriptam: in Sicilia, in domo Petri. - -In ea insula sunt magnae urbes, ut Cathana, in qua S. Agatha passa -fuit, et Syracusa, in qua S. Lucia martyrium sustinuit, et Panormus et -aliae. - -Sexta decima die erant adhuc venti acres, nec speravimus nos de portu -posse exire, unde in conventum transivi, celebravi et cum fratribus -pransus fui. Eodem die venerunt Metonam peregrini de partibus -Britanniae, qui per terram sine maris transitu intraverant usque ad -terram sanctam in Jerusalem, gyrando pontum Euxinum per longissima -itinera, per quae frequenter Judaei ingrediuntur et egrediuntur, et per -eam viam exierant usque huc, et ibi per mare navigare in Siciliam -intendebant et in Romam. Ad omnem enim plagam a Metona invenit homo -navigia, quia est quasi in media via ad omnem terram et mare. Facilis -enim est navigatio inde Constantinopolim contra aquilonem, Tyrum, -Sidonem in terram sanctam contra orientem, Aegyptum et Africam contra -aquilonem [austrum], Siciliam, Italiam, Venetias contra occidentem. -Advesperascente die dato signo tubae ad ingressum galearum, nescio quo -negotio circumventus, exitum navium neglexi, conduxi ergo barcam et ad -promontoria Sapientiae secutus sum galeas et ingressus sum galeam -nostram in cumbam meam, et ita illa nocte ad radices Sapientiae -quievimus in mari, sine quiete tamen, propter ventorum impulsum -importunum. - -Die XVII., quae est O Sapientia[TR185] juxta calendarium nostrum, erat -ventus quidem bonus pro itinere nostro, sed nimis fortis, cui naucleri -formidabant classem committere, et diliberabant[TR186] ibi manere usque -ad remissionem venti. Post prandium descendimus in barcam et paene -omnes de nostra galea ad radices promontorii Sapientiae navigavimus, et -(#b#) ibi juvenes diversis jocis luserunt, senes vero sedebant et -respiciebant vel spatiabantur, delectabilis enim et graminosa planities -erat sub monte super maris littus, et arduus ac altus ascensus per -petras et rupes sursum in promontorium. Dimisimus ergo nos peregrini -populum ludentem et sursum in altum cum labore magno ascendimus in -culmen promontorii et ibi longe lateque per mare circumspeximus in -provinciam Achajae, cumque per horam in monte moram fecissemus, -descendere incepimus, et dum paululum descendissemus et in arbusta et -scabrosa loca venissemus, subtraxi me a sociis et in promontorii -cacumen reascendi, ut solus essem ibi, propter causam jam subjungendam. -In ipso enim descensu venit mihi in mentem de dicendis vesperis, quia -hora vespertina aderat, et cum inspexissem calendarium, et o. -Sapientiam vidissem, dixi mihi: has vesperas, aeternae Sapientiae -laudes, non nisi in monte Sapientiae dicere convenit; sicque reascendi -et totas vesperas per me cantavi sine adjutore, ipsam vero antiphoniam: -o sapientia, altiori voce quam valui cantavi in jubilo, adeo tamen -altus mons est, quod nemo poterat me audire clamantem, nec videri -poteram ab his, qui in littore ludebant, videbar tamen ab his, qui in -classe erant, quae stabat remota a littore, cautibus tamen promontorii -alligata. In ipso vertice consistens multum delectabar, et locum -quondam insigni aedificio ornatum fuisse deprehendi in antiquis ruinis, -nunc vero nihil aliud ibi est, nisi signum in alto palo vel longo -baculo suspensum ad maris custodiam et quod inferius est portus. Quare -autem hoc promontorium Sapientia dicatur, rationem evidentem non -inveni, nisi forte Jupiter in eo consistens dicatur ibi caput suum -percussisse et de cerebro suo Minervam, armatam virginem elegantissimam -produxisse, quam Minervam, id est Sapientiam, nominavit, quae armata -omnem vincit malitiam, Sapientiae VII., et virgo est omnem refugiens -spurcitiam; vel quia Minervae, deae sapientiae, hoc promontorium -sacratum quondam exstitit ejus templo; vel quia forte antiqui Achaici -in eo scholas sapientiae habebant remotas a communi tumultu hominum. -Sedi ergo super praeruptum plus quam per horam solus, describens locum, -et quasi nimis tardavi, nam antequam descendens venirem in planum, sol -occasum petierat, et adhuc una barca in littore stabat; in quam cum -aliis ingressus redii in locum meum. Si illam barcam neglexissem, illa -nocte non venissem in classem, sed in littore per noctem patientia -necessaria fuisset, et forte periissem, quia nocte illa classis -recessit, nisi transillas[TR187] solventes me secum in classem -reduxissent. - -Die XVIII. in noctis medio, dum omnia essent in silentio, subito -aspiravit ventus salubris et bonus, et statim rupto silentio clamores -magni excitabantur per classem, et ad recessum se parabant levando -anchoras, sursum trahendo barcas, erigendo vela, extendendo spiras, -solvendo promesias, et multa, quae gravibus laboribus et cum ingentibus -clamoribus et cum violentia, cursu et festinantia fiebant, de quibus -saepe dixi. Soluta ergo classe, cum per ventum bonum deportati -fuissemus in maris latitudinem, invaluit ventus nimis et orta est -tempestas adeo saeva, sicut vix sustinuimus, et duravit toto die illo, -unde incipiente saevire tempestate domini de castello madidi et pavidi -confugerunt ad nos in carinam (#192 a#), et clauso ostio toto die illo -in tenebris sedimus, adhaerentes columnis, parietibus et saccis -gravibus, ne sic projecta navi de latere in latus simul laberemur. Nec -alicui indulgebatur de carina egredi ad quamcumque necessitatem, nec -illo die oblatus nobis fuit cibus nec potus, quia coquina non igne sed -aqua plena erat, sicque in illo tetro mansimus carcere usque ad -vesperas; advesperascente die, ecce quasi in antrum Aeoli revocati sunt -venti, et omnia quieverunt et turgida hactenus vela languida -exhaustaque adhaeserunt malis, sicque in taediosa bonaza mansimus usque -in diem alterum, in loco, ubi mare effusum nobilissimum constituit -sinum Ambraticum in Epyro. - -Die XIX. revenit ventus bonus, et velis inflatis celerrimo cursu -navigavimus, ac si ventos in utribus ab Aeolo accepissemus. Illo die -insulas multas pertransivimus, quae dicuntur Casopiae in generali, -aliâs habent propria nomina. Hae insulae, ut dicitur, fuerunt ante -confoederationem Venetorum cum Turcis cujusdam domini Christiani -Graeci, qui in multis subvenit saepe Venetiis et utilis fuit quasi -maris custos contra Turcos, quia insulae istae magnam occupant maris -partem et mediant inter regiones Turcorum et Christianorum, sed facta -confoederatione cum Turcis Venetos amplius non timuerunt, irruerunt -insulas istas et capto domino earum eum tributarium constituerunt et -aliquas[TR188] desolaverunt. Unde tempore primae meae peregrinationis -episcopus Sophoniensis de una illarum coactus fuit deserere sedem suam, -eratque vir maturus et grandaevus, et nobiscum Venetias navigavit, qui -dixit nobis, quod Turci in captione illarum insularum nullum -Christianum occiderunt nec populum transtulerunt, nec abnegare fidem -coëgerunt, sed tantum suae servituti subjecerunt dantes eis praefectos -et capitaneos Turcos. Statim autem facta illa mutatione dominii -temporalis defecit etiam potestas spiritualis et ecclesiastica, nec -populus communis curavit amplius episcopos nec presbyteros, non -praedicatores, et ecclesiasticas censuras contemserunt, praecepta -spreverunt, et si ecclesiastici praelati aliquem contumacem corrigere -volebant, ille contumax conquerebatur hoc judici praefecto Turco, et -statim, si occisus praelatus non fuit, ille tamen fuit compulsus -exulare. Dixit etiam nobis idem episcopus, quod quando rumor primo -venit in insulas de adventu Turcorum, tantus metus, tantus ulutatus -erat in populo, quod miserabile fuit videre; sed quam cito Turcis -juraverunt, statim obedientiam praelatorum ecclesiasticorum contemnere -coeperunt et sine praefectorum coactione per se a legibus Christianae -religionis recesserunt, nec amplius celebritates ecclesiae nec jejunia -nec sacramenta nec missas curaverunt, pigri et involuntarii facti ad -omnia Christianorum exercitia. Nihilo tamen minus gerebant se et adhuc -hodie gerunt se pro Christianis, nomen quidem habentes sed pietatem -abnegantes, per illum enim modum augmentata est secta Machumetana et -potestas Turcorum, nam dum incepissent Turci persequi Christianos et -terras eorum invadere, multi Christiani volentes declinare -persecutionem se ipsos eis sponte tradiderunt. Hoc patet, quia adhuc -hodie multa castella et oppida sunt in Turcia de illis antiquis Graecis -sub dominio Turci, qui se sponte tradiderunt, sicque intactae (#b#) -manserunt eorum habitationes, unde factum est, ut ipsi Christiani -Turcis auxilio fierent ad persequendum alios Christianos et proditores -fratrum efficerentur. Et sic eorum culpa coepit crescere propter -censuras ecclesiasticas, quas non curabant incurrere. Et quia ipsi -Christiani erant, inceperunt sub quadam pietatis specie Christianis -devictis parcere et eos in servos et ancillas retinere. Et videntes -Turci, quod ex hoc Christiani ditarentur, conceperunt aviditatem -possidendi servos et ancillas, et captos Christianos non occiderunt, -sed vel in suam servitutem redegerunt vel vendiderunt. Illa ergo ficta -Christianorum pietas in tantum excrevit, ut malitia Christianorum in -persequendis caeteris Christianis excederet malitiam infidelium, et in -hoc eorum magistri fuerunt et praelati. Et cum ecclesia contra eos -censuras fulminaret, excusantes se dixerunt, quod ecclesiae plurimum -prodessent, quia, quos Turci occidissent gladio, ipsorum pietate -viverent, et ex hoc se contra ecclesiam erexerunt dicentes, ecclesiam -injusta judicia ferre et censuras inanes esse, sicque tandem Turcis -traditi sunt, et facti Janizari, id est, abnegati Christiani, quos -Sarraceni Mamaluccos appellant. De his supra saepe mentio facta est in -invectione contra Graecos. - -Ex his patenter sequitur, quod saevior est illa persecutio, qua -dimittuntur Christiani vivere, quam ea, qua perfide morte plectuntur. -Quod est contra illos, qui sub quadam virtutis specie volunt Turcos -advenire, dummodo non eos fidem negare cogeret, sed hoc ex vitio -crescit inobedientiae, quia ecclesiae praelatis et Christianis -principaliter obedire taedet. - -Igitur cum bono vento fortiter navigantes in Corinthium sinum venimus -et multis insulis transgressis contra Epyrum processimus et in -Epyroicum mare venimus contra Corcyram insulam, ad quam navium rostra -vertimus, sed quia sol jam in occubitu erat, Corcyram attingere non -valuimus nec procedere potuimus propter ibi scabrositatem maris. Ideo -aversi contra insillam, Paxo dictam, applicavimus. Ego puto hanc esse -Ericusam: ibi anchoris ejectis et navibus stabilitis noctem egimus. - -Vicesima die, orto sole, soluta classe contra Corcyram insulam -navigavimus; ibi primo vidimus Fallarium, Corcyrae promontorium, ex quo -in mare protenditur scopulus, quem a similitudine Ulyssis navem fuisse -dixere vetusti. Scopulus hic satis horribilem navis speciem habet. Inde -gyravimus insulam, et negligentia nautarum factum est, ut cunctae -galeae ante nos essent in portu Corcyrae, cum tamen nostra, in qua erat -potestas et praefectura classis, ante alias jure ingredi debuisset. -Unde propter hanc causam praefectus armaturae classis nostrae cum -naucleris contentiose litigavit, cui vice versa in faciem restiterunt, -ad quod litigium filius armiregii accurrit, uni de gubernatoribus -galeae improperavit uxoris suae meretricium, quod ille iniquo animo -ferens captata hora, antequam in portum Corcyrae veniremus, cultrum -scapulis ejus infixit, et lapsus extra navem, sub prorae rostro ab -extra pendens se continuit, quousque per barcam a suis abductus in -aliam galeam fuit. Tota autem galea fuit (#193 a#) commota, et -discurrerunt per galeam, ubique quaerentes vulnerantem in latibulis et -penetralibus, sed non fuit inventus, affirmantibus galeotis, quod extra -galeam cecidisset, nec fuit proditus, pendens ad prorae rostrum, sed -nec ille laesus fuit mortuus nec multum debilitatus. In isto disturbio -portum Corcyrae ingressi sumus et magna cum solemnitate recepti per -pulsum campanarum in duobus castellis, et per clangores tubarum, et -voces et clamores galeotarum, et strepitus bombardarum, cum omnibus -solemnitatibus, quibus consuetum est naves grandium recipi, siquidem in -ipso portu Corcyrae praeter naves classis nostrae stabat alia armata -classis cum falcatis biremibus ad custodiam maris, quia illo in tempore -Hercules, dux Ferrariensis, quem senatus Venetus in dominium -collocaverat, bellum grave eis intulit mari, Pado et terra, et fere -totam Italiam et ipsum papam Sixtum contra Venetos excitavit, ita, ut -papa etiam spirituali gladio, censuris et sententiis in eos -debaccharet, quae fulminatio nos plurimum perturbavit propter -ambiguitatem et communionem in divinis; super qua re consultum habuimus -quendam magnum patrem religiosum, qui noviter de Venetiis venerat, qui -dixit nobis, quod nulli religiosi in civitate Venetiana, nec -Carthusienses, nec Mendicantes, nec alii servarent interdictum, et quod -non esset verum de hoc; sic ergo, licet cum formidine, eis nos -conformare decrevimus. - -Stabilitis ergo navibus inducti sumus in civitatem Corcyram, quam -plenam armatis reperimus, et nec domum nec cibum reperire poteramus, -magna enim erat ibi caristia omnium, et propter bella et propter anni -sterilitatem, quae ubique erat per totam Europam. Nam quando nos a -nostris partibus egressi fueramus, fuit defectus panis in Suevia et -Alsatia. Cum ergo nos peregrini circumiremus civitatem ut canes propter -panem, venit quidam stipendiarius Teutonicus ad nos et misertus nostri -duxit nos in quoddam pandocheum, et cum magna difficultate modicum -panis habere potuimus pro offala. Vidimus tamen in publicis coquinis -stare ignem ad ollas carnium et feruta cum assaturis et legalia carnium -paramenta, contra Christianae religionis leges, quia dies illa erat -jejunii dies, sabbatum quatuor[TR189] temporum et vigilia beati Thomae -apostoli. Excusat tamen forte necessitas et defectus panis et imminens -bellum et populi multitudo et labor assiduus, et caetera, quae illi -miseri patiebantur. Verum, et si non fuissent ibi armati, adhuc Graeci -manducassent carnes non obstante ecclesiastica prohibitione. Prandio -peracto reversi sumus in galeam sperantes nos illico recessuros. - -Die XXI., quae est beati Thomae apostoli, et erat dominica quarta -adventus Domini, cum sol ortus esset, aptabant naucleri navem, ac si -vellent recedere, nec ausi fuimus ad officium Missae audiendum exire. -Cum autem hora Missae pertransivisset, cessaverunt a labore et tempus -recessus nostri non advenisse denuntiabant. Hoc audito in barcam -descendimus et ingressi civitatem omnes ecclesias clausas reperimus et -in pandocheo praefato macram offam pro nostro prandio sumsimus. Post -offam in cathedralem ecclesiam ascendimus (#b#) ad orationem, et in -suburbio ad ecclesiam Augustineorum et ad ecclesiam fratrum Minorum -ingressi orationi paululum institimus, Graecorum autem ecclesias -vitavimus. Juxta[TR190] mare est ecclesia beatae Virginis, jam quadris -aedificata, ubi in prima mea peregrinatione stetit solum lignea -capella, et est etiam ecclesia latina, galeotarum eleemosynis -constructa; in hac diutius moram traximus. Interea sonum tubae -audivimus vocantis nos ad classem, et commotam classem quasi recessuram -vidimus, sed dum in eam festini navigassemus, cessavit omnis tumultus, -qui recessum solet praecedere, mansimus ergo sic in galea cum -impatientia, quia ventus bonus erat, quem negleximus. - -Vicesima secunda die mane discurrebant per galeam et in tota nostra -classe recessum simulabant, sed domini patroni in naviculis remeabant -in urbem, quo vidimus nos non recessuros. Erat autem apertum -navigationis tempus, causae autem tres erant, quare sic ibi -detinebamur. Prima fuit, quia capitaneus armatae classis male contentus -erat de capitaneis nostrae onerariae classis, pro eo, quod portum illum -ingressi fuerant, cum ibi vix alimenta reperiri possent sufficientia -pro armigeris; hoc ut notaverunt capitanei nostri, sibi in faciem ibi -manebant. Secunda causa, propter merces, quas ibi deponebant et -imponebant; illati enim erant in nostram galeam ultra CCC lodices -ungaricales villosi, quos nos nominamus sclevos, quia Sclavi eis -involvuntur die ac nocte, et sunt lecti eorum, vel quia in Sclavonia -fiunt sicut in Ungaria. Hos lodices posuerunt ad stantiam et cumbam -nostram, et desuper struere lectulos nostros fecerant, quod domino -Johanni et mihi valde profuit, quia hactenus stratum nostrum tenue -super saccos nudos specierum durissimos habuimus, sed nunc molliori -strato contra duritiam et contra frigus fruebamur, quem pecunia -libenter comparassemus. Tertia causa tardationis erat, quia domini -practicabant concordiam inter illos duos, qui in nostra galea[TR191] se -laeserant, ut patet supra; nam sine eo, qui extra navem lapsus fuerat, -non poterat galea stare bene, quia optimus nauta erat et unus de -principalioribus; et concordaverunt eos regressusque est in galeam. -Porro quartam causam nostrae tardationis principalem ego suspicabar -esse diabolicam, instabat enim festivitas dierum sacrae nativitatis -Domini nostri Jesu Christi, et ne istis solemnibus diebus interessemus -divinis officiis, diabolus impedimentum praestabat, non enim poteramus -amplius aliquem attingere portum habitabilem, optavimus nos peregrini, -impetuosissimum fieri mare, ne illis magnis diebus sine sacramenti usu -esse oporteret, male enim navigantibus, provisum est de sacramentis, -cum careant eis simpliciter. Non sic antiquitus fuit, quia saepius -legimus, in periculis communicasse navigantes, sicut patet in III. -Dialogorum Gregorii et Legenda beati Ludwici, ubi habetur, quod -navigante eo die de Syria, cum Carybdim incidissent et cuncti per navem -discurrerent interitum exspectantes, invenerunt regem ante eucharistiae -sacramentum prostratum. Sed vide P. 1. Fol. 49, quare non habeatur -eucharistia in navibus. Cum ergo non habeant sacramenta in navibus, -cooperatur diabolus ad hoc vigilanter (#194 a#), ne ad loca veniant -illis temporibus, quando usus sacramentorum est consuetus. Hoc enim -detestabile malum habet illa Hierosolymitana peregrinatio, quod -frequenter festivis diebus et dominicis major motio, labor et -inquietudo est in navibus, quam aliis diebus, et quanto major est -festivitas, tanto gravior labor et inquietudo, et hoc certa experientia -didici, prout evagatorium demonstrat. Eodem igitur die, cum -advesperasset, misit capitaneus armatae classis nuntium in classem -nostram, praecipiens et supplicans praefectos nostrae classis, ut -abirent a portu illo, quia pro tanta multitudine non essent alimenta et -armati paterentur in nostra praesentia defectum; praecepit etiam -auctoritate Ducis et Senatus Venetorum omnibus patronis singularum -galearum, ne quis aliquem hominem pertinentem ad classem armatam -recipiat in galeam suam ad abducendum, et si aliquis receptus sit, in -continenti remittatur: multi enim de exercitu libenter recessissent, et -furtive fugere quaerebant, quibus capitaneus praeclusit hoc modo viam, -verumtamen aliqui redierunt nobiscum, sed cum consensu capitanei. - - - - - Descriptio insulae Corcyri. - -Corcyra insula, quae Corfun vulgariter nominatur, hoc nomen accepit a -filia Asopi, Corcyra dicta, quae a Neptuno rapta in eam insulam fuit -deportata. Haec insula est multis promontoriis anguloso freto -contracta, contra aspectum Italiae continens portum urbis Romae, a mari -Adriatico declinando sinum Jonicum, et dimittendo ad dexteram Siciliam, -Campaniam, Calabriam, Apuliam, et ad sinistram insulas Sardiniam et -Corsicam et mare Sardonum et Ligusticum, sicque per medium intrando -mare Tyrrhenum venitur ad ostia Tiberina et inde Romam. Navigando autem -simpliciter per mare Adriaticum in sinum Jonium venitur in Venetiolum, -et ita Venetias, habendo Dalmatiam et Istriam vel Tablantiam ad -dextram, et totam Italiam ad sinistram dimittendo. Et haec est via -nostra. - -Est autem Corcyra insula non magna, sed fertilissima, abundans -frumento, vino et oleo, habetque salineriam bonam, id est locum, in quo -terra sulcatur et in terrae scissuras maris aqua importatur in salque a -sole decoquitur, et portum capacem multarum navium habet, qui numquam -sine hospitibus reperitur, quia est portus pinguis et bonus communibus -annis, in quo copiose nutrimenta reperiuntur. Alia vice multis diebus -degui in hoc loco et experimento habeo ejus rei notitiam: unde ante res -Trojanas ex ea maxima sunt bella habita cum Corinthiis et caeteris -maritimis, ut Thucydides narrat. - -Porro civitas ipsa cum suburbio est competenter magna, quae nominatur -Corcyropolis, et bene munita, inter rupes aedificata. In ipsa enim -civitate sunt duae rupes e diverso stantes, in altum protensae, in -quibus sunt duae arces aedificatae, in quarum culminibus pendent duae -campanae, quas continue alternatis vicibus pulsant ob maris custodiam. -In ipsa civitate nullus plane locus est, sed ad statim, dum quis -ingreditur, adscendere incipit usque ad ecclesiam cathedralem, quae sub -majori arce sita est. In prima mea peregrinatione erat episcopus -ecclesiae frater ordinis nostri sed obiit. Suburbia sunt multo majora -civitate, et in una sunt duo conventus fratrum, scilicet Minorum et S. -Augustini, et tam in civitate quam in suburbiis sunt plures ecclesiolae -(#b#) Graecorum et capellae. Collectus populus est in illa civitate, -ibi sunt Graeci et Latini, Judaei et Christiani, Turci etiam frequentes -sunt ibi. Haec insula facit finem Graeciae, et Graeca locutio in ea -desinit et incipit. Fuit olim de regno Graecorum, dicitur autem, quod -erat duorum fratrum, qui discordantes ambas arces muniverunt contra se -invicem, ille autem, qui desperabat se posse vincere, Venetis suam -arcem in partem dedit, qui venientes ambos expulerunt et insulam -possederunt. Anno Domini 1129 Rogerius, rex Siciliae, abstulit -imperatori Graecorum eam, sed Veneti Siculis expulsis eam Graecis -restituerunt. Post hoc anno Domini 1204 in manus fuit devoluta -Venetorum et hodie eorum est ditioni subdita. - -Die XXIII., antequam illucesceret, solverunt classem a portu Corcyrae, -et solitis laboribus educta fuit ad canale latum, quod dividit Epyrum -ab insulis, quas nominant Gazopoleos. Per hoc canale Dei ex gratia -bonum habuimus ventum nec retardati fuimus voragine, quae ibi -aestimatur esse, sicut dixi P. I. Fol. 13. Nam quando non sunt venti, -solutae naves in quodam loco canalis subsistunt, et nullis galeotarum -laboribus educi possunt sine adjutorio aliarum navium; stat enim navis -et rotatur continue et ibi subintraret aquam, nisi ejus longitudo -obsisteret, nam aqua creditur ibi per voraginem et hiatum labi in -abyssum. In ipso canali navigavimus per rupem, quae de profundo maris -se tollit, in qua quondam generatus est immanis et terribilis draco, -qui supra civitatem Gazopam, in opposito promontorio existentem, -volitans urenti anhelitu ipsam infecit, et qui a morte erepti, fugerunt -et omnia dereliquerunt, unde hodie stant muri civitatis, turris et -domus, sed sine omni habitatore. Cum autem per multos annos bellua ista -ibi omnibus formidabiliter existeret, incolae prudenti usi consilio -cadaver hominis veneno intoxicaverunt eique projecerunt, quo devorato -scissus venter bestiae interiit. Dicunt adhuc esse in ecclesia aedituum -liberum nec tunc cum aliis hominibus infectum, ex quo arguunt, propter -hominum peccatum permissum saevire draconem. Saepe enim immittit -dominus propter peccata hominum plagas, sicut contigit in Aegypto et in -Massara, terra optima, sed tota desolata propter multitudinem aranearum -et scorpionum. Et quaedam Libyae civitas magna vacua manet propter -impetum leonum. Haec et similia dico eorum gratia, qui parum quandoque -fidei scriptoribus, ut incredibilia narrantibus, habent. - -Sub civitate super littus maris est una beatae Virginis ecclesia, in -qua dicitur lampas semper ardere sine humano adminiculo, non natura sed -divino miraculo. Non sic lampas Veneris, nec lucerna Pallantis, quae -etiam sine humano ministerio ardebant, sed non sine humana arte, nec -sine naturae dispositione, de quibus dictum est supra Fol. 140 b. - -Celeriter ergo loca illa pertransivimus, sed mirum dictu, ecce enim -circa vesperas improvise, nullo opinante, subito incidit quasi in ictu -oculi tempestas validissima et ventus adeo fortis et importunus -advenit, quod in multis locis grande velum dirupit et [in] magna -foramina laceravit et, nisi marinarii id citius eripuissent, totaliter -ruptum fuisset. Multos enim remos extensos procella subito vento allata -confregit et omnia in superioribus non ligata vel clavis fixa -subvertit, ignem coquinae aqua incidens penitus exstinxit, ollas -confregit et magnum timorem omnibus incussit. Saeviente sic tempestate -confugerunt ad nos domini praeceptores omnes, paventes, singularem -classis turbationem adesse dicentes. Mansit autem tempestas haec per -totam noctem, et in magnis angustiis stetimus. In eodem maris passu -alio quodam tempore saevissimam (#195 a#) sensi tempestatem, in qua -miraculo divino consolati fueramus, ut patet P. I. Fol. 20. Sancta -etiam Helena existente in hoc mari et grassante tempestate, ut mare -placatum redderet, ei pretiosissimum munus obtulit, nam tres clavos -secum ferebat, quibus Dominus Jesus cruci affixus fuerat, et unum mari -donavit, dumque in Dei nomine eum in fretum projecit, cessavit -tempestas. Est enim hoc mare Adriaticum saevissimum, praecipue juxta -Epyrum et Albaniam, ita, ut nonnumquam saxa grandia ab imo eleventur -sursum et tamquam lignum transferantur de loco ad locum, et saepe -inventum est, quod saxa non modica trajecta sunt de uno maris littore -in aliud. - -Dicitur autem hoc mare Adriaticum ab Adria, civitate Illyridis, quae -super littus est. Totum enim unum mare Adriaticum et Aegeum, sed alia -et alia sortitur nomina a provinciis vel civitatibus vel eventibus. Et -sicut Adriaticum a civitate Adria, sic Aegeum dicitur a capra, nam -inter Tenedum et Acium saxum est in mari potius quam insula, quod -videntibus procul caprae simile est. Graeci autem capram aegeam -nominant, et ab eo dicitur totum illud maris spatium Aegeum. - -Vicesima quarta die, quae est vigilia natalis Domini, venti, qui adeo -impetuose heri aequora et naves pellebant, ac si usque ad limbum -producere conarentur, hodie quasi in antrum Aeoli revocati imperio -omnes abierunt et quieverunt, et turgidum hactenus velum languidum -exhaustumque[TR192] adhaesit malo, quod ego perspectans illico adverti, -quia silentium hoc ventorum Deo permittente aërearum potestatum imperio -fieret, ut illo die in nullum portum catholicum veniremus ad -festivandam tantam solemnitatem; conabantur autem gubernatores ad -aliquem portum applicare, sed incassum laborabant, quia nullum habebant -ventorum adjutorium, nec labores eorum aliquem habebant effectum. - -Post tempus aliquarum horarum venit quidem ventus, sed inutilis, quem -etiam nullo modo sequi conveniebat, portasset enim nos ad littora -Albaniae, quae nunc Turcorum sunt. Est autem sciendum, quod duplex est -Albania, una est Asiae majoris provincia ad littora oceani -septemtrionalis et ad mare Caspium se extendens, regio frigida, in qua -albi nascuntur homines ferocissimi, ita, ut leones perimant, et habent -oculos glaucos, quibus melius in tenebris et noctibus vident, quam cum -lumine vel in die. Ab his gentibus venit olim exercitus in Peloponnesum -et diffusi per littus maris regionem illam etiam Albaniam vocaverunt, -et de ista jam loquor. Civitas, quae est caput totius Albaniae, dicitur -Scodra, quae Venetorum fuit, sed anno Domini 1478 eam civitatem Turco -dederunt in confoederatione. Hanc nos in vulgari nominamus Scultur. Ad -eam bene venissemus pro celebratione festorum, sed jam nec cultus nec -festa in ea sunt, mansimus ergo sic in mari per illam sacram vigiliam -et sacratissimam noctem. - -Die XXV., quae est sacratissimae nativitatis Domini Jesu, in medio -noctis (#b#) illius celeberrimae, Dominus Johannes Transsilvaniensis -archidiaconus et ego suus collateralis petito lumine a cellerario -cistam, quae stabat ad latus cumbae nostrae, tamquam altare -praeparavimus; emeram enim Alexandriae tapeziam Turcicam pulchram, quam -cistae superposuimus, et mappas sericas, quas Hierosolymis comparavi, -expandimus et lumina accendimus et imagines, quas habuimus, desuper -locavimus et simul officium matutinale psallere coepimus, ad quod -plures excitati intraverunt ad nos audientes officium; omnia enim -legimus manifeste, sicut in ecclesiis fieri consuetum est, matutinam -cum Missa sacrae noctis. Sic etiam fecimus in aurora et in die, nihil -autem ita quiete agere potuimus, sicut officium mediae noctis, eo enim -finito cometa galeae, qui est principalis de gubernatoribus, vir utique -inquietus, maledicus, blasphemus et nullius fidei nec conscientiae, -descendit in carinam et convocatis omnibus galeotis et companis ad -durissimos labores stimulavit et totum galeae statum immutavit removens -et evertens graves et grandes specierum saccos, et de latere in latus -aliud transponi fecit cum multis clamoribus, maledictionibus[TR193] et -blasphemiis. Vasa etiam mercibus plena et cistas transposuit, serris et -securibus asseres abbreviavit et omnia infra et supra, quae ab -Alexandria intacta steterant, illa sacratissima nocte ac die transponi -mandavit dicens, cursum galeae pati impetum, nisi alterentur. Non vidi -graviores labores, nec audivi pejora juramenta et blasphemias, nec -tantam inquietudinem percepi in toto marino itinere, sicut hac sacra -nocte et die. Et profecto coeco coecior est, qui non videt daemonis hoc -esse opus. Haec res odibilem mihi fecit peregrinationem -Hierosolymitanam. - -Die hoc sacro advesperascente invaluit ventus, nec progredi nocte -licebat propter maris illius petrositatem, nec in tutum portum Albaniae -intrare valuimus propter inhabitantes Turcos, alia autem loca -importuosa erant. Tandem autem post decursum inquietum in littus -portuosum Albaniae appulit galea, sed desertum, juxta quod nec homines -nec bestiae morabantur. Dicebatur autem locus ille Stamnum, in quo cum -taedio stabilitis navibus per noctem mansimus. - -Vicesima sexta die, quae est festum beati Stephani protomartyris, ante -lucem aptabant navem pro recessu, quia ventus bonus adspirare coeperat, -cui cum vela daremus, repente ferebamur via nostra, et promontorium -Acrocerauni, quod in angustias Adriatici sinus protenditur, -pertransivimus et in Jonicum incidimus sinum; post hoc promontorium est -quaedam civitas, Epidaurum et Dirrhachium dicta, ubi dicunt, quod -Constantinus Magnus, resignans Romam papae, volebat constituisse et -aedificasse Constantinopolim, et fundamentis jactis dimisit totum et -transivit Bysuntium in Thraciam, ibi aedificans, quod intendebat. Vide -Fol. 197. - -Eodem die transivimus juxta insulam, quae dicitur Tremula, in sinu -Risenisco, et ibi ab utraque parte (#196 a#) terras vidimus -Christianorum: ad dextram vidimus Dalmatiam, ad sinistram autem -Campaniam et Apuliam, in qua S. Michaelis montem vidimus, montem -Gorganum in Adriaticum venientem mare, cujus in radicibus Sipontum -civitas, olim a Diomede, Martis victore, condita. - -Secus hunc montem dicunt Danaen Acrisii regis Argivorum filiam inventam -per mare advectam, stupratam enim et impraegnatam a Jove in specie -aureae pluviae pater in arcam posuit et in mare misit, quae arca usque -ad littus Apuliae pervenit et a piscatoribus inventa et extracta, quam -aperientes invenerunt Danaen et parvulum filium, quem enixa fuerat, et -eam regi Apuliae Pilunno praesentaverunt, qui eam uxorem duxit. Hujus -rei gratia antiqui in littore illo Danae templum aedificaverunt. Item -secus hunc Metapontum dicunt Palladis templum fuisse, in quo diu -servata sunt Epii instrumenta, quibus durum equum apud Ilium -fabricaverat, et bipennes aereae et arma Diomedis sociorum deposita et -diu ostensa sunt. Dicunt insuper, ibi canes fuisse Graecis venientibus -laeta garrulitate blandientes; sed quod longe majus et verius et -venerabilius est, hoc in monte anno Domini 481 tempore Senonis -Michaelis archangeli specus incolis ostensus est mirabili prodigio, ubi -summa devotione a Christianis visitatur. In hoc monte dicit Catholicon, -ibi ferula crescit herba, quae dicitur ferula, quia tam calidae naturae -est, quod austro flante incenditur herba, et quandoque tota regio -aduritur. Ibi in mari sunt insillae, quae dicuntur insulae Diomedis, -ubi occiso ab Illyricis templum ingens aedificatum fuit. Hic Diomedes -dux audacissimus cum caeteris Graecis ad obsidionem Trojanam accessit -et cum Hectore et Aenea congressiones fecit ipsumque Martem vulneravit -et Venerem, Aeneam protegere volentem, qui cum in Graeciam repatriare -vellet et uxorem suam cum alio concubuisse audiret, patriam renuit et -in exilium se relegavit navigans in Apuliam, et oppugnato monte Gargano -et aedificata Siponto interfectus ab Aenea fuit et deificatus, cujus -socii in aves conversi ejus templum circumvolare dicuntur. Sunt enim -aves albae, quas Latini diomedes, Graeci herodios vocant, quae nusquam -reperiuntur, nisi in insula Diomedis, et omnibus infestae sunt et -clamant, demtis Graecis, et vulgus credidit, fuisse socios Diomedis, et -singulis diebus aquam rostris sumunt et templum Diomedis perfundunt. De -his loquitur Augustinus de civitate Dei et in Spec. Natur. L. 17. C. 68. - -In ea Apuliae et Calabriae regione est urbs Hydruntum, quam Turci magna -adducta classe ceperunt et multo effuso sanguine cunctos, nemini -parcentes, crudeliter peremerunt, in quo Italiae universae immensus -timor incussus est, et nisi Deus Machumetum, virum utique in bellicis -rebus fortunatissimum, statim de medio tulisset, Italiam aggressus -fuisset, ad quam semper anhelavit, unde in epitaphio sepulchri ejus -inter metra haec habentur: - - Mens fuit bellare Rhodum, superare superbam - Italiam, sed non fata dedere modum. - Heu mihi! nam rupit mors aspera, quamquam - Pectore condideram, vertit et hora brevis. - -Mortuo autem illo magno Turco rex Siciliae rehabuit Hydruntum a filio -ejus: dereliquit enim duos filios, quorum (#b#) unus alterum de regno -expulit, qui ad Rhodum transfugit; hunc magnus militum magister regi -Franciae pro munere destinavit, Turci vero hoc scientes regi Hungariae -magna munera et aliquas terras promiserunt, si a rege Franciae Turcum -illum habere possent, propter quod rex Hungarorum hoc anno 1488 misit -solemnem legationem ad regem Franciae cum pretiosis et multis muneribus -petens Turcum, sed non accepit, unde valde offensus rex Hungariae. -Multi credunt inde bella mala futura. Si Christiani principes jam jam -essent uniti, sine magno labore Turcos premerent et debellarent, quia -caput et fortunam perdiderunt. - -Huic Apuliae conjuncta Campania, provincia nobilis, in qua civitates -grandes sunt, ut Capua, Neapolis et Puteolis, ubi balnea Virgilii in -honore habentur, et dicebatur olim terra laboris, quia est fertilis -undique, ferax, et hujusmodi terrae sunt laboriosae. Calabria regio his -est annexa, quae alias dicebatur Locrensis. Praedicta autem obsidio -Hydruntinae statim facta fuit, postquam Turci solverunt obsidionem -Rhodianam. - -Igitur praedictas regiones dimittentes ad sinistram in dexteram navigia -divertimus contra Dalmatiam et in mare ruposum venimus, et celeri cursu -per medium montium Dalmatiae regionem ingressi sumus, insulam Corcyram -ingressi, quae modo dicitur Corsula, in portum Cursulinum, et ibi naves -stabilivimus et civitatem Cursulam ingressi sumus, non omnes, sed qui -volebant, quia ad statim recessuri eramus. - -Dalmatia regio secundum antiquam terrae partitionem est pars et -provincia Graeciae, habet enim ab oriente Macedoniam, et ad hanc -computabatur, nunc autem computatur ad Sclavoniam, cui adjacet ad -orientem. Sclavia sive Sclavonia est provincia grandis, continens -regiones et regna multa, continet enim Moesiam, Ungariam, Boëmiam, -Poloniam, Ruthenam et Dalmatiam, et plures particulares regiones alias -sub illis, quae omnes sunt quasi ejusdem linguae et se intelligunt. - -Hungaria provincia, quae alias Pannonia dicitur, nomen accepit ab -Hunnis, quae gens olim ultra Maeotides paludes constituta in ulteriori -Scythia, a qua primitus Hunni venationis gratia exeuntes per longissima -paludum et terrarum spatia cervorum et aliarum bestiarum vestigia -sequentes tandem solum Pannoniae invenerunt et reversi ad propria -collecto exercitu redierunt et expulsis incolis a primaeva sua origine -nomen genti et patriae indiderunt. Est enim Pannonia sive Hungaria -terra spatiosissima, fertilissima, montibus et silvis munita, -fluminibus et aquis irrigua, venis aureis et aliis metallis ditissima -etc. nobisque contermina. - -Aliud Sclavoniae regnum est Boëmia, regio valde bona, quae montibus et -silvis circumsepta per montes, silvas et flumina ab aliis est divisa. -Est autem, ut ex chronicis colligitur, vetustissimum regnum, quod eo -tempore, quo Aegyptus, incepit esse regnum, ante Domini incarnationem -2426. Nam princeps quidam Boëmus nomine, qui turris Babel exstructioni -interfuit, per mare veniens, Italiam pertransiens et Alemanniam -penetrans ultra Danubium consedit et terram a se Boëmiam nominavit. In -ea provincia Amazones, foeminae, sumsere regnandi principia; illae, -scilicet Amazones, quae nostris temporibus scriptis notae sunt -communibus, recitat enim Diodorus IV. Libr. Antiquar. historiarum de -Amazonibus Libycis, quae multis antea saeculis Trojanum bellum -praecesserunt, quarum miranda gesta habentur. Nostrae autem post -Trojanum bellum initia sumserunt in Ponto, juxta flumen Thermodonta. -Ferunt enim, tres fuisse sorores, pulchrae, etiam praestantissimae -(#197 a#) virgines, quarum una astrorum peritissima fuit, altera -herbarum mirabilis praegnostica, tertia quadam singulari prudentia -praedita. Ad has devoluta fuit regni possessio. Communi autem consilio -decreverunt, ut junior earum virum acciperet, qui esset Boëmiae dux, et -terra per viros regeretur. Suasit autem astronoma, ut quaereretur -sorori vir, qui agrum in duabus vaccis variis perscinderet; quo invento -statim ejus stimulus effloruit et adductus uxorem duxit, qui regno -suscepto calceos rusticanos in regni thesauros ad sui suorumque -humilitatem servandam mandavit. Hi in hodiernum usque diem apud Pragam, -quae civitas caput est regni, diligenti cura servantur. - -De Amazonibus istis mira leguntur in historiis, nam maritis suis dolo -interfectis virorum suorum arma arripientes hostes virili animo -aggressae de maritorum nece sumserunt ultionem et omnem masculum a sene -usque ad parvulum in ore gladii peremerunt, foeminas reservantes. -Deinde pariter sine masculorum consortio vivere decreverunt et duas -reginas elegerunt, quarum una procedens contra hostes bellicis rebus -operam daret, altera autem rempublicam gubernaret. Effectae sunt autem -tam fortes et feroces bellatrices in brevi, quod de Europa ascenderunt -in Asiam, et horridis ibi bellis gestis magnam Asiae partem per centum -annos tenuerunt nullum penitus masculum inter se vivere permittentes, -sed vocatis ad se certo tempore anni vicinis viris et cognitae ac -impraegnatae ab eis a se repulerunt, masculos a se genitos vel -mactaverunt, vel extra earum regionem miserunt et filias ad sagittandum -et venandum informabant, quarum mammas in septimo anno exurebant, ne -grossitia impedirentur in ferendis armis; ideo dicuntur Amazones, id -est, sine mamma. Cum his pugnavit Hercules, et post eum Achilles, -Alexander autem bonitate, amore et benignitate eos vicit; gladio -numquam vicisset, quia fuerant fortunatissimae in bellis. Dicitur -etiam, quod nostram Augustam proeliis laceraverunt, cum cives eis -resistere conarentur. De his loquens Orosius L. 1. C. 60. post multa -infert: pro dolor, pudet erroris humani, mulieres patria profugae -Europam et Asiam, et plurimas mundi partes fortissimasque intraverunt, -pervagatae sunt, deleverunt centum paene annis evertendo urbes plurimas -atque alias constituendo tenuerunt. - -Alia regio Sclavoniae est Polonia, hodie grande regnum. Alia Ruthena, -concordans cum Boëmis et Sclavis in idiomate. Alia Moesia, quae ab -oriente ostiis Danubii jungitur. Alia regio Sclavoniae est Dalmatia, de -qua nunc est propositum, et haec etiam est per diversas nationes in se -divisa. Nam Dalmatiae pars est Croatia et Histria et Pannoniae pars -magna etc. Et dicta est Dalmatia a Dalin, civitate ejus magna. -Nonnumquam etiam dicitur Illyridis vel Illyricum, et hoc in quantum ad -Graeciam pertinet, quia secundum Isidem 14. Ethic. C. 4. generaliter -omnis Graecia Illyricus dicitur. In se ergo Dalmatia dicitur Dalmatia -proprio nomine; a Graecia autem dicitur Illyricus; a Sclavonia autem -dicitur saepe Sclavonia. - -Cursula, Dalmatiae insula, olim Corcyra nigra dicta, est civitas, sita -in uno promontorio, firma et fortis, et est Venetorum, pertinens ad -principatum Dalmatiae, in qua est episcopus Cursulensis, et omnia sunt -ibi in bono foro, bonum portum et capacem habens multarum (#b#) -triremium. In Cursula vidimus quoddam castrum in monte, quod est -principium regni Hungarici, et est regis. Ex opposito Cursulae in alio -latere canalis, est totius Dalmatiae caput, Ragusium, civitas pulchra, -in qua alio tempore ad tempus degui. Haec alio nomine dicitur -Epidaurum; non credo tamen ipsam illam Epidaurum esse, in qua -Aesculapius, Apollinis filius, deguit et post mortem templum habuit, -cujus simulacrum in forma serpentis colebatur. Unde, cum Romani tribus -annis peste gravi vexarentur, inspectis Sibyllinis libris Aesculapii -simulacrum tulerunt et veluti fatale remedium contra pestem Romam -duxerunt et convaluerunt. Hanc Epidaurum superius Dyrrhachium nominavi -Fol. 185., in qua Constantinus coepit aedificare Constantinopolim. Ab -ea civitate Epyrus regio nomen accepit, et in ea S. Hilarion mare, quod -contra civitatem elevabatur, opposito signo crucis stare fecit, sicut -legitur in vitis patrum, et in ea draconem immanem concremavit, ut -dicit Hieronymus in ejus vita C. 33. Illa ergo Epidaurus est in Epyro -et dicitur Dyrrhachium; ista vero est in Dalmatia et dicitur Epidaurus -et Ragusium. - -Est autem Ragusium civitas munita valde et partim in mari fundata. Muri -ejus spissi supra communem modum et turres fortissimae, constituta -inter duos altos montes; in quibus fortalitia et arces sunt ad -protegendum; ab ea parte, ubi non est mare, per incisiones petrarum -sunt profundissima fossata facta. Domus ejus sunt ut plurimum polito -marmore albo vestitae, sunt enim prope in Ungaria montes marmorei, de -quibus tollunt ea. Habet haec urbs navalia et optimum portum catena -clausum. Habet et molendinas, tam ad ventum quam ad aquam, quae de -praecipitio labitur et rotas impellit. Cives illius urbis caeteros -Dalmatas superant opibus, qui cum liberi legibus moribusque instructi -Venetorum more senatum et magistratum, et patriciorum regulam habent a -plebe distinctum, et patritii soli rempublicam administrant, plebs vero -suis rebus studet, de publicis minime curiosa est, ad mercandum pace -omnibus quasi serviunt, nam regi Hungariae, quem dominum suum esse -agnoscunt, multum aurum tribuunt et libertatem ab eo emunt; Turcorum -imperatori annuatim XV millia ducatorum. Regem Siciliae muneribus -placant et Venetos, qui quondam sex annis eam obsederunt civitatem et -ante urbem arcem aedificaverunt, nec tamen profecerunt. Semper in -munitione civitatis laborant, ut omnibus resistere valeant. Ditissimi -sunt ibi mercatores; quidam galeota dixit mihi, quod non esset ditior -in christianitate communitas, quam illa. Mulierum ornatus est notabilis -cum cornutis capitibus. Ibi omni septimana est forum magnum, in quo -venduntur homines, habent enim certas insulas et terras, de quibus -nihil aliud habent, nisi certum numerum hominum, quos vendunt, et de -tota Sclavonia venales adducuntur homines ad forum eorum. Inde venit, -quod omnes servi et pressi dicuntur Sclavi, etiam qui non sciunt, ubi -sit Sclavonia. In ea civitate est archiepiscopatus notabilis et dives, -unde ibi fuit archiepiscopus dominus Johannes de Terraecremata, -cardinalis sancti Sixti, ordinis nostri, vir doctissimus, qui ante hoc -quinquennium obiit. Ecclesia cathedralis est pulchra, in qua vidimus -mappam, cum qua Simeon senex recepit puerum Jesum in ulnas suas, et -multae reliquiae de S. Blasio habentur ibi et alibi. Quatuor ordines -Mendicantium in illa civitate conventus habent notabiles, et prope est -parvum oppidum, Cattarum dictum, in quo fratres nostri etiam conventum -habent, et in scopulo maris ex opposito urbis quidam (#198 a#) civis -Ragusinus aedificavit conventum fratribus nostris, quem fratres -Praedicatorum de Ragusa sustentant. - -Igitur cum per aliquas horas in portu Cursulae moram traxissemus, inde -recessimus post bonum ventum. Dum autem sol occidisset, vertit se -ventus factusque est nobis contrarius, incidimus autem in loca -asperrima, rupibus scabrosa, nec erant ibi littora portuosa, et plenum -periculis erat canale istud, timebant ibi syrtim, bithalassum et -charybdim; paulatim autem descendimus, et in locum, ubi canale satis -latum erat, stabilire tentavimus classem in medio canalis, nullo enim -modo ad littus appropinquare licebat propter rupes multas, quarum -capita apparebant, aliquae non apparebant, et si unam rupem, etiam -modicam, navi tetigissemus, perdita omnia fuissent; nec procedere -potuimus, quia jam tenebrae noctis aderant et non erat secura navigatio -in mari illo montuoso. Immerso autem bolide invenimus excessivam aquae -profunditatem; ideo processimus, et iterum quaesito fundo invenimus -quidem terram, sed non juxta placitum gubernatorum; quia tamen nox -erat, grandem ejecimus anchoram, quae fundum petens non potuit haerere, -quia nec scopulus nec rupes ibi erat, cui mordacem dentem infigere -posset, sed currentem galeam sequebatur arans terram, de quo valde -torquebantur nautae nostri; rursum ergo iterum sublata anchora cum -ingenti labore et alio loco injecta stabilitatem quaesivimus, sed non -invenimus, et anchora navem sequebatur sicut aratrum boves. Iterum ergo -ea levata cum maximo periculo processimus, et alibi injecta adhaesit -saxo, sed dum galea pendens ad rudentes indiscrete agitata per ventum -moveretur, avulsus est dens anchorae a saxo, et iterum currentem -sequebatur galeam, quo stridor et clamor exortus est ingens in navi, -sed statim reperta rupe alia firmiter haesit. Stetimus ergo in -angustiis non modicis soli cum galea nostra, caeterae enim conservae -nostrae per alia secura canalia transierant; est enim mare ibi -montuosum, et multae sunt viae maris per medium montium, nostri autem -gubernatores minus providi in canale periculosum nos induxerunt, -propter quod et ipsi inter se discordes erant et corrixabantur et totam -noctem insomnem ducebant, omni momento navis resolutionem exspectantes -aut promesiae ruptionem aut dissipationem galeae in prora; si quid enim -horum contigisset extremum periculum incidissemus, erant enim importuni -venti, et mare inquietissimum fremebat, et accurrentes fluctus in navem -durissime impingebant, ac si contra eam in ejus latera mitteretur moles -de monte, et ex illa dura percussione movebatur galea ad anchoram -pendens importunius, quam si frementi mari libera fluctuasset; sicut -canis rabidus, catena ligatus, terribilius movetur, quam liber, sic et -galea nostra tota nocte insaniebat concitata fluctibus. Eadem nocte -multi emiserunt diversa vota ad Deum et Sanctos, ut per noctem illam -custodiremur ab imminentibus periculis. In hac tribulatione, ut verum -fatear, complacentiam habui, quia digne tribulabamur pro eo, quod in -tam sacratissimis diebus ad nullum declinavimus portum, ubi tantum -saltim unam audivissemus Missam, valde enim bene venissemus in -Ragusium, vel in Cursula mansissemus per illam noctem et in mane -habuissemus officium, sed nihil curae de his erat nostris -gubernatoribus. Numquam vidi ita desperatos et duros homines, qui nec -Deum timebant (#b#) nec Sanctos honorabant nec homines amabant, et -praecipue rectores galeae erant penitus sine anima, id est, sine -conscientia. - -Die XXVII., quae est beatissimi Johannis evangelistae, cum lux -advenisset, laeti anchoris levatis procedere coepimus, sed nulla vis -venti affuit, et omnes impetuosi nocturni venti abierunt, et cum hoc -coelum nubibus atris opertum nullum sidus ostendit, quorum ductu et -solatio navigantes procedunt die noctuque, insuper pluvia inundavit -magna, et factum fuit tempus intemperatissimum navigationi, unde a -pelago recessimus et Illyricos montes ingressi in portum desertum -devenimus, ubi et alias duas galeas reperimus de nostris, eadem -infelicitate de mari fugatas. Ibi ergo anchoras ejecimus et navem -cautibus et tonsillis alligavimus et ita tristes sedimus in loco -horribili et deserto, ubi nulla ecclesia nec capella erat, quia nulla -hominum commoratio ibi fuit in illa Tortula. - -Vicesima octava die, quae est sanctorum innocentum, et erat dominica -infra octavas nativitatis Christi, mane solvimus navem et vento bono -aspirante celeriter via optata navigavimus, et ad Lesinam insulam -venimus, quam tamen pertransivimus festine; in ea insula et civitate -aliquibus diebus degui in prima evagatione mea. Est enim Lesina insula -maris Dalmatiae, quae justo nomine vocatur Pharum, rupibus abruptis -undique e mediis fluctibus prominens, in cujus cornu est civitas nova, -sita in regione Liburniae vel in Illyride, et dependet ad latus alti -promontorii, a quo emittuntur duo cornua in mari, in quorum medio est -portus securus et bonus. In cornu uno habent fratres nostri -Praedicatores conventum, in alio fratres Minores. Conventus noster est -arctus, quia ex una parte mons, ex alia parte arctat mare, verum -licentiam habent locum ampliandi, si in profundum maris jacere -fundamenta volunt, vel si de monte descindere et saxa removere placet -[et] possunt; et utrumque fecerunt maximis impensis et laboribus. -Singulis enim diebus certis horis accedunt fratres ad rupis parietem -durissimam et ferreis instrumentis fodiunt et scindunt locum sibi -ampliantes, ea autem, quae rescindunt, in mare mergunt, et sic uno -labore in monte et in mari spatium quaerunt. Sunt enim boni fratres ibi -de observantia, et est ibi fratrum bonus locus, si non esset adeo -angustus. Indigerent illi fratres oratione S. Gregorii veteris potenti, -qui angustia montis et maris pressus non potuit, ut desideravit, -ecclesiam aedificare, eo autem orante cessit mons, dans spatium -sufficiens, ut etiam supra patet Fol. 87. In alio cornu simili -incommodo fratres Minores sibi locum ampliaverunt, pulchrum conventum -habentes. Ego cum quibusdam peregrinis promontorium civitati imminens -ascendi ad capellam S. Nicolai, quae in ejus cacumine est, et ibi -invocato Sancto longe lateque per maria circumspeximus usque ad partes -Italiae contra Apuliam, in qua corpus S. Nicolai quiescit in civitate -Bariensi, quod 70 audaces milites Christiani per medium Turcorum -irruentes in Myrream tulerunt de tumba et in Barium transtulerunt, ubi -hodie dicunt de ejus membris desudare oleum. - -Post visa loca descendimus per arbusta et vineta, ficeta et oliveta -delectabilissima, nam quidquid ibi propria sponte crescit, nobile est -et aromatico[TR194] odore redolet. Extra hortos totus mons plenus erat -rosmarino et magni frutices (#199 a#) ejus et alti quasi silvam clivum -constituunt. Est autem frutex rosmarini medius inter arbores et herbas, -numquam tamen vidi proceriores frutices ejus, quam ibi, folia habet -simillima lavandulae, longiora tamen et grossiora, habentia odorem -thuris, flosculos habet valde suaves, et tam folia quam flores et radix -sunt medicinalia multipliciter. In brevibus annis delati sunt hi -frutices in Alemanniam, sed non possunt sustinere nostrum asperum -frigus, ideo in hieme in cacabis reponuntur ad cellaria calida etc. -Dicitur autem rosmarinus, quia de maritimis regionibus tollitur. Aliae -herbae omnes odoriferae erant illius montis. - -Juxta[TR195] mare in plano erat quasi silva de fruticibus agnicasti, -quae nobilissima plantula est marina, usui medicinae competunt folia et -flores, et habet folia quasi salix, unde ab aliquibus salix marina -dicitur. De hoc dicit Isaac physicus: agnicasti proprietas est, -libidinem defaecare, concupiscentiam mortificare, inflammationem -aufert, sperma siccat. Duae autem sunt ejus species, una cum flore -purpureo, altera cum albo. Folia habet salici vel olivae aequalia, -molliora tamen, semen quoque tamquam piper virtutisque ferventis. -Lectus ex eo stratus serpentes arcet longius et libidinem reprimit, et -fumigatio ejus idem facit, et vinum potatum, in quo semen ejus est -impositum. Unde antiqui deorum sacerdotes ad continentiam servandam -agnocasto struebant sibi, et matronae castae Romanorum in absentia -virorum idem faciebant, et omnes virgines vestales sub lectis suis -agnicasti frutices habebant. De hoc etiam superius mentionem feci P. 1. -Fol. 60 A. - -A Lesina autem recedentes longius in Crawatiam venimus regionem et in -solis occubitu a latitudine maris contra montana Liburniae vel -Cranatiae applicuimus et inter scopulos loco invento navem stabilivimus -anchoris et ligaturis in loco, quem nominabant Dalmatae Brusset sigwis. -Erat autem locus pulcher satis, sed desertus, et nullas vidimus -habitationes, quamvis non longe essent a nobis habitationes, sicut -patebit. - -Die XXIX., quae est S. Thomae Cantuariensis, erat ventus nobis omnino -contrarius et nulla dispositio ad navigandum, sed e contra naves -fortius ligabant. Habuimus autem taediosissimam diem, caliginosam et -pluviosam, et spirituale nec corporale gaudium habuimus, sed tristes -sedimus. Nonnulli tamen de galeotis gaudebant de istis otiosis diebus, -quia ipsi in ludo chartarum exercebantur et ludebant simul pro argento -et auro, et ita ipsi diem deducebant. Majorem partem illorum dierum ego -scribendo et interrogando de locis deduxi. - -Tricesima die manente vento contrario incidit intensum frigus, et -domini de superioribus galeae ad nos in carinam confugerunt, et illo -die primo incepimus sentire hiemem, hactenus enim tamquam vernum et -aestivum tempus habuimus. Post prandium factus est tumultus in tota -classe propter quendam galeotam furem torquendum in alia galea, ad quod -videndum omnes ad superiora galearum adscendebant. Ligaverunt enim sibi -manus a tergo cum longa chorda, quae ex heba deorsum in trochlea -dependebat duplicata, eo autem ligato trahebant alteram chordae partem -reum(que) sursum in altum miserabiliter manibus transversis suspensum -trahebant quasi usque mali summitatem, et demum eum cadere deorsum -(#b#) dimittebant, non omnino usque super pavimentum, quia confractus -fuisset, sed post ruinam suspensus mansit. Mirabar, quod brachia non -fuerint a corpore avulsa. Pauci cum eo habebant compassionem, dicentes -eum dudum majora meruisse supplicia. Dum nox facta fuit, omnes, quibus -licuit, in carinam descenderunt, et facta fuit inquietudo et compressio -in carinam propter frigus, quod fugiebant. Incepimus etiam egestatem -pati in multis, et male de coquina et cellario providebatur nobis, ex -quo augmentabatur taedium navigationis et maris odium et navis -abominatio. - -Die XXXI., quae est Sylvestri papae et ultima decembris, serenatum -quidem fuit coelum solque et sidera apparuerunt, sed ventus contrarius -augmentatus est nec classis se movere a loco potuit. Peracto prandio -cum galeotis ad littus descendi pro deductione diei, habebamus enim in -facie montem petrosum, non multum altum, et videre desideravi, quid -tamen in alia parte montis esset. Ascendi ergo per rupes sursum et alia -parte vidi maris brachium inter montem, in quo eram, et oppositam -terram ultra brachium, in ea autem parte vidi Sibenicum, civitatem -Dalmatiae pulchram, in qua conventum habent fratres Praedicatores. Mons -autem, in quo stabam, ab ea parte, quam Sibenicum respicit, erat totus -fertilis, vineis plenus et hortis, in quibus stabant domus muratae, -quasi castella et capellae, et suspicabar esse in eis hominum -habitationem; descendi ergo per hortos illos, et ad unam domum accessi, -sed neminem ibi reperi, in ea vidi tamen ibi habitasse homines. Ad -aliam accessi et omnibus officinis lustratis vacuam reperi, sic etiam -de aliis domibus erat; nam nobiles et divites de Sibenico aestivo -tempore cum familia transmigrant in insillam illam, et propter -recentiam aëris et loci amoenitatem in eis domibus habitant usque post -fructuum collectionem. Ulterius descendi quasi usque ad mare et unam -capellam, quam ibi vidi, et juxta capellam erat aqua dulcis fluens, -juxta quam sedebant mulieres peregrinae de classe nostra, quae Metonae -classem nostram intraverant, et multi galeotae ibi aquam accipiebant et -in naves portabant. Ingressus autem capellam reperi altaria profanata, -nuda et quasi destructa, et una campana pendebat in campanili sine -fune; a longe supra illam capellam vidi aliam majorem et ornatam et -juxta eam habitationem. Ascendi ergo per littus maris ad eam et -ingressus altaria festive decorata inveni et lampades ardentes et -eucharistiam parieti sinistro inclusam. Gavisus autem procidi, uti -dignum erat, et finita oratione domum annexam ecclesiae pulsavi; exivit -autem ad me unus frater tertii ordinis et regulae tertiae sancti -Francisci, et verbis Sclavonicis me recepit et introduxit, videns -autem, quod eum non intelligerem, vocavit ad me sacerdotem eorum, qui -verbis tantum italicis mihi loquebatur, nec latinum scivit et -teutonicum ignoravit. Dixi autem ei, quomodo in multis diebus non -audivissem nec legissem Missam, et si contingeret, in crastinum non -recedere classem, mane revertere cum sociis vellem et divina celebrare, -si placeret. Sacerdos hoc audito annuit, dixit tameri, se latina -missalia non habere, et audito, quod unum haberemus in navi nostra, -invitavit me, ut venirem; erat enim unus de illis sacerdotibus, quos -nominant Glagolas, qui solum sciunt Sclavonicas litteras et sclavonice -legunt Missas et non ordinantur nisi Romae. Dicuntur autem Glagolae vel -Glabolae vel Glabri a Graecis pro eo, quod sunt sine barbis, sicut -sacerdotes latini, glabrus enim graece imberbis dicitur (#200 a#) -latine. Graeci autem sacerdotes sunt omnes ad modum Nazaraeorum comati -et barbati, similiter et Latini inter eos habitantes. Dicunt autem, -quod S. Jeronymus Dalmatis nationi suae propinquis quasdam litteras a -latinis graecisque diversas adinvenit, composuit et eis tradidit, quae -postea sclavoniae appellatae sunt. Quod autem beatus Hieronymus in -vernaculam linguam divinum officium et sacram scripturam transtulerit, -patet in epistola de locis et nominibus hebraicarum quaestionum, ubi -dicit: studii nostri est, de libris Ebraeorum errores refellere, -etymologias quoque nominum atque regionum vernacula lingua explanare. -Et iterum in epistola ad Sophronium: antiquorum, inquit, translationem -diligentissime emendatam olim meae linguae hominibus tradidi. Pannonia -enim adhaeret Dalmatiae, in qua oppidum sancti Hieronymi fuit, dictum -Sidrona vel Stridon, dudum penitus destructum a Gothis. A nullo autem -in divinis differunt a Latinis, nisi in lingua: legunt sicut nos; -cantant et mores habent per omnia, sicut nos. His ergo peractis redii -in classem ad navem meam. - -Finit decimus tractatus. - - - - - INCIPIT XI TRACTATUS MENSIS JANUARII, - - continens finem peregrinationis totius et - terminum laborum et sequentia. - -Januarius felix primus anni mensis diem felicem nobis attulit, sed -ventus contrarius mansit et inquieta flavit borea; ut autem sol ortus -est, dominus Johannes et ego accepto missali ad littus navigavimus et -ascenso monte in ecclesiam fratrum tertiae regulae sancti Francisci, de -quo supra dixi, transivimus et ad celebrandum Missas nos disposuimus. -Multi autem de navibus venerunt galeotae pauperes, de zentilomis vero -et gubernatoribus nullus comparuit; multi autem utriusque sexus -Dalmatae in ecclesia affuerunt Missis nostris. Verum nobis Missas -legentibus Dalmatae murmuraverunt pro eo, quod in lingua eis non -intelligibili legeramus, consueverunt enim Missas in vernacula audire -et putabant male actum, quod in eorum ecclesia in alia lingua legeretur -Missa, quam in Sclavonica. Magnum autem desiderium habui, ut finitis -Missis navigarem in Sebenicum ad videndum nostrum conventum et patres, -fratres et libros, sed ausus non eram, quia horam nescivi classis -recessus, timebamus enim, quod sub Missa recederent. Statim ergo, ut -officium complevimus, in nostram galeam navigavimus; erat autem die -illo magnum in galea gaudium propter novum annum, et in tota classe -tubis canebant et fistulis, quod ante diem inceperant, comedebant et -bibebant, clamabant et saltabant, et plurimi post prandium ad littus -navigabant et in monte ignem incendebant et in multis superstitiones -antiquorum repraesentabant, qui in illo die Janum honorabant. Nam -Janus, pater et deorum dominus cognominatus, vir utique perhumanus, -bonus et summus hospitalitatis cultor, qui etiam Saturnum de Creta -pulsum a Jove suscepit, et fuit ante Domini adventum 1560 annis ex -orientalibus partibus veniens primusque in Italia regnavit et Janiculum -haud procul a Roma condidit. Hunc opinio hominum inter deos retulit, -quem posteritas interpretata ipsum quasi mundi aut coeli aut anni sive -mensium Januam appellavit, cui Januarium mensem dedicaverunt eo, quod -mensis ipse principium et anni finem respiciat, unde et bifrontem eum -depingebant, cujus idolum hodie scio in quadam ecclesia esse positum, -duplicem frontem habens in uno capite, scilicet faciem senis et -tristis, et faciem juvenis et alacris. In hieme ergo vertunt vultum -tristem ad populum, in aestate vultum laetum. - -(#b#) Ob honorem ergo Jani multa ab antiquis fiebant, quae hodie sua -vestigia habent apud plures. Unde prohibet ecclesia sub anathemate, -quod hoc die propter novum annum nihil novi fiat ritu paganorum, ut -habetur 26. qu. 7. c. Si quis etc. Et sanctus Augustinus in sermone -Calendas Januarii invehit dure contra Christianos, qui diem illum in -ludis celebrant et strenas dant. - -Secunda die fuit facta tranquillitas in mari magna, et ideo soluta -classe eam remis extra traxerant portum maximis laboribus usque maris -latitudinem, modicus autem venit ventus, qui nos de Sebenniticis -rupibus tulit, sed non duravit, post duas enim horas contrarius -surrexit ventus, qui contra Apuliam nos ducere potuisset, sed -subtractis ei velis contra montana Dalmatiae rostrum vertimus. A longe -autem vidimus super collem signum securi portus et ad signum -tetendimus, et montana ingressi per angustum districtum in portum -delicabilem venimus, quem nominabant Larmolum, et ibi naves -stabilivimus. Vix locum desertum ita delectabilem vidi sicut illum, nam -mare ibi fuit profundum et parietibus altissimis rupium conclusum sicut -piscina, demto angusto exitu, per quem aquae de mari intrabant et -naves, et ita ordinata fuit interior mansio et rotunda, ac si ars -humana lacunam ibi constituisset, et multo melius naturae conditor -composuit istum portum; altissimis enim rupium parietibus cinxit locum, -ita tamen, quod ascensus graduatus ex natura sursum erat usque ad -cacumen promontoriorum, et mirum fuit videre tam ingentia saxa, quasi -ad ascendendum ordinata per manus, utique summi opificis nutu cuncta -ordinantis, insufficientes enim essent omnium hominum manus et -defectiva ars ad apponendum tam grandem molem hoc ordine. Ideo antiqui -Deum ignorantes artificem rerum quibusdam Titanibus et Gigantibus -attribuebant talia immania opera. Allectus ergo loci dispositione -mirabili rogavi dominum Johannem socium, ascendere mecum in -promontorium, in cujus summitate stabat signum; qui cum difficultaret -assignans promontorii celsitudinem, dixi ei cum jocunditate: et si -altum est promontorium, tamen ecce ascensus gradatus et optime -ordinatus; ut (ad) quid etiam Dominus hunc ordinasset ascensum, nisi -adscendere quis voluisset? non pigris aut stultis hominibus hunc fecit -ascensum, sed ammirativis et congrescitivis eum paravit, et quis scit, -si forte superius sit aliquid pretiosum vel mirabile, quo viri fideles -delectentur. Bis et similibus verbis incitatus vir venerabilis -descendit mecum in barcam, et educti per rupes ascendimus scandentes -sicut caprae usque in celsum cacumen. Horribilis quidem fuit ascensus, -sed securus, nec poterat homo retrorsum cadere, etiam vertiginosus, -quamvis formidandum praecipitium videretur adscendenti esse. Cum ergo -in summitatem venissemus, invenimus ibi altum acervum lapidum et super -eum grandem crucem ligneam in signum portus. Sunt enim in locis -portuosis sic signa locata, ut dum navigantes tempestas acceperit, -possint videre, ad quae littora sine periculo confugere debeant. -Adorata autem cruce ascendimus super acervum et circumspicere incepimus -(#201 a#) ad mundi plagas, contra Orientem enim habuimus Illyricum, -contra meridiem vero Siciliam et Apuliam, contra aquilonem Pannoniam, -Ungariam, et ibi ostendit mihi dominus Johannes montes et terminos -Ungariae et quomodo ab illo loco per Sebenicum trita via venitur usque -in Transsilvaniam; sed quia Turci occupant jam loca media, non patet -amplius via Christianis brevis in Ungariam, sed per longas circuitiones -intrare necesse est. Dum autem verteremus nos contra occidentem, -conjectis oculis ad longius vidi et ex corde gavisus sum, apparebant -enim nobis cani montium vertices se tenui quadam ostentatione -manifestantes, quos ut vidi, optime novi esse Alpes nostras Penninas, -Rhaeticas et Julianas, quae terminum maris constituunt et Italiam ab -Alemannia dividunt. O quam laetabar animo Alemanniam meam videre! Olim -quidem prudentia, potentia, divitiis exilem, nunc autem claris operibus -non tantum aequalem, sed loquacem superare Graeciam, superbam -antecedere Italiam et contentiosam premere Franciam. Quam verum est -illud poeticum: Dulce natale solum, quod immemores non sinit esse sui! -Et potui dicere: - - Saepe peregrinas evagans transmissus in oras, - Regrediens patriae moenia jam video. - Dulcis ave natalis humus, tu Suevia felix, - Inclita urbs tu Ulma, nobile palladium. - -Ad socium autem meum dixi: ecce, domine Johannes, limen patriae et -terrae meae nunc video, nam montes istos, quos hic in mari cernimus, -fratres mei in conventu Ulmensi per fenestras dormitorii intuentur et -sereno aëre cottidie vident. Iste est thesaurus, quem ambo in hoc monte -invenimus, scilicet aspectum terminorum terrarum nostrarum, quam dulcis -autem sit intuitus proprii soli et memoria, vide supra Fol. 48 et Fol. -112. Igitur cum ad horam in promontorio fuissemus, ab alia parte, ubi -terra continens est, descendimus per petras et frutices et in villam -Muters dictam venimus, et plena erat galeotis de navibus, qui omne -vinum et omnem panem et omnes gallinas et omnia ova, et fructus -emerant, nec frustum panis poteramus nos invenire. In capellam autem, -quae in villa est, transivimus et fusa oratione in galeam reversi sumus -die advesperascente. - -Tertia die, quae est octava sancti Johannis evangelistae, mutato aëre -in melius, naves extra portum illum educebantur, et dum in latum maris -venissemus, subito terribilis affuit flatus, cui subtraxerunt vela, et -statim cessavit, et restitutis velis cursu veloci ad Jadram, civitatem -veterem Dalmatiae destructam venimus; fuerat enim quondam regis -Ungariae eique se opposuerat, rex autem dissimulavit usque ad festum S. -Simeonis senis, in quo omnis populus a minimo usque ad maximum cum -cruce extra civitatem consueverat procedere ad ecclesiam praedicti -Sancti in ejus festo, quod est die 8. Octobris. Cunctis ergo in -ecclesia extra manentibus suam urbem rex cum suis intravit et super eam -irruit, inventos occidit, domos exussit, muros destruxit et abiit. -Jadrenses autem derelicto loco exustae civitatis aedificaverunt novam -civitatem juxta ecclesiam S. Simeonis minutam et pulchram super littus -maris. - -De illa ergo veteri Jadra ad novam navigavimus, et portum ejus ingressi -naves stabilivimus. Educi ergo nos fecimus in barcis extra ad littus et -ingressi urbem ibat unusquisque quo volebat (#b#), vel ad tabernas, vel -ad ecclesias; ego vero ingressus conventum fratrum nostrorum -praesentabam me Priori, petens, si diutius nos ibi manere contingeret, -quod ingressum et egressum meum non aegre ferre vellet. Ibi primo -percepi a fratribus obitum magistri ordinis, fratris Salvi de Panormo. -Die advesperascente regressi sumus in galeas. - -Quarta die, quae est dominica in octava innocentum s. ante Epiphaniam, -non fuit tempus navigationi aptum, et ingressi sumus in civitatem ad -divina officia; ideo intravi ego conventum Praedicatorum et ibi divinis -adstiti et cum fratribus pransus fui. Post prandium autem convenimus -nos peregrini et civitatem circumivimus, ipsam videntes, et omnes -ecclesias visitavimus reliquias et indulgentias venerantes. - -Est enim Jadra Dalmatiae civitas ad regnum pertinens Hungariae, quae a -Venetis capta et possessa multis vicibus eis rebellavit, et tandem ex -integro in eorum potestatem est redacta. In ea civitate sunt multae -antiquissimae columnae marmoreae magnae in virorum aliquorum insignium -memoriam, multae etiam fornices et arces triumphales Romanorum victorum -signa ibi sunt, quo potuimus intelligere, terrae principes ibi -habitasse. Marmoreas etiam tabulas cum sculptis scutis et imaginibus et -latinis scripturis ibi per loca in antiquis muris vidimus. Ibi est -ecclesia S. Simeonis senis, qui in faciem Domini: Nunc dimittis, -cecinit et puero Jesu matrique ejus benedixit, Lucae II. Est autem -ecclesia pretiosa de perpetua fabrica, quia valde artificiose de -sculptis et politis lapidibus fabricatur. Ad sinistrum latus chori est -capella, in qua est tumulus pretiosus cum tumba corporis S. Simeonis, -ferreis cancellis obfirmatus. Hanc tumbam nobis canonici aperuerunt, et -corpus sacrum vidimus, foramina oculorum, aurium et oris bombyce erant -obstructa. Dicunt autem, linguam in ore adhuc recentem esse nec -tabefactam aut corruptam. Legi in quodam peregrinali, quod peregrinus -affirmat, se linguam vidisse carneam et recentem; sed nos non sumus tam -prope admissi ad experiendum hoc. Est etiam ibi ecclesia sanctae -Anastasiae martyris et in ea corpus ejus, quod etiam vidimus. Similiter -et corpus S. Donati. Praeter illas sunt adhuc plures ecclesiae et -capellae vel Latinorum, vel Glaborum, et nulla Graecorum. Vidimus etiam -S. Joëlis prophetae caput. - -Praesul ejus civitatis est archiepiscopus dominus Jadrensis. Minores et -Praedicatores habent ibi conventus pulchros, et vulgus loquitur lingua -sclavonica. - -Post visitationem ecclesiarum quidam in naves remigaverunt, alii in -hospitiis manserunt, ego conventum nostrum intravi, ut in eo coenarem -et pernoctarem, sed dum sederemus in coena, audivi tubam nos in naves -invitantem et derelictis omnibus in tenebris cucurri ad civitatis -portam eamque jam clausam reperi. Accurrerunt una mecum multi alii, et -aperta fuit nobis alia parva porta, per quam exivimus et in naves -navigavimus. - -Quinta die, quae est vigilia Epiphaniae, stabant gubernatores -triremium, ventorum afflatum exspectantes, conticuerant enim cuncti -venti, stabam et ego cum eis, quia, si non illico solveretur classis, -volebam reingredi civitatem et celebrare. Non autem potui notare, an -classis solvenda esset vel non. Descendi ergo in barcam et remigavi in -urbem et celebravi ad Praedicatores. Post missam descendi ad mare, et -ecce, soluta classis ferebatur a portu et velis inflatis ventum -sequebatur, navis autem mea omnes praecedebat et a longe per mare (#202 -a#) volabat. Quod ut vidi expavi et aperiens bursam marcellum in barcam -unam projeci et in eam saltavi, significans me esse de classe et de -galea capitanei Alexandrini, non enim cum barcario scivi loqui, quia -Sclavus erat, et signis cum eo conferebam. Navigavimus ergo post -classem cum possibili festinantia et unam galeam attigimus, quae nondum -vento vela dederat, galea vero mea continue remotior fiebat, nec -possibile fuit eam attingere cum barca. Jussi ergo barcarium me in -galeam proximam ducere, quae cujus esset ignoravi, et quis in ea esset -nescivi. Ascendi ergo de barca per galeae gradus sursum et ad locum -pauperum, qui non habent proprias cumbas, transivi in proram et -diffortunium meum galeotis illis recitavi, quomodo non negligentia, sed -propter Missam me tardare contigisset, rogans eos mecum habere -patientiam usque in proximum portum. Allocutus etiam fui baronem galeae -et scriptorem, petens eos, ut misererentur mei pauperis, et omnes -benevolos inveni, quamquam eos non noscerem, nec ipsi me. Dato ergo -velo ventis sulcantes mare fortiter praecedentes galeas secuti sumus. -Cum ergo hora prandii adesset, sedi mecum cogitans, quid ego facturus -essem, et dum sic sederem, vidi unum militem peregrinum de secunda -societate, dominum Caspar de Bulach, ascendere de cellula prorae, ut -cibos de coquina portaret. Hoc videns plurimum laetificatus fui et post -eum clamavi teutonicis verbis vocans eum nomine suo, qui me respiciens -obstupuit prae ammiratione et descendit ad cumbas dominorum militum et -baronum, Ferdinandi de Werna et domini Maximiliani de Rappenstein, -dicens eis meam praesentiam in navi; statim autem audientes ascenderunt -et audita causa mea introduxerunt in stantiam suam et cumbam pro -dormitione assignarunt, et ita colloquebamur illo die de multis, quia -valde conversativi et honestae conversationis erant barones et milites -secundae societatis, et dicebant mihi, quod dudum optaverunt, ut per -aliquos dies cum eis manere possem in navi. Dum autem sol occidentem -peteret, irruit tempestuosus ventus, et multas anxietates nos (nobis) -illa nocte tulit, ut patebit. - -Sexto die, qui est Epiphaniae Domini, per noctem praecedentem -tempestuosum habuimus ventum, prosperum tamen, quia ducebamur intento -itinere. Circa medium autem noctis incidimus in angustias Corneri; est -enim civitas quaedam in littore sita, Corinium dicta, a qua mare -Cornerum dicitur, vel a sua saevitia, quia saevissimum ibi est, et -periculosissima navigatio, ibi enim mare velocissimo cursu contra -Anchonam et portum S. Petri tendit, et si quando gubernatores non sunt -circumspecti, navis rapitur et cum maximo periculo extra sinum in aliam -partem contra Romam projicitur, sicut saepe factum esse ante nos et -post nos audivi. Verum jam singulariter cavebant nautae, quod naves non -tollerentur in oppositum littus, quia absque hoc, quod in periculo -fuissemus maris, hostium in manus devenissemus: fere enim tota quasi -Italia contra Venetos tunc erat commota et ad debellandum parata. -Interea ventus invaluit et mare fremuit in tantum, quod vela -tempestatum grandium apponere coacti (#b#) fuerunt; commune enim velum -dilacerassent venti, aquae autem navem continue operiebant et ad nos -incidebant, vela etiam deposita et funes in cellulam nostram -trajiciebant, quae tamen strictissima erat, et compressi sedimus per -totam noctem in angustiis, et quamvis bene inclusi essemus, per -insuspecta tamen loca copiosa aqua influxit, madidique atque compressi -sedimus. Gratus autem fui Domino Deo, quod illos dominos reperi, quia -si ad eorum cumbas receptus non fuissem, per totam illam noctem in -aquis fuissem, et omnes fluctus super me inducti fuissent, sicut sunt -omnes in superioribus manentes. Verum tempestas illa fuit delectabilis, -nec erat in classe, qui ea carere voluisset, quia itinere nostro -repentino volatu proficiscebamur, eadem enim nocte usque in Histriam -rejecti sumus, nam in solis ortu vidimus Polam, Histriae vetustissimam -urbem, et ejus portui non longe aberamus. Gavisi autem sumus, nos in -regionem venisse nobis ex nomine non ignotam, nam Danubius etiam -fluvius terrae nostrae orientem petens, quam cito Illyricum tangit, -nomen nobis notum amittit et Hister sive Ysterus vocatur, et inde -Histria regio. Quidam dicunt, quod brachium quoddam a se emittit -Danubius contra mare Adriaticum, et illud Hister vocatur et regioni -nomen partitur. Hoc brachium quamvis non sit navigabile, tamen Jason -adepto aureo vellere ex Colchis per illud brachium navigio penetravit -usque in mare Adriaticum. In locis tamen, ubi omnino navigare non fuit -possibile, navem humeris impositam portaverunt fortissimi illi -Argonautae. Verum antiquiores Argonautarum navigationem multo amplius -extenderunt, ut patet supra. Insuper moderni dicunt, Polam civitatem a -Colchidis incolis esse aedificatam, alio tamen, nescio quo, nomine -vocatam. Pola autem hoc nomen illo casu adepta est. Quidam enim -Graecorum rex, dum a Graecia usque ad Polam omnia vastasset et in -obsidione Polae diu laborasset et multum populum amisisset, tandem -taedio fractus dixit: Pola, id est, sufficit, in lingua Graeca, et ita -recessit nomen civitati derelinquens. - -De hac civitate Pola fuerunt, ut fertur, illi duo impiissimi et -crudelissimi tyranni, Diocletianus et Maximianus, de quorum assumtione -ad imperium talis fertur historia. Erant hi duo immanium corporum -rustici et socii, concives Polenses, agriculturae dediti et non nisi -ruralibus vacantes; ideo Martinus in Chronica, quod Diocletianus sit -obscure natus et Diocletianus Dalmateus dictus. Quamvis alii dicant eum -cujusdam scribae filium. De quo non curo; ad historiam inceptam -progredior, quae habetur in Chronica Hermanni. Cum imperator Carus -functus vita fuisset, concordare Senatus populusque Romanus non -potuerunt de imperatore eligendo, unde oraculum Apollinis statuerunt -consulendum. Sacerdotes autem tale Senatui responsum dederunt ex -Apolline, ut nuntios per regiones mitterent et illum ad imperium -assumerent, quem residentem ad ferream mensam comedentem, et speciosam -virginem sibi servientem, et canem observantem invenirent. Multis ergo -nuntiis emissis aliqui in Dalmatiam venerunt, quaerentes suum -imperatorem in signis, cum ferrea mensa, virgine et cane. Campum ergo -Polae cum pertransirent et de via dubitarent, viderunt rusticum in agro -arantem et de via declinantes ad ipsum interrogandum iverunt. Eis autem -cum rustico conferentibus venit filia ejus juvencula, portans sibi -alveolo (#203 a#) pulmentum intrito pane, rusticus vero everso aratro -super vomerem cibum allatum posuit et comedit sedens in terra. -Recordati autem nuntii de oraculo ad invicem dixerunt: ecce, mensa -ferrea, juvencula et canis, profecto imperator ille est Romani imperii. -Erant autem nuntii illi viri potentes, prudentes et nobiles, armati in -equis sedentes, et a rustico declinaverant paululum, consulentes sibi -invicem, et accedentes interrogabant ejus nomen et ipse, Diocletianus, -inquit, vocor. Cui dixerunt: surge et proficiscere nobiscum Romam, quia -oraculo deorum imperator mundi factus es. Quibus respondit: difficulter -credo, nec vobiscum proficiscar, nisi jam in continenti jussis meis -obtemperaveritis. Quibus promittentibus interrogavit, quis inter eos -nobilior haberetur? Quo astante dixit: ut videam, inquit, me non deludi -a vobis, hunc jugulate. Si feceritis, bene; si non, me delusum agnosco. -Amaro ergo animo interfecerunt ducem illum servi. Quo facto, iterum de -nobiliori quaesivit et interfici eum mandavit. Et tertia vice fecit -similiter et post hoc surrexit et Romam perrexit imperatorque est -declaratus. Non multo post infirmatus fuit graviter Diocletianus, ad -quem visitandum venit Maximianus, rusticus socius suus; dicens ei, quid -mihi daturus esses, si te sanarem? Respondit: dimidietatem totius -mundi. Accepit autem Maximianus eum in curam, et nihil illi dabat nisi -cibum et potum rusticalem, quo ante imperium usus fuerat, sicque -sanavit eum, propter quod recepit eum in consortium imperii, occidentem -illi tribuens, ipse autem orientem gubernavit anno Domini 286, et erant -strenuissimi bellatores et saevissimi omnium Christianorum persecutores -omnibus suis diebus, unde in tribus diebus XXII millia Christianorum -sunt occisa propter fidem ab eis. - -Diocletianus primus violavit imperatorum humilitatem et vestibus ac -calceamentis gemmas inseruit. Alibi legi, quod nuntiis ad se -venientibus praecepit jugulare superiorem et omnium inferiorem ambos, -et secunda vice iterum duos, et tertia similiter. - -Polam ergo postergavimus et cum bono vento navigantes a longe Rubinam -civitatem vidimus, in cujus aspectu novo laetitiae jubilo affecti -sumus, quia erat primus portus, quem apprehendimus in exitu nostro de -Venetiis, ut patet supra P. I. Fol. 58. In meridie mutatus est ventus, -et rostra classis in portum Rubinae civitatis convertimus, de quo bene -fui contentus, ut in navem meam et cumbam propriam revenirem, nemo enim -in nostra navi sciebat, me esse in classe, sed putabant, me Jadrae -mansisse, vel aliquod diffortunium passum fuisse, vel periisse. Nescio -autem quo casu accidit, quod galea, in qua eram, quamvis ultima de -portu Jadrino educta fuerit, in tempestate tamen projecta ante cunctas -galeas prima in portu Rubino fuit. Quam statim autem in portum venimus, -ante introductionem aliarum navium, cum nobilibus peregrinis scaphis ad -terram ducti in civitatem ascendimus ad vesperas, quae actu pulsabantur -in ecclesia S. Euphemiae; nobis in choro stantibus venit patronus -galeae meae cum dominis et peregrinis sociis meis, et videntes me quasi -monstrum inspexerunt, mirantes, cum quo venissem, et congratulabantur -mihi de fortuna mea. Post vesperas videns ecclesiae praepositus -ecclesiam esse repletam hominibus, reseravit tumbam beatae virginis -Euphemiae, in qua corpus ejus quiescit, et ibi deosculati sumus sanctas -(#b#) martyris reliquias. Legi etiam ibi in libro chori pulchram -historiam, quomodo miraculose de Chalcedonia, ubi fuit martyrizata, -fuit huc translata. Chalcedonia est urbs in Asia minori, in littore -Bassori pelagi sita, ex opposito Constantinopolis, sicut superius Fol. -176 dictum est, in qua Euphemia filia Senatoris sub Diocletiana -persecutione a Prisco consule martyrium mirabili agone consummavit -superatis inauditis poenis, ut habetur in ejus Legenda. Eam itaque -mortuam Christiani cum honore sepelierunt, construentes ei ecclesiam -supra petram, quae de littore in mare prominebat, et aqua sub ipsa -petra in terrae viscera intrabat, meritis enim beatae martyris in brevi -tota Chalcedonia ad fidem fuit conversa, et magna devotione corpus -virginis venerabatur, eique tumbam grandem valde, quasi domunculam, -fabricaverunt de candido marmore. Post temporum autem decursum -tepescente Chalcedonensium devotione negligentius se habuere ad ejus -sepulchrum, et jam nec lampades nec aliquem ornatum et honorem sibi -exhibuere. Quod virgo beata non ferens ab hoc loco recessum a Deo -impetravit, nam nocte quadam facta est in mari tam horribilis -tempestas, ut Chalcedonenses non nisi suae civitatis et suum interitum -adesse lamentarentur. In hac tempestate crepuit et scissa est petra, -super quam beatae Euphemiae stabat tumba, et per ipsam scissuram tumba -cum corpore dilapsa est in mare, sed nequaquam mersa: quin imo sicut -lignea navicula super undas natavit et a fluctibus importune pulsa -eadem nocte in ea tempestate per maxima maris spatia est de Asia in -Europam delata, a mari Aegeo per Hellespontum in mare Adriaticum et -Histriam Dalmatiae translata et in hiatu petrae sub civitate Rubina -injecta, ubi multis diebus stetit hominibus incognita. Sancti autem -homines viderunt noctibus singulis splendores de scissuris petrae -adscendentes et lumina et harmoniam coelestis melodiae audierunt. Cum -ergo his signis tumba cum sacro corpore inventa esset et vellent eam -deportare, nequaquam eam movere poterant, donec consilio cujusdam -sanctae foeminae fuerunt adducti duo tauri indomati, jugis non assueti, -qui funibus sarcophago colligati ipsam ingentem tumbam de hiatu -advexerunt et supra montem sine difficultate venerunt per praeceps -adscendentes in locum, ubi usque hodie manet et a cunctis veneratur -fidelibus, ubi est ecclesia constructa pulchra, habens episcopum et -canonicos. - -Dicta est autem civitas haec Rubina a sanguine martyrum ibi quondam per -tyrannos occisorum pro Christo, estque sub potestate Venetorum, ad -Histriae ducatum pertinens. Visis ergo reliquiis et civitate Rubinensi -descendimus ad mare et hiatum sub civitate, in quo S. Euphemiae tumba -steterat, vidimus et ita in galeas navigavimus. Cum magno desiderio in -galeam meam navigavi, quam amiseram, et cum multa jocunditate ab -omnibus receptus fui, et gaudebant tamquam de fratre perdito et -reinvento. - -Septima die, ante lucem solis, in splendore lunae solutam classem extra -portum eduxerunt, et paulatim vento tenui ferebamur in mare Venetum. -Sole autem orto vidimus non longe grandem et vetustam domum, quam -dicebant fuisse fortalitium Rulandi, strenuissimi militis, qui comes -Cenomanensis mira bella contra infideles gessit pro recuperatione -terrae sanctae et demum coronam aeternam accepit. Deinde fortius -navigantes usque (#204 a#) ad Parentiam venimus et ingressi Parentinum -portum naves stabilivimus. Est autem consuetudo, quod quando huc -veniunt naves, non statim ingrediuntur civitatem, sed navigant in -oppositam civitati insulam, et in ecclesiam ascendunt, Deo et S. -Nicolao ecclesiae patrono gratias agunt, et nonnumquam patroni galearum -in angustiis tempestatum se et omnes secum navigantes devovent, sicut -nunc credo etiam contigisse, nam, quam cito naves stabilitae fuerunt, -nemo (in) civitatem inductus fuit, sed omnes ad insillam navigavimus et -Missam de S. Nicolao solemniter cantavimus. Post Missam autem ipsam -insillam et locum curiosius inspeximus. Est enim insilla montuosa, -fertilis oleo valde et aliis fructibus, circumdata profundo pelago, in -cujus vertice est una vetustissima turris, pro maris custodia -temporibus bellorum, et una ecclesia S. Nicolai, cui annexum est parvum -monasterium ordinis S. Benedicti, praepositura. Videtur etiam ex ruinis -antiquis, quod olim ibi castrum munitum steterit. Cum ergo votum -persolvissemus, descendimus ad mare et contra Parentiam navigavimus; -occurrit autem nobis in mari multitudo delphinorum, quos quasi cottidie -per mare vidimus, sed eorum descriptionem usque huc servavi. Est enim -delphinus bellua marina magna, communior aliis, et in magno numero in -freto gradiuntur gregatim eo ordine sicut grues in coelo; non habet -spinas sed ossa, mirabilis formae est, os habet sursum in dorso et -oculos deorsum, et ideo difficulter capit praedam, quia non nisi -resupini atque conversi rapiunt, pro voce gemitum faciunt humano -similem, extra aquam spirant, in aqua sicut pisces aquam attrahunt, -vivit centum XX annis, et decem annis crescit, pro auribus habet unum -foramen. Hoc animal omnium animalium est velocissimum, ocior est -volucre, acrior telo, et velocior navi pleno vento velo; unde salientes -plerumque naves transvolant, et nisi multum infra rostrum os illi paene -medio ventre foret, nullus piscium celeritatem ejus evaderet; sed -affert providentia remoram in capiendo cibum. Delphini miro modo se -diligunt, unde narrat Plinius, quod dum rex Cariae delphinum -captivasset eumque ad palum juxta littus ligasset, convenerunt multi -delphini in mari plangentium more se habentes, ideo rex solvit eum et -dimisit resilire in mare. Delphinus etiam nequaquam hominem ut alienum -expavescit, sed navigiis obvius venit ludens et saltans, navem gyrans, -et saepe ab una parte navis se immergens et ab altera in ictu oculi -reemergens familiarem et amicum se hominibus manifeste exhibens. Optime -intelligit voces hominum ad se directos, et suum nomen, quo -consueverunt vocari quidem, est Simon. Humano cantu et sibilo exultat, -ideo dum occurrunt nautae, vel sibilant, vel cantant, vel eos vocant, -vel quod pluries contingit, eis maledictiones imprecantur, quia sunt -nuntii tempestatum, et in eorum discursu intelligunt futuram auram. -Musicis instrumentis avidissime auditum praebent, et musicis hominibus -naturales amici sunt, unde narratur de quodam musico, quod frequenter -in mari canebat, et eo ludente multi delphini maximi navem -conveniebant. Hic musicus cum mortem meruisset, judicium submersionis -in eum latum fuit, petivit autem, quod prius posset facere gaudium -delphinis cum suo musicali, accurrentibus autem multis delphinis -prosiliit[TR196] reus in medium eorum, quem statim unus (#b#) -delphinorum assumsit super dorsum, eumque vivum et incolumem ad littus -transportavit. Quid multa dicam, non est novum nec inusitatum, -delphinos cum hominibus amicitias habuisse, unde apud veteres Proteus, -marinus deus, habuit filiam Melanthonam, cui consuetudo erat positis -vestibus delphinos inequitans vagari per maria patris, quae cum formosa -esset, in gratiam venit Neptuni, qui ad eam transformatus in delphinum -venit atque concubuit, et deificata fuit a veteribus. Apud Jasum puerum -delphinus adamavit, quem dum post assueta colludia impatientius -sequeretur recedentem arenis inventus haesit. Alexander autem magnus, -sed superstitiosus, illum amorem numinis fuisse interpretatus est -praefecitque puerum Neptuni sacerdotio. Legimus etiam, Plinio tradente, -apud Hipponem delphinum fuisse ex hominum manu cibum sumentem seque -tractandum manibus praebentem, et nantibus alludentem et consedentes -portantem, et multa talia vera, non fabulosa, dicuntur de istis. Si cui -placet, legat in Speculo Naturali Libro XVIII. c. de delphinis. - -Alia quadam vice cum pluribus peregrinis nobilibus navigavi mane ante -solis ortum de Parentia ad illam insillam ad celebrandum Missas, et -ecce, respicientibus nobis ad littus insillae, vidimus supra rupem, -quae de mari prominebat, stare quoddam monstrum, cujus forma haec erat: -longitudo ejus forte quatuor hominum, non multum grossum aut -corpulentum respectu tantae longitudinis, sed erat quasi truncus altus -nigri coloris, et movebatur sine progressu, quasi fortiter tremens. -Quod cum attonitus unusquisque tacitus aspiceret, antequam unus alteri -loqueretur, lapsum impetuosum recepit in mare et nusquam comparuit; -quid autem hoc fuerit, nec barcarii nec alii poterant nobis dicere, sed -affirmabant, se prius tale quid numquam vidisse, unde prodigium esse -inimici plurimi judicabant, sederamus enim cum summo silentio, quia ad -Missam navigare voluimus, et forte ut interrumperetur quies et oratio -et ut curiosa imaginatio daretur devotis. Aliqui dicebant, esse signum -alicujus futuri eventus, vel praenuntiatio mortis, vel submersionis. -Quid horum fuerit nescio, sed hoc scio, quod pauci peregrini huic -spectaculo praesentes redierunt vivi. - - - - - Parentia. - -Navigavimus ergo ab insula S. Nicolai ad Parentiam et ingressi prandium -sumsimus in hospitio, post prandium ad ecclesias in civitate et extra -transivimus ad indulgentias et ad videndum reliquias: postea per littus -maris spatiando deambulavi et inter scopulos inveni juvenes ostrearum -captioni insistentes et pueros conchas colligentes vel testas -conchiliarum. Est autem ostrea piscis carne mollis, dura tectus testa, -in cautium et saxorum scissuris, ad quas aqua maris intrat, jacens. -Aliquae ostreae sunt totae testis inclusae, nec progrediuntur, -aliquando adhaerent saxis et parietibus rupium e mari consurgentium et -habent solam mediam testam, quae firmissime adhaeret petris in aqua, -ita, ut ferreis instrumentis avelli eas necesse sit. Aliquae -progrediuntur cum suis domibus sicut terrestres cochleae, cornua -extendentes bina et contrahentes, quia oculis carent. Aliquae habent -testas (#205 a#) spinosas, et in colore et figuris maximam varietatem -ludens natura inducit, quo non solum parvi sed prudentes admirentur. -Inter omnes conchas principatum tenent margaritiferae, quae et ecelolae -dicuntur, in quarum carne pretiosus (lapis) s. calculus solidatur. De -his dicitur, quod nocturnis temporibus littora petunt seque contra -coelum aperiunt et ita ex coelesti rore concipiunt, unde certo tempore -anni recipiunt et appetunt rorem, sicut foemina virum, et roris -desiderio hiant et hauriunt humorem cupitum, quotiens autem aëris -matutini semen excipitur, fit margarita clarior, vespere accepta fit -obscurior. In aliquibus ostreis pretiosissima margarita naturaliter est -infixa, quae maris aqua in ea solidatur, et haec difficulter apud reges -invenitur. Testae tam ingentis magnitudinis in aliquibus maris -littoribus reperiuntur, ut domum non parvam multarum camerarum contegat -una, et in aliquibus regionibus navigii loco his utuntur cymbis. -Recitat frater Odoricus, ordinis Minorum, quod viderit in -provincia[TR197] orientis, Campra dicta, unam testudinem, majorem -trullo, seu cappa ecclesiae S. Antonii Paduae. Sedi ergo aliquamdiu et -venationi illi respiciendo tempus dedi, et inde ad alia loca evagatus -sum, ut patet in descriptione Parentiae. - -Parentia Dalmatiae et Histriae civitas vetustissima olim Paradina fuit -dicta a Paride Trojano. Hic enim Paris cum Helenam Graeciae reginam -raptum pergeret, omnem suam classem in hac civitate aptari fecit, et -cum ipsa Helena rapta illuc de Graecia reversus votoque potitus portum -aedificavit et oppidum eique nomen suum dedit, unde hodie Parenza -dicitur, et est sub Venetorum ditione, sicut aliae civitates Histriae, -ut Justinopolis a Justino secundo condicta, quam Veneti receperunt anno -Domini 1129. Est autem Parentia parva, satis munita, optimo solo -posita, nam a parte maris rupibus et scopulis protegitur a procellarum -impetu, a parte vero terrae fertilissimis collibus est circumdata et -silvis olivarum cincta per gyrum a mari usque ad mare. In ipsa est -ecclesia episcopalis cum canonicis et clericis, in qua positae sunt -multae reliquiae et Sanctorum corpora. In majori altari quiescunt -sancti martyres Demetrius et Julianus. In alio altari ante chorum -sanctarum virginum Bertae et Acolitae. In eadem ecclesia ante pauca -tempora sanctorum martyrum Mauri et Eleutherii corpora quieverunt, sed -per Genuenses inde asportata Genuam translata fuerunt. Narratum quoque -nobis fuit pro certo, quod cum iidem Genuenses aliud quoddam altare -tentassent effringere, animo quaedam sanctorum corpora inde recipiendi, -mox sanguis miraculose ex eo altari profluxit, cujus hodie sunt ibi -vestigia derelicta, unde territi raptores aufugerunt. Fratres minores -etiam habent ibi conventum parvum. Aliae ecclesiae non sunt in -civitate, sed extra in hortis, agris, campis sunt multae ecclesiolae, -et campus plenus tumbis lapideis mortuorum, et tamen non est -coemeterium, sicut etiam ante civitatem Ulmensem in quolibet horto est -una domuncula, in qua ligones et rastra servantur, vel pro solatio: sic -Parentiae in quolibet horto est una capella et juxta eam tumba, pro -horti domini sepultura. Aliquae capellae habent tria altaria, aliquae -unum, aliquae duo, sunt tamen pro majori parte desolatae et pecorum -stabula factae, pauperes etiam et domiciliis carentes in eis dormiunt, -unde vidi unam navem repletam miserrimis et nudatis hominibus -applicantem in (#b#) portum illum, qui cum non intromitterentur, omnes -simul in unam illarum ecclesiarum, quae stat super mare, -commigraverunt, et ibi in tanta penuria et miseria manserunt, quod non -potuit absque motu pietatis videri; erant enim homines isti de quodam -pago Dalmatiae, quem Turci invaserant, et in devastatione homines isti -sicut nudi cum mulieribus et parvulis ad mare confugientes navigio -evaserunt et per ventum ad hunc delati fuerunt portum. - -Sed quid sentiendum sit de illis capellis et sepulturis et tumbis vix -video, hoc autem credo, quod campus ille paganis olim idolis fuit -consecratus, et in eo sepeliebantur in tumbis, quae hodie ibi jacent. -Supervenientes autem Christiani extumulaverunt corpora damnatorum et -campum Christo dedicaverunt construentes capellas et altaria. Vel forte -sic accidit, quod aliquis pius Parentinus episcopus coecis devotionibus -saecularium condescendens licentiam dedit, ut quilibet in horto suo -posset aedificare capellam, altare, et aptare in ea tumbam pro -sepultura, et aedificata eis consecravit, et ita episcopus ille sponsam -suam et ecclesiam exsecrabiliter prostituit et foedandam exposuit, sunt -enim diverticula luxuriantium, nec amplius sunt juxta eas sepulturae, -sed tumbae vacuae; moderna sepultura est in coemeterio majoris -ecclesiae in civitate, ubi etiam est baptisterium. De illo baptisterio -aliquid ibi recitandum occurrit. Quadam vice, dum solus in ecclesia -essem et loca circuirem, veni ad concham baptismi, quae erat operculo -ligneo operta, sed sera non clausa; elevavi ergo operculum, volens -videre sacramentalem aquam, qualis esset et quanta, quia concha -marmorea erat magna. Sed dum ambabus manibus appositis operculum -levarem et intus respicerem, ecce, tota margo repleta erat scorpionibus -per circuitum, et ad remotionem ligni cucurrerunt, et multi et major -pars in aquam baptismi ceciderunt, aliqui in terram labebantur, aliqui -ligno, aliqui lapidi adhaeserunt, quos ut vidi, expavi et operculum -cadere permisi et aufugi, cavens, ne aliquis scorpio mihi adhaereret. -Modica autem aqua erat in concha et crassa, viridis, et in his omnibus -suspicabar, diu nullum ibi baptizatum fuisse. Porro scorpiones per -circuitum baptisterii currebant, quaerentes reascendere ad locum suum, -et in latibula murorum se recipiebant; sunt enim scorpiones in illis -partibus in magna multitudine sub lapidibus, in silvis, in muris, sub -lignis et lectis crescentes et morantes, et generantur ex aliquibus -putrefactionibus, sicut alii vermes, praesertim ex putrefactione cancri -statim generantur, unde etiam quasi cancro assimilantur, unde Ovidius: - - Concava littorei si demas brachia cancri - Scorpius exibit. - -Est autem scorpius vermis niger, multorum pedum, et habet loco manuum -duo bifurcata magna sicut cancri, et cornua gracilia sicut cancer, et -habet caudam longam, non cancri, sed serpentis, et in ejus fine duos -habet aculeos, quibus arcuato vulnere ferit. Dicitur autem scorpio a -scorte, quod est: dulce et picis (?) fingere; quia in anteriori parte -blanditias fingit et in posteriori interficit. Scorpionis punctura -facit homini multa mala, quia videtur locus puncturae, statim -apostematur apostemate duro et rubro, et dolor protensus quandoque -inflammatur (#206 a#), quandoque infrigitatur, et imaginatur percussus, -se contundi pilis, quibus sal contunditur, et accedunt dolores subito, -et punctura est sicut punctura acus, et sequitur tremor et frigus, et -mollificatio totius corporis et inflammatio ventris et extensio virgae. -Si autem sit punctura ex vehementi scorpionis malitia, tunc punctura -est quasi cauterium adustum, et corpus totum rigorem patitur cum -frigore, et fluit ad labia humiditas viscosa, quae inter ipsa labia -congelatur, et currit ex oculis multa humiditas, quae in angulis -congelatur, et alteratur forma et egreditur anus et apostematizatur -virga et incrassatur lingua et stridunt dentes et clauduntur compressae -nec aperiuntur. Hac mala bestia caret Alemannia nobilis et sana recenti -aëre dotata. Haec bestia occidit Orionem, quem nulla bestia vincere -potuit. De hoc Ovidius talem recitat fabulam. Jove, Neptuno et Mercurio -terram peragrantibus factum est hospitio alio deficiente, eos intrare -Herei senis pauperis gurgustiolum, qui cum eos cognovisset deos, -obtulit eis bovem in sacrificium coquens, qua oblatione motus Jupiter -dixit ei, ut peteret quod optaret, qui dixit, se non habere conjugem et -praemortuae promisisse se aliam non sumturum, optare tamen filium. -Jupiter autem cum reliquis duobus[TR198] diis bovis occisi sumserunt -carnem, et cum in eo minxissent, jusserunt seni, ut decem mensibus -carnem terra tectam manere permitteret et filium inde nasciturum -exspectaret. Qui cum fecisset, mense decimo prosiliit puer, qui Orion -appellatus est, et adeo vir robustus est factus, ut nullum timeret -animal omnesque bestias cum suo cane venaretur. Cui indignata Diana -venatrix misit contra eum scorpionem, qui eum interfecit. Dii autem pro -scorpionis audacia ipsum in signum coeleste sublimaverunt, quod -scorpionis dicitur. Demum miserti Orionis ipsum et canem suum in coelum -assumserunt et Orionem et canem signa coelestia constituerunt etc. Haec -dicta, licet fabulosa appareant, sunt tamen naturae cursu verissima, ut -ostendit Johannes Boccardus de Generatione deorum gentilium, Libr. 12. -Cap. 12. - - - - - Ultima dicta maritimae peregrinationis. - -Octava incipiendo diem a vespera praecedenti propter continuationem -insonuerunt navium servi tubis per civitatem vocantes nos ad ingressum -navis, et soluta classe tenui vento extra portum elati sumus, de quo -naucleri plurimum gaudebant; nam quando sunt venti importuni, etiamsi -sint pro navibus et pupales, non audent eis committere naves per hoc -maris spatium usque Venetias, quod nominant Venetiolam: periculosissima -est etiam navigatio, et naves in intempestatibus[TR199] bithalassum -incurrunt, quia fundum inaequalem habet, nec profundum ulterius est, et -ideo magis arte, cautela et industria indiget navigatio Venetiolae, per -quam singulares et jurati habentur gubernatores, qui Parentiae -morantur, et sine eorum nutu nulla galea Venetiolam ingreditur, sed -praefati navium gubernationem assumunt, et alii, qui per totum mare -gubernaverunt, non se intromittunt nec judicant. Contingit saepe, quod -naves magnae in mense vel amplius non possunt de portu Parentino -descendere propter ventorum vel maris defectum, et oportet singularem -ibi ventum habere (#b#), ideo illi gubernatores sunt experti -auruspices, ventos considerantes et eorum durationem, nisi enim ventus -duret usque in portum Venetianum, male stant naves in Venetiola. Ideo -propter periculosum ingressum navium in portum Venetianum non possunt -Venetiae classe peregrina oppugnari. Igitur classis ferebatur vento -secundo in Venetiolam, nec erat amplius timor de periculo nec dubium, -quin mane essemus in portu optato, quapropter factum est carnisprivium -in classe, et gaudium majus, quam umquam in galea viderim. Est enim -modus et consuetudo marinariorum, quod quando post transmarinam -navigationem ad portum suum veniunt, miro triumpho gaudent. Eodem sero -lautissimam coenam habuimus, carnes et pisces. Inter pisces fuit per -navem distributus unus cancer valde magnus, quem in Parentia cellarius -emerat, de quo multi homines sufficientiam habebant. Sunt enim in -paludibus maris valde magni cancri, durissimae testae et optimarum -carnium. In aliquibus partibus maris sunt ita magni, ut hominem forcipe -sua apprehensum in mare trahunt et submergunt. Albertus dicit, quod -quandoque forcipe navi immissa eam dimergunt. Cancer sicut scorpio -propter Jovis ministerium in coeleste signum translatus est; nam -Jupiter, cum vidisset juxta Capream Garamantidem nympham -speciosissimam, lavantem pedes suos, ut erat in libidinem pronus, e -vestigio concubitum ejus optavit, quem cum virgo vidisset ad se venire, -territa voluit capere fugam, verum cancer pedi propinquus pedis ejus -digitum forcipe apprehendit et tenuit, quae dum cancrum deponere -conaretur, supervenit Jupiter eamque ad votum habuit. Jupiter ergo ob -impensum beneficium cancrum in coelo locavit signumque zodiaci fecit. - -Terminata autem coena, cum hora quietis advenisset, inquietissima -commotio in tota classe facta est ex laetitia, et totam noctem insomnem -duximus, quia illi cantabant, isti saltabant, alii comedebant, bibebant -et res transponebant et separabant illa ab aliis, saccos, cistas, vasa, -cassas, et omnia in motu erant, nec lumina exstincta sunt illa nocte, -et cum hoc dulcissimo vento ferebamur. Ex quo enim cani montium -nostrorum vertices coeperant videri, videbatur mihi mare placidum, et -nullis fere impeditum obicibus, et undas solito laxiores praestare, et -spe atque aviditate contingendi littoris, in quo quies promittebatur -futura, et ob superatos labores et transgressa pericula. O quam -praestolabamur diem fieri, quae benedicta dies finem datura erat -omnibus maris amaritudinibus, miseriis, laboribus, angustiis et -periculis, et praestitura initium priorum consolationum, etc. Itaque -dies increpuit, et cum sol ab oriente inciperet splendere, incepit ab -occidente urbs nobilis Venetiana rutilare; hanc cum vidissemus, quantus -clamor gaudii, quanta laetitia omnium fuerit, non facile dixerim. Ad -hoc galeotae visa civitate pannos scissos, saccos et ruptas vestes, -quibus in mari involvebantur, elevabant et in mare projiciebant cum -clamore et cantu, et omnia vetusta et inutilia tali solennitate -ejiciebantur. Insuper servi patronorum productis vexillis, tapetiis et -omni ornatu navium classem regaliter ornaverunt, et ita ornata classe -vexillis et velis contra Venetias per aëra volitantes processimus. -Pulcherrimum erat videre ornatam classem sic in jubilo advolare. - -Porro, antequam nos videremus Venetias, visi fuimus a speculatoribus -turris S. Marci, qui currentes arreptis (#207 a#) campanarum chordis -pulsare omnes campanas coeperunt. Hoc audito id ipsum fiebat in omnibus -turribus et campanilibus per universam urbem Venetianam; sic enim -solitum est fieri in adventu classium. Ut autem intellectum fuit -mysterium pulsus, omnes, qui habebant amicos in classe et res suas, -cupidi fuerunt audire nova, et qui volebant lucrari pecunias in ducendo -homines, et qui officia habebant in colligendo teloneo in civitate, ad -mare currebant et ascensis navibus et barcis nobis obviam festinabant -venire et antequam ad portum venissemus, multa millia navicularum de -civitate in classem venerunt, circumnavigantes et res suas agentes. Cum -autem ad portum Liu venissemus cum classe, non intravimus, sed anchoris -ejectis naves ad manendum ibi stabiliverunt usque ad tempus suum; nos -autem peregrini, nihil nisi nostra peregrinalia in navibus habentes, -soluto naulo et expensis et datis curtusiis famulis, qui servierant -nobis, valefecimus omnibus de galea nostra, dominis et servis, res -nostras in unam barcam deposuimus et in eam descendimus, galeam et -omnia nostra jura in eam resignantes domino Sebastiano Contarino, -patrono; et quamvis laeti essemus de nostra liberatione ab illo poenoso -carcere, tamen propter societatem contractam cum galeotis et aliis -tristitia gaudio fuit commixta de separatione a galea. Sic ergo a galea -navigavimus contra portum, statim autem quidam exactores ad nos -navigaverunt quaerentes, an merces aliquas duceremus, et perscrutatis -rebus omnibus, cum nihil sui invenissent, dimiserunt nos, sicque inter -duo castella navigavimus per ostia maris et ibi iterum exactores nos -tenuerunt et telonarii et cuncta perscrutantes sine solutione unius -denarii dimissi sumus, fidem tamen dedimus eis, quod nullas duceremus -merces. Cum ergo ad S. venissemus Andream, ubi est insilla -Carthusiensium, arbitrati sumus, propinquiorem esse navigationem extra -civitatem per circuitum archanalis civitatis, et dimisimus canale -commune, per quod omnes exibant et intrabant naves, et per alias -lacunas civitatem ingressi sumus, verum difficultatem reperimus: quia -enim frigus erat, congelatae fuerunt lacunae illae, per quas intrare -necesse erat, et ideo remis oportebat glaciem confringere et viam navi -facere, sicque tarda navigatione usque in usitata canalia devenimus, et -ad hospitium nostrum, quod dicitur ad S. Greorium,[TR200] devenimus -navi. Occurrerunt autem nobis omnes noscentes nos de domo et cum -ingenti congratulatione susceperunt,[TR201] et eportatis rebus nostris -sursum in cameram locum proprium et singularem praestitit hospes. -Reperimus autem in domo factam esse mutationem a tempore recessus -nostri: hospes enim, quando eramus in ingressu, obiit sicut patet P. I. -Fol. 39 A., et uxor ejus domina Margareta vidua remansit, quae tempore -medio nupsit famulo domus, Nicolao Frig, et factus est de famulo servus -(dominus), quod mihi bene placuit, quia vir jocundus et bonus erat. -Quam statim autem res nostras composuimus, antequam quidquam gustarem, -cucurri extra domum in fonticum Teutonicorum, ut investigarem nova de -terra mea et (#b#) de civitate Ulmensi et de conventu nostro. Ut autem -ingressus sum fonticum, vidi in corona stare Ulmenses, qui eadem hora -venerunt Venetias de nostris partibus, a quibus et litteras accepi et -gaudiosa nova de Suevia, de Ulma, de colendissimo patre meo, magistro -Ludwico Fuchs Priore, et de omnibus fratribus amantissimis meis et -amicis audivi. Venerunt autem ad me omnes domini mercatores de Ulma, -quorum multi tunc Venetiis erant, et congratulabantur mihi. Porro -quidam mercator Ulmensis, dictus Ytel Rentz, vir juvenis et humanus, -procurator illius magnae societatis, quam nominant Rottengetter, duxit -me in cameram suam, nolens me manere in hospitio, sed clavem ad cameram -thesaurorum suorum dedit, ut in eam meam supellectilem ponerem et in ea -dormirem et in refectorio communi dominorum mercatorum manducarem, -quamdiu ibi mansurus essem, quod et feci: regressus enim sum in -hospitium et omnia mea tuli, inferens in cellam praefatam, et mansi -inter mercatores, nunc ab isto, nunc ab illo invitatus, inter quos -degens recuperavi vires meas notabiliter in mari deperditas et -reassumsi cornua et speciem meam solitam. Dicebant enim noti mei, quod -in primo meo aspectu, quando intravi fonticum, vix poterant me -cognoscere propter maciem et pallorem et defectionem. Sic ergo transiit -illa dies. - -Una die intravi hospitia dominorum peregrinorum et inveni aliquos jam -recessisse a Venetiis, alii vero ad recessum se disponebant, qui -libenter vidissent, quod cum eis remeassem, sed colligaveram me -mercatoribus de Ulma, cum quibus redire volebam. Valediximus ergo nobis -invicem, et non absque lachrimis separati sumus, praecipue tamen -dominus Johannes Laczinus, Hungarus, archidiaconus Transsylvaniensis, -de quo saepe facta est mentio, cum ingenti fletu a me divisus est, et -ego ab eo non cum minori tristitia et moerore recessi, et ita diem -illum cum sociis et dominis peregrinis transegi, qui in crastinum -volebant mane recedere. - -Decima die, quae est S. Pauli, primi eremitae, invitavit me in -hospitium suum magnificus vir, dominus Burchardus de Braitenbach, -decanus majoris ecclesiae Moguntinensis, et contulimus de conficiendo -peregrinali et de concordia confectorum, libenterque vidisset, quod -statim secum Moguntiam perrexissem, sed sic fieri non potuit, quia -officium praedicaturae in Ulma mihi providere incumbebat ex obedientia -ordinis. Sicque dies illa iterum transiit. - -Undecima die, quae erat dominica infra octavas epiphaniae, Missa lecta -et audita, audivi, quosdam Teutonicos velle navigare in Paduam, et -statim reverti, et quia mercatores illi, cum quibus recedere -disposueram, nondum parati erant, associavi me navigaturis Paduam, ut -et reliquias ibi viderem et ecclesias et monasteria et civitatem. -Navigavimus ergo sero extra Venetias et ad extremum sinum (#208 a#) -Adriatici maris navigavimus, non in galea, nec in barca, sed in -barchoza, quae sunt naves semper ascendentes et descendentes de -Venetiis Paduam. Cumque ad maris limbum venissemus, in littus omnes -exivimus, non longe autem a littore currit Brenta, fluvius descendens -de Padua, in quem navem, in qua veneramus, spectabili ingenio -transtulerunt, extrahentes eam de mari in fluvium; nam super littus -fluvii in alto aedificio ligneo sunt rotae magnae et de aedificio est -descensus aliqualis usque ad mare, per quem descensum trabibus et -asseribus est planata via et vehiculum quoddam grande navibus -proportionatum. Advenientibus navibus de Venetiis dimittitur in funibus -per circumvolutionem rotarum deorsum ab aedificio ad mare, et absque -magno labore gravis navis de mari vehiculo infertur, sicque vehiculum -cum navi de mari sursum trahitur in Brentam, nec laborat ibi nisi unus -homo, qui in rota currit volvens eam. Statim autem navi de vehiculo -Brentae injecta assunt equi, quorum tractu naves sursum contra aquam -trahunt usque in Pataviam, sicut naves Colonienses trahuntur per equos -sursum per Rhenum usque Moguntiam. Est autem Brenta fluvius de Alpibus -descendens et Patavium percurrens; cum prope mare venit, per littus -ejus ad longum spatium ascendit et diu differt ingressum quasi quaerens -locum effugiendi mare, sed tandem ipsi illabitur, sicut et caetera -flumina. Ad navem ergo nostram resedimus et per Brentam sic in nocte -ascendimus et sedendo dormivimus usque mane. - - - - - De civitate Paduana. - -Duodecima die ad Patavinam urbem venimus mane et hospitium unius -Teutonici ingressi res nostras viales deposuimus et primo omnium ad S. -Augustinum, ubi est conventus Praedicatorum, transivi, Priori me -praesentavi. Aestimabat autem Prior, me esse Graecum fratrem, propter -prolixam barbam, quam habebam, et viso conventu in hospitium ad socios -redii et prandio sumto urbem gyravimus et per ecclesias pervagati sumus -et insignia ejus civitatis vidimus, sicut in ejus descriptione patet. - -Patavina civitas, quam Ptolemaeus nominat Oppibergium et nunc Padua, a -Teutonicis Badua dicta, est urbs vetustissima, ab Antenore Trojano -condita ante Christi nativitatem annis mille ducentis. Qui Antenor dum -regnasset apud Trojanos XXIV annis, Hectoris filii eum repulerunt de -regno, qui cum duobus millibus Trojanorum mare transiens ad has -regiones venit et urbem insignem, Patavinum, condidit et in ea mortuus -ac sepultus fuit, cujus hodie ingens tumba ibi habetur, quam et -vidimus. Erat autem cunctarum urbium Venetiae regionis excellentissima, -bonis quippe omnibus refertissima fuit, quae cum olim populosissima -esset, propter ejus summam aequitas plurimum caruit: nam antiquis -temporibus centum et viginti millia militum in ea recensita fuisse -Strabo commemorat. Romanorum vero temporibus in ea censi fuisse -quingenti equestris ordinis viri, unde et eorum rempublicam -difficillimis temporibus pecunia et armis plurimum juverunt. Ea etiam, -etsi conditione vetustissima sit habita, aedificiis tamen nunc -extantibus publicis et privatis nova habetur. Attila, Hunnorum rex, -igne ferroque vastatam reliquit immunitam (#b#), quam cum Ravennates -instaurassent, post centesimum instaurationis annum Longobardi penitus -incenderunt, verum Caroli M. tempore mirum in modum augeri coepit, sed -quidam Teutonicus tyrannus, dictus Ezelinus, anno Domini 1234 eam -civibus aliisque bonis viduatam reddidit. Quo mortuo in Carrariensium -manus deveniens mirabiliter excitata et ornata fuit atque triplici muro -communita et fluvio exornata. In eam Heinricus V. imperator Germanorum -anno 1108 cathedralem ecclesiam exstantem aedificavit et praetorium -toto orbe celeberrimum igne casu concrematum Veneti construxerunt, qui -eam urbem anno Domini 1406 ceperunt expulsis immundissimis ejus -rectoribus, qui suis immunditiis fere totam Italiam infecisse feruntur. -In eum ergo statum, quo nunc stat, Veneti eam deduxerunt. Clarissimos -autem viros genuit multos, inter quos Titus Livius unus fuit, et Petrus -Aponus de Abano, qui tam mathematicus quam physicus expertissimus fuit, -de quo studentes Paduani referre solent, quod dum quadam vice febribus -vexaretur, desideravit bibere aquam de cisterna cujusdam nobilis -divitis indicans, illam solam aquam sibi non nocituram, et frequenter -misit servum suum cum amphora ad tollendam aquam; tandem nobilis ille -taedio affectus propter frequentem servi ingressum dixit servo, ne -amplius rediret; in crastinum, dum servus propter inhibitionem ire -difficultaret, coactus a doctore venit ad curiam nobilis, petens saltim -pro hac vice aquam, et vix obtinuit, dominus etiam putei juravit, se -amplius non daturum aquam. Sequenti die dominus Petrus iterum misit -servum pro aqua, sed non fuit intromissus et vacuus rediit ad dominum -suum, qui mox remisit eum denuntians nobili haec verba: ecce, si huic -servo non dederis aquam, communem faciam puteum tuum et in crastinum -omnis populus bibet de eo. Dominus autem putei sprevit verba aquamque -dare noluit. Mira res, crastinus advenit dies, et puteus extra curiam -translatus in vico publico stetit ante ostium dare nolentis aquam, et -omnis populus venit et bibit. Quare mathematicus iste comprobatur -alicujus nymphae potentis amicus fuisse, quarum aliquas dicebant -translationis fontium et fluminem auctoritatem habere. Aliud aeque -mirabile recitant studentes ab eo factum. Nam non longo a Padua est -villagium, dictum Abanum, de quo idem Petrus natus fuisse fertur et ibi -suas haereditarias possessiones habuisse, ebulliuntque in eo villagio -de terra fervidae aquae in tanta copia, ut rotas molendini evolvant. In -medio vero inter Paduam et Abanum est paludosus humus; quadam ergo die, -morante domino Petro in sua possessione in Abano, misit servum suum in -civitatem Paduam, pro uno libro sibi afferendo, quem sibi per -intersignia ostendit, prohibuitque, ne quovis modo eum aperiret et -legeret. Servus igitur civitatem et domum ingressus librum accepit et -reexivit, in via autem existens cogitare et mirari coepit, quid tamen -in libro scriptum esset, et qua ratione dominus suus ita stricte eum -legere prohibuisset; resedit ergo, librum aperuit et unum[TR202] -punctum legit. Et ecce, eo legente ferocissimi dracones multi affuerunt -terribilemque conatum in eum fecerunt, interrogantes, ad quid vocasset -eos? Qui animo assumto dixit: ut viam istam lutosam quadris sternatis -lapidibus. Sicque discesserunt ab eo, et via in crastinum[TR203] fuit -strata sicut imperaverat, et usque hodie manet. Et nisi servus ille -statim responsum congruum draconibus dedisset (#209 a#), corpore et -animo periisset. Tanta autem in arte medicinae egit, nisi quod mortuos -non suscitavit, omnia incurabilia sanavit, unde ab omnibus consiliator -est dictus. In ea civitate sunt conventus medicantium insignes, et -multi in eis Doctores studentes; antiqua enim est universitas ibi et -notabilis in omni facultate. Conventus fratrum Minorum mirabilium est -structurarum pretiosarum. Ecclesiam grandem habet cum multis turribus -altis, ad instar ecclesiae S. sepulchri in Jerusalem, rotundo opere -aedificatam, et totum tectum ecclesiae, turrium et campanilium plumbo -est opertum, ab intus vero omnia sunt vario et polito marmore obducta. -Sedilia autem stallae chori spectabili varietate lignorum sunt, quasi -essent depicta, diversis vivacibus figuris expressa, sed super omnia -capella cum sepulchro beati Antonii, sacri ordinis Minorum, -solemnissimo decore rutilat. Est ecclesia in ea urbe, monasterium valde -solenne et antiquum, ordinis sancti Benedicti, quod dicitur ad sanctam -Justinam, et sicut ecclesia illius monasterii est plena corporibus -Sanctorum, sic ipsum monasterium repletum est monachis doctis et -religiosis. In ipsa ecclesia sunt corpora sanctorum Matthiae apostoli -et Lucae evangelistae, quae S. Urinus de Jerusalem tulit occulte et huc -portavit, verum caput S. Matthiae non est ibi, quia S. Urinus illud -tradidit cuidam se petenti, qui Trevirim asportavit, ubi hodie in -veneratione habetur. Corpus etiam ejusdem S. Urini ibi quiescit, et -corpus S. Prosodati confessoris, S. Danielis martyris, S. Maximi -episcopi, et corpus S. Felicitatis, et multa Sanctorum innocentium -corpora, et S. Justinae virginis et martyris corpus ibi est reconditum, -a quo totum monasterium denominatur. Est etiam super altare, in quo -corpus S. Lucae quiescit, una tabula cum imagine beatae Virginis, -puerum Jesum in gremio tenentis, quam dicunt ab ipso S. Luca esse -depictam. Audivi etiam, quod quondam reliquiae et thesauri[TR204] S. -Marci Venetiis in illa ecclesia fuerint repositae, unde meritis horum -sanctorum creditur factum esse, ut monachi S. Justinae fierent forma et -exemplar omnium religiosorum; nam congregatio S. Benedicti, quae S. -Justinae nuncupatur, anno Domini 1412 in hoc monasterio primo per -venerabilem virum, dominum Ludwicum Barbum, patritium Venetum, initium -sumsit. Ubique enim ipsa divi Benedicti religio a regularibus -institutis deciderat et jam nulla religionis facies in eo ordine -videbatur, sed Ludwicus ipse tamquam novum sidus una cum Rolando -Patavino ac Jacobo Ticinensi, religiosissimi viri, in eo fulsit, qui -non modo ordinem suum denigratum et devium illuminavit et ad viam -veritatis reduxit, sed et primus omnium ordines omnes ad eam, quae nunc -tanto tempore viget, observantiam regularem perduxit, ut sicut monachi -S. Benedicti dicuntur a divo Benedicto patres monachorum, sic sint et -patres reformatorum a Ludovico jam dicto, quia ejus exemplo omnes -religiosi permoti eidei subsequi pro viribus conati sunt. Ipsi itaque -viri religiosissimi suae religionis calamitate et ruina permoti ibidem -scil. ad sanctam Justinam pontifice summo concedente suae observantiae -fundamenta jecere, et ab eo Justinae loco succrescens congregatio S. -Justinae denominata est, quae postmodum incredibiliter et viris -praestantissimis et locis bonis temporalibus excrescens, et (#b#) per -universas provincias se diffundens, Eugenius gloriosus pontifex IV. eam -maximis privilegiis et immunitatibus et locorum concessionibus plurimum -juvit. Qui nostro saeculo, quanto splendore virorum religiosissimorum, -doctrina, gravitate ac sapientia venerandorum, fulgeat, dicere non -attinet, qui, etsi birretatos et in universitatibus promotos paucos -habeant et pauca conscribant aut populo publice non declament, tamen, -cum religiosissimi sint, continue legunt, continue student et tempus -extra divinum officium non nisi legendo deducunt, nec patiuntur, -propter studium divinum diminui cultum, nec divinum officium impedit -eorum felix studium. Unde accidit Deo opitulante, ut apud eos innumeri -viri existant docti, juristae, legistae, canonistae, philosophi, -rhetores, historiographi, et ante omnia fundatissimi theologi, qui -obmutescere faciunt verbosas clamosasque argumentationes biretatorum et -sine fundamento titularium promotorum. Insuper dicti domini de -observantia Patres virtuosae activae vitae lucidissima exemplaria prae -cunctis clarent. Quae enim religio tam larga in eleemosynarum -distributione? tam pia in hospitalitatis exhibitione? quis quaeso -episcopus eis in hoc antefertur, aut certe quis princeps? Profecto -nullus. Ad eorum enim monasteria convolant examina pauperum, ut mel de -ornatissimis sugant flosculis, ita, ut eorum curiae non videantur esse -monachorum et dominorum habitacula, sed pauperum, miserorum et -peregrinorum receptacula. Super omnia autem religiosos ad se -declinantes eximia caritate, hilari jucunditate suscipiunt, praecipue -si docti et exemplares sint, unde raro sunt sine religiosis hospitibus. -Ad hos fratres Praedicatores et Minores de observantia tamquam ad -proprios conventus sine metu gaudenter intrant et tam frequenter, ut in -nonnullis monasteriis caritas illorum dominorum designaverit illis -fratribus proprium habitaculum ad manendum, in quo ita delicate -tractantur ab eis, ac si essent angeli a Deo missi. Hanc charitativam -hospitum religiosorum susceptionem et liberalitatem illorum dominorum -in egenos et mendicos percipientes principes et nobiles cum exercitibus -transeuntes ingrediuntur, et quisque reutherus, cliens et armatus -breviorem et longiorem suam diaetam facit, ut per noctem apud dominos -istos sit, quatenus ipse et equus provisionem habeat et suis pecuniis -parcat. In tantum autem gravantur domini illi hospitibus, ut vix -sufficiat dimidietas totius substantiae eorum pro hospitum equestrium -enutritione. In tantum etiam ingratitudo et inhumanitas nobilium -clientum et reutherorum increvit, ut jure velint provisionem ad suum -desiderium habere, et si hoc in parvo denegatum fuerit, igne ferroque -minentur se vindicaturos et inimicos futuros. His tamen gravaminibus -non obstantibus se a pauperum subventione et eorum receptione nequaquam -avertunt, scientes, quod non nisi talibus hostiis promeretur Deus, -Hebr. XIII.: - -Ecce, quomodo evagatorium ordinatissime conficiatur, nisi enim sine -ordine processus texeretur, nequaquam evagatorium diceretur! - -Tertia decima die, quae est octava epiphaniae, conducta nave per -Brentam ad mare descendimus et navigantes hora satis tarda Venetias -revenimus, passi enim fueramus (#210 a#) in mari impedimenta per ventos -contrarios. Ascendimus ergo per canale magnum in Rivoaltum et pontem -transgressi fonticum Teutonicorum intravimus et coenantes dominos -reperimus, cum quibus refecti in locis nostris dormivimus. - -Quarta decima die navigavi cum negotiatoribus ad Murianum oppidum, et -eis negotiantibus cum vitriatoribus ego intravi conventum nostrum ad S. -Petrum martyrem et ibi aliquos mihi notos reperi fratres, cum quibus -ivi in ecclesiam parochialem, et multa Sanctorum innocentium corpora -ibi fuerunt nobis ostensa. Deinde ad mercatores redii, et Venetias -reversi sumus navigio cum vitris emtis; non enim reperiuntur hodie in -mundo tam pretiosa vitra, sicut ibi fiunt cottidie, nec tam industriosi -artifices, qui ex fragili materia formant vasa tam elegantia, ut paene -superent aurea, argentea, pretiosis lapidibus ornata vasa, et si solida -essent, ut vasa metallina, super omne aurum pretium eorum emineret, -unde legitur in Isidis XVI,[TR205] quod quidam artifex vitreum vas -ductile sive fabricabile obtulit Tiberio Caesari, quod ad parietem -projiciens non est fractum, sed curvatum. Artifex autem levato vase id -malleo ad pristinam refert formam, dicens imperatori, artem a se -inventam nulli homini adhuc notam in mundo, nisi sibi. Quod imperator -audiens mox artificem decollari jussit dicens: si ars haec manifesta -fieret, pro nihilo aurum et argentum reputabuntur. Indignabamur Tiberio -propter hominis illius occisionem, quia, si ars illa manifestata -fuisset, sine labore et sollicitudine possent duci per loca vasa. -Fragilitas illorum vasorum sola ea reddit vilia et nullius -reputationis, quamvis sint elegantissimae speciei, visu pulcherrima; -nam dum imperator Fridericus III. anno praeterito esset Venetiis et dux -cum senatu ei mirabile quoddam vas vitreum pulchrum valde obtulissent, -ut ejus aspectu laetaretur, imperator autem accepto vase cum -aliquantisper ejus ammiratus pulchritudinem laudasset artificum -industriam, ex intentione quasi ex casu elabi permisit vas de manibus -in pavimentum, quod in multa concidit frusta. At imperator quasi -territus de fractura dixit: heu, quid accidit? et dum quidam inutiles -fracturas levaret, dixit: ecce, quantum excellunt vasa aurea et -argentea, quorum fracturae utiles sunt! Ex qua imperatoris locutione -Veneti instructi imperatori vas aureum propinaverunt, quod accipiens -nequaquam projecit in terram. Igitur illum totum diem in occupatione -fuimus, ut vasa vitrea caute illigaremus, ne ductu et motu rumperentur. - -Quinta decima die mane navigavi ad S. Dominicum et fratres ibi -visitavi, quos ibi novi, et deinde navigio descendi ad conventum S. -Johannis et Pauli, in quo etiam notos meos fratres visitavi. Post hoc -transmeavi canale majus ad [hospitium?] dominorum Teutonicorum,[TR206] -in quo plures mihi affectos habui, quibus salutatis in meum navigavi -locum. - -Sexta decima die illigaverunt negotiatores Ulmenses sua mercimonia in -fontico, quibus supellectilem meam etiam involverunt, sportam scilicet -cum ramis palmarum, quas in Alexandria aptaveram, et sportam cum -lapidibus de sanctis locis collectis et lectulum meum, quem in -Jerusalem emi, eoque per desertum et mare usus fui, et omnia alia, quae -in equo ducere mecum nolui. Circa vesperas illius diei magnus concursus -populorum fuit, concurrentium ad Rivoaltum per pontem ad videndum -combustionem farinae falsificatae. Quidam enim saccos plenos farina in -navi adduxerat, ut venderet, et compertum est, quod farina erat cinere -permixta et calce et aliis albis pulveribus, ut eo copiosior esset; -erat enim tunc fames Venetiis valida et farina ac frumentum in foro -charissimo. Comperto autem dolo domini Venetiani in captivitatem -redegerunt venditores farinae et omnibus emtoribus ut farinam -reportarent mandaverunt accensoque igne in medio Rivialto omnem -injecerunt farinam et combusserunt infinito inspectante populo. Dies -ille longior mihi caeteris videbatur, pro eo, quod in crastinum -intendebamus recedere; licet enim urbs Venetiana sit pulchra et -mirabilis et omnium rerum mundi sit ibi abundantia, tamen illi, qui in -ea nati et enutriti non sunt, longas ibi habent horas, nec morari ibi -diutius delectat, pro eo, quod semper homo alienus ibi stat in quodam -timore et sollicitudine, in tantum, quod aliquando quidam non possunt -ibi nec dormire nec quiescere, quorum aliquos vidi; nam aliqui timent, -quod urbs absorbeatur lubrico fundata solo, aliqui quod fluctibus -obruantur irruentibus, aliqui quod domus altae solvantur in fundamento, -aliqui ne subito tumultus fiat populi timent et in seditione adversus -alienos occidantur. Sed illi timores sunt aut superstitiosorum, aut -phantasticorum, aut formidulosorum. Superstitiosi timent non timenda, -ut Aegyptii timebant casurum coelum, si Apollinis idolum removeretur; -et phantastici timent, Atlantem fieri fessum et coelum abjecturum a se; -et formidulosi timent ad sonitum et casum (#b#) folii de arbore -cadentis. Sed et nonnulli fatui in securitate existentes timent, et -sine formidine in locis insecuris sunt. Vidi de his unum, nam vitricus -meus conduxerat famulum, domui suae servientem, qui erat villanus, et -numquam in oppidis moratus fuerat, cumque per diem unum et noctem in -domo nostra mansisset, petiit licentiam redeundi in villam, dicens, se -nulla ratione posse manere. Cumque vitricus meus causam quaereret, -respondit: ecce, inquit, quando cogito, oppidum esse muro cinctum et -nocte portis clausum, tantus timor me invadit, quod inhorrescunt pili -capitis mei. Sicque dimissus reversus est in villam, ubi nec muri nec -portae erant, et ibi quiescere potuit. Sic etiam est cum illis, qui -timent Venetiis. Verum tamen nihilominus causa subest aliqua timoris in -Venetiis, nam ego ipse nonnumquam timore affectus fui: ibi enim non -auditur folium de arbore cadere, sed tantum strepitus et fragor maris -ab extra, praecipue noctibus, dum omnia in silentio sunt, quod non -vitiose timet homo. Solebam frequentius in mediis noctibus surgere et -in altanam ascendere ad orationem, ubi quandoque prae confusione -sonitus maris non poteram manere. Cottidie etiam ibi corruunt muri et -domus, et quam saepe obruuntur homines, quod etiam contingit in solo -firmo. Nam in juventute mea An. 1450 corruerunt in Diesenhofen tres -domus in media nocte, et multi obruti perierunt. Et An. Domini 1486, -dum essem Terviso, corruit una alta turris non longe a meo hospitio. Si -ergo cadunt domus in firmo solo locatae, quid mirum si Venetiis super -luto fundatis domus corruunt? Et quis non ibi timeret? videntur plures -ecclesiarum proceri turres inclinati et ruinam minantes et alti -parietes multi resoluti, quorum casus omni momento exspectatur. -Navigans enim per canalia Venetianae urbis, nisi non aperiat oculos, -videbit multa aedificia inclinata, ac si jam casus eorum instaret. Et -quod his plus est, videtur mihi, quod etiam turris illa altissima, -firmissima et spississima S. Marci sit in latus paululum inclinata, quo -tamen non obstante saepe superius fui. - -Formidulosum etiam reddunt terrigenam cottidiana nova, quae maritimis -regionibus accidunt ex maris frequenti immutatione, quomodo obruantur -subito civitates, villae et pagi et integrae regiones, montes etiam -mergantur, et talia nobis inconsueta cottidiana sunt in maritimis -regionibus et Venetiis saepe eveniunt. Nam anno praeterito in die S. -Stephani subito mare intumuit et venti importunissimi de mari excitati -sunt, qui ipsos fluctus incusserunt per canalia adeo terribiliter, quod -omnes cymbae et barcae in canalibus repertae et extra sunt submersae, -et quicumque navigabant inter Venetias et Murianum perditi fuerunt, -similiter, qui inter S. Nicolai alvum et S. Helenam in naviculis erant, -perierunt; nam mare intravit urbem et per canalia etiam arctissima se -diffudit et in lacunis adeo fremuit, ac si domus subvertere et obruere -vellet. Et haec frequentius contingunt. Ideo alieni citius se expediunt -et ad loca sua redeunt. Sic et ego cum magno desiderio exspectavi diem -recessus mei et mercatores instigavi ad celerem expeditionem. - - - - - NOBILISSIMAE URBIS VENETIANAE - - fidelis descriptio vel potius circumscriptio, - quam ex diversis collegi descriptionibus, et - nonnulla auditu didici et multa experientia - propria accepi. - -Venetiana urbs est venustior et pretiosior cunctis civitatibus, quas -ego vidi, tam in Christianitate quam extra, nec vidi quidquam -mirabilius hac urbe, nihil curiosius perspexi et in nullo loco diutius -mansi hospes. Ea ergo, quae de hac urbe legi, audivi et vidi, hic -inseram simpliciter et profecto insufficienter. Quis enim hanc -clarissimam et florentissimam urbem, cujus immensa fama et gloria per -se toti notissima exstat orbi, describet ad plenum? Credo equidem, etsi -Daedalus ab inferis remearet, qui solus homini inducere pennas novit et -mortalibus insuetas coeli vias ostendere, ipse forsan ad hoc posset -praestare suffragium; nec Cicero, licet sit dicendi magister, quidquam -loqui novit, nisi quae divini ingenii homo Daedalus, inferorum -consiliator, sibi tradiderit. Hujus quidem urbis, cum multae poterant -latissimae commendationes (exhiberi), ad XIII tamen eas reducere -curavi. Commendatur ex his hic subjectis: I, ex ejus mirabili -fundatione et aedificatione; II, ex copiosissima populatione; III, ex -ordinato regimine et longa ejus duratione. IV, ex dominii lata -dilatatione; V, ex divini cultus multiplicatione; VI, ex sanctarum -reliquiarum recordatione; VII, ex thesaurorum pretiosorum possessione; -VIII, ex necessariorum omnium inventione; IX, ex mercantiarum -adductione et eductione; X, ex spectaculorum pomposa celebratione; XI, -ex prudentissima senatus consiliatione; XII, ex frequenti diaetarum et -capitulorum congregatione; XIII, ex multarum et magnarum dotatione -privilegiorum et gratiarum. - -Dico primam commendationem civitatis Venetianae esse ex ejus mirabili -situ, fundatione et aedificatione. Nam aliae civitates, quas per varias -orbis terrarum oras aspexisse contigit, celebres gloriosaeque vocantur, -haec autem admiranda una est, cui tamen coelestis adspiravit favor, ut -ipsa rerum natura cesserit, cum caeterae mortalium ingenio, opibus, -manibus, quod humanitus dici potest, jactis humi fundamentis conditae -sint, haec intra fluctuosos maris impetus et medios pelagi vertices -quasi regina inter alias caput extulit urbes habetque pro pavimento -mare, pro muro fretum, pro tecto coelum, pro stratis et regiis viis, -quibus in eam venitur, pelagi aquas, nec est in eam introitus, nisi per -aquas, et in ipsa urbe in quocumque loco, modica terra remota, venitur -ad aquas. - -Porro, de ejus primo initio multi varia dicunt, hoc vero, quod -familiare est et vulgare, recitabo. Erat ante tempora Trojanorum, forte -temporibus Jani et Saturni, piscator quidam pauper, habitaculum habens -in extrema Adriatici sinus ora, in loco, ubi nunc est Margerum oppidum; -habuit etiam uxorem satis prudentem, nomine Nesam, amboque simul et -soli de piscium captura (#b#) vivebant. Quadam autem die piscator -naviculam adscendit piscaturus, et cum per littora propinquiora -quaeritaret nec pisces occurrerent, naviculam altius in mare duxit -viditque a longe intra paludes campum assurgere, ad quem cum navicula -appulit invenitque copiosissimam praedam optimorum piscium, de quibus -cum cepisset quantum voluit, remeavit et ab uxore comiter susceptus est -et laetanter propter allatam praedam. Cum autem frequenter vir ille -rediret a loco illo et numquam vacuus veniret, cum tamen ante loci -inventionem non multum fortunatus fuisset, et locum apud uxorem -plurimum commendaret, quadam die uxor Nesa cum viro naviculam ingressa -transducta ad locum, ubi campus inter paludes eminebat, de palude et -arundineto ascendit in campum, ut autem solum vidit firmum et -habitabilem, suasit viro, et transtulerunt domicilium in eum campum, et -crescere coepit vir et mulier in illo loco in servis et ancillis, in -auro et argento in immensum. Tandem autem viro mortuo domina Nesa domum -gubernabat eratque prudens, dives, affabilis et hospitalis, unde domus -dominae Nesae facta fuit hospitium et refugium piscatorum et aliorum -ibi navigantium, et ab ea locus nomen accepit Nesia, et sub illa Nesa -multa aedificia sunt ibi erecta. - -Porro ante Domini incarnationem anno MCLXXVIII destructa Troja, cum -Antenor rex Trojae repulsus de regno esset, cum duobus millibus -Trojanis, qui et Heneti dicti sunt, aufugit per mare ad oras Adriatici -maris et ibi plures aedificaverunt civitates. Quidam autem de -principibus illis Trojanis, dictus Venetus, in campo Nesiae, ubi erat -domus Nesae, sibi fortalitium construxit idque Venetiam nominavit, et -circumjacentem regionem vulgus eodem nomine appellavit, tum propter -Henetos, tum etiam propter Venetum principem. Sic ergo stetit locus -ille multis annis in continuo profectu, et dicunt quidam, quod illi -Veneti cum navibus Phrygiam intraverint ad locum destructae Trojae et -de ruinis ejus columnas marmoreas, tabulas politas et sculptas petras -et conchas levaverint et navibus impositas Venetias duxerint, eamque -urbem de ruinis nobilissimae Trojae suscitaverunt, sicque[TR207] stetit -tempore adventus Christi usque ad Attilae Hunnorum regis tempora, qui -tyrannizare coepit anno Domini 450 et terribilissimo impetu universas -Europae regiones vexavit. Nobiles ergo Venetiae regionis et Italiae et -convicinarum urbium congregati locum tutum quaerere deliberaverunt, in -quo se a tyrannide Attilae vel absconderent vel defenderent, et -ascensis navibus cum omni substantia sua commigraverunt ad Venetias, -parvulam adhuc licet pulchram et munitam civitatem, sed quia locus -arctus admodum erat nec tantam nobilium multitudinem cum tam ingenti -substantia capere poterat, exsiccaverunt cottidie de industria solum et -mansiones muniverunt, aedificia exilia Nesae et aliorum piscatorum -destruentes, in altiori autem loco campi, qui dicebatur Rivoaltum, -primo fundamenta fortissima jactaverant anno Domini 456. Aliqui habent, -quod fundamenta Rivoalti primo jactata sint anno 321 septimo Idus -Aprilis, et ecclesiam S. Jacobi super (#212 a#) Rivoaltum -aedificaverunt, quae hodie ibi manet, et fuit prima parochia -Venetiarum. Cottidie autem augmentabatur numero nobilium confluentium -ad eos, et aedificaverunt pontes ad LX insillas per circuitum Rivoalti -jacentes, in quibus ecclesias et templa et regias ac amplissimas aedes -et grandia monasteria aedificaverunt et pontibus conjunxerunt, ita, ut -unius civitatis esse corpus videretur, quamvis sint plures distinctae -civitatiunculae, per canalia media junctae tamen pontibus multis -lapideis et ligneis. Unde non solum usus grammaticorum privavit nomen -illius urbis singulari numero, sicut contigit civitati Athenarum, sed -etiam realis habitudo illius urbis ostendit, eam carere singulari -numero, ut non dicamus Venetia, Venetiae, sed Venetiae, Venetiarum, cum -sint plures civitates unius civitatis. Quamvis autem urbs illa sit -multipliciter per canalia distincta, principalis tamen divisio ejus est -per canale magnum, quod quasi mediam urbem secat. In una parte est -ecclesia S. Marci cum ducis palatio et latissima platea, et praeter -regias aedes duo conventus Praedicatorum et archanale et fonticus -Teutonicorum et multa alia. In alia vero parte est Rivoaltum, cum -grandi foro et platea, et conventus fratrum Minorum[TR208] magnus, et -multa alia monasteria et ingentia aedificia, nec loqui permittit me -stupor, dum convertere me volo ad singularia, propter multitudinem, -magnitudinem et pretiositatem structurarum. Quid de ducis palatio -dicere possum, altum, amplum et pretiosum ab extra undique a summo -usque deorsum polito et vario marmore vestitum, pretiosis columnis -fulcitum, triclinia, solaria, coenacula, camerae et cuncta habitacula -usque ad cubiculum ducis lustravi, quae miris picturis, auro et -coloribus pretiosis decora nimis exstant. Supra palatium in alto est -viridarium, arboribus pomerantiarum et aliis virgultis aromaticis -consitum; similiter et aliae domus polito marmore nitent, magis autem -regiae, quae modo aedificantur, quae non solum polito marmore et vario, -sed auro fulgent, quo vestitae sunt, cybariae, arcus et culmina, modum -enim virtutis in aedificiis notabiliter excedunt, volentes coaequare -exilium paradiso; unde Turci et alii infideles videntes has mirandas -structuras scandalizantur et arguunt ex hoc, Christianos nihil de -futura vita curare et sperare. Et ut finem faciam de primo, sciendum, -quod septem faciant fundationem illius urbis celebrem: 1) quia non est -fundata in terra, sicut aliae mundi civitates, sed in mari; 2) non est -aedificata a tyrannis, sicut Ninive, Babylonia, sed a tyrannide -fugientibus; 3) non est aedificata a latronibus, raptoribus, -ignobilibus, rusticis, pastoribus,[TR209] sicut Roma, sed a divitibus, -dominis honestis et nobilibus Venetorum; 4) non est constructa a -paganis et idololatris, sicut Troja, Athenae, sed a Christianis et -Crucifixi cultoribus; 5) non est aedificata communibus lapidibus vel -lignis, sicut Ulma, Augusta et Constantia, sed lapidibus in Troja -nobilitatis, sicut supra patet;[TR210] 6) non habet murum, sicut aliae -civitates, communem, sed quaelibet domus est quasi per se castrum, ex -qua resistentia adversariis fieri potest, et idcirco est -inexpugnabilis, tot munitionibus protecta; 7) portum habet mirabilem, -quem nulla externa classis ingredi potest, nec formidant alicujus -hostis incursum. - -Secundo commendatur urbs Venetiarum a copiosissima populatione (#b#). -Nam anno Domini 570 quidam tyrannus, Daphon nomine, Italiam infestavit, -quo terrore multi nobiles desertis urbibus per maritimas paludes ad -Venetiarum civitatem se contulerunt, quorum adventu tunc Veneta civitas -mirum in modum aucta fuit in populo et aedificiis. Nec multo post -destructa fuit Heraclea, civitas populosa, a qua omnis populus Venetias -transmigravit. Insuper et Aquileirenses destructa Aquileja in -Venetiarum urbem populariter commigrarunt, adeo, ut tunc secunda urbis -conditio fuisse dicatur. De Sclavonia etiam multi ibi domicilia -aedificaverunt, et de universis de sub coelo modo gentes ibi morantur -in tanta multitudine, ut mirabile sit videre; nec est numerus hominum -per vicos currentium et recurrentium, per canalia navigantium, in -palatio S. Marci stantium, in foro Rivialto confabulantium, in fontico -et alibi negotiantium, in valvis et pategis mercantium, in laborariis -operantium, in plateis et vicis otiose spatiantium, in domibus -residentium, in monasteriis Deo servientium, in ecclesiis orantium et -cantantium, in ambitu exteriori ducis et atriis ecclesiarum -mendicantium, in hospitalibus infirmantium, in consistoriis et -praetoriis causantium, in scholis studentium et disputantium, in -tabernis comedentium et bibentium, in theatris ludentium, in occultis -locis se ludis depauperantium, in omnibus locis urbis artibus suis -laborantium, in prostibulis multis scortantium, in carceribus pro suis -culpis swalentium,[TR211] in omnibus rivis naves intrantium et -exeuntium; sine autem confusione, contra commune dictum: ubi multitudo -ibi confusio, cohabitat sibi tam innumera multitudo. Aestimo enim me -vidisse totum universum in duplici speculo, secundum mundi duplicem -considerationem. Consideratur enim mundus primo sub quadam confusione, -secundo sub quodam ordine. Primo modo vidi mundum Cayri, secundo modo -vidi eum Venetiis, in qua ordinatissime convivunt homines et mundissime -cohabitant, puramque et sine foetore urbem servant, nec stercoribus aut -purgamentis vicos foedant, sed mare omnia deportat. Nam semper in sex -horis, postquam influxerit, per alias sex horas refluit, sicque -continue influit et effluit nihilque foedum et immundum in urbe -relinquit. Unde experti credunt, in mari Venetiarum esse voraginem -quandam, quae aquas sorbet et rursum absorbtas revomit, ad modum -abyssi; magna ejus rei causa fluxus et refluxus vicissim perpetua -successione ibi est. - - - - - De diuturno Venetorum regimine. - -Tertium commendabile urbis Venetiarum est diuturnum regimen, quod -idcirco alia regimina duratione transgreditur, quia ordinatione bona -administratur. Nam haec urbs a principio suae constitutionis graves et -maturos viros habuit, et ab ejus conditione usque ad tempora Sisinnii -papae et Justiniani imperatoris, qui fuerunt anno Domini -septingintesimo sexto, sub tribunis gubernabatur, sed propter -frequentes adversariorum incursus reprimendos ab omni populo creatus -est primus Venetorum dux Paulus Lucius, civis Heracleanus, sub quo -respublica Venetorum miro modo profecit, et ab eo tempore usque ad hoc -tempus duces habuit sibi succedentes, unde modernus dux est 76. Sic -ergo steterunt sub ducibus annis septingentis LXXXII. Non tamen sedes -ducalis semper fuit in Venetiis, sed primo fuit in Heraclea et in -Alaroa, deinde in Metamacho, post hoc translata fuit in Rivoaltum et -postremo est ad S. Marcum devoluta, et (#213 a#) ibi hodie est in -insigni palatio, sicut supra patuit. Nec legimus, regimen alicujus -multitudinis tantum temporis durasse, sicut Venetorum. Ea namque -regimina, quae videbantur esse perpetua, sicut Hebraeorum, Persarum, -Medorum, Graecorum, Romanorum, illo citius defecerunt. Nam in Jerusalem -non amplius regnatum est, quam 483 annis, a David usque ad Sedechiam. -Idcirco Venetorum regimen a Sanctis plurimum commendatum invenimus. -Sanctus enim Thomas de Aquino, ordinis Praedicatorum, operum libro 4. -C. 8. C. 2 multum commendat Venetorum regimen. Et Bartholdus de -proprietatibus rerum Lib. 17. Et Heinricus de Armino in Tract. de -quatuor virtutibus et Leonhardus de Utino in sermone de S. Marco -pulcherrime commendat, et Antoninus in Chronicis, et Jacobus Philippi -in supplemento Chronicarum, et omnes alii docti et prudentes. Nam ipsum -regimen Venetorum conforme est propheticis et philosophicis institutis. -Moses enim, ut habetur Exodi 18., princeps populi Israel, eligi fecit -de populo viros sapientes et probatae conversationis, quos populo -praeposuit, cum quibus ipse rexit, et majora ad eum deferebantur. Et -haec politiae species includit tres species illas, quas Aristoteles -ponit 3° Politicorum. Una species dicitur popularis, in quantum hi -majores a nullo praeficiebantur, sed a communi populo eligebantur. -Altera species est optimatum, in quantum populum gubernabant et -inferiores causas judicabant. Tertia species dicitur regni, in quantum -unus praeficiebatur omnibus, quasi singulariter praesidendo, ad quem -majores casus referebantur. Et ad illum ordinem de propinquo accedit -Venetorum regimen; nam in communitate illa sunt circiter quadringenti, -tam ex nobilibus quam ex honorabili populo, qui ad consilia publica -procedunt, per quos aliqui prudentiores in creatione sui principis -eliguntur, et hi aliquem ex suis nobilibus eligunt, quem in ducem -Venetorum praeficiunt. Ille autem dux sic electus, una cum sex, quos -consiliarios vocant, et XL, quos quasi populi anteanos vel patritios -habent, politiam gubernat, nec hi, qui cum duce regunt, semper manent, -sed singuli de consilio statutis temporibus ad praedicta officia per -electionem omnium assumuntur, et ita quilibet de praedictis electis -partem aliquam habet in politia, quae ex tribus praefatis regiminibus -aliquid participat. In quantum enim est unus omnibus praefectus, -regimen regni dici debet. In quantum vero aliqui majores ipsum ducem -eligunt et cum ipso politiam regunt, regimen optimatum est. Sed in -quantum praedicti majores, ducis electores, consiliarii vel patritii, a -toto consilio eliguntur, aliquid de politia populi habet. Ipse insuper -dux regulatam habet potestatem, tantaque eum statutorum observantia -coarctat, ut non plus possit praefectus, quam velit praeficiens, et, si -limites suorum statutorum excesserit, statim aut repellitur aut oculis -orbatur aut patibulo, quod ante fores palatii est, suspenditur. Sunt -enim duae columnae quadratae marmoreae politiae et sculptae, passibus -forte VII ab invicem distantes, quibus trabs superponitur in excessu -ducis, et in eo suspenditur. Supra deambulatorium vero palatii contra -plateam sunt aliae duae columnae rubeae marmoreae in fenestris, quibus -imposito trabe suspenduntur consiliarii aut patritii rempublicam -destruere conantes. Ad hanc autem severitatem inducti sunt pluribus -turbationibus priorum ducum, qui populum vexabant, unde secundus dux, -dictus Urius, propter insolentias fuit decapitatus; et quartus, -Adeodatus, fuit oculis (#b#) orbatus; quintus, Gabanus, coecatus et -expulsus. Deinde electo sexto duce, Dominico, ei consiliarios -adjunxerunt, ne insolescere posset, et tamen communitatem vexavit, unde -etiam hunc excoecaverunt et honore privaverunt. Nonum, Odelerum, -patibulo suspenderunt; et decimum ducem, dictum Beatum, exilio -relegaverunt; XIII., Johannem, renuntiare ducatui compulerunt, qui -depositus mox monasterium monachorum est ingressus et tonsuratus -reliquum vitae suae in oratione et jejunio complevit; XIV., Petrum, -apud sanctum Zachariam in tumultu interfecerunt; XXIII., alium Petrum -ducem, cum se in palatio tueretur, pice et igne injecto palatium -incenderunt, ipsumque et uxorem cum filio combustum cadaver ejus in -mille frusta conciderunt; XXVI. ducem, dictum Mennium, vi monasterio -intruserunt et monachum fieri coegerunt; XXVIII. ducem duxerunt -Constantinopolim eumque monasterio tamquam carceri mancipaverunt; XXXI. -dux, dictus Dominicus, effugit Ravennam, alias occisus fuisset; XXXIV. -dux depositus cum ignominia fuit. XLI. dux, Vitalis, quia in urbem -duxit classem peste infectam, ideo a populo occisus fuit. LVIII. -Martinus dux, securi, omni spectante populo, interiit. Si enim ducibus -suis admisissent, agere placita, dudum defecisset respublica Venetorum; -nullum enim ducem interfecerunt, nisi in rempublicam peccasset. Sed et -ipsos duces recte et juste regentes tantis honoribus prosequuntur, ut -salva eorum prudentia metas excedant, ita quod non duces saeculares -videantur esse duces Venetorum, sed patres spirituales, cardinales, -patriarchae et episcopi; inter quos procedit tamquam unus ex eis in -processionibus et publicis apparitionibus. Omnia enim illius ducis -insignia a religiosis et ecclesiasticis dignitatibus ortum habent, ac -aliquam similitudinem praeferunt; defert enim umbellam pro infula quam -sic accepit. Nam cum papa Alexander et Fridericus I. imperator a -Venetiis simul navigio Romam pergerent et Anconam venirent, protulerunt -Anconenses duas umbellas, unam papae Alexandro, alteram imperatori -Friderico; tunc pontifex jussit afferri tertiam duci Venetorum, qui cum -eis erat, eique potestatem tradidit pro se et suis successoribus uti -umbella. Aliqui libri habent umbrella. Defert etiam funale candidum, -quod solum pontifex Romanus de consuetudine defert, quod non nisi jussu -pontificis summi habet. Sed et annulum ut ecclesiae sponsus portat, -Alexandri papae III. praecepto, propter victoriam contra Ottonem, -filium Friderici I.; sigillat etiam plumbo, ut papa; auctoritate ejus -habet etiam sedem in latere papae, ita, quod ex una parte imperator, ex -altera dux Venetorum. Sed et tubas argenteas habet, ut papa, etiam ejus -concessione. Et caetera multa habet, quae splendidum reddunt ejus -principatum; et ultra alios duces eum reddunt honorabilem. Ducum enim -probitate stabilitus est principatus ille. - -Sicut multa regna translata sunt de gente in gentem culpa ducum et -regum, aliud habent Veneti, quod firmat et quodammodo perpetuat eorum -imperium, scilicet sapientiam, justitiam et misericordiam. De sapientia -dicitur Sapientiae 6.: diligite sapientiam, ut in perpetuum regnetis. -Nam major pars patritiorum sunt juris periti, oratores et philosophi, -et libros legunt ac sine prudenti deliberatione nihil agunt; expertes -senes decrepitos, si ire pedes non possunt, in consilium portari eos -faciunt. Dum in processione vadunt, videntur tam multi graves viri in -senatu illo, ut homo ex maturitate eorum judicet eos sufficientes -gubernare mundum. In vestibus sunt splendidi et honestissimi et -incedunt, ac si omnes episcopi, longis et pretiosis tunicis, nec est -aliquis etiam quantumcumque juvenis, qui curtatus et truncatus et -excissis vestibus appareat, sicut nostri imprudentes Teutonici, qui ad -illas devenere nugas, ut turpitudinem esse putent pulchritudinem. - -In cibo et potu, ut prudentes decet, ultra quam credi potest sunt -temperati, ne per ingurgitationem et ebrietatem mercandi usus -impediatur aut status politiae turbetur. Tabernas non habent, nisi quas -pro Teutonicis et Sclavis et Vadienis et scortis sustinent quas Venetus -si ingressus fuerit, tamquam diffamis habetur, et si adolescens Venetus -visus fuerit in talibus, etiam si abundantissimus fuerit, nullus filiam -suam ei junget matrimonio, sed tamquam scortator et turpis spernitur. -Suos etiam adolescentes ad studia mittunt sub cautissimis tutelis, ne -maculentur vitiis adolescentiae, sciunt enim, quod principatus ille -corrumpitur, cujus nobiles et optimates prostituuntur vitiis. Idcirco -inhumana et enormia crimina non habent et a convicinorum moribus sunt -penitus alieni. Ideo imperium eorum non tam robore corporum quam vigore -animorum incrementum ac tutelam sui comprehendit.[TR212] Sua insuper -prudentia magnam pacem inter concives servaverunt et partialitates -perniciosas omnibus modis (#214 a#) vitaverunt. Cum enim tota Italia -anno Domini 1238 divideretur in duas partes, et omnes cives civitatum -et supposita communitatum inter se disjungerentur per Guelphos et -Gibellinos, pestiferas partialitates, Veneti paene soli hac peste non -fuerunt infecti. Tempore enim praenominato Gregorius IX. et Fridericus -II. contra se invicem tumultuabant, nam cum Fridericus Gregorium -pontificem hostili animo insequeretur, et omnes Italiae civitates in -tumultu existerent, easque divisisset scire volens, qui secum et qui -cum ecclesia sentirent, non modo civitates, verum etiam et castella ac -familias, ut ita dixerim filios cum patre et fratrem cum fratre, tum -primum in duas partes divisit. Erant autem in Italia in civitate -Pistoriensi tunc duo fratres Alemanni, Teutonici, quorum unus Guelph -dicebatur, alter Gibel, et Guelph ecclesiae favebat, Gibel vero -imperio, sicque ab illis duobus deinceps hujus perniciei nomina indita -sunt. Unde Florentini pontifici faventes nobiles suos Gibellinis, -partibus faventes expulerunt, quo facto Pisani, qui, imperio favebant, -et ipsi e vestigio Guelphos sua urbe propellunt, quorum exemplo multae -civitates itidem fecerunt, et in ipsis urbibus partes contra se invicem -turres altas aedificavere et domus suas munivere et congressiones -periculosissimas in ipsis urbibus fecere usque ad totius Italiae -interitum, demta urbe Venetiarum, cujus cives fidelissimi sunt -reipublicae eique adversantia nequaquam introducere permittunt. - -Insuper justissimi sunt, et justitia suum imperium manet, dicente -scriptura Proverb. 16.: justitia firmabitur solum. Leges communes non -sequuntur, sed secundum statuta propria vivunt, miro modo politiae -negotiis accommoda nec tamen a jure aliena. Sed et ipsa respublica suos -cives etiam plebejos magnis libertatibus et singularibus immunitatibus -conservat et tuetur, vim nullam alicui inferre permittunt, nullus -alterius oppressor est, nullus alieni habitaculi invasor, secura sunt -omnia. Homicidia vel humani sanguinis effusio aut numquam aut raro ibi -audiuntur in tanta hominum multitudine, rigore justitiae coërcente. Si -quis Venetus in aliena patria gravatur, adhibet sive ducalibus -scriptis, sive nuntiis publicis, seu repressalium terroribus, ut eum a -gravatione liberet, unde pro redemtione cujusdam civis sui apud -Eslingam, Sueviae urbem, captivi construxit respublica Veneta, ut -dicitur, pontem illum lapideum arcuato opere factum super Neccarum, -quia nullis parcit expensis pro suorum civium salute, et propter hoc -tardissimi sunt ad bella ineunda, unde vexationes etiam injuste eis -illatas vel inferendas pecuniis et muneribus redimunt. Imperatorem -Romanorum crebris muneribus placant. In proeliis audacissimi sunt, unde -Turcis et Graecis multa intulerunt bella. Demum anno Domini 1472[TR213] -Turcis pro conservatione sua confoederati fuerunt. Joannes enim -Mocenicus, 75. Venetorum dux, vir prudentissimus, publicae saluti -consulens, cum jam anno superiori Forum Julium Turci infesto agmine -percurrissent, veritus ne etiam in Italiam bellum inferrent, eo maxime, -quia constabat, quosdam Christianos principes litteris et nuntiis in -dies hostem fidei in senatum concitare, ex senatus consulto pacem a -Mahometo Turco magno magnis difficultatibus tandem impetravit. - -Cives honorabiles, at divitiis tenues, officiis vel retanrie[TR214] -provisione sublevare curant. Advenientes profugi (#b#) a quocumque loco -apud eos tute servantur, ad justitiam nullus de hac civitate natus est -alterius servus, nec etiam mercenario pacto conductus, sed unusquisque -libertatem sibi vindicans victum proprio labore quaerit, et juventutem -erudiunt in usibus maris ad acquirendum vitae necessaria, sicque pro -colentibus agros remiges habent et pro bove navigium, pro ligonibus -anchoras, pro equis dextrariis et mulis habent barcas depictas et -pannis ornatas. - -Suam denique justitiam summa misericordia temperant, scientes illud -Esa. 16.: quod in misericordia praeparabitur solum. Non solum autem -pietatem exhibent his, qui digni sunt, sed et illis, qui severae -justitiae summas incurrunt. Carceres enim reorum sub deambulatorio -palatii sunt contra publicam plateam respectum habentes, patentibus -fenestris lucidi, quae ferreis cancellis sunt clausae, per quas captivi -respicere possunt et manus extendere et cum astantibus colloquium -habere, et si sunt pauperes, eleemosynam a transeuntibus petere -possunt. Vidi in uno carcere ultra XL pauperes transeuntes inclamantes -pro misericordia. In alio vidi foeminas pauperes pro eleemosynis -clamantes. In alio vidi sedentes mechanicos captivos, qui manibus -nihilo minus laborabant in suis artibus et denarios lucrabantur. In -alio carcere vidi divites negotiatores inclusos, qui simul ludebant in -alea et scacho, et domicellae uxores eorum cum ancillis et servis ante -cancellos stabant colloquentes eis. In alio singulari inclusorio vidi -Judaeum quendam senem, captivum ratione debitorum, qui se ipsum in -custodia strangulavit, quem custodes carcerum posuerunt sic defunctum -ad publicum palatii deambulatorium et quosdam deputaverunt, qui eum per -multas horas circumsteterunt exspectantes, si aliquis veniret ad -inculpationem vel excusationem Judaei mortui, ostendentes omnibus -patentibus signis, a nullo nisi a se ipso occisum. Sed cum nemo -veniret, nisi testes homicidii in se ipsum, traxerunt cadaver in -plateam et juxta littus maris concremaverunt. Multos etiam captivos cum -industria minus caute custodiunt et aufugiendi opportunitatem tribuunt, -praesertim cum partem adversam crudeliorem justo sentiunt, unde non -curant, quod tales carceres frangant et effugiant, sicut ante paucos -annos mercator quidam de Ulma evasit carcerem per effractionem -testudinis. Verum, qui pro enormibus excessibus, qui morte plectendi -sunt, in carceribus detinentur arctioribus, tolerabilibus tamen. Inter -multas crudelitates Teutonicorum est illa una, quod reorum carceres -sunt inhumani, terribiles, obscuri, in profundis turrium, humidi, -frigidi, et nonnumquam serpentibus et bufonibus pleni, longe ab -hominibus sequestrati, nec aliquis accedit consolator ad miseros illos, -nisi tortores crudelissimi, qui terreant, minentur et torqueant. Aliam -pietatem exhibent Veneti reis, etiam morte plectendis; consumunt enim -eos brevibus poenis, ut puta: jam suspensus laqueo non dimittitur -simpliciter pendere, sed lictor dimittit se per funem super collum -suspensi et pedibus stringit laqueum, sicque vi magna extorquet sibi -vitam, repellens conglutinatam corpori animam, quae diutius manet in -nostris suspensis cum inexplicabili poena etiam post cessionem omnis -motus. Sic et alias poenas celeri festinantia morientibus inferunt, -sicut saepe vidi apud eos. Inaudita enim etiam apud eos crudelitas, -dimitti hominem vel in laqueo palpitare vel in rota diutius agonizare, -sicut apud nos fieri solet. Inscelerati (#215 a#) effugiendi apud eos -habent opportunitatem, antequam captiventur. Si enim reus praesentit se -captivandum et currit ad aliquod canale, ubi barcae stant, et ducatum -in barcam projicit in eamque saltat, tenetur barcarius eum educere ad -quamcumque plagam petat, etiamsi ducis et totius senatus servi -currerent ad eum capiendum, et si etiam vel civitatem incendisset vel -S. Marci thesaurum furatus fuisset vel ipsum ducem interfecisset, nec -ipse barcarius punitur propter eductionem talis malefici, sed -puniretur, si reum ad se confugientem cum industria negligeret. - -Quartum commendabile est, quod non solum Venetorum potestas est -durabilis, sed ampliata et dilatata nimis, ita, ut etiam inter -ferocissimas gentes late mari terrisque imperet. Quaenam civitas in -toto orbe, quae conimunitas, quis rex invenitur terminos suos tantum -ampliasse, sicut haec Venetiarum urbs, cujus potestas hodie Germanorum -fines attingit et Ungarorum, Turcorum, Sarracenorum, Barbarorum, -Siculorum et Italorum; et Europae, Asiae et Africae terminos tangit? -Includit dominium eorum Forum Julium, Aquilejae patriarchatum, -Histriam, Dalmatiam, Sclavoniam, Croatiam, Albaniae partem, Illyrici, -Graeciae, Venetiae, Italiae. Et in medio illarum provinciarum est mare -latissimum cum insulis suis, regnis et regionibus, quod totum paene ad -eos spectat. Et faciendo crucem per eorum dominium ponitur pes crucis -in occidente ad principatum archiducum Austriae in Alpibus, cujus -magnam obtinent partem, et protrahitur haec pars crucis in longum a -montanis per mare secando aquilonem et meridiem usque in orientem, -sistitque in Syria, cui Cyprus connumeratur, quae hodie eorum est. -Deinde trahendo transversam crucis partem a terminis Pannonum sive -Ungarorum usque ad mare Adriaticum et Siciliam in australem plagam. Has -autem latissimas regiones acquisiverunt multipliciter. Nam Cypri regnum -jure haereditario, sicut patet supra Fol. 142 b. Cretam emerunt, ut -patet Fol. 160. Echium vero insulam et Samum, Mitylenen, Andrum, -Dominicus 38. dux Venetorum anno 1117 Graecorum imperatori abstulit -justa de causa, et Metanum, Spalatrum et Tragurum ab Ungaris eripuit. -Et Petrus Pollanus, 39. dux, Corinthum, Thebas, Euboeam, quae est -Negropontum, Corcyramque insulam accepit et Justinopolim Venetis -addidit. Tandem omnes insulae Aegei maris eis oblatae fuerunt, et -multae civitates ducum et nobilium relictis suis dominis se sponte -Venetiano senatui tradiderunt, sicque creverunt in immensum. - -Insuper, dum Christiani in recuperatione terrae sanctae laborarent, -tantum adjutorium a Venetis acceperunt, ut reges Hierosolymorum Latini, -et omnes principes Christiani eis in recompensam multa privilegia et -libertates darent in regno Hierosolymitano et in universa Asia, prout -continetur in formula concessionis illius, in qua inter alia dictum -fuit, ut dux Venetorum haberetur princeps regni Jerosolymitani et -communibus cum rege Jerusalem jungeretur honoribus. Deinde concessum -fuit Venetis, ut in omnibus Hierosolymitani regni Antiochenique -principatus urbibus primam aream, primum vicum primumque forum -haberent. Concessum etiam fuit Venetis, ut in omnibus negotiationibus -suis per Asiam mari terraque immunes haberentur et essent a -vectigalibus, teloneis, pedagiis, gwidagiis et gangfragiis et -quibuslibet tributis. Sed et pars tertia civitatis Tyri eis fuit -assignata in suam possessionem, quod ob id eis concessum arbitror, quia -captis aliquibus urbibus sacri regni Hierosolymitani facta fuit inter -principes populi Catholici longa concertatio et contentio, quae civitas -jam oppugnanda esset? Ad hanc contentionem ingessit se dux Venetorum, -tamquam mediator, et hoc dedit consilium, ut omnes civitates -oppugnandae conscriberentur in schedulis et ipsae schedulae super aram -unam in aliqua ecclesia adducerentur et lecta Missa invocatoque divino -responso puer unus innocens litterasque non cognoscens, intelligens -tamen verba secum conferentium, adduceretur ad aram, et diceretur sibi, -ut unam schedulam, quam vellet, de schedularum numero acciperet, eamque -regi Hierosolymarum assistenti his assignaret. Summe ergo placuit -omnibus regibus et principibus ac nobilibus ducis consilium, et -dispositis omnibus juxta consilium Venetorum ducis arripuit puer -schedulam, in qua stabat Tyrus civitas, et mox consurgentes eam -ceperunt sine difficultate et infinita bona ibi repererunt, quia -aestimabatur inexpugnabilis propter fortitudinem. Videntes autem reges -et principes, quod dux Venetorum divinum dedisset consilium, tertiam -partem Tyri ei tradiderunt et suis successoribus. Sic Ptolemaidae vel -Acon, principalis civitatis, partem possederunt. - -Quamvis autem Veneti sectatores pacis semper sint, ita tamen cottidie -instrumenta bellica parant pro mari et terra, ac si nunc ad bellum -esset procedendum. Ad latus enim aquilonare urbis armamentarium habent -vel archanale, muris altis et turribus cinctum, in mari situm, tam -amplum, ut non parvum oppidum intra muros istos contineri posset, nec -patet alicui ingressus nisi de licentia senatus, qui hospitibus -nobilibus ingressum non denegant. Fui ego tribus vicibus in eo cum -nobilibus Alemannis. Stupendum profecto est videre apparatum bellicum -in hoc armamentario paratum. Nam facile et parum est sexcentas armatas -galeas ex eo archanali producere bidui duntaxat spatio in mare, et sub -unius horulae intervallo ducenta millia virorum expeditorum ad pugnam -vel terrestrem (#b#) vel navalem omnibus necessariis et opportunis -armis a planta pedis usque ad verticem munire et providere possunt de -reservatis in hoc armamentario. Non autem solum facta arma in illo -archanali habentur, sed cottidie in eo nova fabricantur et conflantur, -sunt enim in eo habitacula paene omnium artificiorum, in quibus semper -morantur expertissimi artifices, nulli nisi communitati laborantes, de -qua et pretium copiosum suorum laborum suscipiunt. Ibi fiunt naves -variae omnis generis, et omnia attinentia ad eas, de lignis, ferro, -funibus et velis. Sunt autem loca, in quibus naves fabricantur, -permulta, et distincta habitacula ordinata, quia quaelibet galea et -quaevis navis oneraria indiget non parvo spatio pro sua compositione, -et illorum habitaculorum sunt plura, ita quod simul et semel possunt -fabricari naves, et de habitaculis, in quibus sunt, submitti in mare, -quod ante aperturas habitaculorum est. Ibi sunt multi metallorum fabri, -qui parant ferramenta pro navibus, et invasiva et defensiva arma. Ibi -sunt caesores lapidum, qui saxa sphaerica ad machinas faciunt, magna et -parva. Ibi sunt mulcibri et fusores bombardarum. Ibi textores pannorum -ad vela navium, et foeminae supra quinquaginta, quae nent et consuunt -vela stupamque parant et cannabim aptant pro funibus, sunt quasi -inclusae tamquam moniales, nec recipiuntur ad illa communitatis opera, -nisi viri et foeminae clarae formae et fideles. Est autem in medio -domus magna, sicut grande et oblongum dormitorium, quatuor habens -partes, estque per gyrum tricamerata, inferius, in medio, et superius: -in illis tribus interstitiis sunt multae cellae et camerae repletae -instrumentis bellicis, ibi loricae, thoraces, galeae, scuta, clipei, -gladii, fustes, cuspides, lanceae, arcus, tela, balistae, fundibula, -machinae et bombardae, massae plumbeae ad jactandum et jacula, massae -sulphureae et piceae ad ignem incendendum, et haec omnia in tanto -ordine et multitudine sunt ibi, ut stupor sit videre. Ibi vidimus multa -bellica instrumenta terribilia et rara, mirabili ingenio excogitata. -Ibi vidimus oblongas naves in alto suspensas, in memoriam victoriae cum -eis adeptae; nam dum Garlacum terrestri pugna aggressi fuissent, nec -profecissent, fabricatis navibus ad hoc aptis oblongis ipsas naves -portaverunt supra montes, et ab alia parte in locum deorsum -submittentes navali proelio civitates, castra, villas, fortalitia -ceperunt munitissima per gyrum loci, quae terrestri bello obtinere non -poterant. - -Insuper ibi vidimus vetusta ingenia bellica ex spoliis Othonis, filii -Friderici primi, quem navali bello vicerunt. Nam dum dictus Fridericus -I. hujus nominis imperator Alexandrum primum ab urbe repulisset, -occulte Venetias venit, unde Veneti solemnem legationem pro papa ad -imperatorem miserunt, cum litteris more communi cera sigillatis; hoc -cernens papa dedit potestatem Venetis et tunc et semper non cera sed -plumbo, ut papa facit, suas litteras sigillare. Emissis ergo -ambasiatoribus ad imperatorem, dure eis respondit remandans, vel sibi -vinctum mittere papam Alexandrum, imperii hostem, vel exspectare totius -imperii contra se commotionem et victrices aquilas ante divi Marci -templum. Revenientibus autem nuntiis concitatur continue bellum contra -Venetos, et misit imperator filium Othonem cum classe 75 navium contra -Venetos, cui occurrit dux Venetorum cum classe 30 navium in Histriam et -regiam prostravit classem filiumque imperatoris captum cum multis -nobilibus Venetias duxit. Papa autem intelligens adventum victorum cum -captivis navem ascendit exercituique mari extra portum occurrit et duci -victori congratulatus annulum porrexit aureum eique dixit: accipe, -inquit, et me auctore ipsum mare hoc tibi pignore obnoxium reddito, -quod tu tuique successores singulis annis statuto die servabitis, ut -omnis posteritas intelligat maris possessionem jure belli vestrum esse -quandoque factam, atque uti uxorem viro, ita id vestro subjacere -imperio. Haec in dominica ascensionis facta sunt, ideo illo die illa -maris recolitur desponsatio. Otho ergo Venetias ductus agit cum -Venetis, ut liber eat ad patrem pro faciendo concordias inter papam et -patrem. Dimissus ergo Otho patrem vicit precibus, eumque Venetias -comitatus veniam a papa petiit ante ecclesiam S. Marci et obtinuit; in -ejus rei memoriam perennem papa in ecclesiam S. Marci indulgentias -plenariae remissionis posuit per totas octavas ascensionis Domini. Sed -et imperator Fridericus libertatem Venetorum, a Carolo Magno olim -datam, innovavit. Siquidem dum inter Carolum Magnum occidentis -imperatorem et Nicephorum orientis imperatorem esset diversitas propter -Venetos, cujus essent imperii, et celebrata principum utriusque imperii -conventione pactum initum est, ut urbs Venetorum neutrius censeretur -imperii, sed esset tamquam mons naturae vel isthmus inter ista duo -potentissima regna imperialia, occidentis et orientis. Verumtamen, ne -omnino alieni et separati viderentur a Christianorum principum -imperiis, constitutum fuit, ut singulis annis loco census aut tributi -aliquid darent utrique imperatori in recognitionem. Sicque imperatori -occidentali aut Romanorum dabant singulis annis aureum pannum, quem -Otho primus eis remisit pro eo, quod dux Venetorum, Urseolus, filiam -ejus ex baptismate levavit. Quaedam etiam alia tenebantur, quae -successu temporum per non usum sunt abrogata. Insuper hoc in libertate -eorum stetit, ut adhaerere possent illi vel isti imperio, et eligere in -suum protectorem occidentalem Romanorum Caesarem aut orientalem -Constantinopolitanum imperatorem possent. Et quia mare orientale et -orientis regiones reipublicae magis utiles erant Venetis, quam terra -occidentalis et regiones Romani imperii, ideo adhaeserunt imperio -Constantinopolitano usque ad id tempus, quo Turcus Othomannus imperium -orientis invasit et Constantinopolim cepit, ei tamen sub certis -pactibus foederati sunt pro subsistentia reipublicae eorum ad usum -maris liberum habendum, et nequaquam ad praejudicium occidentis imperii. - -Ad propositum ergo redeundo multa vidimus in archanali et vetera et -nova paramenta bellica. De hoc archanali omnia parata ministrantur -instante bello, nec permittunt, ut quis arma penes se in domo habeat, -ne tumultu exorto ad propria arma concurrant, nec aliquis navem -bellicam pro se et propriam habet, nisi fuerit sibi de hoc archanali ex -armamentario S. Marci concessa. - -Multa mira vidimus in hoc archanali instrumenta nova et vetera, quibus -civitates et regna superaverunt, nam vexatio proeliorum frequens et -gravis ipsis Venetis intellectum dedit ad ingenia bellica excogitanda. -Non enim semper victores exstiterunt, sed pluries prostrati et -angustiati fuerunt, tam ab infidelibus quam a fidelibus. Nam anno -Domini 1367 Genuenses adeo eos arctaverunt, ut chartam et atramentum -eis mitterent, accepturi leges, quas Genuenses imposuissent, ut pacem -et dextras darent. Sed pacem Genuensibus (#216 a#) habere nolentibus -recurrerunt Veneti ad arma et ingenti plaga a se repulerunt elatos -Genuenses, et quos in gratiam recipere noluerunt, jam eorum gratiam -precabantur. - -De multis legimus Venetorum bellis et triumphis; semper enim habuit et -hodie habet inimicos plures, tam occultos quam manifestos, cujus causam -assignat Socrates, dicens: felicitas semper subjecta est invidiae; sola -enim miseria caret invidia. Et quia Veneti summa status civilis -potentia felicissimi sunt, ideo omnibus invidis odiosi. De Venetorum -bellis, triumphis et diversis successibus luculenter et copiose -disserit M. Antonius Sabellicus per multos libros rerum Venetorum ab -urbe condita. - - - - - Ecclesiarum maxima multitudo. - -Quintum commendabile civitatis Venetianae est multitudo ecclesiarum et -divini cultus grandis celebratio. Ex quo enim Veneti divites sunt, ideo -divina sunt multiplicata, quia Aristoteles Ethicorum ...[TR215] dicit, -quod una bona et commendabilis conditio divitum est, quod bene se -habent ad divina. Ideo sicut in divitiis in immensum creverunt, sic -quodammodo in immensum divinum cultum augmentaverunt. Stupendum -profecto est videre multitudinem ecclesiarum collegiatarum, -parochialium, monasteriorum et capellarum. Non credo, quod in tota -Christianitate in aliqua una civitate sint tot ecclesiae sicut -Venetiis. Anno Domini 554, cum Tothilam Gothorum regem in Italia -tyrannisantem Narses, eunuchus Justiniani imperatoris auxilio nobilium -Venetorum prostrasset, in recompensam amicitiae idem Narses sacellum S. -Theodori martyris, ubi nunc est templum S. Marci, aedificavit et -quasdam alias ecclesias. Illo namque tempore non erat civitatis -patronus S. Marcus, sed S. Theodorus. Deinde anno 810 Romano pontifice -Leone, imperante Carolo Magno, Justiniano duce Venetorum XII. fuit -corpus S. Marci evangelistae ab Alexandria Venetias translatum hoc -modo. Quidam mercatores Veneti, non ex proposito sed coacti impulsu -ventorum, Alexandrinum portum intraverunt et S. Marci ecclesiam et -reliquias visitaverunt, quibus duo sacri corporis custodes conquesti -fuerunt, quod Babyloniae vel Cayri regulus sibi construi faceret -palatium, ad quod columnas marmoreas de Christianorum aedificiis -recipere mandavit, sicque plures ecclesiae in dies destruerentur, et -hoc idem timerent fieri in proximo ecclesiae S. Marci et corpus sacrum -dispergi. Ad consilium ergo illorum mercatorum monachi illi tradiderunt -corpus evangelistae illis Venetis, quod accipientes cum multis et miris -prodigiis Venetias transtulerunt. Ob ejus honorem dux Justinianus -templum egregium fundavit, quod Johannes, successor ejus in ducatu, -consummavit in loco, ubi Narses sacellum sancti Theodori aedificavit. -Ad hoc templum multa dona duces Germaniae contulerunt et ex tunc primum -senatus Venetus Marci ipsius imaginem tamquam urbis patroni in -vexillis, scutis et velis deferri statuit. - -Porro, ut dicitur, non diu S. Marcus Venetiis mansit, sed ab urbe abiit -post centesimum LXXXIV annum suae in eam translationis, ducante Petro -Candiani 23 Venetorum duce, indisciplinato homine. Suo enim tempore, ut -dicunt, expulsi fuerunt omnes alieni de urbe et quicumque post tertium -diem inveniebatur, capite plectebatur. Infra hoc triduum in solis -occasu venit quidam peregrinus ad barcarium exspectantem homines in -rivo S. Marci, et projecto ducato in barcam petivit se celeriter educi -ad littus juxta Margerum. Barcarius ergo accelerato negotio eduxit -illum putans, eum vel decurrere fugitivum, vel aliâs alicuius sceleris -reum: in eductione autem videbatur barcario, quod peregrinus ille -venerandissimus homo esset, et mirabatur ejus casum; cumque ad littus -venissent, dixit peregrinus ad barcarium: vade Venetias et dic duci et -senatui: haec dicit Marcus evangelista: quia omnes alienarum -provinciarum homines expulistis et hospitalitatem abnegastis, ecce, ego -ipse ad tempus hospitatus apud vos transmigro ad quendam locum -transmontanum, quem elegi. Et his dictis (#b#) disparuit peregrinus. -Barcarius vero renavigans Venetias haec duci et senatui nuntiavit, per -ordinem seriem gestae rei dicens. Qui currentes ad sarcophagum -evangelistae eum vacuum invenerunt et patronum a se recessisse -intellexerunt tum propter inhospitalitatem tum etiam propter ducis -inhonestatem, qui cum uxorem suam Johannam exosam haberet et aliam -amaret, suam coëgit monachari eamque in S. Zachariae monasterio -monialium ordini S. Benedicti intrusit et cum alia amata contraxit, -quam ob rem indignati affines adversus eum conspiratione facta in ipsum -populos concitaverunt, qui eundem dejicere cupientes, cum ille se in -palatio tueretur, injecto igne, pice et sulphure mixto, ipsum et uxorem -cum filio, quem simul habuerunt, et palatium et ecclesiam S. Marci, S. -Theodori, S. Mariae in Rubinaco et plusquam CCC civium domos -combusserunt, et si S. Marci corpus adhuc in ecclesia fuisset, -incineratum et consumtum fuisset, cujus mali praescius sanctus -praevenit tempus et in Alemanniam ad Sueviam transmigrans ad insulam -Rheni, Owiam, quae est inter duos lacus, se recepit, ubi hodie in -veneratione habetur in monasterio quondam celeberrimo ordinis S. -Benedicti. Alii dicunt de translatione corporis S. Marci in Owiam, quod -quidam monachus de eodem monasterio fugitivus venit Venetias et -opportunitate inventa corpus sacrum furatus tulit et ad monasterium -suum Owiam illud portavit, placatum abbatem habuit et monasterium ultra -modum dotatum fuit, et jam non Owia, sed dives Owia dicebatur. Haec -omnia de translatione illa S. Marci non legi in aliquo libro nec -scriptum vidi, sed a mercatoribus et vulgaribus auditu didici. Sed -tandem in libraria nostrorum fratrum in Eslingen reperi antiquam -chronicam in pergameno scriptam, in qua sic habetur de translatione -corporis S. Marci: corpus S. Marci evangelistae sub nomine Valentis -martyris Ratolphus Veronensis episcopus a duce Venetiae impetravit et -cum corpore Genesii martyris in Augiam insulam attulit. Haec ibi. In -margine ponitur annus ab incarnatione Domini M.XXX°.[TR216] Secundum -haec dicta, si scriptor non errat in annorum Christi numero, corpus S. -Marci non mansit Venetiis nisi XX annis ab eo tempore, quo delatum fuit -ab Alexandria Venetias. Porro Venetorum disertissimus orator M. Anton. -Sabellicus in libro rerum Venetarum altius clariusque de his disserens -dicit, quod S. Marcus, dum adhuc viveret in humanis et Aquilejae -degeret, duci se jussit in barca ad locum insularum Venetiarum ante -urbis constitutionem ibique divino edoctus oraculo aperte suis -discipulis dixit, locum requietionis ossium suorum ibi esse et -insignissimam civitatem ibi futuram, apostolicae fidei suae fulgoribus -caeteras illustrantem regiones etc. Post passionem et Alexandriae -multis transactis annis Soldanus Aegypti rex regnum sibi construere -statuens ecclesias Christi destruere coepit et inde egregios abstulit -lapides, in sui palatii decus sumens; inter haec etiam S. Marci -basilica dissolvi coepta fuit. Interea classis Veneta X navium, quam -ducebant Bonus Mediocensis et rusticus Torcellus contra publicum -edictum vi ventorum portui Alexandrino injecta est. Duo ergo classis -capitanei praedicti ecclesiam S. Marci ingressi, semiruptam eam -cernentes, duobus Graecis monachis Staurario et Theodoro mentionem -fecerunt de sacro corpore S. Marci inde transferendo Venetias et -opportuna hora sporta exspectata accepta sacra injecerunt clam ossa, -sed ne scrutatores ea invenirent, super ossa sacra caules posuerunt et -carnes porcinas, quas Sarraceni abhorrent. Verum dum sic ossa -efferrent, tantus erupit odor dulcissimus, ut tota concurreret civitas, -nec tamen intelligere poterant, unde spiraret coelicus ille odor. Sic -extra portam civitatis allata ad portum Ganzir usque in classem -tulerunt, ubi velo grandi involutum ipsam antennam cum velo in altum -mali traxerunt, ut sic inveniri nullatenus posset. Habito autem vento -opportuno a portu cum optato thesauro recesserunt et cum multis -miraculis usque Venetias venerunt eaque ossa honorifice in loco occulto -templi condiderunt. Porro anno Domini ... ignoratus fuit locus corporis -S. Marci et creditum a vulgu, S. evangelistam ad alium emigrasse locum. -Indicto autem omni plebi jejunio et completo antistites cum clero et -omni populo ad aedem S. Marci supplices venerunt, tunc post multas -preces cunctis videntibus altero extento brachio ex humo se suis -civibus ostendit, unde inde sublatus et (in) augustiorem locum -translatus est. Hunc locum ex decreto nulli fas est scire nisi principi -et templi procuratoribus. Successu temporis dux corpus sacrum episcopo -Veronensi tradidit, ut supra patet. - -Fuit autem ecclesia S. Marci conflagrata, ut dictum est, anno 978, et -per ducem 25. Venetorum, Petrum Urseolum, reaedificata in pristinam -formam post XVII annos a sua combustione. Anno Domini MLXXXII idem S. -Marci templum conflagratur, quod Vitalis 35. Venetorum dux restauravit -et decoravit tabulaturis et picturis. Creditur autem, quod formae et -figurae illius ecclesiae depictae fuerint ad voluntatem et jussionem -alicujus sancti viri et prophetae, quia multa futura inventa sunt in -picturis illis expressa, et inter alia S. Dominicus fuit ibi depictus, -longe antequam natus, ut habet Antonius in Chronic. Pars. II. Tit. 23. -C. I. II. In una etiam ecclesiae parte erant duae imagines, una ad -alteram versa: una stabat in habitu et figura, qua depingi solet S. -Paulus apostolus, super ejus caput scriptum erat: Hagios Paulus, id -est: sanctus Paulus, et ad pedes fuit scriptum: Per istum itur ad -Christum. Altera imago erat in habitu ordinis Praedicatorum, cum lilio -in manu, super ejus caput stabat scriptum: Hagios Dominicus, et ad -pedes scriptum habebat: Facilius itur per istum. Nec mireris de -scriptura, qua dicitur, quod per Paulum itur ad Christum et per -Dominicum facilius, quia doctrina S. Pauli, sicut caeterorum -apostolorum, ducebat ad susceptionem fidei gentes et ad observantiam -praeceptorum; doctrina autem Dominici inducebat ad confortationem -fidelium in fide et ad observantiam consiliorum, quod utique facilior -via est. Ex hoc ergo templo praenuntiatio sancti patris nostri Dominici -fuit accepta, cujus pictura et nomen recepta est centum et XX circiter -annis ante nativitatem S. Dominici. Postquam autem S. Dominicus in -mundo claruit (#217 a#), ipsius imaginem renovaverunt, similiter et S. -Petri martyris; et in alia parte jam noviter opere musaico imagines S. -Thomae Vincentii et Catharinae de Senis posuerunt et S. Franciscum cum -sua diva prole, nec sunt parvipendenda, quae in illa ecclesia sunt -depicta, quia non aestimo, in mundo esse pretiosiorem picturam, demtis -picturis ecclesiae Bethlehemitanae, nec vidi pavimentum simile nec -tabulaturas parietum nec tecta mirabiliora. Campanile sive turris S. -Marci non est conjuncta ecclesiae, sed platea intermedia in parte alia -est aedificatum per Dominicum, ducem 40. Venetorum, anno Domini 1148, -in quam turrim campanas suspendit, quae prius in humiliore loco erant -suspensae. Optimae enim sonorositatis sunt Venetianae campanae, et -olim, tempore, quo in Campania usus campanarum coepit esse, artifices -Venetorum arte primo inventa campanas fuderunt easque ad universas -regiones Christianorum venales circumduxerunt, unde Ursus, XV. -Venetorum dux, qui fuit anno 865., campanas duodecim fundi jussit magni -ponderis et boni soni easque Basilio Graecorum imperatori misit -Constantinopolim pro munere. Nec ante hoc tempus fuerunt campanae visae -in Graecia, ita quod a Venetiis primo venerunt Constantinopolim -campanae. Verum videtur, quod usus campanarum fuerit ante Christi -incarnationem, cum Virgilium poetam legimus fecisse campanile tale de -lapidibus, quod motis campanis etiam ipsum agitabatur campanile aut -turris. Et in regula beati Hieronymi mentio fit de tintinnabulis. - -Turris ista S. Marci magna est, quadrangularis et alta, ejus ascensus -est ita factus, quod equus cum insidente potest ascendere usque ad -campanas; unde anno praeterito, quum Fridericus III. fuit Venetiis, -duxerunt illum Veneti in mulo sedentem usque ad campanas. De campanis -est scala una ad altiora ducens ad locum speculatorum, de quo est -longus et latus conspectus per mare et terram, unde speculatores per -multa milliaria naves vident venientes, sed et speculatores navium -ipsam turrim a remotis vident, praecipue dum sol ejus tectum, quod -deauratum est, illustrat, videturque turris illa ab a longe[TR217] -existentibus in alto maris esse in profundo locata, propter elevationem -maris supra terram. - -In platea S. Marci, inter turrim et ecclesiam vel palatium contra mare -stant duae columnae insignes marmoreae, politae, utraque unius lapidis: -in una columna supra capitellum stat leo magnus, S. Marci imago. In -alia stat vir armatus, quem dicunt esse imaginem S. Theodori, primi -civitatis patroni. Alii dicunt, esse S. Georgii imaginem. De his -columnis dicit M. Antonius Sabellicus, quod ex Graecia fuerint adductae -cum una altera, quae navi rupta in profundum maris mersa est. Istae -vero duae multis annis in S. Marci platea jacuerunt, nec erat, qui -modum erigendi eas excogitare posset. Tandem venit quidam Teutonicus, -qui hoc opus se facturum esse promisit, si domini Venetiani ejus -petitioni assensum praebere opere perfecto promitterent, praesertim cum -rem eis possibilem petere decrevisset. Conventione autem facta vir iste -columnas erexit et pontem Rivoalti construxit nec aliud petiit, nisi -quod domini Veneti permitterent omnem ludum tesserum, sive justum aut -fraudulentum, liberum inter columnas istas; et cum multi viro -compaterentur, hortantes eum petere aliquid sibi utile, noluit stultus -ille aliud quidquam accipere, nisi ut libertas illa inter columnas -firma servaretur. - -Super ostium occidentale ecclesiae S. Marci stant quatuor equi magni, -ex aere fusi et deaurati, quos cuidam imperatori, Friderico I., urbem -Venetianam obsidenti fecerant; juraverat enim imperator, obsidionem non -velle solvere, nisi equos suos locasset in ecclesiam S. Marci et -plateam aratro arasset, et ita factum fuit. In ejus rei signum equos -illos fecerunt et plateam totam marmore straverunt vario per longum in -signum sulcorum aratri. Ecclesia illa S. Marci est valde pretiosa et -rotunda, undique marmore ornata et adeo mirabilis, ut vulgi fama sit, -quod non humanis sed angelicis manibus sit fabricata. - -Vir eloquentissimus M. Antonius Sabellicus, rerum Venetarum ab urbe -condita libro ... sic templum praefatum describit. Est itaque templum -ipsum non tam magnitudine quam venustate sua, ut pleraque alia, quam -opulenter insigne. Ejus effigies crucis imitatur speciem, cujus anguli -in altissimas consurgunt testudines, quarum fastigia ut reliqua templi -facies plumbeis tegulis operta ad centum XX stadia ex alto ad urbem -navigantibus inter eminentissima urbis aedificia occurrit. Superbissimi -ad id fornices mira inter se arte coeuntes totam molem fulciunt, -quidquid a vico sursum est, pretiosisissimo auro fulget, recedit tamen -quam longissime ab oculis, in ipsa testudinum convexura graecanici -operis vetustissimae imagines, moesta quadam venerabilique patientia, -honorem cum religione mixtum spectantium animis inferentes. Quod inde -ab auro ad pavimentum subjacet, id totum est marmoreis tabulis -compactum, quae blanda inter se venarum similitudine citius fatigant, -quam expleant intuentium oculos. Circa imum sedilia peregrini lapidis -porphyridem rubentis, pavimentum figurarum varietate incredibili -distinctum, et in tanta colorum diversitate nec alia nisi marmorum -materia (?) praeditum, et ita composita est, ut imagines diversarum -rerum ambulantes exterreant, ut quodam timore et reverentia pedes -ponant. Columnae ad haec et tabulae multae et variae Thapsici lapidis, -Parii, Spartani, Numidici, suggesta duo circa aram maximam muniunt; -idem ferme ornatus est et vestibuli, quod a fronte dextra laevaque -templo adjacet, cujus aureae fornices exteriore parte CCC et amplius -fulciuntur columnis, non tam magnitudine sua quam colorum varietate -conspicuis, intercolumnia et quidquid omnium est, marmoreis tabulis pro -tectorio renitet. In vestibuli fastigio a fronte quatuor aenei equi -auro micantes alacri statu prominent, opus eximium, nec quidem nostri -saeculi. His operosum templi supercilium incubat, senis sese explicans -pinnaculis, quorum singula in tabernaculi speciem surrecta singulas -habent ex candido lapide statuas, nudi genii aliaque suavissimi -aspectus simulacra, suo quaeque statu operibus inserta. Miro quodam -modo ipsam pinnarum exornant intercapedinem, idem opus, eandem materiam -tam dextrum latus quam laevum habet, et id, quod sub his convexi est, -id nihil est nisi aurum. Brevi, nullus est inter aedem locus, nullus -quidem extra, qui non auro sit aut marmore aliove pretioso lapide -conspicuus, ita ut geminae ex alabastro columnae post aram maximam -stantes, et sex septempedales Chalcedonii, qui pavimento inserti -visuntur, nihil in tanta opulentia habeant admirationis. Sed quod his -mirabilius, in alto testudinis simulacrum evangelicorum virorum, -Dominici et Francisci, relucent, qui ante eorum primum ortum quodam -divino praesagio ibi dicuntur formata habitu et signis, quibus post -eorum canonisationem in ecclesiis depinguntur. Caeteraque multa -admiratione digna ibi cernuntur. Hanc ideo oratores historici auream -nominant, ob id, quod paene tota auro munita est. Et tantum de illo. - -Praeter hanc sunt Venetiis LXXII parochiales ecclesiae et monasteria -omnium ordinum. Ordinis et regulae S. Benedicti sunt ibi monasteria -multa omnium differentiarum, degentium sub eadem regula. - -In portu Veneto, inter mare et civitatem, est grande S. Nicolai -monasterium, quod 33. dux Venetorum, Dominicus, aedificavit anno Domini -1042. Singulariter tamen fratres Praedicatores et Minores ibi habent -egregios (#b#) conventus: nam fratres Minores tres habent ibi -conventus, scilicet conventum majorem cum insigni ecclesia et turri -grandi et altissima, cum multis campanis; non tamen est conventus -reformatus. Secundus conventus est ad Vineam, magnus, cum triplici -ambitu, et reformatus. Tertius est conventus novus ad sanctum Job, quem -suis impensis construxit Christophorus Maurus, 70. Venetorum dux, anno -1461 ibique sepultus est. Sed et fratres Praedicatores tres ibi habent -conventus. Principalis et major est ad S. Johannem et Paulum, conventus -multorum fratrum, tres habet ambitus et hortos amplos, dormitoria et -refectoria et alias officinas solennes. Ecclesia illius conventus est -adeo magna et alta, ut a longe venientes Venetias, sive per mare sive -per terram, primo culmen nostrae ecclesiae appareat, et -appropinquantibus urbi nulla structura videatur major totius civitatis, -quamvis multae majores sint, tamen non videntur. Ab antiquo fuit ibi -monasterium et praepositura ordinis S. Benedicti cum humili ecclesia, -cujus ecclesiae columnae marmoreae adhuc hodie jacent in ambitu majori. -Porro anno Domini 1225., cum Jam ordo Praedicatorum in mundo clarere -incepisset et octo anni a consecratione ordinis transissent et duo a -transitu beati Dominici, dux Venetorum XLVI. Jacobus Teupullus, -patritius Venetus, vir sane Deo et hominibus carus, justitiae amator, -pacis conservator et virorum religiosorum protector, audiens de novo -ordine Praedicatorum, quomodo ex Bononia tamquam ex fonte paradisi -emanaret et ecclesiae agros irrigaret, loca sterilia foecundaret, -tenebrosa illuminaret, misit magnificam legationem ad Potestatem -Bononiensem et ad Praesidentem S. Nicolai, ubi S. Dominicus conventum -instituerat in praefata urbe, petens sibi mitti fratres novi ordinis -pro suae civitatis et domini salute. Missi sunt ergo fratres -Praedicatores Venetias et cum solenni apparatu et ingenti totius populi -devotione recepti, et quia locum nondum habebant, commendati sunt per -ducem et senatum domino venerabili episcopo Castellano, apud quem -manserunt, quousque de loco eis provideretur. Inceperunt autem -ferventissimo zelo praedicare et urbem replebant divino sermone -omniumque tam religiosorum, quam saecularium convertebant ad se -affectum. Unde patres ordinis S. Benedicti a principio nostri ordinis -usque nunc ordini et fratribus affecti singulariter felices se -aestimabant, si fratribus istis mansionem darent. Sponte ergo dederunt -eis conventum et ecclesiam ad S. Johannem et Paulum, resignantes omnia -jura sua Praedicatoribus. Quo facto praefatus dux suis expensis resolvi -fecit omnia aedificia claustri et ecclesiae et conventum novum amplum -et ecclesiam ingentem excitavit, sicut hodie est; jecit etiam -fundamenta in mare et aream illam ampliavit, sicque conventus ille -factus est in ordine famatus usque in posterius, in quo semper ultra -centum sunt fratres et multi doctores. Verum observantia regularis est -ibi tenuis, necdum est reformatus, sed vivunt ibi fratres in quadam -saecularis gloriae pompa, unde festivis diebus Missae officium et -vesperas ac completoria cantant in figurativis cum solemnitate -saeculari; quapropter ad officia illa confluit multitudo juvenum et -dominarum, non tam propter divinum officium, quam propter melodiae et -discantorum auditum. Organa[TR218] duplicata habent et multum -sacristiae ornatum ultra modum. Est etiam in ecclesia (#218 a#) illa -plurium ducum Venetiarum sepultura. Non vidi pretiosiores tumbas et -sepulturas pomposiores, nec Romae summorum pontificum sepulchra possunt -sepulchris ducum Venetorum aequari. Sunt enim tumbae elevatae a terra -murisque immissae, et tota superficies parietis illius vario marmore et -sculpturis auro et argento est decorata et ultra virtutis modum ornata. -In sepulchris illis imagines Christi, B. Virginis, apostolorum et -martyrum et caeterorum, quos quis amat, Sanctorum ponuntur in medio, -tamquam principales, sed per circuitum sunt imagines gentilium, -Saturni, Jani, Jovis, Junonis, Minervae, Martis et Herculis, cum signis -poeticarum fictionum. Ibi vidi in ecclesia nostra juxta ostium in -dextro latere in sepulchro cujusdam ducis pretiosissimo sculptam -Herculis imaginem, in ea forma, qua eum fingunt pugnasse, sed indutum -leonis, quem interfecerat, pelle loco pallii, et congressum habere cum -hydra, immani monstro, cui cum essent septem capita, et uno exciso -septem illi statim renascebantur. Ibi stant pugiles nudis corporibus, -in manibus habentes gladios et hastas, et ad colla suspensa habentes -scuta, et nec loricam nec thoracem, nec galeam, quae sunt verae figurae -idolorum. Ibi pueri nudi et alati, triumphi signa tenentes vel -colluctantes, et multa talia gentilitatis signa inter signa nostrae -redemtionis posita sunt, et simplices putant esse Sanctorum imagines, -et honorem exhibent Herculi, putantes Samsonem, et Veneri, aestimantes -Magdalenam, et sic de aliis. Insculpunt etiam sepulchris monstra marina -et defuncti arma et metra gesta mortui explanantia. - -Secundus conventus est ad S. Dominicum, qui fuit constructus anno -Domini 1312 per Marinum, ducem 73. Venetorum, et in ecclesia sepultus -est. Est autem conventus ille parvus quidem in structuris, sed -ordinatissime aedificatus, et hortum amoenissimum habet et latum contra -austrum in mare protensum, et undique aquis cinctus est. Verum anno -Domini 1486 erant fratres nostri in periculo amissionis illius -conventus; dux enim Marcus Barbarigo monasterium S. Antonii, quod -nostro conventui adjacet ad meridiem per intermediam lacunam, de novo -aedificavit, et, ut dicitur, pro hospitio peregrinorum terrae sanctae -officinas ordinavit, cupiens autem amplificare locum, lacunam inter -praedicatorum hortum et Sanctum Antonium arte exhaurire et terram -infundere et hortum facere, ubi jam mare est, decrevit, sicut solitum -est ibi fieri. Sed quia adhuc videbatur insufficiens spatium, de horto -fratrum Praedicatorum mediam partem sibi dari petiit, quod dum fratres -facere recusarent, promisit eis, quod contra plagam orientalem, ubi -mare liberum est et paludes nullo aedificio occupatae, vellet propriis -expensis lacunam exhaurire et exsiccare solum et fundamenta jacere in -tanto spatio, quantum peterent fratres; sed fratres nolebant. Unde dux -et senatus commoti vi fratribus locum eripere conabantur, sed fratres -ut leones se formaliter opposuerunt et consilio et auxilio suorum -fautorum suum locum integrum servaverunt. - -Conventus ille est bene reformatus, et fratres ibi magno rigore degunt -sub observantia regulari. In eodem conventu sepultus est primus -confessor sanctae Catharinae de Senis, qui post mortem miraculis -dicitur claruisse (#b#) Vidi in eodem conventu fratrem, qui ab omnibus -sanctus reputatur et nonnullis claruit miraculis. De ejus vultu -innocentia splendet, saepe cum eo conversatus sum cum multo desiderio, -est enim vir valde dulcis conversationis et totus aedificatorius. - -Tertius conventus Praedicatorum est S. Petri martyris novus, in Muriano -mari cinctus, de reformatione; hic anno superiori incineratus fuit, sed -jam reaedificatus in pretiosiorem statum. - -Porro praeter mendicantes quatuor sunt valde multa monasteria -diversorum ordinum et regularum utriusque sexus, et tot monachi et -moniales ibi degunt, quod numerum eorum non crederem faciliter. Sicut -enim olim Romani ab externis partibus mundi idola tulerunt et in Romam -ducentes eis templa aedificaverunt, et quanto plura idola fuissent -adducta et templa constructa, tanto sanctiorem urbem esse credebant: -sic Venetiani omnes ecclesiae sanctae ordines in suam vocavere urbem, -quam sanctam et fortunatam fieri sentiunt in eorum multiplicatione, -unde hodie augmentant monasteria et ecclesias. - -Longe alterius mentis sunt cives nostri in Alemannia, qui aestimant, -civitates depauperari per monasteria et ecclesias, nec admittunt -religiosos, imo loca antiqua, ubi possunt, destruunt et falso dicunt, -se magis per religiosos et clerum gravari, quam per Judaeos. Unde -Judaeis usurariis loca apud se concedunt ad habitandum, quod nullo modo -concederent religiosis personis. Non sic domini Veneti faciunt, qui -nullum Judaeum in tanta urbe sustinent, nullam religionem excludunt, -collapsa monasteria erigunt et nova construunt. Unde anno Domini 1480, -me existente Venetiis, inchoatum fuit monasterium Sanctae Mariae de -miraculis, quod a fundamentis construitur pro monialibus ordinis -sanctae Clarae tam pretiose et sumtuose, quod est mirum videre. Nullus -princeps Alemanniae posset talem structuram exsolvere. Sic autem hoc -monasterium initium habuit. Modus quippe est, quod in omnibus angulis, -ubi arcti sunt vici et curvi, est suspensa una lampas, quae noctibus -accenditur, et ne lumen gratis ardere videatur, ad parietem retro -lampadem ponunt aliquam imaginem beatae Virginis, ut lampas tam ad -honorem beatae Virginis accendatur quam ad commoditatem transeuntium. -Erat autem in uno angulo satis immundo et arcto talis beatae Virginis -imago, de qua fama percrebuit, quod miracula ibi fierent. Unde in brevi -factus fuit tantus concursus ad locum illum et tantae oblationes -apportabantur, quod domus ibi stantes emerent constituti procuratores, -et in loco ecclesiam construxerunt et alios pontes et vicos fecerunt. -Insuper ipsis Graecis dederunt ecclesiam S. Blasii, ut more eorum -officia sua in ea peragerent, quod tamen mihi adeo displicet, ac si -Judaeis synagogam construere indulsissent vel Sarracenis moscheam, cum -Graeci nostris ecclesiis sint infensissimi, ut saepe supra patuit. -Audivi tamen, quod eos expulerunt ab illa ecclesia. - -Unde autem tot clerici, tot monachi et moniales, tot religiosi -nutriantur in mari, est bene mirum. Porro legata et testamenta divitum -ecclesias, monasteria aedificant, personas nutriunt, et cottidianae -grandes civium eleemosynae. Nobiles enim et cives de populo honorabili -ab hac vita decedentes decimam pecuniae, in qua fere omnia eorum bona -consistunt, ecclesiis et ecclesiarum ministris derelinquunt, et inde -ditantur monasteria, et cum hoc viventes sunt magni eleemosynarii. - -Sed et praeter ecclesias et monasteria sunt in urbe illa scholae -fraternitatum multae et magnae, ubi una schola vel fraternitas habet -sexcentos viros, qui conjurant et leges inter se statuunt ad serviendum -alicui Sancto, ut puta S. Marco vel S. Petro martyri vel beatissimae -Mariae Virgini vel sanctae (#219 a#) Trinitati vel S. Johanni vel S. -cruci, et talis fraternitas denominatur a Sancto, cui se devovit, et -dicitur schola S. Marci, vel schola beatae Virginis, vel sanctae -crucis. Et in his fraternitatibus sunt cives optimi, praecipue in -fraternitate S. Marci, quae potentior et ditior est habetque suam -scholam apud fratres nostros ad S. Johannem et Paulum pretiosissimam, -auro ab intus vestitam, quae anno praeterito exusta fuit usque ad -fundamenta, nunc autem omnia de mari ex integro nova resuscitant cum -solidissimis fundamentis. Sic ergo conjurati in aliquam societatem pro -tempore in scholam conveniunt, in qua cistas, candelas et ornamenta -altarium habent, et ad cyppum vel pyxidem pecunias statutas ponunt et -defectuosos in aliquo secundum tenorem statutorum pecuniaria poena -puniunt; unde contingit, aliquam scholam thesaurum non modicum -congregare, de quo ornamenta sacra suae societatis comparant, lampades -semper ardentes constituunt, sacerdotes conducunt, religiosos nutriunt, -hospitalia solantur, pauperibus subveniunt, captivos propter debita de -carceribus eripiunt, servos emtitios redimunt et libertati restituunt, -puellis pauperibus viros dant et dotant (eas), masculos orphanos ad -mechanicas artes addiscendas ponunt et ad similia pietatis opera -thesauros illos expendunt. Habent insuper in scholis illis habitus -multos albos, quasi ad modum Carthusiensium, et in communibus -processionibus simul bini et bini incedunt in habitibus istis sicut -monachi. Nonnullae fraternitates habent habitum ita formatum, ut facies -sit velata et per duo foramina habeant visum, et retro dorsum sit -denudatum, et circumeuntes quilibet habet flagellum et se ipsum -verberat, ad quemlibet passum se percutiens, nec possunt videri, qui -sint, cum facie velata incedant. Unde vidi nonnullos se sic dure -verberantes, ut vulneribus sanguis efflueret. Multa alia possem dicere -de religione Venetorum, quae omitto. - - - - - Reliquiae. - -Sextum, quod valde magnificat urbem Venetianam est multitudo sanctarum -reliquiarum. Ex quo enim facti sunt potentes terra et mari, omnia -Sanctorum corpora, quae habere poterant, in suam transtulerunt urbem, -sicut corpus S. Marci evangelistae de Alexandria tulerunt, et in suam -ecclesiam locaverunt, sicut supra dictum est Fol. 206. In ecclesia S. -Georii, ex opposito S. Marci, est brachium sinistrum ejusdem martyris, -et capita sanctorum Cosmae et Damiani, et caput beati Jacobi majoris -apostoli, et sancti Felicis in punicis, et plura alia etc. - -In ecclesia Sanctorum Simonis et Judae est caput S. Simonis et brachium -S. Judae apostolorum. In ecclesia S. Luciae virginis est corpus ejusdem -virginis integrum. In ecclesia S. Julianae est corpus S. Pauli primi -eremitae. In insula S. Helenae est corpus integrum ejusdem reginae, et -pars S. crucis, pollex Constantini imperatoris et pectorale os S. -Mariae Magdalenae. In monasterio Acrusecherii dicto est corpus S. -Barbarae et os crucis S. Christophori valde magnum, et caput Gregorii -Nazianzeni, et tibia cum pede S. Martini. In Murano sunt in ecclesia -parochiali circiter centum corpuscula sanctorum innocentum. In -Torrecello est corpus sanctae Christinae virginis. Ad sanctum Zachariam -est corpus S. Zachariae, patris S. Johannis Baptistae integrum, aperto -ore jacens, et corpus beati Gregorii Nazianzeni et corpus S. Theodori -confessoris et corpora sanctorum martyrum Marci Achillei et Pancratii -martyrum (#b#), et corpus S. Sabinae virginis. Hoc monasterium cum -ecclesia aedificavit Angelus, XI dux Venetorum, et tantis reliquiis -dotavit anno Domini 792. Ad S. Crucem est corpus S. Episcopi -Alexandrini, qui psalmum fecit: Quicumque vult etc. Ad alium S. Georium -est pars spongiae, de qua Christus fel et acetum accepit, et corpus -cujusdam ducis Venetorum, quod sanctum dicunt. Ad S. Nicolaum Alliu est -una de sex hydriis de Cana Galilaeae, et corpus S. Nicolai, non illius, -de quo ecclesia festivat sexto Decembris, sed alterius; et corpus S. -Theodori, et baculus pastoralis S. Nicolai magni, et tibia cum pede S. -Mariae Aegyptiacae, et brachium cum manu S. Porphyrii martyris, -conversi per S. Catharinam. Ad S. Dominicum est pes integer S. -Catharinae de Senis, et plures aliae reliquiae. Ad Apostolos est corpus -S. Marinae virginis, de qua in vitis patrum mentio fit. In ecclesia -Sanctorum Johannis et Pauli sunt eorundem Sanctorum reliquiae, et S. -Petri martyris, et plures aliae. In ecclesia Castellana sunt multa -particulares reliquiae et indulgentiae speciales per totam -quadragesimam. Ad S. Andream, ubi sunt Carthusienses in insigni -monasterio, cujus simile vix vidi, sunt reliquiae S. Andreae apostoli -et sancti Laurentii. Ad S. Danielem est corpus S. Johannis martyris. Ad -S. Mariam Virginem est corpus S. Sabbae Abbatis, et multae aliae. Ad -sanctum Cantionum est corpus S. Maximi episcopi. Ad S. Jeremiam est -corpus S. Magni, primi Venetorum episcopi. Ad corpus Christi, ubi est -egregium monasterium monialium ordinis nostri, est caro Christi -miraculosa, et plura alia. Ad S. Marcum est corpus S. Isidori. Praeter -haec alia multa sunt hinc inde per ecclesias. - - - - - Thesaurus. - -Septimum, quod venustat Venetiarum urbem, est praedicto annexum, -thesaurorum multorum pretiositas. Quantus ibi thesaurus sit in auro, -argento et lapidibus pretiosis in omnibus ecclesiis et monasteriis, in -thecis, sarcophagis, monstrantiis, reliquiariis, crucibus, imaginibus -et similibus, partim videtur in processionibus cum stupore et -admiratione. Quantus in calicibus et Missae paramentis cottidie -cernitur. Apud S. Marcum in quadam testudine est thesaurus Venetorum, -summa cum diligentia reclusus; in sacristia vero est thesaurus, qui -certis festivitatibus profertur. Ibi vidi XII coronas et XII pectoralia -de auro probatissimo, ornata margaritis, sapphiris et smaragdis -aliisque gemmis. Ibi vidi sex aureas cruces, gemmis incomparabilibus -ornatas, quae non sunt parvae. Ibi est capellum, quasi birretum, quo -quilibet dux Venetorum singulari privilegio coronatur, et est pretii -inaestimabilis. Ibi sunt duo candelabra aurea magna, quibus inserti -sunt lapides pretiosi. Ibi est cornu unum unicornis pretiosissimum, et -multa alia. Sed et dux ipse thesaurum habet, quem ostendunt pro tempore -camerarii ejus, de vasis ultra aestimationem pretiosis. - - - - - Abundantia omnium rerum. - -Octavum, quod Venetias nobilitat, est omnium rerum abundantia, quae ad -vitam humanam spectant. Cum enim non sint ibi agri nec campi nec silvae -nec montes nec valles nec vineae nec pascua pro bestiis nec currus nec -bigae, nihilominus tamen tanta est ibi copia omnium desiderabilium pro -ventris voluptate, sicut numquam vidi in aliqua civitate. Non est ibi -rerum mensura, quae omni hora advehuntur, et omne forum repletum rebus. -Sunt autem multae plateae et fori lati, in quibus semper est concursus, -ac si essent (#220 a#) nundinae annuales. Nec est ibi forum -hebdomadale, sed cottidianum. De magnis taceo et de minimo dico, quod -in foro S. Marci est tanta copia olerum ad salutucium duntaxat, quod -mirabile est videre, ubi crescat aut quis consumat. Sic de piscibus, -avibus, carnibus, fructibus et caeteris, quae omnia indefectibiliter -semper venalia reperiuntur paene in omnibus vicis et plateis, -singulariter tamen apud S. Marcum et in ponte et platea Rivoalti. Omnia -autem Veneti nummo comparant, etiam potum aquae. Licet enim cisternae -multae sint ibi, non tamen sufficit aqua pluvialis pro potu tantae -multitudinis. Ideo communiter sunt putei clausi seris, et si non sunt, -statim evacuantur, nam tot pauperes ibi hauriunt, ac si esset vinum -commune. Aqua dulcis in magnis navibus quasi repletis in Brenta fluvio -in Venetias ducitur et venditur. Emtam autem aquam dimittunt de navibus -currere in curiam emtoris, et terrae immersa recolligitur in cisternam, -in qua et sub terra distillat et colatur. Magnam pecuniam Veneti per -annum solvunt pro aqua, quamvis sint in medio aquarum, quae tamen nec -ad potum nec ad loturam utiles sunt. - - - - - Merces. - -Nonum, nominatam reddens urbem Venetiarum, est inductio et eductio -mercimoniarum continua. Est enim ibi portus maris solemnissimus, in -quem advehuntur omnia bona orientis et occidentis; ex quo bona orientis -transfundunt in occidentem et occidentis in orientem. Mirum est videre -multitudinem navium onerariarum continue intrantium et exeuntium. -Mercatores Germaniae habent ibi domum, quam nominant fonticum, quae est -dupla cum curia duplici multarum cellarum et habitaculorum, in quibus -mercatores suas res et se servant. Ex hoc fontico tantae merces -emittuntur in Alemanniam, quod nemo credit. Nam de publicis mercibus -egredientibus recipiunt Veneti per annum ultra XX millia ducatorum pro -telonio, demtis privatis minutis et furtivis mercibus, quae noctibus -educuntur vel aliis rebus ignobilioribus commiscentur. Festa nundinarum -per octavas ascensionis Domini durant, in quibus indicibilia videntur -Venetiis. Sunt ibi semper mercatores de omni natione, quae sub coelo -est, fidelium et infidelium, et omnium mundi rerum tractatur ibi -negotiatio, et omnia ibi venduntur et emuntur, demto quod ibi forum -hominum venalium non habetur, quamvis olim grande ibi forum hominum -fuerit, sed Zacharias papa sub poena anathematis illam negotiationem -ibi fieri prohibuit anno Domini 747. Quamvis autem ibi hominum forum -non habeatur, in aliis tamen regionibus homines emunt, ita, quod tota -civitas est plena emtitiis servis et ancillis, unde credo, quod praeter -Sclavos ibi sint tria millia Aethiopum et Tartarorum emtitii. Vide de -hominum foro supra Fol. 121 a. Dicunt etiam vulgares, quod tamen ab -expertis non audivi, quod Venetiis sit locus subterraneus, nulli -hominum notus, nisi paucissimis rempublicam gubernantibus, in quo -resideant fabri, qui arte sciant segregare aurum a cupro, et uno mortuo -intruditur alius, et isti tam divites faciunt Venetiarum mercatores. -Quid de facto sit, nescio. - - - - - Spectacula multa. - -Decimum commendabile Venetiarum est solemnis et pomposa celebratio -spectaculorum. Nam in festo S. Marci tanta solennitas est in tota urbe -et tot exponuntur in diversis locis monstra in pategis negotiatorum, -quod homo videns stupore miratur. Singulariter tamen in die ascensionis -Domini ad maris benedictionem et desponsationem spectabili celebritate -procedunt, habent enim grandem navem, depictam auro et coloribus, quam -vulgo Buzatorium nominant, quae aestimo latine Bucephala dicitur ab -equo Alexandri Magni, qui tam insignis et dilectus Alexandro erat, ut -in loco, ubi mortuus fuerat, civitatem ingentem aedificari mandaret, -quam Bucephalam in sui equi honorem nominavit, ut habetur in legenda -Alexandri M. et in Speculo Historiar. L. V. C. 49. Verum M. Anton. -Sabellicus illam navem ducalem nominat Bucentaurum, per excellentiam ad -Centauros. Hanc Bucephalam adscendit praefato die dux et senatus cum -patriarcha, episcopis et omni clero, et concomitantibus multis valde -navibus procedunt ad mare solenni spectaculo, ut etiam dictum est P. I. -Fol. 37. sub VIII. die Maji, et per totas octavas ascensionis (#b#) -sunt feriae nundinarum, quae cum cottidianis peraguntur spectaculis, et -quamquam monstruosa tunc videntur et exercentur in omnibus totius urbis -vicis et plateis. - -Similiter et in die corporis Christi et in receptione principum et -legatorum mira videntur et in adventu classium et capitaneorum -exercitus eorum et in pace facta et in confoederatione cupita inita et -firmata dies gaudiorum constituunt, in quibus continue campanas pulsant -et de sero ignes in turribus accendunt. De die in navibus ad mare -exeunt cum omni genere musicorum et cum bombardis et vela vetusta -incendunt in navibus, et ita mira faciunt in solemnibus. De hoc vide in -P. I. de diebus supra dictis. - -Porro ad illa festa procedunt dominae Venetianae cum tanto fastu, pompa -et ornatu, quod non videntur Christianorum uxores, sed Trojanorum, et -ipsius Helenae et Veneris sodales. - - - - - Maturitas consulum. - -Undecimo plurimum magnificat urbem hanc senatus maturitas et prudentia, -qui omnia pacifice gubernant et de pace et tranquillitate suae -communitatis cottidie tractant, secundum illud sapientis: ubi multa -consilia, ibi multa salus. De his superius patuit. - - - - - Diaetae et capitula. - -Duodecimo famosam reddunt hanc urbem diaetae saecularium principum et -capitula religiosorum, quae ibi frequentius celebrantur. Nam cum -principes concordare nemo potest, causa ad Venetias devoluta pacatur. -Sed et religiosi sua capitula generalia ibi expediunt frequentius quam -alibi, tamquam in loco aptiori. Nam, ut de aliis taceam ordinibus, ordo -noster VII generalia capitula ibi celebravit, in quibus multa salubria -fuerunt ordinata pro conservatione ordinis. Primum fuit anno Domini -1297, secundum anno 1325, tertium anno 1357, quartum anno 1394, quintum -anno Domini 1437, sextum anno Domini 1486, in quo fuit electus magister -Barnabas in magistrum ordinis, et frater Ulricus Zehender de Wienna -fuit diffinitor, et frater Felix Fabri socius et elector. Generalis -ordinis vicarius erat reverendus magister Jacobus de Stubach, -provincialis de Theutonia, qui tenuit capitulum illud usque ad magistri -electionem. Anno Domini 1487 iterum fuit Venetiis ad S. Johannem et -Paulum capitulum generale positum, quia magister Barnabas, generalis -electus, statim post obiit; et fuit generalis vicarius ordinis magister -Joachimus Venetus. De provincia nostra fuit diffinitor frater Felix -Fabri, socius et elector frater Bernhardus de Eslingen. Interfui alias -capitulis aliis, sed numquam tantam solennitatem vel gloriam vidi, -quantam in his duobus capitulis; erat enim festum per totam urbem, -quasi S. Marci, et decoratae erant pategae, ut in nundinarum -celebritate fieri solet, et tantus populorum concursus ad -Praedicatores, ac si apostolorum fuisset congregatio, et divinis -officiis, in sermonibus, in disputationibus, tanta multitudo semper -adfuit, ut ecclesia, quae tamen amplissima est, foret compressa. -Denique tempore electionis magistri ordinis, existentibus in conclavi -generali vicario ordinis, provincialibus, diffinitoribus, electoribus, -tanta multitudo per totum conventum erat populi, non vulgarium, sed -nobilium. et honorabilium, quos vulgus zentilomos vocat, latine -gentiles homines, ut stupor esset videre, qui omnes exspectabant patrum -inclusorum egressum, ut viderent diversarum nationum mundi fratres et -eum, quem in generalem elegissent de tanta multitudine. - -Porro in die capituli, quando solennitas erat capituli, tantus fuit -concursus hominum ad Praedicatores et tantum spectaculum, ac si -innovata Roma esset processura. Advenerat enim in Buczalatorio nave -deaurata grandi dux Venetiarum cum patriarcha et senatu et canonicis et -infulatis abbatibus, et alia innumera multitudo, ita, ut canalia, quae -conventum cingunt, plena essent barcis et longe ultra numerum -millenarium excederent. Insuper dominae Venetianae, licentiatae a -maritis, tanto ornatu et pompa adventarunt, ut putares Venerem ex suo -monte cum suis sodalibus erupisse et capitulo nostro a Satana -transmissas, quae non tantum in ecclesia erant, sed per totum -vagabantur conventum et omnia lustrabant dormitoria cellasque intrabant -hospitum, fratrum et intraneorum, et omnia monasterii penetralia -curiose perambulabant. Denique dicere fas non est, quanta, non dico -solennitate, sed pompa, officia divina peragebantur, praecipue Missa et -completorium, quae in figurativis organis, tubis et trompetis -finiebantur, ita, ut completorium tribus duraret horis sine taedio -adstantium propter musicae diversitates. Ad haec ecclesiae decoro -incomparabili omnes parietes obsitae erant pannis pretiosissimis, omnia -dormitoria et cellae, omnes officinae, omnia refectoria et coenacula -obtecta pannis pretiosis erant et omnia lectisternia contecta -ornamentis, praecipue tamen camera diffinitorii, in qua patres negotia -tractabant ordinis, erat non textis figurarum pannis ornata, sed aureis -velaminibis penitus undique circumamicta. In mensis ministrabatur cibus -et vini potus ad sufficientiam, in tabulis autem praecipuorum membrorum -capituli exquisita erant fercula et vinum praecipuum et abundans, -Metonicum, Creticum, Graecum etc. Zucharum autem et confecta Sicula vix -reputabantur. Penset ergo lector, si capitulum fratrum mendicantium -Veneti ita disponunt, quid sit in congregationibus principum, regum, si -apud eos diaetae celebrantur. Illae ergo congregationes de universis -provinciis nominatam hanc reddunt urbem. - -Tertio decimo commendantur Veneti propter grandia privilegia, quae -habent. Nam anno Domini 1171 Sebastianus dux Venetorum concordavit -summum pontificem Alexandrum III et imperatorem Fridericum primum, qui -papam de Roma expulerat, de quo longa habetur legenda; et quia dux eos -concordavit, dedit ei et suis successoribus haec privilegia: 1) funale -candidum, quod solum pontificibus Romanis portandum consuetudo -concedit; 2) quod plumbo earum epistolas signarent, quod etiam solus -pontifex summus facere habet; 3) eidem duci umbrellam concessit, quae -est ornamentum galero simile; 4) Venetorum duci tertiam sedem in -theatro fieri fecit, cum prius duae tantum essent in papae theatro, -quarum dextram pontifex summus, sinistram vero Caesar teneret; 5) in -ascensione Domini in ecclesia S. Marci posuit plenarias indulgentias -perpetuis temporibus. Et imperator Conradus potestatem eis dedit -cudendi et signandi monetam propriam. Et Nicolaus, (#221 a#) hujus -nominis III papa, dedit eis potestatem signandi et cudendi ducatos. Et -Reinerus 48. dux accepta potestate primus ducali birreto frixium aureum -honestandi magistratus addidit. Et multis aliis privilegiis gaudent, -quibus rempublicam suam conservant et terram mareque tutum mercatoribus -caeterisque mortalibus reddunt, ut jure Venetis optandum sit, quod -quidam ex nostris carmine in eorum laudem futuram cecinit dicens: - - Dum mare delphinos, dum coeli clara tenebunt - Sidera, dum gratos tellus dabit humida fruges, - Dum genus humanum sua deget saecula terris, - Splendor erit toto Venetum celeberrimus aevo. - -Hanc urbem pulcherrime et propriissime effigiatam invenies in -peregrinali reverendi domini decani ecclesiae Moguntinensis, domini -videlicet Bernhardi de Braitenbach. Sed descriptionem ejus ab origine -usque ad hoc tempus nostrum ornatissimo stilo vide in volumine M. -Antonii Sabellici rerum Venetarum ab urbe condita. - - - - - Recessus Fatris Felicis Fabri a Venetiis. - -Die XVII., quae est Antonii abbatis dies, ante lucem diei venit ad -cameram meam, in qua jacebam, Johannes Müller, negotiator de Ulma, -excitans me ad recessum. Conveneram enim cum eo de recessu et cum aliis -duobus mercatoribus de Augusta. Sumto autem cibo in fontico valefecimus -dominis mercatoribus et notis amicis nostris, de domo ad mare -descendimus in praedispositam barcam et in nomine Domini per canale -exeuntes civitatem posttergavimus Venetiarum; ad latus autem venimus -insillae, in qua monasterium monialium est situm, quod dicitur ad S. -Johannem, ubi referebant mihi mercatores, quod publica fama universis -Venetis notum sit, quod quondam piscator quidam monialibus istis -familiaris factus cognovit criminaliter, quas voluit, et eodem tempore -XVIII gravidavit. Si ita sit nescio, nec multum adverti; hoc tamen -cogitavi, hunc alterum Priapum fuisse, quem infestum Vestalibus -virginibus fuisse antiqui tradidere, et conabatur, etiam ipsam Vestam -perpetuae virginitatis voto constrictam corrumpere, quia Ovidio teste - - Nitimur in vetitum semper cupimusque negata, - -Virgines ergo et moniales, eo quod cautiore serventur custodia, -libidinosi appetivere ardentius. Similis hic fuit stuprator sacrilegus -Jovi, de quo dicunt poetae, quod nobilissimas Solis filias pedibus suis -supposuit; et iste Christi, veri Solis filias, dehonestavit. Est etiam -ista bellua marina piscator iste, quam Neptunus, deus maris, contra -Trojam misit, quibus Apollo consuluit, quod omnes nobiles virgines -belluae traderentur, quae easdem devoravit, nec civitatem vastavit. -Verum istae moniales multum fuerunt dissimiles illis, de quibus habetur -P. 1. Fol. 230 B. - -Ab hoc monasterio navigavimus consequenter per Carentum et ad maris -finem pervenimus ad littus Margeri. De navi autem ascendi super limbum -sive marginem maris conversusque ad mare Deum benedixi et mari valefeci -cum multa jocunditate pro eo, quod Deo protegente et maris fluctibus -imperante integer, vivus, et sanus evasi per tanta ejus pericula. -Optavi tamen mare protendi usque ad muros civitatis Ulmensis, quia jam -maritima profectione assuetus terrestrem quodammodo abominabar et equum -ascendere magis formidabam (#b#) quam navem. Propter beneficia ergo -mihi Deo jubente a mari praestita libet me ipsum per ejus generalia -beneficia circumagere paululum, antequam ab eo recedam, non enim -censeo, me parva bona a mari accepisse, sed plura, quam evagatorium -totum contineat. - - - - - De maris commendatione. - -Sunt tria maria sibi manifeste cohaerentia, scilicet oceanus, Pontus -Euxinus et mediterraneum. Alia maria, ut mare Indicum cum finibus suis -Arabico et Persico, et mare rubrum et Hyrcanum sive Caspium, effluunt -quidem ex oceano non apparentibus gurgitibus, scilicet ubi effluant vel -cui mari influant. - -Oceanus est, quod orbem cingit totum, quod est mare maximum. -Mediterraneum ex oceano fluit et ab occasu in meridiem vergit, deinde -ad septemtrionem tendit, per mediam enim terram usque ad orientem -perfunditur, Europam et Asiam Africamque disterminans. In ea autem -parte, qua contra aquilonem vergit, Hellespontus dicitur, qui in -septemtrionem retorquens anfractibus magnis juxta Graecias et Illyricum -in angustias VII stadiorum stringitur. Inde diffusus ab aequore patente -rursus stringitur et facit Propontidem, qui mox in quingentos passus -coarctatur, fitque Bosphorus Thracicus. Inde Pontus Euxinus, a cujus -tergo amplissima Palus Maeotis est, quae congregatur ex influxu maris -et ex accursu Tanais fluminis de Riphaeis montibus erumpens, et aliarum -aquarum accurrentium. - -Quibus hic dimissis maris mediterranei laudes requiramus. Mediterraneum -mare, Africo et Asiatico atque Europico littore terminatum, mille -conspicuum insulis, opere Herculis Abilam et Calpen occidentalia -promontoria, quae Pomponius columnas Herculis vocat, ad terras demissum -nostras ex oceano vetustissimi homines credidere. Ex quo sic Deo sua -liberalitate nostris opportunitatibus providente ingens mortalium -commodum consecutum est. Quid enim spectare divino praeparante lumine -rates humano excogitatas ingenio et artificio fabrefactas, nunc remigio -sulcantes undas, nunc velo tenso ventorum impulsas spiritu, quibus omne -grande fertur onus; quid eorum excogitare audaciam, qui se primo undis -incognitis et inexpertis flatibus credidere? Horror equidem est. Horum -tamen, etsi non semper, ut plurimum tanta fuit fides et audentium -fortuna, ut transfretantes peregrinatione longinqua, non dicam cursu -solum sed volatu celeri delati, aurum metallaque, vestes purpureas et -aromata, lapides pretiosos et ebora occidentis, peregrinas aves et -balsama, ligna nostris silvis incognita, gummata et sudores reliquos -radicesque non omni solo familiares, ex quibus tam sanis quam aegris -corporibus medicamina atque oblectationes sequuntur innumerae. Et quod -non minimum humani generis (et) reipublicae bonum est, his agentibus -navigationibus maris hujus factum est, ut Cimber et Celta altero orbis -angulo nonnumquam sentiant, qui sint Arabes, qui Aegyptii, qui -Palaestini et Syri; quid mare rubrum, quid desertum, quid terra sancta, -quid Sodoma, quid Judaea, quid et Sabaea nemora sudent; et Hircanus et -Tanais incola Atlanticas noscant Hesperides et eorum etiam gustent -aurea mala, ferventes Aethiopes et Nilum et Libycas postes gelidus -Hyperboreus lustret et Sarmata. Sic et Hispanus Maurusque visitatus -visitet Persas et Indos et Caucasum, et Thule ultima calcet Taprobanis -littora. Et cum sua invicem permutant bona, non solum mores (#222 a#) -legesque et habitus mirentur, fit quinimo, qui se dum alterum intuetur, -ex altero quasi sit mundo, nec uno eodemque secum illi ambiri oceano -arbitratur, ritus misceat, fidem mercimoniis communicet, amicitias -jungat, et dum sua docent, idiotica discant et aliena. Et sic fit, ut -quos fecerat distantia locorum extraneos, navigatio jungat faciatque -concordes. Quis quaeso umquam F.F.F. credidisset futurum socium -infidelium, et familiarem fieri irrenatorum, cui etiam necesse factum -est applaudere Turco et confidere et connivere Sarraceno, concordare -Tartaro, obtemperare Arabi et Aegyptio, reverentiam exhibere Mahometo, -timorem ostendere barbaro? Hoc totum mare conglutinat. - -Sunt praeterea et alia multa, quae etsi tanta non sint admiratione -conspicua, sunt forsan utilitate continua cariora. Praebet hoc mare -lembis infinita piscationum commoda, quibus fit, ut opipares divitum -mensae magnis atque sapidis piscibus onerentur et pauperes minoribus -nutriantur, hoc insuper praestante tranquillo ex insulis fertilibus -pecora, jumenta atque frumenta, et opportuna quaecunque victui et -continentem etiam alterutrum deferantur. Dat validis infirmisque lavara -et sale suo valere facit insipida, humectat adjacentes undique terras -ejusque meatu subterraneo fistula implet, ex quibus fontes habemus et -flumina, quorum nisi susceptor adesset, in convallibus maxima hominum -peste marcerent. Et breviter antiqui consideratis naturis rerum aquam -omnino primam fuisse causam asserebant, eamque in se divinam habere -mentem omnia producentem, nec aliter quam apud nos plantas humectet, -sic ex abysso scaturiginibus emissis in coelum usque sidera et ornatum -reliquum manu madida fabricasse. Et tantum de illo. - - - - - Exitus et recessus a mari. - -Igitur post datam mari benedictionem conduximos equos et terrestri -itinere procedere incepimus et uno impetu de Margero in Mastrum oppidum -et de Mastro in Tarvisium urbem devenimus, et ingressi hospitium statim -equum pro me comparaverunt illi mercatores, in quo cum eis crastina -contra Alemanniam procederem. Tarvisium, quam M. Antonius nominat -Taurisium, est una de vetustis urbibus, ante incarnationem Domini -aedificata anno 1141 a quibusdam Trojanis, et abluitur Silcie sive Silo -fluvio, qui de montibus exit urbemque dividit. Haec Gothorum temporibus -suam, quam habet dignitatem obtinuit, nam Totilae pater ibidem sibi -sedem constituit et Totilam filium, virum postea praestantissimum, -genuit, educavit et nutrivit, et propterea ab ipso tota regio Marchia -Tervisana nominata est. Eam postea Albanus, primus Longobardorum rex, -cum ei tardius deditionem fecisset, diruere constituerat, nisi Felix, -ipsius urbis episcopus, regis ferocitatem sua prudentia delinisset. -Haec multas sustinuit calamitates sub jugo diversorum tyrannorum, quae -etiam quondam sub domo ducum Austriae fuit, tandem autem se ad Venetos -contulit, qui hodie ibi dominantur. De hac civitate fuit Benedictus -XI., ex humillima et vili familia, qui juvenis ingeniosus Venetiis -pueris grammaticam legit, post hoc Tarvisum reversus ordinem nostrum -ingressus fuit, devotioni et studio vacans, et in brevi in virum -doctissimum evasit; assumtus autem fuit gradatim per omnes ordines et -ecclesiae dignitates, quousque cathedram Petri ascendit. Hoc audiens -mater ejus paupercula venit salutare filium papam, mulieres autem -caeterae induerunt eam sericis vestibus ob honorem sedis apostolicae, -quae cum sic ingressa esset, interrogavit, quae haec foemina esset? Et -audito, quod esset genitrix, dixit (#b#): mater mea, inquit, ignorat -sericum, pauper habet palliolum, matrem cupio videre, non dominam. Haec -audiens exivit, et consuetis induta fuit legalissime a papa suscepta. -Multa bona inchoavit ille papa in ecclesia, sed non vixit nisi IX -mensibus, et post obitum miraculis claruit. - -Ecclesia fratrum in Tarvisio est solemnis valde, quam ipse aedificavit, -et dicitur, quod uno die XII episcopos fratres sui ordinis fecit. Duces -Austriae ad rehabendam hanc urbem vehementer adspirant, quae noscitur -eorum fuisse ex insigniis eorum; nam in urbis praetorio contra plateam -stant arma ducum Austriae, clipeus cum casse ornata cauda pavonis, ad -quam Veneti lapide sculpserunt leonem, qui elevata cauda posteriora -ostendit caudae pavonis, quasi eam despiciens etc. Silus fluvius -Taurisinus de rupe quadam Alpium, dicto Penschendorff, exilit et urbem -transcurrens in mare mergitur. - -Decima octava die, quae erat dominica prima post octavas epiphaniae, -audita Missa et prandio sumto Taurisii equos ascendimus et contra -faciem Alpium equitavimus. Est autem sex milliaria terra planissima et -fertilissima, inter mare et montana vitibus et arboribus plena et -pascualis. In processu autem venimus ad fluvium Plabes, quem transire -nullatenus poteramus, quia inundaverat et ripas alvei non solum -impleverat, sed exundabat, unde multis clamoribus emissis transductorem -advocavimus, stabat enim hippogamus ex opposito in alio littore, post -horam autem tarde advenit rusticellus et in hippogamo navi equina nos -transduxit. Hic fluvius Plabes rapido cursu de Alpibus ruit dividitque -marchiam Tarvisiniam a Foro Julio.[TR219] - -In Foro Julio sunt civitates magnae, Venetis subditae, sicut et -Tarvisina marchia eorum est. Quodam tempore descendi longo itinere de -montanis in rate per fluvium illum cum multo periculo et crebra ratis -impactione in rupium parietes. Consequenter processimus contra montana -et in solis declinatione ad radices Alpium paene venimus in civitatem -Cunianum, vulgariter Hunglim, et ibi per noctem mansimus. Cunianum est -oppidum parvum, sed munitum, dependens ad clivum montis; per ejus -circuitum tot stant olivae, ut in silva videatur stare, et in ejus -summitate stat castrum, habetque suburbium majus civitate, in quo sunt -hospitia. - - - - - De Alpium longissimo tractu. - -Alpes montes sunt, seu mons multis et excelsis cacuminibus distinctus -in occidente contra meridiem tamen incipiens, et longe per mundum -distenditur. Diversa sortitur nomina, et quod mirum videtur, usque in -Indiam se extendit. Verum tamen Alpes nostrae non sunt nisi quoddam -brachium a tractu illorum montium, qui sic mundum circumeunt et maria -mediterraneum, Pontum Euxinum, Caspium sive Hircanum et Indicum -includunt, unde catena mundi dicitur. Ubicumque enim legeris de -Riphaeis montibus et Hyperboreis et Carpathis, Tauri, Caucasi et -Caspiis montibus, intellige longum tractum de occidente protensum cum -multis brachiis extentis per diversas regiones mundi usque in orientem -extremam, a quo tractu procedunt montana Arabiae, in quibus est mons -Sinai et Libanus et montana nostra, quae omnia cohaerent, nisi quod -interdum fluminibus secantur, sed statim ab alio littore resurgunt. -Istis adhaerent montes Armeniae et Cerauni mons (#223 a#), quamvis -interdum vallibus et lacubus ac fluminibus dividantur. - -Incidit autem dubium simpliciter sic de montibus legenti: unde montes -orientur? Et an facti sint a principio? pro quo rudem nota -responsionem. In principio terrae globus stabat in medio aquarum -undique aquis circumdatus, secundum Wilhelmum, sed Dei clementia factum -est, ut ignibus siderum exsiccaretur et exhauriretur aqua de superficie -partis superioris terrae pro hominum et bestiarum habitatione, sicque -factum est, ut mare ex toto exclusum esset a terra, nec esset aliud -mare, nisi oceanus, de cujus medio terrae globus elevabatur, nec tunc -erant montes nec valles, sed terrae globus planus et delitiosus, ad -suum tendens centrum. Deinde[TR220] autem multiplicatis hominibus, ut -facetia poetica utar, venit Jupiter et quinquies lustravit universam -terram, desideransque ipsam latissimam et aquis in medio pro -commoditate indigentem, Herculem filium suum misit in occidentem, ad -marginem, qua Oceanus a terra excludebatur, qui ipsam parietem -petraeam, quae perpetuo jugo et continuo vincta fuit, rupit et divisit -sicque oceano gurgitem fecit, sicque effluendi per medium divisi rupis -locum dedit, et ita mare mediterraneum, quod ante non fuit, terris -intromisit per medium Calpe et Abilae. Calpis est, ubi pars parietis -illius in parte Hispaniae. Abila est alia in parte Mauritaniae, et illo -angusto freto Europa ab Africa dividitur. Cum ergo mare incurreret -terram, divisit eam in tres principales partes, Asiam, Africam, et -Europam, et ad ejus introitum eruperunt flumina et fontes et lacus; et -pluviae et venti et diluvia facta sunt, et terra mollis inventa a solo -loco mota est, duraque et solida remansit. Unde ex his omnibus, item ex -inundationibus et diluviis, ex ventis et ex terrae motibus et ex -eruptionibus aquarum de terra et ex corrosione aquarum maris et -fluminum generati sunt montes et valles et campi montibus cincti. - -Alpes ergo montes dicuntur ab altitudine, ad quorum cacumina non nisi -per altos pedes collium pervenitur, suntque excelsis in modum dentium -distincti cacuminibus. Hos vulgus noster nominat montes nivium, eo, -quod semper eorum vertices nive candeant, sicut orientales montes nive -candentes nominant Caucasos, quia lingua eorum candor dicitur Caucasus. -Quapropter aliqui eos non Alpes sed Albes nominant, propter albedinem. -Quamvis autem omnia montana illa dicantur Alpes, singuli tamen montes -singula habent nomina incolis nota; ut quidam altus et abruptus mons -dicitur Wetrach, eo quod fulminibus saepissime infestetur, et eadem -ratione pars montium inter Armeniam et Hiberniam dicuntur in orientali -lingua Acroceraunii propter fulminum frequentes casus in eos. Non solum -autem Alpes vestiti nivibus sunt albi, sed alii adustione solis -decalvati candentibus rupibus a longe videntur nivei. Sicut autem non -subito, sed multo tempore facti sunt montes, sic jam non subito, sed -paulatim decrescunt et defluunt, et rupes, quae mille annis minatae -sunt ruinam, continuerunt, sicut experiuntur, qui saepe Alpes -transeunt, magis autem qui immorantur; nam saepe noctibus ex casu -minacium rupium tantus strepitus, rumor et percrepatio insonat, ut -putetur mundus moveri. Vidimus enim in vallibus jacere grandes petrarum -moles, et in altissimis cacuminibus vacua loca et concavitates, ex -quibus deciderunt. - -Quamvis autem ipsi montes sint horribiles et rigidi gelu nivium aut -ardore solis, et usque in nubes sua altitudine protendantur, ipsae -tamen valles sub eis sunt amoenae (#b#), fertiles et omnium mundi -deliciarum abundantes, sicut paradisus. Ibi homines et jumenta in -maxima habitant multitudine, et omnia quasi metalla de Alpibus -effodiuntur, maxime argentum. - -In tantis deliciis vivunt in montanis homines, et ita mundus ibi -floret, ac si Venus, Bacchus Ceresque ibi principarent. Numquam ille -crederet, qui a longe aspicit Alpes, tam deliciosos virere paradisos -sub perpetuis nivibus et in montibus aeterna hieme et glacie -irresolubili rigescentibus. Tam horribilis est enim Alpium aspectus, ut -procedens contra eas, nisi expertus sit, pavescat et intrare formidet. -Magnae profecto audaciae fuit Hannibal Poenus, qui primus dicitur Alpes -fecisse pervias, quas nemo umquam cum exercitu transierat, ipse enim -ita itinera et loca lapidosa, strues comburendo et acetum infundendo, -patefecit, ut elephantus oneratus ire posset, cum antea vix unus homo -quiret repere. Hic Hannibal quantae fortitudinis et audaciae fuerit, -patet in multis libris: ipse enim Romanos humiliavit in tantum, ut deos -consulerent, quid eis faciendum foret, ut eum extra terminos eorum ire -facerent, et accepto responso, si mater deorum Pessinunte Romam adducta -fuerit, Hannibalem manere non posse miserunt ergo Romani classem in -Phrygiam Asiae ad silvam Ideam prope Trojam, in qua stabat grandis -statua lapidea, foeminae formam habens, quae dicebatur mater deorum, et -eam tulerunt per mare Romam, et sic Hannibal abscessit. De hoc vide -supra Fol. 80. De hoc Hannibale dicitur, quod numquam sine bellis -cubans coenaverit, unde quadam vice in Campania tot Romanos prostravit, -ut tres annulorum aureorum modios, quos e Romanorum militum manibus -extraxerat, Carthaginem mitteret. Dicitur etiam de eo, quod numquam -inter innumeras captivas mirae pulchritudinis puellas castitatem -perdiderit et quod numquam insidiis suorum aut etiam inimicorum -proditus fuerit. Tandem, cum videret se capiendum a Romanis, gustato -veneno animam expulit et Romanorum se vinculis morte liberavit, cujus -tamen perpetua memoria est maxime propter Alpium penetrationem primam, -quas cum uno loco aperuisset, caeteri in aliis locis penetraverunt et -vias per rupes fecerunt. Sed inter omnes aevo nostro archidux Austriae -Sigismundus veram artem reperit pervios faciendi montes non solum -hominibus et equis, sed curribus onerariis vias fecit per abruptissimas -petras, igne, sulphure, ferro dividens, scindens, removens ingentes -moles in pluribus Alpium locis, easque ita pervias fecit, ut ubi ante -quatuor annos vix cum formidine homo transire audebat, jam vehiculis et -curribus oneratis sine omni periculo sit transitus, De quo etiam dixi -P. 1. Fol. 27. - -Die decima prima ante lucem cibum sumsimus, ut, quia breves dies erant, -usque ad vesperas sine pausa iter faceremus, et cibo sumto a Caniano -recessimus et per vallem tenebrosam ac angustam, altissimis Alpibus -conclusam, Alpes ingressi sumus et ascensu vallis continuato per viam -glaciosam in oppidum dictum Seravallis venimus. Ab effectu autem hoc -oppidum nomen accepit, quia claudit vallem, et non est possibile -declinare ad dextram aut ad sinistram, nisi per portam oppidi, quod -munitum est fortalitiis et muris, ut sit sera vallis. Hoc oppidum -vulgares nostri nominant Sperval. Pertransito oppido vallem -consequenter adscendimus, in qua multae villae et habitationes sunt, -quia fertilis est, et si vallis illa esset inhabitabilis, magis esset -horribilis, quam aliqua vallis deserti. Illo die pertransivimus quosdam -lacus in imo vallis profundissimos (#224 a#), quorum unus dicitur lacus -mortis, quia omnia, quae in ipsum projiciuntur, mox merguntur, et nullo -artificio, ut ajunt incolae, potest reperiri ejus fundus, similis mari -mortuo in Palaestina et Acheronti in Creta, de quo poëtae dicebant, -quod in ejus fundo vorago esset, per quam aquae illaberentur usque in -infernum, et influxus ille dicitur fluvius Acherontis. Huic lacui -imponunt incolae multa, quae tamen alibi sunt facta, sicut -communiter[TR221] facta poetica in uno loco pluribus adscribuntur -locis. Dicunt enim, dum Hercules huc venisset ad ostendendam virtutem -suam, defixit arido solo vectem ferream, quam cum nullus posset -auferre, rogatus sustulit eumque confestim aqua secuta est, quae lacum -fecit; quod tamen apud Hetruscos factum esse legimus. Habet lacus hic, -de quo dicimus, aquas nigras; super ejus marginem adscendimus per viam -valde malam, glacie, nive et saxis distortam, in locum autem quendam -devenimus, ubi regia via totaliter fuit abrupta molibus nivium et -glacierum; ceciderant enim de altis montibus conglomerati moles nivium -et secum petras grandes et arbores radicibus evulsas deorsum -detraxerant praeterita die, necdum via facta fuerat, ideo cum ingenti -labore pertransivimus, adjuti hoc bono, quod nives et omnia eadem nocte -ingenti frigore constricta et gelata fuerant, ita quod mergi non -poteramus, et si hoc non fuisset, transitus non patuisset nobis, -quousque via facta fuisset. Unde oportet quandoque in talibus casibus -transire volentes multis diebus exspectare. Periculosum valde est hieme -per montana transire propter importunum lapsum nivium de montanis, -praecipue quando post frigora incipit aura tepescere et glacies et -nives resolvi, et nonnumquam contigit, quod globi nivium sic -descendentes domos involvunt et cum hominibus evertunt, imo quandoque -integras villas cum ecclesia et domibus involvit hujusmodi tempestas, -et deducit usque ad locum terminationis casus. Non solum autem nives -ruunt, sed rupes, petrae et terra sequuntur cum tanto impetu, ut ad duo -vel tria milliaria audiatur fragor et sonitus. Deinde ad ascensum -venimus magnum, et in supremo stabat una custodia Venetorum, ubi -vectigalia a transeuntibus solvuntur. Ibi erat pons parvus de petra ad -petram protensus et subtus pontem profundissima vorago, in quam etiam -respectus est horribilis. Post ejus transitum venimus in locum, ubi -ingens petra de pariete rupis protensa objicit se viae regiae; hanc -petram antiqui perforaverunt, maximis non dubito laboribus, ita quod -per foramen illud equites et onerarii currus transeunt cum omnibus -Venetiarum mercibus. Ad quantitatem autem illius foraminis colligantur -feredella vel ballae aut sacci mercium in fontico Venetiis, nec sinunt -aliquid transire, quod latera foraminis tangit, nec permittunt, quod -foramen amplietur ferro, ut semper eadem magnitudo ballarum maneat. Et -hoc rationabiliter faciunt, quia, si mercatores possent ad suum libitum -onera facere, multa bona perirent: facerent enim ballas magnas et -graves, cum quibus si currus declinaret paululum, non posset retineri -in via, sed praeceps rueret cum bestiis et hominibus. Saepissime enim -contingit in Alpibus, quod via regia in altis decliviis est, in quibus -necesse est currus ab alia parte sustentari, ne evertantur et ruant in -praeceps, et si onera non essent proportionata, sed vi curruum ea -retineri non possent. Pertransito autem foramine ad descensum -praecipitem venimus, ubi via totaliter (#b#) glacie durissima et -lubrica operta erat, et invenimus ibi quadrigas stare oneratas, quae -non poterant descendere nisi exasperatis ferramentis equorum, quod -curruum ductores faciebant. Ibi ergo etiam nostrorum equorum -subferramenta exasperari petivimus equosque ad manus duximus cum -cautela maxima, ne. equus et ductor in unum ruerent. Demum -advesperascente die equitavimus ad latus montis in clivo, et in -profundo decurrebat Plabes fluvius per arcta scopulorum cum grandi -strepitu eluctuans. Cumque ad arctiora venissemus vallis, ad pontem -venimus, qui de uno latere montium in aliud est protensus, et subtus in -profundo crepidus Plabes fluvius, cujus aspectus formidinem inducit. -Transito ergo ponte in villam, quae dicitur Pons Plabis, nostris -Plassprugg, venimus et ingressi hospitium ibi noctem egimus. Male autem -in hoc hospitio provisi fuimus, quia nec cibum nec potum nec -lectisternia nec pro equis pabula convenientia habere poteramus: hospes -enim die praeterito omnia, quae erant in domo mobilia, ludendo -perdiderat, demta uxore et liberis; uxor enim sedebat clamans et lugens -quasi desperata prae tristitia et confusione, et tota familia in -moerore stabat, nec coram hospitibus bene apparere audebant. - -Vicesima die, quae est festum Sanctorum Fabiani et Sebastiani, ante -lucem surreximus de scamnis, in quibus dormivimus, et diem fieri -praestolabamur. Quam cito autem lucem vidimus, jejuni equos vacuos -ascendimus, et per ascensus et descensus multos in latere montis supra -fluvium Plabes equitavimus et ad locum, qui hospitiolum dicitur, -venimus, ubi est bonum hospitium; ibi ergo ingressi refectionem -accepimus nos et equi nostri; finita refectione[TR222] festini profecti -sumus, et ad S. Martinum venimus in villam sic dictam, ubi creditur -esse locus, in quo, ut dicitur in legenda S. Martini, bonus vir incidit -in latrones, ibique unus securi vibrata voluit eum occidere, sed alter -sustinuit ictum, tamen ligatus fuit ab eis et captus, et ductorem suum -ipse convertit ad fidem. Hoc loco dereliquimus ad dextram fluvium -Plabem et per altum clivum ascendimus et inde in Cadubrium venimus. - -Cadubrium est unus in montanis comitatus, jam sub Venetorum potestate, -et nostri vulgares regionem illam nominant Hadober, estque de -patriarchatu Aquilegiae, pertinens ad Forum Julii. Multa viae -impedimenta habuimus per illam regionem, nam strata publica et communis -plena erat curribus et vehiculis et onerariis equis ferentibus vinum -Italicum et Fori Julium in Alemanniam. His alii currus obviam -veniebant, nec erat via extra stratam communem propter nivis -profunditatem, et quia necesse erat declinare a strata, statim, ut -equus extra semitam ungulam posuit, usque ad ventrem mergebatur. Talia -impedimenta periculosa habuimus multoties illo die, magis timebam in -occursu currus, quam umquam in mari timueram procellarum occursum. Sole -autem occasum petente venimus in Pratinum, et est locus laetissimus -inter montana, in quo sunt prata multa et bestiarum pascua, et in medio -grandis villa, quam vulgariter nominant zum Haiden, id est, ad Prata; -ibi hospitium ingressi per noctem mansimus. Porro ante coenam -ecclesiam, quae prope erat, ingressus ad dicendas vesperas reperi in -coemeterio stare in capsa tria corpora mortuorum integra, quorum satis -horribilis est aspectus, stant enim adhuc omnibus cohaerentibus membris -tabefacta carne suntque levissimam habentia cutem integram induratam, -nasos et aures et genitalia ut ligna indurata. Unum autem illorum -corporum videtur (#225 a#) hominis juvenis fuisse, et hodie vultum -habet ridentis hominis, suntque ita integra in terra reperta. Saepe fui -in loco, nec corpora illa sufficienter ammirari valui, linteamina cum -eis sepulta, sunt dilacerata et miserabiliter dependent petiae ad -corpora, quibus sunt compacta. De illis corporibus vulgus multa dicit. -Aliqui dicunt, quod sint corpora paganorum confecta aromatibus et ita -conservata, et putant, villam ab eis denominari, cum dicitur zum -Haiden. Alii dicunt,[TR223] quod sint corpora Christianorum in -excommunicatione sepultorum, ideo in pulverem non cadunt ante -absolutionem. Aliqui dicunt, quod ex aliis causis sic perseverentur. -Pro quo notandum, quod praeservatio integritatis cadaveris aliquando -fit a natura, aliquando ab arte, aliquando a Deo, aliquando Deo -permittente adjicio. Primo modo fit ex siccitate complexionis corporis -personae defunctae, vel ex qualitate loci, quia forte semotus est ab -humectatione, vel ex aliquo siderum et coeli influxu. Secundo modo fit -arte humana, ut, quando corpora balsamantur vel aromatibus aliis -inficiuntur, aliquando intestina et molliora de corpore tolluntur, et -reliquum exsiccatur vel in fumo vel in aëre. Tertio modo a Deo ex -singulari privilegio fit, sicut saepe legimus de Sanctis. Quarto modo -fit arte diabolica, ad inducendum aliquem errorem, sicut patet supra -Fol. 80 b. de coemeterio Sarracenorum, in quo corpora mortuorum se -erigunt certis temporibus. Credo illorum trium mortuorum corpora ex -causa prima subsistere et indurata esse, vel ex secunda causa quoad -ultimum articulum, sicut videmus corpora suspensorum in patibulis -integra manere. - -Die XXI., quae est S. Agnetis virginis, ante lucem refecimus nos et -equos nostros; quo peracto per aulonem adscendimus per malam viam -valde, quia eadem nocte nix nova ceciderat et foveas tenuiter -repleverat, et nunc huc nunc illuc cum bestiis cecidimus, non autem -aliter poteramus nisi pedetentim equitare; pervenimus ergo usque ad -Putasten, castrum italice sic nominatum, teutonice dicitur Bütelstein, -quod in alto situatum est scopulo, valles autem inferiores sunt penitus -inviae, ita, quod transire volens necesse habet usque ad fortalitium -adscendere, quia publica via per praeceps sursum tendit, per quam -currus onerarii trahuntur maximo cum labore. Ascendimus ergo usque ad -Putasten, et occurrerunt custodes fortalitii quaerentes, qui essemus et -unde venissemus et quo tenderemus; et auditis causis nostris dimiserunt -nos. In hoc castro est ultimus terminus dominii Venetorum et -diligentissimam custodiam ibi habent tempore guerrarum, nec sinunt -aliquos transire nisi requisitos. Dicitur autem Putasten italice a -putacone. Quaedam enim, ut dicitur, domina terrae in loco castri sibi -hortum fecerat, quem ipsa serebat et putabat. Itali autem hortos -putastes nominant. Hanc dominam puto fuisse dominam Multesch, de qua -tota regio Mantuana devoluta est ad duces Austriae. Teutonici nominant -castrum Bütelstein vel Bütenstein, id est lapidem taratantare vel -lapidem praecepti, quia sicut farina per taratantare mundatur ad panem, -sic omnes transeuntes per manus illorum custodum cribrantur, vel omnes -transeuntes ad praecepta custodis subsistunt. In hoc loco desinit -dominium Venetorum et lingua Italorum. Incipit autem dominium comitum -de Sorio, et lingua Teutonica sive Alemannica, mihi sola connata, et ad -integrum (#b#) nota, lingua judicio meo nobilissima, clarissima et -humanissima, quae quidem Syris, Aegyptiis, Arabibus, Graecis, Sclavis, -Italis, Latinis, Francis, Gallis videtur esse barbarica et inhumana, ex -eo, quia brevissima lingua est nostra ex omnibus linguis, ita quod -paucis syllabis et verbis multa exprimimus, et illa praegnantia verba -et brevia habent difficultatem apud non-assuetos in ea discenda et -exprimenda, et habent multas adspirationes et diphthongos, quae -videntur sonum barbaricum habere, sed una diphthongus addita syllabae -impraegnat syllabam facitque eam plura significare; sic etiam faciunt -adspirationes. Sufficiant ista; habeant illi linguas suas, dimittant -nobis nostram, velint nolint, linguas eorum facile addiscere possumus -et disertissime loqui omnem linguam, sed nullus Gallus, Italus, -Sclavus, Graecus etc. adultus potest perfecte addiscere linguam -nostram, et si, quod tamen maximo labore fit, aliquid apprehenderit de -lingua nostra, apprehensum imperfectissime profert et semper sua -locutio pueriliter sonat. Vidi aliquos Gallos et Italos multis annis in -nostro territorio versatos, et multo studio conabantur idioma nostrum -addiscere, sed ultra puerilem locutionem non poterant procedere, etiam -XL annis studentes. Apud Syros practicavi hoc cum quodam Sarraceno -facto mihi familiari, cui dixi verba de nostris, quae nullo modo -exprimere potuit, etiam si quis eum occidisset, sed omnia sua sine -difficultate expressi. - -Est quaedam gens in insula Oceani meridionalis, de qua Diodorus -Antiquarum Historiarum L. III. c. ultimo, quae optima utitur lingua, -habent enim membrum linguae divisum, ita, quod quilibet duas habere -videtur linguas, cum tamen ex radice sit una, et vario loquuntur -idiomate omnemque linguam faciliter addiscere possunt, non solum -hominum sed avium et bestiarum grunnitus et cantus formare norunt, et -quod his rarius est, una parte linguae loquuntur uni et eodem tempore -altera parte loquuntur alteri, et isti natura largiente flexibiliorem -habent Teutonicis linguam, sed nulli alii totius mundi, ut saepe multis -exemplis probavi. - -Ideo cum gaudio posttergavimus castrum praefatum, cum autem -aliquantulum elongati essemus, et illi custodes in muris more suo post -nos clamarent: Marco, Marco, ad designandum S. Marci regimen ibi esse, -vertit se ad eos juvenis mercator, et reclamavit, dicens: Galabria, -Galabria, et haec clamans aufugit repente cum equo nosque fugere -hortabatur, ne aliquem bombarda caederent, quia tunc temporis dux -Calabriae cum Venetis bellum habebat, et caeteri Italorum praefecti; -fugimus ergo et male contenti fuimus de juvene, quod sine necessitate -posuit nos in periculum, quia poterant nos cum bombardis tangere, vel -nos cum armis insequi et turbare, si voluissent. Ascendimus ergo -consequenter per occurrentes nobis aquas, per viam aquosam, lapidosam -et taediosam, et ad solitarium hospitium venimus, quod nominant ad -lapidem cavum, _zum Holenstein_, et dimissis equis extra ingressi sumus -domum ad calefaciendum nos, quia frigus erat et reperimus omnem -familiam et pueros nostra loquentes lingua, ignaros Italicae linguae, -ac si XL milliaria ab eis essent divisi. Cum magna delectatione -conversatus fui pueris, pro eo, quod libenter eos audivi Teutonice -loquentes. Domus illa stat in solitudine, et nec ante se nec post se in -tribus milliaribus Teutonicis est aliqua habitatio, quia vallis illa -arenosa est et sterilis, et compertum est, multos ante hospitii illius -aedificationem in hoc medio periisse noctibus propter frigus vel sitim. -Ideo fuit domus illa ibi pro refugio viantium posita. Dicitur autem ad -lapidem cavum, quia juxta eam est mons petrosus, in cujus imo est rupis -paries cava et superpendet petrae minax, et in ea caverna habet hospes -oves suas sine alio aedificio bene protectas a nive et pluvia. Reduxit -hoc antrum mihi in memoriam antrum loci Aventini furis (#226 -a#)[TR224], qui boves Herculis furatus eos caudis traxit in antrum -suum, ut veniente Hercule non posset vestigiis aversis eos invenire; -sed mugientibus bobus in antro esse deprehendit et veniens Cacum -occidit et boves reduxit. Locus hujus hospitii est in altissima regione -montium situatus, et aquae ibi ebullientes de solo dividuntur in -diversas mundi plagas. Nam undique ibi de solo emanant aquae et -concurrunt et in flumina ingentia crescunt. Ibi ebullit fons Saus -dictus et in rivulum crescens contra orientem tendit per longissimas -regiones et multa flumina in se recipit et ingens effectus Pannonias, -inferiorem et superiorem, et Hungariam totam transcurrit, demum apud -Taurinum Danubio nostro miscetur eumque valde roborat et augmentat. Per -hunc fluvium Saus volunt aliqui Argon traxisse navem Jasonis capto -aureo vellere a Colchis, et cum usque ad loca montium illorum -venissent, ubi fluvius innavigabilis est, ipsam navem humeris in -Adriaticum deportavere mare, vel ab hoc loco ipsam navem in Plabem -fluvium submiserunt, per quem in Adriaticum venerunt. De illa -Argonautarum navigatione diversa reperiuntur supra Fol. 192 b. et Fol. -150. Et ibi quid sit aureum illud vellus posui. Et in speculo nat. -Libr. VI. cap. 78. dicit Vincentius, quod aureum vellus sit res quaedam -ex mari generata, nobilissima pretiosissimo vellere. Antiqui enim maria -et flumina sacrata aestimabant navigatione Jasonis et Argonautarum; -tendunt etiam hoc loco aliqua flumina in septemtrionem, aliqua ad -austrum, aliqua ad occidentem. - -Verum hanc Jasonis et Argonautarum navigationem aliter explicat -Diodorus Siculus L. V. Antiquarum historiarum, eamque per multa -terrarum et marium circumducit spatia, dicens ut 3. supra folio: -Argonautae cum Octam vicissent, Colchidem spoliassent et aureum vellus -rapuissent, cum optato thesauro navigaverunt a Ponto in Maeotim -paludem, per ejus profunditates trahentes in Tanais fluvii ostia, per -quae paludi illabitur, venerunt, ubi viribus excitatis conatu magno -contra aquam navem traxerunt usque in ejus fontes, qui in pede Riphaei -montis emanant grandemque fluvium efficiunt, qui dividit Asiam ab -Europa. Cumque amplius navigandi locus non esset, gigantes illi -fortissimi navem suam grandem, longam et onustam thesauris, levantes de -flumine, eam per arduissimos ascensus Riphaeorum montium portaverunt in -humeris, et percurso longo montium itinere ex alia parte in Sarmatiam -Europae devenerunt, quae est Scythia Europaea, in qua ferocissimae sunt -gentes, ab armorum usu Sarmatae dictae. Per hos nave transportata eam -in fluvium Thersinum deposuerunt, per quem descendentes usque in ejus -fauces in oceanum Sarmaticum venerunt, quo longo itinere navigantes -oceanum Germanicum attigerunt, ubi Prussiam, Livoniam, Gothiam, -Norwegiam, Daciam (Daniam?) percurrentes, et mare Balticum et insulas -Saxonum, de oceano Germanico in Anglicum et Britannicum projecti et -Gallicum ingressi post longam gyrationem in Herculeum devenerunt -strictum, et per columnas Herculis ingressi in mare nostrum revenerunt, -per quod longa navigatione in Adriaticum pelagum delati inde in -Peloponnesum devenientes proprios attigerunt lares. Haec fabulosa -navigatio quam longa fuerit, videri potest in prima tabula comm. -Ptolomaei et in 8. Europae, et in moderna mmx[TR225] eandem. - -Processimus consequenter a cavo lapide taediosa et mala via per vallem -et in locum venimus, ubi vallis conclusa est fossato et vallo a monte -ad montem protensis. Eo enim anno, quando Veneti inierunt foedus cum -Turcis, sunt jam anni VI, tantus terror invasit universam Italiam et -regiones finitimas in montanis, quod multi derelictis sedibus suis -fugerunt in Sueviam. Nec mirum, nam Turci in Foro Julio multa loca -devastaverant, nec aliud restabat, nisi ascensus eorum in montana, et -in istis angustiis incolae terrae congregati illam munitionem fecerunt -ad prohibendum inopinatum Turcorum introitum, quousque Christiani -congregarentur. - -Ulterius munitione posttergata pervenimus in districtum[TR226] valde -malum, ubi mergebamur cum equis usque ad ventrem in nives, et si quis -descendit, mox usque ad nates nivibus infigebatur. Modicum autem erat -nix in superficie gelu indurata, ita quod equi quandoque cum uno pede -incidebant, aut anterioribus tantum vel tantum cum posterioribus, et in -istis fuit tantus equorum conatus, quod non speravimus posse equos nisi -claudos aut aliâs inutiles fieri. In maximo certe periculo eramus, et -videbatur mihi leve esse, quod passus fueram usque ad illam -tribulationem. Obstupui, fateor, et animi cecidere vires, et, quasi -itineri meo obstaculum insuperabile esset objectum, desperans intra me -ajebam: o miser FFF! potui amplissimam maris magni gurgitem intrare et -fluctus in sidera usque surgentes modico conscendere lembo, potui -vastum littus omne mediterranei maris inter mille scopulos et sonantia -saxa ambire, montes scabrosos ascendere, lubricas calcare valles, -tenebrosa antra subire, perscrutari lustra ferarum et silvarum atque -nemorum sepositas umbras, lustrare urbes et oppida, et quod longe (#b#) -terribilius est, ad manes usque descendere et Ditis opacas intrare -domos et terrae viscera oculis terebrare, nunc autem in liminibus -optati natalis soli existens infixus nivibus detinear, quemadmodum -contigit fortunatissimo Suevorum principi Brenno, qui provinciis longe -distantibus sibi subactis cum ditissimis spoliis rediens nivibus in his -Alpibus obrutus periit cum universis. Quo ergo infelix ex sublimi -saltu, quo ex monte celso in illud desiderabile solum memet dejiciam? -Quis me a ventorum extollet impetu? Quae deferat condensa nubes aut -ipsius armiger ales? O utinam ab inferis remearet Daedalus, qui solus -homini pennas induere novit et mortalibus insuetas vias ostendere et -praestare infixis suffragium! Quid, nisi, undecumque venerit, detur -post tot exantlatos labores, tot victos timores, tot etiam obices -superatos! in ista tenebrosa et nivosa valle non absque ignominia -temeritatis meae subsistendum est. Tandem autem post periculosos -aquarum casus in villulam quandam, Niderdorf dictam, maxima cum -difficultate venimus, ut equi nostri summo labore confecti respirarent, -et nos similiter. Ingressi autem hospitium invenimus aliquos -mercatores, qui intrare via, qua nos veneramus, intendebant, sed -exspectabant, quousque aliqui exirent, qui viam frangerent per nivem -gelatam, quod illi facere nullatenus audebant, nec alicui facere -suadere vellem propter magna pericula bestiarum et hominum. Ab istis -mercatoribus occurrentibus de Ulma intelleximus, quod domini consules -Ulmenses jam reformassent ambos conventus fratrum Minorum in civitate -et extra sororum in Soeflingen cum magnis laboribus et maximis -expensis. Cum ergo paululum respirassemus, iterum ascensis equis per -viam inviam et arduissimam transitum effregimus, sicut prius, cum multo -labore et periculo, in spe tamen, quia finem illius maledictae vallis -vidimus, post quam iter expeditum et tritum nos habituros speravimus. -Improbo ergo labore, omnia vincente, ad finem vallis illius venimus in -regionem comitum de Goricia ad villam grandem, dictam Tobel, ibique -anhelitu resumto iterum processimus per aliam vallem et viam quidem -tritam invenimus, ventum tamen frigidissimum habuimus contra nos et -fortem, qui levata nive contra nos projecit, infrigidavit, coecavit et -viam tritam operuit, et ita vexati fuimus in ista valle, quod non -faciliter dijudicare potui, an in alia valle potius laborare vel in -illa vellem, si voluntati meae relinqueretur. Sole jam declinante in -oppidum, dictum Brunegg, venimus, hospitio bono suscepti et per noctem -procurati.[TR227] Est autem Brunegg oppidum valde decorum, pulchrum, et -munitum cum castro et arce fortissima supra civitatem in monte. Oppidum -hoc novum est, quod quidam episcopus Brixinensis exstruxit, dictus -Bruno, et suo nomine oppidum nominavit Brunegg, nam villula ante ibi -fuerat, quae dicebatur Eck, cui suum nomen episcopus adjunxit. In hoc -oppido non auditur unum verbum Italicum, sed omnia, mores et lingua, -sunt Teutonica. - -Vicesima secunda die, quae est Vincentii martyris, audita Missa -matutinali et jentaculo sumto equos ascendimus et ulterius perreximus -per montes, colles, valles et flumina, satis autem bonum iter habuimus, -et paucas (#227 a#) admodum nives, videbaturque nobis terra ibi esse -magis vernalis, quam heri et nudius tertius. In latere autem cujusdam -montis vidimus minerearum specus profundissimas, de quibus dicebant -multum extractum argentum; inferius, in vallis imo decurrit fluvius -magnus longe infra in profundis rupibus, quibus angustatus vasto cum -murmure volvitur adeo velox, ut luctuoso certamine aqua aquam praeire -contendat, et ita violentatus inter obvios scopulos impellitur et -variis incitatus irritamentis montium coarctatur rupibus, ex quo -torrentior factus magno impetu Athesi fluvio jungitur. Super margines -ergo illius fluminis equitavimus contra aquam, et ita profunde aqua per -viscera petrarum penetrabat, quod absque horripilatione non poteram -inspicere. - -Sic ergo die illo usque ad vesperas deducto dimissis viis, quae ducunt -in Tridentum et Bosanam, in Sterzingen oppidum tendimus per aulonem -valde amoenum, in quo ab utraque parte in montibus arces et castra -fortissima stant, et villae multae et pascua copiosa, et tandem in -oppidum praefatum venimus ibique pernoctavimus. - -Sterzingen oppidum ducis Austriae pulchrum et magnum, altissimis -circumdatum montibus, hoc nomen sortitum est, ut fertur, a quodam -homuncione strumoso et gibboso, qui dicebatur Sterzli, qui primo locum -inhabitavit. Ego autem potius crediderim, quod primo nomen habuit -Erzingen, sed vulgi more postea additae sunt duae litterae s et t. Bene -autem dicitur Erzingen, quia metalla ibi in suas formas fabricis -rediguntur. Sunt enim ibi fabricae magnae cum ingentibus malleis, qui -arte rotarum per aquas impulsarum fabricant. - -Die XXIII. mane surreximus et nos et equos refecimus. Illi autem -mercatores de Augusta montana per aliam viam ingressi sunt. Ego vero et -Johannes Müller directo tramite ascendimus via regia per crepidinem in -altitudinem montis Brenneris et magno labore propter occurrentes nobis -aquas adscendimus, quia nives resolvebantur et impetu occurrebant nobis -aquae etiam in nova via, quam dux Austriae anno praeterito fecit; per -viam enim antiquam nullo modo potuissemus adscendisse, quia rapidus -torrens per eam ruebat mirabili sonitu ex offensione rupium et -petrarum. Illa die equitavimus multas novas vias arte et industria a -principe Sigismundo paratas et multis expensis, et hoc fecit in -universis montibus suae ditioni subjectis, in perpetuam suae -nobilitatis memoriam. In summitate montium est villa, quae dicitur ad -S. Valentinum, juxta quam est iterum aquarum divisio, nam quaedam pars -aquarum decurrit per saltum et crepidinem, per quam nos de Sterzingen -adscendimus, et tendens in meridiem Athesi flumini jungitur, quod -nostro mari mediterraneo miscetur. Alia pars contra orientem descendit, -ad quam per curvas valles tendens in Inum cadit, qui postea Danubio -nostro sociatus Ponto Euxino miscetur. In processu ad custodiam ducis -venimus, quae dicitur: Im Lug, ubi sunt gravia telonea omnium rerum, -quae a Venetiis in Sueviam ducuntur, estque ibi culeum grande cum -magnis catenis, in quo librantur gravissimi currus cum omnibus oneribus -suis. In hoc montium districtu sunt cacumina valde alta, et hieme est -multum periculosum pertransire, praecipue tempore resolutionis nivium, -quia tunc de superioribus cacuminibus nives dilabuntur et per praeceps -ruentes coagulantur in immensum globum, qui tanto impetu ruit, cum -tanto fragore, ac si montium scissura violenta fieret; omne enim, quod -globus ille attingit, involvit, nam petras de locis suis evellit, -arbores eradicat, domos evertit et abducit et nonnumquam villas -integras obruit. Unde propter hujusmodi periculum datum est ab antiquo -montanis illis hoc nomen Brenner vulgariter, latine vero dicuntur Alpes -Brenni, cujusdam Teutonicorum sive Suevorum principis, qui nominabatur -Brennus, de quo habetur in Pantheon magistri Gottfridi episcopi -Viterbiensis, opere metrico, particula IX. longa historia, in qua -dicitur, quod Brennus Suevorum dux potentissimus tempore Cyri regis -Persarum, collectis Suevis, adunatis Burgundionibus et Gallis Italiam -intravit et Sabinum consulem Romanum sibi occurrentem cum universo -exercitu prostravit et Romanam juventutem occidit, Romam subvertit et -contra Romanos Mediolanum, Veronam, Paviam, Brixiam, Senogalliam et -Senam urbem in Thuscia construxit et inde Graeciam cum exercitu petens -eos vicit, et in Delum insulam Delphos et Delphicos deos visitavit, ubi -cum in templis immensum aurum reperisset in ornatu idolorum, omnia -tulit et deos nudatos dereliquit, unde Apollo requisitus, quid de -Brenno fieret, dixit, eum et omnem exercitum ejus propter deorum -spoliationem albis virginibus opprimi et exstingui. Sed Brennus oraculo -spreto cum spoliis revertit in Sueviam, sed cum in haec venit montana -tempore solutionis nivium, globi de verticibus ruentes et ipsum Brennum -et universum ejus exercitum obruerunt et exstinxerunt, et isti globi -nivium dicti sunt virgines albi. In hujus rei perpetuam (#b#) memoriam -retinent montes illi nomen hoc usque in hodiernum diem et dicuntur -Brenner a principe Suevorum Brenno. Igitur post longum et taediosum -intra montes transitum descendimus, tandem autem post longum descensum -occidente sole in Mattar, villa grandi, hospitati pernoctavimus. - - - - - De Pontina. - -Vigesima quarta die sumto jentaculo in Mattara recessimus et in -montana, quae dicuntur Schönberg, ascendimus per vias obliquas et -taediosas propter circuitiones vallium profundissimarum. Circa meridiem -autem de illis montanis descendimus contra amplissimam vallem Inis, -quae et amoena et delectabilis est nimium et fructuosa, in qua vidimus -de montibus perspicientes duas civitates, scilicet Pontinam et Hallam, -et villas magnas civitatibus aequales, et per medium aulonem -decurrentem Inum, fluvium navigabilem. Descendimus ergo ad imum vallis -et prope Pontinam ad monasterium venimus, Wilta nominatum, ordinis -Praemonstratensium de observantia, magnum et abundans, in quo vidi -quadam alia vice tot vasa aurea et argentea in sacristia pro reliquiis -et in abbatia pro mensis, quod ammirabar. In sacristia inter multa vidi -unum de dentibus S. Christophori, os utique magnum et ingens, argento -inclusum, et unam draconis linguam trium palmarum longitudinem -habentem, quam dux inter reliquias reposuit in memoriale -perenne.[TR228] Dicitur enim, quod temporibus gigantum quidam gigas -patriae illius princeps ingentem peremit draconem, linguam ejus -reservans, haereditario jure ducibus Pontinensibus eam relinquens. Si -liceret nobis cum poetis fingere, dicere possemus, hunc gigantem de -sobole Herculis ortum, quae semper inimica draconibus serpentibusque ac -monstruosis feris exstitit, nam ipse Hercules in cunis infans existens -serpentes a Junone ad se missos occidit, manu capita eorum puer -viriliter apprehendens, et perfectae aetatis pervigilem draconem horti -aureorum pomorum interemit et aurea mala rapuit puellis Hesperiis. -Gigas, de quo sermo est, audiens in Alpibus Carneis et Rhaeticis fore -vallem aurea mala gignentem, sed ab insidiosissimis feris possessam, -assumtis ergo sociis Alpes ingressus et peremtis possessoribus earum in -hanc pervenit vallem et draconem repertum interemit locumque argento -septum possedit, in quo aurea mala habuit; argento enim montes paene -omnes in gyrum virent, quo de mineriis extracto aurea mala, ducatos -florenosque facile est reperire. Nam omnis illa terra argento referta -est, unde sole splendente arena et lapides scintillant visumque -inspicientis repercutiunt, et quod dicitur de Pyrenae montibus -mirandum, revera de nostris Julianis Rhaeticisque Alpibus ac Fericiis -montibus similiter fingi posset. Praefati enim montes silvosi sunt, et -priscis temporibus casu per pastores ignem sibi facientes incensa sunt -omnia ligna igne, et omnis regio combusta, ideo etiam pyrenae dicuntur. -Ardente autem continuis diebus igne plures ex montibus argenti puri -rivuli flammarum vi effluxerunt. Sic, sic, si nostrarum Alpium ligna -arderent et viscera illius nobilis terrae incalescerent, haud dubium, -quin e visceribus copiosum argentum per modum rivulorum usque in valles -desudaret. - -Igitur a montanis per plana equitavimus ad Pontinam civitatem et -ingressi urbem eam repletam nobilibus et armigeris invenimus, quia -aliqui principes et marchiones et barones cum archiduce erant, siquidem -ipse dux terrae uxorem acceperat, ducis Saxoniae filiam, et ad nuptias -celebrandas universae Alemanniae nobiles confluebant, et ita tota -civitas fuit praeoccupata in tantum, quod in civitate non potuimus -invenire locum paululum respirandi. Haec civitas non est magna mole, -sed ingens virtute et nobilitate ex nobilissimorum ducum Austriae -possessione, ad quorum nutum dependet totius Alemanniae salus, -praecipue nunc hac tempestate, in qua mundi monarcha a domo illorum -illustrissimorum ducum dependeat. Nam imperialis majestatis solium -Fridericus III. possidet (#228 a#), et coronam Romani imperii -Maximilianus ejus filius obtinet, qui sicut dux Austrasiae, sic et dux -Burgundiae totius solus existit cum filio suo Philippo, et Athesim et -comitatum Tyrolim, Sueviam, Brisgoviam, Alsatiam Sigismundus habet, -tantaque gloria domus Austriae pollet, ut universi reges et principes -obsequium praestent aut formident, et omnis civitas et locus ab eis -possessus quandam ingenuitatem cunctis venerandam et tremendam -contrahit, praecipue tamen loca illa famosa redduntur ducum illorum -inhabitatione solemnisata, ut est locus ille Pontinensis civitatis, -quae dicitur Pontina, a ponte et Ino flumine, cui etiam consonat -vulgare ejus vocabulum Insprugg, et signum civitatis in clipeo, quod -est pons et Inus, in quo communiter sedem habet aliquis principum -Austriae ab eo tempore, quo hoc dominium ad domum Austriae devolutum -est. Nam olim ducum Bavariae comitatus Tyrolis erat, et ea portio data -fuit dominae Margaretae, quam propter sui turpitudinem nominabant -Multesch, quia excessiva oris latitudine deformis et quasi monstruosa -erat, ut referre solet vulgus, eratque de ingenuo Bornarorum sanguine, -cui nullus princeps copulari voluit propter turpitudinem, quamvis esset -abundantissima et industriosa; quae dum Venerem avidissime appeteret et -cooperator nullus accederet, amissa foeminea pudicitia divulgari -praecepit, ut quicumque ejus frui vellet concubitu, veniret et eam -terramque suam possideret. Multi autem nobiles ad eam successive -accesserunt, qui omnes perditi amplius non fuerunt visi. Erat enim -foemina inhumana forma et specie et libidinis cupidine bestialis, ut -Semiramis, et quia inter nobiles nullus Priapus erat, qui ejus -bestialitatem satiare posset, irata naturali disciplinae omnes peremit. -Porro tunc temporis erat dux quidam Austriae, multis ornatus filiis, -qui audiens venalem tam elegantem patriam cum una turpi bestia, misit -unum de filiis suis, robustissimum, ut acciperet ambo. Juvenis autem -collectis viribus ingressus est Tirolim et perductus ad dominam -Multesch, quae eum statim in thalamum rapuit. Cum autem juvenis nihil -delectabile in ea cerneret, in memoriam duxit delicabilem[TR229] -regionem seque in amorem odibilis foeminae commovit, sicut Boreas in -equas Dardani exarsit, et sicut Pasiphae, filia solis, uxor Minois, ab -irata Venere infausti amoris flammis succensa amavit taurum et -artificio Daedali in ejus venit concubitum et ex eo suscepit et peperit -medium taurum et medium hominem. Sic et hic princeps accensus a Venere -concubuit cum deformi Multesch et copiosissimam sobolem ex ea suscepit -tam bestiarum quam hominum, id est, regionem omnibus bonis affluentem -ex illo meruit concubitu. Verum statim celebratis nuptiis ipsam uxorem -filius ad patrem misit, quae numquam reversa in aliena terra obiit et -ducibus Austriae haereditario jure terram illam dereliquit, quam -possident non sine invidentia domus Bavariae usque in hodiernum diem. -In ea Pontina civitate habet dux regiam solennem et palatium, et -civitas habet forum spatiosum ad hastiludia et alios Olympicos ludos -faciendos; ad muros civitatis descendit rapidissimo cursu Inus fluvius, -in cujus littore sub Pontina ad milliare est alia civitas, Hallis -nomine, in qua est salina et coctura salis pretiosissima. Sunt ibi -sartagines tam magnae, ac si in fabrica Jovis per Cyclopes Vulcani -servos essent fabricatae. Puto autem cum Aenea Sylvio, hoc oppidum -Hallis nomen illud accepisse a flumine minoris Asiae, dicto Allis sine -adspiratione, cujus aquae faciliter in optimum decoquuntur sal. Et -eadem ratione etiam alia loca Alemanniae, in quibus sal decoquitur, -Hall dicuntur (#b#), ut Hall in Suevia, Hall in Franconia, Hall in -Bavaria etc. Vel consuetudine rudis vulgi factum est, ut oppida prius -dicta Sal, a salis recoctione dicantur nunc Hall, cum facilioris -expressionis sit dicere Hal, quam Sal. Hoc enim modo frequenter mutat -vulgus indoctum locorum nomina. - -Ex hac salina habet dux per annum thesaurum ingentem auri. Ad latus -hujus civitatis descendit consequenter Inus fluvius et longo tractu -valles lustrans et impatienter angustiatus violenter penetrans tandem -victor evadit et juxta Bocodurum civitatem, quae nunc dicitur Patavia, -in Danubium ruit. Igitur de civitate Pontinensi per pontem in magno -tumultu egressi sumus, quia eadem hora egrediebatur dux unus Bavariae -de Monaco, Christophorus, cum exercitu, fuitque in ponte concursus -periculosus equorum. In hoc tumultu vidimus civem unum de Ulma, qui -dixit nobis, quod non longe ante nos essent tres in equis, qui usque -Ulmam equitare vellent; quo audito festini procedentes secuti sumus et -in villa Zierlin ad eos venimus, quos optime omnes novimus, et -gratissimi socii nobis erant. Unus fuit venerabilis M. Paulus Zoller, -vir multarum experientiarum, plebanus in Ruetlingen, quem ante plures -annos novi; alter fuit Cunradus Kraft, civis et consul Ulmensis, -affinitate mihi junctus et familiaritate amicus et socius; tertius fuit -servus amborum, Johannes Schichenberger, cliens Ulmensium. Illi ergo -tres et nos duo in bonam societatem venimus, et eodem die simul de -valle in montana conscendimus et usque in Schneckenhusen villam -equitavimus ibique noctem egimus. Cum autem jam tenebrae essent, -supervenit balivus[TR230] Alsatiae, dominus Wilhelmus de Roppelstein, -baro et miles, frater domini Maximi de Roppelstein, militis socii -peregrinationis meae de secunda societate. Hic me de germano suo, qui -adhuc Venetiis erat, libenter loquentem audivit, et noctem illam paene -insomnem duximus propter colloquia et propter tumultum, quia multus -erat in domo populus alienus, quod quies parva. - -Die XXV., quae est conversionis S. Pauli apostoli, et erat dominica II. -post octavas epiphaniae, summo mane ascendimus equos et festini per -montium clivos, saltus et scabrositates equitavimus et in aliam grandem -vallem per praeceps descendimus in villam, quae dicitur Nazareth, et -Missa audita cibum sumsimus. In hac via conveniunt viae ambae, per quas -est ingressus in Italiam, via dextrae per vallem sursum ducit ad -adscensum montis S. Nicolai, ad quem ingressus est per vallem, quae -dicitur os tenebrosum, vulgariter Finstermünz; per quod exeundo et -intrando est caliginosus ingressus, et inde venitur in campum -Malserinum, latissimum, sterilem et frigidissimum, in quo Athesis et -Inus flumina oriuntur, quae simul et diversas plages et maria petunt, -nam Athesis cursu rapidissimo de montanis ruit non longe a Tirolo et -oppidum Maron percurrit et inde mitior factus quieto transitu contra -Tridentum tendit, aulonem pulcherrimum et fertilissimum, in quo Bozana -civitas et grandis villa Tramindum et alia plura castra et oppida sunt. -Inde, cum Tridentum transierit, Veronam adveniens ipsam in duas dividit -partes, et postremo Padi paludes amplissimas suprafluens haud longe a -Brandulo integer in Adriaticum mare funditur. Via sinistra est in -montana contra Pontinam. Peracto igitur prandio equos adscendimus et -contra Fericium montem altum (#229 a#) iter aggressi sumus venimusque -ad montis custodiam, Sigmundsburg, ubi lacus parvus, in quem decurrunt -aquae defluentes, in medio lacus extollitur monticulus, in quo -fortalitium pulchrum est, magis ad delectationem quam ad munitionem -constructum, siquidem dux Sigismundus voluptuosam vitam duxit et in -multis locis terrae suae domus, voluptatis suae officinas, construxit. -Juxta locum illum montis ascensus incipit, per quem omnia onera curruum -et onerariorum equorum de Italia ducuntur in Teutoniam et de Teutonia -in Italiam. Ascendimus ergo Fericium cum labore, et ab alia ejus parte -a summo descendimus longa via inter montana, et per Lermoss et alias -villas usque in Rueti villam equitavimus, et ibi noctem egimus. Juxta -Rueti villam decurrit Suevis Bavarisque notus fluvius, Licus dictus vel -Leca, vulgariter Lech, qui juxta Augustam Vindelicam, insignem Sueviae -urbem, decurrit et contra Danubium tendens juxta oppidum Rein dictum -Danubio jungitur. Hic fluvius discriminat Suevos a Bavaris, et aegro -animo ferunt utrique, si quid possessum fuerit in alia parte ab aliis, -jam tamen Bavari longe ultra Lecum palmas suas extendunt, non sine -terrae commotione et perturbatione. Supra villam Rueti est ascensus -altus in montana, per quem descendimus in villam, et in stricto -descensus ante fortalitium est custodia montium nova et firmissima -muris, vectibus et seris, et in supremo castrum Ehrenstein est -inexpugnabile. - -Vicesima sexta die, sumto jentaculo in Rueti et transmisso ponte -descendimus per aulonem nemorosum et in aestate satis amoenum propter -alta montana ab utraque parte, et propter nemora et prata et -decurrentem Lechum, et transcurso oppido Vils et villa Nesselwang in -silvam Campidonensem venimus, quae finem facit montibus. Silva hac -penetrata in ipsam civitatem Campidonam descendimus et noctem ibi -egimus. Hanc civitatem transfluit Ilarus, fluvius de Rhaeticis Alpibus -descendens, qui juxta Ulmam a Danubio suscipitur, ut patebit. - -Campidona oppidum novum, populosum et magnum est, in ejus celsiori loco -stat grande monasterium ordinis divi Benedicti, quod S. Hildegardis -Caroli Magni fundavit, anno Domini DCCLXXIII, et ipse Carolus M. anno -sequenti ratificavit et pluribus bonis immobilibus et mobilibus -dotavit. Papa vero Hadrianus dedicavit personaliter et quasi jubilaeum -et concilium ibi celebravit cum maximo hominum concursu. Institutus -autem primus abbas fuit Andegarius, qui vitam ibi regularem inchoavit. -Tempore autem illius concursus et concilii incepit ibi civitas -aedificari, quam Carolus abbati et monasterio appropriavit, dans ei -omnem jurisdictionem tam in temporalibus quam in spiritualibus, et -omnes decimas, primitias et datias eidem tribuit. Devotione autem -monachorum incipiente decrescere decrevit etiam affectio hominum ad -monasterium, unde multo tempore steterunt in magna diversitate simul -abbas et civitas, et multae diaetae hinc inde fuerunt celebratae. -Tandem autem abbas dorsum quaerebat et se cum duce Georio de Bavaria, -qui tunc ad magna adspirabat, confoederavit, ut ejus assistentia -civitatem urgeret. Sed audiens imperator Fridericus III. Campidonam -adiit et civitatem liberam reddidit, eo modo, quo aliae civitates -imperiales sunt, et abbati et monachis potestatem recepit. Anno Domini -1487 sunt haec acta aevo nostro. Est autem nobile monasterium sepultura -S. Hildegardis dedicatum, in quo est organum musis ligneis cantans, -quod nusquam vidi nisi ibi. - -(#b#) Die XXVII cibum in Campidona sumsimus et pertransito ponte Ilari -in campestria silvosa, tum et tortuosa processimus, et sine pausa usque -in Memmingen oppidum equitavimus, ibique per noctem mansimus in domo -protonotarii civitatis, sororii Johannis Müllers, socii mei. Erat autem -civitas plena populo, quia celebritas hastiludiorum, chorearum, -sagittariorum, conviviorum ibi fuit, ad quam quasi ad Olympicos ludos -proceres regionis confluxerant. Cives etiam nobiles de Ulma ibi erant -plures, qui ad spectacula adscenderant, de quibus multi ad me venerunt -et congratulabantur mihi de salubri reditu; sic et alii utriusque sexus -de ipso oppido multi ad me venerunt et laetanter susceperunt; eram enim -notus toti populo urbis, quia saepe ibi praedicaveram, ad publicum -autem non processi, ne quis aestimaret me velle videre spectacula, et -ne me ipsum populo monstrum et spectaculum facerem, quia prolixam habui -barbam contra consuetudinem Latinorum monachorum, fratrum et sacerdotum. - -Vicesima octava die, quae est translationis S. Thomae de Aquino, cum -parati essemus ad recessum, audivi advenisse ingenuum dominum militem, -Johannem Truchses, mihi singularissime, ut saepe expertus sum, -affectum, de quo quid pro me egerit, vide Parte I. Fol. 24. Rogavi ergo -socios meos, ut vel hodie mecum in Memmingen manerent, vel sine me -recederent, quia abscedere nullatenus possem, nisi viso et salutato -domino Johanne Truchses de Waldburg, milite, quem desideranter -concupivi videre, quia multum timui, quod forte per mare molestatus -inquietudinibus aut defecisset aut invalidior factus perpetuam -aegritudinem contraxisset, sicut pluribus contingit. Erat enim vir -tenerrimus, quasi ligni vermiculus, sicut dicitur de David 2. Reg. 23. -Accessi ergo ad nobilem, et gaudiosissime nos invicem salutavimus, cum -quo diem illam deduxi pro majori parte. - -Memmingen oppidum imperiale suum nomen dicitur sumsisse a subjecto -casu. Cum enim non esset ibi civitas, nec villa, sed tantum possessio -et praedium nobilium comitum de Kelmünz, qui tunc ditissimi erant et -praeter thesauros auri et argenti abundabant in frumento, spelta, -tritico, siligine et hordeo ac avena et similibus frugibus, accidit -autem, famem vehementem in regione illa fieri, et deficientibus -alimentis defluebant cuncti per gyrum ad comitem nobilem, qui tunc -temporis regebat Kelmünz et ibi residebat, eumque pro alimentis -interpellabant, se ipsos ei offerentes et omnia sua pro vitae -sustentatione, sicut fecerunt Aegyptii Joseph, Geneseos 47. Videns -autem multitudinis confluxum, et quod vallarent domum suam exercitibus, -designavit spatium per gyrum praedii praefati, et populo denunciavit -esse suae voluntatis, in illo spatio civitatem esse, et quicumque -veniret et in muro circulari laboraret, hunc alere pane vellet et locum -sibi intra murum dare ad aedificandam sibi aedem; sicque factum, ut -multitudo conflueret, et brevi temporis spatio murum circumduxerunt et -domos intus erexerunt; et quia de diversis regionibus et pagis -convenerant aedificantes, nomen multitudinem significans oppido -dederunt, id _Mengengen_ vocantes, quod vulgus Memmingen vocat usque in -diem hanc. Eadem tempestate idem comes de Kelmünz aedificavit etiam -castrum et villagium Babahuusen, ut habetur in chronica comitum de -Kyburg vetustissima (#130 a#), et interseritur complete legenda S. -Udalrici, episcopi Augustensis, qui erat genere comes Kyburgensis. - -Quidam dicunt, primum oppidi instructorem Memger appellatum fuisse et -ab eo nomen sortitum esse. Oppidum hoc munitum est et in bono campestri -loco situm, aquis et paludibus cinctum et vivo rivulo pervium, duas -habet parochias et hospitale locuples et Augustinensium duo monasteria, -fratrum et sororum, et ad murum civitatis est praepositura S. Nicolai, -ordinis S. Benedicti, a quo non longe in montanis est egregium -monasterium Ottenbüren, ordinis S. Benedicti, in quo grandes sunt -reliquiae Sanctorum, praecipue vero in argenteo sarcophago corpus beati -Alexandri martyris, qui unus fuit de VII fratribus filiis sanctae -Felicitatis Romae passis. Campanae duae insignes et optimi soni sunt -ibi adhuc, tertiam quondam vendiderunt, ut dicitur, Ulmensibus. Ab alia -parte civitatis super littus Ilaris est monasterium Carthusiensium -notabile, Buchshaim dictum, in quo degunt patres, viri doctissimi et -boni. - -Porro homines oppidi Memmingen bonae conditionis homines sunt, sinceri -Christiani, divinis locis et personis bene affecti et eleemosynis -largi, ad verbi divini auditionem avidissimi et bene morigerati ac -honesti. Unde magister Johannes Nyder, ordinis Praedicatorum, in quodam -tractatu commendat virgines illius oppidi dicens, ipsas esse propter -innatam disciplinam religioni aptissimas et monasticae vitae. Sunt in -isto oppido divites cives et mercatores et mechanici, et multa -negotiatio, et tamen nullum sustinent in eo Judaeum, ne usuris -respublica eorum deturpetur. - -Die XXIX., quae est Agnetis secundae, ego et Johannes Müller sumto cibo -et stratis equis a Memmingen recessimus cum festinantia per vallem -Ilari descendentes. Vallis illa lata et longa est, per ejus medium -Ilarus decurrit, et ad utrumque ejus latus villae et campi, prata et -agri fertiles sunt, in montium vero cacuminibus castra et fortalitia -multa olim fuerunt, quorum ruinae hodie patent, et usque nunc aliqua -integra perseverant. Ingressi autem sumus comitatum comitum de -Kirchberg, qui olim majorem partem illius vallis, montium et silvarum -possederunt. In silvis supra vallem ultra Ilarum ad sinistram -venientibus de Memmingen, sunt monasteria gloriosa, scilicet Rott, -ordinis Praemonstratensium; Ochsahusen, ordinis S. Benedicti; -Gutenzella, monialium, ordinis Cistertiensium; et Hegbach, monialium -ejusdem ordinis. Sic ergo descendendo per aulonem Ilaricum pervenimus -in villam Thyssen, et ea hora densissima cecidit pluvia, ita quod -madidi facti fuimus paene usque ad pellem nostram, et numquam per totam -meam peregrinationem ita indispositus fui redditus, sicut ex -inundatione illa, quia homo maditatus naturaliter fit tristis, -pusillanimis, contractus ex frigoribus et totus indispositus, sileo de -impatientia, qua afficitur homo, et de sollicitudine pro rebus, quas -homo ducit, aquam non sustinentibus, ut sunt libri et hujusmodi. Pluvia -autem inundante intravimus hospitium ad exspectandum imminutionem, et -si pluvia imminuta non fuisset, ad crastinum sursus ascendissemus ad -pernoctandum, siquidem in recessu meo transitum habui per castrum -illud, sicut patet P. 1. Fol. 26., et promisi domino Philippo comiti de -Kirchberg et dominae Cunigundae, matri suae, quod in reversione ad eos -declinare vellem; de magna enim affectione conventus nostri Ulmensis -erant omnes de domo illa, et tota (#b#) familia. De illo dominio in -sequentibus plus venit dicendum, et de venditione comitatus Kirchberg -in manus Bavarorum patebit postea. Igitur cum paululum pluvia -cessasset, equos ascendimus, et contra Danubium equitavimus in terminos -dominii Ulmensium et usque ad conspectum delectabilis civitatis -Ulmensis pervenimus. Quantam autem consolationem, delectationem et -laetitiam in aspectu ejus habuerim, pensari potest ex miseriis, quas in -elongatione ab ea sustinui. Singulari autem nitore videbatur mihi -civitas resplendere, quia gubernatores ejus medio tempore turres et -moenia reformaverant et muros exaltaverant et fortalitiis ac praesidiis -novis ornaverant et vallum novum circumduxerant, cum palis et aggeribus -ac fossatis aqua plenis, cum novis pontibus et portis, ne cui pateret -ad placitum via ad flumen. Insuper ab alia parte fluminis, ubi ipsa -civitas est, magnificam munitionem erexerant tantis expensis et -laboribus ac ingeniis, ut cuncti videntes obstupescant et mirentur; nam -per ipsum alveum fluminis murum ingentem, spissum et altum -aedificaverant, a ponte sursum usque ad finem civitatis cum turribus et -propugnaculis per medium rapidi decursus aquarum, quae omnia contra -Bavarorum incursus fecerant. Illis temporibus et civitatem non solum -munitam sed et ornatam et decoram reddiderant. In tantum autem -venustaverant eam novis propugnaculis, muris et turribus, ut vix faciem -urbis cognoscere possem et de facto eam prae decore non novissem, nisi -situs et alia, quae mutari non possunt, Ulmam veterem demonstrassent. -Cum gaudio ergo et ammiratione ad pontem Danubii devenimus, ipsum -flumen inundans et alveum suum excedens vidimus. Porro de fluminis -illius ortu, medio, et fine dicemus in descriptione Sueviae et Ulmae. - -Cumque jam in ponte essemus, quidam me cognoscentes festinato ad -conventum cucurrerunt praemium petituri, ut moris est pro bono nuntio, -sciebant enim, quod fratres mei desideranter exspectarent adventum et -reditum meum, et quod primus et certus nuntius irremuneratus non -maneret. Ponte transmisso ingressi sumus urbem, et usque ad portam -conventus equitavit mecum saepe dictus Johannes Müller ibique licentia -accepta in suam domum reversus est, ego vero validis ictibus ad portam -pulsavi, ut melius audiretur, quia fratres stabant in vesperis et alte -cantabant, quorum sonum vincere conabar forti pulsu. Vix autem primum -ictum feceram, ecce canis conventus affuit meque foris existentem -praesensit et jam non latratibus iracundis, ut solebat adesse quendam -prodidit, sed insuetos ululatus et sibilos laetitiae emittebat et -pedibus ac dentibus portae lignum laniabat, quasi effringere conaretur, -sicque impatientissime gestiebat ad me exire et amicum adhuc optimae -bestiae optime cognitum suscipere. Aperta autem porta, antequam limen -pertransirem, saltavit canis quasi usque ad sinum meum, et insolitis -saltibus, sibilationibus ac caudae blandimentis gaudebat et rapidissimo -cursu per conventum currebat cum sibilo, quasi adventum amici nuntians. -Cum ergo conventum ingressus fuissem, et me adesse nunciatum fuisset -reverendo magistro Ludwico Fuchs, priori et patri meo singularissimo, -dimisso officio vespertino, cui adstabat, ocius accurrit, oblitus -gravitatis et senectutis, et quasi adolescens per saltus, ac si ignem -exstinguere vellet inortum, prosiliit et super collum meum cecidit et -in amicabiles complexus ruit meque cum tanto gaudio suscepit, cum -quanto moerore me dimisit. Interea, finitis vespertinis, venit subprior -conventus, pater Michael Brenner, cum omnibus (#231 a#) senioribus et -junioribus et hilarissime me susceperunt et cum processione festina de -horto me duxerunt in chorum, ad majus altare ante sanctissimum -eucharistiae sacramentum, ibique pariter omnes prostrati oratione facta -benedictionem fratrum de via venientium more ordinis a praelato accepi. -Finita oratione ad locum hospitum ductus fui, ibique familiarius loqui -coepimus; intuebantur enim me cum gaudio et desiderio, ac si de -monumento eis restitutus fuissem. Nam relatio dudum me praevenerat -duplex, una videlicet, quod in mari mortuus essem; alia quod a Turcis -in Thracia captivus detinerer simul cum caeteris peregrinis. Quibus -dictis fides in eis aucta fuerat ex eo, quod domini mei, cum quibus de -terra nostra emigraveram, nulla scripta de me eis praesentaverant, cum -tamen a Hierosolymis eis litteras miserim, sed ille, cui tradideram, -aliis intentus mea scripta neglexit tradere. Interim collaetantibus -nobis attulit vestiarius conventus mihi nova vestimenta, sicque habitum -sorditatum et laborum deposui et novum quasi nuptialem indui vestem et -omnem peregrinantium sollicitudinem abjeci. Per continuos autem VI dies -ex dispensatione benigni patris M. Ludwici concessum est fratribus -laetari et gaudere mecum. In his diebus primatus Ulmensium, magistri -civium et communitatis rectores et caeteri amici et fautores suis -praemiis me honorabant et conventum laetificabant. Sed et religiosi -patres ordinis S. Benedicti de Elchingen, Wiblingen, et Blabüren audito -meo adventu venerunt ad mihi congratulandum. Demum generosi milites, -domini mei, dominus Johannes Wernherus de Zimbris, baro, dominus -Heinricus de Stöfeln, baro, dominus Johannes Truchses de Waldburg, -dominus Ursus, vulgariter Ber de Rechberg de Hohenrechberg, cum -percepissent, salvum me rediisse Ulmam, ad me cum suis famulis -successive venerunt et cum gaudio salutaverunt me. Sicque omnes dies -illi facti sunt ita celebres, ac si Romuli festa Laurentialia fuissent -innovata. - -Finitis autem diebus recreationis meae abradi feci barbam, quam -hucusque servaveram et XI mensibus in longum et latum nutriveram, -invitus tamen, fateor, deposui eam, quia videbatur mihi, quod in ea -audacior, maturior, sanior, ornatior ac venerabilior essem, et si -proprii juris essem, nullatenus ea carere vellem, cum sit naturae -ornatus, venustans viri vultum ac robustum timorosumque reddens virum. -Sed, quia frater et sacerdos Latinus sum, propter conformitatem libens -careo. - -Similiter rubeas cruces, quas assutas scapulari et cappae habui, -deposui, quamvis et ipsas libentissime retinuissem, cum eas intrepide, -manifeste et glorianter semper portaverim coram inimicis crucis, -Sarracenis, Turcis, Grossonibus, Mauris, Judaeis, Samaritanis et -Tartaris. Sed quia speciem habitus fratrum Praedicatorum tollere -videntur, portare amplius non libuit, decrevi autem ab interiori parte -vestimentorum ipsas cruces transponere. - -Et his peractis[TR231] ad solita religionis nostra exercitia et ad -implendum mihi commissa officia me reduxi. - -Fuerunt autem dies meae primae evagationis 215 anno Domini 1480. Deinde -vero secundae evagationis 289, quam inchoavi anno Domini 1483 et redii -anno 1484 in die Agnetis secundae; et praedicare in conventu reincepi -ad laudem et gloriam Domini mei Jesu Christi et beatissimae Mariae -Virginis et beati Dominici patris nostri et pro salute animae meae et -proximorum aedificatione. - - - - - SEQUITUR ULTIMA PARS EVAGATORII, - - et finalis totius operis, et est XII tractatus et - ultimus, alio tamen volumine contentus. - -Sicut saepe in praecedentibus promisi, quod ultimo loco evagatorii -ponere vellem Alemanniae, Sueviae et civitatis Ulmensis descriptionem, -ita et conatus fui facere. Sed dum in labore essem, intellexi, in -quibusdam locis haberi descriptiones et chronicas et annalia de -praefatis, idcirco manum retraxi a coeptis, quousque videro praefatas -chronicas, nec quiescam, nisi libri ad meas manus venerint, et tunc -perficiam, quae promisi in prima parte Evagatorii, Folio 3. B. et in -II. Parte, Folio 2 a. - - - - - Explicit Evagatorium Fratris Felicis Fabri de - sacra peregrinatione Jerosolymitana. - - - - - INDEX. - - - - -Indicem, qui sequitur, a Fratre Henrico Wild confectum, ab alio quodum -monacho correctum, ipse noster Felix secundo operis sui volumini -praefixit. In quo evolvendo illud tenendum, quod praemonui, non quidem -ad nostrae editionis paginas referri debere numeros et litteras, sed ad -pristinam libri indolem interpositis numeris atque litteris expressam, -ut si legas 268 A, folium 268 primae codicis partis ejusque recta, quam -dicunt, pagina, si vero legas 62 b, folium 62 secundae codicis partis -ejusque versa pagina indicetur, Ubi C vel c additum est, de illa -materia etiam folium proxime sequens perlustrandum esse significatur. -Illud denique notandum est, vocabula littera ae incipientia pro -diversa, qua uti solet auctor scribendi ratione, saepissime sub littera -e quaerenda atque similiter litteras i et y, c et k aliasque inter se -esse permutatas. - - - - - A. - -Abbas hospitalis monasterii in Jerusalem humanissime suscipiebat -peregrinos sanctae terrae, 268 A. - -Abbas monasterii S. Catharinae in monte Sinai et monachi sui, quales -sint? 62 b. - -Abbas Joachim prophetico spiritu dissuasit terrae sanctae passagium, -282 A. - -Abbas S. Nicolai in portu Veneto tali apparatu suscipit patriarcham, -ducem, clerum et populum in die ascensionis post maris desponsationem -et aquarum benedictionem, 38 A. - -Abbatissa fuit foemina fortissima, perpetua memoria digna, 230 B. C. - -Abel quo in loco fuerit occisus a fratre suo? 7 a. - -Abacuc unde fuerit raptus in Babylonem ad Danielem? 165 A. - -Abirim, Nebo, Phasga s. Pisga, montes Moysis, 243 B. - -Abyssini Christiani Indiani, 135 A. - -Abyssus quid sit? 42 A. - -abusus graves sunt in ecclesia sancti sepulchri, 214 B. - -Abraham vidit tres viros. Ubi? 122 b. - -Abraham ubi filium immolare voluerit? 122 B. - -Abraham et Sarai ubi sint sepulti? 8 b. - -Absalonis titulus, quem erexit, 233 B. - -absorptus fuit Dathan et Abiram et alii seditiosi a terra, 53 b. - -absorptus vates poeta a terra pro deo habitus est, 180 b. - -Achaja Europae regio, 180 a. b. - -Acharon civitas Philistaeorum, 11 a. - -Acheldamach ager sanguinis, 162 A. B. - -Achillei, Nerei et Patricii corpora, 38 B. - -Accon sive Ptolemais, civitas, 289 A; ceperunt Christiani, 282 A; -terrae motu cecidit ib. 283 B; a Sarracenis capta de Christianorum -manibus ib. A. B. - -Achor fur, tempore Josuae, lapidatus a populo, 203 B. - -accusant peregrini Sarracenos se molestantes in locis sanctis apud -Mauros, dominos Jerusalem, 224 A. - -Actaeon,[TR232] 164 a. - -activam vitam et contemplativam simul habuit b. Maria, 155 B. - -Adam nobilissimus inobediens factus est vilis conditionis, 6 a. b.; ubi -creatus sit de terra? ibid. - -Adam in specu devirginavit Evam, 7 b. - -Adam quo loco mortuus et inde translatus in Hebron sit? 255 B. - -Adae et Evae sepulchrum, 8 b. - -Adae poma, quibus praevaricatus est, 75. - -Adae transgressio quas miserias constituerit? 1 a. - -Adam et Eva lamentantur ob filium suum interfectum Abel, 8 a. - -Adonis, amasius Veneris, quaeritur, 169 a. b.; Adonidis planctus -celebratur gentili ritu, 178 A. - -Adonias ubi habuerit convivium? 232 B. C. - -Adonisedech rex interiit 248 B. - -Adomin, desertum inter Jerusalem et Jericho, 211 A. - -adorare nullus debet Christianus in templis gentilium, 261 B. - -adoravit Maria filium, quem genuit, 170 A. - -adversitates multae peregrinorum, vide sub voce peregrinorum etc. - -Adriaticum mare alia etiam nomina habet, 83 A. et 197 a. - -aër insanus in Cypro, 143 a. - -aestas vide estas. - -affectiones hominum mutantur in mari secundum influxum siderum magis -quam in terra, 51 B. - -Africa dividitur ab Europa, 42 A. Et est tertia mundi pars, 157 b. - -Agathon et Carioth ubi coenobia habuerint? 4 a. - -Agoniae Christi specus, 144 B. C. D. - -Agnus Dei, qui tollit etc. quo loco Johannes Baptista primus -cantaverit? 202 A. - -agnus castus, arbusta nobilis, salix marina, 60 A. B. et 199 a. - -ager Damascenus plasmationis Adae locus, 7. B. et 6 a. b. - -Angeronia mulier optima medica, 166 a. - -ager interfectionis Abel, 7 b. - -ager Ruth, in quo David cum leonibus lusit, 174 A. - -ager Josuae juxta Bethsemes, 88 A. - -ager meditationum Isaac, 10 a. - -ager fullonis ante Jerusalem, 164 A. et 225 B. - -ager Abacuc, de quo raptus est in Babylonem, 165 A. - -ager Hakeldamah, 162 A. - -ager Philistinorum, quos Samson vulpium immissione vastavit, 14 a. - -agri specula, mons benedictionum Balaam, 244 A. - -agricultura in terra sancta ortum habuit, 7 B. - -agros colere docuit Isis primo Aegyptios, 90 a. - -agros bobus arare Cretae inventum est, 169 b. - -ala S. Michaelis est promontorium Maleae, 180 b. - -alatus equus Persei, 87 B. et 186 b. - -alapam Christo dans est punitus, 101 B. - -Albania regio duplex, 195 a. - -Albestan lapis, semper ardet semel incensus, 150 b. - -Alboroth, equus Machometi, et mansio peregrinorum VIII in deserto 35 b. - -Alcoranum occultant Sarraceni a nobis eumque diversimode exponunt 105 -b. c. - -Alemanni crudeles sunt, 214 b. Aestimant se depauperari propter -multiplicationem monasteriorum, sed non Judaeorum, 218 b. - -Alma mater deorum Romam ducitur, 90 b. - -Almaricus VI rex Jerusalem, 278 B. - -Aloës nobile lignum, 121 b. - -Alpes penetravit primus Hannibal, 223 b.; nostras Julias longe in mari -Adriatico vidimus, 201. Refugium monachorum fugitivorum 28 B. - -Alpium descriptio et deliciae, 222 b. - -altaria nostra magis velata deberent esse, quam sunt, propter -reverentiam, 106 a. - -altercatio peregrinorum inter se,[TR233] 41 a. - -altana dicitur locus supra tectum domorum, in quo fit deambulatio et -circumspectio, 86 a. et 127 a. et 210. - -Alexander M. quali praestigio fuerit conceptus, 98 a. Et mortuus in -aurea tumba locatus est, 135 a. Oratione montium commotionem -impetravit, in quos Judaeos conclusit, 97 a. - -Alexandria civitas describitur, 137 et seq.; habet ritum Atheniensium -circa alienos ingredi civitatem volentes, 124 a. b. c. Initium -religionis et principium seductionis perversae, 136 a. Alexandria -pessime fuerunt peregrini recepti, et eorum adventus, 124 a. b. c. - -Alexandrinus consul homo pretiosus 87., ubi mortuus sit? 175 a. - -Ambranus sinus maris, 192 a. - -Amazones bellicosae, unde ortum habeant, 196 b. c. multa de eis. - -Ameth Maurus, gentilis, ductor peregrinorum, homo servilis et bonus 246 -A. - -amicitia et inimicitia navium in mari, quibus signis prodatur? 64 B. - -Amphiaraus poeta et vates, 180 b. - -Ammon et Moab, quo monte concepti sint? 246 A. Idololatrae in Mecca, -per quos ritus Machometi dicitur sic introductus, 72 a. b. - -Anastasis dicitur ecclesia dominici sepulchri in Jerusalem, 131 B. C. - -Anastasin quomodo ingrediantur peregrini?[TR234] 109 A. - -Anastasiae virginis corpus, 201 b. - -Anathot villa, 234 A. - -Andreas et Paulus, apostoli, praedicaverunt, 169 b. - -Andreas apostolus fuit crucifixus, 180 b. Lanceam Domini sepultam -manifestavit, 271 B. Andreae apostoli insula, 58 A. B.; monasterium -grande Carthus. 38 B. - -Andromeda virgo gigas ingens, 75 A. B. - -angelorum apparitio frequentior et certior fuit facta in terra sancta -quam alibi, 8 A. et 203 A. Capella circa Anastasin, 22 A. - -angustia valde gravis FFF, 33 a. b.; extrema peregrinorum; 67 a. b. c. -Angustiae maris, 19 A. B. et 184 b. - -Anna, mater b. Virginis ubi genuerit? 230 A. Annae festum facimus et -non Joachim, 212 B. Annae Sanctae brachium, 68 A. Annae et Joachim -sepulchrum, 144 A. Anna de Kinsegg, vidua 101 B. - -Annas pontifex, Christi primus examinator, 101 A. B. - -anima mundi est Daemagorgon, 167 a. - -animarum in purgatorio stridor auditur, ubi? 113 B. - -animalia monstruosa ubi generentur? 137 a. - -animalium formas dii veterum assumserunt, 137 b. - -Antenor Trojanorum princeps, 208 a. - -Antichristus fuit Machometus, dicit quidam. Ubi interficiendus? 149 b. - -antiquitas terrae Aegypti; numerus hominum et civitatum nimis excessive -ab antiquis assignatur, 136 a. b. - -antiquorum monachorum cellae fuerunt parvae et vacuae, ac paupercula -monasteria, 60 a. b. - -Antiochia, olim Reblatha dicta, gloriosa civitas capitur a Christianis, -271 A. - -Antonius magnus in quo deguerit deserto? 47 b. Quaerens primum eremitam -Paulum haec portenta habuit obviam in deserto, 24 a. - -antrum ingressa est beata virgo ad generandum, 171 B. - -antra, Johannis Baptistae, 192 A. et 200 B. Quaere etiam specus, et -caverna, et hiatus. - -annulum aureum projicit dux Venetorum in mare, ad desponsandum -conjugaliter sibi pelagum, 37 B. - -Apis et Isis dii Aegyptiorum, 54 b. et folio 90 a. - -apes sine coitu generant beneficio Jovis, 168 b. - -apum examen in cella fratris mellificat, 158 a. b. - -apotheca aromatum Salomonis, quaenam fuerit? 228 B. S. Mariae -Magdalenae, 213 A. B. Apothecarum fons sunt apothecae Cypri, 153 b. - -apothecarii Cretae sunt Judaei? 171 a. - -apostatae religiosorum ad Julias Alpes currunt, 28 B. C. Mamalucci -Christianae religionis, sunt domini Orientis, 106 b. - -apostolorum latibula tempore passionis Domini, 161 B. Divisio per -mundum, 104 B. - -apostoli quales pastores fuerint? 5 B. - -apparatu grandi salutant se classes, 182 a. b. regio ornantur galeae 56 -A. ingenti intrant classes Venetias, 206 b. c. et 220 a. b. - -appellare nullus a judice galeae audet, 48 B. - -Apollo et Diana ubi sint geniti? 164 b. Medicinae inventor gloriosus -cum multis medicis ponitur, 165 a. b. - -aqua frigida est magni pretii in galea, 17 A. - -aqua fluxit de petra in deserto, 52 b. c., quae fuit nobilior caeteris -aquis ibid. - -aqua Jordanis est aqua paradisi 198 B. Aqua Jordanis in galea servata, -an navigationem prosperam impediat? sicut dicunt marinarii. 198 A. - -aqua Jordanis pretiosa, 198 B. 122 a. - -aquam Jordanis et Nili bibens de quatuor paradisi fluminibus potavit, -122 a. - -aqua Nili turbida quomodo clarificetur? 120 a. - -aqua magna industria et sumtibus ducitur per canale in Jerusalem a -longinquo, 249 B. C. - -aqua Bethlehemitana optima est, 173 A. - -aqua mortifica nocentibus, salutifera vero bonis, 55 a. - -aqua maris quare sit amara? 43 A. et 240 A. et 59 b. - -aqua, sic invenitur in deserto potabilis, 64 a. - -aquam abominabilem biberunt peregrini in deserto, 29 b. et vermibus -plenam, 53 B. - -aquae emtio, 220 a. Defectus, 37 a. b. c. - -aqua S. Petri martyris virtuosa, 33 B. - -aquarum in montanis divisio ad omnes mundi plagas, 227 a et seq. - -aquaeductus longus, 95 b. - -aquarum potabilium bajulatores multi, 109 b. - -aquarum in camelis et asinis circumductio, 110 a. - -aquosa loca sunt in deserto, 164 a. b. - -Aquisgrani habentur reliquiae, et quaenam sint illae? 167 A. B. - -Aquila Romani imperii signum est per Jovem, 179 a. - -Arabia quadruplex regio, 21 b. Felix, in qua est infelix Machometus, 70 -a. Simul latissima est Orientis regio, 21 b. - -Arabes deserti incolae, unde sint et quales homines? 25 a. - -Arabes dicunt se solos nobiles esse et omnium eorum dominos, quae muris -non clauduntur nec tectis operiuntur, et in omni campo et silva -pedagium a transeuntibus exigunt, 210 et 25 a., et solum de praeda -vivunt. - -Arabes sunt velocissimi cursores, 60 a. Arabum foeminae, 25 a. b. - -Arabes persaepe invaserunt peregrinos, 81 et 88 et 166 et 250 et 85 A. -B. et 40 et 115 a. b. etc. - -Arabes ex antiquo regionibus circumjacentibus infesti fuerunt, sicut -hoc satis patet ex Biblia, 25 b. c. - -Arbor, quae plantata est a beata Virgine infantula, 230 B. Arbori, quo -in loco Christus maledixerit? 154 A. Arbor, in qua sedit beata Virgo -cum puero Jesu, 75 a., alia arbor Mariae Virginis, sub qua quievit 89 -a. ligni scientiae boni et mali, 75 b., suavissimorum florum, de quibus -solum spinae crescunt, et in qua arbore Sarraceni divinant, 28 b. et 33 -et 53 a. b. Arbor crucis ubi creverit? 152 B. Mambre, sub qua vidit -Abraham III viros, 7 a. Zachaei 204 B. Arbores terebinthi 91 A. - -Arca Veteris Testamenti, quae inclusa tenuerit? eamque Jeremias -abscondit, 258 A. - -Archa Noë ubi requieverit, 148 b. - -Arcadia regio, 63 A. - -Archiepiscopus Pisanus fuit primus patriarcha Latinus ecclesiae -Jerosolymitanae, 274 B. - -area ornan (Arnon) Jebusaei ad templi fundationem petitur 257 B. - -arenarum tempestas in deserto periculosior est quam aquarum maris, 23 -a. et 31 a. et 34 a. - -Argeus mons, 148 b. - -argentea patera[TR235] in mare cecidit, 185 a. - -argentei XXX pro quibus Dominus fuit venditus, 163 B. - -Argonautarum navigatio, 226 a. et 160 b. c. - -Argivorum regio est Achaja, 180 b. - -arma domini Soldani, 107 a. - -arma sua depingunt nobiles in ecclesiis et ea ibi suspendunt in Dei -contemtum, 216 B. C. - -arma Diomedis et sociorum ejus, 196 a. - -arma Latonae gigantis, 154 b. - -Armamentarium Salomonis supra Apothecam fuit. Venetorum, 215 a. - -arma bellica ubi sint inventa? 138 a. - -arma S. Michaelis an habeantur? 203. - -armaturam multam habet quaelibet galea, 46 A. - -Arimaspi pugnant pro auro et lapidibus pretiosis cum griffonibus 174. - -Armenia, 149 b. et 210 A. - -Armeni quales Christiani sint? 135 B. Armena mulier redemit Jerusalem a -Sarracenis, 288 B. - -Ararath mons Noae, 148 b. - -Ariana haeresis incepit, quando? 261 A. - -Ariani ecclesiam S. Sepulchri habuerunt subjectam, 265 B. - -articuli fidei XII ubi sint per XII apostolos compositi? 151 B. - -articuli XX communes pro navigatione marina ad terram sanctam, 34 A. - -articuli XXVII propositi peregrinis pro regimine et moribus in terra -sancta servandi, 82 B. - -articuli XIII peregrinis dati servandi in ecclesia dominici sepulchri, -109 B. - -articuli XII conventionis peregrinorum cum Sarracenis pro ductione -eorum ad montem Dei Oreb et Sinai, 218 B. C. - -Artus rex . . . - -WEITER - -Artus, optimus lutanista, 32 B. - -arx David, 104 et 252 B. - -Ascalon, civitas Philistaeorum, 11 a., fuit capta a Christianis, 274 -B., et iterum obsessa a Sarracenis, 280 A.; et perdita, 281 B. C. - -Ascensus montis Sion, 93. Quarantanae, 208. Oliveti, 147 A. Oreb et -Sinai, 43 et 46. S. Catharinae, 47 b. c. d. Calvariae, 114 A. - -ascendit hic montem calvus Elisaeus et derisus a pueris fuit, 207 B. -Christus in coelum, 148 B. - -ascensionis Domini locus commendatur, 149 B. - -Assero, maris portus quidam, 60 A. - -Asia, mundi pars tertia, 167 b, dividitur in majorem et minorem, 148 b. -minor tota Turcorum est, 176 a. b. - -Asylum est Sarracenis, ubi morantur peregrini, 13 b. - -asinus et asinarius describuntur, 19 a. b. - -asinum optimum sortitus est FFF 2 b.[TR236] - -Assyria regio, 70 b. - -assumtio beatae Virginis Mariae celebratur in Jerusalem, 247 A. B. C. - -assumtionis locus, 143 B. C. - -Assur, 81 B. - -Asmodaeus, quo relegatus sit? 137 a. - -astrologia, 138 a. - -astronomia inventa, 136 a. - -Athanasii episcopi corpus, 36 b. - -Athenae, civitas, aedificatur et nominatur, 179 b. Atheniensium leges, -ibidem. Ritus eorum est Alexandriae, 124 a. b. - -Atesis, fluvius, 43 A. - -Attica, regio, 179 b. - -Attila, tyrannus crudelis, 211 b. - -Atlas virgo gigas, cursor velocissima, 149 b. Atalanta. - -Atlas, mons mirabilis, 52 a. - -atrium Pilati, quaere Pilati atrium. - -Ave Maria, maximae efficaciae, 19 B. - -aves portantes olivarum ramos ad S. Catharinae sepulchrum, 56 b. - -avete dixit Christus mulieribus, quo in loco? 103 B. - -avis nobilissima est phoenix, 139 a. - -avis ingenua est pelicanus, 138 b. - -avis industriosa est psittacus, 83 b. - -avellanae (nuces) sunt pretiosae in Oriente merces, 127 b. c. - -avellanarum mercatores aedificaverunt in Jerusalem ecclesiam S. Mariae -de Latina, 268 A. - -augures utuntur bubone, corvo et cornice ad augurandum, 100 b. c. et -110 et 164. - -Aulacia, civitas capitalis Cretae, 169 b. c. - -auriculam abscidit Petrus Malcho, 146 A. - -aurum omnia fieri optavit Midas, et ita factum est in sui perditionem, -55 a. - -aureus aries, 160 b. - -aurea porta in Jerusalem, 141 A. - -aurea mensa Helenae Graecorum, 165 a. - -aurea saecula, 168 b. - -aurea pluvia, 160 a. - -aureum vellus, quid. sit? 160 a et seq. - -Austriae archidux vias montium meabiles fecit, 223 b. - -aviditatem insatiabilem habent Turci rapiendi pueros vel emendi, magis -quam quascunque merces, 131 a. b. c. - -Azotus, Asdod, civitas Philistinorum, 11 A. - - - - - B. - -Babylonia antiqua,[TR237] 50 a, nova Aegypti civitas maxima, multa -habet nomina, 102 a. b. c. etc. - -Bachus, primus Thebanis vini usum dedit, vites primo plantavit, 109 a. - -Bachi celebritas et ritus quomodo celebretur? 158 b. - -Balduinus II rex Latinus in Jerusalem, coronatus in Bethlehem, vir -bellicosus, 174 B. - -Balduinus III rex Jerusalem, vir magnificus, qui tres ordines instituit -279 A. B. - -Balduinus V rex Jerusalem, 277 B. C. D. - -Balduinus VII rex Jerusalem, ab infantia leprosus, tamen strenue rexit -279 A. B. - -Balduinus VIII rex Jerusalem, infantulus obiit, 279 A. B. - -Balthasar rex, quod habuerit hospitium? 188 A. B. - -Balthasar Buchler, miles, 32 B. - -Balaam pseudopropheta, prophetavit et populo Israel benedixit, 244 A. - -Balatrum, Nili portus, 112 a. - -balneum pueri Jesu effusum foramen incidit petrae, 175 A. - -balnea, qualia sint apud Sarracenos? 15 a. b. - -balneari nos libenter permittunt Sarraceni, qua de causa? 17 b. - -balneatio in Jordane est peregrinis solatiosa, sed multum periculosa, -195 et 197 A. - -balneatio Nili sacri fluminis, 113 b. - -balsamum in monte Engaddi, 246 B. C. unde venerit in illum locum? 78 a. -b. c. d., balsami virgultum, 76 et 78, balsami virtus et quomodo -colligatur, et quot sint species? 79 a. b. c., balsamum verum per haec -cognoscitur signa a falso, 79 b. c. - -baptizatus Dominus Jesus in illo loco, 195 B. - -baptizatus eunuchus, 250 B. - -baptizantur pueri Sarracenorum, 92 a. - -baptisterium salubre, ibid. scorpionibus plenum, 205 b. - -barba longa est peregrini Hierosolymitani insigne cum aliis quatuor, 25 -A. - -barbam suam peregrinus cottidie lustret necesse est, 53 B. - -barbatae foeminae, 52 a. b. et 136 b. - -baro officialis potens galeae, 47. - -barones duo domini et socii peregrinationis meae, 32 B. - -Barbara virgo, ubi humata? 38 A., ejus brachium, 192 B. - -Barnabas Jupiter fuit dictus, 159 a. - -Basilica dominici sepulchri tria habet nomina, 131 B. - -Basilisci, ubi nascantur? 137 a. - -Basana, civitas, 11 B. - -Baurim, castrum Simei, i. e. Bethania, 212 B. C. - -beatitudines octo ubi fuerint praedicatae? 153 A. - -bellum navale, quomodo paretur? 180 a. - -bellum Trojanum exortum, 161 a. - -Bellerophon chimaeram in equo alato vicit, 186 b. et 159 a. - -belluae variae morantur juxta Jordanem, 199 B., belluae superioris -Aegypti, 137 a. Deserti, 24 a. Maris 173 a. et 73 B. - -Beelzebub deus cujusdam civitatis, 11 a. - -Bel idolum, ubi fuerit? 50 a. - -benedictionis vallis, 238 A. B. - -Benedictus papa, ordinis Praedicatorum, ubi natus sit? 222 a. - -Benedicti sacri ordinis patres inchoant reformationem sui ordinis, 209 -a. - -Benedictinenses in his (locis) bonis cunctis praeferuntur, 209 b. - -benedictio itinerantium data fuit FFF, 25 B. - -benedictionem itinerantium accipiunt peregrini ante maris ingressum, 56 -B. - -benedictionem itinerantium acceperunt peregrini ante ingressum deserti -Sion, 35 a. - -Beghardus quidam Sarracenorum volens praedicare ita praecipitium dedit, -229 A. - -Beguttae sunt cum fratribus in monte Sion, quas nominant Marthas, et -sunt matronae devotae, 100 B. - -Beguttarum habitum induunt mulieres peregrinae terrae sanctae in -peregrinatione, ... - -Ber, vir nobilis, miles de Rechberg, socius et dominus peregrinationis -FFF, 32 B. - -Bernhardus de Braitenbach, nobilis, 127 A. et 132 B. et 135 B. et 189 -A. et 63 et 124 a. b. Fecit librum peregrinatorium ... multam pecuniam -amisit in deserto eamque reinvenit, 13 a. b. - -bestia pessima, 137 a. perniciosissima, 121 a. - -bestia materiam pretiosam et odoriferam turpiter ministrat, 82 a. - -bestias pulchras vidimus et earum ludum, 82 a. b. c. - -Bethlechem 166, describitur usque ad Fol. A 182 reaedificatur, 182 A. - -Bethel, ubi Jacob vidit scalam, 210 A. - -Bethyr, villa, 248 A. - -Bethania, castellum, 214. - -Bethphage, viculus sacerdotis, 214 A. - -Bethsura, fortalitium, 139 B. - -Bethulia, non illa, in qua fuit Judith, 3 b. c. - -Bethagla, 244 B. - -Beth, quid significet, et quare villae terrae sanctae ut plurimum a -Beth incipiant? 176 B. - -Bezeth, villa boni vini terrae sanctae, 248 B. - -bibales denarii nominantur alias curtusiae. - -bibere aquam detestabilem saepe oportet peregrinum, tam in deserto, -quam in mari, 17 A. B. et 20 b. et 53 b. - -bibere non licet Sarracenis vinum, 103 A; non possunt sine nocumento, -12 b. - -biremis et triremis galea, quales sint? 47 A. - -bithalassus, syrtis, charybdis, maris pericula 44 B. - -Blaubüren oppidum prope talem habet specum, 169 a. - -boni terrae sanctae peregrini communiter meliores fiunt post -reversionem, 8 B. - -Boccia regio, 179 b. - -Boen, lapis filii Ruben, 212 A. - -Boëmia, Hungaria, Pannonia, 196 b. - -bombardarum horribile tormentum, a Teutonico excogitatum, quo anno in -lucem venerit? 273 A. - -botri magni, 106 a. b. - -Bozanum, oppidum in montanis insanum, 27 B. - -bos, quaere taurus. - -brachium S. Barbarae in terra sancta est, 192 B. - -Brenner, mons est altus frigidissimus, 27 A. - -Brenta, fluvius, 29 B. - -brevitas vitae humanae ostenditur, 175 a. - -Brixina, civitas episcopalis, 27 A. - -Brunnegg, oppidum, 226 a. - -Bruss Sigwiss, maris portus in Dalmatia, 199 a. - -bubonis cantus est pessimi augurii, 100 b. - -Bucephalus equus Alexandri M., 220 a. - -bursa plena facit laetam peregrinationem Jerosolymitanam, 2 B. - -Busiris olim dicta nunc est Cairus, 102 b. - -Busiris tyrannus et villa ejus. - -Bütelstein Venetorum custodia, 225 a. - - - - - C. - -Cades Barnaeae desertum, 29 a. b. - -Cadmus Thebanus, 179 b. - -Cadubrium comitatus, 224 b. - -Chabrata, 66 A. - -Chawata mansio III peregrinorum in deserto, 29 a. b. - -Chairus, civitas mundi maxima, multa habet nomina, 102, 103 seq. -Quantum in hominibus abundat? 109, per totum. - -Cain, Caym, ubi interfectus est Abel, 7 a. b. - -Caiphae pontificis domus, 102 A. - -Chames Idolum, 234 A. - -Chaldaea, regio, ubi sit? 50 a. - -Chalcedonia, 176 a. - -calceamentum, quale habuerit FFF in ascensione montis sancti Oreb et -Sinai? 51 a. - -Calini duo, i. e. duo magistri hospitalis in Jerusalem, Sarraceni, 221 -B. - -Calinus minor, probissimus Sarracenus, 22 A. B., 85 b. - -Calipha, officialis galeae, 47 A. Rex Aegypti iniquissimus destruxit -dominicum sepulchrum in Jerusalem, 268 A. - -Calpis mons mirabilis, quasi tornatilis, 36 b. - -Calpis una columna Herculis, 36 b. - -Calvariae locus, ubi Dominus est crucifixus, 115, 130, 155 A. B. - -calvus Elisaeus, ubi derisus sit? 205 B. - -calvorum laus et bona complexio, 205 B. C. - -calvities bene ornat virum, 85 b. - -calor intensissimus deserti, 137, 256 a. b. - -calix dominicae coenae, ubi? 130 B. - -calicem habet Soldanus in suo clipeo 107 a. - -camelus, quale animal sit? 19 a. b. - -camelum perdidimus in deserto, 65 a. - -camelarius, custos cameli, 21 a. - -camelorum numerus Cairi aquam circumferentium, 110 a. - -camisia beatae Virginis ab Helena reperta, 178 A. - -camisias suas peregrini cottidie lustrare habent tam in mari quam in -deserto, 53 B, et 38 a. - -camisias suas dilacerant Sarraceni et petiolas suspendunt ad loca eorum -superstitione sacra, 63 a. - -campanae primo a Venetiis transmissae sunt in Graeciam, 217 a. - -campanas quidem baptizant in Jordane et contra tempestates pulsant, 196 -A. Non sustinent Sarraceni a Christianis eis commorantibus, 93 B, 281 -B, 132 B. - -campanile ecclesiae dominici sepulchri praeeminet in Jerusalem omnibus -structuris, 132 B. Sancti Marci Venetiis, 217 a. - -campestria Jericho magna, 195 A. - -campus latissimus sepulchri Og, regis gigantis, 35 b. - -campi Elysii, ad quos revocantur animae ab inferno per Mercurium, 35 b. - -Campidunum, civitas, 229 a. - -cancer magnus marinus, 206 b. - -cancer quomodo sit factus signum coeleste, ibid. - -candelis accensis visitantur loca sancta in Jerusalem, 110 B. - -Candia sive Creta describitur 166 b; habet quinque detestabilia, 170 b. -c; habet mulieres venenosas, 169 b. - -canes grossi et rabidissimi, custodes lapidum pretiosorum, 154 A. - -canum mira industria et fidelitas, 164 A, et quomodo laceraverint -venatorem. - -Canonici regulares fuerunt officiatores dominici sepulcri in Jerusalem, -274 A, et montis Sion ecclesiam inofficiabant. - -cantum dulcissimum ibi simul personabant peregrini, 81 A. - -cantica Sion sunt haec, 93 B. - -cantus suavis specularis navis, quum habet ventum in puppi, 62 A. - -capellae multae sunt in ecclesia dominici sepulcri et per ejus -circuitum, 121 B. - -capellae multae sunt in ecclesia S. Catharinae montis Sion, 56 a. b. - -capellae montis Oreb, 44 a. b. - -capellae multae in campo Parentino, 205 a. b. - -Capadocia regio, 148 b. - -Capha civitas sive Theodosia a Turcis capta, 170 a. - -capta fuit Jerusalem a Christianis magnis laboribus, 274 A; capta est a -Sarracenis, 280 A. B. - -capta et perdita Damiata, 287 A. B. - -captivi sic tenentur apud Sarracenos, 88 a. - -captivi et venundati Christiani fuerunt, 127 a. - -captivati fuerunt peregrini Alexandriae, 124 b. - -carcer Christi in domo Caiphae, 102 B. - -carcer Christi in loco Calvariae, 112 A. - -carcer beatae Catharinae virginis, 128 a. - -carceres reorum in Jerusalem, 124 B. - -carceres reorum in Alemannia sunt inhumani, 219 b. - -carina navis, 46 B. - -Caria regio, 165 a. - -carica, cibus Orientalium, talis est, 121 b. - -Cariatharbe est Hebron, 9 b. - -Carmelus mons, possessio Nabal, 249 B. - -Carmelus mons sanctus Elizaei, 71 B. - -Carmelitarum fratrum origo et habitus primus, 71 B. - -carmen de S. Catharina compositum per peregrinos tertiae societatis, 69 -a. b. - -carnes morbidarum bestiarum coquuntur in navibus, 52 B. - -Carolus M. fuit Theutonicus, 267 A; liberavit Jerusalem, ibid.; -declaratus fuit rex Jerusalem, 288 A. - -Carthaginem aedificavit Dido mulier, 275 B. - -Carpatus insula, Carbasum, 164 a. - -carta directiva nauclerorum in mari, 47 B. - -Cartusiensium grande monasterium, 38 B. - -Casanus Tartarorum imperator jocundo casu Christi fidem suscepit et -Jerusalem cum terra sancta Christianis restituit, 288 A. B. - -Casius mons spectabilis Aegypti, 97 a. - -Cassa asinarius FFF dicebatur, 80 B. - -castrum Soldani magnum valde, 96 a, 103 a. - -castrum munitissimum prope Bethlehem Rama, 3 b. - -castra metati sunt filii Israel multis annis in his vallibus, 58 a. - -castrum Ruth, Petra deserti, tale est, 244 A. - -castrum Firmianum dux Austriae munivit mirabiliter, 28 A. - -castra multa Trojani in Alpibus aedificaverunt, 30 B. - -castellum galeae sic est dispositum, 45 B. - -castellum S. Petri Rhodianorum sic est, 164 a. - -castitatis clarissima exempla, 230 B. C. - -Cataloniorum fonticus est peregrinorum hospitium in Alexandria, 130 b. - -Cathacrisia, locus, ubi foditur aurum Arabiae, 37 b. - -cathena mundi montes, 148 b, 212 b. c. - -Catus (Cacus) fur bestiarum Herculis, 225 b. c. - -catti custodiunt hoc monasterium a serpentibus, 157 b. - -cathalogus Latinorum regum in Jerusalem, 274 A. - -Caucasus mons talis, 148 b. Caucasi montium claustra ruperunt Turci, -146 b. - -Cavus lapis est hospitium tale, 225 b. - -caverna, quaere antrum et specus. - -cautelae plures navigantium mare, 155 A. - -caecus est ibi a Christo illuminatus, 203 B. - -caeci duo ibi a Christo illuminati, 210 B. C. - -caecus Celidonius ibi illuminatus, 159 B. - -caecavit Ulyxes Cyclopem, 190 b. - -caedes gravissima Christianorum in Sarracenos, 273 A. - -cedrina ligna, 181 B. - -Cedron torrens, 150 B. - -celebrandi modus in dominico sepulcro talis, 119 B. - -Cella nova monasterium egregium, 27 B. - -cellae antiquorum monachorum parvae erant, 60 a. b. - -caelesti igne accendebantur lumina et lampades in ecclesia dominici -sepulcri, 131 B. - -caena dominica ibi fuit habita, 94 B. - -caena mirabilis, in qua de multis ritibus et sectis sederunt simul -homines, 229 B. - -cereus pascalis divinitus accendebatur, 131 A. - -cerimonias illas servant Sarraceni ingrediendo templum, 261 A; -jejunando, 64 b; orando, 105 b; bibendo, 108 a; et manducando, 109 b. - -Centaurus sic est genitus, 228 a; centauri sunt Thessali, 179 a. - -Ceraunia montana, 148 a. b. - -Caesarea civitas Palaestinae, 199 A. - -Cethim olim, nunc Cyprus dicitur, 149 a. - -Cija insula una Cycladum, 165 a. - -cibus peregrinorum in galea talis est, 52 A. - -cicatrices corporis Christi in hoc loco Thomas tetigit, 55 A. - -Cycladum insulae cur sic vocentur, 161 b; earum multae nominantur, 164 -et seq. - -Cyclops coecatus ab Ulyxe, 190 b; Cyclopes, qui sint, 190 a. - -Cilicia, S. Pauli patria, quare sic nominatur, 148 b. - -Chimaera, 159, a. b. - -cimiterium fratrum montes Sion, 106 B.; Sarracenorum, in quo mortui -quadam anni die se erigunt, 93 a; nullus Christianus sinitur intrare, -82 B; cimiteria talia, in quibus corpora infra triduum resolvuntur in -cineres, 163 B; Judaeorum in Jerusalem 229 B. - -cyprus arbor balsami dicitur, 176 b. - -Cyprus insula describitur, 149 a. b. etc., per regem Angliae -destruitur, 151 b; Theutonicis insana regio judicatur, 153 a; tres -habet episcopatus, 153 b; tria mala habet, 152 b. c; Veneris insula, -quam sua luxuria infecit, 150 b. - -circumierunt peregrini per gyrum civitatem Jerusalem, 225 B. - -circumcisionis domini locus, 168 A. B. - -circumcisionem Sarraceni recipiunt, 92 a. - -circumspexerunt peregrini regiones mundi in his montibus, 209 B, 243 A, -49 a, 200 b, 148 A. - -cisterna David ante portam Bethlehem, 167 B., coenae domini in monte -Sion, de qua sumta fuit aqua ad immensam et ad lotionem pedum, 97 A; -cisterna in via inter Jerusalem et Bethlehem, juxta quam tres reges -viderunt stellam ducem eorum, 164 B. C; in quam dicitur cecidisse -stella Magorum completo officio suo, 171 A; beatae Virginis in deserto, -29 a; Mosis in monte Oreb, 86 a; Mosis in monasterio S. Catharinae, 62 -a; domini Soldani est hic, 72 b. - -Citerea insula una Cycladum, 164 b. c. - -civitas maxima totius mundi est illa Chayro-Babylonia, cujus multa -ponuntur nomina, 92 et 93 a etc., nobilissima fuit quondam Alexandria, -134, b. c. d., Patera propter peccata sic luit poenam, 159 b; civitates -duae benedictae et duae maledictae secundum Machometum sunt, 271 A; -quinque Sodomorum et eorum vitia hic ponuntur, 239 B; quinque -Philistaeorum sunt, 11 a. - -clamor Sarracenicus in turribus talis est, 105 a. b. - -classes, i. e. exercitus magnarum navium in mari convenientes sic se -salutant, 172 b. - -clavus unus crucifixionis Christi, 68 A; projectus in mari ad sedandam -ejus tempestatem, 197 a. - -Clemens papa et martyr huc fuit religatus, 170 b. - -clenodia peregrinorum, quae secum portant eaque locis sanctis et -reliquiis applicant, 36 A; thesaurorum Venetorum, 219 B. - -Cleopatra regina Aegypti transtulit balsamum a Judaea in Aegyptum, 78 b. - -cleri discordia in Jerusalem perdidit sepulcrum domini, 278 A. - -Climax mons monstruosus, 52 a. - -clipei Sarracenorum talem habent scripturam et picturam, 107 b. - -cloaca regionis terrae sanctae est mare mortuum, 241 B. - -Coas insula vel Choa, in qua optimi sunt equi et inventa aurea mensa in -sabulo, 165 a. b. - -Choas mansio XXIII peregrinorum in deserto, 62 b. - -Cocodrillus bellua Nili describitur, 110 b; cocodrilli ita capiuntur, -113 a; cocodrillos colebant Aegyptii, 113 b. c. - -collateralis socius quietus in navi est super aurum pretiosus, 54 A. - -Colchos regio aurei velleris, 160 a. b. - -Colos sive[TR238] Colossa est Rhodus, 160 a. b. - -Colossus simulacrum solis, 129 b, 161 a. - -Colossenses sunt Rhodienses, quibus S. Paulus scribit epistolam, 161 b. - -Colonia venerabilis est et sancta reputata ab orientalibus Christianis -propter tres reges, 254 A. - -colores varios videtur mare habere, 43 B. - -coloquintida sic crescit, 31 a. - -columbae in Oriente sunt litterarum portatrices et nuntiae ad -longinquas partes, 272 A, 95 b, 135 b. - -columba super Christo apparens qualis fuerit, 95 b. - -columbino lecto decumbens difficulter moritur, 175 a. b. c. - -columna flagellationis Christi sic est divisa et ibi ejus sunt partes, -111 A; Pompejana est ibi, 129 b; Nectanabi, 97 b; characterizata, 129 -b; columnae lacrymantes passionem Christi, 113 A; XII mensium XII festa -continentes, 68 b; vitreae, monstruosae, 151 a; Herculis duae, 36 b; -pretiosissimae ecclesiae Bethlehemitanae, 179 A; duae ingentes -Venetiarum, 217 a. - -comes galeae officialis est, 47 B. - -comes Joannes de Solms, socius et dominus FFF in peregrinatione, 221 B, -obiit in Alexandria, 142 b. - -conchilia et ostreae marinae, 204 b. - -concubitus incestuosus Loth hic factus fuit, 246 A. - -conditionem suam, quis optime consideret in navi, 187 b. - -conditiones VI requiruntur ad perfectionem virtutis, 3 B. - -conditiones boni praedicatoris, 157 B. - -conditiones hominum acute cognoscunt Sarraceni, 141 a. b. - -concordia peregrinorum optima, 91 A. - -conductio navium, 34 A. 171 b. - -cognoscit se ipsum melius homo in navi, 187 B. - -congregatio S. Justinae, ordinis S. Benedicti, ubi inceperit? 209 a. b. - -commendatio terrae sanctae, 7 b., peregrinationis terrae sanctae, 8 A. -militiae S. sepulchri, 184 B. - -concubia, connubia, est pars tertia noctis, 116 b. - -complexiones hominum Sarraceni ex facie perpendunt, 109 A. et 141 a. b. - -Conradus Locher, imperatoris in Ulma officialis, 24 A. - -Conradus Beck, FFF in peregrinatione socius, 32 B. - -Conradus lutanista, FFF in peregrinatione socius, 221 B. - -concilium Parisiense, 282 A. Lugdunense, 287 A. Lateranense, 289 A. - -concilium primae ecclesiae ubi fuerit celebratum? 106 A. - -consilii mali domus, ubi diffinita fuit mors Christi, 163 B. C. - -consiliator mathematicus mirabilis, 200 b. - -consul Alexandrinus, homo pretiosus, 85, exenteratus fuit, 175 a. - -Constantinus et Helena liberaverunt Jerusalem, 265 A. - -Constantinus III liberavit Jerusalem septies, 267 A. - -Constantinus IV liberavit Jerusalem, 167 A. - -Constantinopolis, urbs clarissima, 177 b. c., XII vicibus ab ecclesia -Romana est lapsa, 177 b. c., justo Dei judicio a Turcis est capta, 178 -a. - -constipatus in mari quid faciat, ut habeat beneficium ventris, 53 B. - -Conteri via, vulgariter Contersweg; olim pessima, nunc bona, 27 B. - -contemplativi possunt legere hoc Evagatorium, 2 B. - -conticinium est sexta pars noctis, 116 b. - -continuatio trium marium mundi, 42 B. - -conventus tres habent fratres minores in terra sancta, qui sunt quasi -unus conventus ... - -conventus duos habuerunt fratres Praedicatores ante Jerusalem sive in -specu S. Jacobi, 157 B., et in agro Akeldemach, 162 B. - -convivium jocundum, in quo fuerunt homines diversorum rituum, 229 B. - -convivium FFF in monte Sinai, 47 a, grande totius classis in insula, -182 b. - -coothepas, pessima est bestia, 137 a. - -coquina, in qua ultima coena Christi fuit parata, 99 A. - -coquinas communes habent Sarraceni et non singulares in singulis -domibus, 223 B. - -coquere mulieres Sarracenorum nesciunt, 109 b. - -coquorum multitudo magna Cairi, 109 b. - -chorea habuit initium diabolicum, quomodo? 64, Sarracenica turpissima, -143 b. - -Coricus mons mirabilis, 148 b. - -Corinthus, vetustissima civitas, 180 a. - -corobona (caravana) est exercitus hominum cum camelis et asinis -peregrinorum, 30 a. - -corona spinea Christi, 112 B., coronae Domini spinae, quales? 28 b, -coronam spineam portat rex Jerusalem, 112 B. - -coronatus fuit Fridericus II. rex Jerusalem, 266 B. - -Coronum, insilla et civitas, 276 b. - -Cornerus maris pessimus districtus, 202 a. - -corpus S. Simeonis Senis, 201 b., beatae Catharinae virginis, quo per -angelos transportatum sit, post CCC annos inventum, 57 a b. S. Nicolai -translatum est, 198 b. Machometi quale habeat sepulchrum, quod dicitur -fulmine exustum, 70 a. et 74 A. - -corpora multorum Sanctorum sunt Venetiis, 38 B. et 116 b. - -corpora mortuorum se erigunt die quadam anni de sepulchris in Aegypto, -93 a; corpora mortuorum horribili aspectu alicubi stant, et quare non -resolvantur? 224 b. - -corporis Domini festum tali celebritate Venetiis peragitur, 40 B. - -corradunt fatui aliqui peregrini lapides locorum Sanctorum, 217 B. - -Corradirius Sarracenus Jerusalem destruxit, 284 B. - -corvus, quo in loco Heliam prophetam paverit, 45 a; aptissima avis -auguriis fortuitis, 101 a. et 164 b. nota, quod doctrinas vocum habeat. - -Corzyra insula describitur, 194 a, 13 B. - -Cosroës tyrannus in Christianos fuit, 266 A. - -Costus rex, S. Catharinae pater, ubi habitaverit 130 a. - -costa grandis cujusdam belluae marinae, 199 A. - -crabro quidam in magnam angustiam posuit FFF, 243 A. - -crepusculum est prima pars noctis, 116 a. - -Creta insula, 18 A. B., describitur, 166 b. Quare etiam Candia? - -Christus, vide sub littera X. Xistus. - -Christi vestigia lapidibus impressa, 123 A. et 194 A. Christi fides -quali miraculo probetur? ... - -Christianus, an sine peccato possit ingredi moscheas Sarracenorum? 261 -b. c. - -Christiani captivi miseri, 127 a., multis expensis et laboribus -sudaverunt pro terra sancta. Quaere Passagium, Passavium. - -Christianorum subjectio Turcis est periculosior quam peremtio, 192 a. - -crudelitas et persecutio periculosissima est in Christianos, dum Turci -misericorditer cum iis agunt, 156 b. 192 a. b. - -crux sancta ubi creverit? 182 B., ubi inventa sit? 114 A. B. - -crux Christi in proelio capta, 28 A. - -crux quando reperitur in libro praesenti signata, sic †, vel sic ††, -denotat indulgentias, 75 A. - -crucem bajulans Christi, ubi ceciderit? 123 B. - -crucis sanctae reservaculum, 111 A. - -crucis est inventa portio, 274. - -crucifixus Dominus ubi sit? 115 A. B. - -crux dextri latronis, Dismae, ubi sit? 66 B. - -crux rubea, veste assuta, est insigne peregrinorum de Jerusalem, 25 A. - -cumba in navi est locus assignatus homini, 35 B. - -cumba FFF in Alexandrina navi, bona sed periculosissima, 147 b. c. - -cumulos lapidum cur Sarraceni erigant et ubi? 182 A; Judaei, 229 A. - -Cumarum oppidum in Pedemontio, 222 b. - -curiae Soldani hic mos est, 88 a. - -Cursula ponitur, 13 a., describitur, 196 b. - -curtesia est pecunia data, quam nos bibales nominamus, et dicitur -curtesia a curia, quia dominorum servi et curiales exigunt. - - - - - D. - -Dabir, civitas litterarum, 10 a. b. - -Daemogorgon, 69 b. et 167 a. - -Dalila, Delila, Samsonis de Soreth, 14 a. - -Dalmatia est Illyricum, 196 b. - -Dalmanutha locus Megeda, 199 A. - -Damascenus ager plasmationis Adae, 6 a. b. - -Damiata, Aegypti civitas, capta a Christianis, sed non retenta diu, 284 -B. C. - -Dan et Jor, duo capita Jordanis, 199 A. - -Danaus, primus fontium fossor, 52 a. - -Dannhuser Suevus, in monte Veneris, 150 a. - -Danubius fluvius est Hister, 202 b. Euxino ponto illabitur, 42 B. - -Dagon, idolum, ubi templum habuerit? 11 a et 14 a. - -Daphon tyrannus, 220 b. - -David lusit cum leonibus et ursis, puer, sicut cum agnis, ubi? 174 A. -Goliam ubi prostraverit? 91 A. Iterum coronam accepit, 244 B.; ubi -maledictionem a Simei sustinuerit? 212 B. c; in quo specu poenitentiam -egerit super Uriae occisionem, et VII poenitentiales psalmos -composuerit? 110 B. Latitans Sauli vestem praecidit, ubi? 246 B. Duas -civitates Bethlem et Sion nominari voluit, .... Ubi sepulchrum -habuerit? 97 B. Davidis arx, 104. - -Dathan cum suis seditiosis absorptus a terra, 53 b. - -decem praecepta in hoc loco sunt data, 45 b., milliaria Teutonica sunt -a Nazareth usque in Jerusalem, 164 B. - -decimas et hostias obtulit Abraham Melchisedeco, ubi? 123. Totius -insulae Cretae recipiunt monachi S. Catharinae in monte Sinai, 170 a. - -Daedalus homo divinus, 211 a. et 226 b. - -Daedali labyrinthus, 94 b, est in Creta, 159 a. - -defuncti in navi quomodo in mari sepeliantur, 51 A. - -defunctorum corpora per mare in navibus possunt duci, 156 b. - -degradatio cujusdam, qui militiam in dominico sepulchro assumserat -ineptus, 187 B. - -Delos insula una de Cycladibus, Dianae et Apollinis generatione -celeberrima, 164 b. - -delphinorum natura et mira naturae industria, 204 a. b. - -Delta est Nili pretiosissima insula, 113 a. - -Demogorgon pater deorum, 69 b; causa mundi, 167 a. - -denarii 30, pretium Christi venditi, 163 A. B. - -desertum, jejunium et tentatio Christi, 207 B. c. Johannis Baptistae, -209 B. Idumeae, 254 B. Magnum, describitur, 21 b, pertransire volenti -multa sunt necessaria, 17 a. Deserti XX conditiones, 22 a. b. Deserti -triplex via, 26 a. b. Deserti incolae, quales? 25 a. Deserta duo -Joannis baptistae, 31 A. - -Desiderius martyr, ubi quiescat? 31 A. - -desiderium videndi Jerusalem habet omnis bonus Christianus, 4, et -aliqui fervens habent desiderium, 9 et 69 A. - -deviatio periculosissima peregrinorum in deserto Madian; 66 b. - -devotio magna est peregrinorum in locis sanctis, 92 A, tepescit ad loca -sancta post primum impetum, 215 B. - -Deuteronomium scripsit Moyses ubi, 37 a. - -diabolus solutus facit signa et miracula stupenda inter Turcos, 91 a. - -diabolum in omni locutione nominant Cretenses, ideo creduntur esse a -diabolo nati, 168 a. - -Diana in qua insula cum Apolline nata sit? 164 b. - -Dianam colebant antiqui in Luna, 100 b. - -Dianae fabula veritatem prodens, 40 a. - -Diaconi VII ubi sint electi? 106 A. - -Dictaeus mons semper nivosus, 169 a. - -Diospolis, ubi S. Georius fuit martyrizatus, 84 B. - -Dido, uxor Sichaei, quae Carthaginem construxit, 275 B. - -dies Aegyptiaci, quomodo in calendario inveniantur? 138 a. - -diaeta ultima peregrinationis maris laetissima, 206 a. b. - -dii nati sunt paene omnes in Aegypto, 137 a. - -dii florum et arborum, 99 b., silvarum nemorum, domorum, 99 a. b. c. - -dii in diversis speciebus se honorandos praebuerunt antiquis, 55 a. - -dii ducti Romam, et mater deorum, 223 b. - -deorum cultus erat occultissimus a communi populo, 105 b. c. - -diluculum est septima pars noctis, 116 b. - -diluvium Deucalionis, 179 a. Diluvia tria fuerunt, 183 b. - -Diocletianus et Maximianus, ubi orti et quomodo imperatores facti sint -ex pauperibus rusticis? 202 b. - -Diomedis et sociorum ejus insulae, 196 a. - -Dys, civitas ferrea inferni, 124 b. et 178 b. - -discordia debet vitari, 101 b.; in nostra galea orta, 192 b. c., adest -nuptiis, etiam non vocata, 149 b. et 101 b; cleri in Jerusalem perdidit -sepulchrum Domini, 178 A. - -Dismas, latro, ejus crux ubi sit? 66 B. - -Dissen, castrum comitum de Kirchberg, 26 A. - -dives epulo ubi domum habuerit? 137 B. - -diversorium quid sit? et quale hospitium? 177 B et 195. - -divinationes horrendae ponuntur, 106 a. - -divisio apostolum ubi facta sit? 104 B, peregrinorum facta, 219 B. - -divisio fratrum Praedicatorum conventus Ulmensis, 104 B. Vestimentorum -Christi ubi facta sit? 112 A. B. - -doctos viros habet ordo S. Benedicti, 209 b. c. - -doctissimi viri in Aegypto fuerunt, 140 a. - -Dominicus, pater Praedicatorum, sui ordinis confirmationem obtinuit, -283 b; pater noster fuit ante suam existentiam pictura suae imaginis -praefiguratus, 216 b. Dominici imago est in ecclesia Sion depicta in -tabula majoris altaris, 98 B. - -dominicam diem et alia festa male celebrant marinarii, 50 B. - -dominium Orientis tenent quatuor reges, 89 b. - -dominium Sarracenorum tres regunt, quinam illi? 121 a. - -domus Jacobi Patriarchae, 165 B. Raab meretricis, 204 A. Loth, 239 A. -Jesse patris David, 177 A. Joachim et Annae, in qua nata est Maria -virgo, 190 B, beatae Mariae Virginis in Aegypto, 81 b. Domus, in qua -fuit beata Virgo illis horis, quibus Dominus Jesus pependit in cruce et -in sepulchro fuit, 110 B. Pausationis beatae Virginis in labore -peregrinationum se agens, 154 B. Domus b. Virginis, in qua emigravit -hinc, 105 B.[TR239] Zachariae, 189 B. Simeonis senis, 189 B. Simonis -Pharisaei, 137. Simonis leprosi, 214 A. Ultimae coenae, 94 A. B. Annae -pontificis, 101 A. Caiphae pontificis, 102 B. Pilati 138 B. Veronicae, -135 A. Marthae, hospitae Christi, 213 B. Mariae Magdalenae, 213 A. -Divitis epulonis, 137 B. Judae Ischariothae, 194 A. Concubinarum -Salomonis, 233 B. Mariae matris Johannis, qui cognominabatur Marcus, -227 A. Martharum in monte Sion, 100 A. Nympharum et Musarum, 89 a. -Scholae beatae Mariae Virginis, 139 B. In qua excubantur arte ova -gallinarum, 94 a. b. Domus et hospitium peregrinorum in Jerusalem, 221 -A, in Roma, 82 A, in Gazara, 13 a. in Cairo, 80, in Alexandria, 126; -domus ab incendio liberata per FFF, 187 b, domus bina vice a peregrinis -incensa, 13 A; domus in Oriente quales sint? 86 A, in Aegypto quales -sint, 103 b. In villis Aegypti quales sint? 112 b. - -domorum dii, quales sint? 99 a. b. c. - -domificator primus quis fuerit? 60 a. - -Doridon, mansio XX peregrinorum in deserto, 55 b. - -dormitio trium discipulorum in monte Oliveti, 145 B; suavis unde -caussetur in navi, 62 A, dulcis, quomodo fiat? 206 B, dormitionem bonam -facit labor praecedens, 212 A, inquieta in galea, 52 A. - -draco custos aurei velleris, 161 a; custos horti Hesperidum, 76 a. - -draconis fons ubi sit? 142 B, dracones ubi generentur? 137 a. - -draconis cubile in quadam rupe fuit, 194 B. - -Draconitidis regio quae sit? 143 A. - -dromedus et dromedarius, 20 a. - -duellum inter Christianum et Sarracenum, 269 A, duorum Sarracenorum -puerile, 123 a. - -dux I. Venetorum quis fuerit? 212 b. - -duces Venetorum miserabiliter tractantur, quando non bene regunt, 213. - -ducatus Venetianus ubi incipiat? eod. - -duces nominantur, qui terram sanctam recuperaverunt, 188 B. - -duces Burgundiae benefecerunt fratribus montis Sion, 139 A. - -ducum Austriae magnificentia, 227 per totum. - -duodecim articuli fidei ubi sint compositi? 152 B. - -duodecim signa, quibus probatur, quod Dominus plus dilexit terram -sanctam, quam aliquam mundi regionem. - - - - - E. - -Eberhardus de Würtemberg, senior, dixit, tria nulli esse suadenda, 9 B. - -ebrius Loth commisit incestum, quo in loco? 246 A; ebrius homo -Machometus fuit, 109 a. - -ebrii vino de facili efficiuntur Sarraceni, 73 B et 83 in 12° articulo, -et 109 a, ebrii peregrini de vino Cretico, 18, de aqua, 17. - -ebrietas Bacchi et suorum cultorum, 158 B, rusticorum periculosa, 109 -a, duorum angelorum punita est, 108 b. - -ebrietatem inducit aqua de quodam fonte potata, 78 a. - -Ebron, vallis fertilis, 5 a.; civitas describitur, 9 b. - -eburnea foemina vivificata genuit, 139 a. - -ecclesia prima Christianorum fuit in monte Sion, 264 A. - -ecclesia Sion, 98 B; ejus ornatus, 93 A. B. Golgathana, Anastasis, S. -sepulchri et dominicae resurrectionis unum sunt, 131 B. Qualis ecclesia -sit, prout ibidem habetur cum maximis reliquiis, 130 B. - -ecclesia templi Salomonis, 140 A; nativitatis beatae Virginis, 140 B. -Visitationis beatae Virginis, 190 B. Nativitatis Domini in Bethlehem, -177 A. B. Pastorum: Gloria in excelsis, 174 B, beatae Virginis in -Aegypto, ubi mansionem habuit VII annis cum puero Jesu, 91 b. -Flagellationis Domini, 139 A. Angelorum, quae est domus Annae -Pontificis, 101. S. Michaelis in Alexandria, 130 a. S. Salvatoris, quae -est domus Caiphae, 102. S. Salvatoris in monte Oreb, 47 b. c. -Ascensionis Domini, 148 B. c. Assumtionis beatae Virginis, 143 B. -beatae virginis de rubo Moysis, 58 a. Ecclesia in loco, ubi crevit S. -crux, 192 A. B. - -ecclesia nativitatis S. Johannis baptistae, 191, B. S. Johannis -baptistae supra Jordanem, 202 A. S. Jacobi in Jerusalem, 103. -Apostolorum Joannis et Jacobi, 227. S. Lazari in Bethania, 213 b. S. -Mariae Magdalenae in Bethania, 213 A. S. Marci in Alexandria, 130 A. S. -Marci in Venetiis, 216 b. S. Sabbae abbatis, 237 A. B. C. S. Georii, -ubi captus fuit, 250 A, ubi occisus fuit, 84 B. S. Georii in Babylonia -nova, 92 A. Sanctae Catharinae virginis cum multis capellis et -indulgentiis in Sinai, 57 a. b. Ecclesia XL martyrum in Sinai, 51 a. b. -S. Sophiae in Nicosia, 153 b. S. Sophiae in Constantinopoli maxima, 177 -b. - -ecclesiarum multitudo in campo Parentino, 205 a. b; in Venetiis, 216 a. - -ecclesiis orientalibus male provisum est, 157 b. - -ecclipsis lunae fuit quadam nocte, in qua Sarraceni superstitionibus -vacabant, 90 b. - -aedificia parva habuerunt sancti et antiqui, 60 a, aedificia sumtuosa -Christianorum scandalizant infideles plurimum, 222 a. - -Aedificator primus domorum ubi fuerit? 60 a. - -Aedituus, Edituus, ecclesiae beatae Virginis, Sarracenus, qualis? 143 A. - -Efesus s. Ephesus civitas, 165 a. - -Effraim, mons, 90 A. - -Effkair, mansio XVIII peregrinorum in deserto, 53 a. - -Effrem, civitas, ad quam confugit Dominus, 144. - -Effrata, civitas, quae est Bethlehem, 176 A. B. - -Ege, maris insula Egeontis gigantis, 166 b. - -Egaeum mare, nomen hoc unde sortitum sit? 195 a. - -Egyptus, regio celeberrima, describitur, 136 a, ab antiquis excessivis -laudibus effertur, et nimis antiqua, sapiens et populosa praedicatur, -136 a. b. c. duplex, 136 b, numquam habet pluvias vel nives, 118 a. Et -tamen est terra fertilissima, 121 b. Nec coelum nec Deum attendit, sed -solum Nilum, 109 b. Aegyptus et terra sancta olim condependebant, -quomodo? 122 a. Olim deorum nutrix, 137 a. b. Olim sanctorum alitrix, -139 b. c, humani generis genetrix, 136 a. b. Olim philosophorum -doctrix, 110 b. c. d. - -Egypti aspectus qualis sit? 74 a. Status tres excellentissimi, 141 b. -Doctores illuminatissimi, 140 a. b et 138 a. b. Monachi perfectissimi, -130 b, equi optimi, 84 a. Rex Calipha iniquissimus destruxit sepulchrum -Domini in Jerusalem, 168 A. - -Egyptii ab Ape et Iside docti fuerunt in multis, 74 b et 90 a. Super -omnes gentes stolidi fuerunt in deorum cultu, 69 a. b et 137 a. b. c. d. - -Egyptus refugium deorum, 137 b. - -Egyptii, homines sunt effoeminati, 111 a, etiam moderni a nullo -sacerdote telonia exigunt, 145 a. - -Egyptiaci dies, quomodo quaerantur? 138 a. - -Ego sum resurrectio et vita, dixit Jesus, ubi? 213 A. - -eleemosynae sunt cottidie transmittendae in Hierosolymam fidelibus ibi -morantibus, ... non sunt schismaticis et haereticis communicandae, 61 -a. b. Ex indignatione datae prosunt, 144 A. - -eleemosynarii largissimi sunt monachi ordinis S. Benedicti, 209 a. b. - -elephas, bestia magna, 38 A. - -Elysii campi horribiles, 35 b. - -Elizabeth Zachariae, ubi salutata sit? 189 B. C. - -Ellespontus, maris districtus, 42 A et 160 b. - -Elchingense monasterium per omnia tale est, qualiter describitur, 209 -a. b. - -Elchingensibus monachis hoc confectum evagatorium FFF, 2 B. - -Elphat, mansio XVII peregrinorum in deserto, 52 a. - -Elphogoya mansio X peregrinorum in deserto, 38 b. - -Elphahallo, Calinus minor, ductor peregrinorum per desertum, -probissimusque Sarracenus, 222 A. B, a peregrinis tristis recessit, 85 -a. - -emanatio omnium aquarum mundi ex oceano, 42 A. Jordanis ex duobus -fontibus, 199 A, aquarum Siloë dissimilis, 160 A. B. Nili 117 a. - -Emanuel, orator eminentissimus, 178 a. - -Emaus, quae dicitur Nicopolis, castellum olim, nunc villa est, 90 B. - -Emauntis visitatio, 152 A. - -Emdros, lapidis species, 113 B. - -Emea suscitatur per b. Petrum 85 A. - -emere aquam omnem saepe coacti fuerunt peregrini, 228 a. - -emere volebat quidam Sarracenus aliquos peregrinos, 87 a. - -emuntur ligna et omnia alia Cairi ad librae mensuram, 81 b. - -emtio et venditio detestabilis fuit in ecclesia S. sepulchri, 216 A. - -emta fuerunt fratribus Minoribus loca, quae possident in terra S. 290 B. - -emtitii homines miserrimi, 132 a. b. Emtitii servi multi sunt in -Venetiis, 220 a. - -Engaddi, mons latibulorum David, 246 B, mons quidam Cypri, 150 a. - -enorme crimen commissum fuit in ecclesia Bethlehemitana, propter quod -terra sancta fuit perdita, 18 A. B. - -Ennon, vallis maledica, cujus omnia nomina horrorem important, 150 et -233 A. - -Eolus, ventorum deus, et ejus insulae Eoliae dicuntur, 190 b. - -Epidaurus, civitas, 13 A et 195 b. - -Epimenides, poeta Cretensium, 168 a - -Epimetheus, pater simiarum, 137 a. - -epistola FFF, ad fratres conventus Ulmensis, 1. - -epistolarum bajulatrices sunt columbae in oriente, 172, A. 95 et 135 b. - -epitaphium Machometi Turci magni, quale sit? 196 a. - -epulonis divitis domus, 127 B. - -equus Machometi Albaroth, 35 b. Nili, pessima bestia est, 121 a. - -equus Alexandri Magni, Bucephalus, 220 a. - -equi Sarracenorum Mamaluccorum per clivos et praecipitia cursim -descendere assuefiunt, 97 b. Aegyptii, optimi, 84 a, ex Choa insula -sunt valde boni, 165 a. - -equi, ubi primo frenis domati sint? 179 a. - -equos alatos, Pegasos, antiqui habuerunt, 78 A et 176 b, et naves -dicuntur equi alati ibidem. - -equos quatuor grandes, aere fusos, deauratos, habent Veneti stare super -porticum templi S. Marci, quare? 217 a. Equos tres miro ingenio factos -vidimus, 36 B. - -Erket, quid sit? 105 a. - -erravit singulariter in deserto FFF, 33 a. b. - -erraverunt quidam peregrini periculosissime in deserto, 56 b. c. - -errores antiquorum de diis, 99 a. b. c et 150 a. b. 168 b. c. d. - -Erihallus fuit gigas maximus, 93 a. - -Erythraeum dicitur mare rubrum, 59 a. - -Esaias, vide Ysaias. - -Esau in quibus silvis venatus sit? 10 b. - -Eslingensis civitatis pons quomodo factus sit?[TR240] - -estas et hiems Orientis, quales sint? 174 B. - -Esculapius, maximus medicus, 167 a. b et 197 b. - -estuarium valde pretiosum, ubi? 15 A. B. - -esuriem gravem habuerunt peregrini, ubi? 124 b. c. - -Ethyopia ubi sit? habet mirabiles bestias, 49 b. - -Etna evomens flammas igneas, 189 b. c. - -Etsch, vel latine Athesis, quomodo decurrat? 43 A. - -Eva, ubi primum fuerit ab Adamo cognita carnaliter? 7 b. - -Evagatorium dicitur liber hic, 2 A, quando sit legendum? 2 A, quibus -sit fastidiosum illud legere? 3 A. - -Euboea, est insula, quae et Nigropontus, 177 a. - -eucharistia non debet in navibus consecrari, 49 A. - -eucharistiae institutio et effectus, 94 A. - -eucharistiam cum truffa Sarracenus comedit, 252 A. - -Euphemia virgo ubi passa sit? 173 a, miraculose fuit translata, 203 a. - -eunuchus Candacis reginae ubi baptizatus fuerit? 150. - -Europa foemina, nostrae regioni nomen dedit, 168 a, tertia mundi pars -ponitur, 167 b. - -Eusebii sancti specus, 168 A. - -exacta justitia servatur in galea, 48 B et 199 a. - -examinatio hujus Evagatorii spectat ad priorem Ulmensem, reverendum -patrem magistrum L. Fuchs, 3. - -exclamatio contra quendam sacrilegum furem, 175 B, contra nostra -infelicia tempora, 189 B, contra malitiam foeminarum, 14 b, contra -inobedientiam Adae, 7 a, contra FFF solitariam evagationem, 33 a. b. -contra infidelitates noctis, 68 a. b. contra malam viam, 226 a. b. - -excelsum immolationis antiquorum ubi fuerit? 116 A. - -excelsa antiquorum etiam erant in vallibus, 233 A. - -excrescentia Nili et decrescentia quomodo fiat? 119 a, maris olim erat -altissima ... - -exsequiae morientium in navi, quomodo fiant? 51 A, peregrini morientis -inter Sarracenos, quales? 142 b. d. - -excommunicant Graeci Latinos Catholicos cottidie. - -excomunicantur sine papae licentia ingredientes terram sanctam, 82 B, -participantes haereticis, 13 a, balneantes cum Sarracenis, 16 a. - -excommunicatus est religiosus suum deponens habitum, 196 B. C. - -excubantur ova in fornacibus, 94 b. - -exempla plus movent, quam verba, et bona verba plus quam loca sancta, -209 A. B. - -exenteratio hominis cujusdam, quomodo fuerit facta? 175 a. - -exercitia mare navigantium in navibus, 51 B. Mamaluccorum ad res -bellicas, 17 a. - -exhortatio ad obedientiam exemplo Abrahae, 123 A, ad gaudendum in -dominico sepulchro, 118 B, militum S. sepulchri ad terrae sanctae -succursum, 188 A. - -exta foeminarum gravidarum perquirebant antiqui turpissime, 106 a. - -extremam unctionem Maria Virgo suscepit, 105 A. - -extremum judicium, quomodo et ubi sit futurum? 151 A. - -Exsultatio peregrinorum in primo ascensu maris, 31 B, in inchoatione -navigationis maris, 57 A. B, in aspectu terrae sanctae, 7 B. C. D, in -primo aspectu Jerusalem, 91 B et post semper, ut 147 A, 232 B, 215 A, -247 A, et semper, quando vidimus Jerusalem. In ingressu dominici -sepulchri, 118 B, in aspectu civitatis Bethlehem, 166 A, in specu -nativitatis Christi, 169 A. B, in aspectu montis Sinai, 38 b, in monte -Sinai, 53 b, in aspectu terrae Aegypti, 74 a, in aspectu maris magni, -122 a, in regressione ad mare, 145 a, in aspectu terrae primae -Christianorum, 148 b, in aspectu Alpium Juliarum, 201 a, in ultima -maris diaeta, in aspectu urbis Venetianae, 206 b, singularis FFF in -fontico Teutonicorum, 207 b, in ultima maris derelictione, 221 a. b. -c., FFF in aspectu civitatis Ulmensis, 230 a. b. - -Exsultabunda receptio FFF in conventu Praedicatorum in Ulma post suam -reversionem a peregrinatione, 221 in fine. - - - - - F. - -F. haec littera talimodo triplicata fff vel FFF denotat compositoris -Evagatorii statum, proprium nomen, et cognomen. Primum F significat, -eum esse fratrem status religionis, ordinis Praedicatorum. Secundum F -indicat nomen, quod est Felix. Tertium F cognomen ex progenitoribus, -quod est Fabri. - -Fr. Fel. Fabri, quantum aestuaverit ad terram sanctam a juventute et -videre Jerusalem desideraverit, 9 B, 23 A et 69 A. B. Peregrinos -reverti volentes a mari timore Turcorum constanter retinuit, 14 A. B. -Capellanus quorum dominorum fuit per mare, 32 B. Gravi tentatione -revertendi domum affectus fuit, 11 A. Dominos suos pro licentia quomodo -exoraverit? 72 B, a suis dominis tristis separatus fuit, 219 B. Valde -turbatus fuit, sed inaniter, 243 A. B. Fortuna in utraque -peregrinatione, 80 B et sequenti. Quo anno ordinem Praedicatorum -intraverit? 47 a. A Basileensi conventu Ulmensi appodiatus fuit, 2. Cum -domino Georio de Lapide primam peregrinationem terrae sanctae fecit, 10 -B. C. In una ecclesia Lombardica Teutonicum sermonem fecit, 30 A. -Diebus celebribus in navi praedicavit, 72 A. Quos peregrinos ad crucem -latronis duxerit? 66 A. B, in Rama terrae sanctae interpres fuit, 82 B. -In Jerusalem cum Minoribus semper mansit, 93 A. Irreverentiam magnam -inscius fecit, 109 B. In templo sancti sepulchri confessionem audivit -peregrinorum in loco illo sancto, 119 A. Missam in dominico sepulchro -cantavit, 254 B, in sancto sepulchro aliquos milites communicavit, 119 -b. In ecclesia Sion, in loco ultimae coenae Missam cantavit et -conventum communicavit eucharistia, 223 B. Exhortationem ad milites -fecit, 188 A. B. C. Singularem peregrinationem ad Bethlehem fecit, 248 -B. De locis terrae sanctae lapides collegit, 253 A. B. Quos socios ad -S. Catharinam habuerit? 221 B. Asinarium, quem in sua prima -peregrinatione habuerat, in secunda iterum reperit, 80. Casu optimum -elegit asinum per desertum, 2 b. Ubi periculose erraverit in deserto? -56 b. c. Militibus convivium fecit laetum, 47 a. Ubi in mortis periculo -fuerit singulariter, 126 b. In Alexandria ramos palmarum emit, 134 a. A -teloneis se defendit, 144 b. c. Egere coepit consumtis omnibus -pecuniis, 433 b. c. Exstinxit domum incensam, 177 b. Ubi cecinerit -antiphonam: O Sapientia etc. 191 b. Ubi navem suam neglexerit? 191 b. -c. Quomodo Ulmam revenerit, et qualiter receptus fuerit? 231 a. Tam in -mari quam in continenti saepe infirmus fuit, et aliquoties in mortis -periculis, ut patet in multis locis hujus Evagatorii. - -Faber ferrarius simplex virtute fidei transtulit montem, 96 a. - -Fabula fatua de equo Machometi, 35 b. Fabulae stultae Machometi de non-bibendo -vinum, 108 a. b. Fabulae plures pulchrae recitantur, 92 b et -communiter. Fabulae poeticae includunt veritates naturales et morales, -206 a et 159 a. - -Facinus grande in Bethlehemitana ecclesia commissum, 180 A. B. - -Facundissimi sunt Teutonici, quare? 225 a. b. - -famem passi peregrini sunt quasi extremam, 224 b. c. - -fame non pereunt justi, 169 B. Fame et peste multi Sarraceni perierunt, -185 A. - -Famagusta, Cypri episcopatus et civitas, 155 b. - -fantasiae mirabiles de diis antiquorum, 89 a. b et 147 a. b. c. - -fantasmata et fantastici, 99 a. b. c. d. - -Fareglon, turris Julii 135 a. - -farinam multam combusserunt Veneti tempore famis, 210 a. - -Fauni, Satyri, desertorum dii, 24 a. - -fax est pars secunda noctis, 116 a. - -foecunditatem inducit potus et irrigatio cujusdam aquae, 207 A. - -foecundissimam humum reddit perfusio Nili, 118 a et 121 b. - -foedant Sarraceni loca sancta, 104 A et 145 B. - -Felix, hoc nomen non possunt exprimere[TR241] Sarraceni, etiam Italicam -scientes linguam, 75 A. - -Felix et Regula, cum Exsuperantio ex Thebea quomodo martyrizati? 139 b. - -Felix Arabia, regio, ubi sit? 50 a. - -Felcha, bellua marina, cute pilosa, de qua fiunt cingula et lumbaria -contra arenam, 173 b. - -Feltrum, oppidum vetustissimum est, 30 A. - -foeminae Sarracenorum sunt lascivae, 87 A, et custoditae, 110 b. - -foeminae viriles et fortes, 211 B, 196 b. c, barbatae, 52 a. - -foeminarum malitia proclamatur, 14 b. - -foenix, phoenix, avis nobilissima, 138 b. c. - -fercula peregrinorum in galea, 72 A. B. - -Fericius mons in Julianis Alpibus, 228 b. - -festum ascensionis Domini olim miraculo decorabatur in monte Oliveti, -149 A. - -festum celeberrimum[TR242] est Venetiis illud adscensionis, 37 B et 220 -a. - -festum S. Johannis Baptistae quomodo celebretur in navi? 65 B. Martini, -154 b. - -festum natalis Domini quomodo colant in navibus? 195 b. - -festa sic colebantur olim in terra sancta, 119 B, pessime servantur in -navibus, 50 B et 194 a et saepe. Machometi et Sarracenorum cogebamur -cum eis celebrare, 225 A. Floralia[TR243] sunt turpia, 149 b. - -foetor intolerabilis caussatur in galea, 54 A. - -ficus beatae Mariae Virginis in Aegypto, 75 a, infructuosa, quam -Christus maledixit, 194 A. Venenatum edit peregrinus quidam et male -habuit, 12 b. - -fici magni, in quibus crescunt fici Pharaonis dicti, 28 b. c. - -fides Sarracenorum est major perfidia, quam idololatrarum, 107 a. - -fidem Christi difficillime recipiunt Sarraceni et Turci, 91 b, 104, 108 -a. - -fides Christi probatur montis translatione, 96 a. b. - -fidei articuli ubi sint compositi? 151 B. - -figmenta poetica sunt veritatibus divinis, naturalibus et moralibus -plena, 206 a et 159 a. - -filii Israel magnas causas murmurationis habuerunt in deserto, 35 a. - -filii Israel in luto et latere servierunt, 88 b. Ubi de mari rubro -exierint? 69 a. Ubi vitulo immolaverint? 54 a. Ubi Jordanem -transiverint? 199 B. - -filios multos genuit Eva in specu, 7 b. - -Firmianum castrum Athesis fortissimum, 28 A. - -flagellationis Domini locus, 138 B et 231 B. - -flammeus gladius quid sit? 22 b. c. - -flentem puerum Jesum quomodo mater allocuta sit? 1 A. - -fletus Christi super civitatem Jerusalem ubi fuerit? 141 A. - -flentium specus ubi sit? 8 a. - -Floralia festa quaenam sint? 149 b. - -fluvius an sit in torrente Cedron, 232 B. Numicius qualis sit? 232 B. - -flumina quatuor paradisi quae sint? 117 a. - -flumina quatuor paradisi quomodo coeant in Nilo, 122 a. - -fluvius mirabilem habens cursum, 187 a. - -focae, phocae, boves marini, 175 b. - -fons paradisi, 117 b, singularissimus, et multa de fontibus, 53 a. -Helizei 206 B. C. Siloae, 160 A. B. Rogel, 163 et 232 B. Draconis, 143 -A. B. Mariae Virginis, 159 B. c. 189 B. B. Mariae Virginis in Aegypto, -76 B. c. Solis, 211 B, ita dicitur multis rationibus, 77 a, fons -miraculose erumpens, 83 b. c. Urina Nymphae de mari saliens -mirabiliter, 183 a. Criminosis mortiferus, 55 a, ad cantum in altum -saltans, 78 a, in quo ignis Graecus accenditur, 77 a. b. - -fontes plurimi nobiles, ibidem spectabiles, 52 b. c et 77 a. b. - -fontes et palmae in deserto, 55 b. - -fontium primus fossor, 52 a. - -fonticus generalis domus mercantium, 120 b. Teutonicorum Venetiis, 220 -a. Fontici multi sunt Alexandriae, 130 b. - -foramen petrae, in quo Moyses contemplabatur posteriora Dei, 45 a. - -fores cum postibus portae deportavit Samson, 14 a. - -forum, in quo multi homines venales habentur, 88 a et 131 B. - -fornax, in quo excubantur ova gallinarum, 94 b. - -fortunae maris dicuntur tempestates. Quaere Tempestas. - -fortunatae maris insulae, 58 B. - -Francia regio unde nomen hoc sibi vindicaverit? 156 a. - -Franconia, Sueviae pars, unde dicatur, ibidem. - -Franciscus, pater noster, fuit ante suam exsistentiam pictura suae -imaginis praesignatus, 216 b. - -Francigenae sunt homines passionati, 14 B. - -fragor navis in tempestatibus formidabilis, ... - -fragrantia dulcis aliquorum locorum sanctorum, 169 A. B. - -fragrantia dulcis balsami, 76 b. - -fratres majores in Jerusalem sunt charitativi, ... - -fraternitates magnae sunt Venetiis, 218 b. - -fregit Moyses ibi tabulas, 55 b. - -fremitus maris formidabilis, ... - -Fricus cum sorore noverca fugit, 160 b. Phryxus. - -frigoribus afflicti peregrini in deserto, 34 a. 38 b. - -Frigia, Phrygia, Asiae minoris provincia, ... - -Fridericus primus contra infideles ad terram sanctam processit, sed in -via obiit, 282 A. - -Fridericus secundus Jerosolymam cepit et in ea rex coronatus sedit, sed -papa ejus terras invasit, 286 A. B. - -Fridericus III Jerosolymam intravit adhuc existens Romanorum rex, sed -eam Sarracenis dimisit, ... - -fuga discipulorum X ad quaenam loca? 161 A. B. Beatae Virginis et -Josephi cum puero Jesu in alium specum, 171 B. Pueri Jesu in Aegyptum, -173 B. et 260 b; deorum in forma animalium in Aegyptum per VII Nili -ostia, 137 b. - -fugitivi servi emtitii capti inhumaniter affliguntur, 132 a. - -fugitivi fratres et monachi currunt ad Alpium regiones, 28 B. c. - -fugientem virginem tenuit cancer, 206 b. - -Fulco IV rex Jerusalem, 277 A. - -fullonis ager, 164 A. et 225 B. - -fulgura horribilia in mari, 19 B, 188 a. b. - -fulmine duae galeae percussae, 188 a. b; dicitur consumtum corpus -Machometi, 74 A. et 72 b. - -fumi maximi absque igne, 30 b. - -fundatio Venetianae civitatis mirabilis, 212 a. b. Romanae urbis -nescitur pro vero, 256 B. Trojae, 257 A. Sanctae civitatis Jerusalem -vetustissima, 257 B. Thebeae urbis per lyram Orphei facta, 162 a. - -funerum officium quomodo in mari peragatur? 51 A. - -funera quomodo tradant Sarraceni sepulturae? 18 A. B, horribilia, 224 B. - -funestum proelium, 280 A. - -fur maximus est mare, 59 A, magnus fuit Cacus, 65 a. et 217 b. Achan -lapidatur a populo Israel, 203 B. Fures in fundo maris currunt, -tollentes, quae casu ruunt aut diffortunio pereunt in mari, 185 b, -artificiosissimi sunt orientales, 32 b. - -fur ignis coelestis, 47 b. - -furari in galea est commune et parum imputatur, nisi ei, qui rem suam -non custodit, 56 A. - -furtum sacrilegum in Bethlehem commissum, 175 B. c. - -futurum judicium Sarraceni credunt futurum, 229 B. - -futura contingentia auguriis antiqui quaerebant, 100 et 164 et 106 a. - - - - - G. - -Gabaan in pede montis Silo, 90 B. - -Gabatha sive Lithostratus ubi sit? 138 B. - -Gabrielis salutatio Mariae erat gaudiosissima, 199 A. B. - -Gabriel beatae Mariae Virgini palmam dedit ante obitum, 174 B. Qualem -equum Machometo adduxerit? 35 b. c. - -Gabaath mons, et terra Galaad ibi videtur, 210 A. - -Gayan, peregrinorum IV mansio in deserto, 30 b. - -galea, qualis navis sit? 45 A; claustro assimilatur in multis, 46 B; -velocissimum habet cursum in tempestatibus prosperis, 62 A. Galeae -quinque absorbentur, 13 B; quomodo ornentur? 57 B. A; quomodo, se -salutent et conveniant? 182 a. Onerariae quomodo recipiantur Venetiis -cum solennitate magna, 207 a. - -galeotarum ordo, labor et miseria, 48 A, cursus mirabilis in -tempestatibus, 182 b, rapacitas, 57 b. - -galeota quidam in lecto agonizans in eo mori non poterat, 175 b. c; -quidam malus, quomodo castigatus sit? 199 b. - -Galgala, locus sanctus, 202 B. - -Galilaea villa et Galilaea provincia, 147 B. C. - -Galmoab Moysis sepultura, 243 B. - -gallum pro horologio habuimus per desertum, 17 a; in summitatibus -ecclesiarum Christi mutavit Machometus in lunam cornutam, cur? 100 b. - -gallicinium, pars quinta noctis, 116 b. - -Gamundiam prope est locus similis specui Jacobi in monte Oliveti, 157 -A. B. - -Garganus mons S. Michaelis, 169 a. - -Garizim et Ebal, montes benedictionum et maledictionum populi Israel, -205 A. - -Gasmaha, I peregrinorum mansio in deserto, sub civitate Gaza, 27 b. - -gaudium spirituale, quale sit? 91 B. C, beatae Virginis in nativitate -Christi ex se, ... ex salutatione Elisabeth, 190 B. - -gaudium, quaere exsultatio. - -Gaza, sive Gazara, describitur, 11 A. et 18 B. - -Gazam peregrini ingressi, quomodo hospitati sint? 12 b; civitas -commendatur a duobus, 19 a. - -Gebelhelel, regio deserti, 32 b. - -Gerbertus thesaurum invenit, 93 b. - -Gehenna vallis horribilis, 150 et 232 A. B. C. - -Gelboae montes vidimus, ubi? 210 A. - -Gelforum et Gibellinorum[TR244] divisio, 211 a. - -genealogia deorum gentilium, 137 a. b. - -generatio Christi ex Maria Virgine quomodo facta sit? 169 B. - -gemini mirabiliter nati, 164 b. - -gentes diversae et diversorum rituum sunt in Jerusalem, 135 B. - -gentium innumera multitudo est Cairi, 109 a. et 110 a. b. - -gentium maxima multitudo ubi conveniat? 27 B. - -gentilium templa ingredi an licitum sit Christiano? 261 B. C. - -gentilium visitare loca superstitiosa an sit licitum Christiano? 156 b. - -gentilium errores, fabulae, 106 a. et 92 a. b. 150 a. b. 168 b. c. d. - -genius duplex ponitur, 157 b. - -genibus flexis oravit Christus ubi? 145 A. - -genibus flexis quidam peregrinus altissimum ascendit montem, 203 B. - -Geon, Gihon, paradisi fluvius, 116 b. - -Georius martyr, ubi captus sit? 250 A, ubi occisus? 84 B. - -Georii caput ubi sit? 38 B. - -Georius de Lapide, miles peregrinationis primae, 10 B. - -Georius Marx miles, peregrinus S. Catharinae, 121 B. - -Georgici, Christiani orientales, quales sint? 134 B, 19 b. - -Geth, Gath, civitas Philistaeorum, 81 B, 11 a. - -Gethsamini, Gethsemane, praedium, 146 A. - -gestus tres habuit Christus in trina oratione, 145 A. - -gestus diversos habent orantes in devotione, 92 A. B. - -gestus Sarracenorum in orationibus quales sint? 86 A. B, 105 a. Caveat -Christianus, ne eos irrideat, 84 A, in 23° articulo. - -Gibel et Gelf, duae seditiosae partes, 214 a. - -gygas Pontinensis, 227 b. - -gygas Erichallus maximus, et Pallas, 93 a. Goliat a Davide prostratus, -91 A. Og, rex Basan, 35 b. Titan, immanissimus, cum diis pugnavit et -eos fugavit, 137 b. Tiphon, in quo specu latitaverit? 148 b. - -gygantibus quondam plena erat Aegyptus, 26 b. - -gygas Typhon portat Trinacriam, 189 b. Cyclops, 190 a. - -gygantum antiquissimorum civitas Hebron, 9 B. - -gygantes antiquitus fuerunt, 9 et 93 a. Gigantes quatuor ubi sint -sepulti? 9 b. - -gyon mons, 163 A. et 163 B. Gihon. - -Gyronagi, Gyrovagi, multa mentiuntur, 101 B. - -gyratio sanctae civitatis Jerusalem, 225 B. - -gladio miles fuit spoliatus, 143 b. - -gladium Goliath David accepit, ubi? 192 A. B. - -gladios recurvos habent Sarraceni. - -gladios non audent milites portare in terra sancta, nisi forte mediante -Sarraceno aliquo, 74 B. - -gladiis se duo peregrini iracundi petebant, 41 a. - -gladiati et armati processerunt peregrini per desertum, 127 b. et 66 a. - -gladiis evaginatis terruimus Arabes, 73 b. - -Glagolae sacerdotes sunt Latino et Graeco, 199 b. c. - -gleba agri Damasceni qualis sit? 7 a; terrae sanctae inter reliquias -servanda, 253 B; Aegypti fertilissima ex Nilo, 118 a. - -glis Aegypti, cujus formae? 113 b. Glires et mures in navibus crescunt, -53 A. et 54 B. - -globum de stercoribus conficit scarabaeus, 243 A. B. - -Gloria in excelsis Deo, est ecclesia quaedam, 173 B. C. - -gloriosa facta quarundam foeminarum, 230 B. C. - -gloriosa valde fuit ecclesia S. sepulchri, 130 B. - -gloriosum est templum in Jerusalem, 263 A. - -gluten Judaicum quid sit? 241 A. - -Gnotosoliton, oraculum Apollinis, 269 b. - -Golgatha, locus, in quo est ecclesia Golgathana, 131 B. C. - -Gottfridus, dux strenuissimus, primus Latinorum rex in Jerusalem, cepit -civitatem, quo modo? 272 A. B. et 274 A. - -Gorgones tres sorores, unum tantum habentes oculum, 180. - -Goricia, comitatus, 226 b. - -gradus templi dominici XV, 228 A. Gradus Praetorii Pilati sunt Romae, -139 A. Montis Sinai Oreb, 86 a. - -Graecus ignis accenditur de fonte quodam, 77 a. b. - -Graeci sic celebrant sanctorum festa, 58 a. b. Graeci quidam sunt -interfecti a Sarracenis in Jerusalem, 262 A. Campanas primas de -Venetiis habuerunt, 217 a. - -Graecorum sapientia ex Aegypto, 138 a. Habitatio in Jerusalem, 123 B. - -Graeci Latinae et Romanae ecclesiae semper inimici, propter quod eorum -abominabilis est mentio in hoc evagatorio saepe, ut 68 A. B. 139 B. et -13 a. b. 60 b. c. 170 a. 171 b. 178 a. - -Gregorius magnus, si pietatem Trajani in quodam loco flevit, maxime in -isto flevisset loco, 213 A. Eleemosynas de Roma ad montem Sinai misit, -60 b. - -Gregorius X passavium in terram sanctam ordinavit, 288 A. - -Gregorius Nazianzenus ubi cum aliis sanctis quiescit, 38 B. - -grex sodalium est turba fidelium, 4 B. - -gryphones qualia animalia? 154 b. Custodes thesaurorum, 154 a. - -grupp, maris periculum, 45 A. - -Guardianus fratrum minorum montis Sinai et provisor ecclesiae -orientalis, 108 B. Guardiani navium, 48 B. - -Guelf et Gibel, factionum nomina, 214 a. - -Guer, Gwer, villa in montanis, 30 B. - -Guido, rex Jerusalem ultimus, 279 B. - -gubernator navis, quomodo regat eam? 47 A. - -Guilhelmus, capitaneus in Jerusalem, 219 A. - -gulff, quoddam maris periculum, 44 B. - -gulosus epulo ubi domum habuerit? 137 B. - -gulosorum Bacchus deus est, 158 B. - -gula uni alterive est natura, 237 B. - -gygas vide supra. - - - - - H. - -Habitaculum quare dicatur domus? Vide supra s. v. domus. - -habitus peregrinorum Hierosolymitanorum, qualis? 25 A. Sarracenorum, -vide s. v. Sarracenus et Sarraceni. - -habitum suum religiosus non deserat, alias est excommunicatus. 196 B. C. - -habundantia omnium rerum est Venetiis, 219 b. c. - -haeretici sunt monachi S. Catharinae in Sinai, 60 b. - -Hay, Ai, civitas terrae Sanctae, 210 A. - -Hall oppidum, loca, ubi sal decoquitur, Hall dicuntur, 228 b. - -Halla arabice, dominus dicitur latine, ... - -Hallicub, horribilis torrens, 37 b. - -Halliu, nequam homo, 112 a. et 126 b. - -Hamor, Sarracenorum rex aedificavit templum quoddam in Jerusalem, 259 B. - -Hanada, mansio XXII peregrinorum, 60 b. - -Hannibal, primus penetravit Alpes nostras, 223 b. - -Hebal et Garizim, montes benedictionum et maledictionum populi Israel, -205 A. - -Hebron, civitas vetustissima, plura habet nomina et describitur, 9 b, -civitas quatuor gygantum et quatuor patriarcharum, 9 b. - -Helenus, pater sanctus, equitavit cocodrillum, 221 a. - -Helena Graecorum, rapta a Paride, 149 b. Tribus vicibus fuit rapta, -quia speciosissima, sed confecta senectute stultitias virorum derisit, -184 a. Auream mensam suam in mare mersit, 165 a. Sancta cruce inventa -ecclesiam S. sepulchri construi fecit, 165 A. In Bethlehem haec egit, -179 A, in capella quadam residet, 113 A, loca sancta mundavit ejectis -idolis ex iis, 178. Clavorum Christi unum mari immersit, ubi? 185 a. In -quo loco nunc quiescat? 37 A. Ecclesiam Bethlehemiticam aedificavit, et -reliquias ibi reperit, et quaenam sint illae? 178 A. B. et seq. - -Hellespontus mare, quare sic dicatur? 160 b, 177 a. b. et 27 B. - -Helle virgo novercam fugiens submergitur, 160 b. - -Helia, Elia vel Aelia, dicitur civitas Jerusalem, 255 A. - -Helias propheta, ubi sit natus? 165 A, in umbra juniperi dormivit, ubi? -28 b. Eliae specus in monte Oreb, 44 b. Locus in allocutione Domini in -monte Oreb, 45 a. - -Helizaeus, Elisaeus, ubi a pueris derisus sit? 205 B. c., aquas sale -dulcoravit, 206 B. c. Elisaei capella in Oreb, 44 b; ubi Jordanem -diviserit? 199 B. - -Helias, ubi in curru igneo raptus sit? 202 A. - -Heliopolis, Aegypti civitas, 102 b. - -Helim, desertum Madian, 55 a. - -Helius, Aelius, imperator, destruxit, reaedificavit ac ampliavit -Jerusalem et loca sancta moenibus cinxit, 114 B. et 265 A. - -Heinricus rex Jerusalem electus, 289 A. - -Heinricus de Stöffel, baro, comes peregrinationis hujus, 32 B. - -Heinricus de Schaumberg comes peregrinationes ad S. Catharinam, 221 B. - -Hennon vallis Gehennae, 150 et 232 B. C. D. - -herbae insulae Cypri sunt paene omnes aromaticae, 66 A. - -Hercules puer fortis fuit, 187 a, leonem vincit, 85 a, aves mirabiles -occidit, 187 a, boves suos furto amisit, sed rehabuit, 85 a. - -Hercules oceani claustra rupit eumque terris intromisit, sicque factum -est mare mediterraneum, 71 b et 223 a. Hercules amore Jolae -effoeminatus filavit, 14 et 84 a. Dux Ferrariensis Venetos afflixit, -193 a. - -Heraclius imperator sanctam crucem redemit, 266 B. - -Heraclioticum Nili ostium, 123 a. - -heremus, eremus, Joannis Baptistae. Quaere desertum. - -Heremus regio calidissima, 137 a. - -Heremitae quibus in locis manserint? 137 a. - -Herodes quaesivit puerum Johannem Baptistam exstinguere cum aliis -pueris, 191 B. Herodis domus, in qua Christus fuit spretus, 139 A. - -hiatus terrae, per quem ad infernum descenditur, 67 B, per quem fluvius -Acherontis ad inferos dilabitur, 161 b, in profundo maris mortui, per -quem aquae ejus dilabuntur in infernum, 246 A, ex quo erumpit Orcon -(Acheron), inferni fluvius, 178 b, mare sorbens, 13 A, deglutiens -Dathon et Abiram, 53 b, montis, in quem mare recurrit, 183 A. B. Corici -montis stupendus, 148 b. Aetnae et insularum Aeoliarum, 189 b. c. in -Alpibus Sueviae prope Justingen, ... multi, sive specus, 53 a, -mirabiles, 169 a. b. - -hiems et aestas Orientis, quales sint? 174 B. - -Hydruntum civitatem cepit Turcus, 153 et 196 a. - -Hyniscena, vallis delectabilis, 39 b. - -Hippo, foemina casta et fortis, cum pluribus aliis, 231 A. - -Hippocras et Hippocrates vide littera Y. - -Hyrcanus, pontifex Jerusalem, thesauros effodit de sepulchris patrum, -97 B. - -hippopotamus vide littera Y. - -hircus fit ex hoedo, 7 A. - -hirundines ubi sint in hieme? 181 a. - -Hispaniae rex incognitas invenit insulas, 71 a. - -Hister, fluvius, est Danubius noster, 192 b. - -hydra, monstrum in mari, ab Hercule interfectum, 218 a. - -Holenstein, hospitium in Alpibus Julianis, 225 b. - -homo primus ex nobili humo terrae Aegypti crevit, sicut planta, -secundum antiquos gentiles, 36 a. b. - -homo mutari potest in lapidem, 245 B. - -homines miserrimi Christiani a Turcis pulsi, 205 a. b, emtitii sunt -miserrimi, 132 a. b, in foro venduntur, sicut bestiae, ubi? 87 a. In -quadam curia venales habentur, 131 a. b, in qua regione pro censu annuo -dominis solvantur, et domini eos venditioni exponant, 197 b. - -hominum transmutationes an fieri possint? 245 B, pugnatorum maximus -exercitus, 27 B, multitudo, quanta sit Cairi? 100 B. - -hominum et civitatum multitudo Aegypti, 136 a. b. - -horae vel tempora noctis quomodo nominentur? 116 a. - -horologium[TR245] peregrinorum in deserto est gallus albus, 177 a. - -horrea Joseph in Egypto, ut vulgus dicit, 90 a. - -horribilis conturbatio peregrinorum in navi, 57 A. - -horribilis maris tempestas, 19 A. B, navium compactio, 22 b. - -horrida monachorum habitacula, 208 A. et 137, 146 b. et c. - -hortus paradisi voluptuosissimus, 117 et c. - -hortus deliciarum Salomonis, 249 A. B, balsami describitur, 78 a. b., -balsami, quomodo a peregrinis visitetur? 75 a. b., delectabilis montis -Sion, 106 B. Monasterii S. Catharinae sub Oreb, 54 b. XL martyrum, 51 -a,[TR246] deliciosus Veneris, 149 b. c. Hesperidum cum aureis malis, 76 -a. Amoenissimus magnorum Aegypti, 151 a. - -horti Jericho pulcherrimi, 204 B; juxta Alexandriam amoeni, 124 a. - -hortulanus, Christus apparuit, ubi? 111 A. - -hospitium primum peregrinorum in terra sancta est miserrimum, humanis -stercoribus foedatum, 225 A, in Gaza, ... in Alexandria, 116 a, trium -regum in Jerusalem et foris, 188 A. B. et 164 A. - -hospitia qualia sint diversoria in oriente, 195 A. In insulis maris, 54 -A. - -inhonesta sunt in aliquibus locis, 166 b. - -hospitale S. Johannis in Jerusalem, 42 A. Duos habet magistros, 221 B. -Hebron locuples, 9 a. - -hospitalia Jerusalem, 123. Jovis per mundum, ... - -hospitiolum, villa in Alpibus, 30 A. - -Hospitalariorum ordo incepit, 276 A. - -Hospitalarii Jerosolymitani, 276 A. - -hospitalitatem miro certamine servabant patres sancti in Aegypto, 141 A. - -hospitalitatis virtute prae omnibus Christicolis clarent domini ordinis -S. Benedicti hodie in tota Europa, 209 b. - -hostes implacabiles Romanae ecclesiae sunt Graeci, vide Graecus. - -hostes naturales sunt Italici et Teutonici, 32 A. B. - -Hungaria, Pannonia et Boëmia, 186 b. - - - - - I. - -Jacob patriarcha ubi habitaverit? 165 B, scalam coeli vidit ubi? 210 A. -Jacobi et Leae sepulchrum, 8 b. Jacobus et Joannes apostoli ubi nati -fuerint? 227 A. Jacobus apostolus in episcopum Jerosolymitanum ubi -electus sit? 105 B. Jacobi apostoli episcopi Hierosolymitani sedes, 113 -A. Jacobus apostolus decollatus, 103 B. Jacobi specus, locus -Praedicatorum, 157 B. Jacobi sanctitas, 105 B. Jacobi brachium, 36 A. -Jacobi majoris brachium, 38 B. - -Jacobus Sprenger, Praedicatorum in Alemannia provincialis, rosarii -beatae Mariae Virginis innovator, 190 B. - -Jacobitae sive Jacobi magni haeretici, 153 A. - -Jadra, Dalmatia civitas, 201 A. B. - -Jamnia, portus Palaestinae, 81 B. - -Janus, pater deorum, 200 a. b. Rex Cypri crudelis in filium fratris, -152 b. - -Januarii superstitiones, 200 a. b. - -Japhet, Noae filius, ubi habitaverit? 139 a. - -Jason, aurei velleris acquisitor, 160 a. b. c. - -Jasonis navigatio, 202 B. - -Jaspis, lapis valde pretiosus, valde magnus, 153 b. c. d. - -Jaspidea tumba pro Christi sepultura parata, 154 a. b. - -Icaria vide in Ycaria. - -Jedeshaim, villa prope Thissen castrum, 26 A. - -Idaeus mons, vide Ydaeus. - -Idioma vide Ydioma. - -jejunium Christi, ubi per eum celebratum sit? 205 b. Sarracenorum, 54 -b. parascevae tolerabile[TR247] est prae alio, 287 A. - -idola et idololatra vide in littera Y. - -Idruntum vide littera Y. - -Jenuenses, Genuenses, et Veneti turbationes multas in mari habuerunt ... - -Jenuensium primus dux, 152 a. Fonticus Alexandriae, 130 b. - -Ihesus, ubi natus? 16 A, ubi mortuus? 115 A, ubi deosculatus a latrone, -26 b. Ubi tentatus a diabolo, 208 B; pueri balneum salubre, 175 A. - -Jericho civitas, 204 A. B. - -Jeremias ubi sit natus? 234 A, ubi absconderit ignem sacrum, 243 B. C, -ubi martyrizatus, 139 b. - -Jeronymus ubi natus sit, ... quomodo vitam duxerit? 167 A. B; ejus -monasterium, 242 A, cella sive studorium, et ejus sepulchrum, 167 B. C, -imago in marmore praesepis Domini, 171 A. - -Jerusalem civitas sancta, plura habet nomina, 255 B, antiquior est quam -Trevirae, Troja et Roma, 257 A, antiqua ejus dispositio, 114 A, -describitur prout jam stat, 255 A, qualem gyrum habeat? 225 B, in -magnitudine est ut Rhaetia Augusta, in montuositate ut Rauricae -Augusta, quae est Basilea, 255 B. C, caret aquis propriis, 141 A, habet -aquas a longissimo inductas, 249 B, per Titum et Vespasianum -destruitur, 264 B, capta fuit a Christianis, 272 A, fuit intestinis -bellis lacessita, 156 B, quando et a quo primo sit aedificata, 255, -destruitur, 284 B. C, fuit a Sarracenis capta, 280 A. B, Christianis -oblata, sed nolunt eam recipere, 285, fuit capta per Cusanum -Christianum Tartarum, 288, per Fridericum II. redemta fuit, 286 A. B, -fuit per Christianos resignata Sarracenis cum ingenti luctu, 281 A, non -potest pacifice possideri, nisi cum subjugatione terrae Aegypti, 284 B, -hodie sic stat, 290. Omnis homo libenter eam videret, 4 A, quanto plus -videtur, tanto amplius videri desideratur, 215 A, vidisse et non -emendasse vitam parum prodest, 6 A. B. Civitas, quos Latinos reges -habuerit, 74 A, habuit multos reges titulares, 282 A, plures reges -Christianitatis de ea titulum habent, 288 A. B. - -Jerosolymorum vitiosa vita perdidit civitatem, 280 A. - -Jerosolymitana peregrinatio quod malum habeat? 183 a. b. - -Jerosolymitae milites super omnes commendantur, 184 B. et seq. - -ignis necessarius ad hominis nutritionem, ita, quod sine igne homo non -potest vivere, 22 a, Graecus inexstinguibilis in quo fonte accendatur? -77 a. b, flammat ex quibusdam montibus, et quare hoc? 109 b. c. d, -ignis primo in silicibus fuit inventus, et a quo? 47 b, paschalis primo -datus fuit de coelo in ecclesia[TR248] Sion, antequam esset ecclesia S. -sepulchri, 264 A. Ignis paschalis quomodo accendat lampades et candelas -in templo, 165 A. Ignis paschalis signum est clementiae Dei ad totam -sanctam ecclesiam, 131 A. Ignis paschalis non descendit ad accensionem -luminum propter vitia cleri et populi, 28 B. Ignem paschalem de coelo -accipere se fingunt Christiani in vigilia paschae in Jerusalem, 131 A. -B. Ignem S. Johannis Baptistae quomodo faciant in navibus? 65 B. Igne -succensam domum exstinxit FFF, 177 b. - -Ilaris fluvius, vide littera Y. - -illabitur torrens Cedron mari mortuo, 150 B, - -illabitur Jordanes mari mortuo, 199 A. et 200 A. Nilus mari magno, 122 -a. Danubius mari Euxino, ... - -illicebre, illecebrae, Christianorum in Jerusalem, 280 A. - -ilex, quercus Mambre, 10 a. - -illicitum est ingredi terram sanctam sine papae licentia expressa, ... - -illicitum est Christiano ingredi Sarracenorum templa, 261 B. - -Illyricum regio est Dalmatiae, attingens Graeciam aut Macedoniam, et -Thraciam, 196 b. - -illusio nocturnalium phantasmatum, 99 b. c. d. - -illustrium dominorum fuit comes et confrater in peregrinatione -Hierosolymitana FFF, 32 B, in peregrinatione montis Sinai, 221 B. - -illustratur vallis Josaphat luminibus, 149 A. - -illustrant lumina montem olivarum, 151 B. - -immolare, vide litt. Y. - -imperium Romanum, quo tempore translatum sit in Germanos? 167 A. - -imago et imagines vide litt. Y. - -imperium Romanum a quibus dependet? 228 a. - -imperialia insignia Caroli Magni ubi sint? 167 A. - -impudicissima chorea Sarracenorum, 143 b. - -impudicissima Venus, meretricum dea, 250 b. - -imperium Constantinopolitanum a Christianis in Turcos transfertur, quo -anno? 178. - -incarnatus diabolus est Machometus, 266 B. - -incarceratos humaniter tractant Sarraceni, 88 a. - -incarcerati male tractantur in Alemannia, 214 b. - -incestum Loth ubi commiserit? 246 A, vitant cameli maxime, 2 b. - -inclusio peregrinorum in portu maris, 75 A. B, in portu Alexandriae, -124 b. in fonticum Catalonorum, 116 a. in Anastasin, 109 A. B. - -incubi et sucubi quid sint? 99 b. c. et 168 a. - -inculta est terra sancta, 5 a. - -incommoda peregrinorum in galea, 52 B. - -inebriantur Sarraceni faciliter ex uno vini haustu, 73 B. et 83 in III -articulo et 13 b. - -Indiae regionis nobilitas, 79 a. Indiae naves non ferunt ferrum, 49 b. - -Indiani sive Abessini quales haeretici sint? 135 A. - -indulgentia plenariae remissionis habet tale signum ††, et septennis -habet tale †, 75 A. - -indulgentiae maximae in monte terrae sanctae, 14 A. B. C. - -infantes quali ritu immolati sint Moloch 233 A; suos infantes Sarraceni -saepe transmittunt ad Christi baptismum, 91 a. - -inferni vorago ubi sit? 241 A. B. - -inferni civitas ferrea dicitur, 124 b, descensus per quem hiatum sit? -67 B; vorago Acherontis fluvii, 161 b, fluvius Orcon ubi erumpat? 138; -os dicitur hic esse, 190 b. - -infirmi peregrini in galea sic providentur, 51 A. - -infirmati fuerunt paene omnes peregrini, 17 a. - -ingressus peregrinorum Venetias, 32 A, in galeas in mare, 56 B, in -terram sanctam, 75 A. B. Jerosolymam, 92 A, in templum dominici -sepulchri, 108 B. C, in monumentum Domini, 118 B. C, in specum -nativitatis Domini, 169 A, in Jordanem, 195 B, in Hebron, 5 a. b, in -Gazam sive Gazaram, 12 b, in desertum magnum, 26 b. c, in monasterium -S. Catharinae, 42 b, in terram Aegypti,... in hortum balsami, 75 a, in -Cairum, 80 a, in Alexandriam, 124 a, in Fonticum Cataloniorum, -116,[TR249] in naves Alexandrinas, 145 a, in Venetias, 206 b, in -Alemanniam, 225 a, FFF in Ulmam et conventum, 230 b. - -inimicitias facit Discordia, dea litigiosorum, 149 b. - -inimici Christianorum semper sunt Sarraceni, sed celant propter lucrum -exspectatum, 147 a. b. - -inimicos non suscitet sibi peregrinus in galea, etiam minimos, 55 A. - -immutatio affectuum in navi, 51 B. - -immundissima est civitas Cretensis, 171 a. - -innocentum sepulchrum ubi sit? 172 A, multa eorum corpora, 37 B, -corpora quomodo vendantur? 172 A. B. - -innovator rosarii quis? 190 A. - -inobedientia Adae proclamatur, 7 a, et obedientia Abrahae commendatur, -122 B. - -insignia peregrinorum Hierosolymitanorum sunt quinque, 25 A; imperialia -sunt Norimbergae, 167 A. - -insolentiae peregrinorum in ecclesia dominici sepulchri, 215 B. C. - -Insprugg oppidum, dicitur Pontinum latine, 228 a. - -insula et insilla quid sit, et quomodo generentur insulae? 58 B. - -Insulae Cycladum 56, quarum caput est Rhodus, 161 b. - -insula Nili pretiosissima, 112 b. c. d. - -intitulantur peregrini Venetiis, 35 B. - -intentum suum exponit auctor evagatorii in describendo loca terrae -sanctae, 70 A. - -interpretes LXX quomodo convenerint? 240 b. - -introitus. Quaere supra Ingressus. - -invasio peregrinorum ab Arabibus. Quaere supra Arabes. - -invectiva contra Machometum et legem ejus, ... - -invectiva contra perfidissimos Graecos, 171 b, contra presbyterum -schismaticum et fermentaticum, 68 A, contra Christianos ementes et -vendentes in dominico sepulchro, 216 A, contra Cypri provisionem in -spiritualibus, 157 B, contra Sodomae peccatum, 245 A. Quaere etiam -supra littera E Exclamatio. - -inventio sanctae crucis quo loco facta sit? 114 A. B; partis S. crucis, -274. Lanceae Domini, 271 B. Corporis S. Catharinae, 57 a. Thesaurorum, -92 b. c, ingentis gigantis, ibidem. - -inundatio Nili unde proveniat? 129 a. - -Inus, fluvius Pontinensis, 227 b. - -Joab interfecit Abner principem, ubi? 9 a. - -Joachim, pater beatissimae Mariae Virginis accepit promissionem prolis, -212 A. B, idem ubi sepultus sit? 144, non habet festum, sicut Anna -uxor, 212 B. - -Joachim abbas futurorum conscius passavium terrae sanctae dissuasit, -282 A. - -jocalia et clenodia portantur ad loca sancta, quomodo iisdem -applicentur? 36 A. - -jocundus casus accidit FFF, qui recitatur, 242 B. c. - -Joannes Baptista ubi sit natus? 191 A. B, in deserto quali cibo sit -pastus? 200 B, in duobus desertis deguit, 192, quo digito agnum Dei -demonstraverit? 202 A, ubi Christum baptizaverit? 195 B. Johannis -Baptistae brachium cum manu et digito, 272 b. Ecclesia super Jordanem, -202 A. Capella in Anastasi, 122 A. B. Joannis Baptistae festum quomodo -celebretur in mari? 65 B. - -Joannes et Jacobus fratres, apostoli, ubi nati sint? 227 A. - -Joannes eleemosynarius, ubi martyrizatus sit? 130 a. - -Joannes de Montfort peregrinus sanctus, ubi? 155 b. - -Joannes de Prussia, qui erat in Jerusalem miles, vir est magnae -dignitatis, 183 A. - -Johannes rex Jerusalem, cujus gener erat imperator Fridericus, -Jerusalem cepisset, si legatus non obstitisset, 284 seq. - -Joannes comes de Solms, comes peregrinationis Sinai, 221 B, in -peregrinatione obiit, 142 b. - -Joannes Wernherus de Cimbern, baro, peregrinus Jerusalem, 32 B. - -Joannes Truchses, miles, terrae sanctae peregrinus, 24 A. 32 B. - -Joannes Ehinger, magister civium in Ulma, quid fecerit? 36 A. - -Joannes puerorum magister, peregrinus Jerusalem, 32 B. - -Joannes Schmid, peregrinus terrae sanctae, 32 B. - -Johannitarum ordo quando inceperit in Jerusalem? 276 A. - -Johannitae quomodo Rhodum insulam obtinuerint? 162 b. - -Johannitae multis annis a Turcis sunt vexati, 163 A. - -Jonas propheta ad quem portum fugerit a facie Domini, 79 A. - -Joppe, maris portus, describitur, 78 B, fuit civitas fortissima, 79 A. -Joppe fuit Andromeda, 79. - -Jor et Dau, duo rivuli, de quibus fit Jordanes, 199 A. - -Jordanis descriptio, 198 B. C. Oritur sub monte Libano, 198 B, olim -decurrebat in Nilum, 122 a. Dignitas et commendatio, 99 B, aqua sacra -commiscetur aquis maledictis maris mortui, et quare? 200 A, aquis -utuntur incantatores ad maleficia, 198 B. Jordanem adire difficulter -admittunt peregrinos Sarraceni, 198 B, balneatio solatiosa et -periculosa, 195 B. C. D, aqua reservata in vase et navi illata impedit -marinam navigationem, 198 A. - -Josaphat, rex Jerusalem, ubi sepultus[TR250] sit? excidit quandam -pyramidem, 156 A. B. - -Josaphat vallis, qualis sit? 142 A. et 150 B. - -Josephus Judaeus, sic dicit Dominum Jesum personatum fuisse et -dispositum. antiquam describit Jerusalem, 226 A. Josephus, sponsus -Mariae non fuit illius senectutis, sicut depingi solet, 156 A, errans -in fuga Herodis reductus fuit in viam veram, 173 B; de quo fonte aquas -hauserit? 92 a. Mariae sponsus laudatur, 77 a. b; ubi sepultus sit? 156 -b. c. - -Jovis vitiosissima vita proditur et nativitas, 168 b. c, incarnatio -ponitur, 100 b. c. - -Isaac, quaere Ysaac. - -Isis, vide Ysis. - -Issicus, maris magni sinus, 148 b. - -Isidorus vide Ysidorus. - -Judas ubi suspensus fuerit laqueo? 161 A; osculum Christo dedit, 145 B; -ejus domus, 194 A. - -Judaeus nullus potest ascendere montem Dei Oreb, 44 a. b. - -Judaei quomodo in luto et latere servierint in Aegypto, 88 b. - -Judaei templum in Jerusalem volebant aedificare, sed incassum -laborabant, 259 A, quare potius vitulum adoraverint, quam aliam rem, 54 -a. b, per Alexandrum M. montibus inclusi sunt, 97 a, semper aemuli -beatae Mariae Virginis, 77 a, locum nativitatis Christi -contaminaverunt, 178 A, duo peregrinorum servitores, 202 B. - -Judaeorum coecitas, 208 a, in Mariam Virginem malignitas, 100 B. -Inclusio, an sit de facto aliquid in re? 151 a. - -Judex in extremo examine ubi sessurus sit ad judicandum? 149 B. C. - -judicium futurum praedixit Christus, quo loco? 153 A. Futurum esse -credunt Sarraceni, sed cum fatuitatibus, 229 A. B; an judicium generale -in hac terra futurum sit? 8 A. - -Judicia sunt certis diebus in galea ad componendum litigantes, 48 B. - -Julianus apostata, Caesar, Christianorum inimicus ... per Mercurium -militem defunctum fuit occisus, 273 B. - -Judaeis Messias fuit creditus, 259 A. - -Juno lactuca comesta impraegnata est et peperit filiam, 165 a. - -Jupiter in Creta natus fuit, 168 b. Incantator et augur maximus fuit, -101 a, 179 a, 160 a, 186 a etc., ut dominus coeli creditur in monte -Olympo habitasse, 179. Fratres suos Neptunum et Plutonem deos -constituit, 168 b. Cancrum signum coeleste posuit, 206 b, in nuptiis -dearum architriclinus fuit, 149 b. Europam virginem rapuit et ab ea -mundi tertiam partem nominavit, 168 a, pater Alexandri Magni fuit -putativus, 98 a, quinquies totum mundum circuivit, 160 b, aquilam avem -signum habuit, a quo ad Romanum imperium venit, 179, homo vitiosissimus -fuit, 160 b. - -Juno deorum mater ubi nata sit? 165 a, dea divitiarum et dominorum, 150 -b. - -Italia vide Ytalia. - -jurant Sarraceni per deum Halla, Alla, ... - -jurant galeotae et marinarii in navibus pessime, 48 A. et 195 b. et 198 -a. b. - -Justinianus imperator fundavit S. Catharinae monasterium sub monte -Sinai, 59 a. - -Justiniana congregatio patrum ordinis S. Benedicti instituta -religiosissime, 209 a. - - - - - K. - -Karioth, abbatis monasterium, 4 a. - -Karolus Magnus pacem fecit in terra sancta inter Christianos et -paganos, 267, egregiam aedificavit ecclesiam Thurigi super tumbas -martyrum Felicis et sociorum ejus, 140 a. Quaere etiam Carolus. - -Katharina virgo ubi fuerit nata? 156 a. b, ubi fuerit commorata, -baptizata et instructa, 129 b. c, ubi fuerit decollata, 129 b, fuit -rapta per angelos, 48 b, inventa, 57 a, jacuit in monte Sinai -incognita, 48 b. - -Katharinae virginis carcer, 129 a, sepulchrum et reliquia, 56 a, -translatio quomodo sit facta, 57 a, illius stella, qualis? 28 a, -reliquias quomodo deosculentur peregrini? 56 b. Katharinae virginis -mons Sinai describitur, 59 a, monachi quales sint? 60 a, monasterium -fuit XIV mansio peregrinorum in deserto, 43, oleum an adhuc fluat? 56 -b, monasterium tres habet ecclesias, 59 a. - -Katharina de Senis, virgo sancta, de latere Christi potum avidissime -suxit, 94 B, 140 A. Legere libros scivit miraculose, 140 A, Katharinae -de Senis pes integer ubi sit? 37 A. - -Keba, quid sit? 45 A. et 46 A.[TR251] - -Kursula, quaere Cursula. - -Kurtusiae sunt pecuniae servis dominorum propinatae, quas nos bibales -dicimus. - - - - - L. - -labyrinthus Maronis horribilis, 94 b. - -labyrinthi quatuor in mundo, 169 A. - -labor peregrinandi in terra sancta magnus est, 96 B. et 211 A. et 36 -etc. - -labor grandis in ascensu montium sanctae crucis, Judaeae, Quarentanae -etc. vide singula in suis locis. - -lac Virginis Mariae vigorosum valde, et unde venerit, quod in ecclesiis -reperitur? 171 A. - -lacus asphalti nominatur mare mortuum, 240 B. - -lacus quidam Aegypti rubeas habet aquas, 90 b. - -lacus Job dictus, quomodo mutetur? 90. - -lapis mortis in Alpibus, 223 b. c. - -Lachis civitas, 199 A. - -Laccara, mansio XIX peregrinorum in deserto, 54 b. - -lacrimarum vallis ubi sit? 8 a. - -lactuca impraegnata Juno, 165 c. - -Layla haly la lach, clamant Sarraceni, 124. - -lamentatio beatae Mariae Virginis sub cruce, 122 A. - -lamentatio, quaere Exclamatio, Invectiva. - -lampas Veneris semper ardet, 153 b. - -lampas Pallantis semper ardet, 93 b. - -lampas b. Mariae Virginis semper ardet per se, ubi? 194 b. - -lampades septingentae in quodam templo ardent, 151 B. et 261 A. - -lampades infinitae in turribus urbis, 103 b. - -lampas nulla ardet in quadam sancta, magna et solemni ecclesia, 182 A. -B. - -lampades quot ardeant in dominico sepulchro? 127 B. - -lancea Christi quomodo fuerit inventa? 171 B. - -lapis Jacob, quem erexit in titulum, 210 A. - -lapis Zoelech, ubi jacuerit? 232 B. - -lapis praesentans vestigia pedum Christi, 123 B. - -lapis impressa habens pedum Christi vestigia, 148 B. - -lapis sessionis Christi ante Bethaniam, 213 A, sessionis Christi ad -coronationem, 112 B, super quem corpus Christi inunctum fuit, 117 A, -magnus ad ostium monumenti Christi, 102 B. - -lapis reprobatus in aedificio domus saltus Libani, 228 B. - -lapis sanctissimus, super quem ignoranter stetit FFF, 109 B. - -lapis, super quem stabat angelus consolans Christum, 145 A. - -lapis potest fieri homo, 245 B. - -lapides vallis Therebinti limpidissimi, 91 A. - -lapides quidam naturaliter semper sudant, 113 A. - -lapides terrae sanctae quanta gloria sint praediti, 89 B; sunt pro -reliquiis colligendi et inter reliquias locandi, 253 b, duo magni in -Jerusalem allati de monte Sinai, 103 B. XII per filios Israel de -Jordane sumti, 202 B, duo, unus Christi, alter Mariae Virginis in loco -praedicationis Christi, 98 B, duo in lithostratho in loco judicii -Christi, 138 B, quibus S. Stephanus fuit lapidatus ubi servetur pro -reliquiis? 40 B. De quo loco non possint apportari per Sarracenos, 174 -A, ad sedendum ponunt sibi quidam stulti in valle Josaphat, 150 B. - -lapidibus usus est Christus in operibus redemtionis nostrae, 89 B. - -lapidibus terrae sanctae sportam plenam collegit FFF per terram et mare -secum ducens usque Ulmam, ... - -lapidatus fuit Achor fur, ubi? 23 B. S. Stephanus, 142 A. - -lapideae tabulae Moysis pretiosissimae, 55 b. - -lapidea hydria una de sex ubi sit? ... - -lapilli illius campi sunt quasi vitrei, perspicui, diversorum colorum, -32b. - -lapillis quasi tesseris sortizant Orientales in quodam loco, 99 A. - -lapicida primus ubi fuerit? 169 B. - -lares qui sint? 150 b. - -Larich, locus pessimus in deserto, 35 a. - -largi sunt Veneti ad eleemosynas, 218 b. - -Larmola portus maris, 200 b. - -larvatae sunt foeminae Sarracenicae, 110 b. - -Latini Christiani potissima loca habent in Jerusalem, 134 A. - -Latini gravissimo censu comparant locorum sanctorum visitationem in -Jerusalem, 289. - -latibula David in persecutione Saulis, 246 B. - -latibula apostolorum tempore passionis Christi, 161 B. - -Latona dea antiquorum, 259 b. - -lascivae sunt Sarracenorum foeminae, 87 A. - -latriae virtutis nobilissimae actus est ipsa peregrinatio, 3 B, 96 B, -211 A et 36 a. - -latrina galeae qualis sit? 46 A, terrae sanctae est mare mortuum, 241 B. - -latro dexter, Dysma, Christum puerum agnovit, 26 b. - -latronis dextri crux est sancta, 67 A. - -latrones beatam Virginem cum puero Jesu captivaverunt, 26 b. - -latronum cruces juxta crucem Christi steterunt, 115 B. Desertum, in quo -incidit in latrones ille, qui descendebat a Jerusalem in Jericho, 211 A. - -laus terrae sanctae, 7 B. Jerusalem et montium terrae sanctae, et -lapidum, 89 A, peregrinationis terrae sanctae, 8 A, militiae terrae -sanctae, 18 A. B, terrae Aegypti, 136, moderni Soldani, 249 B, maris -magni, 221 b. Venetianae urbis, 211 a. 221. Alemannici idiomatis, 225 -b. Dominorum ordinis S. Benedicti, 29 b, mulierum illustrium, 232 B. C. -D, quarundam vetularum fortium, 211 A. B. Doctorum medicorum, 156 a. b. - -laudant Deum navigantes, 49 A. Sarraceni, 104 a. - -lavacrum saluberrimum pueri Jesu, 175 A. - -Lazari sepulchrum ubi? 213 B. - -Lazarus ulcerosus pauper, 137 B. - -latus Christi virtuosum, 95. - -Lebhem, mansio II peregrinorum in deserto, 29 a. - -lectulum petrosum et aurum, suavem et mollem reddit labor et sobrietas, -206 B, talem habuit FFF in peregrinatione, 223 B. - -legatus papae terram sanctam perdidit, 285 A. B. - -legata civium Venetorum morientium, qualia? 218 b. - -Lemnos insula Vulcani, 187 b. - -leno quidam in nostra galea cum pellice, 146 a. b. - -leo, qualis bestia sit? 84 b. c, in solitudine Jordanis mansuetus, 199 -B, domesticatus, ludens cum hominibus, 84 b. - -leonem David interfecit, 174 A. Leonem quomodo decipiat leopardus, 83 B. - -leones hi viri fortes vicerunt, 87 a. - -leopardus, bestia saevissima, 74 a, discerpsisset[TR252] FFF, nisi Deus -eum custodivisset, 126 b. - -Lesina, civitas Dalmatiae, 198 b. - -laetitia magna in galea facta fuit, 65 B. - -laetitia, quaere supra Exultatio; Gaudium. - -Laevinus frater sanctus, Minor ordine, martyr, 292 A. - -lex Machometi quando sit data? 223 A. - -lex Moysi ubi sit data? 95 b. - -leges Atheniensium contra mulieres, 179 b. - -liberatio Judaeorum de captivitate Aegypti, 140 b. - -libraria ingens Philadelphi, 140 b. - -libratione librae omnia venduntur Cairi, 81 b. - -licentia papae necessaria est ad ingrediendum terram sanctam, 4 B. - -Lycia regio poetarum fabulis familiaris, 154 b. - -Lithostraton, locus judicii, 138 B. - -Lidda, locus martyrii S. Georgii, 84 B. - -lignum scientiae boni et mali, 76 a; crucis ubi creverit? 192 B. Lignum -crucis Sibylla Salomoni monstravit, 158 B; balsami, unde primo venerit? -245 76 a. Lignum aloës de paradiso enatat per Nilum fluvium, 121 b. - -ligna sunt in caro foro in Orientis partibus, 109 b; qualia habuerint -peregrini in deserto? 29 b. - -linguas maxime disciplinabiles habent Teutonici inter omnes gentes, 225 -b. - -limus corporis Adae ex quo agro fuerit sumtus? 6 a. b. - -lineamenta corporis Christi impressa petrae, 146. - -lis mala orta inter duos milites, 41 a. - -litigia peregrinorum cum suis camelariis, 28 a. - -litigium, quaere discordia. - -litteras, an b. Virgo didicerit? 139 B. C. Archidux Austriae dedit -militibus ad senatum Venetum, quae sic praesentatae fuerunt, 36 b; -dedit dux Venetorum peregrinis ad maris capitaneum, 12 et 14 A. Rex -Soldanus peregrinis ad Alexandriam non multum utiles, 100 b et 111 b. - -lyra Orphei dulcissimi soni, 68 b. - -literas Uriae misit quidam contra peregrinos, 102 a. - -literatus, quaere Doctus. - -littus maris magni repletum est testis ostrearum, 78. Littus maris -mortui quale sit? 239 A; maris rubri haec habet, 69 b. - -Locher, Conradus, 24 A. - -Locus, ubi est medium terrae s. totius mundi, 117 B; sanctus, non -sanctificat hominem, sed vita bona, 209 B, ubi fuit Adam plasmatus, 6 -a. b, ubi primo fuit Eva carnaliter cognita, in quo et genuit suos -filios, 7 b, ubi fuit Abel occisus a Cain, 7 a, ubi Adam et sui filii -sacrificabant et orabant, 255, ubi mortuus est Adam, 255, ubi est -sepulchrum Adae et Evae, 8 b; ubi Abraham morabatur, 10 a; ubi voluit -Isaac filium suum immolare, 122. Sepulturae Abrahae et Sarae, 8 b, in -quo Loth inebriatus incestum commisit, 246 A, in quo Isaac meditabatur, -10 a, ubi facta est uxor Lot statua salis, 245 A. B, in quo Jacob -patriarcha habitavit, 165 B, in quo Jacob scalam coeli vidit, 210 A, -sepulchri Jacob, 8 b, in quo Ruben stratum matris suae maculavit, 174 -a, ubi Moyses puer in flumine Nili repertus fuit, 95 b, ubi Moyses -pastor ovium fuit, 41 b, ubi Moyses rubum ardentem vidit, 42 b, ubi -Moyses decem praecepta accepit, 45 b, in quo Moyses quadragesimale -tenuit, ibidem, in quo Moses crebras cum Deo collocutiones habuit, 55 -b, in quo filii Israel vitulo immolarunt, 54 a, in quo vitulum -fuderunt, 55 a, in quo Moyses tabulas confregit, 55 b. - -locus, in quo filii Israel mare rubrum transierunt, 69 a, ubi est -petra, de qua fluxit aqua, 57 b, ubi erant in deserto XII fontes et LXX -palmae, 65 b, ubi terra deglutivit Dathan, 53 b, ubi mortuus et -sepultus est Moyses, 243 B, ubi filii Israel transierunt Jordanem, 199 -B. Locus Galgalae et circumcisionis, 202 B, in quo David natus fuit 177 -B, in quo David poenitentiam egit, 100 B, in quo tabernaculum habuit, -98 B, ubi sepultus fuit, 97 B. C, sacrificiorum idolorum, 150 B, ubi -David Goliam interfecit, 91 A, ubi Isaac occisus fuit, 161 A, in quo -Jeremias lapidatus fuit, 139 b, in quo Johannes Baptista natus fuit, -191 A. B, in quo Maria Virgo Elisabetham salutavit, 190 A, in quo Maria -Christum genuit, 169, in quo Johannes propter Herodem absconditus fuit, -ne cum aliis pueris occideretur, 191 B, in quo Maria et Joseph cum -puero Jesu capti fuerunt in deserto per Arabes latrones, 26 b, -mansionis Mariae, Joseph et pueri in Aegypto, 91 b. Baptismi Domini -Jesu, 195 B. Tentationum Christi in deserto, 207 B, praedicationis -Christi in monte Sion, 98 B, ubi Christus Zachaeum vidit, 204 A, in quo -Christus coecos illuminavit, 203 B et 210 B. C. Orationis et -pernoctationis Christi frequenter in monte Oliveti, et est specus -sancta, 144 B. C. D, ultimae coenae Christi, 94 A, agoniae Christi, 144 -B. c. D. Captionis Christi in horto, 145 B, domus Annae, 101 A, domus -Caiphae, 102 B. - -locus flagellationis Christi et coronationis, 138 B, locus -sententiationis Christi, 138 B, ubi Christo cum cruce educto Maria -spasmavit, 138 A, ubi Dominus Jesus cum cruce cecidit, 123 B. -Crucifixionis Christi, 115, sepulturae Christi, 118 B, inunctionis -corporis Christi, 117 A. Locus, in quo Maria mansit in morte Christi -usque ad ejus resurrectionem, in quo ei apparuit, 110 B, ubi discipulis -apparuit et Thomae latus palpandum praebuit, 95 A, ubi Mariae -Magdalenae apparuit in forma hortulani, 111, ubi aliis mulieribus -apparuit, 103 B, ubi in fractione panis agnitus fuit, 90 B, ascensionis -Domini, 148 B. Missionis Spiritus sancti, 94 B. - -Locus primi concilii apostolorum, in quo symbolum apostolorum est -confectum, 105 A, ubi discipuli ab invicem divisi per orbem fuerunt a -Jerusalem, 104 B, capellae Johannis evangelistae, in qua Maria cottidie -communicavit, 105 A. Mansionis defunctionisque beatae Mariae Virginis -in monte Sion, 105 A. B. Sepulturae beatae Mariae Virginis 143 A, ubi -quidam rapere volebant ejus corpus, 100 B, ubi Thomas accepit -evangelium, 144 A. B, ubi Petrus suscitavit Aeneam, 185 A, ubi idem -suscitavit Tabitham, 79 A, ubi crux sancta fuit inventa, 114 A. B, mali -consilii, in quo creduntur Judaei apostolos flagellavisse, 163 B. C, -lapidationis S. Stephani, 142 A, decollationis S. Jacobi apostoli, 103 -B, nativitatis S. Catharinae virginis, 156 a. b, mansionis ejus, 129 B. -C, martyrii ejus ibidem, decollationis ejus et raptus ibid., ubi corpus -ejus fuit inventum, 57 a, sepulturae ejus, 56 a, ubi fuit Rachel -sepulta, 166 A, ubi Joseph sponsus Mariae fuit sepultus, 156 B. c. - -loca sancta in Jerusalem et Bethlehem Aelius Hadrianus imperator idolis -foedavit, 78 A. Quaenam loca sancta Maria Virgo cottidie visitaverit? -153 A. B, quomodo cottidie visitent fratres in Jerusalem, 124 A, -perfundunt mirificum odorem, 169 A, attrahunt hominis affectum, 92 A, -aperiunt visitantis intellectum ad scripturam sacram intelligendam, 9 -B, non sanctificant, sed vita bona, 209 B, foedantur per Sarracenos -stercoribus, 104 A et 145 B. C, dehonestantur et deformantur per -peregrinos, 215 B. c, quaenam loca sancta sint fratribus minoribus emta -multo auro, quaeque hodie possident, 290 B. - -loca duo sancta amiserunt fratres Minores, 98 A, multa valde sancta -sunt in Jerusalem, ad quae non admittuntur peregrini per Sarracenos, -148 A. - -loca gentilium, in quibus cernuntur miranda aliqua, vel in quibus facta -sunt antiquitus miracula, an sit peccatum religioso hujusmodi visitare? -150 b. - -lodices multae fuerunt galeae illatae, 193 b. - -locutio latina ad modicum utilis est in alienis terris, ... - -locutio Sarracenica videtur nobis horrida et gravis expressionis, ... - -locutio Theutonica est brevissima et optima, 225 b. - -locutio psittacorum avium, qualis? 84 b. c. - -locustae, cibus Johannis Baptistae, quales fuerint? 100 B. - -Loth, ubi domum habuerit? 239 A. B, ubi incestum commiserit cum -filiabus? 246 A, ubi sepultus sit? 8 a, uxor ejus statua salis facta -est, 245 A. B. - -Lueas evangelista corporaliter quiescit, 209 a, et Cleophas in -fractione panis cognoverunt Dominum, ubi? 90 B. - -lucus est in agro fullonis, 225. - -lucerna semper ardens per se, 150 b, lucens semper, 53 b. - -lucernae, lampades, in turribus moschearum sunt infinitae, 103 b. - -Lucretia pudica commendatur cum aliis, 131 A. - -lucris inhiant peregrini milites mercantiorum in dominico sepulchro cum -scandalo, 216 A. B. - -Lucia virgo ubi corporaliter quiescat? 37 B. - -ludus periculosus et suspectus illatus FFF, 236 B. C. - -ludere cum leone, etiam domesticato, est periculosum, 84 b. - -lusit David cum leonibus quasi cum agnis, quo loco? 174 A. - -ludi Olympiaci instituti, 169 a, sortilegi quomodo fiant per -Orientales? 99 A, magni et criminosi cum chartis et taxillis fiunt in -navibus a peregrinis militibus, 64 A. - -Ludovicus rex Franciae et Conradus imperator terram sanctam recuperare -nitebantur, 277 B. - -Ludovicus rex Franciae sanctus Syriam cum copiis intravit, terram -sanctam recuperare volens, sed non perfecit, 287. - -Ludovicus episcopus Tolosanus, sanctus, ordinis Minorum, cum fratre suo -Ruperto rege Siciliae bonum operatus est pro gloria sui ordinis, 290. - -Ludovicus Fuchs, S. theologiae professor clarissimus, prior Ulmensis, -ordinis Praedicatorum, est hujus evagatorii examinator, corrector, et -si placet sibi, corruptor et suspensor vel annihilator, 3 A. Ludovicus -idem quomodo miserit FFF a se ad terram sanctam, 11 A et 25 B, idem -causa movens fuit, quod peregrini terrae sanctae venerunt in Ebron, 5 a. - -Lug est una custodia Alpium, vel est telonium maximum, 227 a. - -lupanaria non habent Sarraceni nisi de foeminis Christianis, -prostitutis a Christianis, 232 b, sunt peregrinorum nobilium et -religiosorum hospitia in aliquibus maris insulis, 166 b. - -lux coeli omnia lumina et lampades accendit, 265 A. - -lux paschalis, quaere Ignis. - -lux quandam tempestatem maximam maris sedat, 20 A. B. - -luxuria Veneris intemperata Cyprum infecit, 150 b. - -luxuria his foeminis fuit exosa, 211 B, cujusdam Christiani in ecclesia -Bethlehemitana est terra sancta amissa et perdita, 180 A. - -luxuriosissimus homo fuit Jupiter, 160 b. - -luxuriandi locum nullo modo habent peregrini, etiamsi quis quaeret in -terra sancta, ... - -Luza dicitur civitas Jerusalem, 255 B. - - - - - M. - -Mabyas rex Sarracenorum, mediator inter Christianos et Judaeos in -ecclesia sudarii Christi, spectabilem dedit sententiam, 130 B. C. - -Macchabaei, in quo monte sint sepulti? 85 B. - -Macchabaeorum munitissimum fortalitium, 189 B. - -Macharius Romanus, eremita, paradisum adire voluit, 117 b. - -Macharii duo sancti monachi, 140 b. - -Macharius Aegyptius prodigiosum locum quaesivit, quemnam? 251 a. - -machinae, quas nominant bombardas, quo anno inventae sint? 273 a. - -Machometus, quo tempore natus sit? 266 B, quo tempore corruperit mundum -suis erroribus, 141 a. Machometi civitas et sepulchrum, 50 a. Dea est -Venus, 225 A. Sectae principium, 72, secta pejor est idololatria, 107 -seq. Jejunium, 69 b, festum celebre, 225 A, sedes ad judicandum, 229 A, -et Turcorum potestas quomodo sit augmentata? 156 b, et 192 a. b. -Cultores sibi maledicunt, 86 B et 86 a, corpus hoc tempore igne -coelesti est consumtum et sepulchrum destructum, 74 A et 72 b et 50 a, -vide etiam Machumetus. - -Madian regio ubi sit? 39 a et 41 et 55. - -madinus est nummus Sarracenorum, ejusque valor, 148 B. - -Maffirath XXIV mansio peregrinorum in deserto, 43 b. - -Margareth VI mansio peregrinorum per desertum, 32 b. - -magistri hospitalis duo in Jerusalem, 221 B. c. - -Magdabeae V mansio peregrinorum in deserto magno, 32 a. - -magnes, lapis mineralis, ferri raptor, 49 b. - -magnetum montes, scopuli, rupes et petrae, ubi? 49 b. - -Magorum duorum mirabilis sepultura, 157 b, trium stella, ubi visa? 164 -B. C, trium et pastorum conventio, 166 B, oblatio, 171 A. B, hospitia -in circuitu Jerusalem, 148 A. B. - -Magnificat, canticum, ubi cecinerit Maria Virgo cum jocunditate, 189 B. -C. - -Magnus episcopus ubi sit sepultus? 40 A. - -Machumetus[TR253] Ottomannus Turcorum imperator, vir bellicosissimus, -Constantinopolim obsedit et cepit, 178. - -Machumetus Rhodum angustavit, 163 a. b. Machumeti epitaphium in sua -tumba, 96, vide etiam Machometus. - -Maja, dea, a qua Majus mensis nomen habet, 131 a. - -Majum mensem quomodo deducere peregrini proposuerint? 36 a. - -Macharea XIII mansio peregrinorum in deserto, 41 b. - -Malchus ubi auricula sit mutilatus? 146 A. Domino Jesu durissimam -alapam dedit, 101 A. - -Maleum sive Tenoreum promontorium, quale sit? 170 b. Maleum navigio -quomodo transiverimus? 186 a. - -malus galeae, qualis stipes sit? 46 A. - -malus homo Tanguardinus Mamaluccus, 80 b. - -mali peccatores quomodo stabunt in extremo examine? 150 A. - -malis hominibus parcit Dominus quandoque propter bonos, 21 A. - -malefactores in galea reperti torquentur male, 48 B et 199 b. - -Malvasia, civitas Maleae, a qua Malvaticum vinum denominatur, 177 a. - -Malvaticum vinum est Creticum, et ubi crescat? 169 b. - -Mambres et Jambres, duo Aegyptiorum maximi Magi, sic habent sepulturam, -151 a. - -Mamaluccus dicitur Christianus, qui Christi fidem abnegavit, 106 b. - -Mamalucci sunt Sarracenis infesti, 16 b. - -Mamaluccorum potestas, status, multitudo, 106 b, societas ad nos et -reditus eorum ad fidem Christi, 86 a. b. c, exercitus 16 a. - -mameria, idem est quod muschea, aut mesquita, vide[TR254] ibi. - -Mambre, et de ilice Mambre, 8 a. - -mandata decalogi in quo monte sint data? 45 b. - -mandata evangelica in quo monte data? 108 A. - -manducant Sarraceni valde avide; 113 a. b, quomodo manducent peregrini -in galea, 52 A, quomodo in deserto? 27 b. - -Manna, quidam sanctus, quem contra pestem invocant, 157 a. - -manna deserti ros est, 32 a. b, filiorum Israel quale fuerit? eodem, -invenitur in Oreb, 42 a. - -mania laborans phantasmatibus deluditur, 99 a. b. - -mansio I peregrinorum in deserto fuit Gazmacha locus, 27 b. - -mansio II erat Lebhem, 29 a. III Chawata, 29 b. IV Gayan, 30. V -Magdabeae, 32 a. VI Gebelhelel, 32 b. VII Miscenae, 35 a. VIII -Albareth, 35 b. IX Meschmar, 36 b. X Elphogaya 38 b. XI Ramathaim, 39 -a. XII Schoyle, 40 a. XIII Macharea, 41 b. XIV in Oreb monasterium S. -Catharinae, 41 b. c. XV ad quatuor martyres, 47 b. XVI Wachaya, 62 b. -XVII Elphat, 63 a, XVIII Effchayr, 63 a. XIX Laccrara, 64 b. XX -Doridon, 65 b. XXI Wardachay, 96 b. XXII mansio lugubris et -tristissima, 68 a. XXIII Choas, 72 b. XXIV et ultima desertum Maffrath, -s. Mafirath, 73 b. - -mansio I in terra Aegypti, 74 b. - -mansio. Quaere Domus, et Hospitium. - -Maronis Labyrinthus, 94 b. - -mappa mundi una pretiosissima ubi habeatur? 41 B. - -mappae tres pro altaris ministerio emtae in Jerusalem, 254 A. - -Marath, aqua valde amara, 199 A et 60 a. - -Marcus evangelista ubi sederit gloriosus episcopus, 130 a, primus -religionum institutor, ibid. Venetias translatus, inde in Augiam -deportatur, 216 a, quo tempore et quo modo factus sit patronus -Venetorum, 216 a. - -mare arenarum periculosius est magis quam aquarum, 23 a. b. - -mare mortuum plura habet nomina, 241 A. B, salsissimum est et -abominabile, 239 A, maris mortui longitudo et latitudo, 199 A, aditus -difficilis est et periculosus, 235 A. B. - -mare rubrum quale sit? 69 a. b, ibi transierunt filii Israel, 79 a, -quidam peregrini adeuntes in extremum venerunt periculum, 60 a, cum -laetitia adierunt peregrini, 69 a. b, antiqui conabantur jungere -mediterraneo mari, quomodo? 71 a. - -mare oceanus, quale sit? 42 A. - -mare Ponticum aut Pontus Euxinus, qualis? 42 B. - -mare magnum, mare nostrum, mare mediterraneum, totum unum mare est, -multis nominibus, 42 A. - -mare describitur, 41 B. Venetiis desponsatur, quomodo? 37 B. - -mare mediterraneum quomodo effluat ab oceano? 123 a. Effluit et refluit -Venetiis semper in sex horis, 212 b, olim multo altius fuit, 183 b, -regionibus terras aufert, 58 B. C. - -mare Carpaticum belluas gignit, 173 b. Adriaticum et Aegeum, 195 a, -Adriaticum semper est tempestuosum, 194 b. c. - -mare defunctorum portat corpora, 175 b, male defert navigia, in quibus -habetur aqua Jordanis, 198 A et 69 b. - -maris amaritudo et salsedo unde sit? 43 B, vorago, in qua absorbentur -naves, 16 B et 194 b, praeconia et laus, 227 b, horribiles tempestates -19 B et 184 b, 188 a, 194 b, 202 a. b et alias saepe. - -maris pericula multos retrahunt a peregrinatione Jerosolymitana, 5 A. -Pericula sunt tria generalia et multa specialia, 44 A. B. - -mare dum peregrini intrant, quomodo cantent? 37 B (31), 57 A. B et 145 -A. - -maris singulares patroni sunt quidam sancti, 175 b. - -maris ultima diaeta laetissima est, 206 a. b. - -maria tria sunt, 221 b, alia his tribus junguntur maribus, 43 A. - -marinarii dicuntur servi nauclerorum et omnes in mari navigare -scientes, 48, sunt homines desperatissimi, 158 a. b. - -Maria Virgo beatissima, mater Domini gloriosissima, ubi sit -praenuntiata nascitura? 212 A. B, ubi sit nata? 140 B et 229 B. C. D, -ubi per XV gradus templum ascenderit? 228 A, ubi instructa sit, ut in -schola? 139 B. C, ubi Elisabetham salutaverit et Magnificat -decantaverit? 189 B, ubi et quomodo Christum pepererit? 169 B. C. - -Mariae Virginis lac ubi fluxerit? 171 B. - -Maria Virgo capta fuit cum puero Jesu, 26 b. Maria ingrediente Aegyptum -omnia idola cecidere, exceptis quibusdam nominatis, 138 b. Mariae -Virginis arbor, quam ipsa plantavit ... ficus magna, 75 a, arbor -spectabilis, 89 a. Domus in Aegypto, 91 b. Fons, 159 A, alius fons, 76 -b. c, dolorosa exspectatio, 103 B. Spasmatio, 138 A, ubi cum Johanne -sub cruce steterit? 121 B, sub cruce lamentatio, 122 A, quid egerit -post ascensionem Domini? 155 A. Oratorium ejus ubi? 97 A, cottidie -communicata fuit a Johanne, 105 A, quomodo loca sancta visitaverit? 153 -A. B. C, in visitatione locorum sanctorum laborans ubi pausaverit? 164 -A. B, quolibet motu liberi arbitrii merebatur, 155 A, ubi ante obitum -suum palmam acceperit ab angelo? 147 B, amore languens confessionem -fecit et extremam unctionem recepit, 105 A, in quo domo obierit? 105 A, -ejus corpus Judaei rapere conabantur, 100 B, ubi sepulta fuerit? 144 A, -a quo loco assumta sit in coelum? 144 A. - -Mariae Virginis ecclesia pulcherrima in Bethlehem, 178 A. B. Ecclesia -in valle Josaphat, 143 A. B. Capella in ecclesia Golgatha, 110 B. -Templum in Jerusalem, 263 B. Capella in monte Sinai, 44 a. Capella in -loco rubi, 57 b. c. Capella cum lampade per se semper ardente, 194 b. -Rosaria quatuor faciunt integrum psalterium beatae Virginis, quomodo id -pateat? 190 B. - -Maria Virgo durissime correxit Sarracenum propter peregrinos, 143 A. -Mariae Virginis ecclesia, quae dicitur de miraculis, 38 b, misit -peregrinis in mari existentibus ventos secundos, 185 b, per visionem -Turcos a Rhodo fugavit, 163 b. - -Maria, Mirjam, soror Mosis, in Bethlehem sepulta fuit, 177 B. - -Maria Magdalena ubi Domino pedes laverit? 139 B, ubi caput Domino -unxerit? 214 A, ubi Dominum in forma hortulani viderit? 111 B, ubi suam -habuerit apothecam? 213 A. B, ejus monasterium juxta Domini sepulchrum, -122 B et 268 A. - -Maria Aegyptiaca, per quam portam templum intrare non potuerit, 132 A, -in qua capella communicata fuerit, 202, ejus brachium et pes ubi sint? -219 b. - -Mariis tribus ubi Dominus Jesus apparuerit? 103 B. - -Marina sancta capellam habet in monte Oreb, 42 b. - -margaritae quomodo generentur, 204. - -Martha, in quo loco dixerit; Domine, si fuisses hic etc., 213 A. -Marthae domus, in qua hospitabatur Dominus, 213 B. - -Martinus fuit episcopus, a latronibus captus, 224 b. Martini festum -fuit olim Bacchi celebritas, quomodo peragatur in mari? 158 b. - -martyres XL monachi sunt necati, 51 a. b, infiniti sunt in Aegypto -trucidati, 139 b. - -martyrum multa millia a leone sepulti, 252 A. - -martyres mundaverunt ecclesiam Bethlehemitanam, 182 A. - -Margerum viculus in maris nostri limbo, 220 a. b. - -Marters oppidum, a quo navigatur in mare, 31 B et 222 a. - -Mathatias cum filiis suis ubi sepultus sit? 71 et 85 A. - -Matthias in apostolum fuit electus, ubi? 105 B. Corpus ejus sine -capite, ubi habeatur? 209 a. - -Matharea villa, in qua est hortus balsami, 78 b et 76 b. - -maturi sunt et seriosi Orientales, magis quam Occidentales, 108 b. - -maturi sunt Sarraceni moribus, 109 A, 108 a et b. - -maturi viri valde sunt in senatu Veneto, 220 a. - -Maxentius imperator S. Catharinam decollavit, 129 b. - -Maximus episcopus et magister, ubi quiescat? 205 a. - -Maximianus et Diocletianus, quomodo ad imperium venerint? 202 b. - -Maximilianus rex mittit fratribus Minoribus emolimen in Jerusalem, 134 -A. Rex Romanorum filius Friderici III. denominatur, ubi? 220 a. - -Mecha civitas (Mecca) detestabilis Machometi, 50 a, civitas sepulchri -Machometi, 72 a. - -medicina in Aegypto est primum inventa, 138 a. - -medicorum multorum nomina et praeconia ponuntur, tam antiquorum quam -modernorum, 165 a. b. - -medicandi potestatem acceperunt mulieres a Geronia, filia Hippocratis, -quae erat optima medica, 166 a. - -medicorum consilia sequi rationale est, 55 A. - -medicamen ad resolutionem constipationis datur, 53 B. - -Media regio Medorum, 49 a. - -medium mundi ubi sit? 117 B. - -mediterraneum mare, quomodo ex oceano effluat? 123 a, plura sortitur -nomina, 42. B, multum laudatur, 221 b. - -Medusa foemina Gorgonidis, 186 b. - -Megedan locus Dalmanuta, 199 A. - -Melchon, rex Rabbath, qualem coronam habuerit, quam rex David postmodum -sibi imposuit, 244 B. - -Melchior rex pretiosissima munera obtulit, 171 A, ante Jerusalem -hospitatus fuit, 188 A. (Jerusalem civitatem fundavit, 255 B, panem et -vinum obtulit, 123 A, ubi sepultus sit? 116 B.) - -Melchisedeck vide vocem antecedentem, a voce Jerusalem ... - -Melos, una Cycladum, rotundissima, 164 b. - -mel silvestre, quale sit? 200 B, melle dulcius est ros deserti illius, -42 a. - -Mello, Millo, in Jerusalem, quid sit? 107 B. - -Memmingen oppidum quale sit? 229 b. - -memoriam tenacissimam facit aqua potata ex quodam fonte, 77 b. - -mendacia non sunt poëtarum figmenta, 206 a. - -mendacia gyrographorum, 101 B. C, patronorum galearum, quibus conantur -peregrinos retrahere a visitatione quorundam locorum, 73 A. et 193 A. - -Menelai exercitus in Aegyptum ductus Thebas Trojam nominabat, 102 a. - -moenia civitatis Jerusalem, 229 A, moenia Thebarum lyra sunt -constructa, 162 a, moenium urbis Thebanae ambitus, 162 b. Alexandriae, -124 b, 126 a, civitatis Tridentinae de marmore, 29 B. Civitatis -Ulmensis munita et decora, 230 b. - -Memphis, civitas Aegypti, Cairus, 102 b. - -mens terrae, sive anima mundi, Demogorgon, 167 a. - -mensa aurea Helenae in mari mersa, est reperta et Soli dicata, 135 a et -165 a. Mensam ferream Diocletianus habuit, 202 b. Mensam hanc occupant -convivae diversorum rituum, 229 B. - -mensas non habent Sarraceni ad manducandum, sed discumbunt super -terram, 224 A. - -mensis quilibet facit hujus evagatorii tractatum, et dies quilibet -capitulum, 3 in rubrica. - -mensis quilibet anni in hac ecclesia columnam habet cum festivitatibus, -58 b. - -mensurantur omnia libra Cairi, etiam ligna et panes, qui vendi debent, -81 b. - -mercatio detestabilis fit in ecclesia S. sepulchri in Jerusalem, 216 A. -B. - -mercator Venetus gloriosus apud Soldanum deguit propter mercatores -Teutonicos, 85 b. - -mercator quidam tentus in captivitate Cairi, quia emerat homines -Sarrarenicos, 82 b, quidam in captivitate positus, fuit factus -phantasticus nosque suis somniis perterruit, 99 a. - -mercatores Sarraceni discordes pro camelis onerariis, 122 b, mercatores -orbem quomodo dividant mercando? 135 b, sunt ex militibus S. sepulchri, -216 A, inquietant ecclesiam S. sepulchri, 134 A. B, de omni regione -sunt in hac urbe, 153 b. Ditissimi sunt Ragusani, 197 b. Apuli duo -monasteria construxerunt in Jerusalem pro peregrinis viris et foeminis, -168 a. De Cypro, Domino Jesu Christo hanc impenderunt humanitatem, 154 -c. Ulmenses refocillaverunt FFF post maris angustias, 207 b. - -mercatorum et mercium multitudo Venetiis, 220 a. - -merces totius mundi possent duci ad universas regiones per aquas, si -antiqui opus inchoatum perfecissent, 71 a, universis terris -communicantur per mare, 221 b. c. Imperiales ibi venales habentur, 131 -a. b. - -mercium naves, ... - -mercimoniorum ballae Venetiis illigantur, ut per foramen aliquod petrae -possint transire in Alemanniam, 224 a. - -merdare in galea est difficile, 53 A, merdavit quidam miles in -ecclesiam Sarracenorum, 11 b. c, merdant Sarraceni super loca sancta in -contumeliam peregrinorum, 104 A et 145 b. c, merdis et urinis -foedaverunt Sarraceni peregrinorum primum hospitium in terra sancta, 75 -A. B. - -Mercurius socius Jovis in peragratione quina mundi et in generatione -Orionis ex urina, 206 a. - -Mercurius fuit S. Paullus nominatus, et Barnabas Jupiter, 159 a. - -Mercurius resuscitatus a morte interfecit Julianum, 273 B. - -merguntur interdum naves, ubi? 13 B et 194 b, merguntur naves in -tempestatibus saepissime, sed non submerguntur. Quaere supra Maris -horribilitas. - -meretrix Rahab, Jerichuntina, ubi habitationem habuerit? 204 A. - -meretrix Magdalena ubi fuerit conversa? 139 B. Maria Aegyptiaca ubi -fuerit communicata? 202. Pelagia ubi fuerit inclusa ad poenitendum, 152 -A, meretrix illa pudicissime conversata, 146 b, eadem fuit male accepta -et bene dimissa ibidem. - -meretrices infidelium sunt foeminae Christianae, 132 b, admittentes -infideles sunt excommunicatae, ibidem. - -meretriciam instituit meretrix Venus, 149, 150 b. - -meretricari faciunt filias suas Cyprii et Calabri, 150 b. - -meretricum habitacula sunt in multis locis peregrinorum hospitia, 166 -B. Inclamatio, 146. - -meretricarius turpissimus fuit Jupiter, 168 b et 166 b, ille perdidit -suis demeritis terram sanctam, 180 A. - -Meschmar IX peregrinorum mansio in deserto, 36 b. - -Meschyta aut mesquita vel muschea vel mameria est templum Mahometi, -vide Muschea. - -Mesopotamia regio, 50 b. - -Messis, quando sit in Oriente? 174 B. - -Messiam venisse quomodo probari possit? ... - -metallorum usus ubi primo inventus sit? 150 a et 179 a. - -Metona civitas est in medio inter Venetias et Jerusalem, in regione -Achajae, 63 B; describitur, 189 b. - -metra in valvis ecclesiae S. sepulchri, 132 B, in sepulchro Domini -exarata, 129 B. C, in monte Calvariae, ... de Veronica, 137 B, -peregrinorum S. Catharinae, 59 b, pyramidum regum Aegypti, 89 b, de -Venetiana urbe, 221 a, de desiderio patrii soli, 291 a, in tempestate -ad S. Nicolaum, 185 b, in sepulchro Turci magni, 146 a. - -Michael Archangelus vere apparuit armatus, qui tamen numquam armis est -usus, ubi? 203 B. Christianum populum ad capiendum Hierosolymam -commovit, 273 A. - -Michaelis mons Gorganus, ubi? 196. Michaelis ala est Tenorium -promontorium, 280 b. Michaelis festum cum miseria celebraverunt -peregrini in deserto, 63 a. b, ecclesia in[TR255] Alexandria est -peregrinorum sepultura, 130 a. et 142 b. c. - -Michael Sytz, conversus, et coquus noster in Ulma, S. Michaelem -visitavit in Britannia, 203 B. - -Midas rex avarissimus, auro satiatus auro occubuit, 55 a, 176 a. - -milliaria non sunt certa per mare, 2 B. - -miles quidam peregrinus terrae sanctae in loco ascensionis Domini prae -devotione exspiravit, 157 B, miles quidam Hierosolymitanus prae -levitate in sancto sepulchro paralysin incurrit, 216 B, quidam in odium -Machometi in muscheam stercorizavit, 262 et 11 b. c, quidam in -periculum vitae suae in muschea obdormivit, 29 a. - -milites sancti sepulchri quomodo percutiantur, i. e. creentur? 184, -praesentant se regi Cypri, 16 A. - -milites S. Georii sunt optimi, et ubi creentur? 92 a. - -militia Hierosolymitana est nobilissima et praestantissima propter -rationes XL positas, 184 B. c. D. - -militiam quidam plebejus inhabilis inter nobiles suscipit, sed statim -degradatus fuit, 187 B. - -militum sancti sepulchri excessus in mari insistentium taxillorum et -chartarum ludis, 64 A, vanitas et fatuitas in suorum nominum et armorum -pictura, 216 B. C. - -Milo, insula cum capacissimo portu, 182 a. - -minnerias diversorum metallorum habet Cyprus, 155 a, auri Arabici -vidimus in deserto, 37 a, argenti in terra ducis Austriae, 227 b, -habent Alpes, 213 b. - -Minerva, dea sapientiae, 179 b. - -Minon, Minos, habuit uxorem filiam Solis, 228 a. - -Minores, quomodo venerint in Jerusalem in montem Sion, 290 a. b, quae -loca sancta possideant in Hierosolymis, 296 B. Minoribus sunt haec loca -emta, 290 B. Minores habent conventum in Jerusalem, 108 B. Sunt -charitativi ad peregrinos in Jerusalem, 89 A. Loco Latinorum sunt in -dominico sepulchro, 134 A. Minorum fratrum pater S. Franciscus ante -suam existentiam fuit prophetico praesagio depictus, 216 b. Minorum -fratrum de terra sancta laus et commendatio, 29 B. et 134 A. - -Myon insula una Cycladum, 174 b. - -mirabilis fundatio Venetianae urbis, 211 a. b. - -mirabile diaboli portentum de mortuis se erigentibus, 90 b. c. - -mirabile de quadam Nympharum domo in Aegypto, 89 a. - -mirabiles cavernae montium et petrarum, 53 b. c. Quaere etiam Hiatus - -miraculum ignis paschalis[TR256] quomodo inceperit in Jerusalem? 264 A, -quomodo factum sit? 265 A, fingunt fieri Christiani orientales in -vigilia Paschae, 131 A. B. - -miraculum, quale olim annuatim acciderit in monte Oliveti in ascensione -Domini? 148 A. - -miraculum olei S. Catharinae quomodo fiat? 56 b, grande cujusdam -simplicis fabri, 96 b. c. - -miracula falsa dupliciter fiunt, 91 a, magna faciunt aliqui Sarraceni, -104 b. magna facit diabolus divina permissione, 91 a, majora et plura -fecit Dominus in terra sancta, 7 B. - -miraculosa captio civitatis Jerusalem, 272 A. - -miraculoso lumine Dominus in tempestate saevissima maris consolabatur -peregrinos suos, 20 A. B. - -miranda recitantur de gigantibus et thesauris, 92 b. c. - -Mirce deserti, 37 b. - -misericordiam meretur misericordia, quod exemplo patet, 34 b. - -misericordiam praestare cum indignatione an sit meritorium? 144 a. - -miseretur Deus malis propter bonos, 20 B. G. - -miseria humanae calamitatis plangitur, 7 a, brevitatis humanae vitae -deploratur, 175 a. - -miseriae mare navigantium, 16 A. B. et 52 etc., galeotarum multae, 48 -A, in deserto degentium, 45 b, peregrinantium per desertum, 31 et in -multis aliis locis. - -Missa prima dicitur in hoc loco a S. Jacobo apostolo lecta, 105 b, non -celebratur super mare in navibus, 49 A. Missam cantavit FFF in dominico -sepulchro, 254 B, in angustia FFF celebravit, 251 B, Missas tres -natalis domini legit FFF in loco nativitatis in Bethlehem, 182 b. c. -Missam celebrare coram astantibus Sarracenis periculosum est, 152 B, -Missam sine consecratione legit FFF populo, 30 A. - -Missae ex privilegio possunt dici in terra sancta semper in media -nocte, et post, quacumque hora libuerit, 119 B, quomodo celebrentur in -Jerusalem? 119 A. B. - -Missas legere contendunt sacerdotes in dominico sepulchro cum -scandalosis litigiis, 119 B. C, quomodo legerimus in Gazara? 13 a. b, -quomodo dixerimus Cairi? 81 b, celebrantes vexaverunt vespae, 13 b, -legimus praesente Satana, 81 b. et 111 a, sero legunt post solis -occubitum multi orientales Christiani, 248 A, in suis ecclesiis non -sinunt nos legere Graeci, 113 a. et 60 b. c. etc. - -Missas legunt Glagolae lingua Sclavonica, 199 b. c, duas celebravit -desperatus sacerdos una cum Latinis in azymo, alteram cum Graecis in -fermentato, ubi? 68 A. - -Missa torrida sive arida legebatur in navibus, 49 A. - -missivas sive epistolares litteras portant per terras orientales -columbae, 272 A. et 95 a. et 135 B. - -mysteria sui cultus occultant gentiles vulgo communi, 105 b. - -mysteria sacramentorum ecclesiae sunt nimis manifesta vulgo, 106 a., et -essent utique occultanda. - -mysteriis plena est terra sancta undique, 8 A. - -mitigat pecunia omnium infidelium iram ad Christianos, dum oblata -fuerit, 159 a. - -Mitylena insula sancti Paulli, quam convertit, 174 a. - -Moab cum fratre suo Ammon ex incestuoso concubitu fuerunt et concepti -et nati, ubi? 246 A. Moab et Ammon idololatriae initium Machometicae -sectae maledictae praebuerunt, 74 a. - -Moabitarum regio, 244 A. - -modicum prodest fuisse in Jerusalem sine vitae emendatione, 6 A. B. - -modus Deum laudandi in galea, 40. A. B, cum erroribus Sarracenorum, 105 -a, se habendi in galea, 51 B. et 54 B. C., ingrediendi terram sanctam, -75 A, habendi se in terra sancta, 82 B, ingrediendi ecclesiam dominici -sepulchri, 108 B, se habendi in ecclesia sancti sepulchri, 109 B, -nobilium et curialium regis Soldani, 251 A. B. et 88 a. - -modulatio optimi cantus ubi audita fuerit? 71. A. - -Moyses in aquis fuit repertus, ubi? 95 b, ubi paverit gregem, 41 b, ubi -viderit rubum flammantem? 42 b. - -Moysen in diversorio volebat Dominus interficere, 72 b. - -Moysis oratorium in Aegypto, 97 b, in petra stans praedicavit populo -Israel, 74 a. - -Moyses in foramen petrae fuit positus, 45 a, in montis cacumine recepit -X praecepta, 45 a, ubi confregerit tabulas? 55 b, ubi dederit populo -bibere? 57 a, de qua petra eduxerit aquam, 52 b, ubi scripserit -deuteronomium? 37 a, ubi sepultus fuerit? 243 B. - -Moysis virga qualis fuerit? 50 b. Mons, 55 b, fons aut puteus, 52 a. - -Moy hodie apud Aegyptios, Syros et Arabes dicitur aqua, 95 b. - -molesti sunt peregrinis Sarraceni in terra sancta, 85 A. B. - -molestant Arabes cunctas regiones, 25 b. - -molestaverunt saepe Arabes peregrinos. Quaere Arabes. - -molitor iracundus in peregrinos, 106 A. - -molendina, qualia sint in Jerusalem, ... multa ventilia in Rhodo, 163 a. - -Moloch idolum, quale, cum crudelissimo ritu suo describitur, 233 A. - -monachus quidam remissa sibi peccata cognovit per ignem accensum, 265 A. - -monachos nominant Graeci et Sarraceni Cologeros, ... - -monachi orientales et occidentales differunt, 637, 141 a. - -monachi Aegyptii fuerunt perfectissimi, 141 a. - -monachi et sacrae virgines in excessivo modo ubi fuerint? 141. - -monachi fugerunt homines, 50 a, olim non erant clerici, 141 a, -orientales paucis erant contenti, 237 b, in insula quadam repugnaverunt -Turcis, 63 A. S. Catharinae montis Sinai quales sint? 60 a, mali -ordinantur episcopi in scandalum, 157 b. - -monachae s. moniales quaedam fortissime agunt pro conservatione -castitatis suae, 230 B. C. D. Simoniacae absorbentur, 53 b, multae -simul in uno monasterio per unum virum fuerunt impraegnatae, 221 a. - -monasterium canonicorum regularium fuit quondam conventus montis Sion, -quem nunc fratres Minores inhabitant, ... - -monasterium probaticae piscinae habuit moniales virilissimas, 230 B. C. -D. - -monasterium monialium ad Gloriam in excelsis, 179 A. S. Catharinae -montis Sinai fuit XIV mansio peregrinorum, 43 b. c. S. Catharinae -describitur, 59 a. XL Sanctorum inter Oreb et Sinai, 51 b. d, quoddam -occultum, 49 b. c. d. S. Hieronymi in deserto, 224 A. S. Lazari -monialium in Bethania, 213 B. S. Sabbae, in quo olim fuerunt 40000 -monachi, ut fertur, 237 A, inter serpentes, quod catti custodiunt, 157 -a. Wilda prope Pontinum mobile, 227 b. S. Justinae initium omnium -observantiarum ordinis S. Benedicti, 209. Cellae novae nobile, 27 A. - -monasterio assimilatur quodammodo galea, 46 B. - -monasteria humillima habuerunt antiqui, 60 a. S. Benedicti nimis -gravatur per nobiles, 209 b. In Jerusalem fuerunt constructa, ut essent -peregrinorum hospitia, 268 A. Multa nimis sunt Venetiis, credo omnium -ordinum Christianae religionis, 217 a. b. c. d, monasterium quoddam -mirabile, 204 b. - -moneta Aegypti qualis sit? 109 b. c, antiquorum plaphardorum quomodo -habuerit initium? 269 A. - -monetarum prima inventio per Saturnum, 168 b. - -mors in olla est coloquintis, qualis illa sit? 38 a. - -mortis periculis fuerunt peregrini expositi, ubi? 56 b. c. - -mortis inclamatio, 175 a, periculum incidit FFF ubi? 126 b. - -mortem, quae foeminae pro castitate servanda subierint? 211 B. - -mortuum mare, vide mare mortuum. - -mortui cum vivis pugnaverunt pro Jerusalem, 273. - -mortuos suos Sarraceni cum maximo planctu efferunt, 182 B. - -mortuus primus Adam ubi sit? 255 B. Christus secundus Adam, ubi? 115 A. -B. - -mortuos suos dicunt Sarraceni contristari aut cruciari, dum Christianus -transit Sarracenorum sepulchra, 82 B. - -mortui in quodam coemeterio singulis annis resurgunt diabolice, 91 a. - -mortuos in navibus quomodo sepeliant in freto? 51 A. - -mortuorum corpora per mare ducuntur, dum nautae volunt, 175 b, corpora -horribilia integra in quodam loco vidimus, 224 b. - -moritur unus dominus peregrinus, quem cum difficultate sepelivimus, 142 -b. - -mons Sion, 93 A. et 253 A. Gion, 163 B. Calvariae, 115 A. B. et 130 A. -Oliveti, 144 B. et 149 B. C. et 151 B. Luminum, 151 B, offensionis, 233 -A. Samsonis, in quem transportavit portas Gazae, 14 a. Tentationis -Christi, 207 B. C. Modin Maccabaeorum, 71 B. Sinai superstitiose a -gentilibus honorabatur, 41 b. Oreb et Sinai describitur, 51 b. c. Oreb -et sanctae Catharinae, 43 b. c. d. Moysis, 55 b. S. crucis in Cypro, 67 -B. Garganus S. Michaelis, 196 a. Aegypti spectabilis, 97 b. Chimaera -dictus, 159 b. Martyrum, 252 A, mons verus Veneris in Cypro, 150 a. -Translatus per fabrum virtute fidei, 96 a. Cretae Idaeus, Labyrinthi, -169 a. Olympus Aethiopiae, 49 b. Olympus Atticae, 178 b. Stymphalon, -187, montes rubri et albi molibus, 37 a, albi et nigri molibus, 33 a. -Abila et Calpe, 36 b, ignem spirantes, 190 a. Alpium Teutoniae in -Dalmatia vidimus, 200 b. - -montes Israel laetanter vidimus, 70 B, montes Israel, 89 A. Garizim et -Ebal, 205 A. Eremi mirabiles, 34 a, mirabiles ponuntur, 52 a b. Montes -vide etiam sub voce antecedenti. - -montium translatio de loco ad locum, 23 b, claustra ruperunt Turci hoc -tempore, 156 b, miraculosa ad se accessio ad concludendum Judaeos -rufos, 97 a, generatio montium quomodo fiat? 223 a. - -montuosa est Jerusalem ut Basilea, 256 A. - -Montfort Johannes, sanctus, in Cypro, 155 b. - -Mopsus deus desertorum, 41 b. - -mos, quaere supra Modus. - -mulier statua salis est facta, 245 A. B. - -mulier eburnea vivificata, 249 a, garrula anus in nostra galea, 97 A, -meretrix erat in nostra navi, 443 a. b, impudicissima Venus, 149 et 150 -b, est avarissimum animal, 14 b, dicta Multesch turpissima et -luxuriosissima, 228 a, desperata filium proprium ad mare projecit, 281 -A, - -mulieres alloquitur Dominus crucem ferens, 138 A, infatuaverunt quosque -fortissimos, 14 b. Sarracenae curiosae, 17 a, gentiles castissimae, 230 -et 196 b. c, peregrinae terrae sanctae fortiores viris, 211 a. b. -Barbatae, 52 a. Christianae prostituuntur Sarracenis, 132 b. Cretenses -sunt venenatae, 169 b. Sarracenorum non sciunt coquere, 109 b, sunt -medicinae doctrices, 166 a. - -mulierum malitia deplangitur, 14 B. Ornatus in ecclesia et statio inter -viros detestabilis, 111 a. b. - -mulctatio peregrinorum gravis, 111 b. - -Multesch, turpissima et luxuriosissima foemina, 228. - -mundus totus in duabus civitatibus conspicitur, 212 b. - -mundi medium centrale ubi esse dicatur? 117 B, triplex dicitur, 167 a. -b, tres partes discernuntur aquis, 177 b, medium et divisio ejus in -tres partes, 167 b. Anima demogorgon dicitur esse, 167 a, gloria est -brevis, 179 b. c. - -mundum totum peragravit Jupiter quinquies, 260 b, confudit Machometus, -151 a. - -mundicia Sarracenorum in vestibus et esu, ... templorum nobis -scandalosa, 160 B. c. et 263 A. B. - -munitio in Alpibus nostris contra Turcorum incursum, ubi sit? 226 a. - -mures Aegyptii quales, 213, aut glires crescunt in galeis, 53 et 54 B. - -murmur filiorum Israel in deserto, et peregrinorum insolentia, 35 a. - -murus. Quaere supra Moenia. - -muschea est templum Mahometicum, quod alias dicitur mesquita, vel -meschita aut mameria. - -muschea est jam templum, quod dicitur Salomonis in Jerusalem, 106 B. et -261 B. - -muschea est in monte sancto Oreb, 46 a, grandis in loco sepulturae -Soldani, 98 b, nova pulcherrima, 227 B. C. - -muscheae Sarracenorum quales sint? 98 B, multae nimis, 103 a. b, quales -habeant turres? 93 etc. - -muscheam an Christianus sine peccato possit ingredi? 261 seq., -ingreditur Christanus quadruplici de causa, 261 B. C, quidam miles -stercore foedavit, 11 b. c. - -muscheas faciunt Sarraceni ex ecclesiis nostris, quando nos locis -expellunt, ... - -Muscatellum vinum optimum quo loco crescat? 189 a. - -mustum fortissimum ubi exprimatur de uvis? 150. - -mutari potest homo in lapidem, 245 B. - -mutationes aut transmutationes hominum an fieri possint? ibidem. - -mutantur hominum affectiones in mari secundum variam dispositionem -aëris et maris, 52 B. - -mutant pecuniae virum in alterum, 159 A. - -Muters, villa Dalmatiae, 201. - -mysterium, vide misterium. - - - - - N. - -Nabal Carmelus, vir Belial, ubi habitaverit? 249 B. et 258 A. - -Nabuchodonosor destruxit Jerusalem et templum Salomonis, ... - -Naydon praefectus civitatis Jerusalem, 223 B. - -Napulia, regio prima Turcorum, 65 A. - -natare optime sciunt Sarraceni, 113 a. - -natavit Venus e mari, 149 a. - -natatoria Siloae et fons, 159 B. C. - -natus est Christus, ubi et quomodo? 168 A. B. Joannes Baptista, 191 B. -C. Helias propheta, 165 A. Jupiter pro deo habitus, 168 b, natus est -aliqua delusione Alexander Magnus, ubi? 98 a. - -nata est beata Maria, ubi? 230, 229 B. B. S. Catharina virgo, 156 a. b, -de cerebro Jovis Minerva, 460 a. Venus, 149 a. - -nascitur Pegasus, equus alatus, 186 b. - -nascuntur Diocletianus et Maximianus tyranni, 202 b. - -nativitatis Christi locus, 169 A. B. Beatae Mariae, 229 b. - -nativitatis festum quomodo celebretur in Bethlehem, 179 B. - -nativitatis locus 7 habuit status, 177 A. B. C. - -nativitatem Domini quomodo celebraverimus in mari, 195 b. - -nativitas et origo Amazonum, 186 b. c. - -naturaliter sunt Orientales et Occidentales inimici, 92 B. C. et 37 b. -Itali Teutonicis, 32 A. B. - -naturalium scientiam rerum habuit Adam, 6 a. b. - -naturalium simiae sunt poetae. - -navis prima, Argo, facta Jasoni et sociis suis, 160 b. c. - -navis peregrinorum Jerosolymitanorum, qualis? 45 A. - -navis senatus Venetorum dicitur Bucephalus sicut equus Alexandri, 37 B. -et 220 a. - -naves maris variae sunt, 45 B, habent velocissimum cursum in -tempestatibus, 62 A, maximae quo loco steterint? 40 A, quomodo -mittantur de Brenta fluvio in mare, 208 a, dicuntur a poëtis alati, 186 -b. Indianae sine ferro, 49 b. - -navium multarum ad mare fit fabricatio, ubi? 215 a. b, contrarius -occursus, 181 b, conductio in Alexandria, 133 b. - -navigatio Jasonis et Argonautarum, 160 b. c, profectiva impeditur per -aquam Jordanis, dum in navi habetur vasculo, B. C. taediosa, dura et -periculosa, 114 etc., difficilis per Tenorium, 180 b. c. d, -periculosissima est in termino maris, ubi? 206 a; difficilis, quo loco? -64 A. Nili taediosissima, 114 b. et communiter. - -navigationis conventio per mare, 34 A. - -nauta primus dicitur fuisse Argus, 160 b. c. - -nautae tribus vicibus in die laudant Deum, 49 A. Orationem faciunt -specialem pro animabus parentum S. Juliani, 50 B, nautae maris sunt -multum superstitiosi et fata attendunt, 198 A. B. C, 185 A, sunt -homines perditissimi et maximi blasphemi,[TR257] 198 a. b. - -navale bellum quomodo praeparetur? 180 b. - -navalia bella continue aguntur in mari, 130 a. - -Naxon, una insula Cycladum est, 165 a. - -Nebo, Phasga et Abarim, montes Moysis, 243 B. - -nebula maris mortui inficit terram, 245 A. - -Nectanebi incantatoris patris Alexandri M. columna, 97 b. - -necessariorum dispositio pro navigatione maris, 37 A. - -necessaria sunt tria ad intelligendam navigationem maris, 41 B. - -necessaria emta pro viatico deserti ad montem Sinai, 257 B, 17 a. b. - -Necso vallis Botri, 10 b. - -negavit Petrus Dominum, ubi? 103 A. - -negotiatio[TR258] detestabilis fit per peregrinos Hierosolymitanos in -dominico sepulchro, 216 A. - -negotiatores quomodo orbem diviserint? 135 b. - -negotiatio, quaere supra Mercatio etc. - -neglexit FFF navem suam, 201 b c. - -Nemrod gigas et tyrannus, discipulus Jonichi, 136 b. - -Neptunus, Pluto, Jupiter, mundi principes, 168 b. - -nequam homo Tangwardinus, 80 b. - -Nerei et Achillei martyrum corpora, 38 B. - -Nesa, mulier sagax, 211 a. b. - -Nethota Salomonis, 228 A. - -Neua villa, finis Italiae et principium Germaniae, 29 A. - -Nicaea urbs, 166 a, civitas a Christianis colitur, 270 B. C. - -Nicodemus venit ad Jesum nocte, ubi? 144 B. - -Nicodemus ductor peregrinorum in montem Sinai, 43 a. b. - -Nicolaus episcopus ubi fuerit natus, et episcopus, et quo translatus? -159 A. et 198. - -Nicolai sancti praesulis pastoralis baculus, ubi? 209 a. - -Nicolaus papa posuit Minores in Jerusalem, 290 A. - -Nicolai monasterium ordinis S. Benedicti, 204 a, magnum Venetiis, 37 b. -et 56 b. et 219 b. Insula cum monasterio ordinis S. Benedicti, 204 a. - -Nicolaus papa crucem praedicari jussit in terrae sanctae subsidium, 289 -B. - -Nicolaus quidam eremita multis annis absque cibo et potu vixit, 465. - -Nicolaus miles peregrinus nostrae societatis, 221 B. - -Nicomedia civitas, 176 a. - -Nicopolis, quae est castellum Immaus, 91 A. - -Nicosia, caput regni Cypri, 16 A. et 60 A. Cypri metropolis est, 153 b. - -nigri homines sunt in Oriente, ... - -nigri montes et albi sunt in quadam regione, 33 a. - -nigromantia est ex Aegypto, 138 a. - -Nigropontum sive Euboea insula, 177 a. b. - -Nilus, paradisi fluvius, quae habeat nomina? 116 b, describitur ab ejus -origine, 116 b, de paradiso effluit, 118 b, quare habeat turbidas -aquas? 118 b, aquas habet dulces et sanas, 170 a. Aegypti terram -fertilissimam foecundat, 118 b, per septem ostia in mare currit, 120 a, -fluvius pro deo ab antiquis colebatur, 119 B. et 137 b, quas gignat -bestias? 120 b, quos producat fructus? 121 b, dividit Asiam ab Africa, -32 B, orbem terrarum dividit, 120 a. b. - -Nili navigatio dura et periculosa, 112 a. b. 114 etc. - -Nimana civitas, 157 a. - -Nympha Garamantidis, 206 b. - -Nympha de mari emittit urinam, 183 a. - -Nympharum locus ubi fuerit, 65 b, domus phantastica in Aegypto, 89 a. - -Nimrod gigas et tyrannus, discipulus Jonichi, 130 b. - -nitimur in vetitum et negata cupimus, 208 b. - -nivium moles de montibus labuntur, 224 a. - -Nobe, civitas sacerdotum in terra sancta, 192 A. - -nobiles peregrini superbi dedignantur cum mulieribus Hierosolymam -proficisci, sed veri nobiles gaudent, 12 et 186 B. - -nobiles sic fiunt milites in dominico sepulchro, 184, arma in ecclesiis -suspendunt, 216 B. C, mundi et meliores et veros dicunt esse Arabes, -210 A, et 25 a. - -nomen Dei magnum, ineffabile, quomodo scribatur? 94 a. - -nomen Jesus ubi puero impositum sit? 168 B. - -nomina civitatis Jerusalem multa, 255 B, nomina multa civitatis Cairi, -102 a, civitatum et villarum in Judaea communiter incipiunt a Beth, -cujus rei ratio, 176 b. c. - -nomen Felix difficulter exprimere possunt Sarraceni, 75 A. - -nomina dominorum et sociorum secundae peregrinationis FFF ponuntur, 32 -B, ad sanctam crucem in Cypro quae sint? 66 A, peregrinationis montis -Sinai FFF, 221 B. - -novus annus incipit 1. Januarii, 200 a. - -novorum rumorum recitatio non est semper bona, 177 a. - -novus murus et fortalitia civitatis Ulmensis, 230 b. - -novercam fugiunt filii, 260 b. - -novissimum judicium ubi futurum? 151 A. - -nox tristissima in deserto, 68 a. b, miserrima peregrinorum, et septem -horae noctis, 116, periculosissima in mari, 196 A, et 184 b. - -noctes inquietissimae sunt in mari, 52 B, laetas habent Sarraceni in -suo jejunio, 64 b. - -noctibus celebrantur Missae in terra sancta, 119 B. - -Nox, dea poetarum, in eam fit increpatio, 68 a. b. - -nocturnae phantasiae quomodo fiant? 10 a. - -nubes et nebulae Aegyptum non contegunt, ... - -nubes excellit Olympus, 178 b. - -Nubiani orientales Christiani sunt, 134 B. - -nudus numquam debet apparere religiosus, 198 B. C. - -nugae peregrinorum gyrovagorum, 101 B. vide Mendacia. - -Numicius fluvius, qualis? 232 B. - -nummi[TR259] Sarracenorum dicuntur madini, 148 B. - -numismata ... - -nuntiorum officia in Oriente funguntur columbae. Vide Columba. - -nuptiae sine discordia debent esse, 101 et 149 B. - -nuptiae magnae archiducis Austriae, 227 b. - -Nürembergae sunt reliquiae hae: 267 B. - -nux aut nuces avellanae sunt in Oriente pretiosissimae, 127 b. c. - -Nymana civitas, 157 A. - -Nympha etc. vide in antecedentibus,[TR260] s. v. Nimpha. - - - - - O. - -Obaudierunt illi peregrini voces revocantium se et in magnas devenerunt -angustias, 67 a. - -Obdormierunt Sarraceni et peregrini tempus recessus ab illo loco, 212 A. - -obduratio montium pro inclusione Judaeorum, 97 a. - -obedientiae incitamentum et exemplum, 121 A. - -obediunt pecuniae omnia, 159 A. - -obeliscus magnus, 179 b, ingens, 161 a, ad S. Petrum Romae, 103 b. c. - -obitus B. Mariae Virginis ubi praenunciatus sit? 147 B, obitus et -sepultura comitis de Solms, peregrini, 142 b. - -oblatio trium regum qualis fuerit? 171 A. - -oblationis locus Adae, Melchisedech et Abrahae, 255 B. - -oblivio unius sancti loci quomodo acciderit? 146 B. - -oblivionem facit aqua cujusdam fontis potata, 77 b. - -oblivionis potus pro Hercule ubi sit confectus? 138 a. - -obruitur Achor fur lapidibus, 203 B. - -obsessa Jerusalem quo anno fuerit per Christianos, 272. - -obsequiosissimi sunt peregrinis Sarraceni pro denariis, ... - -observantiae ordinum quo tempore et loco inchoatae sunt, 209 a. - -obstetrices Aegyptiorum ubi habuerint oppidum? 113 a. - -obstetrix fuit Dianae mox nata, 164 b. - -oceanus ambit orbem, 42 A. - -Occidens et Oriens quomodo copulari possint, 71 a. b. - -occidentales et orientales homines naturales inimici, 192 B. et 37 b. - -Occidentales saepe profecti sunt in Orientem ad bellandum, 282, -accipere renuerunt eis oblatam Hierosolymam, 289 A. - -occidit Cain fratrem suum, Abel, 7 A. - -occidit se Sampson pro populi liberatione, ubi? 14 a. - -occiderunt se ipsas quaedam mulieres pro castitate, 231 A. - -occisio multorum martyrum pro Christo, 252 A, multorum Sarracenorum in -Jerusalem, 273 B. - -occidunt Veneti suos duces inutile regentes, 213. a. b. - -oculus solis dicitur balsami hortus, 78. - -oculum unum tantum habuit ille Cyclops gigas, quem excoecavit Ulysses, -190 b. - -oculum unum tantum habuerunt tres sorores, 186 b. - -occultant gentiles mysteria suorum deorum, sed Christiani nimis -communicant sua, 105 et seq. - -octo benedictiones ubi praedicaverit Christus? 153 A. - -octavus Latinus rex in Jerusalem, 279 B. - -octavae ascensionis Domini sunt celeberrimae Venetiis, 220 a. b. - -Octaviani Caesaris thesaurus, ubi? 94 a. - -odor mirificus redolet de loco, ubi Christus est natus, et de omni -loco, in quo nudus jacuit corpore, 169 A. B. - -odor balsami omnium odorum suavissimus, 78 a. b, delectabilis ex quadam -foeda spirat materia, 72 a, pessimus aut foetor turpissimus est -aliquando in galea, 74 A; malus est Venetiis in maris recessu, ... - -odore detestabili foetent Sarraceni, 15 b, redolent herbae omnes terrae -illius, 66 B. - -odorifera sunt paene omnia virgulta et plantulae, virides et aridae, -reperibiles in deserto, 30 b. et 39 b. - -offensionis Domini mons ubi sit? 233 A. - -offertoria peregrinorum militum pro devotione et pro militia, 84 A. et -96 B. 100 A. 175 B. C. 184 A. et 56 b. - -officium Domini quomodo olim in Bethlehem celebratum sit? 179 B. - -officia divina quomodo celebrentur in terra sancta? 179 B, officia -sacerdotum Sarracenorum quaenam sint? 105 a. - -officiales civitatis Jerusulem, 223 B, galeae quinam sint, 47 A. - -officiales et ministri Jovis sunt Cyclopes, 190 a. - -offensus fuit Deus valde ab habitantibus Christianis Jerusalem, ideo -eam gentibus tradidit, 280 A. B. C. - -Og rex, maximus gigas, 35 b. - -Ogygis diluvium, 164 b. - -oleum multum crescit in monte Oliveti, quod pertinet templo Domini, 151 -A. - -oleum Therebinthi dicitur resina, 91 A, stillat ex tumbis S. Nicolai et -S. Waldburgis, 172 A, an de tumba S. Catharinae resudet? 56 b, oleum in -lampadibus turrium Cairi consumitur per annum, quod nullus rex -Christianitatis solvere posset, 103. - -oleorum multae sunt species, quae balsamo admiscentur, 80 a. - -Oliveti mons sanctus, 144 et 149 et 151 B. - -olivarum horti delectabiles ad S. Catharinam, 51 b. et 54 b. - -Olympus, Aethiopiae mons, 49 b. Macedoniae mons altissimus, 178 b. - -Olympici ludi quomodo sint instituti, 179 a. - -onagrorum grex ubi fuerit? 242 A. - -Onuphrius eremita ubi dicatur habitasse? 52 b. - -oratio Christi trina in monte Oliveti, 44 B. - -oratio dominica, Pater noster, ubi facta sit? 152 B. - -oratio pro parentibus S. Juliani omni die fit in mari, 50 b, debet -fieri pro rege Soldano, 249 B. et 182 A, non semper liberat a malis, -pro quibus fit, ... - -orationis tempus et mora Sarracenorum, 105 a. - -orationes quomodo fiant in navibus maris, 49 A. B. - -orandi modus Sarracenorum, 105 a, 86 A. - -oratorium Adae et filiorum Melchisedeci et Abrahae, 255 B. - -oratorium Moysis in Aegypto, 97 b, beatae Mariae Virginis, 97 A. B, -beati Johannis evangelistae, 105 A. - -oratoria, etiam infidelium, non sunt dehonestanda, 262 A. B. - -orator quidam ornate in convivio oravit, 96 B, magnus erat in societate -FFF, 221 B. et 50 b, eminentissimus Graecus et Latinus, 178 a. - -orbis terrarum medium centrale, 117 b, medium et ejus in tres partes -divisio, 167 b. - -orbem terrarum ambit oceanus, 42 A, universum circuivit Jupiter -quinquies 165 b, quomodo diviserint negotiatores? 135 b. - -Orcus et Pineus fluvii contrarii, 168 b. - -Orcon, inferni fluvius, 178 b. - -Oreb, Sinai mons, 43 B. Sinai S. Catharinae montes, 51 b. - -ordo servandus in peregrinatione. Quaere Modus. - -ordo S. Benedicti super omnes commendabilis ostenditur, 209 b. -Praedicatorum quomodo sit institutus? 283 B. Ordo Praedicatorum tres -habuit conventus Venetiis, 217 b. Minorum in Jerusalem tenet locum -ecclesiae Latinae, ... - -ordo Minorum ad minus tres conventus habet Venetiis, 218 b. -Carmelitarum quomodo inchoatus sit? 71 B. - -ordines tres, sc. Templariorum, Hospitaliorum sive Johannitarum, et -Teutonicorum inchoati sunt in Jerusalem, quo tempore? 216 A. Venetiis -paene omnes Christianae religionis habent ordines conventus, 218 b. - -ordinatio divini officii in Jerusalem, 179 B, processionum in Jerusalem -ad loca sancta, 94 A. Psalterii beatae Mariae Virginis, 191 A. - -Oreb vide supra. - -Oriens et Occidens quomodo copulari possint? 71 a. - -Orientis rectores, quinam sint? 111 a. - -orientali ecclesiae male provisum est, 157 b. - -orientales homines dissimiles sunt occidentalibus. 192 B, moribus -discordant ab occidentalibus, 37 b, sunt magis pii naturaliter quam -occidentales, 88 b. - -Orientalibus non convenit vini potus, 109 a. - -Origes mons Aegypti est, 113 b. - -origo ventorum qualis sit? 42 A, montium unde veniat? 223 a. Nili -fluvii paradisi, 117 a, Jordanis fluvii, 189 B, omnium deorum et rerum, -167 a, deorum gentilium, 137 a. b., ritus Sarracenorum, 72 a. - -Orion occisus fuit a scorpione, 206 a. - -ornatus ecclesiae montis Sion in Jerusalem, 93 B. - -ornamenta mulierum in ecclesia sunt detestabilia, 111 a. b, domus -Tangwardini, 82 a, pretiosissima in altari S. Marci Venetiis, 219 b, -conventus Praedicatorum in capitulis generalibus, 220 b. - -ornatio galeae cum vexillis et pannis, 57 A. B. - -Orpheus dulcissime lyra canere scivit, 68 b. et 162 a. - -ortus sive pomarium aut viridarium, quaere Hortus. - -ortus sive conceptio Alexandri M. 98 a - -oritur sol ex mari et in id remergitur occidens, et navigantibus -videtur, ... oritur retro ecclesiam ascensionis Domini, ut apparet, 149 -B. - -orientem solem maledicunt, quinam? 49 b. - -os inferni dicitur esse in profundo maris mortui, 240 A. - -os valde magnum habuit foemina Multasch, 228 a. - -ossa S. Johannis Baptistae fuerunt concremata, 172 B. S. Catharinae -olim oleum sudabant, 57 b. - -ostia tria habet sepulchrum Domini, 127 A. Nilus septem, 120 a. ostreae -sive conchilia maris, 204 b. c. - -Othus Mediolanensis duello vicit Arabem; 269 A. - -Ottenbüren quoddam solemne S. Benedicti monasterium cum multis -reliquiis, 230 a. - -ova excubantur in Aegypto in fornacibus arte et industria humana, 94 b, -ova struthionis in sabulo calore solis excubantur, 83 b, ova paene -omnia gallinarum terrae sanctae duo habent vitella, ... - -ovant cocodrilli sicut anseres, 120 b. - -Oxirinthum Aegypti civitas olim plena erat monachis et monialibus, 140 -b. c. - - - - - P. - -pabulum asinorum per desertum, 19 a. b, camelorum, 20 a. b. - -Pactolus fluvius aureus, 176 a. - -pactum conventionis patronorum et peregrinorum de transvectione maris, -3 A. B, peregrinorum et Sarracenorum de transductione per desertum, 218 -B. C. Venetorum cum Turcis, 171 b. - -patientia Davidis plurimum commendatur, 212 B. - -patientia, pecunia et sanitas sunt peregrinari volenti in terram -sanctam necessaria, ... Patientia in terra sancta necessaria est -multum, 77 A, inter Sarracenos quibus regulis servatur? 83 A. B. - -Paduae, civitas magna, 208 a. - -pagani sive Sarraceni seriosiores sunt tempore orationis suae quam -Christiani et magis assidui, 86 A. - -paganorum civitates non equitando sed peditando permittuntur Christiani -ingredi, 82 A. - -pagani, quaere infra Sarraceni. - -palatium regis Jerusalem quodnam fuerit? 123 B. Alexandri M., 129 b. -Ducis Venetorum pretiosissimum, 212 a. Regis Cypri continet conventum -fratrum Praedicatorum in Nicosia, 155 a. Vetus in Constantinopoli, 113 -b. et 177 b, sive castrum Soldani, 96 a. - -Paltas, ingens gigas, ubi sepultus? 93 b. - -pallae, mappae albae, et caetera ad altaria pertinentia sunt in -aliquibus ecclesiis immundissima, 236 A. - -palma, qualis arbor sit? 121 b. - -palmarum ramos emit FFF et Ulmam duxit, 134 A, festum quomodo celebrent -in Jerusalem? 141 B. - -Palaestina tria habet nomina, 18 b. - -palus pessima in quodam terrae sanctae loco, 206 A. - -palus Maeotis vel paludes Maeotides, 177 b. et 221 b. - -paludibus maris rubri immergebantur asini cum peregrinis, 67 b,[TR261] -maris magni est inaedificata civitas Venetiana, 32 A, 211 a. - -panis de radicibus contritis ubi fuerit? 60 A, panis mare navigantium -qualis sit? 52 A, desertum ambulantium qualis? 17 a, pane liberant se -peregrini a multis Arabum vexationibus, 40 b. et 34 b. et 115 b. - -panis subcinericius quomodo coquatur? 30 b, in Jerusalem est deliciosus. - -Pannonia, Boemia, Ungaria ponuntur, 196. - -Pancratii et aliorum martyrum corpora, 38 B. - -papa Benedictus ordinis Praedicatorum ubi natus sit? 222 a. - -papa Urbanus III. prae tristitia moritur propter amissionem civitatis -Jerusalem et S. sepulchri, 282 A. - -papa Urbanus II. maximum misit exercitum ad liberandum Jerusalem, 269 -B. C. - -papafigo est velum maris in tempestatibus, 20 A. - -Paphus civitas, principium Cypri, 149 a. Civitas vetustissima, poetarum -carminibus celebrata, 157 a. - -papa licentiam tribuit transire Hierosolymam, sine qua nemo debet illac -ire, 4 B, prohibet transducere aquam Jordanis de terra sancta in terras -nostras, 198 A. - -Pharao rex ubi cum suis submersus sit? 63 a. - -Pharaonis cisterna, 72 b, ficus septies in anno gignit, 28 b. - -Pharao necavit pueros filiorum Israel, 139 b. - -Pharaonibus deficientibus ex Aegypto successerunt Candaces reges, 150 B. - -parabolae veritatis sunt poetarum fabulae, 40 a, 206 a. - -Paracletus ubi sit apostolis missus? 94 B. - -paradisus ubi sit? 117 b, est Candia insula reputata, 176 b. - -paradisi quatuor flumina quomodo concurrant? 117 b, 122 a, poma, qualia -sint? 75 b. - -paradiso comparatur vallis illustris ante Sodomae subversionem, 122 a. - -parcus peregrinus sustinebat miserias et Sarracenorum vexationes, ... - -parcit Dominus malis propter bonos, 20 B. C. - -parens noster Adam ubi fuerit creatus? 6 a. b. - -parentum primorum poenitentia, 6, inobedientia, 7 a. - -Parentia civitas describitur, 205 a, ejus capellae multae, 205 a. - -Paris Helenam rapuit, 149 b. et 205 a. - -paries petreus, cui illisit Dominus Jesus, 146 A. - -Parnassus mons Thessaliae biceps, 179 a. - -Paros insula quem lapidem gignat? 164 et 176 a. - -parochiae multae Venetiis sunt, 237 a. Cayri, 103 a. b. - -partiti sunt milites vestimenta Christi, 112 A. - -partes mundi tres mari distinguuntur, 177 b. - -partes tres fecerunt peregrini S. Catharinae s. tres societates, 221 B. - -parvuli quomodo idolo Moloch immolati sint? 233 A. - -parvuli quomodo corrigantur? 156 A. B, pro Christo occisi ubi sint -sepulti? 172 A. B. - -parvulos suos permittunt Sarraceni faciliter Christi baptismate -sanctificari propter superstitiones, 92 a. - -passio crucis ubi per Christum tolerata sit? 115 B. - -passionis Christi singula loca, quaere in congruis litteris, e. gr. A. -Agonia etc, - -passio sanctorum, Felicis, Regulae et Exsuperantii, 139 b. c. - -passionibus ubi pleni fuerint omnes peregrini? 17 b. c. - -passionati sunt navigantes mare, 15 B. - -passionatissimi homines sunt Francigenae, 14 B. - -passavium, passagium terrae sanctae maximum et primum, 270 A. B. -Passavium II magnum, 277 B. III terrae sanctae, 280 A. IV grande, 282 -A. V 283 B. VI 284 A. VII terrae sanctae, 284 B. VIII terrae sanctae, -286 A. IX terrae sanctae, 286 B. X terrae sanctae, 187 A. XII inutile, -287 B. XIII indictum, sed non prosecutum, 288 A. - -passer solitarius in tecto, qualis avis? ... - -passas uvas ad naves emimus, ... - -paschale carmen fuit cantatum, quomodo? 10 A. - -paschalis ignis coepit in ecclesia Sion, 264 A. - -paschale lumen miraculosum, 131 A. - -pastores in nocte Christi nativitatis ubi vigilaverint, 173 B. C. - -pastores et Magi ubi convenerint? 166 B, ubi trepidaverint? 173 B, -congregati Jerusalem eripere volebant, 286 B. - -Pater noster, oratio dominica, ubi sit facta? 152 B, habet Ave Maria -annexum, 190 B. - -pater omnium deorum Demogorgon, 69 b. et 167 a. - -pater Melchisedech fuit Noa, 255 B. - -patriae et natalis soli dulcis memoria, 201 a. - -patriarcha primus Hierosolymitanus fuit archiepiscopus Pisanus, 274 B, -patriarchae quatuor ubi sepulti, 86. - -Patricii purgatorium quid sit? 53 b. c. - -patera argentea in mare lapsa, 185 a. Patera urbs S. Nicolai, 159 a. b. - -Patras civitas, ubi S. Andreas fuit crucifixus, 180 b. - -patroni duo a Venetis deputati pro transductione peregrinorum, 33 A. - -patronorum invidia ad invicem, 33 B. et 63 B. et 72 A. - -Paula et Eustochium et plures alii in terra sancta deguerunt juxta loca -sancta, 8 A. - -Paula rapta fuit in devotione in locis sanctis, 173 A. - -Paulae monasterium prope Bethlehem, 175 A. - -Paulus apostolus nobilis natus, ubi? 148 a, ubi sederit ad vestimenta -S. Stephani lapidati? 142 A. Mercurius deus fuit reputatus, 159 a. -Paulus et Andreas ubi praedicaverint? 169 a. - -Pauli ducis sancti corpus ubi sit? 38 B. - -pauperes, qui aliquando expelluntur e galeis, a peregrinis retinentur, -65 A. - -pauperum subventio, etiam cum ira data, prodest ei, qui dedit, 144 a. - -paupertas Christi in exemplum nobis exhibita, 75 B. - -paupertas angustat FFF multum in peregrinatione, 128 b. et 133 b. c. - -pausavit in hoc loco b. Maria Virgo exiens in cottidiano labore -visitando loca sancta, 164 A. - -pax magna est facta per Carolum Magnum in Jerusalem inter Christianos -et Sarracenos, 267 B, pax et benignitas Turcorum in Christianos est -periculosissima persecutio et saeva crudelitas, 156 b, 192 a. b. - -pax et bellum navium quomodo demonstretur? 64 A, pax et concordia inter -Venetos et Turcos, 171 b. - -peccatum enorme terram sanctam perdidit, 180 A. B. - -peccatum an sit Christiano, templa Sarracenorum ingredi? 261. - -peccata Hierosolymorum meruerunt S. sepulchri amissionem, 280 B. -Peccata sex Sodomorum, 239 B, peccata multorum non puniuntur saepe -propter innocentes, 20 B. c, peccata sua Sarraceni non confitentur, sed -ea aquae lavacro abluunt, et sic tolluntur, ut aestimant, ... - -peccatis nostris exigentibus venit terra sancta in manus infidelium, -189 A. - -peccatrix in civitate quadam lavit pedes Domini, 139 B. - -peccatricem gentem Dominus numquam diu in terra sancta degere permisit, -7 B. C. - -pecias et scissuras pannorum offerunt Sarraceni, 63 a. b. - -pecora adeunt Sarraceni immundissime, 133 a. - -pecunia Sarracenorum qualis sit? 109 b. c, pecunia sacrilego furto -ablata, 175 B. c, furto amissa in hospitio, 26 B, perdita in deserto -est reinventa, 73 a. b, placatur ira eique obediunt omnia, 159 A, -pecunia FFF fuit Alexandriae penitus imminuta, 133 b. c. - -pecuniam multam quadam die exposuimus, 111 b. - -pecunia antiquorum grossorum quomodo fuerit inventa? 269 A. - -pecuniarum usus a quo primum fuerit inventus? 168 b. - -pedagia exigunt Arabes ab omnibus per campos ambulantibus, 211 A, 25 a. - -pedagia injuste Sarraceni a Christianis recipiunt, quare Christiani -juste eis illa subtrahere possunt, 143 b. - -pedes Christus ubi laverit suis discipulis? 94 B. - -pedites omnes peregrinos ingredi civitates Sarracenorum cogunt, 82. - -pediculi magni ut avellanae sunt in deserto, 24 a. - -pediculos quaerat cottidie peregrinus, si vult esse quietus in mari et -in terra, 53 B. et 38 a. - -pedissequa quaedam reginae Cypri navigat cum peregrinis in terram -sanctam mansura in Jerusalem, 69 A. - -Pegasus equus est alatus, cujus conditionis? 186. - -pelagus, quaere Mare. - -Pelagia sancta, in quo specu egerit poenitentiam? 152. - -Pelagius papae legatus perdidit sepulchrum Domini, 285 A. B. - -Peloponnesus regio ubi sit? 178 b. - -Pella civitas refugium Christianorum in subversione Jerusalem, 244 B. - -Pelicanus avis divina, qualis sit? 138 b. - -Peneus et Orcus quales fluvii? 178 b. - -poenitentiam diversissimam egerunt Adam et Eva in quodam loco, 8 a. - -poenitentia dura cujusdam peregrini sibi nimis austeri, 209 A. B. - -poenitentiam egit David, quo loco? 100 B. - -poenitentiae locus est desertum, 24 b. - -poena maxima peregrini navigantis est impatiens socius collateralis, 54 -A. - -poena et crepitus purgatorii ubi audiantur? 113 B. - -pepererit ubi et quo modo Jesum Virgo Maria, 170. - -perditio Adonidis, amasii Veneris, 179 a. b, multae pecuniae in -deserto, 82 a. b, unius mulieris peregrinae, 200, omnium peregrinorum -tertiae societatis, 66 b, lamentabilis civitatis Jerusalem, 281 A. - -peregrinatio Hierosolymitana ut sit virtuosa, IV has causas habere -debet, 9 B. C, hoc malum habet, 149 a. b, ad Galilaeam quare fuerit -intermissa? 222 B. Bethlehemitana gaudiosa, 164 A. B. Jordanis multos -interemit peregrinos et est difficilis, 193 A etc., maris mortui -difficilis, 236 A, montis Sinai tria exigit, 2 a., Sarracenorum ad -sepulchrum Machometi, 61 a. Singularis FFF, 232 A. Orientalium -Christianorum ad Jerusalem, Romam et ad Coloniam, 253 B. Jerosolymitana -est optima, 8 A. B, maledicta sancti sepulchri quibus peregrinis sit? -92 B. - -peregrina quaedam foemina omnibus odiosa, 57 A. - -peregrinae foeminae sunt devotissimae et viris robustiores in mari et -terra, 211 A. B. - -peregrina foemina ad Jordanem fuit amissa, 201. - -peregrinus omnis, etiam idiota, doctus et theologus a Jerusalem -revertitur, 9 A. C, quidam veste Sarracenica indutus templum Salomonis -ingredi voluit, sed non potuit, 262 B, quidam in deserto causa -spatiandi ab aliis elongatus periculosissime erravit, 33 a. b, quidam -in muscheam merdavit, 262, quidam in vitae periculum in muschea -obdormivit, 79 a, quidam Sarracenum percussit in perturbationem omnium -sociorum suorum, 159 A, quidam in specu dominici sepulchri punitus -fuit, 216 B, quidam mirabilem sibi poenitentiam intulit in locis -sanctis, 208 B. C, quidam devotissime in monte Oliveti obiit, 151 B. - -peregrini Hierosolymitani quinque insignia, 27 A, quam statim navim -ingrediuntur in terram sanctam, habent plurimas indulgentias, 75 A, -transnatantes[TR262] Jordanem periclitantur, 196 A. B, difficulter -sepeliuntur in alienis terris, 142 b, divisi ab invicem, 17 b. c, vino -Cretico inebriati periclitabantur, 18 B. c, quatuor venales fuerunt, -ubi? 86 a. - -peregrinorum numerus potior, 221 B, in ecclesiam Golgothanam introitus -qualis? 189 A, gravis corrixatio, 41 a, mulctatio, 111 b, -periculosissima deviatio in deserto, 56 b, vexatio, 77 A. et 123 b, -gaudium vel exultatio, quaere Exultatio, excessus et exorbitatio in -dominico sepulchro, 261 B, ludi in navi, 64 A, quorundam vulneratio et -spoliatio, 22 B. - -periculum extremum quorundam peregrinorum, 56 b, grande FFF per bestiam -in domo, 126 b. - -pericula maris plurima ponuntur, 44 a. b, horribilia maris, 19 B. et -184 b. et 194 b. et 202 a. b, multa Christiani exercitus in passagiis, -270 etc. - -periculosum est balneare in Jordano, 195 et 197, iter in montanis -Alpium, 226 a. b, plures aestimant morari Venetiis, 210. - -periculosus ascensus in specum jejunii Christi, 207 B. etc. - -periculosus locus pro dormitione, ubi fuerit? 212 A. - -periculosiores tempestates sunt arenarum deserti, quam aquarum maris -magni, 23 a. et 31, et 34 a. - -perjuri non possunt bibere certam aquam, 55 a. - -Parnassus mons biceps, 179 a. - -Persarum regio ubi? 49 a. - -Persa villa in Alpibus Julianis, 29 B. - -Perseus nobilis gigas, 78 B. - -Persica sunt certi fructus de Persarum regione, 49. - -perscrutatio peregrinorum in Alexandria, 125 a, navium propter aquam -Jordanis, 198 A, vestimentorum propter pediculos, 53, perscrutatio et -interrogatio necessaria est peregrino, ... - -pestilentia horribilis Cairi erat, 110 a. b. - -pestilentiae remediator est sanctus Manna, 157 a. - -petra integra erat dominicum sepulchrum, 125 A. B. - -petra Oreb, quae dedit aquam, 52 b, ad quam projecit Moyses tabulas -decalogi, 55 b. Calvariae in morte Christi rapta, 115 B, sub monte Sion -mirabiliter scissa, 156 B, Petra deserti, castrum Ruth. 244 A, petra -lacteum stillans humorem, 171, lineamenta corporis Christi habens -impressa, 154 A. - -petra grandis jaspidea in tumbam facta, 154 a. b. Cava, per quam -ducuntur onera in Alemanniam, 214 a. Cava, hospitium bonum, 225 b, -formam navis Ulyssis habens, 192 b, formam vituli habens, 54 b, formam -caprae habens, 54 b. - -petrae limpidissimae vallis therebinthi, 91 A. - -petrosa et dura est terra sancta, 89 B. C. - -Petrus apostolus, ubi Tabitham suscitaverit? 79 A, ubi Aeneam -sanaverit? 85 A, ubi hospitium habuerit? 79 A, ubi piscatus sit? 77 B. -C, ubi Christum negaverit? 103 A, ubi in passione Domini latuerit? 101. - -Petrus martyr, ordinis Praedicatorum, sua aqua salutari plurima ad -salutem operatur, 33 B. - -Petrus eremita, ejus operatio ad sanctum sepulchrum recuperandum, 269 B. - -Petrus thelonarius impia pietate meruit, 144 a. - -Petrus mathematicus fontem transtulit, 208 b. - -Petrus, nostrae societatis coquus, 32 B. - -Pfua, oppidum Aegypti, 103 a. - -Phasga, Nebo, Abarim, mons Moysis, 243 B. - -Phaselus turris alta Jerusalem, 225 B. - -Philadelphus rex Aegypti studiosissimus, 140 b. - -Philippus, pater putaticius Alexandri Magni, 98 a. - -Philippus tetrarcha Caesariam Philippi aedificavit, 199 A. - -Philippus ubi eunuchum baptizaverit? 26 A. B. - -Philippi apostoli caput ubi sit? 36 A. - -Philistaea idem est, quod terra Philistaea, 18 b, quae alias dicitur -Palaestina. - -Philistinorum quinque capitales civitates, 11 a. - -philosophia vera latet sub poeticis figmentis, 206. - -philosophi maximi claruerunt in Aegypto, 138 a, quid sentiant de -ardentibus montibus? 190 b. - -philosophorum nutrix fuit Athenarum urbs, 179 b. Philosophorum simiae -sunt poëtae. - -physicos omnes superant Sarraceni in cognoscendis conditionibus -hominum, 131 b. - -physicus, quaere Medicus. - -Pierius mons auri thesauros habens, 169 B. - -pietatis opus sine mentis pietate valet, 144. - -Pigmalion sculpsit sibi uxorem eburneam, 149 a. - -pigmentorum confectiones ubi primo fuerint? 153 b. - -pigmentorum Salomonis locus ubi sit? 228 B. - -pigmenta pro Christi unctione ubi confecta, 213 A. B. - -Pilatus quam domum habuerit? 231. B. et 230 B, conabatur aquas in -Jerusalem ducere, 249 B. C. - -pyramides regum Aegypti, 79 b etc. Quaere Obeliscus. - -pisa cujusdam agri sunt in lapillos conversa, 165 B. - -pisces mirabiles quodam die vidimus, 73 B. - -pisces diversarum formarum et monstruosarum in foris et plateis -Venetiis videntur, ... - -piscabatur S. Petrus apostolus, quo in loco? 77 B. C. - -piscantur navigantes mare tridente, 62 B. - -piscina probatica in Jerusalem, 140 B. - -piscinae plurimae sunt in Jerusalem, 141 A. - -piscinae et horti deliciarum Salomonis, 249 A. B. Hebron, 9 a, juxta -montem Sinai, 51 b. - -piscina, in quam sparsit Moyses pulverem aurei vituli et populo dedit -ex eo bibere, 55. - -Plabes fluvius, 22 b. - -planctus Adonidis, amasii Veneris, quomodo celebratus sit? 169 a. b. - -planctus, quaere Exclamatio. - -platea, in qua beata Catharina fuit flagellis caesa, 129 b, ante -ecclesiam sancti sepulchri, sive atrium, 92 A, nova in Cairo, 88 b, -grandis sub castro Soldani, 96. S. Marci Venetiis, et aliae plateae, -219 b. c. - -plaphardi antiqui unde veniant? 269 A. - -placantur irati Sarraceni pecunia, 159 A. - -plaudere manibus quid sit et quomodo in laetitia fiat? 65 B. - -Pluto, Neptunus, Jupiter, fratres et dii, 168 a. - -pluvia aurea concepit Danae, 160 a. - -pluviam non patitur Aegyptus, 118 a. - -pluvia rara est in terra sancta, ... contraria est navigantibus mare, -... dulcissima Christianos consolatur, 271 b, grandem habuit FFF in -ultima suae peregrinationis diaeta, 230 a. - -poculum oblivionis bibit Helena Trojana, 138 a. - -poëtarum loca videre an sit vitium? 150 b, mirabiles phantasiae, 147 a. -b. - -poetica dicta quamvis in superficie videantur phantastica, praetendunt -tamen claras veritates, 159 a, 206 a. - -Pola, civitas Dalmatiae, Diocletiani et Maximiani solum natale, 202 b. - -politia triplex, 213 a, navalis, qualis sit? assimilatur quasi -monasteriis, 46 B. Venetiana optima est, 213 a. - -pomum aureum Alexandri M. obtulit Melchior rex Domino Christo, 170 A. - -poma aurea ubi fuerint, in quo horto? 149 b, in hortis Hesperidis, 76 a. - -poma paradisi dicuntur musi, qualia sint? 75 b, coloquintidis qualia? -31 a, maris mortui qualia? 241 A. - -pomerantiae, ubi in maxima copia habeantur? 189 a. - -pomerium, vide Hortus. - -Pompejus ob dehonestatum templum Hierosolymitanum omnem suam fortunam -perdidit, 260 B. - -Pompejus potens ubi fuerit sepultus? 98 a, templum in Jerusalem -dehonestat, 260 B. - -Pompejana columna, ubi? 129 b. - -pons torrentis Cedron, per quem ibat Dominus in montem Oliveti, 158 B. -B. Pons, in quo pueri Hebraeorum fuerunt praecipitati in aquam, 88 b, -periculosissimus, ultra quem sunt inaestimabiles thesauri, 94 a, -lapideus in Eslingen, qui est a Venetis factus, 224 a. - -Ponticum mare, quare sic dicatur? 4 B. - -Pontus Euxinus, ... - -Pontinum oppidum nobile, vulgariter Insbrugg dictum, 227 b. - -populus diversus est in Jerusalem de omni mundo, 256 A. - -populus, quantus olim fuerit in Aegypto? 136 a. b, quantus sit Cairi? -110 a. b, qualis sit in Arabia, quaere Arabia, multus valde est -Venetiis. Christianus occidentalis in maxima numerositate processit -contra populum orientalem infidelem, 270 etc. - -porcella herba optima pro salatuccio, 60 A. - -porcus olim sacrificabatur deae Majae, 131 a. Sarracenis odiosus, 130. - -porci parvo pretio comparantur Methonae, 189 a. - -porcinas carnes minus manducant Sarraceni, quam Judaei, ... - -portae quinque civitatis Jerusalem, 255 A. - -porta aurea. Vide de illa plurima, 141 A. - -porta vetus sive judiciaria, extra quam Christus passus est, 136 B. -Sterquilinii civitatis Jerusalem, 226 B. C. Ephraim, extra quam -Stephanus lapidatus est, 141 A. Templi, quae dicitur speciosa, 227 B. -Templi ferrea, 227 B. Conventus fratrum montis Sion, 97 A. - -portas Gazae transtulit Samson in montem, 14 a. - -portam montis Oreb nullus Judaeus ingredi potest, 44 a. b, ferream -clausam nemo operire valet aut effringere, 92 a, nullam habet civitas -Venetiana, sed est undique portuosa, ... - -portus in mari quid sit et quibus signis a navigantibus cognoscatur, 59 -A, duos nobiles habet civitas Alexandrina, 135 a. - -potentia Venetorum magna est terra marique, 215 b. - -potentiores domini orientales quatuor, quinam sint? 79 b. - -potentiores sunt Europaei Afris aut Asianis, 168 a. - -potentes Orientis quomodo honorentur a simplicibus, 251 A. B. - -potus oblivionis datus Helenae Trojanae, 138 a, vini numquam fuit in -Oriente communis, 129 a, a quo primum inventus, 109 a, quaere etiam in -littera E, Ebrius. - -prandium solemne peregrinorum in monte Sion cum fratribus Minoribus, 96 -A. - -Pratinum villa, 224 b.[TR263] - -praeconium, vide Laus. - -praedatio fit cottidie in mari, 130 a. - -praedium Gethzanum ubi fuerit? 146 A. - -praeda vivunt Arabes, vide Arabia. - -praecepta Christi tradita in monte Sina, 45 a. - -praedicavit Moyses, ubi? 54 a, ubi Christus?. 98 B. FFF in una ecclesia -Italica, 30 A. Idem in galea super mare, 71 A. - -praedicantes inutilia reprehenduntur, 88 b. - -Praedicatorum patriarcha S. Dominicus ante suam existentiam fuit -pictura effigiatus, 216 b. - -Praedicatorum ordo quo tempore fuerit institutus? 283 B. Conventus fuit -in specu S. Jacobi in torrente Cedron optime locatus, et ibi ponuntur -conditiones Praedicatorum, 157 B. C. Conventus in agro Akeldamach, 162 -B. Conventus nunc extremus in Oriente est Nichosia in castello regis -Cypri, 155 a. Conventus Cretae, 170 a. Conventus Jadrae, 101 b. - -Praedicatores tres habent Venetiis conventus, 217 b, sex capitula -generalia, 220 b. - -Praedicatorum ordinis quinam papa fuerit? 222 a. - -Praedicatores duos habuerunt conventus prope Jerusalem, 290 B. - -Praepo, locus, 13 A. - -praesepe Domini Jesu in Bethlehem, 170 B. - -praesepe erat lectus peregrinorum, ubi? 12 b. c. - -praefectus civitatis S. Jerusalem, Naydon, 223 B, urbis Hebron pius -peregrinis, 7 b. - -praefecti tres exercituum curiae Soldani, 107 a, quasi omnes regionum -Orientis sunt abnegati Christiani nec habent incolae aliquam -potestatem, 106 a. - -praelati inutiles et scandalosi ponuntur in acie ecclesiae, 157 b. et -380 B. - -proelia Christianorum et Sarracenorum, quaere Passavium. - -proelia gigantum contra deos, 137 b, proelia, devastationes et -demolitiones sustinuit Jerusalem, 257 B, inhumana, dura et omnium -occisionem hominum et pecorum et evulsionem arborum praecepit Deus, ... - -praetorium, ubi Christus fuit examinatus, 138 B. - -primus homo Adam quo loco fuerit formatus de terra? 6 a. - -primos homines dicunt in Aegypto crevisse e terra, 176 a. - -primus rex Jerusalem Latinus, Godofridus, 174 A. - -princeps clarissimus erat idem, ibidem. - -principes Occidentis suis donariis sustentant fratres Minores in -Jerusalem. 290 B, principes nostri post amissionem Jerusalem -litigaverunt pro regni titulo multis temporibus, 242 A. B. C. D. - -principium omnium rerum est Demogorgon, 167 a. - -principium omnium rerum est mare, 119 b. - -privilegia multa militum S. sepulchri, 184, privilegia septem loci -ascensionis Domini, 149 B, magna habent Veneti, 220 b. c. - -probatica piscina ubi? 140 B. - -probatio veri balsami quomodo fiat? 79 b. c. - -probus vir, quamvis Sarracenus, 222 A. B. - -probitas et eminentia militum S. sepulchri, 184. - -processiones Hierosolymitanorum peregrinorum ad loca sancta quomodo -fiant? 94 A, et sunt solum tres solennes, scilicet processio ecclesiae -Golgothanae, montis Sion et Bethlehemitana ... - -processio ad loca sancta montis Sion quomodo fiat? 94 A. B. Ecclesiae -S. sepulchri, 110 B. C, ad loca sancta civitatis Jerusalem, 136 A. B -vallis Josaphat, 141 A. B, ecclesiae assumtionis b. Virginis Mariae, -143 et 244 A, torrentis Cedron, 157 A. B, in montem Oliveti, 144 etc. -Vallis Siloae, 158 B. C. Bethlehem per ecclesiam et claustrum, 167 A. -B. C, in montem Oreb et Sinai, 43 a. b, deserti Sinai, 51 a. b, in -montem S. Catharinae, 47 b, in ecclesiam sanctae Catharinae, 57 a. b. - -processio beatissimae Virginis Mariae ad loca sancta, 153 B. - -processio cottidiana fratrum montis Sion ad loca sancta, 153 B. - -processio solemnissima Venetiis in festo corporis Christi et in die -ascensionis Domini, 40 B. et 220 a. b. - -prodigia et signa magna, diabolica tamen, 91 a. - -prohibetur peregrinis, ne de aqua Jordanis portent in terras nostras, -198 A, ne quis in Jordane balneetur, 196 A. B. - -prohibitiones multae fiunt peregrinis, in terra sancta loca visitare -volentibus, 82 B. et 109 B. - -prolificassent primi parentes in paradiso sine libidinis motu, 7 b. c. - -Prometheus primo ignem invenit, 47 b. - -promontorium, ... - -prophetae Adam, Abraham, Isaac, Jacob cum suis uxoribus ubi sepulti? 8 -b. c. - -propheta Moyses ubi sit mortuus et a Domino sepultus? 243 B. Isaac, ubi -sit per medium sectus? 161 A. Jeremias ubi sit lapidatus? 139 b. David -cum aliis regibus ubi sit sepultus? 97 B. Petrus eremita de -recuperatione Jerusalem, 269 B. Joachim, ordinis S. Benedicti, -dissuadens passavium, 282. - -propheta Sarracenorum prophetizans lapsus mortuus est, 229 A. - -prophetiae donum habuerunt primi parentes, 8 a. - -prophetia de desolatione Constantinopolis, 178 a. - -prophetarum XII minorum sepultura, 4 a. - -prora, anterior pars navis, 45 B. - -prospicere longe lateque potest homo per terras, quibus in locis? 209 -B. et 148 A. et 49 a et 200 b. c. - -prostitutae foeminae Sarracenis Christianae sunt omnes, 132 b. - -prostibula non habent Sarraceni nisi foeminas Christianas, 132. - -prostibula in multis maris insulis sunt peregrinorum hospitia, 166 b. -et 58 A. - -Proteus est deus maris, 204 b. - -protomartyr Stephanus ubi lapidatus fuerit? 142 A. - -protoparens noster ubi creatus, mortuus et sepultus sit? 6 a. b. et 255 -b. - -provisio mala fit ab ecclesia Romana terris orientalibus in episcopis -et curatis ac praedicatoribus, 280 B. et 157 b. - -psalterium b. Mariae Virginis quomodo ordinari debeat? 190 B. - -psittacus avis qualis conditionis? 83 b. - -Ptolomaeus Philadelphus maximam habuit librariam in Alexandria, 140 a. -b. 71 a. - -Ptolomais civitas perditur a Christianis, 289. - -puella insana putabatur esse daemoniaca, 26. - -puellae Midianitae peccatrices, 65 b. - -puellarum turpissima chorea, 143 b. - -puella nata (Diana) mox obstetrix fuit matris suae, 164 b. - -puer Jesus natus tria habuit, quae in illo Maria vidit, 170 A. - -pueri deridentes puniuntur, 205 B. C. Sarracenorum quomodo studeant et -cantent? 124 A. - -puerorum multitudo congregata recuperare conabatur Jerusalem, sed male -eis successit, 283 B. - -puerorum multitudo in Britannia ad S. Michaelem transivit, 203 A. B. - -pueri, quaere Infantes et Parvuli. - -pulcherrima erat Virgo Maria omnium sine scandalo, 154 B. - -pulchra Helena Trojana erat in juventute, sed turpis prae senio facta -derisit stultitias virorum, 184 a. - -pulchra Medusa, sed fuit punita, 186 b. - -pulli gallinarum arte excubantur fornacibus, quo loco? 94 b. c. - -pumices ubi in copia reperiantur? 193 a. - -pugna, quaere Bellum et Proelium. - -punitio uxoris Loth triplex dat documentum, 245 B. - -puppis est navis posterior pars, 47 B. - -purgatorium S. Patricii quid sit? 53 a. b. - -purgatorii stridor ubi audiatur? 113 B. - -purgari debet medicina mare navigare volens, 40 B. - -purgavit Saul ventrem in specu, 246 B. - -purgandi ventrem in mari singularis difficultas est, 53 A. - -puteorum fossor primus quis fuerit? 62 a. - -putei multi mirabiles ponuntur, ibidem. - -puteus, quaere Cisterna et Fons. - - - - - Q. - -quadraginta rationes ostendentes praeeminentiam[TR264] militiae S. -sepulchri super omnes alias militias nobilium, 185 A. B. c. D. - -quadraginta Sancti ubi martyrizati sint, ille locus fuit peregrinorum -mansio XV deserti, 47 b. - -quadragesima Christi qualis fuerit? 207 B. C. - -quartus rex Latinus in Jerusalem fuit Fulco, 277 A. - -Quarantana locus sanctus, 207 B. C. - -quercus Mambre ubi sit? 10 a. - -quies ex praecedenti fatigatione causatur, 211 A. - -quietam dormitionem quaenam causentur? 216 A. - -quietem et silentium in navi causantur venti proprietates, 62 A. - -quintus rex Jerusalem Balduinus, 277 A. - -quindecim gradus ascendit beata Virgo in quodam loco, 228 A. - -quiscolarum maxima multitudo ubi sit? 186 b et c. - - - - - R. - -Raab meretrix ubi domum habuerit? 204 A. - -Rabath civitas, ante quam Urias fuit interfectus, 244 B. - -Rabuni magister apparuit Mariae Magdalenae, ... - -Rachajim regio deserti, 38 b. - -Rachelis sanctae sepulchrum, 166 A. - -ratio humana quomodo cohibeat Teutonicum, ne ex naturali odio irruat in -Italicum. Item, cohibet Occidentalem, ne occurrentem invadat -Orientalem, 32 et 192 B. C. et 37 b. - -rationes quatuor, quod catholicus non debeat manum adjutricem porrigere -ad aedificationem ecclesiarum Graecarum, 61 a. b. - -rationes quatuor, quibus probatur, militiam Hierosolymitanam esse -optimam et nobilissimam, 185 per totum. - -Raymundus, comes Tripolitanus, terram sanctam infidelibus tradidit suis -nequitiis, 279 B, 280; idem apostata a fide crudeliter cum Christianis -egit. Idem pessimam mortem obiit, 281 B. C. - -Ragusium civitas optima, Dalmatiae caput, 13 A. et 197 b. - -Rama fuit Ramula, civitas terrae sanctae, describitur, 87 B. Habet -hospitale peregrinorum et malos Sarracenos, 82 A. B. Castrum altum -juxta Bethlehem, quod nominant Bethuliam, 3 b. - -ramum mirificae palmae portavit Gabriel Virgini Mariae in annunciatione -sui abitus, 147 B. - -ramos palmarum emit FFF Alexandriae et duxit Ulmam, 134 a. - -Ramathajim regio deserti, mansio XI peregrinorum, 39 a. - -ranae ex rusticis, 159 a. - -Raphajim vallis fertilissima, 4 b. - -raptores sunt Arabes deserti incolae, 25, quaere Arabes. - -rapta fuit Helena Trojana tribus vicibus, 184 a. - -rapta Helena a Paride quomodo fuerit? 149 b. - -raptus Europae virginis a Jove qualis fuerit? 168 a. Medusae Gorgonidis -a Neptuno, 186 b. Sanctae Paulae in devotionem, 173 A. - -rapti peregrini sunt mirabili devotione, ubi? 92 A. B. - -Reblata civitas, quae nunc dicitur Antiochia, 271 A. - -recepti peregrini qualiter Venetiis in eorum adventu de Alemannia, 32 -A. In eorum reditu per mare, 207 a. b. c, bene fuimus Cairi, sed -pessime dimissi, 80 et 111 a. Valde male sumus in Alexandria, 124 a. b. - -receptus fuit FFF optime in Ulma in reditu suo de transmarinis -regionibus, 230. - -recreationis tempore legendum est hoc evagatorium religioso, 2 A. - -recessus FFF ab Ulma versus mare qualis fuerit? 106 et 25 B, -peregrinorum a Venetiis per mare, 55 B, peregrinorum militum a -Jerusalem ad mare, 219 B, a Jerusalem ad montem Sinai, 3 a. b, a monte -Sinai ad mare rubrum, 62 b, ab Alexandria ad mare, 144 a. b, a Venetiis -in Alemanniam, 221 a, lamentabilis Christianorum a civitate sancta -Jerusalem, quando eam Saladinus rex Aegypti cepit, 281 B. C. - -regimen Venetiarum durabilius est aliis, 212 b. c. - -regimen peregrinorum per mare, 52 A, per terram sanctam, 82 B, in -ecclesia S. sepulchri, 109 B. - -regiminum tres sunt species, ... - -regimina tria domus, 46 B, 60 a. b. - -regula S. Basilii est regula monachorum S. Catharinae, 60 a. - -regula S. Augustini, quam suppresserunt Johannitae fratres de militia -Hierosolymitana, quo anno? 163 a. - -regulae navigantium et in terra sancta degentium peregrinorum ponuntur -immediate supra, sub voce Regimen. - -regs antiquitus dicebatur, sed nunc usus communis est rex ... - -rex David qualis fuerit? quaere supra David. - -rex primus Jerusalem Latinus, Gottfridus, spineam coronam, non auream, -portare voluit, 274 A. - -rex Aegypti Soldanus homo est vilis conditionis, 106 b. - -reges Latini civitatis Jerusalem ponuntur, 274. - -reges Christianitatis multo tempore pro titulo regni Hierosolymitani -litigaverunt, 288 A. B, 138 a. b. - -reges Aegypti sua sapientia multis regionibus donati sunt, 138 a. b. - -regum trium orientalium hospitia, 148 a. b, pretiosa munera, ... - -regnum Hierosolymitanum quomodo vastatum sit? 278, 279 B. - -regnorum quorundam[TR265] contactus qualis sit? 62 B, 186 b. - -regionum spoliator maximus est mare, 59 A. - -regiones multae Orientis conspiciuntur in quibusdam montibus. Confer -sub voce Prospicere. - -regionibus Orientis imperant quatuor, 79 b. - -religionum initium factum est per S. Marcum evangelistam, 130 a. - -religio maxima erat quondam in Aegypto, 140 b. c. - -religiosus numquam debet esse sine habitu, alias excommunicatus est, -196 B. - -religiosus malus est fur, sicut Achor, 203 B. - -religiosi fugitivi in montana secedunt, 28 B. - -religiones tres ortae sunt simul in Jerusalem, 276 A. - -religiosorum excessivus numerus erat in Aegypto, 141 a. - -religiosorum primus conventus fuit in Galgalis sub Samuele, Elia et -Elisaeo, 203 A, multa monasteria sunt Venetiis, 216 a seq. - -religiosus, quaere Monachus. - -reliquiae, quas habuisse dicitur beata Maria Virgo in suo oratorio, 155 -A. - -reliquiae magnae olim erant in ecclesia S. sepulchri, 130 B. C. - -reliquiae de porta aurea sunt carae, 141 B, inventae in specu -nativitatis, 179 A, pretiosae sunt lapilli terrae sanctae, 253 A. B. S. -Catharinae virginis, quomodo peregrinis ostendantur? 56 b. Rhodianorum -multae, 172 a. Cretensium, 172 a. Metonensium, 188 a. Rubinensium, 203 -a. b. Jadrensium, 201 b. Parentinensium, 205 a. Infinitae Venetorum, -35, usque ad 41 et 219 a. b. Tridentinae, 29 A. B. Paulinae in Wilta, -227 b, in Campidona, 229 a. b. Aquisgrani et Norimbergensium, 267 B. -Quae jam portantur de terris transmarinis, ut corpora innocentium et de -sancta cruce, sunt suspectae et sophisticatae, 172 B. - -reliquiarum contactus cum clenodiis et jocalibus peregrinorum quomodo -fiat? 36 A. - -reliquiarum honorem meretur, quidquid loca vestigiorum Christi tetigit, -... - -rem tuam custodi, peregrine, praecipue in navi, 54 b. et 55 B. C. - -rem suam custodiunt fratres Praedicatores, 218 b. - -Rhenus fluvius a Rhaeticis ortus Occidentem petit et in oceanum -labitur, 43 A. - -retrahentia a terrae sanctae peregrinatione, 4. - -rei criminis quomodo possint evadere Venetiis, et eorum punitio non est -inhumana, 214 b. c. - -rei et captivi Cairi quomodo teneantur? 88 a. - -reus quomodo ad chordas trahatur in galea? 48 B. et 199 b. - -ribaldus magnus erat Tangwardinus Mamaluccus, 80 b. c. - -ribaldi mali sunt Sarraceni in Roma, 82 A. et 85 A. - -ribaldi sunt Graeci Christiani magis quam Sarraceni aut Turci. Quaere -supra Graecus. - -Richardus rex Angliae quomodo factus sit rex Jerusalem? 283 A. - -rhinoceros sive unicornu quale sit animal? 39 b. - -risus prohibetur peregrino in terra sancta, 83, articulo 8. - -risus concitatus ex casu cujusdam ebrii peregrini, 18 B. C. - -risit Helena Graeca ad stultitias virorum, 184 a. - -ridiculosus casus FFF, 242 B. C. - -ritus varii Christianorum in ecclesia S. sepulchri, 133 A. B. - -ritus Machometi quomodo sumserit initium? 72 a. - -ritus Sarracenorum, quem servant in orando, 86 A. B. et 105 a. b, quem -servant in jejunando, 64 b. Gentilium erant occulti, quia -horribilissima agebantur, 105 b. c. - -ritus mysteriorum Christi sunt nimis populo manifesti, apud Latinos -magis quam apud Graecos, 205 b. - -Rivoaltum, Venetiarum fundamentum, 211 b. - -rixae sunt periculosae in navibus, 52 B. - -rixati fuerunt duo peregrini in deserto, quomodo? 41 a. - -Robath, deserti regio, 211 A. - -robustus quidam peregrinus in Jordane balneatus omnes perdidit suas -vires, 194 A. - -robustae et virtuosae ponuntur foeminae, 230. - -robustiores viris foeminae sunt in Jerosolymitana peregrinatione, 211 -A. B. - -robustissimae mulieres fuerunt Amazones, 196 b. c. - -Roch, lingua Aegyptiaca idem est quod: Fuge a me, 144 a. - -Rochus sanctus, patronus contra pestem, ubi habuerit ecclesiam? 39 A. - -Rhodus insula, 17 B, multa habuit nomina a principio, 162 b, caput est -insularum Cycladum, 161 b, describitur, 160, aurea pluvia fuit perfusa, -160 a, in qua aureum vellus fuit reconditum, 161 a, habuit colossum -unum in se de VII mirabilibus mundi, 161 a, quomodo venerit in -Christianorum manus? 162 b, fuit multum vexata, 163 a, a Turcis fuit -obsessa, 163 a, terrae motibus fuit tribulata, 164 a. - -Rhodiani milites, 162 a. b. - -Rhodianorum pretiosissimae reliquiae, 172 a. - -Rogel, fons sub Jerusalem, 232 B et 163 B. - -Roma urbs a quo condita sit nescitur, 256 B. - -Romanae urbis ecclesiae sunt satis deornatae, 263 A. - -Romanae ecclesiae fidei inimicantur Graeci. Quaere Graeci. - -Romanae ecclesiae duodecim vicibus recalcitravit Constantinopolis, 177 -b. c. - -Romani idola de universo orbe transtulerunt Romam, 90 b. - -ros, secundum antiquos filius lunae et aëris, in vallibus deserti Sinai -dulcius est melle, 42 a, in quodam loco sale erat amarior, 37,[TR266] -conchae instillans generatur in pretiosissimam margaritam, 204 b. c. - -rorem de foliis arbustorum lamberunt peregrini in deserto prae siti, 73 -et 42 a. - -rosmarina pretiosissima plantula, qualis sit? 198 b. - -rosa Jerichuntina delectabilis est, 204 B. C. - -rosarium beatae Mariae Virginis sic debet ordinari, ut fiat ordinatum -psalterium, 190 B. - -Rosetum, oppidum Aegypti supra Nilum, 213 b. - -Rubina, civitas Dalmatiae, primus portus maris in secunda mea -peregrinatione, 58 A. - -Rubina, civitas S. Euphemiae, quare dicatur Rubina, 193 a. b. - -rubum ardentem et non comburentem vidit Moyses, ubi? 42 b. - -rubus Moysis in loco cujusdam capellae stetit, 57 b. c. - -rubrum mare quomodo sit dispositum? 70 b, est magis salsum, quam mare -nostrum, 65 b, quare sic dicatur, cum non sit rubrum? 69 b, cum Nilo -conjungi potuit, 71 a, transierunt filii Israel, ubi? 69 a, octo -peregrini cum periculo vitae suae visitaverunt, 66 b. c, peregrini -omnes adierunt, 69 a. - -Rudolphus comes de Habspurg, Romanorum rex, bene cepisset Jerusalem, -sed neglexit, 88 A. B. - -Rulandi militis domus, 203 b. - -Rupertus rex Siciliae loca sancta magno comparavit[TR267] auro pro -fratribus Minoribus, 290 B. - -rupes in pavimento templi in Jerusalem quaedam sanctissima eminet, 260 -B. - -rupes sancta nominatur ipsum templum propter illam rupem, ibidem. - -rupes integra est mons Oreb et Sinai, 51 b. c. - -rupes juxta montem Sinai speciem habens vituli, 54 b, in mari, cubile -draconis, 194 b. - -rupes multae a longe visae praeferunt diversas species et formas, 54 b. - -rupes, quaere Lapis, Petra, Saxum et Scopulus. - -rusticus ruri assuetus non potest quiescere in civitate, 210 b. - -rustici duo discordes in vita, in morte simul sepulti in sepulchro se -percutiebant, 91 a. b. Facti sunt ranae, 159 a. - -rusticorum ebrietas mala est, 109 a. - -Ruth collegit spicas post terga metentium in agro, 174 A, erat genita -de Petra deserti, castro Moab, 244 A. - - - - - S. - -Sabba, abbas sanctus, ubi habuerit mirandum monasterium maxima -multitudine monachorum repletum, et quomodo illud dispositum fuerit? -236 B. C. D. - -Sabbae abbatis corpus in quonam tumulo quondam jacuerit, ... Sabbae -corpus ubi quiescat? 40 B. - -sabbatum Judaei, sextam feriam Sarraceni celebrant, sicut Christiani -dominicam diem, 225 A. - -Sabatithanco Trutschelmannus Sarracenus, magister hospitalis in -Jerusalem, 222 et 18 et 28 a. b. - -sabulorum tempestas in deserto periculosior est aquarum maris, 23 a et -31 a et 34 a et 74 a. - -saccus ab humeris dependens ante et retro cum frustis[TR268] panum est -insigne peregrinorum terrae sanctae, 27 A. - -sacci peregrinorum quales sint et ubi fiant? ... - -sacci specierum aromaticorum magni, ... - -saccis coriaceis inclusit Ulysses ventos, ducens secum per mare pro sua -navigatione, 190. - -sacramenta Christi accepit beata Maria Virgo, 105 A. - -sacramenta nostra essent magis occultanda, 106 a. Graeci concultant, -170. Sacramentum eucharistiae ebibit quidam Sarracenus, ... pluribus de -caussis non habetur in navibus, 410. Sacramentum eucharistiae curati -aliquando per agros circumferunt coacti a rusticis propter aëris -temperiem, 50 A. - -sacerdos primus et summus erat Melchisedech, quaere Melchisedech. - -sacerdos monstruosus de azymo et fermentato, 68 A. - -sacerdotum viculi per circuitum Jerusalem, 334 A. Litigium pro loco -legendi Missas in sepulchro Domini, 119. - -sacerdotes viliter tractantur apud Christianos, 129 A. Sarracenorum -sunt triplices, et quaenam eorum sint officia? 104 a. b, nostri non -solvunt telonium in Alexandria, 128 a, non gravant Aegyptii ad -exigendum ab eis telonium, 145 a. - -sacrificare voluit Abraham filium summ, ubi? 122 B. Helena Graeca -voluit Veneri et in via rapta fuit, 149 b. - -sacrificavit Salomo diis uxorum suarum, ubi? ... - -sacrificia idoli Moloch quomodo peragebantur? 233 A. - -sacrificio obtinuit Hercules a diis filium, 206 a. - -sacrificiorum locus idolorum ubi fuerit? ... - -sacrificia nefandissima fiebant in templis gentilium, 106. Moab et -Ammon idololatrarum imitantur Mahometistae, 72 a. - -sal acutissimum ad littus maris mortui, 239 A, petrae, ubi colligatur, -183 b, terrae et sal aquae differunt, 240 B, coquitur in salinis, 124 a -et 228 a. b, multum colligitur ex salineria Cypri, ... - -salis statua uxor Loth facta, 245 A. B, bonitas probatur, 240 B. - -salsas aquas habet mare magnum, 43 A. - -salsiores aquas habet mare rubrum, ... - -salsissimas mare mortuum, 240 A. - -salsedo maris unde sit? 43 A. - -sal ubi decoquitur, loco nomen teutonice Hall tribuunt, cujus -denominationis ratio ponitur, 228 a. b. - -Saladinus Christianos in terra sancta pressit, 279 B, civitatem -Jerusalem cepit et Christianos ex ea repulit, 278. - -Salamina Cypri civitas vetustissima a Teucro Romano constructa, 146 a. - -Salomon in Gihon unctus rex Israelis fuit, ... templa diis aedificavit, -ubi? ... patrem suum David cum inaestimabili thesauro sepelivit opere -mathematico, 97 B, quot uxores et concubinas habuerit? 233 b. - -Salomonis templum ubi steterit? 140 A, templi descriptio, 250 A, -viridarium unum, 192 B, horti deliciarum et piscinae, 249 A. B. - -salutem humani generis operatus est Deus in terra sancta, 8 A. - -salutavit Maria Elisabeth, ubi? 190 A. - -salutatio ad civitatem Jerusalem, 91 B, ad Bethlehem, ... angelica -commendatur, 190 B. - -salutationes angelicae multae in rosaria et psalteria B. -Virginis[TR269] quomodo ordinentur? 190 B. - -salutucio aut salato lactucae impraegnavit Apollo Junonem, 165 a. - -Salvus, generalis magister, ordinis Praedicatorum, ... - -salvum conductum petunt peregrini Christiani a Sarracenis in portu -Joppen per terram sanctam, 72 A. - -Samos, insula Junonis, 165 a. - -Samson fortissimus, ubi commoratus sit? 14 a. b. Samsonis interitus -defletur, ubi? 14 b. - -Samuel propheta, ubi natus sit? ... ubi sepultus sit? ... a Theodosio -fuit a Judaea translatus, ... - -sanctus Felix martyr cum sociis unde fuerit oriundus? in Thurego -martyrio coronatus, 139 b. c. - -sanctus Christophorus de Geth fuit natus, 11 a. - -sancti multi his floruerunt temporibus, 266 A. B. - -sancti Sarracenorum omnes sunt stulti, et quanto stultiores tanto -sanctiores, ... - -sancti navigantium patroni, quinam? 165 b. - -sancta loca quomodo visitaverit b. Virgo Maria, 153 A. B. C, visitant -multi steriliter, 92 B. - -sanctorum reliquiae, quaere Reliquiae. - -sanavit Elisaeus sterilitatem aquae, 207 A. - -sanaverunt medici incurabiles aegrotos, 165 b. - -sanavit quidam medicus omnes aegrotos praeter mortuos, quos suscitare -non potuit, 209 a. - -sanant Sarraceni multos aegrotos in balneis, 15. - -sanissimus aër est in Jerusalem et signanter in Sion, ... - -sanguis Christi pretiosissimus, quibus locis effusus sit? 168 B. - -sanguis Abel ubi fuerit fusus? 7 a. Medusae serpentes generavit, 186 b. - -sanguine testiculorum Saturni generata fuit Venus in mari magno, 149 a. - -sanguinem non manducant Sarraceni, 103 a. b. - -sanguinem tantum effuderunt Christiani in occisione Sarracenorum in -captione Jerusalem, ut equi usque ad genua in eo irent, ... - -sapphiri massam reperit Moyses, ex qua excidit tabulas decalogi, 55 b. - -sapientia quot annorum spatiis viguerit in Aegypto? 136 a. Graecorum -est ex Aegypto, 138 a. - -sapientiae nutrix fuerunt Athenae, 179 b, montes quinam dicti? 191 b. - -Sarracenus quidam de religiosis moribus, 113 b. c, vino inebriatus, 13 -b, quidam malus, 192 B. Missae adstans sacra consecratione arripuit -calicem et sacramentum sanguinis Christi ebibit, 225 B. - -Sarraceni cujusdam furia mitigata fuit pecunia, 76 B, non manducant -carnem cum sanguine, 113 a. b, non comedunt cibum a foeminis coctum, -190 b, ordinarie non bibunt vinum, quare? 108 a, ebrii, 147 b, sunt -triplices, 107, habent triplices sacerdotes, 104 a. Deum quidem colunt, -sed pejores sunt idololatris, 107 b. c, lacrymantur prae devotione in -loco nativitatis Domini, 170 b, honorant Christum, sed superstitiose, -quo loco? 106 A, credunt extremum judicium, sed cum erroribus, 229 B, -loca gloriosa Christi honorant, sed non ignominiosa, 213 B. Quomodo et -quoties orent? 105. Occultant legem et ritus suos nobis, 105 b, -inimicantur Mamaluccis, 16 b, oderunt Christianos, 182 A, male sunt -Christianis affecti, 147 a. Cum cepissent Jerusalem, contumeliis -Christi imagines affecerunt, 281 B, ecclesiam Bethlehemitanam spoliare -suo ornatu volentes quonam signo sint fugati? 180 B, cottidie -exspectant suam expulsionem de terra sancta, 7 B, mortua corpora -parvulorum balsamant et Christianis ea pro innocentibus vendunt, 172 A. -B, sunt mali et falsi reliquiarum venditores, ibid. Sunt maxime -zelotypi omnes, 201 a, suos parvulos mittunt ad baptismum Christi, 92 a. - -Sarracenorum mores, quales? 108 a. b, quatuor sunt doctrinae, 110, -jejunium quale sit? 64 b et ibidem de abusivo jejunio, tres sunt -sectae, 107 a. b, peregrinatio ad sepulchrum Mahometi, 72 a. b, clamor -in turribus qualis sit? 107 a, turpis est chorea, 143. - -Sarraceni cum potentia duxerunt peregrinos per terram sanctam, 73 A, -fratribus montis Sion sunt multipliciter molesti, 292 B et alias in -multis locis. - -Satanas ubi tentaverit Christum Dominum? 207 B. C. - -Satyri et Aegyptiaci dii, 57 a. Satyri, Fauni, dii deserti, 24 a, mala -multa agunt in virgines, 99 a. b. c. - -Saturnus rex Cretae pulsus a filio e regno, 168 a. b. - -Saturnus primus usum pecuniarum invenit, ibidem. - -saturicius panis unum fuit de sex peccatis Sodomorum, 239 B. - -Saul rex Israel erexit arcum triumphalem, sicut gentiles, 71 B. In -specu purgavit ventrem in vitae suae periculum, 246 B. - -Saulus, ubi sederit in lapidatione Stephani? 142 A. - -Saus rivus parvus crescens in flumen maximum, 226 a. - -Saweta bestia, saporosam[TR270] habens materiam, 82 a.[TR271] - -saxum, quod scissum fuit in passione Christi, 214 B. - -saxosa est terra sancta, 89 B. C. - -saxum, quaere supra Petra, et Rupes, et Lapis. - -scalam vidit Jacob usque ad coelum, quo loco? 110 A. - -Schambeck Alexandrinus Trutschelmannus, qualis vir fuerit? 125 b et 128 -b. - -Scandia insilla ex opposito Candiae, 64. - -scandalum est Christianis ornatus et munditia templi Sarracenorum -relatus ad immunditias ecclesiarum Christi, 263 A. B. - -scandalizat ecclesia Turcos per inutiles episcopos, quos ponit in -terminis terrae Christianorum cum Turcis, 18 B et 157 b. - -scandalizant Christiani Sarracenos in suis sumtuosis structuris -domorum, 212 a. - -scandalizant milites Christiani Sarracenos in suis armis, quae in -ecclesiis suspendunt, 216 b. c. - -Schesanum, insula Cycladum, 176 a. - -Schneggahusen, villa, 26 B et 228 b. - -schola b. Mariae Virginis, in qua litteras didicisse dicitur, 139 B, -puerorum Sarracenorum in Jerusalem, 149 A. Scholae fraternitates multae -in Venetiis dicuntur, 218 b. - -scientiam omnium rerum habuit Adam, 6 b. - -scientia voluit Paris potius carere quam delectatione Venerea, 149 b. - -scientiarum nutrix ab antiquo erant Athenae, 179 b. - -Scylla quid sit in mari? 59 B. - -Scythia regio grandis, 154 a. - -schismatici sunt paene omnes orientales Christiani et haeretici, 134 -etc., sunt monachi S. Catharinae, 60 b. - -scissura petrae in passione Domini, 115 B. - -Scythiae montes auro et gemmis pleni a crudelibus bestiis custodiuntur, -154 a. - -Sclavonia regio multarum provinciarum est, 186 b. Sclavi dicuntur omnes -servi emtitii, 197 b. - -Scodra, principalis Albaniae civitas, noviter etiam possessa et -Christianis oblata, 195 a. - -Scoyle regio deserti, mansio XII peregrinorum, 40 A. - -scopulus Calvariae, 115 B, draconis, 194. - -scopuli Andromedae gigantis, 79 B. - -scopulosum mare non habet nocturnam navigationem, 186 a. b. - -scorpionum natura et conditio, 205 b. - -scorpiones camporum non sunt ita nocivi sicut murorum et domorum, 88 B. - -Schretteli quid sit? 99 b. - -scribanus est galeae scriptor, 51 a. - -scripta poëtica sunt mysteriis naturalibus et moralibus plena, 159 et -206 a. - -scriptura tabularum Moysis quomodo legi potuerit? 55 b. - -scriptura sacra lucidius intelligitur visa terra sancta, 9 B. - -scripturae sacrae non modicum intellectum tribuit hoc evagatorium, 9 B. - -scriptura hujus evagatorii quomodo sit legenda? 2 A. - -scripturarum maximus amator fuit Ptolemaeus, 140 a. b. - -scripturam sacram tam veteris quam novi testamenti corrupit Machometus -in suo Alcorano, 225 A et 105 b. - -scrutatio peregrinorum in Alexandria, 125 et 144 a. b. - -scuto et gladio non eguit S. Michael ad expugnandum draconem, 203 A. - -scutum, quaere supra Arma. - -sedes Christi, in qua sedit in sua ignominiosa coronatione, 112 B. -Judicantis mundum, ubi futura sit? 149 B. - -sedes Machometi, in judicio mundi ubi futura sit? 229 A. S. Helenae in -capella inventionis S. crucis, 113 A. - -sedit Christus super lapidem ante Bethaniam, 213 A. - -sedit pausans in quodam loco b. Virgo, sancta loca visitans post filii -sui ascensionem, 155. - -sedit beata Virgo in quadam arbore cum puero Jesu, 75 a. - -sedem non capiat peregrinus in galea nisi cum provisione, 55 B. - -sedilia cujusdam chori cypressina deformarunt Graeci suis trufis, 170 a. - -sedilia S. Antonii Paduani sunt pretiosissima, 209 a. - -seditio facta est inter peregrinos et Sarracenos in via Jordanis, 194 -B. C, concitata fuit inter peregrinos S. Catharinae in Gazara -Palaestinae, 17 b. c, magna excitata est inter peregrinos in deserto -Sinai, 41 a, grandis propter peregrinos exorta fuit inter mercatores -Sarracenos in ora maris, 122 b, mercatorum Christianorum et -Sarracenorum in Alexandria, 148 a. Periculosissima est, dum in navi -oritur, 52 B, Judaeorum inter se perdidit Jerusalem, 258 B. -Christianorum et Judaeorum pro sudario Domini, 130 B. - -secta Machometi omnibus legibus contraria, 225, et est immundissima, -108 a. - -sectae octo sunt in dominico sepulchro, Christiani diversorum rituum, -132 B. C. Sarracenorum quatuor sunt inter se, 110 b. - -secundus rex Jerusalem Balduinus, 274 B. C. - -saecula aurea quibus temporibus fuerint? 168 b. - -sedes, vide supra suo loco. - -Segor, civitas Sodomorum, 246 A. - -Segedinum dicitur Nüremberga, 267 B. - -semen conversum in lapides, 165 B. - -Semei ubi maledixerit Davidi? 212 A. B. - -seminatores divini verbi multa adjuvat locorum sanctorum inspectio, 9 A. - -sententia mortis in Christum ubi lata sit? 138 B. - -sententiam durissimam audituri sunt improbi, ... - -septimus rex Jerusalem Balduinus, 279 A. - -septuaginta interpretes quomodo orti sint? 140 a. - -sepulchrum Domini in Jerusalem describitur, 125 A. B, in Cypro -pretiosum, 154 b. Superstitiosum, 106 A. Beatae Mariae matris Domini, -144 A. Lazari in Bethania, 213 B, angelicum S. Catharinae, 48 b, -modernum S. Catharinae, 56 a. S. Sabbae abbatis, ... antiquum pretiosum -cujus sit, vide 156 A. B. Machometi quale sit? 50 a et 72 a. b. Og -Regis monstruosum, 35 b. - -sepulchri dominici ecclesia in Jerusalem describitur, 131 B. C, quidam -peregrini abutuntur, 215 B. C. Ecclesia quando sit constructa? 265 A. -In ecclesiam quomodo peregrini intromittuntur, 109 A. - -sepultura David et aliorum regum Hebraeorum, 97 B. Regum Latinorum in -Jerusalem, 116 A. Peregrinorum in agro Akeldamah, 162 A. B, -peregrinorum in mari morientium, ... Difficilis cujusdam peregrini in -Alexandria, 142 b, mirabilis duorum Magorum, 161 a. Vide etiam -coemeterium. - -sepulturarum pompa nimia reprehenditur, 216 a. - -sepulturam elegit pro se FFF in agro Akeldamah, si moreretur in -Jerusalem, ... - -sepultura prophetarum minorum, 4 a, patriarcharum quatuor, 9 b, quatuor -gigantum, ibidem. Rachelis, 166 A. Zachariae prophetae, 157 a. - -sepulchrum sanctorum pastorum praesepe Domini visitantium, 174 A. -Simeonis senis et Josephi, sponsi Mariae, ... Joachim et Annae, -parentum Mariae Virginis, 144 A. Beati Hieronymi, 168. - -sepulchra concupiscentiae in deserto, 54 b, antiquorum regum Aegypti, -89 b. c. d, modernorum regum Aegypti Soldanorum, 98 b. c. - -sequitur peregrinus Hierosolymitanus post gregem sodalium Christi et -post vestigia gregum, 3 B etc. - -Seraph monstruosa est bestia, 84 b. - -Serapis templum materiale, 129 b. c. Serapis idoli subversio, 119 B. - -Seravallis, oppidum Alpium, 223 b. - -sermo ad milites sancti sepulchri, 188 B. - -sermones de inutilibus rebus reprehenduntur, 188 b. - -serpens aeneus Moysis ubi fuerit collocatus? 115 B. c. - -serpentum et vermium terra, ubi? 30 a. - -serpentes nati ex sanguine Gorgonidis, 186 b. - -sertum laureum portavit semper Julius Caesar propter calvitiem, 85 B. - -servitus hominum in Aegypto in luto et latere, 88 b, gravissimus navium -maris, quaere Galeota. - -servi emtitii miserrimi, quomodo vendantur et ubi? 131 a. b. - -sexta feria est Sarracenorum dominica, 225 A. - -sextus rex Jerusalem Almaricus, 278 b.[TR272] - -sextis feriis semper quasi tempestates sunt in mari, ... - -Sibenicus, civitas Croatiae, 199 B. - -Sibylla prophetissa de cruce Domini, 158 B. Samia ubi sit nata? 165 a. -Sibylla et Elisabetha filiae regis Jerusalem, 282. - -Sichor, Sior, fluvius turbidus Aegypti, 116 b. - -Sidon civitas, 272 B. - -sidera videntur in Oriente terrae propinquiora et noctibus lucidiora, -... - -Sicilia regio describitur, 189 b. c. Dicitur Trinacria, quare? ibidem. -Est optima insula, ad quam hirundines transmigrant hiemali tempore, 191 -a. - -Sigismundus, archidux Austriae, vias Alpium malas refecit in multis -locis, 27 B et 223 b, uxorem duxit, quo tempore? 227 a, voluptuosam -vitam duxit, 229. - -signa magna diabolica faciunt Sarraceni, 91 a, 104 b. Signa super -colles pro directione viarum, tam in mari quam in terra, 33 a. -Amicitiae vel inimicitiae navium sibi occurrentiam, 180 a. - -signatus fuit cruce ad terram sanctam FFF quo modo? 25 A. - -signati cruce pro recuperatione terrae S. fuerunt valde multi, 269 B. C -et postea saepe. - -Silo mons in Judaea, 90 A. - -Siloë natatoria et fons, 159 B. C. - -signa suae nobilitatis depingunt nobiles in ecclesias, quod est malum, -216, XII, quibus patet, quod Dominus terram sanctam plus omnibus terris -dilexit, 7. - -signum aquilae, quod habet imperium, venit a Jove, 179. - -Simei maledixit Davidi, ubi? 212 A. B. - -Simeon senex ubi domum habuerit? 189 B, ubi sepultus fuerit, 156 B. C, -ubi hodie corporaliter quiescat? 201 b. - -simia canina coppina mirando joco lusit cum urso et homine, 85 a. Simia -humana pygragona mirabilis, ... Simiae diversarum specierum ubi -generentur? 13 a. - -simiarum pater fuit Epimetheus, 137 a. - -Simon Pharisaeus, ubi habitaverit? 214 A. Leprosus ubi domum habuerit? -214 A. Cyrenaeus ubi Christi crucem portaverit? 137 B. Tridentinus -puer, quomodo a Judaeis martyrizatus sit? 29 B. - -Sinai Oreb mons, 43 B, montem ubi a longe viderimus? 38 b, montis -commendatio, 46 a. Sinai, Oreb et S. Catharinae montes describuntur et -delineantur, 51 b. c. - -Sion mons Jerusalem valde altus est, 253 A et 108 B, commendatur -pulchre, 107 A, primam ecclesiam Christianam et grandem habuit, 99 A et -... - -Sion montem soli Christiani possident, 108 A, semper bonam -significationem habet, 107 B. - -Sior, Sichor, fluvius turbidus Aegypti, 116 b. - -Sipontus civitas, in pede montis Gargani, 196 a. - -Sirenae maris monstra, quid sint? 286 a. - -sitibundi efficiuntur navigantes, 43 B. - -sitim magnam passi sunt peregrini in mari, 17 B. - -sitis ultra omnia incommoda in mari, terra, deserto, id patet in multis -locis Evagatorii, e. gr. 37 a. b et 63 b. c. Quaere etiam Aquae -defectus. - -Sitz Michael, frater conversus, coquus, 203 B. - -Sitzelech oppidum David est, 12 a. Siclag vel Zicklag. - -socius collateralis in navi pacificus et quietus est principalis -thesaurus, sed e contrario socius impatiens est intolerabile malum, 54 -A. - -socius et capellanus cujusdam domini erat FFF in sua prima -peregrinatione, 11 A. Socius et capellanus erat FFF quorundam dominorum -in secunda peregrinatione usque ad Jerusalem, 32 B. Socius quorundam -militum fuit FFF ad crucem latronis, 66 A. B. Socius erat FFF quorundam -militum ad montem Sinai, 221 B. - -societatem ineunt peregrini milites cum rege Cypri, quonam modo? 16 A. - -societates tres erant peregrinantium ad S. Catharinam, 221 B. - -societas magna aut inimicitia perseverans contrahitur in scholis et -balneis, in bellis et in peregrinationibus marinis, ... - -socii Diomedis ducis conversi sunt in aves, 196 a. - -sodales Christi sunt apostoli, 4 B. Tres pulcherrimae in nuptiis -Thetidis deae, 149 b. - -Sodoma metropolis in Pentapoli, 239 B. - -Sodomorum terra qualis fuerit ante subversionem? ibid. et 122 a. -Sodomorum VI vitia magna, 139 B. Sodomorum horribilis subversio, 140 A. - -Sodoma et Aegyptus erant ante subversionem unitae, 122 A. Sodomorum -mare quantam[TR273] habeat longitudinem? 189 A. - -sodomiae vitium exercent sine verecundia cultores Machometi, 133 a, -vituperatur, 245 A. - -Soffonia insula, jam Turcorum colonia, 192 A. - -somnus inquietus est in mari. Quaere supra Dormitio. - -somnium horribile cujusdam militis in navi, quo omnis galea perterrita -fuit, ... terribile quidam habuit, 99 a. b. - -somniorum phantasmata unde perveniant? ibidem. - -Soldanus proprio nomine vocatur Cathube, 111 a, nullus fit nisi vilis -conditionis homo, 216 b, inter Machumetistas reputatur tamquam papa, et -Turcos tamquam imperator, 105 b, quali ritu templum ingrediatur? 261, -intendit magnificare Jerusalem, 249 B, magnis expensis et laboribus -inducere conatur aquas in Jerusalem, 249 B. Soldanus modernus est quasi -Cyrus rex Persarum, qui reparare permittit ruinosas ecclesias -Christianis, 182 A, omnia scuta Christianorum militum in sancto -sepulchro reperta combussit, detestatus vanitatem, 217 B, bene tractat -Christianos Soldanus modernus, 182 A, meretur, licet gentilis sit, ut -Christiani pro ejus orent vita, 182 A et 249 B, reddere volebat -Jerusalem Christianis, sed ipsi accipere nolebant, 261 A, pacem et -Jerusalem obtulit Christianis, sed nolebant, 285 A, omnes Latinos -Christianos expulit de terra sancta, 289 B, Cyprum vastavit, 152. - -Soldanus quatuor habet principales uxores, 213 a, habet castrum grande, -96 a et 103 a. - -Soldano mittit abbas S. Catharinae munera, 62 b. - -Soldanum viderunt peregrini quodam die, 100 a. - -Soldanorum duorum longa concertatio, 99 a. - -solemnitas, quaere supra Festum, - -sol oritur civitati Jerusalem, quomodo? 149 B, quomodo oriatur et -occidat navigantibus? ... - -Sol deus fugat Titanes in Aegyptum in forma corvi, 137 b. - -Sol in idolo Serapis colebatur, ... in Rhodo insula colossos multos -habuit, 161 a. - -solis aestus intensissimus in deserto, ... - -soli maledicunt toto die gentes propter eorum adustionem, 49 b. - -solis mensa ubi sit reperta in sabulo? 135 et 165 a. - -solis oculus est hortus balsami, 78. Solis fons ubi sit? 211 B. Fontes -quinam sint? 67 a. b. Civitas Heliopolis in Aegypto, 139 a. b. - -Soli consecrati erant colossi, 129 b. - -sol incendit ignem oblationis tempore, 139. - -solitaria evagatio est insecura in peregrinatione transmarina, et est -peregrinis prohibita, ... - -soliloquium querulosum peregrini[TR274] cum Christo, 79 B. - -solitudo Jordanis, 241 B et 200 B, magna describitur, et quare solitudo -dicatur? 22 a. b. c. - -solitudo, quaere Desertum. - -solitudinis habitatores sunt Arabes, 25 a. - -Solon, unus de VII Sapientibus, 135 a, 136 a. - -solum natale memoratum in alienis partibus dulcescit, 48 b et 122 et -201 A. - -solutus est jam Satanas ad faciendum miracula maxima inter Sarracenos, -91 a, 224 b. - -Soqui, sacerdotes Sarracenorum, ... - -sors, quali fuerit Matthias in apostolum electus? 105 B. - -sortes libenter misissemus in deserto pro inveniendo fure pecuniarum, -73 a. b, quo loco milites miserint super vestimenta Christi? ... - -sortizant Orientales quo loco et quo modo? 99 A. - -Soreth, Soreck, vallis optimi vini, 14 a. - -sorores tres habentes unum oculum, 186 b. - -Sosima, pater sanctus, ubi habuerit coenobium? 202 A. - -sophisticatum balsamum multipliciter fit, 79 b. c. - -species aromaticae multae valde ex Alexandria per mare in nostras -ducuntur regiones, 13 a. - -Speculum historiale magistri Vincentii Bellovacensis, saepissime -citatur. - -specus, in quo Adam devirginavit Evam, 7 b, poenitentiae David, in quo -VII psalmos poenitentiales fecit, 100 B. - -specus nativitatis Christi, 169 A. B, agoniae Christi, 144 B, in qua -sancta crux fuit inventa, 114 A. - -spelunca duplex sepulchri patriarcharum, 8 b, S. Jacobi apostoli, ... - -speluncae apostolorum, in quibus latuerunt ... Sanctorum patrum in -Quarantana, 208 A. - -spelunca foetida, in qua peregrini primum hospitium habuerunt -stercoribus humanis repletum, 75 A. B. - -specus, quaere Hiatus. - -spectaculum magnum in die ascensionis est Venetiis in benedictione -maris, 37 B. - -spectacula miranda Venetiis, 220 a. b, pulchra Cairi, 81 b et -consequenter. - -spes nulla amplius est Christianis de recuperatione terrae sanctae, 289 -B. - -spinae coronae Domini, 113 A, florentes in die parasceves, 172 a. - -spinarum arbores, in quibus superstitionibus vacant Arabes, 28. 33 et -53. - -spineam coronam fecit FFF in terra sancta et duxit Ulmam, 253 A. B. - -Spiritus sanctus missus in discipulos, ubi? 94 B. - -spiritus malignus est totus solutus, ita, ut etiam ejus opera maxima -fiant miracula inter Sarracenos, 91 et 224 a. - -spiritus zelotypiae est nimis saevus, 101 b. - -spoliati sunt saepe peregrini per Arabes, quaere Arabes. - -spongia Domini ubi habeatur? 38 B. - -sputum projecit quidam Sarracenus in vultum FFF, 143 a. - -stabilitas religiosi firmatur lecto hoc evagatorio, 2 B. - -statua salis facta est uxor Loth, 245 A. B. - -statuae grandes et monstruosae unius lapidis. Quaere Colossus, -Obeliscus. - -statura maxima Og, regis Basan, 35 b. Erichelli gigantis maxima, 93. -Pallantis gigantis, 93 b. - -statuta et jura militum S. sepulchri, quae sint? 183 B. - -status sextuplex loci nativitatis Christi, 177 B, tres habuit terra -Aegypti, 141 b. c. - -stantia locus est alicui assignatus in navi pro sua dormitione, 35 B. - -stella quomodo factus scorpio, cancer canis, 206 a. b. - -stellam ubi viderint Magi, 164 B. - -stella Magorum in cisternam quandam lapsa est, 171 B. - -stella putabantur fieri homines divini post hanc vitam, 137 b. - -stella S. Catharinae virginis quomodo appareat? 28 a. - -stellae quaedam signum crucis faciunt, quae dicitur crux militum -Jerosolymitanorum, ... - -Stephanus ubi sit lapidatus, 142 A, ubi sepultus post inventionem, 100 -A. - -stercoribus plenum hospitium habuerunt peregrini, 75 A. B. - -stercorisavit peregrinus in moscheam quandam, 12 a, stercorisandi modus -in navi, 53 A. - -sterquilinii porta in Jerusalem, 220 A. - -stertationes in navi seu galea sunt odibiles, 53 A. - -Stertzingen oppidum bonum, 27 A et 227 a. - -stipes sanctae crucis ubi creverit? 192 A. Stips hujus arboris se -beatae Virgini aperuit, 75 a. Illius arboris Esaiam abscondit, 161 A. - -strangulare quidam in lecto quendam voluit, ... - -stratae erant quondam omnes viae vario politoque marmore, per quas -Dominus in eductione ad passionem suam ambulavit, 214 A. - -stratum laneum habuit FFF per mare et per desertam, ... - -stridor in purgatorio patientium ubi audiatur? 113 B. - -Strivale, insilla Calogerorum, 86 B et 103 A. - -structurarum pretiositas in Christianitate multum scandalizat -infideles, 212 a. - -studorium S. Hieronymi, in quo transtulit biblia, 167 B. - -studium generale Christianorum fuit in Cairo, 276 A. - -stadium generale duarum viarum habent Sarraceni in Cairo Aegypti, 105 b. - -Stymphalus mons, 177 a. - -suavis ut mel est ros in quodam loco deserti, 42 a. - -suavis cantus continuatur per magnam multitudinem, 81 A. - -suavem cantum depromit speculator maris dum flat ventus prosper, 62 B. - -suavis memoria proprii soli in aliena terra, 40 b et 122 et 201 a. - -suavissimus odor ex loco nativitatis Domini resultat, 169 A. B. - -suavissimi gustus sunt musi, mali paradisi, 75 b. - -suavissimi botri sunt in quodam loco, quaere Odor. - -suapte naturae est terra, quae? 136 a. - -suam rem custodiat homo in peregrinatione, tam in terra quam in mari, -54 b, 55 B. C. - -subcinericii panes quomodo fiant? 30 b. - -subjugatio civitatis sanctae in potestatem Christianorum, 272 A. B. -Jerusalem in potestatem infidelium, 290 A. B. C. - -submersio peregrini in Jordane, 197 A. - -submersioni saepissime propinqui eramus in mari. Quaere Periculum. - -subreguli constituti erant in Cypro, 161 b. - -subsidium divini auxilii periclitantibus in mari adest, 19 B. C. D. - -subsidium in expensis quomodo FFF patiens defectum invenerit? ... - -subversio Sodomae qualis fuerit? 140 A. Jerusalem per Romanos fuit -propter rixas Judaeorum inter se et intestina bella, 256 B. - -successio prospera ad evagandum per mare, 10 A et 23 B. C. D. - -succubi et incubi quid sint? 99 b. c. et 168 a. - -sudor graviter peregrinos inquietat, 52 b. - -sudarium Christi in sepulchro repertum magnificatum est miraculo -grandi, 139 ... Veronicae a Jerusalem Romam est delatum, 137 A. - -summus deus Jupiter reputabatur, qui tamen erat vitiosissimus homo, 168 -b. - -summitas montis Sinai non est eadem, in qua lex data fuit, 47. 48 b. - -superbi aliqui peregrini quomodo confusi sint? 12 et 16 B. - -supercilium montis Sinai, quale? 48 a. b. - -superstitio Sarracenorum in novilunio, 100 b, circa quasdam arbores -spinosas, 28 b, in loco inventionis S. crucis cum suis barbis, 114 B. - -superstitio Christianorum orientalium in quodam loco, 99 A, 231 B. - -superstitio Sarracenorum in montibus, 33 a, de sepulchro Christi, 106. - -superstitiosum Sarracenorum jejunium, 64 b. - -superstitionibus multis intendunt marinarii multis modis, ... - -superstitionibus intendunt aliqui peregrini in Jordanis balneatione, -196 A. - -surculi balsami sunt adhuc in monte Engaddi, 147 A. - -Suriani sunt Christiani, quales? 135 A. - -suscipiuntur peregrini a Sarracenis, dum de mari in terram sanctam -ascendunt, 74. - -sus in Alexandria Sarracenorum inimicus, 130 b. - -Susis civitas in Media, 49 a. - -suspiciosi sunt Sarraceni ad uxores, 101 b. - -sustinere debet multa peregrinus per mare, 17 A. - -sutor quidam transtulit montem sua simplici fide, sicut et faber, 96 -seq. - -Switenses abjecerunt suorum dominorum imperium, 28 B. - -suxerunt peregrini quandoque prae siti rorem de foliis arborum, 37 et -42. Suxerunt saepe aquam ore de foetidis pellibus vel caprarum -uberibus, ... - -symbolum apostolorum ubi sit factum? 106 A et 172 B. - - - - - T. - -Tabernaculum sive oraculum David ubi fuerit, antequam templum esset, 98 -B. - -tabernaculum erat in Silo ante templi aedificationem, ... - -tabernacula pastorum dicuntur sancta loca, 7 A. - -tabernae sunt loca suspecta Venetiis, 213 b. - -tabernae tempore passionis Christi juxta portam judiciariam, 136 B. C. - -tabernae peregrinorum per vias, vide Hospitium. - -tabulae decalogi quales fuerint? 55 b. - -thalamus Tangwardini decorus, 82 a. - -talenta XXX, quibus venditus est Christus, 163 a. b. - -talenta, quae dicuntur antiqui grossi, quomodo coeperint? 269 A. - -Thamnata, oppidum Palaestinae, 14 a. - -Tamnis, Aegypti civitas, a gigantibus aedificata, 9 b, a Christianis -capitur, 285 B. - -Tannhusen, Teutonicus, in monte Veneris dicitur et vulgo canitur esse, -58 B et 150 a. - -Tangwardinus Mamaluccus, homo vitiosissimae conditionis et dolosus, 234 -A. B et 80 b. c. et 111 b. - -Tarra, Aegypti maxima civitas, quae Cairus dicitur, 102 b. - -Tartari quales homines sint? 88 b. - -Tartarorum rex dedit Jerusalem Christianis, sed nolebant eam habere, -288 B etc. - -Tartarorum fonticus, ubi est hominum venditio, 131 a. b. - -Tharsis Ciliciae, ubi sit? 148 b. - -Tarvisium, civitas Italiae, qualis sit? 222 a. - -Taurus, mons magnus, 148 a. - -Theba olim dicta nunc Cairus est, 102 b. (136 b). Thebae tres sunt, 165 -A. - -Thebaidis dicitur Aegyptus et deserti regio, 49 b. (136 b). - -tectum ecclesiae in Bethlehem quomodo sit innovatum? 181 B. - -tectis carent domus Palaestinae et Aegypti, ... - -Te Deum laudamus, laetissimum et solemnissimum, 70 B. - -teletas occultant antiqui gentiles vulgo, 105 b. c. - -teloneum grave est in Alexandria, 127 b. Subtrahens teloneum Sarracenis -s. gentibus Christianus non peccat, 125 a. - -telonea non recipiunt Aegyptii a sacerdotibus Christianis, 128 b, non -solvunt Sarracenis sacerdotes, 145 a, non tenentur Christiani -infidelibus, 143 a. - -terebinthus arbor, 10 a, Terebinthi vallis qualis sit? 91 A. - -Thessalia regio ubi sit? 179 a. - -thesaurus[TR275] aurei velleris maximus, 161 a. - -thesaurus invenitur in castro filii Dei, 284 A. B. - -thesaurus Venetorum, 39 A, 219 b. - -thesaurum inaestimabilem sepelivit Salomo cum patre suo David non -inveniendum, 97 B. - -thesaurum ingentem acciperet, qui quandam virginem desponsaret, 165 b. -c. - -thesauri multi sub terra sunt reconditi, 93 b. c, magni ubi sint -absconditi? 92 B. Octaviani imperatoris sunt inaestimabiles, 94 b. - -thesaurorum civitas Gaza Palaestinae, 18 b. - -thesauros, quales obtulerint Magi Domino? 171 A. B. - -thesaurus magnus quomodo fuerit inventus? 93 b. - -Teucer, pater Teucrorum, unde sit? 156 a. - -Teutonica lingua optima est et facundissima, facilis lingua, quae omnia -idiomata exprimere potest, sed ejus idioma perfecte loqui non potest, -nisi ibi sit natus, 225 b. - -Teutonicorum fonticus Venetiis, 220 a. - -Teutonicorum ordo sanctae Mariae quomodo inceperit in Jerusalem? 276 B. - -Teutonicus fuit Carolus Magnus, 267 A. - -Teutoniae principium et Italiae finis, 225 a. - -tempesta est quarta noctis pars, 116 b. - -tempestas saevissima maris, 19 B. - -tempestates multas passi sumus in mari, 184 b, 173 a. b, 188 a, 191 b, -194 b, 202 a. b. - -tempestas arenarum deserti periculosior est omnibus tempestatibus -maris, 23 et 31 et 34 a. - -tempestas, quaere Mare, et Periculum. - -templum voluit habere Dominus in terra Sancta, et non alibi in mundo, 7 -B. - -templum Salomonis modernum qualem habeat formam? 260 A. - -templi locum in lege Moysis non designavit Dominus, qua propter? 257 B. - -templum Domini in Jerusalem, quale? 257 B etc. - -templa in Jerusalem initia fuerunt omnis boni et omnis mali illius -civitatis semper, 164 A, templi prima et secunda destructio, 258 A. - -templum non poterant Judaei facere in loco templi destructi, 259 A. - -templum, quod dicitur Salomonis, nec Christianus nec Judaeus sinitur -introire, 261 A, modernum, a quo sit aedificatum, multis est occultum, -259 B, modernum est hodie moschea Sarracenorum, 140 A. Templum -Salomonis Sarraceni multum venerantur, 260 B, est mundissimum, quomodo -Sarraceni illud ingrediantur? 260. Templum Salomonis ceperunt -Christiani multo in eo effuso sanguine Sarracenico, 273 B. - -templum Salomonis si Christiani penitus dissolvissent, numquam eos -Sarraceni de civitate expulissent, 259 B. - -templum sancti sepulchri, 130 (264 B), in celebri loco est aedificatum, -269 B, quotiens sit destructum et reparatum? 130 B, bis in anno jam -aperitur Christianis gratis, 133 A, multarum sectarum Christianos -habet, 133 B. Templi S. sepulchri ingressio et jura, 108 A. B, et -communiter. - -templum beatae Mariae Virginis juxta templum Salomonis quale sit? 263 B. - -templa tria cum suis idolis non corruerunt in Aegypto ad ingressum -Domini Jesu, 138 b. - -templa Sarracenorum carent consecratione, sanctitate, officiis, -sacramentis, altaribus, picturis, cantibus, organis, sed sunt solum -tabernacula munda, lucida, plena lampadibus ardentibus, 261 A. B. -Quaere etiam Muschea, Moschea. - -Templariorum ordo quomodo institutus in Jerusalem fuerit et quomodo -profecerit ac defecerit? 276 B. - -tempus quomodo debeant deducere peregrini, 36 A. B, in navibus? 51 B. - -tempus taediosum est in galea sine exercitio, 176 a, sic debent -deducere peregrini, 36 A. B, quomodo deducant homines in mari, 51 B. - -tempora noctis VII quomodo nominentur? 116 a. b, tempora aurea quando -fuerint in mundo? 168 b, orationis Sarracenorum quomodo sint distincta? -105 a. b. - -Tenes, insula una Cycladum, 164 b. - -tentationes Christi ubi sint factae? 207 B. - -tentoria tria habuerunt peregrini per desertum, 219 in Art. 9. - -Tenorium, promontorium Achajae, 170 b. - -tentoria semper noctibus fixerunt peregrini, 27 b. Arabum terruerunt -peregrinos, 88 A et 27 a, 34 b. - -tertius rex Jerusalem Balduinus, 275 A. - -terra, quare non sit aquis cooperta? 42 A. - -terrae medium in quibus dicatur esse locis? 117 B, 167 a. b. - -terra sancta commendatur super omnes, 7 A. B, nunc est sterilis et -petrosa, 89 B, est amissa propter peccata nostra, 180 A, quomodo fuerit -perdita et recuperata per Christianos? 179 A, malos homines non -tolerat, 7 B, teneri non potest, nisi Aegypto habita, 141 b. c, -recuperari non potest, nisi miraculose fiat, 289 B. - -terrae sanctae est laetissimus aspectus de mari, 68 B etc. - -terra de agro Damasceno quam vim habeat? 7 a. Aegypti optima et qualis? -Vide Aegyptus. - -terra sancta et Aegyptus ante subversionem Sodomae condependebant, 122 -a. - -terrae motus Aegyptum numquam concussit, 118 b, grandis hoc tempore -fuit in Jerusalem, 276 A, insulam Rhodum damnose prostravit, 164, -civitatem Segor in Sodomis dejecit, 246 A. Siciliam ab Italia divisit, -189 b. Paphum, Cypri civitatem, prostravit, 157 a. - -Tervisium, civitas, 229 a. - -testamenta morientium civium Venetorum ecclesias et monasteria -construunt et ditant, 218 b. - -theriacum, vulgo triax, quomodo conficiatur? 235 B. - -Thessalia, sive Thessalonica regio, 179 a. - -Thermae Soldani sunt in horto balsami, 76 b. - -timor maris et labor itineris multos a peregrinando retrahunt, 5 A, -timor vehemens in periculis maris. Quaere Periculum et Tempestas. - -Tirolis comitatus nobilissimus ducum Austriae, 228. - -Tissen, castrum comitum de Kirchberg, 26 A. - -Titan, immensissimus gigas, ubi cum sua stirpe ortus sit? 9 b. Deos -debellavit, 137 b. - -Titus, S. Paulli discipulus, Cretensis erat episcopus, 172 a. Titus, -Andreas et Paullus apostolus praedicaverunt Cretae, 169 b. - -Titus et Vespasianus Jerosolymam destruxerunt, 256 B. - -titulus triumphi Christi fuit cum cruce inventus, 114 A. - -Tobel villa in regione Goriciae, 226 b. - -Tolas est specus deserti, 53 a. b. - -Thomas apostolus ubi latus Christi tetigerit? 95 A, cingulum ubi -receperit a beata Maria Virgine? 144 B, ubi in Indiam ire jussus fuerit -a Domino? 227 A. - -Toph, Tophet, vallis, 150 A. - -Thor, sive Ardech, portus maris rubri, 49 b. - -torrens Kison, in quo Elias zelatus fuit, 76 B. Cedron infimum in valle -Josaphat, 142 A. Cedron rarissime habet aquas, 232 A. Cedron sentina -immunditiarum est, 150 B. - -torrentes deserti mirabiles valde, quaere per omnes deserti mansiones, -30 b, 31. 32 et 34. 35. 36. 37. 63 etc. - -Tortula, maris portus, 198 b. - -trabes sanctae crucis, abjecta a templi aedificatoribus, facta fuit -communis per torrentem, 158 A. B. - -Thracia regio, in qua Constantinopolis est, 178 b. - -tractatus habet hoc evagatorium, quot FFF fuit menses in -peregrinatione, et tot capita, quot dies, ... - -traditor Judas ubi Dominum osculatus sit et se ipsum suspenderit? -quaere Judas. - -traditores Christianorum et ecclesiae Romanae sunt Graeci, 171 b. -Quaere etiam Graeci. - -Tramingus, villa Athësis, optimi vini ferax, 28 A. - -transfiguratio Domini est festum celeberrimum apud orientales -Christianos, 131 B. - -tranquillitas omnimoda maris est navigantibus molestissima, 44 B. - -translatio S. Samuelis prophetae, ... - -translatio S. Euphemiae virginis, 203 a. S. Nicolai episcopi, 198 b. S. -Catharinae virginis, 57 a. S. Marci evangelistae, 216. S. Matthiae -apostoli, 209 a, montium de loco in locum, 23 b, montium in fide -Christi, 96 a. b, fontis arte magica, 208 b. Bibliae de Hebraea lingua -in Graecam ubi facta sit? 140 a. - -translatio bibliae Hebraeae in Graecam linguam per 70 interpretes, ubi -facta sit? 167 B. C. - -transitus occultus in specum nativitatis Christi, 172 B. - -transmutatio hominum in bestias aut alias res, an sit possibilis? 245 B -et 166 a. - -tres viros vidit Abraham et unum adoravit, 7 b. - -tres reges, vide Reges, Magi. - -tres res nemo debet alteri suadere, 9 B. - -Trepanum, oppidum Siciliae, ubi gigas fuit inventus, 93 a. b. - -tribulati peregrini a Sarracenis in portu Joppe, 77 A, et in Rama, 85 A -et in deserto Adomin, 94, et in Jericho, 204 A, et in Quarentana, 210 -A. B, et in descensu ad mare, 19 b, et in recessu ab eo, 220 a, in fine -Nili, 122 b, in maris ora, ... - -tribulati peregrini ab Arabibus saepe. Quaere Arabes, et Peregrini. - -tribulatio peregrinorum multiplex in mari, 17 A. B. Quaere Tempestas. - -tribunal Christi judicati, 138 B, judicantis, 149 B. Machometi ad -judicandum ubi futurum sit? 229 A. - -tributum magnum solvit Christianus Sarracenis, dum ingreditur ecclesiam -sancti sepulchri, 133 A. Tributum, quaere Telonium. - -Tridentum civitas, 29 A. - -Trinacria regio, quae et Sicilia dicitur, 189 b. c. - -Tripolis civitas et portus maris Syriae, 272 A. - -tripodem aureum habuit Helena Graeca, quem mersit in mare, 165 a. b. - -tristis fuit Christus usque ad mortem, in quo loco? 145 A. - -tristissimam noctem habuerunt peregrini, 68 a. b et 116 a. b. - -Troja civitas, a Tross dicta, insignissima erat, 174 a, ubi steterit, -nulli compertum est, 257 A, 174 b, nominatur etiam Cairus, 102 a. b. - -Trojanum bellum, quod initium habuerit? 161 a. - -Trojanae urbis ruinae ductae sunt Venetias et de eis erecta urbs -Venetiana, 211 b. - -Troji semper maris periculum etc., 44 b. - -trois piscis molestissimus navibus, 44 B. - -Tros civitati Trojae nomen dedit, 174. - -Trutschelmannus dicitur ductor peregrinorum. Trutschelmanni duo in -Jerusalem, 221 B. C. Trutschelmannus Cairinus homo pessimus, 234 A. B, -80 b. c, et Alexandrinus, qualis? 125 b et 128 b. - -tuba canitur ad mensam in navibus, 25 A, convocantur peregrini in -galeam. tubae dominorum Venetorum sunt argenteae, ... - -tubicines navis, quomodo clangant? 48 B. - -tubera camelorum, 19 b. - -Tulliana eloquentia inflati non legant hoc evagatorium, 3 A. - -tumba grandis jaspidea pretiosissima, 153 b. c. Tumba, vide etiam -Sepulchrum. - -tumulus, vide Sepulchrum. - -tumultus in Alexandria ortus, 147 a. - -Tunisium, civitas Africae, 287 B. - -Turbii, locus sepulturae Soldanorum regum Aegypti, 98 b. - -Turcus, imperator Constantinopolitanus, est quasi imperator inter -Mahumetistas et Soldanus quasi papa, 105 b. - -Turci Magni epitaphium quale? 196 a. - -Turci ruperunt Caucasi claustrum sicque in Asiam fusi sunt, 156 b, -augmentati sunt malorum Christianorum favore, 192 a, non cogunt -Christianum captum abnegare fidem, sed alio modo eum tandem avertunt, -156 b, ceperunt Nigropontum, 177 a. b, ceperunt Hidruntum, ... -obsederunt Rhodum, 163. - -Turcorum origo unde sit? 156 a, primus rex, 156 b, prima regio, in qua -regnare coeperunt, 65 A, pax et benignitas cum Christianis est -crudelissima impietas, 156 b, 192 a. b. - -Turcis tradiderunt se Cretenses, 170 b. Turci ceperunt Caphani. Ibidem. - -Turcorum foedus cum Venetis quam malum sit, 171 b, excusatur, 219 b. - -turris ecclesiae sancti sepulchri in Jerusalem, 132 B, ecclesiae S. -Marci in Venetiis, 217 a. - -turrim aedificaverunt Sarraceni in despectum Crucifixi, 124 A, quandam -aedificavit C. Julius Caesar, 135 a. - -turres Sarracenorum, quales sint? 103 b, clamor in turribus et -lampades. Ibidem. - -Typhon, Typhoeus gigas, ubi cubile habuerit? 148 b. Trinacriam insulam -portat, 189 b. - -Tyrus, civitas vetustissima, capitur et laudatur, 275 B, capitur a -Soldano, 289 A. - -Tyrus, serpens venenosissimus, ubi capiatur? 235 B. - - - - - V. - -Vaccardinus, praefectus civitatis Jerusalem, 223 B. C. - -Vackini multi Venetiis, et sunt socii ad omnia opera facienda parati, -... - -vagus homo hoc composuit evagatorium, 2 A. - -vallis lachrimarum est juxta Hebron, 8 a, illustris, campestris et -silvestris idem sunt, et regionem Pentapolim nominant, 239 B. -Benedictionis et maledictionis ubi sit? 238 B. C. Josaphat ubi sit? 142 -B, quare sic nominetur? 156 B, an sit adeo magna, ut in ea omnes -homines convenire possint ad judicium, 150 B. Gehennae immundissima -fuit, 233 A. Botri, quae dicitur Neescol, 10 b. Rephaim, 4 b, -terebinthi, percussionis Goliathi, 91 A, amoenissima deserti, 39 b, -pastorum infra Bethlehem, 173. - -valles quaedam semper sunt plenae nivibus, 178 A, amplissimae et clarae -sunt per gyrum montis Dei Oreb, 53 b. c. - -Valsciana vallis Alpium, 29 B. - -vanitate duci ad peregrinandum parum in locis sanctis proficit, 8 B. - -vanitatibus vacant quidam peregrini in ecclesia sancti sepulchri, 215. - -Varro, prudentissimus antiquorum vates, 136 a. - -varii ritus Christianorum sunt in ecclesia S. sepulchri in Jerusalem, -133 B. - -varii modi vacandi devotionibus, 92 A. B. - -varia exercitia mare navigantium, 51 B. - -variae abusiones peregrinorum in ecclesia sancti sepulchri, 215. - -Vdalricus sanctus, Augustanus episcopus, ubi sit mortuus et ubi -intestina ejus sepulta sint? 29 A. - -vellus aureum, thesaurus, qualis res fuerit? 161 a. - -venalis aqua in utribus defertur per Cairum, 109 b, dulcis in navibus -Venetias adducitur, 220 a. - -venales fuerunt peregrini ubi? 87 a. - -venator Esau venatus est ad imperium patris, ubi? 10 b. Actaeon a suis -canibus fuit occisus, 164 a. - -venatrix rhinocerotum Diana, 40 a. - -vendidissent se ipsos peregrini angustiati, si invenissent emtores, 68 -a. - -vendidit Judas Dominum pro XXX denariis, 164 A. B. - -venditio et emtio vitiosa est in ecclesia S. sepulchri, 216 A. - -vendunt Sarraceni omnia ad librae mensuram, 81 b. - -venenum serpentis jussit potare medicus, 166 a. Tyri serpentis est -perniciosissimum, 235 B. - -venenosus est morsus iratae mulieris, 169 b. - -venenosa est scorpionis punctura, 205 b. c. - -venenata animalia non habet galea, 54 B. - -Venetiae urbs visa a peregrinis, 31 A, describitur copiose, 211 a, -usque ad 221, caret singulari muro, quare? 212 a. - -Venetias civitatem gaudiosissime de mari vidimus et ingressi fuimus, -206 b. - -Venetiis morari multis formidulosum est, 210. - -Venetorum et Tuscorum confoederatio, 153 a. b. c et 171 b et 214 a. - -Veneti Cyprum possident, 152 b. - -Venetorum duo fontica in Alexandria, 130 b. - -Venetiola periculosae est navigationis, 206 a. b. - -Venus mulier impudicissima quomodo fuerit genita? 149 a. Mulier Cyprica -meretricium instituit, 150 b. Quaerit Adonidem suum amasium in -speluncis, 169 a. b. Machometi dea, 225 A. - -Veneris idolum non est imago, 154 b. Mons verus Veneris, a quo multi -montes per mundum Veneri fuerunt consecrati, 150 a. Columna in monte -Calvariae, 265. Columna semper ardens, 150 b. - -Venus in forma piscis fugit in Aegyptum, 137 b. - -ventris expurgatio per stercorisationem habet difficultatem in navibus, -53 A. - -ventus quanta celeritate impellat navem? 22 a. Ventus, foetor, fumus, -ardor, pulices, culices molestant navigantes, 54 A, repente in mari -mutatur, 65 B. - -ventorum origo unde sit? 42. - -ventos arctavit Ulysses in utres et duxit per mare, ut haberet eos ad -placitum, 190. - -verba plus movent, quam loca sancta, et exempla plus, quam loca sancta -et verba, 209 A. B. Verbum Dei praedicavit FFF in mari, 50 B. Verbum -Dei, quaere supra Praedicavit. - -vermes crassi et albi molestant peregrinos in navi, 53 B, quaerat -cottidie in navi et in deserto peregrinus, si vult esse mundus, quaere -supra Pediculi. - -Veronica, Christi discipula, 137 A. - -vestigia Christi in loco ascensionis in coelum sunt in lapide -manifestissime, 148 ... lapidi sunt impressa, 123 a, equi S. Georii ubi -videantur, 250 a. Propria in hoc casu quidam libentissime deosculatus -fuisset, 33 a. b. - -vestigiis sanctorum pedum et Mariae Virginis et praecipuorum sanctorum -V. et N. Testamenti sanctificaverunt terram sanctam, ... - -vestimenta peregrini Hierosolymitani qualia esse debeant? 25, sui -ordinis monachus numquam debet deponere, 196 B. C. Christi divisa -fuerunt sub cruce, 112 A, sua baptizant quidam milites superstitiose in -Jordane, 196 A. - -vesparum infestatio intra officium Missae, 13 b. - -vesperas de Sapientia cantat FFF in monte Sapientiae, 198 B. - -vespertiliones, scorpiones et serpentes fugaverunt peregrinos de quodam -loco, 242 B. - -vetula effecta Helena Graeca derisit virorum stultitias, 184 a. Una -vaga omnibus odiosa erat in navi, 57 A. Una fuit perdita juxta -Jordanem, 201 A. Vetula Doxa furatur ea, quae cadunt in mare, 285 b. -Dicta Charybdis in profundo maris, trahens naves ad se, 45 A. - -vetulae religiosae sociae nostrae peregrinationis, 12 A, peregrinae -terrae sanctae fortiores viris erant, 211 A. - -vetularum societatem quidam milites contemnebant in confusionem sibi, -12 A et 16 B. - -veterum errores multi, 119. 137 b et 149 a. b. 166 a. 167. 168 a. - -vetustissima omnium terrarum est Aegyptus, secundum antiquorum dicta, -136, civitas est Jerusalem, 257 A. - -vetustissimus antiquorum daemon est Daemogorgon, 167 a. - -vetulus Hereus hospes deorum, 206 a. - -vexatio cujusdam peregrini gravis in terra sancta, 77 A, cujusdam -militis peregrini, 101 a. - -vexationes peregrinorum a Sarracenis in terra sancta et ab Arabibus in -deserto. Quaere 76 A. 85 A. 16 A. 192 B. 210 A. 219 B et supra -Tribulatio. - -vexilla duo peregrinorum terrae sanctae erant ante ecclesiam S. Marci -Venetiis, 33 A. Septem serica habuit nostra galea, 58 A. B, et clipei -Soldani quaenam signa habeant? 107 a. Romani imperii habent signum -aquilae, 179 a. - -via Christi, qua ambulavit in diebus passionis suae, fuit olim strata -lapide polito et vario, 214 B. - -via a Jerusalem in Bethlehem est sancta, 164 A, a Jerusalem ad Jordanem -est periculosa, 193 B, a Jerusalem ad mare mortuum est aspera, a terra -sancta per desertum in Aegyptum triplex, 26 a. b, asperrima in quodam -deserti loco, 38 b. c, nulla est a terra sancta ad montem Sinai, 23 a. - -viam amisit quidam peregrinus in deserto eratque in magno periculo, 33 -a. b, perdiderunt 7 peregrini in deserto cum maximo periculo, 56 b. c. - -via in Alpibus, dicta Contori, Reutersweg, 27 B. - -via pessima totius peregrinationis ubi fuerit? 226 a. - -via mala a diabolo strata quadris, 108 b. - -viarum innovator archidux Austriae in montanis, 27 B et 223 b. - -viam insuetam coeli solus Daedalus ostendere novit, 211 a. - -viam de terra ad coelum ostendunt duo angeli mulieri, 108 b. - -via de terris ad inferos ubi sit? 67 B, ad montes Veneris, quae est in -Apulia, est prohibita et obstructa, 150 a. b. - -viam fecit Hercules mari oceano in orbem, 71. 223 a. Hannibal per -Alpes, 223 b. - -via nulla est exeundi de labyrinthis, 94 b. 169 a, nulla potest -inveniri ad monasterium quoddam ducens, 49 b. c - -viae mirabiles ad loca thesaurorum, 93 b. c, curvissimae sunt in -deserto, 40 b. c. - -vitia principalia Sodomorum, 239 B, multa Christianorum in Jerusalem -existentium, 280 B. - -vitiis dedita gens terram sanctam diu non possidet, 7 B. - -vitia, quaere Peccata. - -vitiosissimus homo erat Jupiter antiquorom deus, 160 b. Machometus, -quaere Machometus. - -victualia multa reperiuntur per desertum ad montem Sinai, 17. - -videre Jerusalem et terram sanctam desiderat omnis bonus Christianus, -et qui homo non curat, bonus Christianus non est, 4 A. B, terram -sanctam desiderant omnes gentes mundi, 7 B, desiderabat ferventer FFF, -9 et 23 A. B, avidissime cupiebant peregrini in mari Syriaco, 69 A. B. - -videri terra sancta potest in monte sanctae crucis, 167 B. - -videbunt Deum deorum in coelesti Sion, qui hic viderunt terrestrem -Sion, 187 A. - -vidit Moyses a monte terram sanctam et omnia Christi mysteria -contemplatus est in eo, 243 B. - -videntes peregrini civitatem Jerusalem semper in ejus visione quodam -gaudio magno replebantur, nec potest quis satiari in ejus inspectione. -Vide de hoc 91, 147 A. 215 A. 232 B. 247 A, videntes peregrini haec -loca gaudent. Quaere supra Exultatio. - -videndum datur peregrinis, quod multi et magni volunt videre et non -possunt, 168. 169 A. B. - -videt Dominus omnia nostra mala nec statim punit, 175 B. - -vident Cyclopes tantum uno oculo, quod habent in pectore, 190 b. - -vident tres sorores tantum uno oculo, 186 b. - -vigil et custos thesaurorum puer, 93 b. - -vigil pro custodia pomorum Hesperidarum, 76 a. - -vigil pro custodia aurei velleris, 161 a. - -vigiles ponunt peregrini noctibus per desertum, 27 b. - -Vigilia natalis Domini quomodo in mari celebretur? 195 b. Assumtionis -in Jerusalem? 247 etc. S. Johannis baptistae in mari? 65 B. S. -Michaelis quomodo fiat in deserto? 36 a. b. - -vigilabant in valle quadam pastores super grege sua in nativitate -Domini, 173. - -villa Bezeth prope Bethlehemum, 248 B. - -villulae in Aegypto sunt sicut clibani, 112 b. - -vinea balsami a monte Engaddi quomodo translata sit in Aegyptum per -Cleopatram, 78 a. b. - -vinea Engaddi ubi fuerit? 246 B. Soreth optimum fert vinum, 14. - -vinum bibere quis primo adinvenerit? 158 b et 199 a. Vide Bibere. -Communiter numquam fuit in oriente consuetum, 109 a. Cypri in monte -Veneris praecipuum, 150 a. Sarraceni non bibunt, 108 a. b. 13 b. - -vinum dabatur olim occidendis, ut levius morerentur, 136 B, myrrhatum -et fellitum bibit Christus, ... vitam peregrinorum conservat, 11 a. -Insanos reddit Sarracenos, 3 a. Vinum, quaere supra Ebrietas. - -Vinstermüntz est districtus in montanis, 228 b. - -violentiam magnam patiuntur peregrini terrae sanctae a Sarracenis et -Arabibus. Quaere supra Tribulatio. - -viri et non mulieres sunt Sarracenorum coqui, 223 B et 109 b. - -viris sunt foeminae fortiores, quaere Mulieres. - -viridarium, quaere Hortus. - -virga Moysis qualis fuerit? 50 b. c. - -virgo Maria, quaere supra in Maria - -virgo Danae Vestalis a Jove fuit stuprata, 160 a. - -virgines suas mittunt Cyprii forensibus deflorandas, 150 b. - -virgines in monasteriis mirabiles patiuntur violentias, 99 b. c, quae -mirabiliter suam defenderint castitatem? 230 B. - -virginum stuprator pessimus erat Jupiter, 168 b. c. - -virginitas protoparentum non fuisset violata in statu innocentiae per -generationem, 7 b. c. - -virtus perfecta sex habet conditiones, 3 B. - -visiones phantasticas habuit Machometus, 35 et 108 b. - -visitatio b. Mariae Virginis ad Elisabetham, 190 A. - -visitavit b. Maria Virgo loca sancta, quo modo? 53 A. B. C. - -visitatio locorum sanctorum cottidiana in Jerusalem, 224 B, locorum -sacrorum gentilium an sit peccatum? 150 b. c. - -vita hujus temporis brevis, 175 a, vitae hujus miseriae sunt plurimae, -7 a. - -vitam turpem duxit et induxit Venus, mulier Cypriaca, 150 b, -turpissimam duxit Jupiter, 168 b. c, bestialem duxit et induxit -Machometus, ... - -vitare quae debeat peregrinus in navi? 53 A. B, quae in terra sancta -degens? 82 B. C. - -vitriatores multi sunt in Hebron, 6 a, subtilissimi sunt in Venetiis, -37 B. - -vitulus aureus, quem Judaei adoraverunt, ubi sit fusus? 55 a. Vitulus -conflatilis ubi fuerit adoratus? 54 a. - -vitulum quare potius Judaei adoraverint, quam aliam bestiam? 54 a. b. - -vitulus in monte apparens et non verus, 54 b. - -vivum nihil sustinet mare mortuum, vide Mare mortuum. - -Vulcanus, filius Jovis, in quam insulam dejectus fuerit, 181 b, faber -Jovis fulmina fabricat, 190 a. - -vulnus Pallantis gigantis maximum, 93 b. - -vulnera Centaurorum infecerunt aquam fontis perpetuo, 53 a. - -vulnus lateris Christi saluberrimum, 95 A. - -Ulixes, quomodo Sirenum evaserit periculum? 186 a, miserabile -naufragium passus est, 189 a, coecavit Cyclopem et ita ex illius -manibus evasit, 190 a, ventos in utribus secum per mare duxit, 190 b. - -Ulma civitas utriusque evagationis terminus FFF. - -Ulma propugnaculis et muris decora, 230. - -Ulricus sanctus ubi mortuus sit? 29 A. - -Ulricus quidam nostrae societatis in peregrinatione, 32 B. - -ululant Sarraceni in turribus, 150 a. - -ululatum pro cantu audiunt Sarraceni, 78. - -ululatum audierunt peregrini in deserto, 27 b, admirabilem faciunt -Christiani orientales in ecclesia dominici sepulchri, 133 A. - -unctio corporis Christi a Maria Magdalena, ubi parata sit? 213 A. B. - -unctio extrema posset bene haberi in navibus, 50 A. - -Ungaria regio, quare sic vocetur? 186 b, ubi jungatur aliis regnis? 62 -B. - -Ungarus constans in fide Christi captus a Sarracenis, 86 a. - -Ungari multos occiderunt Christianos Teutonicos in passagio, 210 B, -multi sunt abnegati Christiani in curia Soldani, regis Aegypti, 86 a. - -Ungarorum rex dominatur Ragusinis, 197 b, dolose destruxit Jadram, 201 -b. - -unicornu, quale sit animal? 39 b. - -universitas studentum Christianorum fuit Tyri, 276 A, universitas et -studium Sarracenorum est Cairi, 105 b. - -universum duplici speculo cernitur, 212 b. - -vorago maris abyssus magna, 42 A, circa Gazopolim, 13 B in mari Veneto, -212 b. Quaere Hiatus. - -Urbanus papa audiens captam Hierosolymam a Sarracenis prae dolore -cordis obiit, 282 A. - -urbs Samii vetustior scribitur, quam mundus ipse sit, 136 a. - -urbs Jerusalem vetustior est Troja, Treviri et Roma, 257 A. - -urbs Troja ubi steterit ignoratur, 257 A. Roma, a quo fundata sit, -nescitur pro certo, 256 B, octava mundi est Joppe, 78 B, valde antiqua -est Hebron. 9 b. - -urina per mulierem Nympham de fundo maris sursum in altum projicitur -mirabiliter, 181 a. Urina trium deorum natus est Orion de corio bovis, -206 a. - -urinalium subversio in navi magnum generat foetorem, 53 A. - -urinalia jactant impatientes peregrini contra lumina in navi, 52 B. - -utile est legere hoc evagatorium, 2 A. B. - -utilitatem maximam praestat mare mundo, 221 b. c. d. - -uxor facta est Eva Adae carnali copula in quadam specu, 7 b. - -uxor Loth statua salis, 247 B. Pigmalionis eburnea erat, 139 a. -Amphiarai Eurydices proditrix, 180 b. - -uxores suas transtulerunt Graeci in Cretam in bello Trojano, quae a -diis impraegnatae daemones genuerunt, 168 a. - -uxor Samsonis Delila infidelissima, 14 b. - -uxores quot habuerit Salomo? 233 B. - -uxores malae proclamantur, 11 b, fideles laudantur, 231 B, uxores -quatuor habet Soldanus ordinarie, 131 a, tot habet Sarracenus, quot -potest enutrire, ... Tangwardini meretricio cultu Missis peregrinorum -astiterunt, 71 b et 111 a. - -uxoribus suis male confidunt omnes Sarraceni, 101 b. - - - - - W. - -Wachia dicitur regio deserti, mansio peregrinorum XVI, 52 b. - -Wadalar, deserti torrens, 31. - -Wisastaig, oppidum, memoratur, 54 b. - - - - - X. - -Xstus Dominus noster in Nazareth conceptus, ubi exultaverit in utero -matris cum Johanne? 190 A, ubi fuerit natus? 169 B, ubi crucifixus? -168, ubi baptizatus? 195 B, ubi tentatus? 207 B. C, ubi praedicaverit? -98 B, ubi super Jerusalem fleverit? 147 A, ubi peccatrici crimina -dimiserit? 139 B, ubi Lazarum suscitaverit? 213 B, ubi ultimam coenam -habuerit cum discipulis? 94 A, ubi in agonia oraverit? 144 B. C, ubi -captus fuerit? 145, ubi alapam acceperit? 101 A. B, ubi examinatus -fuerit et negatus? 102 A. B, ubi a Pilato flagellatus et coronatus? -139, ubi derisus? 139, ubi crucifixus? 115 A. B, ubi sepultus? 118, ubi -ascenderit? 149 B, et ibidem venturus est ad judicandum. - -Xstiani multis expensis et laboribus sudaverunt pro terra sancta. -Quaere supra Passavium. - -Xsti fides tali miracolo probatur, ... - - - - - Y. - -Ycaria insula maris, 165 a. - -Ydaeus mons Cretae, in quo alitus fuit Jupiter, 168 b. - -Ydioma difficillimum est Almannicum, quia brevissimum et optimum, 225 b. - -Ydolum Cretense quale fuerit? 167 a. Ysidis grande, 90 a, vituli -filiorum Israel quod fuerit? 55 a, Veneris non erat imago, sed unus -informatus pretiosus lapis, 154 b. Arabum in deserto, quale? 63 a. b. - -Ydola multa coluerunt Aegyptii super omnes gentes, 69 a. b. Quaecumque -Romani invenerunt per mundum, Romam duxerunt, 90 b. 218 b. Aegypti -corruerunt ad ingressum b. Virginis cum puero Jesu, 91 a. - -Ydolis foedata erant sanctissima loca nativitatis, mortis et -resurrectionis Christi multis annis, ... - -Ydololatrae turpissimi erant Aegyptii, 137 a. b. c, non sunt Sarraceni -nec Turci, sed pejores idololatris, 107 b. - -Ydruntum Apuliae civitas, 196. - -Ydumaea regio, 294 B. - -Ylaris, fluvius Sueviae, juxta Ulmam Danubio jungitur, 230 a. - -Ylex, sive quercus Mambre, 10 a.[TR276] - -ylia S. Udalrici ubi sint sepulta, 29 A. Hominum et mulierum nobilium -impraegnatarum extrahebant antiqui ad divinandum, 106. - -Yllyricum, regio Dalmatiae, 196 b. - -Ymago beatae Mariae Virginis Venetiis resultat miraculis multis, 38 A. -et 218 b. S. Jeronymi ex polito lapide resplendet, 171 A. Crucifixi -luto et lapide fuit petita et foedata a Sarracenis, 281 B. Eburnea -Veneris movit virum in libidinem, 139 a, nuda Veneris, quo loco? 165 a. - -Ymagines sanctorum patrum, Dominici et Francisci, fuerunt ante eorum -exsistentia inventae depictae, 216 b. Idolorum saepe adorantur a -simplicibus pro imaginibus sacris, 218 a. - -Ymmolare volebat Abraham Isaac filium suum, 122 B. Vide etiam sub voce -Offerre, Sacrificare. - -Ynus, fluvius Pontinensis, 227 b. - -Ynsbrugg, oppidum regium, dicitur latine Pontinum, ibid. 228 a. - -Ypocras, pater omnium medicorum, in qua insula natus sit? 165 a. - -Ypocratis filia, in draconem mutata, ubi latuerit? 165 b. - -Ypopotamus pessima bestia, equus Nili fluminis, 121 a. - -Ysaac et Rebecca ubi sint sepulti? 8 b. - -Ysaias propheta quomodo occisus sit? 161 A. - -Ysidori corpus ubi sit? 39 A, 39 A. - -Ysis et Apis, dii Aegyptiorum, 54 b. - -Ysis foemina in Aegyptum veniens quomodo dea sit facta? 137 a. b. - -Ysidis idolum ingens, 90 a. - -Ytaliae finis et principium Teutoniae, 225 a. - -Ytaliae detraxit mare Siciliam, 189 b. - -Ytalia plena populo vix dicitur habere tot homines, quot sunt in Cairo, -110 b. - - - - - Z. - -Zacharias propheta ubi sepultus sit? 157 A. - -Zacharias, pater Johannis baptistae, praedicavit: Benedictus Dominus -Deus etc. ubi? 191 B, duas domos habuit, 191 B, a servis Herodis -occisus fuit, quia noluit ei ostendere suum filium Johannem, 192 A, -ejus corpus integrum ubi sit? 39 B. - -Zachaeus, princeps publicanorum, ubi domum habuerit? 204 A. - -zelus mirabilis in tota gente Christianorum pro recuperanda terra -sancta, 269 A. - -zelotypiae spiritus severus Sarracenos omnes possidet, 101 b. - -Zigari, Ziginer vulgariter, deserti incolae, Arabes, 25 a, unde sint? -50 b. - -Zoleoch lapis, tentare volentibus fortitudinem suam, 163 B et 232 B. C. - -Zoras rex quidam Aegypti, 151 b. - -Zuckaria, villa Palaestinae, ... - - FINIS. - - - - ----------------------- - - - - - TRANSCRIBER'S FOOTNOTES - -[TR1] "STUTTGARTIÆ." -> "STUTTGARDIÆ." - -[TR2] "Quamcito" -> "Quam cito" - -[TR3] "Truschelmanni" -> "Trutschelmanni" - -[TR4] "Saraceni" -> "Sarraceni" - -[TR5] "aqua" -> "aquae" - -[TR6] "aute meos" -> "autem eos" - -[TR7] "Sarracensi" -> "Sarraceni" - -[TR8] "illus" -> "illius" - -[TR9] "deportandum" -> "deportandum." - -[TR10] "odoret" -> "odorat" - -[TR11] "mirabiloria" -> "mirabiliora" - -[TR12] "Fransciscus" -> "Franciscus" - -[TR13] "Tanguardinis" -> "Tanguardinus" - -[TR14] "linqua" -> "lingua" - -[TR15] "reperietes" -> "reperietis" - -[TR16] "ambulaudi" -> "ambulandi" - -[TR17] "rediiset" -> "redisset" - -[TR18] The Schedel-manuscript has "Post" instead of "De". - -[TR19] Translation: "Little boy, come hither to me." - -[TR20] Translation: "come hither to me." - -[TR21] "trausire" -> "transire" - -[TR22] "recipissem" -> "recepissem" - -[TR23] "nullotenus" -> "nullatenus" - -[TR24] Paragraph break added. - -[TR25] "propimis" -> "propinis" - -[TR26] "vernales" -> "venales" - -[TR27] "Tangwardinis" -> "Tangwardinus" - -[TR28] "nominunt" -> "nominant" - -[TR29] "verro" -> "vero" - -[TR30] It is unclear which passage "fol. 325" refers to. The original -manuscript does not seem to have a page with that number, neither does -page 325 of the 1849-print edition contain any references to nymphs. - -[TR31] "nudem" -> "rudem" - -[TR32] "permare" -> "per mare" - -[TR33] "fortunationem" -> "fortunatiorem" - -[TR34] "Imperator;" -> "Imperator," - -[TR35] "solitariam." -> "solitariam," - -[TR36] This should probably be "virtutum" instead of "ventium". - -[TR37] "haussisse" -> "hausisse" - -[TR38] "posessae" -> "possessae" - -[TR39] "videsis" -> "vibesis" - -[TR40] "construvisse" -> "construxisse" - -[TR41] "eum" -> "cum" - -[TR42] "querrarum" -> "guerrarum" - -[TR43] "prodigium," -> "prodigium." - -[TR44] "Christianiorum" -> "Christianorum" - -[TR45] "tranferre" -> "transferre" - -[TR46] "rubum" -> "rubrum" - -[TR47] "Jsrael" -> "Israel" - -[TR48] "invocavent" -> "invocarent" - -[TR49] "pla cuerit" (2 lines) -> "placuerit" - -[TR50] "crediteritis," -> "credideritis" - -[TR51] "pepetuo" -> "perpetuo" - -[TR52] "intromississe" -> "intromisisse" - -[TR53] The Schedel-manuscript has "nobis ibi stantibus" instead. - -[TR54] "castum" -> "castrum" - -[TR55] "dicebunt" -> "dicebant" - -[TR56] "partes" -> "partes." - -[TR57] The Schedel-manuscript has "totam curiam" instead of "totam -atriam". - -[TR58] "gravamima" -> "gravamina" - -[TR59] "libros" -> "liberos" - -[TR60] Paragraph break added. - -[TR61] "afferet" -> "afferret" - -[TR62] "And" with following superscribed "eae" rendered as "Andreae". - -[TR63] "And" with following superscribed "eae" rendered as "Andreae". - -[TR64] "Vlmense" -> "Ulmense" - -[TR65] "XXIV" with following superscribed "or" rendered as "XXIV-or". - -[TR66] "ingredibilem" -> "incredibilem" - -[TR67] The Schedel-manuscript has "Muschkeas". - -[TR68] No transcription error. Based on another manuscript the correct -reading might be "de iud. et sarra. Cedit in cle. ubi vide glo." - -[TR69] Almost certainly wrong. Another manuscript has "Swicia", -probably referring to the Swiss saint Nicholas of Flüe. - -[TR70] "inclinatia" -> "inclinatio" - -[TR71] "disputunt" -> "disputant" - -[TR72] "Vnde" -> "Unde" - -[TR73] "Vnde" -> "Unde" - -[TR74] "nurientium" -> "nutrientium" - -[TR75] "munducare" -> "manducare" - -[TR76] "Alique" -> "Aliqui" - -[TR77] "Trutchelmanni" -> "Trutschelmanni" - -[TR78] "ejusdam" -> "ejusdem" - -[TR79] This should probably be "illucescente" - -[TR80] "accurentes" -> "accurrentes" - -[TR81] "raportavimus" -> "reportavimus" - -[TR82] The Schedel-manuscript has "sederemus". - -[TR83] "Vnde" -> "Unde" - -[TR84] "numcupant" -> "nuncupant" - -[TR85] "Vnde" -> "Unde" - -[TR86] "aquinoctio" -> "aequinoctio" - -[TR87] "septemdrionales" -> "septemtrionales" - -[TR88] "Vnde" -> "Unde" - -[TR89] "Gyrogavi" -> "Gyrovagi" - -[TR90] "Helsnus" -> "Helenus" - -[TR91] This probably should read "113 b" (and the following "114 a"). - -[TR92] "es" -> "et" - -[TR93] The Schedel-manuscript has "Diss.". - -[TR94] "qiuetis" -> "quietis" - -[TR95] "nullam" -> "nullum" - -[TR96] "pratronum" -> "patronum" - -[TR97] "ingeminabaut" -> "ingeminabant" - -[TR98] "Vnde" -> "Unde" - -[TR99] "idest" -> "id est" - -[TR100] "Trutscelmannus" -> "Trutschelmannus" - -[TR101] This should probably be "q." instead of "a." - -[TR102] "Junoni" -> "Junoni," - -[TR103] "Vnde" -> "Unde" - -[TR104] "Vnde" -> "Unde" - -[TR105] "gravitex" -> "graviter" - -[TR106] "merci- niorum" (2 lines) -> "mercimoniorum", as in the Schedel-manuscript. - -[TR107] "miselae" -> "misellae" - -[TR108] "se" -> "sed" - -[TR109] "funt" -> "sunt" - -[TR110] "Fricesima" -> "Tricesima" - -[TR111] "oco" -> "oro" - -[TR112] "sunus" -> "sumus" - -[TR113] "galean" -> "galeam" - -[TR114] "tradidi" -> "tradidi." - -[TR115] "caetores" -> "caeteros" - -[TR116] "protenus" -> "protinus" - -[TR117] "illus" -> "illius" - -[TR118] "aute" -> "ante" - -[TR119] "Thebai dae" (2 lines) -> "Thebaidae" - -[TR120] "da" -> "ad" - -[TR121] "habuise" -> "habuisse" - -[TR122] "aesserebant" -> "asserebant" - -[TR123] "interscripitur" -> "interscribitur" - -[TR124] The correct date for the death of these legendary martyrs -should be 302/03 AD. - -[TR125] "corformes" -> "conformes" - -[TR126] "Qer" -> "Per" - -[TR127] The Schedel-manuscript has "noni". - -[TR128] The Schedel-manuscript has "repulsionem". - -[TR129] "elegisemus" -> "elegissemus" - -[TR130] This should probably be "praeparatione". - -[TR131] "spospondit" -> "spopondit" - -[TR132] This probably refers to fol. 206 B and 207 A. - -[TR133] "Vnde" -> "Unde" - -[TR134] "Spee" -> "Spec." - -[TR135] "Aegypo" -> "Aegypto" - -[TR136] "Nicosiae." -> "Nicosiae" - -[TR137] "palatiiis" -> "palatiis" - -[TR138] The Schedel-manuscript has "fracti". - -[TR139] "ei" -> "et" - -[TR140] "sols" -> "solus" - -[TR141] "suppto" -> "suppto." - -[TR142] "turribns" -> "turribus" - -[TR143] "eadempue" -> "eademque" - -[TR144] "Vrias" -> "Urias" - -[TR145] "Undecima" -> "Duodecima" (According to the Schedel-manuscript.) - -[TR146] "ferrarrii" -> "ferrarii" - -[TR147] The Schedel-manuscript has "navigationi" instead of "navi -sacoi". - -[TR148] "157 b.," -> "157 b.)." - -[TR149] "cognosunt" -> "cognoscunt" - -[TR150] "cepere" -> "capere" - -[TR151] "Tibrim" -> "Tiberim" - -[TR152] "Iupiter" -> "Jupiter" - -[TR153] "inhahitant" -> "inhabitant" - -[TR154] "a filia Agenoris filia" -> "a filia Agenoris" - -[TR155] "mcu" -> "cum" - -[TR156] "bestae" -> "bestiae" - -[TR157] "Ianus" -> "Janus" - -[TR158] "altus." -> "altus" - -[TR159] "humuna" -> "humana" - -[TR160] "Constantinopolin" -> "Constantinopolim" - -[TR161] This date also appears in the Schedel-manuscript. - -[TR162] "scrinina" -> "scrinia" - -[TR163] "nee" -> "nec" - -[TR164] The Schedel-manuscript has "1464". - -[TR165] "praecedentibas" -> "praecedentibus" - -[TR166] "anchores" -> "anchoras" - -[TR167] "Fol. 203 A. B.," -> "Fol. 203 A. B." - -[TR168] "Aegytium" -> "Aegyptium" - -[TR169] "ui" -> "cui" - -[TR170] "Iupiter" -> "Jupiter" - -[TR171] "reponso" -> "responso" - -[TR172] "coetero" -> "caetero" - -[TR173] "urbi" -> "urbs" - -[TR174] The Schedel-manuscript has "Lempnos" instead of "Lemnon". - -[TR175] "borribile" -> "horribile" - -[TR176] "delibaraverunt" -> "deliberaverunt" - -[TR177] "Iacob" -> "Jacob" - -[TR178] "nonimabant" -> "nominabant" - -[TR179] "Vrginis" -> "Virginis" - -[TR180] "quendum" -> "quendam" - -[TR181] "Fol," -> "Fol." - -[TR182] "pransisumus," -> "pransi sumus," - -[TR183] The Schedel-manuscript has "Vesuus" instead. - -[TR184] "Aoliae" -> "Aeoliae" - -[TR185] "esto Sapientia" -> "est O Sapientia" as is given in the -Schedel-manuscript. See also further below in the text, "et cum -inspexissem calendarium, et o. Sapientiam vidissem" - -[TR186] The Schedel-manuscript has "deliberabant" instead of -"diliberabant". - -[TR187] The Schedel-manuscript has "tonsillas" instead of "transillas". - -[TR188] "aliquaas" -> "aliquas" - -[TR189] "qnatuor" -> "quatuor" - -[TR190] "Iuxta" -> "Juxta" - -[TR191] "gelea" -> "galea" - -[TR192] "exhaustumqne" -> "exhaustumque" - -[TR193] "maledictonibus" -> "maledictionibus" - -[TR194] "aramatico" -> "aromatico" - -[TR195] "Iuxta" -> "Juxta" - -[TR196] "prosilit" -> "prosiliit" - -[TR197] "provincica" -> "provincia" - -[TR198] "duobis" -> "duobus" - -[TR199] The Schedel-manuscript has "in tempestatibus" instead of "in -intempestatibus". - -[TR200] The Schedel-manuscript has "S. Georium" instead of "S. -Greorium". - -[TR201] "susceperuut" -> "susceperunt" - -[TR202] "unnm" -> "unum" - -[TR203] "crastirum" -> "crastinum" - -[TR204] "thesauari" -> "thesauri" - -[TR205] The Schedel-manuscript has "Isidor. xvi ethymol.". - -[TR206] The Schedel-manuscript has "ad dominorum Teutonicorum domum". - -[TR207] "sicqne" -> "sicque" - -[TR208] "Minoram" -> "Minorum" - -[TR209] "pastoribus;" -> "pastoribus," - -[TR210] "patet:" -> "patet;" - -[TR211] The Schedel-manuscript has "sqwalentium". - -[TR212] "comprehendit" -> "comprehendit." - -[TR213] The Schedel-manuscript has "1478". - -[TR214] No transcription error, according to the Schedel-manuscript -this should be "rectoriae provisione". - -[TR215] The Schedel-manuscript has "in Libro ethicorum" - -[TR216] The Schedel-manuscript has "DCCC° XXX°" - -[TR217] The Schedel-manuscript has "ab alonge". - -[TR218] "Orgona" -> "Organa" - -[TR219] "Iulio" -> "Julio" - -[TR220] "Deindae" -> "Deinde" - -[TR221] "cummuniter" -> "communiter" - -[TR222] "reflectione" -> "refectione" - -[TR223] "dicunt." -> "dicunt," - -[TR224] "225 a" -> "226 a" - -[TR225] The Schedel-manuscript has "juxta" instead of "mmx". - -[TR226] "districum" -> "districtum" - -[TR227] "procucurati" -> "procurati" - -[TR228] "perenne" -> "perenne." - -[TR229] The Schedel-manuscript has "delectabilem" instead of -"delicabilem". - -[TR230] The Schedel-manuscript has "balinus". - -[TR231] "paractis" -> "peractis" - -[TR232] "Actaeon" -> "Actaeon," - -[TR233] "interse" -> "inter se" - -[TR234] "perigrini" -> "peregrini" - -[TR235] "patena" -> "patera" - -[TR236] "b" -> "2 b" - -[TR237] "antiqna" -> "antiqua" - -[TR238] "sivi" -> "sive" - -[TR239] "105 8." -> "105 B." - -[TR240] See 214 a. - -[TR241] "ex primere" -> "exprimere" - -[TR242] "celeberrinum" -> "celeberrimum" - -[TR243] "Florialia" -> "Floralia" - -[TR244] "Gibellinoram" -> "Gibellinorum" - -[TR245] "horrologium" -> "horologium" - -[TR246] "51 n," -> "51 a," - -[TR247] "toterabile" -> "tolerabile" - -[TR248] "eccleaia" -> "ecclesia" - -[TR249] "116" -> "116," - -[TR250] "scpultus" -> "sepultus" - -[TR251] "45 A." -> "46 A." - -[TR252] "discepsisset" -> "discerpsisset" - -[TR253] "Machmetus" -> "Machumetus" - -[TR254] "vidi" -> "vide" - -[TR255] "iu" -> "in" - -[TR256] "pachalis" -> "paschalis" - -[TR257] "blaspbemi" -> "blasphemi" - -[TR258] "negatio" -> "negotiatio" - -[TR259] "numi" -> "nummi" - -[TR260] "antecendibus" -> "antecedentibus" - -[TR261] "67 h" -> "67 b" - -[TR262] "trausnatantes" -> "transnatantes" - -[TR263] "224 b," -> "224 b." - -[TR264] "praeeminantiam" -> "praeeminentiam" - -[TR265] "quorumdam" -> "quorundam" - -[TR266] "37" -> "37," - -[TR267] "comporavit" -> "comparavit" - -[TR268] "frustris" -> "frustis" - -[TR269] "Virgirts" -> "Virginis" - -[TR270] "soporosam" -> "saporosam" - -[TR271] "72 a." -> "82 a." - -[TR272] "278 B." -> "278 b." - -[TR273] "qnantam" -> "quantam" - -[TR274] "peregini" -> "peregrini" - -[TR275] "thesarus" -> "thesaurus" - -[TR276] "10 a," -> "10 a." - - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Fratris Felicis Fabri Evagatorium in -Terrae Sanctae, Arabiae et Egypti Pe, by Felix Fabri - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK FRATRIS FELICIS FABRI EVAGATORIUM *** - -***** This file should be named 63139-0.txt or 63139-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/6/3/1/3/63139/ - -Produced by Carolus Raeticus -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - |