1 files changed, 2242 insertions, 0 deletions

diff --git a/57959-0.txt b/57959-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..d552378
--- /dev/null
+++ b/57959-0.txt
@@ -0,0 +1,2242 @@
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 57959 ***
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+                         NATIONALE VERZAMELING
+
+                              VAN BRUSSEL
+                              NAAR KAREMA
+
+                  GESCHIEDENIS EENER BELGISCHE KOLONIE
+                            IN MIDDEN-AFRIKA
+
+
+                                  DOOR
+                             A.-J. WAUTERS
+
+ BIJGEVOEGD SECRETARIS VAN DE BELGISCHE MAATSCHAPPIJ VAN AARDRIJKSKUNDE
+
+                     VERTAALD DOOR FRANS VAN CUYCK
+
+
+                                BRUSSEL
+                    BOEKHANDEL VAN J. LEBÈGUE EN Co.
+                        46, MAGDALENASTRAAT, 46
+
+
+
+
+
+
+
+
+                               OPGEDRAGEN
+
+                                  AAN
+
+                         Mevrouw Ernest Cambier
+
+
+
+
+
+
+
+
+INHOUDSTAFEL
+
+
+                                                            Bladz.
+
+          Opdracht                                              5
+
+          Voorrede                                              7
+
+       I. -- De internationale Afrikaansche Vereeniging        11
+      II. -- De Weg op Zanzibar                                16
+     III. -- Zanzibar                                          20
+      IV. -- Rouw en Herinrichting                             25
+       V. -- Eene Afrikaansche Karavaan                        29
+      VI. -- Het Vertrek en het Deserteeren der Dragers        36
+     VII. -- Bij de Roovers Wagogo                             42
+    VIII. -- Mirambo, de zwarte Bonaparte                      50
+      IX. -- De Dood van Wautier                               56
+       X. -- Tabora                                            62
+      XI. -- Laatste Baangedeelte                              67
+     XII. -- De eerste Onderzoekers van het Tanganikameer      70
+    XIII. -- Het Meer en zijne Boorden                         79
+     XIV. -- Karema                                            86
+      XV. -- De Toekomst van Midden-Afrika                     98
+
+
+
+
+
+
+
+
+VOORREDE
+
+
+Welk aandeel hebben de Belgen genomen in de ontdekking der wereld?
+
+Wanneer men de lijst naziet van de stoute baanbrekers, die, van het
+Oosten naar het Westen, van den pool tot den evenaar, land en zee
+doorkruist hebben, van jaar tot jaar het gebied van het onbekende
+inkrimpende, dan ontmoet men heele scharen van Engelschen en
+Nederlanders, Spanjaards en Portugeezen, Duitschers en Franschen;
+men vindt er ook namen tusschen van Italianen, Zweden, Russen,
+Oostenrijkers, Zwitsers, maar van Belgen... geenen enkelen!
+
+Het is zoo erg, dat de heer Goblet d'Alviella, toen hij vóor eenige
+jaren de vaderlandsche geschiedenis der reizen, ontdekkingen en
+uitwijkingen schreef, zich verplicht zag, zijne verhandeling te
+beginnen met de volgende bekentenis, vol bittere scherts: «Het is
+wel eenigszins vernederend, in een werk over de aardrijkskundige
+ontdekkingen van Belgische reizigers, te moeten aantoonen, dat zij
+er nooit eene gedaan hebben.»
+
+Indien de reis, waarvan dit boekje het doel, den weg en den uitslag
+wil vertellen, uit het oogpunt der eigenlijk gezegde ontdekkingen
+eveneens geene geruchtmakende gevolgen heeft opgeleverd, zij had
+ten minste de verdienste--en die is niet gering--van te bewijzen,
+dat er in België zekeren dag een burger is opgestaan--de eerste van
+allen--die zijn land heeft trachten los te rukken uit de schandelijke
+onverschilligheid voor hetgeen buiten zijne enge grenzen gebeurt,
+en dat er ook mannen gevonden werden, die het hart hadden hem te
+ondersteunen in zijne stoute plannen.
+
+
+
+
+
+
+
+
+VAN BRUSSEL NAAR KAREMA
+
+I
+
+DE INTERNATIONALE AFRIKAANSCHE VEREENIGING
+
+
+In de maand September 1876 stichtte koning Leopold II de Internationale
+Afrikaansche Vereeniging.
+
+Onder koninklijke voorzitterschap vergaderde in het paleis van Brussel
+eene aardrijkskundige conferentie, waaraan gehouden hadden deel te
+nemen, beroemde reizigers, zooals de heeren: Nachtigal, Schweinfurth,
+Cameron, Rohlfs, Grant, Duveyrier; geleerde aardrijkskundigen, zooals
+de heeren: de Richthofen, de Hochstetter, de Semenon, d'Abbadie;
+politieke beroemdheden, gelijk de heeren Bartle Frère, Emile de
+Laveleye, Negri, enz.
+
+Deze conferentie, waarbij de zes groote Europeesche mogendheden en
+België vertegenwoordigd waren, had voor doel de bespreking van de zoo
+buitengewoon belangrijke kwestie van de uitbating en beschaving van
+Afrika, zijnen tegenwoordigen toestand vast te stellen en de uitslagen,
+tot hiertoe bekomen; nauwkeurig te bepalen wat er nog te doen bleef
+om de duisterheid te doorboren, welke de centrale streken omgeeft,
+er de voordeelen van te verkennen, welke onmetelijk schijnen, er de
+schatten onzer beschaving in te storten, en eindelijk, den slavenhandel
+te dwarsboomen en af te schaffen.
+
+De bespreking werd gedurende drie dagen voortgezet.
+
+De besluiten en verklaringen, door de vergadering vóor het uiteengaan
+gestemd, vatten het werk samen en dienen er tot programma van.
+
+Ziehier de bijzonderste punten.
+
+
+
+De conferencie beperkte het deel van Afrika, hetwelk zij zich
+voorstelde te onderzoeken, tusschen de grens van den Egyptischen
+Soedan, ten Noorden, en de kom van de Zambezia, ten Zuiden.
+
+Deze onmetelijke streek, waar Nijl en Zambezia hunnen oorsprong
+nemen, welke de reusachtige Congostroom bijna in hare volle breedte
+doorsnijdt, waar de groote equatoriale meren verspreid liggen, is
+degene, welke men sedertdien meer in 't bijzonder aanduidt met den
+naam van Centraal Afrika.
+
+Het is eigenlijk eene nieuwe wereld, die niet minder dan zevenmaal
+de oppervlakte van Frankrijk meet en, onder de parallel van Zanzibar,
+eene breedte heeft van ongeveer drijduizend kilometers of zeshonderd
+mijlen, hetgeen overeenkomt met den afstand, tusschen Brussel en
+Constantinopel.
+
+Er werd besloten, dat men door dit onmetelijk grondgebied zou trachten
+wegen te openen, onmisbaar voor het invoeren der beschaving in het
+binnenland, en dat er langsheen deze banen wetenschappelijke en
+gastvrije standplaatsen zouden worden gevestigd.
+
+Hunne wetenschappelijke zending zou bestaan: in sterre- en weêrkundige
+waarnemingen; in het aanleggen van verzamelingen van aard-, plant-
+en dierkunde; in het opmaken van de kaart der omstreken; in het
+opstellen van een blad, hetwelk al de gebeurtenissen zou meedeelen,
+waard om vermeld te worden.
+
+Hunne gastvrijheid zou zich openbaren in het opnemen van alle
+reizigers, die, met een menschlievend, godsdienstig, handels- of
+nijverheidsdoel, het onderzoeken van een deel van Afrika's vastland
+zouden ondernomen hebben; hen te voorzien, tegen den inkoopprijs
+daar ter plaats, van tuigen, mondbehoeften, koopwaren, zoowel als
+van gidsen en tolken; hen in te lichten over de beste wegen en hunne
+briefwisseling te bezorgen.
+
+In eene tweede vergadering, welke plaatsgreep te Brussel, op 20 Juni
+1877, werd er beslist, dat de handelsweg, die van de kust van Zanzibar
+naar het meer Tanganika voert, zou gekozen worden als bazis van de
+eerste ondernemingen, en dat eene eerste standplaats zou gevestigd
+worden in den omtrek van 't meer.
+
+Van de verschillige nationale comiteiten, waaruit de Afrikaansche
+Vereeniging is samengesteld, was het Belgisch comiteit het eenige,
+dat lang genoeg bestond om eene werkdadige rol te spelen, en daarom
+werd het natuurlijk aangewezen om den eersten tocht in te richten en
+de eerste standplaats in het leven te roepen.
+
+De uitvoering volgde de beslissing op den voet, zooals wij zullen
+zien in de volgende hoofdstukken.
+
+
+
+
+
+
+
+
+II
+
+DE WEG OP ZANZIBAR
+
+
+Vastgesteld in de maand Juni 1877, was de eerste expeditie van de
+Internationale Afrikaansche Vereeniging gereed om België te verlaten
+in de maand October daaropvolgende.
+
+Zij bestond uit de heeren Crespel, kapitein bij het 2de linieregiment,
+Cambier, luitenant bij het achtste, en Maes, doctor in de natuurlijke
+wetenschappen. De heer kapitein Marna van het Oostenrijksch leger,
+gekend wegens verschillige onderzoekingen in de kom van den Nijl,
+vergezelde de reizigers.
+
+Het vertrek vond plaats op 15 October.
+
+Daar de Union Mail steam ship Company van Southampton aan de
+Vereeniging het kosteloos vervoer der expeditie wel had willen
+aanbieden, zoo nam deze den weg langs den Atlantischen oceaan.
+
+Dit is de langste en kostelijkste baan.
+
+Brussel staat in spoedige verbinding met de oostkust van Afrika langs
+den weg op Brindisi; de «malle des Indes» langs het Suezkanaal en de
+Roode Zee tot aan Aden; eindelijk de stoombooten van de British India
+Company van deze stad naar Zanzibar. De reis vordert een twintigtal
+dagen en kost ongeveer 2.500 frank per persoon.
+
+Engeland heeft zooeven dit verkeer vervolledigd door het leggen van
+een telegrafischen kabel, verbindende, langsheen de kust, zijne
+bezittingen van Zuid-Afrika met Aden en bijgevolg met Europa en
+Indië. De lijn is geopend sedert twee jaar. De depechen van Brussel
+naar Zanzibar zijn op hunne bestemming in drij uren, langs Parijs,
+Marseille, Malta, Suez en Aden. De prijs is 9,35 frank per woord. De
+lijn is ingehuldigd geworden door gelukwenschen, gericht tot koning
+Leopold II door sultan Saïd-Bargash.
+
+Eene eigenaardigheid: de telegrammen komen dikwijls te Brussel aan
+voor het uur hunner afzending; immers, het is middag te Zanzibar,
+wanneer het nog maar negen uren te Brussel is.
+
+
+
+Vertrokken den 18den October van Southampton aan boord van den
+stoomboot de Donau, landde de expeditie slechts den 12den December
+te Zanzibar aan, na binnengeloopen te zijn te Kaapstad, Algoa Bay,
+Port-Elisabeth, Natal en Mozambika.
+
+Zij werden er ontvangen door M. Greffulbe, vertegenwoordiger van het
+belangrijk huis Roux, de Freissinet en Cie van Marseille, hetwelk
+een kantoor heeft te Zanzibar, en ontmoetten er Henry Stanley, die
+op hun eiland terugbracht de trouwe dienaars, welke hem vergezeld
+hadden op zijnen prachtigen overtocht van het vasteland. De beroemde
+ontdekkingsreiziger gaf nuttigen raad aan onze reizigers over de
+te volgen gedragslijn, ten einde zich het welgelukken hunner reis
+te verzekeren.
+
+
+
+
+
+
+
+
+III
+
+ZANZIBAR
+
+
+Het sultanaat Zanzibar is een Staat van zeer jongen datum.
+
+In 1856 stierf de Arabische sultan, die sedert een vijftigtal jaren
+onder eenen zelfden schepter hield vereenigd Mascate, op de golf van
+Oman in Azië, en Zanzibar, op de oostkust van Afrika; twee zijner
+zonen verdeelden onder elkander zijne Staten: Souhouaini werd sultan
+van Mascate, en Medjid, sultan van Zanzibar.
+
+Deze laatste stierf op zijne beurt in 1870, en zijn broeder Bargasch
+volgde hem op. Hij voert het bewind sedert dit tijdstip.
+
+Het is nog een jonge man met een open gelaat en een vriendelijk
+voorkomen. Zijne heerschappij strekt zich bij name uit over de
+kuststreek en tot in het hart van het vasteland, Maar feitelijk
+loopt zij uit op niets bij de negerstammen van 't binnenland en zelfs
+bij de inboorlingen langsheen de zee; enkel de Arabische centrums,
+zooals Tabora, Oujiji en Nyangoué, erkennen haar.
+
+
+
+De sultan van Zanzibar bezit eene vloot van vijf stoomschepen en een
+leger op zijn Europeesch; het wordt gevormd door de jongelingen van
+het land, die er dienst in nemen als vrijwilligers. Deze soldaten
+zijn goed gewapend en hunne roode uniform geeft in 't oog.
+
+«Het moeilijke van de zaak is geweest,» zegde een Belgisch reiziger,
+de heer Ad. Burdo, «deze krijgslieden over te halen om hunne voeten
+van schoeisels te voorzien: zij wilden hunne schoenen wel dragen om
+'t even waar, maar aan hunne voeten nooit. Men is er eindelijk in
+geslaagd, dezen weerzin te overwinnen; evenwel zijn de oefeningen
+niet zoodra geëindigd, of de eerste zorg der soldaten is, zich van
+hun schoeisel te ontmaken, en dan krijgt men het vreemd schouwspel te
+zien van militairen in groot tenue, die barrevoets huiswaarts trekken,
+hunne laarzen in de hand of aan den loop van hun geweer gehangen.»
+
+
+
+De stad Zanzibar is gelegen op de westkust van het eiland van
+denzelfden naam en op eenige uren varens van de kust van het
+Afrikaansch vasteland.
+
+Hare bevolking, die, zoowat tien jaar geleden, slechts een
+twintigtal duizend inwoners telde, stijgt tegenwoordig tot omtrent de
+honderdduizend. De Europeesche kolonie bestaat bijna uitsluitend uit
+de diplomatische agenten der groote westelijke mogendheden, benevens
+het personeel der kantoren, gesticht door eenige handelshuizen. Zij
+telt een honderdtal vertegenwoordigers.
+
+
+
+De handel is op dit eiland heel en gansch in handen van rijke Araben en
+Hindoes. Deze laatste hebben zich spoedig meestergemaakt, ten nadeele
+van de oude overwinnaars, van den handel met de inboorlingen van
+'t binnenland en de kust. Het zijn zij, die thans in 't groot aan
+de Europeesche huizen de producten voortverkoopen, welke zij zich
+in 't klein hebben aangeschaft. Die producten bestaan voornamelijk
+uit ivoor, kopalhars, kruidnagels, kokosnoten, sesamzaad, verfmos,
+caoutchouc, huiden, enz.
+
+Terwijl de Europeesche, Indiaansche en Arabische bevolking het
+zuidelijk deel der stad beslaat, dat, hetwelk zich uitstrekt langs de
+kaaien en uit hooge en zware vierkante huizen in metselwerk bestaat,
+bewoont de zwarte inlandsche bevolking de voorstad, welke van de
+eigenlijke stad gescheiden is door een diep meertje.
+
+De hutten van dit kwartier zijn tamelijk ellendig; het zijn rechthoeken
+in vlechtwerk, bestreken met klei; de daken, in kokosbladeren, zijn
+dubbel en vormen rond de hutten eene soort van overdekte galerij,
+waar de bewoners zich overdag ophouden om te praten, te slapen of
+zich aan hunne bezigheden over te leveren.
+
+
+
+«Een der kenmerkende trekken van Zanzibar,» zegde Cambier, «is de
+groote vrijheid, welke men er geniet. Alles is er toegelaten.
+
+«Men legt kalkovens aan in volle straat; men breekt zijn huis af
+zonder zich er om te bekreunen, of het opgehoopte steengruis het
+verkeer niet zal belemmeren; de buren zoeken eenen anderen doorgang
+zonder de minste opmerking te maken; men werpt water en vuil door het
+venster, en wie beneden is, krijgt het op zijn hoofd; het dragen van
+wapens is er niet verboden, en men ziet er dan ook de Arabische kooplui
+wandelen met een heel wapenmagazijn aan hunnen gordel. Men mag zelfs
+zijnen gebuur dooden; maar dan moet men de boet betalen: voor eenen
+blanke of eenen Araab, 6000 frank, voor eenen neger, slechts 500.»
+
+
+
+Sedert eenige jaren heeft Zanzibar ten opzichte van den handel een
+aanzienlijk belang verworven. Uit geschiedkundig oogpunt is zij
+bovendien eene plaats van eerste orde geworden. Het is immers daar,
+dat sedert 25 jaar al de groote expeditiën ingericht werden, die,
+van de oostkust, naar de groote meren wilden: die van Burton en
+Speke, welke in 1857 op zoek ging naar het Tanganikameer, en degene
+van Speke en Grant, die in 1860 de bronnen van den Nijl ontdekten;
+degene van Livingstone, vertrekkende in 1866 voor zijne laatste reis,
+en degene van Cameron, die in 1873 het vasteland doortrok tot aan den
+Atlantischen oceaan. Zanzibar was bovendien tweemaal het vertrekpunt
+van Stanley: in 1870, wanneer de befaamde onderzoekingsreiziger
+Livingstone ging opsporen, en in 1874, wanneer hij zich voor drij
+jaar in het duistere vasteland begroef, om er uit te komen langs den
+machtigen Congostroom, welken hij afvaarde, en wiens loop tot dan
+toe onbekend gebleven was.
+
+Eindelijk is Zanzibar sedert 1877 op de Afrikaansche oostkust
+het uitgangspunt der ondernemingen geworden van de Afrikaansche
+Vereeniging, die er eenen vertegenwoordiger heeft.
+
+
+
+
+
+
+
+
+IV
+
+ROUW EN HERINRICHTING
+
+
+Ziedaar hoe 't gesteld is met de stad Zanzibar, waar den 12den
+December 1877 onze vier reizigers waren afgestapt, en waar twee hunner,
+helaas! weldra een graf zouden vinden.
+
+Den 17den Februari--twee maanden later--vernam het comiteit der
+Vereeniging door een telegram uit Aden verzonden, dat de heeren Crespel
+en Maes zooeven bijna schielijk bezweken waren aan de gevolgen van
+het Afrikaansch klimaat.
+
+Te Brussel was de ontsteltenis groot.
+
+De massa des volks, weinig op de hoogte van de reusachtige
+moeilijkheden der onderneming, gaf zich over aan een zeer levendig
+gevoel van ontmoediging en beschouwde de zaak als verloren. Zij vergat,
+dat er weinig Afrikaansche expeditiën zijn, die hunne martelaars
+niet gehad hebben, en dat de wegen door het duistere vasteland,
+begaan door mannen als Park, Tuckey, Clapperton, Barth, Livingstone,
+Cameron en Stanley, met graven zijn bezoomd.
+
+Van den anderen kant prikkelde die eerste tegenslag den ijver nog aan
+van al degenen, die zich het gelukken der onderneming aantrokken. Hij
+moedigde den naijver aan der heldhaftige mannen, die naar de eer
+dongen van in dienst te treden onder het vaandel der Vereeniging. De
+aanvragen kwamen in menigte toe: voor twee soldaten, in de voorhoede
+gevallen, streefden er twintig uit de reserve naar het voorrecht,
+hen te gaan vervangen!
+
+Door den dood der heeren kapitein Crespel en doctor Maes, was de
+expeditie verminderd tot op de helft harer leden. Bovendien, de heer
+Marno het besluit genomen hebbende om den dienst der Vereeniging te
+verlaten en naar Europa terug te keeren, bleef er de heer luitenant
+Cambier alleen over van de vier Europeanen, waaruit aanvankelijk de
+internationale expeditie bestond.
+
+
+
+De nieuwe aanvoerder van den tocht werd geboren te Ath in 1844. Hij
+behoort tot het 8ste linieregiment, is adjunct van den staf en was
+verbonden aan het krijgskundig cartografisch Gesticht. Krachtig
+karakter, onvermoeid werker, was de Belgische officier, door den
+dood van M. Crespel thans aan 't hoofd der expeditie gesteld, in alle
+opzichten het hooge vertrouwen van het comiteit waardig.
+
+Het besloot, hem twee nieuwe gezellen toe te voegen en koos daarvoor
+twee onzer landgenooten, van wie het veronderstelde, dat zij, door
+hun vroeger verblijf in de heete landen, aan het tropisch klimaat
+gewend waren.
+
+M. Wautier, luitenant bij het regiment der carabiniers, had deelgenomen
+aan den veldtocht van Mexiko, waar hij bewezen had, de vereischte
+hoedanigheden te bezitten voor de inrichting en de aanvoering van
+eenen verren tocht. De heer dokter Dutrieux was als geneesheer in
+'t Belgisch leger getreden, hetwelk hij verlaten had om zich te Caïro
+te gaan vestigen, waar hij sedert vijf jaar verbleef.
+
+
+
+Terwijl het personeel der eerste expeditie, een oogenblik ontredderd,
+aldus volledigd werd door toevoeging van twee nieuwe leden, die
+zich gereedmaakten om naar Zanzibar te komen, hervatte Cambier de
+uitvoering der plannen, welke de dood zijner twee eerste gezellen
+had doen uitstellen. Het uitstapje, dat hij in gezelschap van den
+heer Marno had ondernomen, langs den stroom Vouami, tot aan het dorp
+Kiora, had hem de volstrekte onmogelijkheid bewezen om de reis en
+het vervoer der bagage te beproeven bij middel van ossenkarren, niet
+alleen ter oorzake van de totale afwezigheid van wegen, de gedurige
+ontmoeting van rivieren en den aard van den grond, maar ook om reden
+van de aanzienlijke verliezen, welke de afmatting en de aanvallen
+der tetzavlieg onder de trekdieren teweegbrengen. Cambier bevond
+zich dus in de noodzakelijkheid zijne voorgangers na te volgen, en
+zijne toevlucht te nemen tot dragers voor het vervoer zijner bagage,
+zijner mondbehoeften en van zijn materiëel.
+
+Maar, vooraleer aan de dragers te denken, die gehuurd worden langs
+de kust en op het laatste oogenblik, heeft het hoofd eener expeditie
+voor 't binnenland van Afrika duizend andere voorbereidsels te maken,
+alvorens de stad Zanzibar te verlaten.
+
+Ik blijf een poosje stil bij de inrichting eener karavaan van dit
+slag, eene gewichtige zaak, waarvan dikwijls het beter of slechter
+gelukken der onderneming afhangt.
+
+
+
+
+
+
+
+
+V
+
+EENE AFRIKAANSCHE KARAVAAN
+
+
+De eerste stap, dien men te doen heeft bij de aankomst te Zanzibar,
+is zich een lokaal aan te schaffen om de waren te bergen, die men
+voornemens is te koopen, en het materiëel, dat men uit Europa heeft
+meegebracht. Dit zijn: de wapens en munitiën; de natuurkundige tuigen;
+het linnen, de kleederen en schoeisels; de tenten en 't beddegoed;
+de artsenijen; de conserven en 't keukengerief; de werktuigen,
+boeken, papier en honderd verschillige artikels, kleine en groote,
+van de vischhaken en den tandenborstel af, tot het draaiorgel toe.
+
+Wat de handelswaren betreft, die worden te Zanzibar gekocht. Zij zijn
+van verschillenden aard: wit en blauw katoen, koper- en latoendraad,
+groote en kleine koralen met uitgekozen tinten, gekleurde weefsels,
+rood laken, kleederen, Arabische mantels of vesten, zwart of rood,
+met goud geborduurd, en ten laatste, wisselpoeder, hetwelk een monopool
+van den sultan is.
+
+Al die waren dienen tot gangbare munt voor de betaling der dragers
+en soldaten, voor den aankoop der levensmiddelen, voor het voldoen
+van den hongo of doortochtrecht.
+
+Eindelijk is het noodig, ook eenige kleine geschenken mee te nemen,
+zooals: messen, bellen, armbanden, spiegels, bekers, enz., die men
+blij zal wezen op sommige oogenblikken te bezitten, om de eene of
+andere groote moeilijkheid uit den weg te ruimen.
+
+De aankoop dier belangrijke nietigheden is een werk, dat eene
+groote omzichtigheid en, op voorhand, de nauwkeurigste inlichtingen
+vereischt. Want, indien de mode in Europa afwisselt, doet zij dit ook
+in Afrika; nu is 't het katoen, dat gevraagd wordt, dan is 't het
+glaswerk. Eene karavaan trekt voorbij en betaalt hare aankoopen in
+stoffen; eene andere volgt haar en ziet zich verplicht, in hetzelfde
+district, met koralen te betalen. Wat deze laatste betreft, in deze
+streek worden de witte vurig verlangd, in gene de zwarte, of de
+roode, of de roze, met uitsluiting van alle andere. In 1858 is Burton
+gedwongen geweest, verscheidene duizenden reien kralen als nutteloos
+weg te werpen; niemand wilde er van, zelfs niet «als geschenk».
+
+Eens de koopwaren aangekocht, zal de reiziger een tiental inpakkers
+huren om de vrachten klaar te maken, die zullen verschillen van 25
+tot 30 Kilogram per man! Elk pak moet genummerd worden en men zal
+nauwkeurig aanteekening nemen van zijnen inhoud.
+
+Terwijl de lasten gemaakt worden, zorgvuldig in zakken van vlechtwerk
+gewikkeld, zal men het geleide van Zanzibariten aanwerven. Men zal
+zich vóor alles eenen kapitein aanschaffen, een krachtdadigen en
+verkleefden hoofdman, die zich doorgaans, tegen commissiegeld, zal
+gelasten met de soldaten of askaris te kiezen. Cambier nam er tachtig
+in dienst, waarover hij zeer tevreden was. Hoewel men hen soldaten
+heet, hebben die askaris niets gemeens met de militaire macht van 't
+land; zij zijn gelast met de tucht der karavaan, en desnoods met hare
+verdediging tegen de aanvallen der struikroovers, die zekere districten
+onveilig maken. Zij worden met geweren gewapend (die van Gambier hadden
+comblains) en krijgen dien ten gevolge slechts eenen geringen last,
+meestendeels bestaande uit voorwerpen van dagelijksch gebruik.
+
+Wanneer ik nu nog vermeld zal hebben de aanwerving van gidsen,
+tolken en knechts, de laatste bijzonder gelast met den dienst van
+kamp en keuken, dan zal ik, dunkt mij, het einde hebben bereikt van
+de opsomming der voorbereidende werkzaamheden, welke te Zanzibar zelf
+moeten verricht worden; en de reiziger zal gereed zijn om zich in te
+schepen, met personeel en bagage, op eenige daoes, om de zeeëngte over
+te steken en aan wal te stappen op Afrika's grond. Daar wacht hem een
+veel ingewikkelder en moeilijker werk: de werving van dragers. Ik ga
+er komen.
+
+
+
+Cambier had gedaan met het inpakken zijner balen en het aannemen
+zijner soldaten, toen te Zanzibar aanlandde, het was op 28 April,
+de heer luitenant Wautier, weinige dagen nadien gevolgd van den heer
+dokter Dutrieux. De drij reizigers staken zonder verwijl naar het
+vasteland over.
+
+De kust, tegenover Zanzibar, telt drij kleine dorpen, welke de
+voornaamste vertrekpunten zijn der karavanen met bestemming voor
+Oenyangembe en Tanganika. Het zijn: Sadani in 't Noorden, Bagamayo
+in 't midden en Kaole in 't Zuiden. Gedurende de maanden Juni, Juli
+en Augustus vindt men er immer een aanzienlijk aantal inboorlingen,
+gereed om dienst te nemen als dragers of pagazis.
+
+
+
+De groote hinderpaal tegen de snelheid der reizen in dat gedeelte van
+Afrika spruit voort uit den aard van 't vervoer en de afwezigheid
+van muntspeciën. In plaats van een vijffrankstuk of eenen dollar,
+hebt gij vier meters stof noodig (een doti); een kralen halssnoer in
+stede van eenen stuiver; eenen rol latoendraad bij wijze van goudstuk;
+en om die lastige munt te vervoeren hebt gij noch rijtuig, noch kemel,
+noch paard, noch os. De tetza, de giftige vlieg van centraal Afrika,
+verspert den weg naar 't binnenland voor al de trekdieren, en de
+kwestie van het temmen van den inlandschen olifant staat nog niet
+verder dan de voorbereidende studie. Blijft de neger. Het aanwerven
+eener bende van drie tot vierhonderd dragers is dus de laatste taak,
+welke de onderzoekingsreiziger te vervullen heeft, vooraleer zich in
+'t binnenland te wagen. Het is verreweg de lastigste en ondankbaarste.
+
+
+
+De eerste man, die gehuurd moet worden, is de kirangosi; het is een
+invloedrijk inboorling, gelast met het besturen van de marschen, en
+bestemd om de man van vertrouwen van den aanvoerder te worden. Deze
+zal hem moeten weten te paaien met kleine geschenken, tusschen vier
+oogen met hem den te volgen weg vaststellen, zoowel als den afstand
+voor elken dag, enz., en eindelijk, hem gedurig en tegen iedereen
+beschermen. In éen woord, gij moet trachten, den kirangosi altoos
+langs uwen kant te hebben in uwe geschillen met de dragers. Deze
+zullen u dan volgen gelijk schapen van Panurge.
+
+De heeren Cambier, Wautier en Dutrieux kwamen dus te Sadani aan om er
+hunne karavaan van pagazis in te richten en er degene te ontvangen,
+welke M. Broyon--een Zwitsersch belastingpachter, door Cambier
+nabij Kiora ontmoet--beloofd had, naar de expeditie te sturen. Maar
+de dragers naar Bagamayo gegaan zijnde en dit dorp niet willende
+verlaten voor Sadani, waren de drie reizigers wel gedwongen, zich
+met heel hunnen trein naar Bagamayo te begeven.
+
+Het aanwerven der pagazis vraagt een zoodanig geduld, dat het voor
+een nieuwen reiziger nutteloos is er aan te peinzen, dit zelf te
+verrichten. Hij zal zich dus moeten wenden, ofwel tot eenen Indiaan
+van de streek, wiens specialiteit het is, ofwel tot het opperhoofd
+van het geleide, die, tegen een te bedingen prijs, hem de noodige
+manschappen zal leveren. Men moet zorgen, deze te nemen tusschen
+de Oeanyamoeëzis, welke de boodschappers zijn van dit gedeelte van
+'t vasteland. En bovendien moet men de echte uitkiezen, zachtaardig
+en gedwee, en geene Oeachetas bij voorbeeld, wier woelig karakter en
+boosaardigheid de expeditie weldra zou leeren ondervinden.
+
+De luitenant Wautier bracht alleen de werving ten einde. De heeren
+Cambier en Dutrieux, beiden door de koorts aangetast, waren verplicht
+geweest de gastvrijheid te aanvaarden, hun op de hartelijkste wijze
+aangeboden door de Fransche missionarissen, te Bagamayo gevestigd.
+
+Den 26sten Juni was de karavaan, dank aan een contract, gesloten
+met den Indiaan Sewa, bepaald gevormd. Zij bestond uit 327 dragers,
+hetgeen met de 80 zanzibaritische soldaten en knechts eene macht van
+407 man uitmaakte, die onmiddellijk gevoerd werden naar eene kleine
+plaats, Chamba Gonera genaamd, waar het gemakkelijker valt de tucht
+te handhaven, dan te Bagamayo zelf.
+
+
+
+
+
+
+
+
+VI
+
+HET VERTREK EN HET DESERTEEREN DER DRAGERS
+
+
+Op 28 Juni 1878, te 6 uren 45 minuten 's morgens, verliet de eerste
+expeditie der Internationale Vereeniging het kamp van Chamba Gonera,
+onder het bevel van luitenant Wautier; de trompet werd geblazen
+en het blauwe vaandel met gouden ster ontrold vóor het hoofd der
+kolom. De heeren Cambier en Dutrieux konden slechts eenige dagen
+nadien Bagamayo verlaten en voegden zich, met de achterblijvers, den
+11den Juli bij de expeditie, welke haar kamp had opgeslagen tusschen
+de twee bergen Pongoué.
+
+Al de reizigers vermelden de streek, gelegen aan den voet der kegels
+Pongoué, als een prachtig land, eene soort van park met bekoorlijke
+valleien en zachthellende hoogten, bekleed met een heerlijken wasdom.
+
+Geplaatst op vijf dagreizen van de kust, op eene reeds verheven hoogte
+(313 meters boven den zeespiegel), op den rechteroever van den Voeami,
+welke tot daar bevaarbaar is, zou de bergvlakte van den Pongoué niet
+geschikt wezen tot het vestigen eener Europeesche standplaats? Dit
+moet de toekomst ons leeren.
+
+
+
+De karavaan, onder het bevel van luitenant Cambier, hervatte haren
+tocht door de hoogten, welke de vallei van den Kingani scheiden
+van degene van den Voeami. Zij had den laatsten reisweg van Stanley
+gevolgd van aan de kust tot aan Rosaka, en, te beginnen van dit dorp,
+toog zij meer naar het noorden dan alle vorige expeditiën. Dit is,
+schijnt het, de beste baan om van Bagamayo naar Mpoeapoea te gaan:
+zij ontwijkt de moerasachtige vlakten der Makata.
+
+Weldra zette men over den Voeami nabij het dorp Kingoué. Hij heeft
+te dier plaatse veertig meters breedte en de overtocht der karavaan
+vergde acht uren en half tijd.
+
+De bergen van Ngoeroe en Oesagara vormen de eenige keten van belang,
+welke men langs den weg naar Tanganika ontmoet. Zij zijn in drie
+evenwijdige kammen verdeeld, die uitgestrekte lengtedalen van elkander
+scheiden. Meer dan elk ander is Oesagara het land der bloemen, en
+zijne vele vruchten hebben eenen eigenaardig zuren smaak, aangenaam
+en gezond te gelijker tijd.
+
+Het is na vijf en twintig dagen gaans en in de nabijheid van het
+kleine dorp Mvomero, dat de tegenspoed met de dragers begon en deze
+in menigte wegliepen. Geene enkele Afrikaansche expeditie is vrij
+van deze plaag, maar die der Internationale Vereeniging had er meer
+van te lijden dan alle andere.
+
+Een verschil van gevoelen tusschen den aanvoerder der expeditie en
+den kirangosi over den te volgen weg was de bron der oneenigheid. De
+kapitein wilde de baan door de vlakte nemen, gemakkelijker en
+aangenamer, terwijl de gids degene der bergen verlangde te volgen,
+die, korter zijnde, verkozen werd door de pagazis, welke voor heel
+de reis gehuurd waren en er dus alle belang bij hadden, snel te gaan.
+
+Na een eerste geschil, gelukkiglijk geslecht, verwekte de
+eigenzinnigheid van den kirangosi een nieuwen twist, die weldra
+ontaardde in opstand en deserteering. Opgestookt door hun opperhoofd,
+begonnen de pagazis de pakken te verscheuren, welke de stoffen tot
+betaling bevatten, en weg te vluchten onder het aanheffen van een
+wild geschreeuw.
+
+De heeren Cambier en Wautier, geholpen door eenige Zanzibariten,
+poogden te vergeefs door overtuigende woorden de vluchtelingen te
+weerhouden. Zij zorgden vooral, alle bloedvergieten te vermijden
+tusschen den troep muitende dragers en de getrouwe soldaten.
+
+Bij den aanvang des strijds zou eene daad van brutaal gezag de
+tuchtelooze bende wellicht in bedwang gehouden hebben. Maar de
+zending, toevertrouwd aan de reizigers der internationale Vereeniging,
+veroorloofde deze niet, gebruik te maken van hunne wapens, tenzij
+wanneer hun leven zich wezenlijk in gevaar zou bevinden.
+
+Het geval van Mvomero is den tocht van Cambier van den beginne af
+komen dwarsboomen, maar heeft de Vereeniging getoond, dat het hoofd
+harer eerste expeditie diep doordrongen was van de grootheid zijner
+zending. Zijn gedrag is onberispelijk geweest en heeft de goedkeuring
+verworven van het uitvoerend comiteit.
+
+Gedurende heel dien noodlottigen dag (23 Juli) zetten de reizigers
+de vluchtelingen na en vingen onderhandelingen aan met eenige hunner;
+zij bekwamen hoegenaamd geenen uitslag. De nacht brak aan en kwam de
+vlucht van eenige muitelingen nog begunstigen.
+
+'s Anderendaags morgens kon de expeditie den droevigen toestand
+waarnemen, waarin het wegloopen van bijna al hare mannen haar gebracht
+had: meer dan driehonderd dragers hadden den opstand van den gids
+benuttigd om te deserteeren, een twintigtal vrachten weefsels
+meenemende.
+
+Er viel geen tijd te verliezen om den in gevaar gebrachten toestand
+te herstellen. Hier ook nog toonde Cambier, door de snelheid zijner
+besluiten, op de hoogte zijner taak te zijn.
+
+Er werd beslist, dat men ter plaats zooveel dragers mogelijk huren
+zou; dat een deel der bagage voorloopig te Mvomero zou blijven onder
+de hoede eeniger verkleefde mannen, terwijl een magazijn dadelijk
+zou ingericht worden in de Engelsche missie te Mpoeapoea, op negen
+uren gaans van Mvomero; dat de hoofdmacht der karavaan, onder de
+bevelen der heeren Wautier en Dutrieux, er de nieuwe dragers zou
+afwachten, die onmiddellijk aan de kust waren gevraagd; eindelijk,
+dat de aanvoerder der expeditie, met eene lichte karavaan, vooruit zou
+rukken tot aan Oerambo, vanwaar, indien het noodig was, hij dragers
+zou afzenden naar zijne kameraden.
+
+Deze schikkingen werden uitgevoerd zonder nieuwe verwikkelingen en
+den 8sten Augustus kwamen de reizigers te Mpoeapoea aan.
+
+
+
+
+
+
+
+
+VII
+
+BIJ DE ROOVERS WAGOGO
+
+
+Mpoeapoea is eene plaats gelegen op de westelijke grens van
+Oesagara, op eene helling in vorm van terras, op halverhoogte der
+heuvels. Topografisch gesproken, is 't het belangrijkste punt tusschen
+Bagamayo en Tabora. Al de wegen, voerende naar den Oegova, komen er
+samenloopen en al de karavanen, vertrekkende van de kust of er zich
+heen begevend, doen het dorp aan. De streek is gezond, beschut als
+zij is door de bergen tegen den noordoostenwind. De inboorlingen
+leggen er zich vooral op de veeteelt toe.
+
+Het vlek Mpoeapoea is gewis geroepen tot eene groote toekomst, vooral
+als handelstatie. Sedert het begin van het jaar 1879 is het de zetel
+eener missie van de Church missionary Society, waarvan de drie leden,
+de heeren Least, Bopplestone en Baxter, eene merkwaardige werkzaamheid,
+volharding en practisch verstand aan den dag leggen. Zij hebben
+er voorloopige lokalen ingericht, huizen en magazijnen, gebouwd
+met eene soort van beton en gedekt met zeer dikke rieten daken. Op
+het oogenblik, dat de karavaan voorbijtoog, begonnen zij met den
+bouw van een steenen huis. In het naburige bosch is eene zagerij
+ingericht. Katoen, koffie en cacao groeien er zeer goed, zoowel als
+verscheidene Europeesche fruitboomen.
+
+De Belgische reizigers werden hartelijk ontvangen door de leden der
+missie en rustten er eenige dagen uit.
+
+
+
+Zooals het vastgesteld was geworden, werden de balen in het dorp
+nedergelegd, waar ook een klein kamp werd opgeslagen voor de zieken. De
+heeren Wautier en Dutrieux liepen ieder op beurt over en weder tusschen
+Mpoeapoea en Mvomero, en kapitein Cambier begaf zich op weg den 12den
+Augustus, naar Oerambo, met een en tachtig man.
+
+Mpoeapoea is in 't westen van den Oegago gescheiden door eene woestijn,
+door Burton, Cameron en Stanley geheeten de Marenga-Mkali (bitter
+water) en door Cambier aangeduid met den naam van Porry van Tchoenioe
+(Porry wil zeggen: woestijn zonder water, en Tchoenioe is de naam
+van een klein dorp).
+
+Het is eene verzengde heide, waarvan de doortocht pijnlijk is voor
+al de karavanen. Het is eene vlakke streek, hier kaal, daar bedekt
+met dichte en stekelige struiken, waar het pad midden doorslingert;
+het water is er zeldzaam, bitter en salpeterachtig.
+
+De karavanen maken er tirikeza. Men noemt tirikeza den versnelden
+marsch over verlaten en waterlooze vlakten. In de taal der kust is
+koutirikeza de onbepaalde wijs van een onovergankelijk werkwoord,
+waarvan de zin is: marscheeren na den middag; de Araben hebben er een
+naamwoord van gemaakt, en dit drukt voor de luie pagazis de zwaarste
+beproeving uit, welke men hun kan opleggen.
+
+De tirikeza wordt derwijze geschikt, dat de karavaan, in den namiddag
+opbrekend van eene plaats, waar water is, den marsch voortzettend lang
+na het vallen van den avond en zoo vroeg verder trekkende mogelijk,
+niet langer dan twintig uren zij zonder drinken te vinden, in stede
+van dertig, gelijk het zou gebeuren, indien men 's morgens vertrok.
+
+De Marenga-Mkali kan beschouwd worden als het begin van de hooge
+middenvlakte. Cambier gebruikte achttien uren versnelden marsch om
+ze over te steken, elk pagazi droeg zijn rantsoen levensmiddelen en
+zijnen voorraad water.
+
+'s Anderdaags trad de karavaan in Oegogo.
+
+
+
+Oegogo heeft eene droevige vermaardheid verworven door de plagerijen
+van allen aard, welke zijne talrijke sultans, dwingelanden op kleinen
+voet, de karavanen, die het land doorreizen, doen ondergaan. Van aan
+de kust tot hier stellen de opperhoofden zich tevreden met kleine
+geschenken, die de reiziger hun wel wil aanbieden in ruiling voor de
+levensmiddelen, welke zij hem leveren. In Oegogo is het geene gift
+meer, die zij ontvangen, maar eene schatting, welke zij eischen. De
+doortochtrechten of hongos zijn er verpletterend, en de lange twisten,
+welke hunne vaststelling doet ontstaan, verslinden schromelijk veel
+tijd en vragen een geduld, dat alle beschrijving te boven gaat.
+
+Ziehier hoe gewoonlijk de verhandeling van het hongo gebeurt. In
+het dorp aankomende, moet men vóor alles beginnen, met eenige
+gebruikelijke geschenken te zenden aan den sultan, zijne vrouw en
+zijnen opzichter. Dat de reiziger zich wel wachte, er te veel of te
+schoone te geven, want dan zullen zijne rijkdommen hoog aangeslagen
+worden, en men zal hem naar evenredigheid belasten.
+
+De gezanten zullen terugkeeren en hem de eischen van het opperhoofd
+doen kennen, eischen, welke immer de juiste maat zullen overschrijden:
+vandaar woordenwisselingen, geschillen, twisten. Het is dikwijls maar
+na twee of drij dagen van omslachtig gekijf, dat de zaak beklonken
+wordt, en de reiziger zijnen weg kan voortzetten, verlicht met
+eenige pakken stof en eenige kleederen. Al de hel geverfde stoffen
+van Cambier verdwenen bij dien doortocht van Oegogo, welke aan zijne
+kleine karavaan meer dan vijftienhonderd frank kostte.
+
+De Wagogo's vormen eene machtige natie, befaamd wegens hare dapperheid
+in den oorlog. Wat hunne andere hoedanigsheden betreft, die zijn
+geenszins beminnelijk: het zijn schreeuwers, vechters, dieven; zij zijn
+niet te betrouwen bij het koopen en beoefenen volstrekt geene Schotsche
+gastvrijheid; alles bij hen moet betaald worden, zelfs het water. Voeg
+daarbij eene luidruchtige en onbescheiden nieuwsgierigheid en men
+zal een denkbeeld hebben van de beminnelijkheid der Wagogo's. Ook
+landen de karavanen bij hen nooit aan dan met een zekeren schrik,
+en de aanvoerders der pagazis en askaris bevelen hunne mannen op
+voorhand de grootste voorzichtigheid aan.
+
+Ziehier, volgens Burton, de schilderachtige aanspraak van den kapitein
+zijner askaris: «Maneno! Maneno! (Luistert, luistert) o Blanken, hoor
+mij aan! en gij, kinderen van den Saïd, gij, zonen van Ramji, gij,
+sombere afstammelingers der duisternissen, let op mijne woorden. De
+reis geraakt aan Oegogo. Opgepast, opgepast! (Hevige gebaren.) Gij
+kent de mannen niet, die er wonen. Zij zijn gevloekt, driemaal
+gevloekt! (De redenaar stampt op den grond met den voet.) Spreekt
+niet met die heidenen van 't binnenland, treedt niet in hunne hutten;
+drijft geenen handel met hen; toont hun geene stoffen, noch armbanden,
+noch glasparelen. (Aangroeiend rumoer.) Eet niet, drinkt niet met hen;
+liefkoost hunne vrouwen niet. (Dolzinnig geschreeuw). Kirangozi, gij,
+die hen leidt, houd uwe zonen tegen! Veroorloof niet, dat zij in de
+dorpen omzwerven, dat zij zout koopen buiten het kamp, levensmiddelen
+rooven, zich bedrinken in bier of zich nederzetten bij de putten!»
+
+
+
+Het laatste dorp van Oegogo is Mgondoeko. Daar voorzien de pagazis
+zich van mondbehoeften voor tien dagen en bereiden zich om de bittere
+onaangenaamheden van den Mgonda-Mkali (Brandende vlakte) te trotseeren.
+
+Die naam werd haar gegeven vóor veertig, vijftig jaar, door de
+karavanen, welke twaalf groote marschen en verscheidene tirikezas
+gebruikten om haar te overschrijden. In 1859 kondigde Burton aan,
+dat de slechte faam, welke zij toen genoot, weldra slechts in de
+herinnering meer zou bestaan, want elken dag deden fakkel en bijl hare
+grootte inkrimpen en verminderden de bezwaren van haren overtocht. In
+1871 trokken de pagazis van Stanley de Mgonda-Mkali door al zingende
+en kreten van vreugde slakend, op deze vlakte, welke hunne voorgangers
+gevloekt hadden. Zij vonden er den overvloed, en hun aanvoerder kon
+schrijven, dat deze provincie in vruchtbaarheid niets toegaf aan de
+valleien der kuststreek. Daarvoor was het voldoende geweest, dat een
+vreedzaam en arbeidlievend ras zich vestigde in deze verzengde velden.
+
+Op zijne beurt heeft Cameron in 1872 gezegd, dat, alhoewel er nog
+eenige lastige gedeelten zijn, de verandering volledig is, en dat
+de brandende woestijn, eertijds door de karavanen gevreesd, zonder
+schrik wordt aangevat en zonder veel moeite doorschreden.
+
+Welke aanmoediging in die feiten voor hen, die volharden! Geen
+ondankbare grond en een vroege oogst. Eere dus aan de werkers,
+aan hen, welke blijdschap verwekken, waar droefheid heerschte,
+den overvloed in de plaats van den hongersnood, en die, de aarde
+genezende van hare kwalen--de woestijn is eene melaatschheid--hare
+krachten in evenwicht brengen en rustige dagen voorbereiden, gunstige
+jaargetijden en zekere oogsten.
+
+Ongelukkiglijk heeft de oorlog, door Mirambo, den vermaarden
+negerkoning van Oenyamoeësi, gedurende vijf jaar tegen de Araben
+gevoerd, in de Mgonda-Mkali de dorheid en verlatenheid teruggebracht,
+en, in stede van de rijkdommen, waar Stanley en Cameron van spreken,
+ontmoette Cambier niet anders meer dan puinhoopen.
+
+De overtocht van de Mgonda-Mkali vroeg hem twaalf dagen (van 16 tot
+28 September), binnen welken tijd de expeditie van den morgen tot den
+avond doorstapte, soms een gedeelte van den nacht zelfs, wanneer de
+maan den weg verlichtte.
+
+
+
+
+
+
+
+
+VIII
+
+MIRAMBO, DE ZWARTE BONAPART
+
+
+Den 18den September kwam de expeditie te Ouyoui, eerste stad
+toehoorende aan Mirambo. Hare aankomst werd er begroet door luide
+vreugdekreten vanwege de inwoners.
+
+Cambier ontving er het bezoek der vrouwen, welke beurtelings
+dansen kwamen uitvoeren vóor zijne deur en den lof bezingen van den
+vreemdeling. Dit gebruik is algemeen in al de dorpen van Oenyamoeësi,
+en het is de gewoonte, te dezer gelegenheid eene uitdeeling van parels
+te doen.
+
+Den 23sten liet Cambier, volgens de regels der plaatselijke beschaving,
+twee zijner mannen Mirambo van zijne aankomst verwittigen, en den
+tweeden volgenden dag, toen hij omtrent den middag de verblijfplaats
+van den Moeami (titel des sultans) naderde, zag hij Mirambo op een
+honderdtal passen van zijn tembe (woning) hem te gemoet komen.
+
+De sultan van Oenyamoeësi is een man van ongeveer vijftig jaar, rijzig
+van gestalte, niet diklijvig, met een schrander uiterlijk. Hij laat
+niet gemakkelijk zijne indrukken waarnemen en vestigt nooit zijnen
+blik op zijnen medespreker.
+
+Het kan niet geloochend worden, dat zijn verstand de middelmaat van
+dat der negers overtreft. Hij bezit vooral eene zeldzame hoedanigheid,
+die hem eene onbetwistbare meerderheid geeft over zijne onderdanen en
+mededingers: het is van eene beslissing te kunnen nemen en vervolgens
+met snelheid te handelen, vaak zelfs buiten wete van hen, die hij
+voor de uitvoering zijner plannen gebruikt. Die vlugheid van besluit
+verzekert hem in zijne oorlogen tegen zijne buren het voordeel van
+zich altoos op het onverwachts te vertoonen.
+
+Uit vrees hem elk oogenblik aan het hoofd zijner benden te zien
+aanrukken, verkiezen de sultans der ommelanden de erkenning zijner
+opperheerschappij en betalen hem schatting. Het is aldus, dat hij
+zich sedert lang den bijnaam heeft kunnen toeëigenen van «Mirambo»,
+welke beteekent: «degene, vóor wiens voeten men geschenken nederlegt.»
+
+Eenvoudig inlandsch opperhoofdje van het district van den Oehioea,
+heeft hij zich aldus door zijnen moed en zijne woelige krachtdadigheid
+eenen naam verworven, even bekend als die van Mtesa, den machtigen
+koning van Oeganda, eenen naam, dagelijks uitgesproken van Nyangoué
+tot Zanzibar, en die tot onderwerp dient voor de zangen der inlandsche
+barden.
+
+
+
+Mirambo en Cambier, elkander naderend, wisselden eenen salam
+(goedendag) en een handdruk; daarna begaven zij zich naar de hut, welke
+het zwarte opperhoofd voor zijn blanken gast had doen gereedmaken. De
+Moeami deed den reiziger ondervragen door een Arabischen tolk over het
+doel zijner reis, luisterde aandachtig naar zijne antwoorden en wilde
+weten, of hij van dezelfde nationaliteit was als de Engelschen. Hij
+stond hem al de dragers toe, welke hij verlangde, maar vroeg vooreerst
+de uitwisseling van bloed.
+
+Dit is eene plechtigheid, welke hoog aangeschreven staat in centraal
+Afrika. Zij greep plaats den volgenden dag in de woning van den sultan.
+
+Een der soldaten van Moeami maakte eene lichte insnede in de borst
+van den kapitein, terwijl een der Zanzibariten van dezen dezelfde
+bewerking deed bij Mirambo.
+
+De enkele druppels bloed werden opgevangen op twee versche bladeren
+en onder een weinig boter gekneed. «Indien het eenen uwer gebeurt,
+zegde daarop een der helpers, te kort te komen aan de heilige
+broederlijkheid, dan zal hij verscheurd worden door leeuwen, vergiftigd
+door de slang, zijn voedsel zal bitter zijn, zijne vrienden zullen
+hem verlaten, zijn geweer zal stukspringen in zijne hand; kortom,
+alwat slecht is zal hem vervolgen totterdood!»
+
+Waarna de twee opperhoofden elkander wederzijds de gewijde bladeren
+boven het hoofd verscheurden. Zij waren broeders en elke daad van
+vijandschap tusschen hen moest noodlottig voor gevolg hebben den dood
+van den meineedige. Zóó wil het volksgeloof dit.
+
+Stanley, die insgelijks de broeder van Mirambo is, is teruggekomen op
+het eerste oordeel, hetwelk hij over hem had uitgebracht. De sultan,
+dien hij in 1871 bevochten had als bondgenoot der Araben van Tabora,
+nam hem bepaald voor zich in in 1875, toen hij hem ontmoette in
+Oerambo.
+
+«Hij heeft, zegt hij, elk denkbeeld omgeworpen, dat ik had opgevat over
+den gevreesden man, dien ik brandmerkte als bandiet». Wat er van zij,
+heden nog weet men niet zeker, of Mirambo een te wenschen bondgenoot
+is of een te vreezen tegenstrever. In alle geval, de nabuurschap der
+Europeesche standplaatsen kan niet anders dan een heilzamen invloed
+uitoefenen op den machtigen potentaat van Oenyamoeësi.
+
+De tegenwoordige hoofdstad van den Moeami ligt ten noordwesten van
+Tabora. Het is een groot vierkant van tweehonderd meters zijde,
+met dikke muren omgeven, waarlangs een honderdtal hutten geschaard
+zijn, bewoond door de voornamen. Die stad werd door haren stichter
+«Thierra-Magazy» geheeten. De Engelsche missionarissen, die er zich
+pas nedergezet hebben, noemen haar ook in hunne brieven «koei-koeroe»,
+wat «hoofdstad» beteekent.
+
+Zij telt eene bevolking van eenige duizenden inwoners, verspreid over
+verscheidene groote dorpen, gelegen in de omstreken. Het leger, dat het
+groot opperhoofd er in oorlogstijd kan bijeenbrengen, bereikt ongeveer
+3000 man, naar men zegt. Al de sultans van Oenyamoeësi leveren hem
+een contingent, en degenen, die niet willen of niet kunnen deelnemen
+aan den veldtocht, zenden hem, bij zijnen terugkeer, eene schatting
+in ivoor of slaven.
+
+Cambier bracht drie maanden in de hoofdstad van Mirambo door met
+dragers te huren en de hoofdmacht der expeditie af te wachten. Koorts
+en roodeloop, die hem gespaard hadden onder de reis, tastten hem
+herhaaldelijk aan tijdens zijn verblijf te Thierra-Magazy. Niettemin
+schokte geene enkele dezer ongesteldheden ernstig zijne gezondheid,
+en de genezing volgde immer snel en volledig.
+
+Terwijl de aanvoerder van de expeditie bij Mirambo uitrust, keeren
+wij op onze stappen terug, naar Mpoeapoea, waar wij de heeren Dutrieux
+en Wautier met de bagage en het materiëel gelaten hebben.
+
+
+
+
+
+
+
+
+IX
+
+DE DOOD VAN WAUTIER
+
+
+Dank aan de krachtdadigheid van M. Greffulbe, agent van het huis
+Roux, de Fraissinet en Cie te Zanzibar, dank ook aan de vriendelijke
+tusschenkomst van den E. V. Stefanus, opperste van het Fransche huis
+van Bagamayo, hadden nieuwe dragers, in voldoende getal, de karavaan
+versterkt te Mpoeapoea, en den 15den October begaf deze zich weder
+op marsch, onder het bevel van den luitenant Wautier.
+
+Het oproer der pagazis te Mvomero had dus aan de eerste expeditie
+niet alleen eene nogal aanzienlijke som gelds gekost, maar ook een
+verlies van tijd van twee maanden en half. Dit was gelukkiglijk
+niets in vergelijking met de levendige onrust, in België ontstaan
+ten gevolge van een valsch gerucht, door de dagbladen verspreid,
+en volgens hetwelk de Belgische expeditie, aangevallen door een
+inlandschen stam, overmand en uitgeroeid was geworden.
+
+Het doortrekken van Oegogo gebeurde langzaam, ter oorzake van de zich
+immer vernieuwende geschillen over den hongo; dit vroeg zes weken,
+maar bood geen enkel merkwaardig voorval aan.
+
+Bij Kironda, niet ver van het dorp Simbo, voegde zich de expeditie
+bij eene karavaan, welke M. Broyon naar de Engelsche missionarissen
+van Oejiji geleidde, en die zich gereedmaakte om de Mgonda-Mkali over
+te steken.
+
+
+
+Hier komt de pijnlijke episode van den dood van M. Penrose, Engelsch
+ingenieur verbonden aan de London Missionary Society. Die ramp
+is nog niet heelemaal opgehelderd, en ik wil er een oogenblik bij
+stilblijven. Ik deel, volgens het verslag van den heer dokter Dutrieux,
+den gang der gebeurtenissen beknopt mede.
+
+Benden plunderaars, bijna allen behoorende aan Nyoengoe, machtig
+opperhoofd van het zuiden van Oenymaoeëi, waarbij zich roegas-roegas
+(struikroovers) gevoegd hadden, legerden in de vlakte ten westen van
+Oegogo en schenen van plan, den weg te versperren aan de karavanen,
+die zich naar Tabora begaven. Zij hadden reeds, schijnt het, die van
+den abt Debaize aangevallen, den Franschen onderzoekingsreiziger,
+die eenigen tijd te voren daar voorbij was getrokken.
+
+Daar daagde de karavaan op, geleid door M. Penrose, en welke die
+van luitenant Wautier eenige dagen voorafging. Tegengehouden door de
+gewapende benden op de boorden van het kleine meer Tchaïa, was zij
+verplicht te strijden. Hare dragers liepen weg, al hare koopwaren
+bleven in de handen der aanvallers en de ongelukkige Penrose werd in
+'t gevecht gedood.
+
+De toestand onzer reizigers was dus bedenkelijk. Gelukkiglijk
+verwittigd door de inboorlingen, de vluchtelingen en het geweervuur,
+dat zij in de verte gehoord hadden, omtrent hetgeen juist gebeurd was
+op den weg zelf, dien zij volgden, namen de heeren Wautier, Dutrieux,
+Broyon en een Engelsche missionaris, M. Dodsghun, die dezen laatste
+vergezelde, in tijds hunne maatregelen om elke botsing te vermijden
+met de mannen van Nyoengoe, door hunne zegepraal ongetwijfeld verhit.
+
+Zelfs met de zekerheid der overwinning, was 't nog beter terug te
+wijken dan eene moordende worsteling aan te gaan met arme wilden,
+dikwijls onbewust van hunne daden. Vergoten bloed roept bloed;
+gramschap, haat en wraak zijn verschrikkelijke vijanden voor wie
+beschaven wil. Hij alleen begrijpt zijne rol--zijne groote en edele
+rol--die zichzelven zegt, dat het leven van den laatste der zwarten
+zoo heilig is als dat van den eerste der blanken; dat het door geduld,
+het voorbeeld, zachtheid, goede middelen, en niet door geweld en
+dwang is, dat men meester zal worden over die onterfde, wantrouwe en
+vreesachtige volksstammen.
+
+De vier Europeanen sloegen raad, en op voorstel van M. Broyon werd er
+beslist, dat de karavaan Hittoera zou bereiken langs een grooten omweg
+naar het noorden, dwars door Oetatoeroe. De tirikesa werd bevolen, en
+de expeditie, de baan van 't westen verlatend, wendde zich recht naar
+'t noorden, door een dicht woud. Een plasregen maakte haren marsch
+moeilijk tot aan het dorp Hekoengoe.
+
+Daar wachtte haar een wreed ongeluk.
+
+In dien kringmarsch rond het meer Tchaïa kwam de dood voor den
+derden keer de expeditie der Vereeniging bezoeken. Den 7den December
+werd luitenant Wautier door eenen afgang aangetast, die weldra in
+roodeloop ontaardde. Het was de derde maal sedert zijn verblijf
+in Afrika, dat de dappere officier door deze ziekte gekweld werd;
+telkens was zij geweken voor eene geneeskundige behandeling van
+eenige dagen. Ongelukkiglijk meende de kranke, zich dezen keer te
+kunnen ontslaan van het onderhouden van den strengen leefregel, door
+den aard der kwaal opgelegd. Ondanks eene zekere beterschap gedurende
+eenen dag of twee, nam de verzwakking weldra de overhand, en in den
+morgen van den 19den gaf Wautier den geest, onder het stamelen van
+zijn laatste woord.
+
+Dokter Dutrieux verwierf van het opperhoofd van Hekoengoe den
+afstand van een terrein, waarover zich het lommer van eenen baobab
+uitstrekt. De kuil werd gedolven aan den voet van den reuzenboom en de
+begrafenis had plaats in tegenwoordigheid van heel de expeditie. Een
+tas steenen werd boven het graf opgehoopt; een kruis en de naamcijfers
+van den overledene werden in den boom gegrift, en de sultan beloofde,
+het monument, opgericht tot aandenken van onzen ongelukkigen
+landgenoot, te doen eerbiedigen, en er de plaats van aan te wijzen
+aan de reizigers, die hier zouden voorbijkomen.
+
+Wautier is de eerste Belgische reiziger, gestorven in 't hart van
+'t geheimzinnig werelddeel. Nog voor eenige jaren is Itatoeroe,
+waar hij rust, overgeleverd aan de vergetelheid, maar in eene
+niet ver verwijderde toekomst zal de beschaving er haar licht doen
+doordringen. Een weldoende straal zal dan tot in Hekoengoe schijnen,
+op den wilden baobab, aan wiens voet de soldaat-reiziger begraven
+ligt. De groote zaak, waarvoor hij grootmoedig zijn leven heeft
+ten beste gegeven, zal hem godvruchtig een gedenkteeken oprichten,
+zijner waardig, en beter dan heden zal men de vrucht en de grootheid
+van het offer beseffen.
+
+Den 29sten December bereikte de heer Dutrieux Hittoera met zijne 350
+man, wier verbintenis voor 't meerendeel bij dit dorp eindigde. Hij
+wachtte er op nieuws van kapitein Cambier, die, van zijne aankomst
+verwittigd, niet aarzelde hem tegen te gaan, en de ontmoeting der
+twee reizigers, sedert bijna vijf maanden gescheiden, greep plaats
+den zesden Januari 1879 in het dorp Oeyoeï, gelegen nabij Tabora,
+een weinig ten noorden.
+
+
+
+
+
+
+
+
+X
+
+TABORA
+
+
+Die eerste en moeilijke reis had, in haar geheel, aanzienlijk veel
+tijd gevraagd (meer dan zes maanden), onvermijdelijk gevolg van 't
+deserteeren der dragers te Mvomero. Bovendien had zij het leven gekost
+aan een der reizigers, en dus met een graf te meer afgeteekend dezen
+weg naar Tanganika, waar reeds rusten de jonge Franschman Maizan;
+Moffat en Dillon, de gezellen van Cameron; de ingenieur Penrose,
+evenals Farquhar en Shaw, de twee blanke knechts van Stanley op zoek
+naar Livingstone.
+
+Maar de toestand, een oogenblik wanhopig, was gelukkiglijk gered
+geworden, dank aan de krachtdadigheid van den aanvoerder der
+expeditie. Wat den voorraad in koopwaren betrof, die was voldoende
+voor nog meer dan een jaar.
+
+
+
+Oenyanyembe, waar de reizigers zich bevonden, is eene groote en rijke
+provincie, die eenigszins eene afhankelijkheid van 't sultanaat van
+Zanzibar vormt. De gouverneur wordt er door benoemd. De hoofdstad
+is Tabora, de plaats, waar allen, die van Zanzibar naar Tanganika of
+Victoria-Nyanza gaan, zich van voorraad komen voorzien. De vestiging
+der Arabische kooplieden in deze streek dagteekent slechts van
+1852. Tabora is tegenwoordig de belangrijkste van al de standplaatsen,
+welke de handelaars van Zanzibar in 't hart van Afrika bezitten.
+
+Toen Stanley er in 1870 doortrok, bevatte de kolonie meer dan duizend
+woningen en telde reeds ongeveer 5000 zielen. Sedert een jaar heeft de
+internationale Vereeniging er een stapelhuis van koopwaren, bestuurd
+door den heer Becker.
+
+Onze landgenoot zal weldra het gezelschap krijgen van eenen Franschman,
+M. Sergère, die lang Zanzibar bewoond heeft en zich gereedmaakt om
+in Tabora een handelskantoor op te richten.
+
+In Oenyanyembe zijn de dorpen talrijk en de ontginning is er
+aanzienlijk; de grond, met zorg bewerkt, brengt in overvloed rijst,
+sorgho, maïs, manioc en zoete wortelknol voort; de Araben telen er
+koren en ajuin; zij hebben er ook de meeste fruitboomen van de kust
+ingevoerd. Men treft er eveneens den katoenboom aan.
+
+Dank bovendien aan den vooruitgang der ontginning en bewerking, en
+aan de verwijdering der wilde dieren, heeft de tetzavlieg Oenyanyembe
+verlaten, en de kudden ossen en schapen zijn er nu talrijk.
+
+
+
+Van 't begin van Januari 1879 tot het begin van Mei verbleef kapitein
+Cambier te Tabora, verplicht als hij was, het regenseizoen te laten
+voorbijgaan, alvorens zijnen tocht voort te zetten. De mazika maakt
+zoo goed als onbruikbaar de moerassige streken, welke zich langs het
+westen uitstrekken en gedraineerd worden door ontelbare rivieren,
+alsdan overstroomd, afvloeiende naar het meer Tanganika.
+
+Toen de regens begonnen op te houden, op 't einde van April, dacht de
+reiziger er aan, nieuwe dragers in dienst te nemen, om het materiëel
+zijner standplaats tot aan het meer te laten vervoeren, en dan op
+te breken.
+
+Hij vertrok alleen: dokter Dutrieux had het besluit genomen, den
+dienst der Afrikaansche Vereeniging te verlaten en naar Europa terug
+te keeren.
+
+Van de zes reizigers, die aan den tocht hadden deelgenomen, bleef er
+dus éen op zijnen post: drij waren onderweg gevallen als slachtoffers
+hunner toewijding; twee hadden zich uit de onderneming teruggetrokken
+om verschillende redenen.
+
+Eene zware taak rustte op den reiziger, voortaan overgelaten aan
+zijne eigene krachten. Hij ging bewijzen, dat zijne voorzichtigheid,
+wilskracht en moed tegen haar waren opgewassen.
+
+
+
+
+
+
+
+
+XI
+
+LAATSTE BAANGEDEELTE
+
+
+Kapitein Cambier verliet Tabora den 7den Mei, met omtrent 175 man,
+nagenoeg den weg volgende, dien Stanley in 1871 had genomen tijdens
+zijne reis op zoek naar Livingstone.
+
+De reiziger had uit Brussel inlichtingen ontvangen, welke hem als
+bijzonder gunstig voor de vestiging eener Europeesche standplaats
+het kleine dorp Karema aanwezen, gelegen op den oostelijken oever
+van het meer, ten zuiden van Oejiji.
+
+Hij sloeg dus den weg van 't zuiden in, langs Simba, minder kostelijk
+dan degene van 't westen langs Kaoeëlee, waar de hongo's buitensporig
+zijn.
+
+Het verslag des reizigers, hetwelk de bijzonderheden meedeelt over
+zijnen langen en moeilijken marsch tot aan Tanganika, is niet anders
+dan eene lange aaneenschakeling van geschillen, veroorzaakt door
+den kwaden wil, de grillen en het wegloopen der dragers. De neger
+is bepaald de slechtste der lastdieren, en het is meer dan tijd om
+aan zijne vervanging te denken en hem enkel voor de ontginningen
+te gebruiken.
+
+Simba, waar de reiziger den 17den Juli aankwam, is een groot dorp
+van de Oesavira, met 2 a 3000 zielen. Cambier werd er door den sultan
+vriendelijk ontvangen en ontmoette er een zekeren Matumala, opperhoofd
+eener bende van 300 olifantenjagers.
+
+Matumala, die vroeger moeilijkheden met Makiaka, sultan van Karema,
+gehad had, was gedurende drie maanden tegen hem in strijd geweest,
+had hem overwonnen en gedood en hem tot opvolger Kangoa gegeven,
+verbannen lid der «oude regeerende familie».
+
+Wijl Matumala, zooals men ziet, de ware vorst van Karema was,
+verzekerde Cambier zich van zijne vriendschap door eenige geschenken,
+en, sterk door deze bescherming, stelde hij zich op weg naar het
+meer. Het weinig voorzichtig achtende, zich naar Karema te begeven met
+al zijne koopwaren, en de kosten zijner karavaan willende verminderen,
+ontsloeg Cambier onmiddellijk een gedeelte zijner dragers. Hij was ook
+gelukkig, zich verlost te gevoelen van de verschrikkelijke nachtmerrie,
+die men het bevel over eenen troep pagazis heet.
+
+Na te Simba het grootste deel zijner bagage achtergelaten te hebben,
+en enkel door tachtig man vergezeld, brak Cambier den 29sten Juli op,
+om de ligging te gaan verkennen zijner toekomstige standplaats.
+
+Den 12den Augustus kwam hij aan den eindpaal zijner lange en moeilijke
+reis. Aan zijne voeten, boven de honderdvijftig hutten van 't dorp
+Karema, strekte zich de onmetelijke waterplas van Tanganika uit,
+zoover het oog reikte.
+
+Cambier werd goed ontvangen door Kangoa, den ellendigen kleinen
+souverein van tweehonderd inwoners, aan wien men den grootschen
+titel van sultan van Karema verleent. Hij mocht zich gelukkig achten,
+van hem den afstand te verwerven van een terrein van bij de duizend
+hectaren, hetwelk hij uitkoos langs den zoom van 't meer; hij sloot
+eene overeenkomst met Kangoa voor het optimmeren van eenige loodsen,
+bestemd voor de koopwaren, die achter waren gebleven, en na een
+verblijf van zes dagen, keerde hij naar Simba terug.
+
+Op 15 September kwam hij voor goed te Karema terug met het overschot
+van zijn materieel, en reeds den 17den legde hij de eerste grondslagen
+van de wetenschappelijke en gastvrije standplaats, welke het zijne
+zending was te stichten.
+
+
+
+
+
+
+
+
+XII
+
+DE EERSTE ONDERZOEKERS VAN HET TANGANIKAMEER
+
+
+Wanneer, na de heuglijke zeetochten van Diëgo Cam, Bartholomeus Diaz,
+Vasco de Gama, Cabral, enz. de Portugeezen zich in de XVIe eeuw op
+eenige punten van het Afrikaansche kustland vestigden, te Sofala,
+te Mozambika, te Mombas, te Loando, drongen min of meer bepaalde
+inlichtingen allengs in hunne kantoren door over het inwendige van
+de Terra incognita.
+
+Die inlichtingen waren te danken, eensdeels aan de inboorlingen,
+wonende langsheen de zee, anderszijds aan de Arabische kooplieden,
+gevestigd op de oostkust en die, ter wille van hunnen handel, hier
+en daar nogal ver in 't binnenland doorgedrongen waren.
+
+Iedereen beseft, hoeveel dwalingen zulke aanduidingen noodwendig
+moesten doen ontstaan, aangebracht door onwetende menschen, dikwijls
+slecht gegeven, dikwijler nog slecht begrepen, en vervolgens
+van mond tot mond gaande, om eindelijk in Europa ter kennis van
+geschiedschrijvers en aardrijkskundigen te komen.
+
+Nochtans, uit alles te zamen trad de waarheid aan 't licht, hoewel door
+een dikken mist, in dezen zin, dat de algemeene waterbeschrijving van
+'t nieuwe land vermoed werd. Men begreep dadelijk, dat de zuidelijke
+helft van Afrika niet, gelijk het grootste gedeelte der noordelijke
+helft van dit werelddeel, eene aaneenschakeling van min of meer
+uitgestrekte zandwoestijnen was, maar eene moerasachtige streek,
+geheel doorzaaid met meren, zoo groot als zeeën, doorgroefd met
+talrijke rivieren, en van 't éen eind naar 't ander doorsneden van
+machtige stroomen, zooals de Nijl, de Congo en de Zambezia.
+
+De enkele pogingen tot verkenning, langsheen de kusten gedaan door
+missionarissen, soldaten, handelaars of goudzoekers, zonder iets
+bijzonder nieuw aan te brengen, bevestigden evenwel de reeds verkregen
+inlichtingen, doch niet zonder den wonderbaren kant dezer ontdekkingen
+naar den geest des tijds te overdrijven.
+
+Aldus werden de kleine bergen Lupata herschapen in Ruggegraat der
+Wereld, de snelle stroomingen der zeestreek in reusachtige watervallen,
+het goudkwarts, door eenige rivieren gekruid, in schatrijke goud-
+en zilvermijnen, de ellendige negerhutten in volkrijke en prachtige
+steden, hunne opperhoofden in machtige monarken, en de grondgebieden
+dezer, in reusachtige rijken, zooals Monemoeëgi en het befaamd
+Monomotapa.
+
+Van dit tijdstip dagteekenen al die verzinsels en fabels, welke
+zoolang bedekt en onder eene schoonschijnende uitstalling van valsche
+wetenschap verpletterd hebben de gegevens van algemeene aardrijkskunde,
+verzameld door de eerste onderzoekers.
+
+Hoemeer men de zaak bestudeert, hoe stelliger de overtuiging wordt,
+dat tot in de XIXe eeuw toe het geen enkelen onderzoekingsreiziger
+gelukt is, door te dringen tot in 't binnenste van dit geheimzinnig
+gedeelte van 't vasteland, door de aardrijkskundige Conferencie van
+Brussel aangeduid onder de benaming van centraal Afrika.
+
+
+
+In 1855 lieten de oude dwalingen eene laatste maal van zich hooren:
+de Engelsche missionarissen, verblijvende te Mombas, ten noorden van
+Zanzibar, verkondigden opnieuw, eenige wijzigingen daargelaten, de
+leer, sedert 1551 door den beroemden Portugeeschen geschiedschrijver
+de Barros voorgestaan, en volgens welke zich tot eene enkele en
+onmetelijke binnenzee vereenigden de verschillige meren, waarvan de
+verslagen der negers en Arabische handelaars het bestaan onbepaald
+hadden opgegeven.
+
+Maar het plechtig uur der ontdekking ging slaan; de natuurwonderen,
+die, in weerwil van eenen strijd van drie eeuwen, zoomin door het
+zwaard des overwinnaars als door het kruis van den missionaris hadden
+kunnen ontsluierd worden, zou de moderne wetenschap thans veropenbaren.
+
+Drie Engelschen, de eerwaarde Livingstone langs den eenen kant,
+en de kapiteins Burton en Speke langs den anderen, laten bijbel en
+degen varen en rukken op, enkel gewapend met den reisstok van den
+voetganger en den sextant van den waarnemer. Zij marscheeren altijd
+door, recht vóor hen uit, met woorden van vrede in den mond en den
+olijftak in de hand; in naam der wetenschap en der menschheid gaan
+zij het onbekende en de barbaarschheid te lijf... en dadelijk is de
+sluier vaneengescheurd. Eere aan hen, die bij de eersten waren om
+zulke edele verovering te beginnen en den weg te banen voor die rei
+van kloekmoedige mannen, welke sedert vijf en twintig jaar Afrika
+met hunne daden vervullen!
+
+
+
+Het is den 13den Februari 1858, dat Burton en Speke het meer Tanganika
+ontdekten, te Oejiji, op den noordoostelijken oever.
+
+Negen jaar later bereikte Livingstone den zuidelijken boord en
+onderzocht de streken, gelegen ten westen, tot aan Loealaba (Congo),
+waarvan hij den majesteitvollen loop in het hart van Afrika het
+eerst begroette.
+
+Het is tijdens dezen tocht, en terwijl de befaamde Engelsche reiziger,
+uitgeput en ziek, zonder hulpmiddelen, en verlaten door een groot
+gedeelte zijner dienaars, op het punt was, vergeten te sterven in
+'t dorp Oejiji, dat eensklaps aan zijne zijde verscheen, als een Deus
+ex machina, de onverschrokken Stanley.
+
+Deze treffende ontmoeting zal eene der schoonste bladzijden blijven
+in de geschiedenis van het Tanganikameer. Zij greep plaats den 10den
+November 1871. Hoor Stanley zelf.
+
+
+
+«--Ontplooit de vaandels en laadt de geweren.
+
+--Eh! Oeallah! eh! Oellah boeana! antwoorden vurige stemmen.
+
+--Eén, twee, drie!...
+
+Bij de vijftig geweren knallen. Hun gedonder, gelijk aan dat van
+'t kanon, blijft in 't dorp niet zonder uitwerksel.
+
+--Kirangozi, hoog omhoog de banier van den blanken man. Laat in de
+achterhoede het vaandel van Zanzibar waaien. Sluit de rangen en zet de
+losbrandingen voort tot vóór het huis van den ouden moesoengoe. Gij
+hebt mij dikwijls gezegd, dat gij den visch van Tanganika begont
+te rieken; heden krijg ik er zelf de lucht van. Visch, bier en eene
+lange rust wachten u. Voorwaarts!
+
+Wij hadden geene tweehonderd meters afgelegd, of de menigte snelde
+ons te gemoet...
+
+Middelerwijl hield de karavaan stil, de kirangozi aan 't hoofd,
+zijne banier dragende zoo hoog mogelijk.
+
+--Ik zie den doctor, mijnheer, zegde mij Selim; wat is hij oud!
+
+Wat had ik niet gegeven voor een klein hoekje woestijn, waar ik mij
+ongemerkt aan de eene of andere dwaasheid had kunnen overleveren:
+in mijne eigen hand bijten, eene buiteling maken, de zweep over
+de boomen leggen, kortom, den vrijen loop gunnen aan de vreugde,
+die mij verstikte! Mijn hart klopte om te breken; maar ik liet mijne
+aandoening op mijn gelaat niet doorstralen, uit vrees, de waardigheid
+van mijn ras te benadeelen.
+
+Op eens koos ik de partij, welke mij de beste toescheen. Ik
+dreef de menigte uiteen en richtte mij, tusschen eene dubbele haag
+nieuwsgierigen, naar den halven kring Araben, waar de man met grijzen
+baard vóor stond.
+
+Terwijl ik langzaam voortschreed, bespeurde ik zijne bleekheid en
+zijn afgemat uiterlijk. Hij droeg eene grijze broek, een rood vest
+en eene blauwe pet met dofgeworden gouden boordsel. Ik zou naar hem
+toe hebben willen loopen, maar in tegenwoordigheid van die menigte
+was ik laf. Ik had hem willen omhelzen, maar hij was Engelschman,
+en ik wist niet, hoe ik onthaald zou worden.
+
+Ik handelde dus naar de ingeving mijner blooheid en valschen hoogmoed,
+naderde met vasten tred en zegde onder het afnemen van mijnen hoed:
+
+--Doctor Livingstone, naar ik vermoed?
+
+--Ja, antwoordde hij, zijne pet oplichtend, met een innemend
+glimlachje.
+
+Meteen waren onze hoofden gedekt en lagen onze handen in elkander.
+
+--Ik dank God, hervatte ik, wijl hij mij vergund heeft, u te ontmoeten.
+
+--Ik ben gelukkig, zegde hij, hier te wezen om u te ontvangen.
+
+Ik keerde mij vervolgens naar de Araben, die mij hunne yambo's
+toestuurden en mij door den doctor elk bij zijnen naam werden
+voorgesteld. Daarop, de omstaanders vergetend, zoowel als degenen,
+die mijne gevaren hadden gedeeld, volgde ik Livingstone.»
+
+
+
+Twee jaar later greep een niet minder treffend tooneel plaats te
+Tabora, tusschen Oejiji en Zanzibar, waar de reddingskaravaan, uit
+Engeland naar Livingstone gezonden, en bestuurd door den bevelhebber
+Cameron, het stoffelijk overblijfsel aantrof van hem, die zonder
+twijfel de grootste der Afrikareizigers blijven zal.
+
+Het is, dunkt mij, eene der edelste bladzijden uit de geschiedenis
+der menschheid, die, welke de herinnering bevat van den heuglijken
+tocht der trouwe dienaars van den «goeden moesoengo», eerbiedig
+voortdragend door de Afrikaansche wildernissen het gebalsemde lijk
+van hunnen hooggeachten meester.
+
+Men heeft van het zwarte ras dikwijls kwaadgesproken. De lastige reis
+van meer dan vierhonderd mijlen, uitgevoerd ten koste van ontelbare
+vermoeienissen en ontberingen, zonder van duizend hinderpalen te
+gewagen, door die handvol eenvoudige en brave menschen, verloren zonder
+gids in 't hart van het vasteland, om in eene veilige plaats en beschut
+tegen alle onteering de asch van den blanke neder te leggen, die hun
+opperhoofd geweest was, welnu! die heldenreis is eene aandoenlijke
+protestatie van dit lang stiefmoederlijk behandeld ras. Zij bewijst
+eens te meer, dat er op aarde geen hoekje is, waar de mensch niet
+vatbaar wordt bevonden voor de edelste gevoelens, en bekwaam voor de
+schoonste daden.
+
+De bevelhebber Cameron, zijnen tocht voortzettend, kwam op zijne
+beurt aan de oevers van het Tanganika. Hij doorkruiste er per boot
+het zuidelijk gedeelte van, verkende zijnen omtrek en ontdekte
+op zijnen westelijken zoom zijne waterleiding, dit is te zeggen
+het natuurlijk kanaal, langswaar het afvloeit, de rivier Loekoega,
+welke tegenwoordig een geweldige vloed is en de onmetelijke kom van
+het meer bepaald verbindt met die van den Congo, en, bij gevolg,
+met den Atlantischen oceaan.
+
+Na den Engelschman Cameron zag het Tanganika Stanley terug, die er de
+omreis van voltooide, en eindelijk werd het de beurt van eenen Belg om
+zich op zijne oevers te komen nederzetten. Zooals wij gezien hebben,
+landde kapitein Cambier met de eerste expeditie der Afrikaansche
+Vereeniging den 12den Augustus 1879 bij het dorp Karema aan.
+
+
+
+
+
+
+
+
+XIII
+
+HET MEER EN ZIJNE BOORDEN
+
+
+Het Tanganikameer is een onmetelijke waterplas, bijna in 't midden
+van het Afrikaansch vasteland gelegen, in vorm bijna gelijk aan dien
+der Adriatische zee.
+
+Het heeft eene lengte van 609 kilometers, hetgeen, op eenige mijlen
+na, den afstand van Brussel tot Lyon voorstelt, en zijne oppervlakte
+bedraagt weinig minder dan die van België.
+
+Eene ontzaglijke menigte afvloeiingen brengen er hun water heen:
+meer dan honderd vijf en twintig rivieren, zonder de beken te
+rekenen. Tijdens het regenseizoen veranderen al die waterloopen, groote
+en kleine, op eenige minuten in onstuimige vloeden. De overmaat van
+'t meer vloeit dan weg langs de Loekoega.
+
+Die ontelbare afvloeiingen voeren ook naar het Tanganika eene
+overgroote hoeveelheid vlottende eilandjes, bestaande uit planten,
+en dikwijls struiken en zelfs boomen dragend. Hun aanblik is zeer
+eigenaardig; soms ziet men er meer dan vijftig op den effen plas van
+'t meer, waar zij uit de verte op schepen zonder zeil gelijken.
+
+De diepte van 't meer is op sommige punten buitengewoon: het peillood
+is wel eens neergedaald tot vier en vijfhonderd meters, zonder den
+bodem te raken.
+
+Als het weder kalm is, is zijne rust merkwaardig. Maar wanneer de wind
+het voortzweept en onstuimig maakt, dan heeft het, zooals alle smalle
+en diep ingesloten zeeën, plotselinge stormen van eene ongeloofelijke
+hevigheid. Ook wagen de visschers zich niet gemakkelijk in 't midden
+van het meer. Gewoonlijk volgen zij de kust, om, bij het minste kwaad
+voorteeken, eene wijkplaats te zoeken binnen de menigvuldige inhammen,
+die er de lijn van breken.
+
+
+
+De oevers leveren overal den schilderachtigsten aanblik op. «Om,
+zegt Cameron, aan al de schoonheid der boorden van het Tanganika te
+gelooven, moet men ze gezien hebben. Het schitterend en afwisselend
+groen van het gebladerte, het lichtrood van den zandsteen der kusten,
+het blauw van 't water, dit alles maakt eene kleurenmengeling uit,
+welke bij de beschrijving schreeuwend schijnt, doch in de werkelijkheid
+eene volmaakte harmonie vertoont.»
+
+De heerlijkste geuren zweven boven een ondoordringbaar woud, waarvan
+de planten eene wonderbare verscheidenheid aanbieden. Hier is 't
+de reusachtige baobab, de prachtige mvoelee, waar men den stam van
+uitholt voor de prauwen van het Tanganika; de borassus, de bauhinia
+en het bevallige, welriekende kruidje-roer-mij-niet, dat onmetelijke
+oppervlakten bedekt.
+
+Verder spreiden zich uit als een waaier over de hellingen der heuvels
+de majestatische mkora, de kostelijke elaïs, wiens gouden vrucht de
+palmolie schenkt, de msandaroesi, die het kopalhars voortbrengt,
+de takkige tamar, de teek, de moerbezie-vijgeboom en de bevallige
+payaboom met zijne lange bloementrossen. Langsheen de oevers, in alle
+mogelijke hoeken, staan dichte boschjes van loofrijke wortelboomen, van
+rotangs met hangend gebladerte, van papyrussen en riet, ongenaakbaar
+gebied der witte ibissen en rozekleurige flamingo's. Bovendien, op
+het water, bij de riviermonden, tapijten van eschinomena's, lotussen
+en verschillige nymphia's, door de roodpootige meeuwen, de eenden en
+gekuifde kraanvogels, de groote gewapende ganzen en breed gevleugelde
+pelikanen in hunne vlucht eventjes aangeraakt.
+
+Op verscheidene plaatsen, tusschen het groen gordijn van 't
+kreupelhout, vertoont de reusachtige rotskuip, die het water van
+'t meer bevat, hare ruwe wanden. Te Mpimboeë springt eene landtong
+in het Tanganika vooruit, hetwelk zij schijnt te willen afsluiten;
+het is eene reuzenmassa granietblokken, verward dooreengeworpen,
+eene zeer eigenaardige opeenstapeling, die men zou kunnen nemen voor
+het begin van eenen barenbreker, gemaakt door een geslacht van Titans.
+
+Te Poloengo verheffen zulke reuzenmassa's zich afgezonderd en vertoonen
+de wonderlijkste vormen: vooroverhellende blokken, schuinshangende
+steenen, obelisken en pyramiden. Uit alle spleten, uit alle holten,
+uit alle hoeken, overal waar zich een weinig aarde heeft kunnen
+vastzetten, rijzen groote boomen omhoog, vanwaar lianen van twintig
+tot dertig meters lengte nederdalen, door wier dun loovernet heen
+men diepe aardkloven bespeurt.
+
+Het zuidelijk uiteinde van 't meer ligt schilderachtig genesteld
+tusschen de bochten eener bergvlakte, die het uit eene hoogte van
+twaalf tot vijftien honderd meters beheerscht. Deze steile kustrotsen
+worden tot de meest grootsche der wereld gerekend.
+
+Talrijke rivieren besproeien het hoogland dier bergvlakte tot aan de
+plaats, waar hun eensklaps de bodem ontbreekt en zij in den afgrond
+nederstorten. Er is daar eene heele reeks bekoorlijke watervallen,
+van de hooge toppen afbruisend in de verborgenheden van een immer
+groen loof. Alles is stilte in die diepe engten, eene stilte, slechts
+gebroken door het rythmisch geluid der watervallen.
+
+De boomen zijn beweegloos, gelijk ingeslapen door die eeuwige cadans,
+en 't meer wacht kalm en rustig het woeste kind der bergen af, dat,
+bij elk zijner sprongen met een levendigeren glans schittert en op
+den duur onder de gedaante van zilveren stralen in het smaragdgroene
+water van het Tanganika verdwijnt.
+
+Elders is de oever samengesteld uit eene rij hooge bergen,
+vaneengescheurd door diepe openingen, kloven en engten van
+den treffendsten aanblik. Ofwel is de oever lang en moerassig,
+gansch uitgesneden met baaien en riviermonden, belemmerd door
+waterplanten. Hier en daar spreidt zich een groen laar uit, waarvan
+de boorden uit geel zand of uit lichtroode rotsen bestaan.
+
+
+
+De dorpen, omringd van boschjes borassen en bananen, of van eindelooze
+dichtbewassen plekken mimosa's, breiden zich uit tot omlaag bij
+den rand van 't water. Op den westelijken oever bespeurt men hunne
+uiteengespreide kegelvormige hutten, te midden van uitgestrekte
+velden. Men vermoedt, dat het eene vreedzame streek is, en de bewoners
+voor geene aanvallen van buren vreezen.
+
+Maar op den oostelijken oever zijn de meeste gehuchten beschut door
+stevige paalwerken. Eene breede gracht, waarover meestendeels niet
+anders dan eene gladde plank als brug ligt, gaat deze insluiting
+vooraf, welke, versterkt door waterpas geplaatste boomstammen,
+het musket trotseert. Boven de poort van dit paalwerk en aan elken
+hoek rijzen somtijds forten omhoog, wel voorzien van zware steenen,
+gansch gereed om naar den vijand te worden geslingerd.
+
+Die vijand is niemand anders dan de Roegas-Roegas, namelijk gewapende
+stroopers, welke de streek afloopen, de karavanen uitplunderen,
+de dorpen verrassen, do mannen dooden en de vrouwen en kinderen
+gevangen meenemen. Cameron en Stanley hebben op hunne omreis langs
+het meer bij elken stap dorpen ontmoet, verwoest of neergebrand door
+die stoutmoedige stroopers, de schrik der streek.
+
+De vernieling moet reeds lang op groote schaal gebeurd zijn, en
+Livingstone stelt vast, op zijnen tocht door het oostelijk bekken
+van het meer, dat de bevolking eertijds buitengewoon sterk moet zijn
+geweest: al de steenen waren uit de velden weggenomen en er was geen
+duim akkergrond onbebouwd gebleven.
+
+
+
+De oeverbewoners van Tanganika, vooral die van 't zuidelijk gedeelte,
+zijn over 't algemeen argeloos en zelfs welwillend. De mannen
+dragen bijna nooit hunne wapens en hebben de Arabische reizigers,
+die vreedzaam met hen kwamen handeldrijven, altoos goed onthaald.
+
+Het is eene echte weldaad voor de streek, de vestiging, langs de
+oevers van 't meer, van Europeesche volksplantingen, welke, meer
+nog door hun zedelijk gezag dan door hunne stoffelijke macht, de
+verdelgers uit de verte schrik inboezemen en eindigen zullen met de
+kom van Tanganika te behoeden voor de invallen der Roegas-Roegas.
+
+
+
+
+
+
+
+
+XIV
+
+KAREMA
+
+
+De plaats, welke de internationale Afrikaansche Vereeniging kapitein
+Cambier aangewezen had als bijzonder gunstig voor het vestigen eener
+Europeesche standplaats, was het kleine dorp Karema, op de grens
+van Oefipa en Oekaoeëndi. Een en ander dezer landen zijn overgroote
+distrikten, langs de oostkust van Tanganika gelegen, en door de reizen
+van Livingstone, Stanley en Cameron tot hiertoe slechts onvolledig
+bekendgemaakt.
+
+«Het is, zegt Stanley, een bergachtig land met schoone wouden en
+een vruchtbaren grond, besproeid door duizenden waterloopen en in 't
+bezit eener rijke fauna en flora. Schoon Oekaoeëndi! roept hij uit,
+betooverende streek! waarmee zou ik de wilde bekoorlijkheid uwer
+vrije en vruchtbare natuur kunnen vergelijken?
+
+«Europa heeft niets, dat er bij halen kan. Het is maar in Mingrelië,
+Imerithië of Indië, dat ik die schuimende rivieren gevonden heb,
+die schilderachtige valleien, die fiere heuvels, die heerschzuchtige
+bergen, die uitgestrekte wouden met indrukwekkende rijen groote
+boomen, wier rechte en naakte zuilen die lange vergezichten vormen,
+welke men hier aantreft.
+
+«En wat kracht, wat pracht van wasdom! De bodem is er zoo vruchtbaar,
+de natuur zoo verleidend, dat men zich, trots de doodelijke
+uitwasemingen, die er uit opstijgen, aan deze streek hecht, waar een
+beschaafd volk de malaria zou verdrijven en er een land van maken,
+even gezond als rijk aan voortbrengselen.»
+
+
+
+Ziehier thans de beschrijving der plaats, zooals Cambier haar vond
+bij zijne aankomst:
+
+«Karema is gelegen aan het zuidelijk uiteinde der vallei van den
+Wandolo, eene kleine rivier, welke van het noorden komt en zich in
+'t meer stort vóor het dorp. Het plein is ongeveer eene mijl breed en
+begrensd door twee heuvelrijen. Het is volkomen beroofd van boomen;
+dikke rietstengels van vijf tot zes meters hoogte overdekken het
+bijna geheel.
+
+«De hutten van 't dorp zijn halfrond van vorm en gansch in stroo
+opgetrokken, met een rieten geraamte. Zij staan opeengehoopt ten
+getale van omstreeks honderd vijftig in eenen kring van tachtig meters
+doorsnede, en in geval van brand zou het heele dorp op eenige minuten
+tijds totaal verwoest zijn.
+
+«De bevolking kan geschat worden op tweehonderd vijftig inwoners,
+ellendig gekleed met dierenhuiden en rokken uit schors.»
+
+
+
+Het grondgebied, door Cambier van sultan Kangoa verworven in ruil
+voor eenige geschenken van weinig waarde, is een uitgestrekt plein,
+langs alle zijden door bosch omgeven en vooruitspringend, op een
+kleinen ronden berg, tot diep in 't meer.
+
+Van dit punt geniet men een heerlijken aanblik op den onmetelijken
+waterplas van het Tanganika en tot op den overstaanden oever, tien
+tot twaalf mijlen ver. De zware kano's zonder zeil van het Tanganika
+gebruiken wel een dozijn uren voor den overtocht.
+
+Het is op eene hoogte, dat de gebouwen der standplaats zijn
+opgericht. Een twintigtal negers, arbeidend onder de leiding van hun
+opperhoofd, hebben ze in minder dan acht maanden voltooid.
+
+Het geheel vertoont de algemeene schikking der tembee's, dit is te
+zeggen der woningen van Oegogo en Oeniamoeësi, met dit verschil,
+dat het in plaats van vierkant of rechthoekig, zeskantig van vorm is.
+
+Langs de zes zijden eener ruimte, welke zij gansch omsluiten en waarop
+al de deuren uitkomen, zijn gevestigd de logementen der Zanzibariten en
+inboorlingen in den dienst der statie, de magazijnen en werkplaatsen,
+zoowel als de stallen der paarden, ezels, koeien, geiten, schapen
+en verkens van de kolonie. De geitenkudde telt niet minder dan vijf
+en zeventig koppen, en er zijn meer dan twintig koeien; de neerhof
+ook--kippen en duiven--neemt eene buitengewone uitbreiding.
+
+Heel die samenhang van gebouwen is van adoben,--kareelen in de zon
+gedroogd--en gedekt met platte daken. De buitenmuur, voorafgegaan
+van eene gracht, is doorboord met kleine openingen, dienende zoowel
+tot vensters als tot kijk- en schietgaten.
+
+Eindelijk te midden der groote koer, gevormd door dien wijden kring
+van gebouwen, verheft zich het huis der Europeanen, boven omgeven
+van eene veranda, en tegen de hitte der zonnestralen beschut door
+een uitspringend dak, op de wijze der Zwitsersche huisjes.
+
+Voor éen zijner gevels wappert de blauwe vlag met gouden ster van de
+internationale Vereeniging.
+
+Overal rond de statie zijn de landbouwwerken begonnen; de grond is
+ontdaan van het riet en de woekerplanten, die hem bedekten, en het
+zaad, uit Europa meegebracht, is hem toevertrouwd geworden.
+
+
+
+De vijftien maanden, welke Cambier te Karema heeft doorgebracht,
+zijn alle besteed geworden aan de inrichting der statie. Van zes
+uur 's morgens af, het gewoon uur van zonnenopgang in die streek,
+stelde hij zich aan 't werk met het twintigtal zwarten, die in
+zijnen dienst waren. Die zwarten waren de zonderlingste metselaars,
+die men zou kunnen uitdenken; niet éen hunner had het minste begrip
+van loodlijn, en wanneer men hen slechts een uur uit het oog verloor,
+liep men groot gevaar, 's avonds het werk te zien instorten, overdag
+met zooveel moeite opgebouwd.
+
+Wat de inwoners van Karema betreft, de luiheid en de verstoktste
+onverschilligheid zullen hen nog lang beletten, aan de kolonie de
+medehulp huns arbeids te verleenen. Zij leggen evenwel een goeden
+aard aan den dag, en de kapitein is menigmaal in de gelegenheid
+geweest om het te bestatigen. Zoo bijvoorbeeld, wanneer op zekeren
+dag eene kudde buffels op korten afstand de statie voorbijtrok en er
+een tiental vuurschoten tegen hen gelost werden, zag hij terstond al
+de weerbare mannen van 't dorp vol strijdlust komen aangeloopen. Het
+geweervuur hoorende, hadden zij zich ingebeeld, dat de Roegas-Roegas
+de standplaats aantastten en zij haastten zich om haar te verdedigen.
+
+Dit bewijst voldingend, dat zij reeds begrepen hebben, welk groot
+voordeel voor hen de aanwezigheid van den blanken man in hunne
+nabuurschap is, en hoe zij er alle belang bij hebben, tot zijne
+veiligheid bij te dragen.
+
+
+
+De avond, te beginnen van vier tot vijf uren, werd over 't algemeen
+aan de jacht besteed. Zooals wij reeds gezegd hebben, is de fauna van
+Oekaoeëndi zeer rijk. Kudden buffels en antilopen, zebers en giraffen,
+everzwijnen van verschillige soort leveren een smakelijk en sappig
+vleesch op; dit van den zeber vooral wordt door de Europeanen zeer
+gelust, wijl zijne overeenkomst met goed ossenvleesch heel groot
+is. Er zijn ook eenden en ganzen in groote hoeveelheid, trapganzen,
+kwakkels en patrijzen.
+
+Die overvloed van wild lokt menigmaal leeuwen en hyena's in den omtrek
+der statie; doch in dit gedeelte van Afrika is de koning der dieren
+tamelijk bang van aard en gaat nogal spoedig voor den mensch op de
+vlucht, behalve wanneer hij door den honger gedreven wordt.
+
+Een andere groote hulpbron voor de toekomstige voeding der statie
+is de visch van het Tanganika. Het meer bevat talrijke soorten. Maar
+tot heden toe verkeert de vischvangst te Karema nog in de kindsheid,
+omdat het bouwen van sloepen en 't maken van visscherstuig het peil
+van 't verstand en de bekwaamheid aldaar ver overtreft.
+
+Het meer is ook sterk bevolkt met krokodillen en rivierpaarden. Deze
+laatste ontmoet men bij troepen van vijftien tot twintig reusachtige
+vertegenwoordigers. 't Is echter maar 's nachts, dat zij 't wagen,
+het malsche gras van den oever te komen afvreten. Hun vleesch is
+een lekkerbeetje voor den inboorling, maar de smaak en de maag der
+Europeanen zouden er zich niet aan kunnen wennen.
+
+Wat aangaat de krokodillen, welke somtijds zeven en acht meters
+lengte bereiken, zij mogen in 't water vaak stout en gevaarlijk zijn,
+te land zijn zij uiterst laf en poetsen de plaat met de snelheid der
+hagedis bij den minsten onraad.
+
+
+
+De voeding der oeverbewoners van Tanganika bestaat voornamelijk uit
+sorgho en maïs, die, in water gekookt, eene brij vormen, en op 't
+vuur geroosterd, platte koeken. Voor groenten vond Cambier slechts
+zoete wortelknollen, kauwoerden nog flauwer dan onze rapen, en eene
+soort van postelein, dat nogal aangenaam is.
+
+Tegenwoordig is de bevolking der standplaats ruim voorzien van
+Europeesche groenten, zooals boonen, erwten, ajuin, tomatten, koolen,
+meloenen, artichokken, salaad en radijs.
+
+Het schijnt, dat de spruit vooral buitengewoon gemakkelijk gedijt.
+
+De maïs, de tarwe, de rijst, de Spaansche peper, de katoen, de tabak
+en de teozint, een allervoedzaamst graangewas voor 't vee, zijn in
+overvloed gezaaid geworden. Het is in April, dat op de oevers van
+'t meer de oogst geschiedt.
+
+Verder zijn de fruitboomen niet vergeten geworden. De koer der
+standplaats, evenals de wegen tusschen de velden, zijn beplant met
+bananen, granaat- en mangoboomen, goyaven, limoen- en papayaboomen,
+die heerlijk gelukt zijn en op overvloedige vruchten laten hopen voor
+het volgende seizoen.
+
+
+
+Op de boorden van het Tanganika kan het jaar verdeeld worden in twee
+gelijke deelen: het regenseizoen, dat op 't einde van October met
+hevigheid begint en tot in Mei duurt, en het droog seizoen, hetwelk
+den jaarkring eindigt. Het is bij den aanvang der regenperiode, dat
+de natuur ontwaakt en haren verleidendsten aanblik vertoont. De regen
+valt er niet aanhoudend; hij wordt dikwijls voor eenige uren en soms
+voor verscheidene dagen onderbroken. De vlagen gaan vaak vergezeld
+van hevige onweders en zelfs van hagel.
+
+De gemiddelde warmtegraad is, 's morgens om acht uren, van 20 tot
+24 centigraden in de schaduw, 's middags van 25 tot 35, en 's avonds
+om negen uren van 21 tot 23. Het zijn de twee of drij uren voor het
+opkomen der zon, die het frischte oogenblik van den dag uitmaken
+
+Zooals men ziet is de warmte er in 't algemeen goed uit te staan. Zij
+komt tamelijk wel overeen met die in de straten van Brussel gedurende
+de maand Augustus. Slechts bij uitzondering bereikt zij 30 tot 32
+graden in de lommer.
+
+Karema is zijne betrekkelijk gematigde temperatuur verschuldigd
+aan zijne ligging op den oever eener groote binnenzee en aan zijne
+verhevenheid van 825 meters boven den spiegel van den oceaan.
+
+Het zou dus bewoonbaar zijn voor den Europeaan, indien, ten gevolge
+der overstroomingen, veroorzaakt door zes maanden regen, de gezondheid
+van 't klimaat niet bedorven ware, onder den invloed van warmte en
+vochtigheid, zoowel als van eenen wasdom, tot het uiterste gedreven,
+door de uitwasemingen, die opstijgen uit de slijkpoelen en den
+afval der planten. De malaria tast zonder uitzondering al degenen
+aan, die in Afrika dringen. Het is eene galkoorts, vergezeld van
+huiveringen, die verscheidene dagen duurt en dikwijls periodiek
+wordt. De gevolgen er van zijn verschrikkelijk en duren lang voort,
+zelfs bij de menschen, begaafd met ziels- en lichaamskracht. Een
+werkdadig leven, een onophoudende arbeid, eene goede voeding zijn de
+beste middelen om er den te spoedigen terugkeer van te voorkomen.
+
+Het is geoorloofd te veronderstellen, dat het beslaan der streek
+door eene talrijke bevolking haar merkelijk gezonder zou maken door
+de ontginning, het bebouwen der landen en het indijken der rivieren.
+
+Aan de toekomst het vraagstuk op te lossen.
+
+
+
+Den 3den December 1880 begroette Cambier de verschijning te Karema
+van kapitein Ramaekers, luitenant Beker en den heer Roger, die
+hem kwamen aflossen van zijne lange wacht in het wilde Afrika. De
+nieuwe expeditie bracht een uiteengenomen stoomschip mede, bestemd
+voor den dienst der statie en de vaart op het meer. Die boot, de
+Cambier gedoopt ter eere van den stichter van Karema, wacht slechts,
+om van stapel te loopen, naar de aankomst van een stuk, dat onderweg
+beschadigd werd en vervangen moest worden.
+
+Hij zal voor de kolonie een krachtig middel van beschavende propaganda
+zijn. Immers zal hij het personeel der standplaats toelaten,
+betrekkingen aan te knoopen met al de volksstammen langs de oevers
+gevestigd; hij zal de onderzoekingstochten vergemakkelijken naar dit
+of dat onbekend punt van de streek; hij zal de briefwisseling met
+de missiën van Oejiji en Mtowa niet weinig bespoedigen. Bij eenen
+aanval zal hij grooten dienst bewijzen; in een neteligen toestand
+eene veilige schuilplaats aanbieden.
+
+Het is den 10den December 1880, dat Cambier Karema verliet voor
+Zanzibar. Den 23sten April daaropvolgende keerde hij te Brussel weder,
+na eene afwezigheid van drij jaar en zes maanden.
+
+Hij had zijne zending met eere volbracht en in 't hart der
+barbaarschheid, tot aandenken van zijn kort verblijf, een reuzenwerk
+achtergelaten.
+
+
+
+Karema!
+
+Is het een negernaam, voor eene poos aan de vergetelheid ontrukt om
+vervolgens dieper dan ooit in de barbaarschheid te storten? Of is
+het de toekomstige naam eener stad, eener groote markt, waar, onder
+het geleide en de waakzaamheid van een nieuw negerras, verstandig,
+geleerd, werkzaam, de natuurlijke voortbrengselen van het groote
+bekken van Tanganika zullen geruild worden tegen hetgeen er van onze
+fabrieken en nijverheid te veel is?
+
+Zullen duizenden inboorlingen, uit eenen onheuglijken schijndood
+opgewekt, zich aldaar eenmaal met ons komen vereenigen, gelijk zooveele
+bedrijvende leden van de groote menschenfamilie?
+
+Niemand kan 't op dit oogenblik reeds zeggen.
+
+Maar indien dit de toekomst moest wezen, bestemd voor de eerste
+standplaats der Afrikaansche Vereeniging, dan zou er geen roemrijker
+monument kunnen opgericht worden voor den schepper van 't werk,
+dan deze nieuwe stad, gebouwd op het terrein der internationale
+broederlijkheid door de wetenschap, den arbeid, de volharding en
+de toewijding.
+
+
+
+
+
+
+
+
+XV
+
+DE TOEKOMST VAN MIDDEN-AFRIKA
+
+
+Het is heden een onloochenbaar feit, dat de verheven hoogvlakte van
+centraal Afrika eene der rijkste streken der wereld is, een wonderbaar
+land, wiens voortbrengselen in tal en verscheidenheid die van de
+meest bevoordeelde streken van den aardbol evenaren.
+
+De katoen, de koffie, het suikerriet, de indigo- en muskaatboom, de
+peperboom, de christuspalm, die overal elders allerlei zorg vereischen,
+groeien hier vanzelf.
+
+De sesam en de arachide, geteeld op verschillige plaatsen langs
+de kust, maken het voorwerp uit van een belangrijken handel met
+Europa, evenals de palmolie, die bij de Monding van Niger en Congo,
+de maatschappelijke hervorming heeft begonnen van de kustbewoners.
+
+De gomsoorten, het kopalhars en het caoutchouc, artikels van zulke
+groote waarde, worden geleverd door boomen, welke men bijna overal
+ontmoet.
+
+En eindelijk de graangewassen en groenten geven twee en drij
+oogsten per jaar, zóo groot is de voortbrengende kracht van den
+grond, van zulke overvloedige vruchtbaarheid is dit aangeslijkt
+terrein. Ziedaar, met de kostelijke soorten timmer- en nijverheidshout,
+en om slechts eenige treffende voorbeelden aan te halen, ziedaar voor
+het plantenrijk.
+
+Het dierenrijk levert ivoor, waarin zulke aanzienlijke handel wordt
+gedreven, struisvederen, huiden, was, enz., zonder van al de wilde
+dieren te spreken, de bewoners onzer dierentuinen, menageriën en
+vluchten.
+
+De rijkdom aan delfstoffen is nog niet te overzien. Nochtans weet men
+van nu af reeds, dat het ijzer bewerkt wordt door al de stammen van
+'t binnenland, dat goud en koper in menige streek werden bespeurd,
+dat de Zambezia een onmetelijk kolenbekken doorloopt, en dat de
+aanwezigheid dier kostbare brandstof erkend is op de boorden van het
+Tanganika- en het Nyanzameer.
+
+Deze beknopte opsomming is slechts een vluchtig overzicht van de
+natuurlijke rijkdommen, door Livingstone, Cameron, Stanley en anderen
+in 't voorbijgaan ontdekt, op hunne onderzoekingstochten door de
+Afrikaansche hoogvlakte.
+
+
+
+Pas aangemeld, zijn die schatten reeds, door de natuur vrij en
+edelmoedig aangeboden aan de eersten, die ze zullen weten in te
+zamelen, het voorwerp van veler begeerlijkheid, zooals men wel kan
+gissen; en hij, die bekend is met de verslindende arbeidskracht
+en den overweldigenden geest van het blanke ras, kan voorspellen,
+dat zij eenmaal het voorwerp zullen wezen eener geregelde uitbating
+vanwege Europa.
+
+Het is deze wettige uitbating, welke al de vrienden van beschaving, zij
+mogen zich plaatsen op een menschelijk, wetenschappelijk, godsdienstig
+of handelsstandpunt, uit al hunne krachten moeten uitlokken. Zij alleen
+bezit den tooverstaf om dit verachterd land tot het leven te roepen en
+het deel te doen nemen aan de verstandelijke en stoffelijke beweging
+der wereld, door rondom zich het werk te verspreiden, het heilige werk,
+bron van alle goed: vrede, overvloed, vreugd en voorspoed.
+
+Stellig zal de dag aanbreken, waarop deze onmetelijke streek, heden
+nauwelijks gekend, en ondanks de hinderpalen, die er de nadering van
+bemoeilijken, tot in hare kleinste hoeken zal overgeleverd worden
+aan de studiën, opzoekingen, nasporingen en ondernemingen van de
+beschaafde wereld.
+
+Dit loochenen is der menschen werkkracht en vernuft loochenen.
+
+Maar het klimaat!
+
+Ziedaar de eerste en voornaamste bedenking, opkomend in den geest
+van elk practisch man, die naar de mogelijkheid uitziet om zich in
+de keerkringstreken te vestigen.
+
+Ja, de ongezondheid van 't Afrikaansch klimaat, zoo noodlottig voor
+den Europeaan, is de ernstigste dam, dien de natuur den vooruitgang
+in den weg stelt. Maar wil dit zeggen, dat men voor dit bezwaar moet
+terugdeinzen, hoe onoverkomelijk het ook schijne?
+
+Om slechts éen voorbeeld aan te halen, zal ik vragen, of het doodend
+klimaat van Midden-Amerika, bestendig verblijf van koortsen en
+besmettelijke ziekten, waardoor duizenden menschenlevens sedert de
+ontdekking werden weggemaaid, den heer de Lesseps éen oogenblik heeft
+doen aarzelen om in dit afschrikkend midden eene der reusachtigste
+ondernemingen der moderne tijden te beginnen? Of het zijne medewerkers
+belet heeft, hem met geestdrift te volgen, de kapitalen, er met
+vertrouwen heen te vloeien, en duizenden armen, zich toe te wijden
+aan het stoffelijk gedeelte van 't werk?
+
+Neen, niets vermag het voortrukken van den vooruitgang lang legen te
+houden. Men hebbe vertrouwen in de macht van het menschelijk vernuft.
+
+Op dit punt is 't niet noodig aan te dringen op de voordeelen,
+welke men zou trekken uit een nieuw geslacht van negers, gewend
+aan den landbouw en de verschillige ambachten, onder de oogen
+der Europeanen. Afrika, zoo noodlottig voor deze laatsten, zou
+geopend kunnen worden voor den handel en de beschaving, dank aan dit
+negergeslacht, hetwelk men aan het hoofd der kantoren kon plaatsen,
+onder het toezicht van algemeene Europeesche agenten. Deze zouden
+gedurig over en weer gaan tusschen Europa en de factorijen, naar hier
+brengende de voortbrengselen dier streken, en naar ginder meenemend
+den overvloed onzer nationale nijverheid.
+
+Ziedaar den te volgen weg, wel te verstaan voor de eerste periode van
+de exploitatie, want dit werk van langen adem zal zijne verschillige
+phasen beleven, ieder met eigen middelen van uitvoering. Engeland
+heeft dit volmaakt begrepen, en reeds bezit het langs heel den
+Beneden-Niger eene reeks van twaalf tot vijftien factorijen, handels-
+of landbouwstatiën, onder elkander verbonden door eenen wel ingerichten
+dienst van kleine stoomschepen. Het grootste getal dezer statiën
+wordt bestuurd door verstandige, geleerde en eerlijke negers.
+
+
+
+De eerst te maken propaganda is buiten kijf de handelspropaganda,
+en de eerste missiën, welke men moet daarstellen, zijn
+handelskantoren. Maar deze kunnen in een nieuw land niet met
+vrucht ingericht worden, dan onder de leiding van wetenschappelijke
+wroeters, de onderzoekingsreizigers. Wetenschap en handel: ziedaar
+de twee hefboomen, welke Afrika moeten hervormen. De eerste zal de
+wegen aanwijzen; de tweede zal ze openen. Want hetgeen er in Afrika
+allereerst noodig is, dat zijn wegen, gemeenschapswegen.
+
+En wanneer ik zeg hervormen, geef ik aan dit woord de breedst mogelijke
+beteekenis, zonder dees of geen bepaald doel te beoogen, zonder meer
+in 't bijzonder te willen spreken van de exploitatie, de beschaving,
+de verchristening, dan van de afschaffing van den slavenhandel of de
+uitbating der natuurlijke voortbrengselen. Afrika herscheppen, het
+is, in de bedrijvigheid der wereld een deel geven aan dit continent,
+ingesluimerd sedert het begin der tijden.
+
+Dit is voorwaar! eene groote onderneming, waarvoor elkeen niet
+anders dan belangstelling, sympathie en eerbied gevoelen kan. Zij zal
+lang en moeilijk zijn, buiten allen twijfel; maar zulk vooruitzicht
+schrikt den wroeter voor beschaving geenszins af. De geschiedenis is
+daar om te bewijzen, dat al de overwinningen, waarop de menschheid
+zoo rechtmatig fier is, haar langdurige krachtsinspanning en groote
+opofferingen gekost hebben. Wat de moeilijkheid uitmaakt van een werk,
+is er ook de grootheid van.
+
+Het zal België alweder doen stijgen in den eerbied der natiën, die
+edelmoedige en krachtdadige hulp, welke het bijbrengt in het werk
+van Afrika. Indien het grootsche plan des konings de ondersteuning
+blijft ontmoeten, die het verdient, mag men volkomen zeker zijn,
+dat het eenmaal vrucht zal dragen.
+
+Hoewel de wetenschappelijke en gastvrije statiën der internationale
+vereeniging hoegenaamd geen handelskarakter dragen, brengen zij als
+vanzelf den landbouw en den koophandel aan, benevens de uitbating der
+rijkdommen van bosch en mijn. Het wetenschappelijk werk is slechts
+de inleiding tot handelswerk. Het bijzonder initiatief des konings
+heeft het eerste gedaan; aan het publiek, zich thans het tweede aan
+te trekken.
+
+België bezit de dichtste bevolking ter wereld, en zijn stoffelijk
+fortuin is in evenredigheid met zijne natuurlijke voordeelen. Ons
+volk kan er op bogen, tusschen de meest gevorderde natiën van Europa
+geteld te worden, en het is met reden fier op zijne verstandelijke
+ontwikkeling en bloeiende nijverheid. Het bezit, voor den uitvoer
+van den overvloed zijner producten, eene der schoonste havens van
+Europa, en het zal eene handelsvloot hebben, zoodra het zulks ernstig
+zal willen. Bovendien bezit het hart en moed, want nooit is er te
+vergeefs een beroep gedaan op de zelfopoffering en de dapperheid zijner
+kinderen: iederen keer dat men tien Belgen gevraagd heeft voor een
+post van eer, hebben er zich honderd aangeboden. Het heeft te huis,
+bij der hand, alwat er noodig is om te slagen en de stoutste plannen
+zonder aarzelen aan te vatten.
+
+Dat België dus maar durve!
+
+Dat het niet onverschillig blijve voor een vraagpunt, hetwelk op dit
+oogenblik al de voortbrengende landen bezighoudt: het weze indachtig,
+hoeveel voorspoed en ware grootheid Portugal, Spanje, Engeland en
+Nederland niet te danken hebben aan de verre ondernemingen hunner
+kinderen, en het lette op den Congo.
+
+Indien België wil, kan het daar ginder, tot zijnen meerderen
+roem zoowel als tot zijn meerder voordeel, eene der heerlijkste
+menschverheffende en handelsondernemingen dezer eeuw tot stand brengen.
+
+Het werk is begonnen, het wordt krachtig ondersteund en verricht door
+eene keurbende van arbeiders.
+
+Stanley, aan 't hoofd van een echt leger, zet de eerste houweelslagen
+in 't westen. Zijne reusachtige pogingen werden eindelijk met den
+besten uitslag bekroond. Hij heeft de zestig Livingstone-watervallen
+overschreden en zijne tent geplaatst op de boorden van het
+Stanley-Pool. De Belgische vlag wappert boven de poort der nieuwe
+wereld.
+
+Cambier heeft den eersten steen gelegd in 't oosten. Hiervoor heb ik
+verteld, met welken edelen ijver en welke onwrikbare volharding hij
+zich van zijne zending gekweten heeft.
+
+Tusschen deze twee punten, Vivi in 't westen en Karema in 't oosten,
+doorheen eene streek zesmaal zoo groot als Duitschland, vloeit de
+machtige Congo, reusachtigste stroom der wereld, de prachtigste
+baan voor de stoombooten van Europa, de grootste natuurweg van
+Midden-Afrika.
+
+Langs zijne wonderbare oevers liggen werelden te ontdekken, zijn de
+edelste overwinningen te behalen, de meest verheven werken uit te
+voeren, de rijkste oogsten te verzamelen...
+
+Wie wil ze?
+
+
+                                 EINDE.
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Van Brussel naar Karema, by Wauters, Alphonse-Jules
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 57959 ***