diff options
Diffstat (limited to 'old')
| -rw-r--r-- | old/20140730-46456-8.txt | 10281 | ||||
| -rw-r--r-- | old/20140730-46456-8.zip | bin | 0 -> 181031 bytes |
2 files changed, 10281 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/20140730-46456-8.txt b/old/20140730-46456-8.txt new file mode 100644 index 0000000..ae787f4 --- /dev/null +++ b/old/20140730-46456-8.txt @@ -0,0 +1,10281 @@ +The Project Gutenberg EBook of Mysterium Arcae Boulé, by Burton E. Stevenson + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Mysterium Arcae Boulé + +Author: Burton E. Stevenson + +Translator: Arcadius Avellanus + +Release Date: July 30, 2014 [EBook #46456] + +Language: Latin + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MYSTERIUM ARCAE BOULÉ *** + + + + +Produced by Carolus Raeticus + + + + + MOUNT HOPE CLASSICS + VOL. III + + + + MYSTERIUM ARCAE BOULÉ + + + + Opus Anglice scripsit BURTON E. STEVENSON, + Latine interpretatus est ARCADIVS AVELLANVS. + + + + NEW YORK CITY + 37 Wall Street + + + + COPYRIGHT BY + E. PARMALEE PRENTICE + 1916. + + + +LATIN PRESS PRINTING CO., 336 W. GIRARD AVE., PHILADELPHIA, PA. + + + +For permission to publish this Latin version of "The Mystery of the +Boulé Cabinet" I take pleasure in expressing my thanks to Mr. Burton E. +Stevenson, the author of the story, and to Messrs. Dodd, Mead & Company, +the owners of the English copyright. + +_E. Parmalee Prentice._ + +37 Wall St., New York City, N. Y. + + + +INDEX CAPITUM + + CAPUT I: Prolubium Callentis + CAPUT II: Prima Tragoedia + CAPUT III: Manus Vulnerata + CAPUT IV: Fulmen + CAPUT V: Grady Operam Confert + CAPUT VI: Mulier in Causa + CAPUT VII: Rogers Percellitur + CAPUT VIII: Cautelae + CAPUT IX: Hariolationes circa Aenigma + CAPUT X: Praeparationes + CAPUT XI: Oculi Ardentes + CAPUT XII: Godfrey Exterritus + CAPUT XIII: Egregius quidam Salutator + CAPUT XIV: Matrona Velata + CAPUT XV: Arcanum Franci Ignoti + CAPUT XVI: Philippi Vantine Salutator + CAPUT XVII: Herus Armand Comparet + CAPUT XVIII: Ego et Arca Boulé Separamur + CAPUT XIX: "Mors!" + CAPUT XX: Effugium + CAPUT XXI: Godfrey Fabulam Poeticam Texit + CAPUT XXII: Crochard ille Invincibilis + CAPUT XXIII: Hero Pigot Obviam imus + CAPUT XXIV: Secretum Arcae + CAPUT XXV: Adamantes Michaelovitch + CAPUT XXVI: Sors Heri Pigot + CAPUT XXVII: Actus Dramatis Ultimus + CAPUT XXVIII: Crochard Epilogum Scribit + + + +MYSTERIUM ARCAE BOULÉ + + + +CAPUT I + +Prolubium Callentis.[1] + + +"Eho!" exclamo ego interea dum auscultatorium[2] telephoni scriptoriae +[3] meae nuntium excepturus deiungo. + +"Herus[4] Vantine cupit tecum, mi Here, colloqui," nuntiat puer +apparitor. + +"Bene est," et interim audio nexús strepitum. + +"Tune is es, mi Lester?" vox quaerit Philippi Vantine. + +"Ego sum. Ergo iam domum venisti?" + +"Heri adveni. Poterisne per otium hodie ad mecum prandendum venire?" + +"Libenter faciam," respondi, sic et sensi, quod Philippum Vantine +nunquam non plurimi feci. + +"Itaque prima cum dimidio[5] te domi opperiar." + +Sic ergo evenit ut post unius horae spatium versus Compitum Washington, +paullo supra eum locum Plateae, ubi vetustae aedes Vantinianae stabant, +perambularem. Hae fere iam erant solae quae ex antiquiori rerum ordine +usque superfuerunt, nam impetus negotiorum e viis contiguis ipsam +Plateam iam dudum invadere, incolatumque delicatiorem illinc exigere, ac +versus superiores urbis partes compellere coepit. In locum privatarum +aedium bibulis lapidibus fuscis constratarum, iam celsa sufficiebantur +aedificia officiis negotiisque apta; nec nisi hic et illic passim rarae +superstitabant familiae, ceu obfirmatum ac pervicax agmen novissimum, +adventantem hostem minaciter excepturum. + +Philippus Vantine unus horum fuit. Natus in ea domo est quam modo +incolebat, in qua se et moriturum aiebat. Nec cuiquam hac in re ut +placeret studendum ei erat, nisi sibi, quod coelebs solus vivebat, atque +augescentem strepitum pulveresque viciniae diuturnis peregrinationibus +solebat compensare. Etiam modo peregri domum venit. + +Haud abs re erit hic uno labore indolis eius adumbrationem absolvere. +Vantine aetate circiter quinquagenarius erat, re familiari commoda, +artium quodammodo callens, qui antiquam supellectilem domesticam +conquirere et coemere solebat, aliquanto erraticus--quamquam post +descriptum vocabulum distinguendum censeo, et uno tantum sensu eum sic +vocari posse, nempe, quod spretis multis irritamentis, coelebs manere +satius duxerit. Mulierculae nupturientes iam pridem cessarunt eum in +ullo numero habere; matres cum filiabus nubilibus nomen eius ominoso +capitis nutu praeteriverunt. His praesertim auctricibus factum est ut +ipse famá erratici notaretur. Rationes tamen quae eum ad solitariam +degendam vitam induxerant, iurisconsultos suos nullo modo +affecerunt--quod quidem iurisconsultorum munus nostrum consortium per +multos annos gerebat, cuius administratio pedetentim tota in manus meas +devenit. + +Opus haud erat nimis arduum, quod plerumque e pactis locationum +exscribendis, cogendis locariis, e locandis sortibus,[6] et e +componendis levioribus contentionibus, et iurgiis cum inquilinis +consistebat--in quibus omnibus plena nobis decernendi facultas concessa +erat. Subinde tamen necesse erat clientem nostrum, siquod negotium +consueto gravius tractandum erat, vel ad subsignanda interdum documenta, +adire et consulere, atque occasionibus istiusmodi, collocutionibus, quae +negotia acta sequi solebant, nunquam non delectari consuevi; nam Vantine +sermone delectabilis erat, cognitionem hominum mundique multis +peregrinationibus doctus, habituque ingenii lepidi ac perspicacis, +prorsusque sui, ornatus erat. + +Ut aedes ingressus pileum baculumque pedisequo suo porrexeram, ipse mihi +obviam venit, et alter alteri ex corde manus tetendimus. Ut aspectu eius +ego delectabar, sic et eum meo gavisum esse arbitror. Optima videbatur +uti valetudine, soleque erat ex itinere ustus. + +"Iter tibi salubre fuisse palam est," alloquor eum ego. + +"Fuit equidem," assentitur ipse, "nunquam melius valui. Verum accede, +discumbentes commodius agemus. Est res quaedam paullo nodosior, quam tu +pro me enodare poteris." + +Post haec eum in studium suum comitatus sum, ubi, prope ad humilem +fenestram, duo erant ad mensam accubitus parati. + +"Merendam hic parandam curavi," causam dum discumbimus Vantine explicat, +"quod istud revera solum est hac in domo amoenum cubiculum relictum. +Nisi fundum illum contiguum ego possiderem, domus haec nulla esset. Nunc +nubiscalpia[7] satis distinere queo, ut subinde iubare solis frui nobis +liceat. Quin et colum aereum instrui curavi, fenestrasque geminatas in +cubiculis ad strepitus arcendos; et sic tuto dicere queo me hic +perseverare posse." + +"Satis intelligo in novam domum commigrare quam averseris," dixi illi. + +Vantine gestu mimorum respondit: + +"Nova mihi domus ferenda non esset. Huic sum assuetus; ubi quidque quod +in ea sit, notum habeo; quorsum me in ea vertam, scio. Hic me crevisse +nosti; et, ut ita dicam, in diem senescimus, eademque ratione +assuetudines eiusmodi pluris facimus. Praeterea, nova domus novam +exigeret instructionem, novam supellectilem--" + +Cessavit paullo, et in cubiculo circumspexit. Quaeque pars supellectilis +opus fuit artificis, suae artis peritissimi. + +"Si recte auguror, dum peregrinabaris iterum aliquid novi invenisti," +aio illi, "ita enim soles. Fortuna tibi semper arridet." + +"Sic, sane--et hoc est cur te consulere optabam. Senas vel octonas res +mecum retuli; eas tibi confestim ostendam. Cunctae sunt scitulae, una +autem ipsa pulchritudo est. Imo plus ea est--opus singularis artificii +est. Verum, pro mala fortuna, non meum est." + +"Quid ais! non est tuum?" + +"Non est, nec scio cuius est. Si scirem, praestinarem. Et hoc est quod +te meo nomine facere velim. Est autem ea arca Boulé--parem cuius vidi +nunquam." + +"Undenam importata?" quaero ex eo magis magisque stupens. + +"Parisiis, estque ad me directa. Unam tantum causam mihi fingere queo, +convasatores nempe Parisiacos errasse, arcam alterius cuiusdam mihi +mittendo, meam autem alteri." + +"Emisti igitur unam?" + +"Emi unam, sed ea non pervenit. At illa huic comparata nugae merae sunt. +Homo meus Parks heri eam e portoria accepit. Siquidem in indicatione mea +ut arca Boulé indicta erat, sed error usque eo detulit, donec ipsa arca +huc delata evasataque est." + +"An in portoria erat cratibus soluta?" + +"Non erat; enimvero per tot annos merces importare consuevi, ut +portitoribus satis constaret me furem haud esse." + +"Haec profecto laus est," subnecto ego. "His tamen temporibus iam cuncta +evertunt et eviscerant." + +"Fortasse indicio acti, ut suspicor. Intra!" pulsui in foribus +respondens. + +Foribus apertis, pedisequus Vantine intrat. + +"Vir, mi Here, te convenire cupit," ait ille, pagellamque nomenclatoriam +[8] hero porrigit. + +Vantine pagellam incurie contuetur. + +"Non novi eum," inquit, "miror quid ille velit." + +"Convenire te vult, mi Here, et admodum quidem, ut paret." + +"Quamnam ob rem?" + +"Equidem rationem, mi Here, elicere nequivi, sed rem urgere existimo." + +"Nequisti elicere? Quonam, Parks, haec tendunt?" + +"Hominem eum Francum esse censeo, sed utut res sit, Anglice non satis +callet. Aspectu haud multum prodit, mi Here--centenos eius similes +Lutetiae ante caffarias[9] circumsedentes per platearum longitudines +videre solebam, ad hauriendum cyathum cami[10] totum insumentes tempus +pomeridianum." + +Aliquid in mentem Vantine incidisse videbatur, iterumque intuetur +pagellam. Tum meditabundus in mensam deposuit. + +"Visne foras eum expediam, mi Here?" rogat denique Parks. + +"Id noli!" paululum dubitans respondit Vantine. "Rogabis eum ut modicum +exspectare velit," interea pagellam iuxta patinam suam reponens. + +"Mihi crede, mi Lester," pergit ille, postquam Parks discesserat, "quum +hoc mane arcam visum descenderam, vix oculis meis credere poteram. Quid +quamque supellectilem prae caeteris maxime commendaret scire me putabam, +attamen arcam eiusmodi vel exsistere non somniavi. Pulcherrima quam mihi +unquam videre contigit, in Louvre est. Haec autem in aula Ludovicea +Quartodecimana, a laevo ad ingressum stat. Ea ipsius Ludovici olim erat. +Sine accuratiori indagine utique certo scire nequeo, suspicor tamen, +pulchra ut sit, ad normam huius esse factam." + +Parumper conticuit, meque oculis micantibus flammaque succensis hominis +callentis. + +"Haud mihi certo constat utrum idioma tuum satis calleam," retuli ego. +"Quidnam sonat 'ad normam esse factam?'" + +"Supellex Boulé," explicat ipse, "plerumque fit ex ebeno, testudine +variegato ac musivo, in aere diversi generis incrustata. Opus autem +crustandi ad amussim fieri debebat, quod ut fieret, artificem duas +lamnas eiusdem magnitudinis et crassitiei adhibere oportebat, alteram +petalum, testudinem alteram, delineavit vero superiorem, excidit autem +simul utramque. Sic duo crusta effecta sunt, primigenium cum fundo +testitudinaceo aereisque capulis; atque gemellum, redditivum petalum cum +musivo testitudinaceo. Primigenium reapse est opus artificis in +effectibus meditatum ac delineatum; redditivum autem e norma casu +oriundum, ab eo non speciatim meditatum. Nuncne tenes?" + +"Sic puto," respondi. "Ita fere res est ac si Michael Angelus, quum +primum quamdam imaginem albo delineavisset in fundo nigro, tentamini in +charta paginam supposuisset fuliginosam, unoque opere et simulacrum eius +nigrum in albo effecisset." + +"Prorsus ita. Primigenium igitur ut ars in pretio est. Utique et +redditivum saepe eximium est, tamen gradu quodam humiliori." + +"Id satis perspicio," respondi. + +"Nunc vero, mi Lester," pergit Vantine, oculis magis magisque +scintillantibus, "si recte suspicor--si Magnus ille Ludovicus contentus +fuit illo redditivo huius arcae pro longis aulis Versalibus, quem +existimas originariam possidere?" + +Quid ei in mente esset, perspexi. + +"Quamdamne amicarum intelligis?" + +"Id intelligo, scireque puto quae illa fuerit--Matrona ea fuit de +Montespan." + +Stupefactus eum contuebar, ut ipse in sella reclinatus in me subridebat. + +"At," obverto illi, "certus esse non potes--" + +"Recte mones," assentitur protinus, "certo scire nequeo. Hoc est, probare +non possum. Est tamen quoddam--ut ita dicam--testimonium accessorium, +ut, ni fallor, vos iurisperiti appellatis. Boulé atque Montespan illa +circa hoc idem tempus in summitate suae gloriae fulgebant, mihique +facile persuadeo coruscam hanc mulierculam illustri artifici +demandavisse ut plane istiusmodi arcam sibi conficeret." + +"Revera, mi Vantine," refero ego, "ne somniavi quidem te poesi tantum +posse. Spiritum mihi eripis." + +Ad haec verba aliquantum erubuit, vidique quam e corde locutus esset. + +"Furor potiendi conquisitorem subinde abripit," fatur ipse, "Quid tamen +loquar, scire me arbitror. Primum quidem quam potero arcam minutissime +explorabo. Fortasse aliquid reperiam--monogramma alicubi delitescere +debet. Id abs te flagito ut Armand et Fils, Via Templi, qui mihi hanc +vendiderant, telegraphema mittas, disquirasque quis huius arcae dominus +sit, eamque pro me emas." + +"Fortasse dominus vendere nolet," obverto ego. + +"Imo vendet. Nihil est quin emi possit--pretio." + +"Aisne tu hanc arcam te empturum quovis pretio?" + +"Aio, profecto." + +"Atqui certe sunt aliqui limites." + +"Quin nulli sunt." + +"Statues dumtaxat ubi incipiendum sit," respondi. "De his enim rebus +mihi prorsus nihil compertum est." + +"Est," inquit Vantine, "fac te incepturum denis millibus centussium[11] +Francicorum. Cave nimis avidi videamur. Ob hoc ipsum, quod ego nimis sum +avidus, rem tibi exsequendam concredo. Mihi enim ipsi non confido." + +"Altera vero extremitas?" + +"Nulla alia est extremitas. Proprie loquendo, utique est, quod opes meae +limitibus haud carent; non tamen existimo futurum ut quingenta millia +francorum te excedere oporteat." + +Spiritus mihi haesit. + +"Aisne tu te centum millia centussium Americanorum in istam arcam +insumere paratum esse?" + +Vantine nutu probat. + +"Forte et plusculum. Si dominus recuset, antequam negotiationem dirimas, +fac me certiorem. Quodammodo circa hanc rem insanio, ut opinor--omnes +conquisitores insaniunt. Verum eam arcam concupivi, nec me quidquam ab +ea habenda arcebit." + +Nihil respondi. Oculos modo in eum defixi. Renidendo obtutum meum +excepit. + +"Te, Lester mi, idem de me sentire perspicio," inquit. "Mei causa times. +Nec te culpo--at veni et vide." + +Surgens itaque, me comite e cubiculo egressus est, ac per gradus +descendit; sed in inferiori ambitu constitit. + +"Fortasse aequius esset," inquit, "si peregrinum eum prius convenirem. +Illic, in aula musica, aliquot novas invenies imagines--paucis minutis +tibi adero." + +Ego igitur eo ire coepi, ipse autem laevorsum sub fornicatu transivit. + +Momento temporis post acrem audivi vagitum, tum suam vocem me +appellantem. + +"Lester, veni huc!" clamat ille. + +In ambitu retro curro, et conclave, quod eum intrare vidi, intro. Ipse +interius, prope ad fores stabat. + +"Specta modo illuc," fatur singulari quodam vocis aculeo, tremula manu +aliquid atri in tabulato iacens indicans. + +Parumper secedens melius ut viderem, cor mihi aegrum edidit pulsum; +aliquid enim ibi iacens cadaver erat humanum. + +[1] Gnari, periti. + +[2] Pars telephoni, quam ad excipiendum sermonem ad aurem attollimus. + +[3] _Scriptoriae_, subaudi: _mensae_. + +[4] Non ignoro hanc alloquendi formam a moribus Romanorum alienam esse; +at hic non Romani sed Americani, Americano more loquuntur et agunt; +proinde: _Si fueris Romae, Romano vivito more, Si fueris alibi vivito, +sicut ibi!_ + +[5] _Prima cum dimidio_, subaudi _hora_. + +[6] Romano sensu mercatorio _sors_ sive _caput_, i.e. pecunia in +negotium locata; sensu moderno etiam _charta_ mercatilis quae exhibet +quantam quis pecuniam in negotium locaverit, uti per sortes ferroviarum, +fabricarum, caeterorum negotiorum, quae chartae mercatiles in +_basilicis_ sive locis, ubi mercimonia emutantur, per _arilatores_ +emuntur et venduntur. + +[7] Aedificia celsa, vicenum tricenumque contignationum, ab Americanis +per iocum "coeliscalpia" vocitantur; nobis, exemplo Titánum doctis, +sufficiat, eadem _nubiscalpia_ appellare. + +[8] Chartulam quadratam, nomen ádvenae ferentem. + +[9] Tabernas, ubi _caffa_, Arabibus _cahva_, sorbillatur. + +[10] Vulgo _cerevisiae_. + +[11] Centussis Americanus = $1.00; Francicus = circiter una quinta +huius. + + + + +CAPUT II + +Prima Tragoedia. + + +Vel unico ictu oculi satis clarum erat hominem mortuum esse. Nulla in eo +vultu livido vita latere poterat, aut vero in oculis vitro similibus. + +"Cave eum attrectes," moneo eum, quod Vantine iam accedere parabat. "Iam +sero est." + +Eum itaque retraxi, ac paulisper ambo trementes stabamus, ut fere +semper, quum subito in conspectum mortis incurrimus. + +"Quisnam ille est?" tandem quaerito. + +"Nescio," rauce respondit Vantine. "Nunquam eum antea vidi." Inde ad +tintinnabulum ostii regressus, acriter pulsat. Tum, "Parks," prosequitur +severe, ut hic per fores in conspectum venerat, "quidnam hic gestum +est?" + +"Gestum, mi Here?" verbum repetit Parks stupefactus non modo verbo sed +et voce qua prolatum erat. "Prorsus nihil scio quid--" + +Tum convulsum cadaver ei sub oculos cecidit, quo protinus obmutuit, +oculi patescere, os patere. + +"Ecquis iste est?" quaerit herus acriter. "Ut quid iste hic est?" + +"Hem--hem," aegre balbutit Parks, "ille iste est qui hic et +praestolabatur, mi Here." + +"Aisne tu eum hac in domo caesum fuisse?" instat Vantine. + +"Certe ipse vivus intravit, Here mi," respondet Parks magis interea ad +se reversus. "Fieri potest eum nihil nisi quietum quaesivisse locum ubi +se perimere posset. Animo aliquantum excitus fuit." + +"Sane profecto," probat Vantine cum suspirio ex allevatione, "iusta +videtur explicatio. Tamen utinam alium locum sibi elegisset. Existimo, +mi Lester, nos decuriam lictoriam[1] appellare oportere." + +"Sic et ego puto," inquam, "aeque ac mortuarium inquisitorem. Satius +fortasse erit ut haec penes me linquas. Conclave hoc obserabimus, nec +domo quisquam usque eo dum lictores adveniant excedet." + +"Dictum bene," multum sublevatus ait Vantine. "Dabo operam" ait cito +discedens, dum ego ad telephonum accessi, evocavique decuriam lictoriam, +et quid accidisset, edocui. + +Minutis vicenis post tintinnabulum ostii personuit. Parks ostium +aperuit, et quatuor viros intromisit. + +"Heus, eccum te, mi Simmonds," inquam, eum affatus qui primus ingressus +est, utpote quem velut decurionem agentum[2] e declarato Mysterio +Marathonico agnoveram. A tergo eius stabat Inquisitor Mortuarius, +Goldberger, quem iam alias bis conveneram; tertius autem, qui vultu +quaerebundo in me renidens intrabat, fuit Iacobus Godfrey, genialis +relator diurni _Record_. Denique quartus lictor erat paludatus, qui +iussu Simmonds ad ostium custos constitit. + +"Ita, revera," inquit Godfrey ut manus tendimus, "casu cum Simmonds +colloquebar, quum accitu evocabamur tuo, ac satius duxi ipse quoque +advenire. Quidnam rei est?" + +"Haud plus suicidio, ni fallor," reseravique fores in conclave ducentes, +ubi cadaver iacebat. + +Simmonds, Goldberger, Godfreyque intraverunt. Ego secutus fores clausi. + +"Nihil hic turbatum est," moneo eos. "Cadaver nemo contrectavit." + +Simmonds nutu probavit, ac speculabundus in conclavi circumspexit; sed +oculi Godfrey, ut animadverti, in vultum cadaveris erant defixi. +Goldberger se in genua demisit iuxta corpus mortui, inspectabat oculos, +et digitis carpum mortui laevum palpabat. In pedes erectus, stans +spectabat cadaver, ego autem oculos eius comitatus, situm cadaveris +accuratius observavi quam primo stringoris cadaveris inventi momento. + +Iacebat autem cadaver in latere dextro, semipronum, dextro brachio sub +se flexo, laeva autem manu in tabulato, supra caput, in pugnum stricta. +Genua sursum erant contracta, ac veluti spasmo convulsa; vultus autem +horridum in modum erat torvus quasi sub cute purpurá tinctus esset, +sanguisque subito rigore congelasset. Oculi late patebant, quorum +obtutus rigidus non parum addebat terrori atque dolori e vultu +manifesto. In summa, aspectus hic haud erat gratus, prohinc post brevem +moram oculos non sine tremore animi reluctantis averti. + +Mortuarius in Simmonds respicit. + +"Causa mortis haud procul quaerenda," fatur ille. "Utique venenum." + +"Utique," annuit Simmonds. + +"At quod genus?" quaeritat Godfrey. + +"Id examinis erit declarare," ait ille; tum iterum proclinat ad vultum +torvum mortui paullo accuratius inspiciendum. + +"Licet mihi asserere indicia haud esse communia." + +Godfrey humeros motabat. + +"Numquis aliter asseruit?" refert ipse, quo facto, ad dispiciendum in +conclavi se convertit. + +"Quid tu, Here Lester, super hac re habes quod dicas?" quaeritat +Goldberger. + +Quae scivi cuncta edisserui--quemadmodum Parks adventum peregrini +retulerit, quí ego cum Vantine descenderim, quí Vantine me +appellaverit ac, postremo, quí Parks cadaver idem cum advena esse +declaraverit. + +"Estne quidquam quod hac de re coniectes?" quaerit Goldberger. + +"Nihil nisi quod causam huc veniendi simulatam putem--nempe hunc +peregrinum tutum quaesivisse locum, ubi mortem nullis testibus sibi +adscicere liceret." + +"Quantum temporis intercessit inter nuntium a Parks allatum, vestrumque +cum Vantine descensum?" + +"Dimidium fortasse horae." + +Goldberger nutu probat. + +"Citemus Parks," iubet ille. + +Pansa igitur ianua Parks qui in infimo gradu sedebat, inclamando +accersivi. + +Conclave intrantem Parks Goldberger sollertiori cura intuitus est; sed +dubio circa Parks haud erat ullus locus. Nam ipse in servitiis Vantine +denos octonos aut iam exegerat annos, atque indiciorum caculae probi ac +fidi prorsus erat plenus. + +"Nostine hunc hominem?" quaerit Goldberger, cadaver gestu indicans. + +"Non novi, Here," respondet Parks. "Nunquam ante circiter unam horam eum +vidi quam Rogers me e diaeta devocaverat, aliquem hic esse significando +qui herum Vantine convenire vellet." + +"Quisnam est Rogers?" + +"Pedisequus ille est, Here. Ille est qui tinnitu ostii evocatus apertum +ivit." + +"Quidnam tum evenit?" + +"Ego pagellam eius nomenclatoriam ad herum Vantine detuli." + +"Num herus Vantine novit hominem?" + +"Non novit; proin causam eius adventus sciscitatus est." + +"_Quonam_ ergo proposito venit?" + +"Nescio, mi Here; Anglice fere nihil sciebat--Francum eum fuisse puto." + +Goldberger iterum deorsum in cadaver spectabat et caput motabat. + +"Prosequere!" ait ille. + +"Is vero tam erat animo concitus," pergit Parks, "ut vel quod parum +Anglice sciverit, ei excidisset." + +"Qua de causa eum concitatum fuisse iudicavisti?" + +"Ita balbutivit, ita oculi scintillabant. Inde putavi eum intravisse, ut +hic mortem suicidio oppeteret--nec mirarer si reperires eum alicunde +evasisse. Quodammodo in mentem mihi venit satius fore eum exigere, quam +pagellam eius hero Vantine exhibere--utinam ita fecissem--at vero +pagellam eius ad herum Vantine detuli, herus vero Vantine eum per me +considere iussit atque se opperiri, prohinc iterum descendi, hominem huc +intromisi, herumque Vantine mox adventurum ei dixi, quo facto, Rogers et +ego ad prandendum recessimus, ibique ad tinnitum usque nolae sedebamus, +tum ego huc accessi, ubi herum Vantine praestolantem reperi." + +"Aisne tu te Rogersque discessisse, atque hunc peregrinum hic solum +reliquisse?" + +"Triclinium famulorum, Here, in extrema fauce est. Ianuam apertam +reliquimus ut prospectus nobis per longitudinem faucium in atrium usque +ostii pateret. Si e conclavi egressus esset, nobis eum videre +licuisset." + +"Nec est ipse in ambitum egressus dum vos ibi morabimini?" + +"Non est." + +"Quisquamne intravit?" + +"Nemo quisquam; ostium seram fert recellentem. Extrinsecus nisi clavi +reserari nequit." + +"Certo igitur tibi constat, dum tu atque Rogers ibi sedebatis neminem +aut ingredi aut egredi potuisse." + +"Ne posticá quidem ianuá, mi Here; nam ad egrediendum illac, +triclinium, ubi nos sedebamus, debet transiri." + +"Ubi interim erant caeteri famuli?" + +"Coca erat in culina, Here. Dies autem hodiernus ancillae feriatus est." + +Mortuarius conticuit. Godfrey atque Simmonds taciti auscultaverunt eius +disquisitiones, neuter tamen erat iners. Isti interea conclave molliter +perambulabant, introspexerunt per ianuam apertam cubiculum contiguum, +tentarunt pessulos fenestrarum, ac, denique, tapetas quoque minutatim +indagaverunt. + +"Ad quem usum adhibetur cubiculum contiguum?" quaerit Godfrey, digito +ianuam eius indicans. + +"Id modo genus est fornicis," respondit Parks. "Herus Vantine modo est +ex Europa reversus, et nos ibi evasavimus quasdam res quas ipse peregri +praestinaverat." + +"Haec, puto, sufficient," fatur Goldberger post brevem moram. "Velis, +rogo, herum Vantine intromittere." + +Parks prodivit, ac minuto post Vantine intravit. Ipse ea quae ego et +Parks fassi sumus, confirmavit, unicam tamen rem addidit. + +"En hic est pagella nomenclatoria hominis," ait, manuque rigidam +chartulam quadratam obtulit. + +Goldberger cepit pagellam, aspexit, tum adstanti Simmonds porrexit. + +"Id haud multum prodit," ait hic, traditque Godfrey. Ego trans humerum +eius aspexi, vidique in chartula hunc unum versiculum esse incisum: + +M. THÉOPHILE D'AURELLE + +"Nisi quod Francus est, ut Parks prodidit," inquit Godfrey. "Id vel de +vestimenti lineamentis clarum est." + +"Aeque ac de modo tonsurae crinium," subiungit Goldberger. "Aisne tu, mi +Here Vantine, te eum non novisse?" + +"Eum, quantum sciam," respondit Vantine, "nunquam antehac conspexi. +Nomen mihi penitus ignotum est." + +"Tum, igitur," fatur Goldberger, iterum recepta, sacculoque commissá +chartulá, "iuvabit fortasse cadaver in grabatum sublevare prope ad +fenestram, contentaque sacculorum videre." + +Homo gracilioris erat staturae, ita ut Simmonds et Goldberger soli, sine +labore, tollerent, et grabato imponerent. Vidi interea Godfrey per locum +in tapeta vacuefactum circumspectare. + +"Unum praesertim scire cuperem," ait post moram, "si homullus hic +venenum sumpsit, quonam e vasculo id fecerit? Ubinam est theca, aut +phiala, aut quid aliud?" + +"Est fortasse in palmo," putat Simmonds, dextramque eius sublevat, quae +ad latus grabati dependebat. + +Ubi vero hanc in iubar solis tollit, acriter exclamat: + +"Cernitedum!" quo dicto manum sic vertit ut eam omnes videre possemus. + +Erat autem ea tumida et fusco suffusa. + +"Vide hoc," ait Simmonds, "eum aliquid percussit," et duas graviores +puncturas in manu conversa, paullo supra digitorum iuncturas ostendit, +unde aliquot guttulae sanguinis manaverant quae iam siccatae erant. + +Stupore concitatus Godfrey leni voce mutit, et ad accuratius +inspiciendum vulnus prorsum proclinavit. Tum serio vultu ad nos +conversus, + +"Homo iste," inquit voce submissa, "non hausit venenum, sed caesus +fuit!" + +[1] _Decuria_ est locus et officina, ubi _decurio_, sive praefectus +lictorum, negotium securitatis civium administrat. _Lictores_ sunt servi +publici, custodes pacis publicae.[2] _Agentes_ sunt _speculatores_, vel +_curiosi_, quorum est secreta malefacta indagare, retegere atque +compéscere. + + + + +CAPUT III + +Manus Vulnerata. + + +"Caesus fuit!" repetit verba Godfrey certitudinis quadam conscientiá, +ad quae verba paullo arctius nos conglobávimus, prae detestatione +facinoris trementes. Mors nunquam non est horrenda, suicidium horrorem +auget; homicidium coronidem imponit. Omnes itaque silentio obruti +stetimus, oculis patulis, quasi fascinio manús, quam Simmonds nobis +praetendebat, constricti, atque minutis illis vulneribus, decolore +carne, maleque ominantibus maculis coagulati sanguinis in circuitu +decurrentis, cinctis. Tum Goldberger, profundo spiritu ducto, eandem +quae meum animum subiverat cogitationem his reddidit verbis: + +"Hem, res ista morsui colubri est similis!" fatur voce per stuporem +exacutá. + +Ac revera ita parebat. Duae illae minutulae puncturae, vix dimidio +pollice seiunctae, a colubro certe poterant infligi. + +Quod in conclavi celeri contuitu circumspectavimus, et quod algidus +horror per media dorsa nostra sursum repebat, nobis invitis fiebant; ego +tamen et Godfrey atque Simmonds--excusari poteramus quodam lethali +colubro, qui memoriá nostrá certe nunquam abolebitur. Nos itaque alter +in alterum contra stimulum renidebamus, alter alterum intuentes. + +"Equidem ego anguem fuisse non censeo," fatur Godfrey, iterum supra +vulnus inclinatus. "Age modo, Here Goldberger, olfacta," suadet. + +Mortuarius nasum propius ad vulneratam manum applicat et olfactat. + +"Amygdala amara olet!" pronuntiat. + +"Quod acidum Borussicum sonat," interpretatur Godfrey, "non autem virus +anguineum." Tum paullo conticuit oculis in vulnus tumidae manus defixis. +Et nos luminibus deiectis stetimus, nec dubito quin et caeteri, ut ipse +ego, animos discruciarent, quo nempe modo viam ex his ambagibus reperire +possent. "Licet et coniectare vulnus ab ipso se illatum esse," mussat +secum Godfrey. + +Goldberger opinionem derisit. Sine dubio aenigma insolubile nervos suos +irritavit. + +"Haud est moris apud plerosque fuscinulam manui propriae infigere, +sicque sibi mortem consciscere," cum ironia respondit. + +"Nec id assero," blande refert Godfrey, "arguere tamen iuvat ex mea +parte nos necdum scire utrum hic de suicidio agatur; perspicuum tamem +mihi est, quidquid sit, esse prater morem." + +Ludibrio etiam severiori redarguit Goldberger: + +"Num ullus relatorum _Record_ unquam reperit casum qui _more consueto_ +acciderit?" quaeritabat. + +Petitio haec satis erat gravis sub qua licebat Godfrey ad otium +ingemiscere. Secundum sententiam enim _Record_ nulla erant nova nisi +insolita atque stupenda, unde per se sequebatur relatores _Record_ +semper enisos fuisse ut omnia in insueta ac stupenda, detrimento +reliquae partis dicendorum, inflarent; caeterum, nec hoc raro, ut +vereor, quum particularia deessent, ea prorsus e nihilo +comminiscerentur. + +Ipse adeo Godfrey, nec semel, reus existimabatur ingenio exuberanti suo +figmenta comminiscendi. Nec abest suspitio eum, deposito munere, copias +agentum reliquisse, seque diurno _Record_ in servitium dedidisse. Quod +enim in priori munere in numero defectús haberi poterat, in posteriori +maximo merito adscribi licebat; certe constat eum summum successum esse +assecutum. + +Caeterum lectores monitos esse volo me haec non censurae causa memorare. +Cum Godfrey etenim mihi intimá contigit familiaritate uti, quod casu +coniunctissimi inter nos facti sumus inde a temporibus soluti Holladay +arcani, indeque eius sagacitatem nunquam non ex corde maximi feci, aeque +ac fiduciam sui inconcussam, celeremque res perspiciendi facultatem. Ita +ipse sua imaginandi facultate uti consuevit, ut ego saepe mecum +reputarem quanto plus lictores nostri acumine possent, si quadam parte +huius ingenii praediti essent; saepius etiam comperi huius ope eos +multum delectari; caeteroquin sua cum iis prisca coniunctio, fidaque in +amicitiis perseverantia, quas tunc temporis conciliaverat, accessum ad +ea loca sibi comparaverunt, quae aliis, minus fortunatis relatoribus +haud patérent. Actum quemlibet minus probandum nunquam eum commisisse +memini, nunquam enim causam sibi iniustam visam propugnavit, facta sibi +confisa nunquam evulgavit, nec quod ementitum cognovit unquam loco veri +venditavit. Insuper quidam sensus lepóris sodalem eum reddidit +optatissimum, atque haec eius indoles in causa esse videbatur quare +telum Mortuarii Goldberger tam bono animo subridens excepisset. + +"Victum nos mereri oportere tu satis nosti," ipse respondit. "Hunc +probissime quam possumus meremur. Quidnam _tibi_, Simmonds, videtur?" + +"Ego quidem," ait Simmonds, qui si facultate imaginandi vel maxime +pollebat, nunquam prodidit, "puncturas illas pusillas in manu casu +tantum factas esse censeo. Effici autem diversissimis modis poterant. +Fortasse cadens manum rei alicui illisit; fortasse in fibula quadam eam +scariphavit; denique forte pustulas ibi cultello aperuit." + +"Quid tum eum morte affecit?" quaerit Godfrey. + +"Venenum--et hoc in stomacho eius est. Ibi id reperiemus." + +"Quid de odore?" Godfrey instat. + +"Aliquantulum eius, phialam ad labia attollendo, in vestes suas casu +dispersit. Poterat puncturas eas iam antea in manu habuisse, quas dein +venenum inflammavit. Aut vero e malo sanguinis laboravit." + +Goldberger nutu haec probavit, quae Godfrey iuxta stans leni risu +excepit. + +"Nonne aenigmata facile solvuntur?" quaesivit tandem. + +"Oppido facilius est causam simplicem naturaeque congruam reperire quam +repugnantem, longeque petitam--uti si quaeratur, quí unus alterum, +manus eius scariphando, occidere possit," regerit Goldberger. "Tu +existimare videris hunc casum fuisse. Hoc enim paullo ante +asseveravisti." + +"Fortasse paullo nimis praeceps fui," fatetur Godfrey; ego vero +suspicabar eum, quaeque sua sententia fuisset, in ea perstaturum. "Nulla +equidem ego theoremata, usquedum quid certi habeam cui insistam, +conflabo. Facta suicidium suadent; verum si acidum Borussicum hauserit, +ubi est phiala? Annon etiam eam deglutivit?" + +"Fortasse eam in aliquo sacculorum reperiemus," putat Simmonds. + +Sic admonitus Goldberger ad perquirendos mortui sacculos perrexit. +Indumenta e viliori materia facta, nec admodum nova fuerunt, ita ut +vivus parumper tenuiorem parebat aspectum prae se tulisse. Interior +sacculus tunicae crumenam celabat cum duabus tesseris argentariis, una +decentussium,[1] quincentussium altera, in alia vero crumenula, quam in +sacculo braccarum gerebat, inventi sunt duo vel tres centusses in nummis +argenteis, atque quatuor quinari, Francici. Praeterea, in maiori crumena +quinae senaeque in uno loculo eiusdem conditae pagellae nomenclatoriae +varia nomina ferentes, nulla tamen ferebat suum, reperiebantur. Uni +earum titulus Vantine inscriptus fuit graphide. + +Nullae litterae, nullae schedae, nullum scriptum documentum cuiuscunque +generis in sacculis inventae sunt; caeterae res erant eiusmodi, quas +quiscunque in sacculis gestare posset--horologiolum nullius pretii, +cultellus, semivacuus sacciculus nicotianae[2] Francicae, pugillus +chartularum pro volvellis,[3] quaternae aut quinae claves in annulo, +mucinium sericeum, ac fortasse aliae nugae, quarum memoria mihi iam +excidit--sed prorsus nulla res, quis ipse fuisset, nos docere posset. + +"Remulcandum[4] itaque nobis Parisios erit," monet Simmonds. "Nam ille +Francus est citra dubium--id enim vel mucinium sericeum probat. + +"Sic, sane--quin et sua amica idem demonstrat," ait Godfrey. + +"Quid? sua amica?" + +In responsum Godfrey ostentat horologiolum, quod rimabatur. Aperuerat +etenim illud, et in facie capsulae interiori effigiem reperit +photographicam--effigiem mulierculae, nigris patulisque oculis, labellis +spissioribus, vultuque ovato--et vultus naturá adeo Franciscus erat, ut +nulli errori daretus locus. + +"Ancillam dixerim alicuius matronae," interpretatur Godfrey, effigie +iterum inspecta. "Scitula et venustula quondam, sed primam iuventutem +longe egressa, consultum videtur iudicasse aliquem virum beare, statu se +inferiorem--quin et e re sua familiari eundem suffulcire, ut eum sibi +devinciret. Esse igitur videtur muliercula cum vita multiplici anteacta, +futurá nullá." + +"O, siste ea," impatiens rumpit loquelam Goldberger; "fac comparcas tua +epigrammata pro _Record_. Nos facta quaerimus." + +Rubore his verbis suffusus Godfrey horologiolum deposuit. + +"Est sane unum factum quod tu praeterivisse videris," quiete ipse +refert, "id tamen praeter omne dubium probat hunc nullo casu fortuito +huc errasse. Quin is consulto huc venit, nec proin mortem sibi inferre +in animo habere potuit." + +"Quinam hoc tibi notum?" dubius postulat eum Goldberger. + +Godfrey tollit crumenam, aperit, pagellamque sublevat. "Iam tenes quid +in dorso huius scriptum sit--nomen heri Vantine, numerusque domus eius. +Nonne hoc evincit misellum hunc Neo Eboracum, herum Vantine visum +consulto venisse?" + +"Fortasse herum Vantine eum occidisse innuere vis," fatur Goldberger per +sarcasmum. + +"Id minime," refert Godfrey; "ipsi ne tempus quidem suppetebat. Tu, mi +Here Vantine, utique intelliges," renidens in eum fatur, qui haec omnia +praesens non sine conturbatione animi auscultabat, "nos ea nunc +pertractare quae evenire poterant. Te hunc nullo pacto interimere +potuisse iam Lester satis comprobavit, quum nos docuisset, inde a primo +huius in tuam domum ingressu usque ad tempus inventi cadaveris tecum una +fuisse, demptis iis paucis momentis, quae inter tuum in hocce conclave +ingressum, atque clamorem, quo eum appellaveras, intercesserunt. Tu ergo +extra quaestionem es." + +"Habeo tibi gratiam," paullo frigidius respondit Vantine. + +"Tum, ut opinor, Parks id fecisse putas," ait Goldberger. + +"Parks id facere potuisse haud negaverim," seriuscule assentitur +Godfrey. + +"Ineptiae!" interpellat Vantine impatiens. "Nihil nostro Parks est +rectius--is comitem per octennium mihi se praestitit." + +"Certe sunt ineptiae," approbat Goldberger. "Ineptiari etenim est +asseverare hunc a quocunque homine fuisse occisum. Ipse se occidit. +Intelligemus aenigma quum sciverimus quis iste ipse fuerit--zelotypia +fortasse, fortasse nihil nisi mala fortuna--non enim speciem fert +hominis opulenti." + +"Remulcabo Parisios," ait Simmonds. "Si iste illinc est, mox +experiemur." + +"Satius esset arceram[5] si accerseres curaresque ut cadaver in +conditorium[6] deferretur," monet Goldberger. "Illic enim aliquis eum +certe agnoscet. Nam cras magna illic erit turba, siquidem diurna cras +hac re affluent--" + +"_Record_ dumtaxat rem hanc affatim pertractabit," Godfrey confirmat. + +"Ego autem inquisitionem in posterum diem indicam," pergit Goldberger. +"Interim ad medicum examen instituendum medicum meum extemplo submittam. +Si stomachus huius ullo veneno infectus sit, protinus comperiemus." + +Godfrey siluit, quid tamen secum in mente volverit satis perspexi. Sic +ipse ratiocinabatur: si iste mortuus veneno interiit, vasculum unde id +sumere poterat, nullum erat repertum. Eadem cogitatio sine dubio +Simmonds quoque mentem occupabat, nam postquam lictorem arceram +accersere iusserat, ex ambitu in conclave redivit, adhibitá suá +faculá electricá, omnem opaciorem conclavis angulum explorare coepit. +Godfrey eadem re se occupabat, nullo tamen fructu. Tum Godfrey manum +sauciam minutissimá curá inspiciebat, dum Goldberger haec videns vix +celare poterat quam impatienter rem ferret, ac tandem ad ianuam +accessit. + +"Ego vero iam abeundum esse censeo," fatur ille. "At ego perquam cupio +scire, mi Here Mortuarie, quid medicus tuus reperturus sit." + +"Ille venenum reperiet sine dubio," asserit Goldberger omni certitudine. + +"Fortasse reperiet," concedit Godfrey. "Res mirae hoc in mundo eveniunt. +Erisne domi tuae hac vespera, Lester?" + +"Ita spero," respondi. + +"Usquene in Marathon habitas?" + +"Usque ibi habito, contubernio quartodecimo." + +"Te visum fortasse decurram," inquit, et pauca post momenta audivimus +sonitum ostii a Parks, qui eum emiserat, clausi. + +"Godfrey vir bonus est," monet Goldberger, "sed non parum poeticus. +Nullum est scelus in quo ipse non mysteria rimetur, quum tamen crimina +nihil nisi acta bellualia sint. Vel hunc licet casum contempleris. Vides +hominem sese occidisse; Godfrey nobis persuadere vult mortem e +scariphatione manús provenisse. Non, Hercle, in orbe terrarum est +venenum quod hominem tam cito enecet--quoniam eum mortuum concidisse +oportebat antequam ex conclavi ad opem invocandam excessisset. Si id +acidum Borussicum fuerit, oportet eum id deglutivisse. Memineris hunc in +isto conclavi haud plus quindenis aut vicenis minutis exegisse, et ab +hero Vantine iam penitus mortuum esse inventum. Homines non tam facile +moriuntur--non e scariphicatione manús. Quin nequaquam facile +moriuntur. Mirum plane est quam difficile sit hominem necare--quantopere +anima, aut quidquid id tibi vocare placeat, corpori inhaerescat, vitaque +perduret." + +"Quinam interpretaberis titulum in pagella, Here Goldberger?" quaero ab +eo. + +"Mihi persuasum est hunc misellum cum hero Vantine revera aliquod +negotium habuisse; fortasse pecuniam mutuam volebat petere, aut opem ab +eo impetrare, ac dum exspectabat, rem missam fecisse, mortemque +conscivisse. Titulus ille cum suicidio prorsus nihil habet commune, ut +mea fert opinio. Addam praeterea si hoc non suicidium est, casum esse +maxime insolitum omnium qui unquam mihi sub oculos ceciderunt." + +"Sic, sane," inquam. "Si non suicidium est, protinus inter saxum et mare +haeremus." + +"Prorsus ita," nutu impense assentitur Goldberger. "En arceram!" +subiungit, ut nola personuit. + +Vespillones cum feretro intrant, cadaver imponunt et evehunt. Goldberger +tantum moratus est dum res cadaveri detractas collegit. + +"Vos autem," inquit ad nos conversus, "in inquisitione testimonia +perhibebitis: ita et Parks atque Rogers. Servabitur autem ea perendie, +verosimiliter hora decima; sed de hora iam certiores vos faciam." + +"Statues bene," respondi, "aderimus;" quibus dictis Goldberger nobis +valedixit, domoque discessit. "Ego autem," hero Vantine dixi, "aequum +censeo ut ad officinam regrediar; alioquin vicissim nostri ad decuriam +recurrent ut me eruant. Hui!" exclamo horologiolo inspecto, "iam est +post horam quartam." + +"Ergo pro officina iam sero es," monet Vantine. "Rectius igitur feceris +si mecum in diaetam ad libandum pocillum ascendes. Praeterea est etiam +de quo tecum agere velim." + +"Tamen nostros in officina certiores fieri cupio me usque in vivis +esse," respondi illi, dein, appellatis meis officii sociis, nequid +adversi mihi accidisse timerent, eos docui. Fateor tamen eorum +sollicitudinem haud fuisse admodum gravem. + +"Post tantas diei vicissitudines me quodam fulcimento egere sentio," +fatur Vantine, dum interea cameram penuariam aperit. "Fac tibi prospice, +sume quidquid velis, non enim vereor idgenus res tibi esse prorsus +insuetas--" + +"Nempe homines mortuos circum nos iacere?" leni quaero risu. "Non +hoc--tamen ea res non est tam consueta ut opinari videris." + +"Dic mihi, Lester," fatur serio me vultu contuitus, "tune revera putas +misellum illum huc intrasse eo solo consilio ut se hic clanculum +occideret?" + +"Equidem id minime credo," respondi. + +"Quid ergo huc venit?" + +"Sententiam Goldberger enixe probo--famá tuae liberalitatis eum +allectum, tuam opem flagitatum ad te venisse, et dum te praestolabatur +spem eum deseruisse--" + +"Sibique mortem adscivisse?" explet Vantine. + +Coepi dubitare. Interea miratus reperi animum mihi sensim dubium +irrepere. + +"Ausculta modo, mi Lester," fatur Vantine serio, "fac eum non sese +occidisse, quid tum ei accidit?" + +"Dii soli norunt," spe relictus respondi. "Id a me ipso iterum iterumque +quaesivi, quin responsum proprium reddere potuissem. Hoc idem respondi +Goldberger, esse nos inter saxum et mare. Sed si quisquam par sit id +perspiciendo, certe is Godfrey est." + +Vantine ex imo videbatur motus animo. Semel iterumque perambulavit +cubiculum, tum ante me constitit oculis in me defixis. + +"Dic, sodes, mi Lester," inquit, "num sententiae Godfrey assentiris, +fieri posse ut minutum illud in manu vulnus causa mortis esse possit?" + +"Nonne absurdum esse videtur? At Godfrey ad divinandas istiusmodi res +ingenio pollet." + +"Ergo tu _credis_?" + +Idem a me ipse quaesivi priusquam respondissem. + +"Ita, sane, et ego credo," tandem fassus sum. + +Dein Vantine fronte rugata, oculis demissis, iterum obambulare coepit. + +"Lester mi," tandem fatur, "quaedam me suspitio tenet illum aliquo +negotio, quod arcam Boulé respicere poterat, ad me visum venisse, nempe +quam tibi iam memoravi. Haec fortasse eius erat." + +"Id vix probabile putandum," negavi ego, "multo enim tenuioris videbatur +sortis." + +"Tamen nunc memini pagellam eius quum aspexeram cogitationem eius +generis animo mihi obrepisse, et Vantine eum ob id per Parks exspectare +iussisse." + +"Fieri certe potest," fatebar. "Id tamen haud tolleret causam, quare +animo concitatus fuisset. Et hac re admoneor," subiunxi, "remulcale me +necdum misisse." + +"Poteris vesperi commode. Cras mane id reddetur. Verum tu arcam nondum +vidisti. Veni, descendamus visum." + +Deorsum gradus se ducem praestitit. Parks nobis in fauce ima occurrit, +et, + +"Delecti relatorum foris te exspectant," inquit. "Nuntiant se te +necessario convenire debere." + +Vantine motu prodidit se invitum esse. + +"Dic illis me omnino negare sive me, sive famulos meos, convenire eos +velle," Vantine respondit. "Siquid scire velint, a decuria lictorum +requirant." + +"Ut iubes, mi Here," respondit Parks, aversusque dentibus albis ridebat. + +Vantine progressus in conclave, in quo cadaver infortunati Franci +repereramus, inde ingressus est cubiculum huic contiguum. Varia ibi erat +supellex numero quinae aut senae, et ut aspectus rerum prodebat, modo +tantum evasatae, atque, ignarus ut rerum istius generis eram, opus haud +fuit ut me doceret quae arca Boulé esset, nam haec ita caeteras +excellebat, ut Matrona quondam Montespan in aula Versalibus eminere, +cunctisque dominari necesse erat. + +Per aliquot momenta eam contemplabar, nam sine dubitatione opus id erat +artis consummatae, opere intestinario infinito, crustoque testaceo ita +tectum ac decoratum, ut paene fidem excederet. Tamen iam nunc ingenue +fateri mihi licebit me id non tanti, quanti par erat, fecisse. Ratio +ornandi florida aevi Ludovici Quartidecimi atque Quindecimi mihi +nequaquam arridebat; praeterea etiam parum sum rerum callens ad ea +admiranda, quae animum meum haud attingunt. Vereor itaque ne Vantine me +aequo frigidiorem expertus sit. + +Nihil vicissim frigoris in modo erat quo ipse arcam contemplabatur. Nam +oculi eius insueto ac peregrino quodam fulgore admirantis micabant; +digitis sursum deorsumque superficiem operis intestini ac testudinacei +palpans, reverentia quadam pertractabat; forulos minutos gratia mei +prorsus eadem vultús solemnitate eductabat, qua amicus quidam meus suum +Kilmarnock Burns de pegmate depromere solet; clariores eius curvaturas +manu mihi indicabat eadem curá qua uti solemus in disserendo de opere, +idque interpretando, artificis immortalis. Denique quum videret nulla a +me responsa se elicere posse, substitit. + +"Tu non magnopere videris hac re teneri," fatur me adspectans. + +"Id meá, non arcae culpá fit," fateor ei. "Non sum ea re imbutus; et +parum de artibus calleo, fortasse." + +Vultu erubuit ut quispiam posset, cuius uxori aliquis se praesente +malediceret, atque e cubili, me comitante, protinus excessit. + +"Memineris, mi Lester," tandem severiori fatur voce, dum ansam ostii +tenens paulisper morabatur, "nullam circa praestinandam illam pro me +arcam tergiversationem intercedere debere. Mihi eam eripi ne siveris. +Omnium maxime serio loquor." + +"Eam tibi eripi non sinam," pollicebar illi. "Fortasse etiam proderit me +non adeo captum ea re fuisse." + +"Primum quam quidquam novi circa hanc rem resciveris, fac me illico +certiorem," quibus dictis ostium pro me pandit. + +Primum pedibus mihi domum ire in animo fuit; sed quum in Plateam +diversus sursum ambulare inciperem, grex mihi obviam factus est +puellarum ex officinis fabrilibus effusarum, quae in vicinia sitae +erant. Aliquantum obluctari tentavi, postremo tamen nutu pilentum +meritorium accersivi, et mox suspirio allevationis ducto, in pulvinari +reclinavi. Iam gaudio mihi fuit vel e domo Vantine evasisse: aliquid +enim ibi animum mihi obrutum tenebat, et universim male me habui. Miror +utrum Vantine penitus apud se fuerit. Potestne quisquam sui esse compos, +qui centum millia centussium ad praestinandum frustulum supellectilis +erogare non dubitet? Praesertim homo qui tantum dispendium aequo animo +vix ferre possit. Statum et magnitudinem rei familiaris Vantine prorsus +perspectam habui; at centum millia reditum eius annuum superaverunt. Tum +etiam mecum subrisi. Utique Vantine, quum eos extremos limites +erogationi statuit, iocabatur solum. Arca una decimá eius summae +praestinari poterat, ad summum. Et usque ridebam quum pilento egressus +aurigam exsolvi, et ad cubiculum meum ascendi. + +[1] _Decentussus_ = $10; _tessera argentaria_, pecunia chartacea; +_quincentusses_ = $5; _quinarius_ Francicus = 1c, monetá Americaná. + +[2] Id quod vulgo _tabaccum_ vocatur. + +[3] _Volvella_ convolutum chartaceum est, quod nicotianá caesá +referctum, fumatorum, praesertim iuvenilium, delectamentum est. + +[4] _Remulcum_, rectius, _rymulcum_, idem atque _óra_, hoc est, funis +vectorius navalis, hic autem, funis telegraphicus subaquaneus; +_remulcare_, verbum inde deductum, sub mari telegraphema mittere. +Institutum Romanis ignotum, verbum notum. + +[5] Est currus ad vectandos aegrotos et mortuos. + +[6] Locus est ubi cadavera pro tempore conduntur. + + + + +CAPUT IV + +Fulmen. + + +Hora circiter octava demum evenit ut Godfrey ianuam meam leniter +pulsaret, et quum eum admisissem e micantibus eius oculis facile +hariolari poteram eum quaedam nova attulisse. + +"Diu haud queo morari," fatur ipse. "Oportebit me in officinam +properare, novaque perscripta parumper expolire." Attamen convolvulum +[1] a me prolatum non recusavit, locumque in artisellio e regione mihi +occupavit. + +Habitus Godfrey novi, itaque moram patienter tuli dum convolvulum probe +accensum adaptatumque sensi, tum-- + +"Ergo?" quaero eum. + +"Nonne nunc, uti olim, mi Lester?" et in me renidebat. "Quotiesnam hoc +in cubiculo ad consultandum convenimus? Quot convolvulorum iacturam tibi +intuli?" + +"Novissime ne dimidium quidem satis," respondi. "Hinc per menses +abfuisti." + +"Pro certo scivi me huc serius aut tardius recursurum, tibi enim fortuna +favet, casusque optimi semper ad te confluunt. Atque, Lester mi, non +dubito asseverare nullum prorsus omnium tam praeclare ominatum esse quam +est iste novissimus. Modo is perduret--nimium tamen sperare haud decet." + +"Nullus dubito te huic eventui describendo fuisse intentum." + +"Otiatus minime sum, et nunc iam incipio mecum contentus esse. Medicus +mortuarii vix ante dimidiam horam examen medicum absolvit." + +"Ergo?" verbum repeto. + +"Stomachus omnibus numeris perfectus et illaesus repertus est. Prorsus +nullum vestigium ullius veneni prodidit." + +Tum pandiculans in sella reclinavit, fumum gyrantem versus lacunar +efflavit, animoque vagus, subridens oculis fumum exsurgentem sequebatur. + +"Bellum pro amico nostro Goldberger spectaculum," inquit post aliquantum +morae. + +"Quidnam rei est cum Goldberger? Nonne hoc postmeridiem aegre se erga te +gessit?" + +"Mirum non est. Ipse homo Grady est, nos autem Grady infensi sumus. +Grady ad regendam decuriam agentum non valet--munere velut nepos Tammany +potitus est--ipse bardus est, et ut suspicor, haud sincerus. _Record_ +edixit eum facessere oportere." + +"Ergo absque dubio, et _facesset_," interpretatus sum ego. + +"Nihil certius," probat Godfrey prorsus serio, "et hoc etiam mox. +Interea tamen arduum opus mihi imminet, sui enim patroni nesciunt +quorsum se vertant. Quum tamen semel elisus fuerit, cuncta iterum +prosperabunt." + +Quod de Grady nihil me attinebat, ad institutum nostrum reverti. + +"Quin, Godfrey," eum appello, "Si venenum in causa non fuit, quid fuit?" + +"At _fuit_ venenum." + +"Manuine iniectum?" + +Capite annuit. + +"At Goldberger ait nullum dari venenum quod ita adhiberi, tamque cito +effectum sortiri queat." + +"Recte quidem Goldberger," probat Godfrey; "est tamen venenum ignotum +quod queat--factum probat." + +"Ergo non morsus anguineus?" + +"Nullo pacto; venenum anguineum non tam cito necat--ne trigonocephalus +quidem. Misellus ille fere eodem loco ubi ictus erat concidit." + +"Ecquid tum fuit?" + +Godfrey iterum erectus sedebat. Iam non ridebat. Vultu erat admodum +serio. + +"Hoc ipsum est quod explorare pergo, mi Lester," inquit; "atque hoc est +problema quod mihi ad solvendum praeposui--et bellum quidem. Unum +dumtaxat est certum--homullus ille caesus est interventu extraneo, non +suo. Gutta una, vel plus, veneni fuit ingesta sanguini eius ope +ferramenti cuiusdam tamquam acus subcutaneae; atque venenum fuit tam +virulentum, ut fere ictu oculi paralysin cordis induceret. Tamen hoc non +adeo mirum est quam videri potest. Sanguis enim e manu in cor quaternis +quinisque minutis secundis recurrit." + +"At tu iam dixisti venenum idgenus nullum dari, quod tam celeriter +necaret." + +"Nullum nobis notum esse dixi. Verum non tam certo mihi constat utrum +Catharinae de Medicis non fuerit." + +"Quidnam habet Catharina de Medicis commune cum re ista?" + +"Nihil--nisi quod antea quod factum est, fieri iterum possit," respondit +ille. "Antiquae illae fabulae absque dubio fuerunt exaggeratae; tamen +paene certum est reginam Navarrae manutiis venenatis fuisse exstinctam, +Ducem Andinum odore rosae, Principem denique Portianum fumo venenatae +lampadis. Casus vero hic nequaquam tantopere extra rerum ordinem +putandus est." + +"Sic profecto," probo ego in silentium relapsus tremens; est enim quid +horribile ac reformidabile circa veneficos. + +"Denique," prosequitur Godfrey, "est in hac re quod nec ego, nec tu, nec +quisquam rationis compos credet, hunc nempe Francum, Diis notum +unde--Parisiis fortasse--titulo Vantine obtento, domum eius +exquisivisse, eo viam reperisse eo solo consilio ut illic sese +occideret. Ipse aliud quid negotii habebat, et in eo exsequendo morte +est affectus." + +"Reperistine quis ipse fuerit?" + +"Non reperi; nullo in diversorio nomen eius relatum est; consul +Francicus ne fando quidem unquam de eo audivit; nullae societates +Francicae sodalem eum agnoscunt; in centuria Francica fuit ignotus. +Quasi e nubibus delapsus esse videtur. Remulcavimus officinae nostrae +Parisiacae, ut illi indagarent; hac vespera responsum exspectamus. Sed +etiam siquis Theophilus d'Aurelle fuisset repereremus nihil nobis +prodesset." + +"Eccur?" quaero ab eo. + +"Manifestum siquidem est id non suum nomen fuisse." + +"Perge, mi Godfrey, narra ex ordine," dixi ei in me renidenti; "mihi +enim non est clarum." + +"Atqui satis liquet. Quinque pagellas in sacculo habebat, nullas pares. +Sextam, nullo fortasse delectu submisit Vantine." + +Tum, utique, perspexi, nec aliter sensi quam doctus Hispanus videtur +sensisse quum Columbus ovum in fundum statuisset. Hoc exemplo meo +Godfrey iterum ridere coepit. + +"Verus ille d'Aurelle, quiscunque is reperietur fuisse," subiungit ipse, +"poterit nos iuvare. Sin aliter, decuria lictoria Parisiaca nobis +succurret. Mensurae Bertillonianae hominis mortui remulco ei missae +sunt. At ne hoc quidem iuvabit, si nunquam captus fuerit. Sed consilia +eius ne tum quidem eruemus, donec aliquid de eo clare constiterit. + +"At, mi Godfrey," rogo eum, "demus te scire quis is fuerit, quid negotii +cum Vantine ei intercesserit--demus denique te recte divinare quis et +cur occiderit eum--dic, sodes, quínam id factum sit. Hoc est quod me +ludit. Quínam id factum est?" + +"A!" refert Godfrey. "Hic est nervus rei! Quí id factum sit? Iam te +monui bellum hunc esse casum, mi Lester. Exspecta paulisper dum Parisii +eloquantur!" + +"Hoc admoneor," inquam me erigens, "mihi quoque Parisios remulcandum +esse negotio quodam ipsius Vantine." + +"Eodemne isto negotio?" + +"Non isto; institores eius illinc supellectilem ei, quae non sua est, +permiserunt. Hunc errorem cum iis me componere iussit." + +Pulso nolae puerum atriensem accersivi, albulam[2] remulcalem petivi, +atque nuntium ad Armand & Filium misi eos de errore edocturus, nomenque +domini arcae, quae modo apud Vantine est, ab iis postulavi. Dum ego huic +rei operam dabam, Godfrey meditabundus fumansque sedebat oculis nihil +cernentibus, et in inane fixis; sed quum ego iterum consederam, fumamque +[3] ad colloquium prosequendum accenderam, somnia sua excussit, pileoque +[4] sumpto in pedes se erexit. + +"Me iterum natinari[5] oportet," fatur. "Hic sedere, theoremataque +texere plane nihil proderit donec tuta iaciamus fundamenta, quibus +aliquid instruere possimus." + +"Una saltem in re Goldberger non erravit," inquam. "Post tuum discessum +ostendit nobis cuncta scelera non esse poesin, sed mera acta bellualia. +Fortasse hoc--" + +Telephonus me appellavit. + +"Heus," respondi sublato auscultatorio. + +"Tune is es, Here Lester?" quaerit vox. + +"Ego sum." + +"Hic Parks est," protinusque sensi vocem eius, quae tremula et rauca +erat quodam animi impulsu, me non agnovisse. "Here mi, possesne huc, in +domum, extemplo venire?" + +"Possum," respondi miratus, "si id magni referat. Herusne Vantine me +vult?" + +"Omnes te volumus!" refert vox, et in singultum erumpit. "Per Deos +immortales, Here Lester, veni confestim." + +"Bene," respondi sine ulteriori verbigeratione, intellexi enim eum iam +nullo modo esse sui compotem. "Aliquid apud Vantine accidisse videtur," +docebam Godfrey, ut auscultatorium appendi. "Parks paene extra se est, +meque illico advenire flagitat," et sine mora sumo pileum laenamque[6] +discessurus. + +"Visne etiam ego tecum eam?" rogat Godfrey. + +Pressus quidem ut eram rerum gravitate, risui temperare, audita +quaestione, et modo eam ponendi, non poteram. + +"Satius fortasse feceris," respondi. "Invitatio prorsus serio sonabat." + +Tollenone[7] uná descendimus, ac tria minuta post digam[8] meritoriam +intercepimus, et ortum versus, sub itinere, versus Plateam, ferebamur. +Interea rorare coepit, ac bitumen pavimenti speculi nigri more micabat, +luminibus in eo depictis huc et illuc vacillantibus. Viae prope erant +inanes, quod theatrorum frequentiae iam dissipatae erant, sicque Plateam +nacti, in eaque deorsum versi, digarius scintillarium suum adegit, +nosque versus Quartamdecimam Viam ita ferebamur, ut celeritas mihi +canonum urbis conditiones in mentem revocaret. Sed nullus lictor se +ingessit, et sic quinque minutis post ante aedes Vantine appulsi +constitimus. + +Parks videbatur in fastigio graduum me opperiens stetisse, nam paene +antequam diga nostra constitisset, ipse halitans decucurrit. Ope luminum +Plateae vultum eius animadverti, dum digario tessellam[9] argentariam +tradebam, ac fere me obstupefecit. + +"Tune is es, mi Here Lester?" halitat ipse. "Dii te ament! Quam me +delectat hic te videre--!" + +Brachium eius contrectavi. + +"Erige sis te mi homo!" solor eum. "Noli dilabi. Fare nunc--quid +accidit?" + +Omnium nervorum contentione se composuit. + +"Iam tibi ostendam, mi Here," quibus verbis sursum gradus cucurrit, et +per vestibulum ad fores conclavis, ubi cadaver Franci inveneramus, +antecessit. + +"En, illic, mi Here!" ait singultans. "Intra illic!" ipse autem parieti +se applicuit, dum ego conclave ingressus sum. + +Conclave luminibus erat collustratum, meique oculi pro momento occoecati +splendore, primum nihil fere discernere poterant. Coecutiens vidi +Godfrey proruere, seque in genua prosternere. + +Tunc oculi mei claruerunt, vidique in ipso puncto loci, ubi d'Aurelle +exspiraverat, alterum corpus--anne fuit idem, eodem quodam arcano modo +repositum, ut tragoediam, postmeridiem ante oculos nostros actam, +repaesentaremus? + +Memini me proclinatum ut vultum eius contuerer-- + +Vultus erat Philippi Vantine. + +Minutum temporis elabi oportebat dum ego ibi stabam attonitus et +tremens. Conscius quodammodo fui Godfrey examen instituere. Tum vocem +eius audivi: + +"Mortuus ipse est!" inquit. + +Tum pro momento silentium est factum. + +"Cerne hoc, Lester!" acrem audivi vocem Godfrey et mandatoriam. "Per +omnes Deos Deasque, aspice hoc!" + +Godfrey genibus insistens aliquid sublatum tenebat. + +"Cernedum istud!" iterum me inclamat. + +Manum mortui sublatam ostentans tenebat; manus erat dextra; manus tumida +et decolor. Eius in obverso, paullo supra digitorum iuncturas, duo +minuta erant vulnera, e quibus paucae guttae sanguinis manabant. + +Ut vero stupens contemplabar, spectaculum cadaverosum, vix propriis +fisus oculis, vocem audivi semi-suffocatam pone me, iterum iterumque +repetentem: + +"Illa mulier est quae hoc patravit! Illa mulier patravit. Dii eam +perdant! Illa mulier hoc fecit!" + +[1] _Convolvulus_, praeter sensum consuetum apud Latinos modernos +nicotianam significat in modum digiti convolutam, cuius accensi fumum +exsugimus, sive _fumamus_. + +[2] _Albula_, charta, cui nihil inscriptum est, sed ad inscribendum +parata. _Album_ Romanis notum. + +[3] _Fumam_ vocant Latini moderni vasculum, quod nicotianá referciunt, +accendunt, fumumque per _sugibulum_ exsugunt. + +[4] _Pileus_ tegumentum est capitis, plerumque e _coactili_ factum. + +[5] _Natinari, satagere_, esse negotiosum; est Romanum. + +[6] _Laena_, tunica superior, levior. + +[7] _Tolleno_, machinamentum, quod homines, vel onera, in sublime +tollit, aut demittit; est Romanum. + +[8] Romani duos equos iunctos _bigam_, tres, _trigam_, quatuor +_quadrigam_ appellarunt; ego currum, cui nulli equi iuncti sunt, ideoque +quasi _de_iuncti existimantur, _digam_ voco.--_Meritoriam_, hoc in +sensu, est Romanum. + +[9] _Tessella argentaria_ vel _tessera_, ut supra (Cap. iii), est +pecunia chartacea, quam argentariae evulgant.--_Argentaria_ est taberna, +cui pecunias nostras concredimus; Romanum est. + + + + +CAPUT V + +Grady Operam Confert. + + +Quae dehinc gesta sint haud clare memini. Tanto me stringore afflictum +sensi, ut vix satis virium colligere possem quo vel ad sellam propinquam +me referre, ibique considere valerem, ubi sedendo oculis vagis atram rem +in stragulo prostratam contemplabar. Persuadere mihi conabar me victimam +esse larvae cuiusdam et ab incubone opprimi; haec omnia a propriis +nervis meis, laboribus perstrictis induci, ac brevi me allevatum iri. +Nullus revera dubito quin nimium laboris pertulerim; otio me egere ac +recreatione; esto, iam dabo operam . . . + +Et tamen per omne id tempus satis intellexi non larvam, non incubonem me +premere, sed patentem claramque veritatem; Philippum Vantine esse +extinctum--a muliere caesum. Quisnam id mihi dixit? Tum etiam memini +vocem singultantem . . . + +Bini aut terni aliqui in conclave venerunt--Parks et alii famuli, ni +fallor; audivi vocem Godfrey mandata varia edentem; denique aliquis +sublato ad labia mea poculo me bibere iussit. Eram tamquam automaton; +inde tussire ac sputare, beneficum calorem percipere; tum iterum amplius +bibi. Postea iterum vidi Godfrey mihi imminentem stare. + +"Meliusne nunc te habes?" sciscitabatur. + +Nutu capitis respondi. + +"Nec miror te esse excussum tanto infortunio," pergit, "et ego aegre +pedibus sto. Interim famulos medicum Vantine accersere iussi--sed ille +nihil prodesse poterit." + +"Reverane ipse mortuus est?" quaero mussans, oculis meis super +contractam ac prostratam rem quiescentibus, quae paullo ante Philippus +erat Vantine. + +"Prorsus ita uti ille alter." + +Tum coepi meminisse; prehenso igitur eius brachio, eum ad me detraxi. + +"Godfrey mi," susurro ei, "cuiusnam vox illa fuit--aut somniavine--de +quadam muliere?" + +"Non somniavisti--is Rogers fuit--ipse fere insanit. Simul atque ad se +rediverit, historiam eius eliciemus." + +Interim aliquis eum prope ad ianuam sevocavit, dum ego solus relictus, +oculis in inani vagabar. Fuitne ergo mulier in vitam Vantine implexa! Ea +fortasse in causa fuit quare uxorem non duxisset. Miror quae foeda +arcana in lucem protractanda sint! + +Verum si mulier occiderit Vantine, eandem ipsam necesse est et d'Aurelle +occidisse. Ubinam ipsa latuit? E quibusnam insidiis ictum intulit? + +Circumspexi conclave, ut tremor me incesserat. Trepidus surrexi de +sella, palpansque ad fores accessi. Godfrey me venientem audivit, +circumvertit se, vultuque meo conspecto ad me venit, et brachio meo +prehenso me fulsit. + +"Quidnam te angit, Lester?" quaerit. + +"Sustinere hic non possum," halitavi. "Nimium est horridum." + +"Relaxa tuum animum! Prodi huc, sume alterum pocillum." + +Eduxit me igitur in ambitum, atque oblatum alterum pocillum brisaei[1] +me quodammodo mihi restituit. Pudebat me ignaviae meae, verum ubi vultum +Godfrey conspexi, vidi quam et ille palleret. + +"Fac et tu pocillo sumpto tibi consulas," eum monui. + +Mox audivi obbam[2] super pocillo clangere. + +"Non memini quo unquam tempore ipse ego sic efflictus fuerim," ait +deposito pocillo inani. "Adeo ista res fuit taetra ita improvisa--et tum +Rogers partem furentis agit. A, denique hic est medicus," subiungit, +quum ostium panditur, et Parks medicum intromittit. + +Doctorem Hughes utique novi, salutem illi nutu reddidi, atque cum eo et +Godfrey in anterius intravi cubiculum. Verum ego necdum satis ad me +redii, nec plus quam considere valebam eumque intueri, dum ipse genibus +insistens cadaver inspexit, seque de morte hominis certiorem facere +conabatur. Deinde audivi Godfrey ei cuncta quae sciebat narrare, dum +Hughes dubitabundus auscultabat. + +"At vero hoc absurdum est, ut satis scis," obtestatur medicus, postquam +Godfrey conticuit. "Res istiusmodi hic, Neo Eboraci, non fiunt. +Florentiae, Medio Aevo, fortasse; sed non hic, saeculo vicesimo!" + +"Vix vel ego meis sensibus fidem habeo," assentitur Godfrey. "Verum hic +vidi hodie postmeridiem Francum iacentem, nunc vero hic est Vantine." + +"Eodem loco?" + +"Ipso sane eodem, tam accurata quam discernere queo." + +"Caesus eodem modo?" + +"Prorsus eodem modo caesus." + +Reversus Hughes ad corpus, manum sauciam iterum magna cura contemplatus +est. + +"Quod genus ferramenti, te iudice, Here Godfrey, videtur hoc vulnus +inflixisse?" coepit medicus quaestiones instituere. + +"Ferramentum acutum cum duobus dentibus. Meo quidem iudicio denticuli +tubulorum instar vacui sunt, velut acus subcutanea, atque in fundo +vulnerum guttam, vel duas, reliquerunt veneni. Ut vides, vena est +scissa. + +"Video," ait Hughes. "Manus hic loci vix posset perfodi quin aliqua vena +incideretur. Una vel altera denticulorum id certe faceret." + +"Inde colligo quare duo sint denticuli instituti; nec me falli puto." + +"At tu certe satis nosti nullum exsistere venenum quod tam cito necet?" +quaerit Hughes. + +Godfrey eum curiose contuetur. + +"Vix pauca momenta ante ipse tu memoravisti Florentiam," monet eum. "Te +innuisse existimo idgenus venenum illic olim exstitisse?" + +"Aliquid eiusmodi, fortasse," assentitur Hughes. "Verba mea solum +spontanea fuerunt, tamen cogitationes istiusmodi mentem meam percurrisse +non negaverim." + +"Aio igitur venenum, quod Florentiae quinque ex his saeculis exstiterat, +hodie hic exstare. En eius rei argumentum;" et Godfrey cadaver manu +indicavit. + +Hughes profundum traxit spiritum e stupore horroreque genitum. + +"Verum quod tartareum genus instrumentum illud vulnus intulit?" voce +fere petili, nervisque paene solutis clamavit. "Praesertim autem quisnam +id librat?" + +His dictis circumspectabat conclave ac si explorare posse speraret +magnam ac potentem manum ad feriendum levatam. Tandem tremens se +composuit. + +"Ignoscite," denique fatur, sudorem e fronte manantem extergens, +"equidem rebus istiusmodi assuetus non sum; quin et metuo--revera, me +perterritum sentio," leni risu, non plane hilari, subiunxit. + +"Ita et ego," addit Godfrey; "ita et Lester; ita quisque alius. Nec te +pudeat oportet." + +"Arcanum rei est," pergit Hughes, qui suos animi affectus tentabat +explicare, "quod mihi terrorem incutit--aliquid in ista re praeter +naturam est--aliquo modo quod capere nequeam. Nam quí evenit ut +victimarum uterque in manu recta ictus sit? Cur non in manu laeva? Cur +in manu vel maxime?" + +Godfrey desperans, vulsu humerorum respondit. + +"Id potissimum est quod nobis solvendum erit," inquit. + +"Necesse erit nobis lictores invocare," suadet Hughes. "Fortasse ii +solvere valebunt." + +Godfrey leni dubitantis risu represso respondit: + +"Opportunitas saltem illis tribuenda est; visne id fieri curem?" + +"Volo," inquit Hughes, "et hoc statim fieri iuvabit. Quo citius huc +pervenerint, eo erit melius." + +"Faciam sine mora," et his verbis e conclavi excessit. + +Hughes in grabato, prope ad fenestram, gravi pondere consedit, +frontemque sudantem manu tremula iterum detersit. Mortuis tractandis +ipse tam erat assuetus--sed morte decora sublatis, morte in lecto, aut +vero e quacunque causa iusta et probe intellecta provenienti. Verum +mors, hac in terrifica et arcana specie, trepidatione eum perculit; +causam mortis idgenus capere non poterat, et ob id attonitus stupuit. +Ipse medicus erat, suumque fuit res tales intelligere; et tamen ecce +casum mortis, qui ipsius peritiam ratione causae ita elusit, quam +cuiuscunque e trivio. Eventum tam praeter ordinem eum ad propriam +scientiam addubitandam, examinique substernendam adegit--quod quidem +optimum quemque nostrum confunderet. + +Dimidia ista hora certe erat acerba. Hughes usque in grabato sedebat +graviter spirans, oculis in solum fixis, fortasse propriam inscitiam +meditatus, fortasse dubiis vexatus, utrum rectene hactenus semper an +perperam hoc vel illud aegris praescripsisset. Quod quidem ad me +attinet, ego de amico meo morte sublato meditabar. Memoriá tenebam +Philippum Vantine, ut mihi semper fuit cognitus--virum nempe comem, +lepidum, vere Christianum. Reputabam mecum suaves eius oculos, ut me, +etiam paucis ab hinc horis, amice contueri consueverint; audire mihi +videbar vocem eius, palpare manus mihi porrectas. Ut vir tantus et talis +hunc in modum interimi, feriri a secreto sicario, armato telo venenato. + +Mulier! Mens mea continuo ad hanc rem recurrit. Mulier! Venenum semper +mulierum fuit telum. Sed quaenam illa? Et quí evasit? Ubinam delituit? +Quonam modo valuit tam accurate ferire? Ac praeprimis quamnam ob rem +Philippum Vantine prae omnibus suam victimam selegerit--Philippum +Vantine, qui nullam unquam mulierem vilipenderat--tum pausam feci. +Perspexi enim me revera, praeterquam quod ipsi placuit mihi enuntiare, +de Vantine nihil novi. Parks sciet. Tum iterum cogitati me pudere +coepit. Num illud secretum nobis eruendum erit? Num ille ad prodendum +suum herum adigendus erit? + +Vultus meus rubore flagrabat. Nullo pacto; id non faciemus--id +turpissimum esset. + +Foribus apertis Godfrey intrabat. Nunc iam non erat solus. Simmonds et +Goldberger eum comitabantur, quorum vultus prodebant eos haud minus quam +me agitatos ac dubios esse. Etiam tertius quis cum iis erat, quem ego +non noram; sed mox intellexi eum Freylinghuisen, medicum mortuarii esse. + +Hi omnes cadaver inspexerunt, Freylinghuisen autem genibus fultus manum +sauciam inspiciebat; tum iuxta doctorem Hughes consedit, et paullo post +eos submissa voce colloqui audivimus cuius disceptationis materiam +substratam facile coniectare poteramus. Ego et id facile hariolari +poteram de qua re Godfrey et Goldberger in ulteriori angulo +disseruerint; attamen minus hariolari quibam quare Goldberger, loco +aliquid agendi, sursum deorsumque in conclavi ambularet, mystacesque +torsitaret sollicite, et horologiolum semel iterumque aspectaret. +Aliquem exspectare videbatur, sed non ante intellexi quam viginti minuta +post, quis is esset. Foribus tunc apertis vir quidam intromissus est +humilioris staturae, vultu rubente, spissis strictimque putatis +mystacibus, oculis residentibus, praeterque consuetudinem micantibus. +Ingressus conclave circumspexit et capitis nutu Goldberger consalutato, +quaerebundus me aspexit. + +"En hic tibi sisto Herum Lester; Delectus Lictorius Grady," fatur +Goldberger, quum denique intellexi administrum ipsum a decuria agentum +advenisse, ut casum totum sua in persona administraret. + +"Herus Lester, consultor iuris heri Vantine," subiunxit in explicationem +mortuarius. + +"Te, mi Here Lester, novisse gaudeo," dixit paucis Grady. + +"Nunc autem," fatur mortuarius, "ad rem occipiendam parati sumus." + +"Necdum," negat minus civiliter Grady. "Primum relatoribus facultatem +faciemus recedendi," fatur Grady, transpectando in Godfrey, e regione +sedentem, cuius vultus obnubilare coepit. + +Ipse et ego rubore perfundebar, iamiamque obtestabar, sed Godfrey gestu +ut silerem me permovit. + +"Valet, mi Lester," inquit Godfrey, "Herus Grady iure utitur suo. +Discedam--usque dum ipse me invocaverit." + +"Diu tum exspectabis," risu sarcastico regerit Grady. + +"Quo diutius exspectavero, hoc erit pro te, Here Grady, deterius," +quiete refert Godfrey, tum pandit ostium, excedit, clauditque pone se. + +Grady coccineo rubore stupens post eum respectabat paululum, dein se +composito haud facili nisu, se denique ad mortuarium convertit. + +"Omnia rite constituta sunt, Here Goldberger," fatur, tandem, et ad +processum observandum consedit. + +Mihi, doctoribusque Hughes et Freylinghuisen pauca suffecerunt minuta ad +cuncta quae de hac priorique tragoedia scivimus evolvenda. Grady iam ad +minuta tenere videbatur omnia quae ad mortem d'Aurelle spectabant, nam, +nisi quod subinde capite annuit, relata excepit quin nos interpellaret. + +"Nonne, Here Simmonds, habes elenchum omnium in hac domo famulorum?" +quaerit ab eo post relata finita. + +"Habeo," refert ille, et elenchum illi tradidit. + +"Hem," mussat ipse elencho viso. "Quini eorum. Quidquamne tibi de iis +notum?" + +"Hi cuncti multos annos apud herum Vantine exegerunt, mi Here," +respondit Simmonds. "Quantum mihi constat, omnes sunt bene morati." + +"Quisnam eorum reperit cadaver Vantine?" + +"Parks, ut puto," respondi ego; "etiam ipse me accersivit." + +"Satius erit eum citare," inquit Grady, dum interea elenchum plicatum in +sacculum condidit. + +Parks intravit non parum haesitabundus; sed quaestionibus Grady clare et +compositus respondit. Primum quae post meridiem evenerant narravit, dein +ad eventus vespertinos evolvendos perrexit. + +"Herus Vantine coenam domi sumpsit, mi Here," narrat Parks. "Si recte +memini, dapinatum est horá septimá. Finivit paullo post horam septimam +cum dimidio. Ego eum non vidi, quoniam in cubiculo eius eram occupatus +res varias, uti et vestes eius disponendo. Sed ipse iubebat Rogers--" + +"Nihil ad te quid ipse Rogers iusserat," incidit Grady. "Id tantum narra +quod tu scis." + +"Etiam bene, mi Here," refert Parks mansuete. "Copiosis detinebar +agendis--quod, ut scis, heri ex Europa redivimus--itaque prosequebar +opus res recondendi, et quaeque ad sua loca disponendi, donec iam +octavam cum dimidio praeterivisse oportebat, quum Rogers me vocantem +audivi. Domum flagrare autumabam, proin celeriter descendi. Illic stabat +Rogers in ambitu, velut qui spectrum viderat. Ipse gravius spirabat, et +versus hunc locum digitum porrigebat, ego introspexi, vidique herum +Vantine hic iacentem--" + +Vox eius in fauce haerebat, tamen post pausam effecit ut paulatim +prosequi posset. + +"Tunc per telephonum accersivi herum Lester," subdidit, "et haec est +summa omnium quae scio." + +"Satis est," ait Grady. "Haec pro praesenti sufficient. Mitte Rogers +intro." + +Vultus Rogers conclave intrantis stringore quodam me affecit, quod +hominem fere efflictum prodebat. Homo ipse erat annorum circiter +quinquagenúm, iam canester, vultu raso, plerumque e bona valetudine +rubicundo. At nunc facies sua erat livida, genae sulcatae ac depressae, +oculi sanguine suffusi et haesitantes. Intra conclave potius volvebatur +quam itabat, atque una manu, acsi suffocari timeret, gulam premebat. + +"Praebe illi sellam!" iubet Grady, atque Simmonds protulit unam, illi +supposuit, ipseque iuxta eam constitit. "Nunc, mi homo," pergit Grady, +"fac ut te componas. Interim tamen, quid rei sit eloquere! Numquamne +antea hominem mortuum vidisti?" + +"Id nequaquam refert," halitat Rogers. "Id nihil est--quamquam hominem +caesum antehac vidi nunquam." + +"Quid?" acriter quaerit Grady. "Num illum alium hoc postmeridiem non +vidisti?" + +"Ea alia res est," gemit Rogers. "Eum non novi. Caeterum et iam putavi +eum sese occidisse. Omnes ita putavimus." + +"Atqui Vantine idem fecisse non putas?" + +"Scio eum id non fecisse," ait Rogers, dum vox sua in petilem exsurgebat +vagitum. "Illa mulier id fecit. Dii eam perdant. Ipsa id patravit! +Sciebam eam tale quid scelesti moliri quum eam intromiseram!" + +[1] _Brisaeum_ voco temetum, e _brisa_, destillatum. _Brisa_ autem est +id, quod ex uvis expressis superest. Vapores brisae igni subictae, in +retortis tubis sub aqua refrigerati vasculis guttatim excipiuntur, +vocanturque _spiritus_; qui si e brisa sit, vocabitur _brisaeus_; si e +vino, vel potius e _faece_ vini, _vinaceus_; si e secali, _secálinus_, +potus Anglis gratissimus, et sic deinceps. Medici Anglici _spiritum +frumenti_ inepte appellant, Germani autem aeque inepte _vinum ustum_, +nisi Germani vinum _urant_, nos coquimus, aut destillamus. Vinaceum +Franci de nomine urbis suae _Conaci_ appellant. + +[2] Est lagena aquaria vitrea. + + + + +CAPUT VI + +Mulier in Causa. + + +Iam coepit prodire; secretum quamlibet sordidum, quamvis turpe, +revelandum erat. Vidi vultum Grady torvis lineamentis compositum; audire +erat fremitus caeterorum, ut audirent prorsum enitentium. + +Grady e sacculo lagenulam protulit, eamque aperuit. + +"Sume sis haustum ex hoc," affatur Rogers, eamque illi in manus tradit. + +Satis clare audivi lagenulam dentibus eius allidi, ut eam ori suo avide +applicuit, atque ternos aut quaternos sumpsit haustus. + +"Gratias, mi Here," retulit Rogers dum lagenulam domino restituit. +Vultus aliquantum coloris induere coepit; animadvertere tamen putabam +alium modo in oculis eius esse obtutum--nam in locum horroris timor +successit. + +Interim Grady capsulam orificii lagenulae non sine magna cura cochleatim +intorsit, ipsamque sacculo recondidit. Rogers tamen toto hoc tempore eum +furtim observabat, subinde os suum, automati instar, tremula manu +tersitabat. + +"Nunc itaque, Rogers," incipit Grady, "sumere tibi otium te volo, et +cuncta minutatim edisserere quae hic hac vespera evenerunt. Tu enim +asseruisti mulierem istam rem patravisse. Perge igitur, memento tamen +satis otii tibi suppetere." + +"Itaque, mi Here," fari pergit Rogers tractim, veluti qui verba sua +caute ponderat, "herus Vantine post coenam, circa horam septimam cum +dimidio prodivit--fortasse etiam paullo tardius--meque hic et in +cubiculo contiguo cuncta lumina accendere iussit. Ut vides hic lumina +sunt spiritus anthracini[1] et electrica; ego cuncta accendi. Ipse +interea in musicarium,[2] ad adversum ambitús intravit. Post lumina +accensa et ego intravi significavique lumina esse accensa. Eum imaginem, +quam modo emerat, spectantem reperi, sed ea protinus missa, huc in +ambitum prodivit. + +"'Nolo turbari, Rogers,'" mihi dixit, ac protinus huc intravit, foresque +post se clausit. + +"Fortasse vicena minuta post nola ostii continnivit, ego ostium aperui, +vidique mulierem in fastigio gradús stantem." + +Rogers paululum conticuit, ac semel iterumque glutivit, acsi faux illi +arida esset, vidique digitos eius nervose convelli. + +"Novistine eam?" quaerit Grady. + +Rogers collare suum vellicando solvere nervose satagebat. + +"Non ego, mi Here, nunquam eam antea vidi," rauce respondit. + +"Describe sis eam." + +Rogers clausit oculos acsi memoriam recolligere vellet. + +"Ipsa spissam ricam[3] gerebat, mi Here, ideo nec satis accurate eam +vidi; primum tamen quod mihi praesertim innotuit, oculi erant--et hi +ardere, meque plane penetrare parebant. Facies pone velum candicabat, +satisque vidi labia rubere--aspectum eius, mi Here, inde ab initio +aspernabar." + +"Quí erat induta?" + +"Atrá stolá, tam parum quadratá[4] ut illico animadverterem antequam +locuta esset Francam eam esse." + +"A," miratus ait Grady, "ipsa igitur Franca erat!" + +"Ita, sane; tamen paululum etiam Anglice callebat. Herum Vantine paucis +volebat. Docui eam herum Vantine negotiis detineri. Tum aliquid celeri +lingua de necessitate dictitabat herum Vantine conveniendi, interea +tamen non cessavit se per ostium me invito insinuare, donec stupens +animadverti eam iam intra vestibulum esse, quum demum uno pulsu valvam +[5] mihi eripuit, eamque clausit. Num, Here, hunc agendi modum matronae +esse arbitraris?" + +"Minimeque equidem ita dixerim," assentitur Grady. "Verum, perge, +scitoque tempus nos non urgere." + +Rogers interim in sua rediit, et iam fere volubili sermone disserebat. + +"'Attende, rogo, mea matrona,' inquam, 'satis nos hic discrimine hodie +distracti eramus Franciculis, proin si non confestim te hinc auferes +pacate, iam faxo ut eiiciare.' + +"'Oportet me herom Vangtine convenire,' instat illa celeri lingua. +'Herom Vangtine necessario convenire debeo. Omnino eum convenire debeo.' + +"'Ego vero te hinc necessario exigam,' dixi illi, brachiumque eius +prehendi. Ad haec ipsa eiulare, seque mihi e manibus eripere coepit; sed +ego eam iterum prehendi, sed eodem momento herus Vantine pandit fores, +et in ambitum egressus est. + +"'Quid haec omnia sibi volunt, Rogers?' quaerit herus. 'Quid mulieris +ista est?' + +"Priusquam tamen ego respondere poteram, fera illa felis iam ad eum +convolavit, longamque loquelae Francicae scatebram profundere coepit, ut +mirarer, quí vel spiritum ducere potuisset. Atque herus Vantine primum +stupens loquelam eius excipit, tum favore quodam audivit, et denique huc +eam intro invitavit, foresque post se clausit, ac nihil amplius de ipsis +vidi." + +"Num significare vis te mulierem non foras emisisse?" quaerit Grady. + +"Hoc ipsum significo. Si hero Vantine placuit cum illa colloqui, erat +bene; suam rem agebat, non meam; proinde redivi in penuariam,[6] ut +cocae in repurgandis instrumentis cibariis auxilio essem, quoque momento +tintinnabulo audiendo paratus. At non tinniit, itaque circiter dimidia +hora post iterum exivi in ambitum ut testis discedentis mulieris essem; +atque praeterivi fores huius conclavis, sed audivi nihil; tum processi +ad ostium, quod magno meo stupore pessulatum non esse reperi." + +"Tu fortasse pessulum obdere ipse neglexisti," ait Grady. + +"Ostium será recidivá est instructum, mi Here; quum mulier impulsu +adegit valvam, sera clausa est, audivi recidere." + +"Certusne de ea re es?" + +"De nihilo certior, mi Here." + +"Quid postmodum egisti?" + +"Obseravi ostium, pessulum obdidi, ac per ambitum retro ambulare coepi. +Quodam tamen modo sollicitum anxiumque me sensi, prohinc ante fores +constiti et auscultare coepi, sed nihil audivi; tum leniter pulsavi, sed +responsum nullum tuli; dein elatius pulsavi, dum cor mihi surrigi et in +faucem subsultare minitabatur. Ast usque nullum accepi responsum, ac tum +demum nihil pensi faciens fores aperui et introspexi--ac primum quod +mihi sub oculos cecidit, ipse erat--" + +Rogers subito conticuit, iterumque gulam suam palpavit. + +"Iam brevi valebo, Here," ait gravi halitu. "Id me subinde opprimit." + +"Nihil urget," solatur eum Grady, et quum meatus spiritús allevatus +est, "Narra, sodes, quid tum fecisti?" + +"Tantopere pavitavi, mi Here, ut vix pedibus consistere valerem; tamen +ad imum gradum magno conatu perveni, et Parks inclamavi, qui protinus +currens descendit--et hoc totum est quantum memini, mi Here." + +"Mulier non hic interfuit?" + +"Minime." + +"Perquisivistine penetralia?" + +"Non feci; quandoquidem ostium non obpessulatum reperi, satis scivi eam +discessisse. Ostium ipsa non impulit, verita ne ego audirem." + +"Hoc quidem verosimile sonat," probat Grady. "At quid te inducit ad +credendum eam heri Vantine necem intulisse?" + +"Hem, mi Here," Rogers tractim respondet, "iam fateor me non oportuisse +id asseverare; verum ostio ita reperto, dein sic invento hero Vantine, +me quodammodo supplantatum sensi--non revera sciebam quid tum loquerer. + +"Iamne non idem nunc sentis?" acriter quaerit Grady. + +"Nescio, mi Here, quid cogitem." + +"Tu asseverasti te eam mulierem antea nunquam vidisse?" + +"Nunquam vidi." + +"Unquamne ea hic antea fuit?" + +"Non, quantum ego sciam. Primum enim quaesivit utrum herus Vantine hac +in domo habitaret." + +Grady capite annuit. + +"Optime factum, Rogers," inquit. "Proxime locum tibi in cohorte nostra +lictoria assignabo. Agnosceresne mulierem si eam iterum videres?" + +Rogers respondere dubitabat. + +"Nollem pro certo affirmare, Here," respondit denique. "Fortasse possem, +fortasse non." + +"Rubra labella, facies candida, micantesque oculi haud tuta sunt indicia +sequenda," monet Grady. "Numquid accuratius eam describere non posses?" + +"Vereor ut possim, Here. Nihil nisi generalia indicia de lineamentis +mulieris perspicere poteram." + +"Tu etiam fateris te ista cubicula non exploravisse?" + +"Non feci, non enim intravi ianuam." + +"Cur non?" + +"Metui." + +"Metuisti?" + +"Sane, mi Here, etiamnum metuo hic esse." + +"Parksne huc intravit?" + +"Non fecit; eum haud aliter quam me sentire puto." + +"Quínam tum scivisti Vantine mortuum esse? Cur non tentavisti illi +succurrere?" + +"Intuitus satis sufficiebat ad intelligendum opem nulli fore usui," +respondit Rogers, respiciens in rem convulsam in solo iacentem, non sine +manifesto horrore. + +Grady eum pro momento acri obtutu conspexit, sed nulla subesse causa +videbatur quare narrationem hominis in dubium vocaret. Dein Delectus +Lictorius in conclavi circumspexit. + +"Est hic aliquid quod capere nequeo," dein fatur, "et hoc est, quid +Vantine cunctis his luminibus indiguerit. Quidnam ipse hic agitabat." + +"Pro certe scire, mi Here, utique non possum; attamen existimo eum +congeriem variarum quas ex Europa importaverat supellectilium +aspectabat. Ut tibi cognitum, ipse conquisitor callens harum rerum fuit. +Sunt quinque aut sex eiusmodi res in cubiculo proximo." + +Sine verbo Grady surrexit, transivitque in cubiculum contiguum, nos vero +post eum; Rogers tantum remansit ubi sederat. Memini me per humerum +respexisse vidisseque quam ipse sese in sella conglobaverit, acsi grande +quoddam onus eum oppressisset quamprimum nos terga verteramus. + +Memoria Rogers tamen mihi in conspectu rerum ante nos positarum cito +excidit. + +Cubiculum interius splendore luminum erat perfusum, supellex autem sine +ordine erat disiecta, prorsus ut ego antea hodie videram. Una tantum res +erat loco suo dimota, ea autem erat arca Boulé. + +Haec ad medium usque cubiculum erat promota, et in plenissimum fulgorem +luminum candelabri collocata. Illic ea stabat radians sua arroganti +pulchritudine, prorsus res per se sola. + +Quisnam adiuvit Vantine in eum locum arcam movendo? quaerebam ab ipso me +miratus. Nec Parks nec Rogers memorarunt se id fecisse. Hinc me retro in +conclave converti. + +Rogers usque in sella sedebat contractus et prorsum inclinans, vultu +palmis obtecto, et quum eum in humero attrectavi nervoso motu eum +contremuisse sensi. + +"O, tune is es, mi Here Lester?" quaerit profundo spiritu. "Ignosce +mihi, iam nec sum ipse ego." + +"Perspicio," respondi illi leniter, animum eius demulcens, "nec miror. +Quaerere tantum volebam--tune ullam supellectilem in eo cubiculo movere +iuvisti?" + +"Anne movere iuverim, mi Here?" + +"Mutare scillicet locum hoc postmeridiem ullius supellectilis?" + +"Non ego; ne ullam quidem earum rerum, mi Here, attrectavi." + +"Bene igitur est," respondi, retroque in alterum vertor cubiculum. + +Vantine mihi ipse memoravit se primo quoque tempore opportuno arcam +exploraturum ad minutas partes; memini etiam quemadmodum oculi sibi +arcam aspectando refulsissent; quemadmodum manus sibi opus musivum +mulcendo tremuissent. Nullum igitur esse potest dubium quin huic +explorationi fuerit intentus quum clamorem mulieris audiverit, et in +ambitum, quid ibi ageretur compertum, exiverit. + +Tum ipse cum muliere anticum intravit cubiculum; ipse fores clausit, ac +tum . . . + +Animum meum, causam caedis atque explicationem quaerentem extemplo +subiit, sed ut ineptam et absurdam dimisi. + +In acerrimo ad me compescendum mecum luctamine manibus a tergo strictis, +et, ceu fascinio venenosi colubri rigens, steti, oculis patulis in arcam +defixis; etenim certum existimavi aditum ad mysterium illic delitescere. + + + +[1] _Anthrax, -acis_, m., adiectivum, _anthrácinus, -a, -um_, vocabula +Graeco-Latina a Romanis (Varro, Vitruvius) paullo diverso sensu usurpata +Graecis tamen _carbonem_ et _carbonaceum_ significant. Quum tamen +_carbo_ lignum ustum sit Graeco vocabulo Latini moderni lapides fossiles +nigros significant, quibus in furnis fornacibusque urendis ad +calefaciendum utimur. Multi, etiam accuratius _lithanthracem_ eandem rem +vocant. Ea eadem materia excocta _spiritus_ prodit, qui accensus, lumen +profundit. Hunc spiritum vocamus _anthrácinum_, vel _lithantrácinum_. + +[2] Subaudi _cubiculum_. + +[3] Est genus _veli_, quo mulieres vultum tegunt. + +[4] _Quadrare_, proprie, est efficere ut aliquid quatuor angulos habeat; +ulterius dicitur de quacunque re, praesertim de veste, quae nec largior, +nec arctior est quam esse convenit. + +[5] Ostia (portae, ianuae) nonnunquam e duobus dimidiis constant; +utrumque dimidium vocatur _valva_. + +[6] Subaudi _cameram_. + + + + +CAPUT VII + +Rogers Percellitur. + + +Grady, Simmonds et Goldberger interea cubiculum isthoc accuratius +exploraverunt, animos enim eorum suspitio subire coepit secretum huius +tragoediae alicubi intra quatuor huius muros delitescere; verum ego eos +minus sollicite observavi, quod animus mihi circa eam rem languescere +coepit. Persuasum etiam mihi erat eos ad revelandum arcanum necquidquam +reperturos. Etiam audivi Grady dicentem nullam aliam esse ianuam nisi +eam quae hoc cubiculum cum altero iungat, et etiam uncos fenestrarum eos +vestigare vidi. + +"Has fenestras nemo levaverit quin totam concitet domum," ait Grady, +digito indicans tortilia,[1] postes fenestrarum comitantia. +"Suscitabula sunt praedonia."[2] + +Sic itaque certior factus se ibi nihil amplius reperire posse, Simmonds +cum caeteris in anticum recessit cubiculum. + +"Nunc vero," Grady allocutus Rogers, "caeteram domum vellemus +explorare." Hic interea in sella iterum erectus, sibique restitutus, +sedebat. Proinde omnes hi viri simul in ambitum prodiverunt. Ipse ego +cum medicis Hughes et Freylinghuisen in conclavi permansi. Hi duo +interim cadaver sublevarunt, et in grabatum collocarunt, navo et +accuratiori instituto examine. Ego corde gravi consedi eosque +consultantes observavi. + +Ludibrio fortunae attribuendum putavi ut Philippus Vantine victima +moreretur ardoris sui erga has res flagrantis, e quibus tantam animi +voluptatem percipere solebat; et tamen hanc fuisse veram suae mortis +causam mihi sensim persuadere coepi. Negandum quidem non erat varios +incidisse eventus qui huic conceptui ac theoriae repugnare viderentur, +atque theoria ipsa paene efferata et absurda iudicari posset; tamen ea +ceu radius luminis claritatem in tenebris diffundere quis negaverit? +Hanc cogitationem in animo meo iterum iterumque revolvitavi eo consilio +ut eventus diei in concordiam conciliarem--fateor tamen haud cum +uberrimo fructu. Denique vox Freylinghuisen me e somniis meis evocavit. + +"Uterque casus," inquit, "prorsus est idem. Indicia omnino sunt eadem. +Certo scio futurum ut paralysin cordis medullaeque spinae dorsi hoc in +casu reperturi simus, ut in altero reperimus. Uterque eodem veneno est +extinctus." + +"Vellesne circa naturam veneni opinionem periclitari?" collega Hughes +quaerebat. + +"Quaedam species acidi hydrocyanici est, ut puto--id enim odor prodit; +sed quinquagies virulentior existimanda quam acidum hydrocyanicum." + +Deinceps in disceptationem de probabilibus eius acidi speciebus +descenderunt, sermo tamen eorum terminis technicis ita abstrusis scatere +coepit, ut sensum colloquii eorum assequi non possem. Freylinghuisen has +res utique in promptu habebat--examina siquidem 'post mortem' victus +eius erat quotidianus, nec dubitandum est quin exinde a novissimo casu +suo in hanc inquisitionem se accingens, quippe in quo enitére +satagebat, si etiam e rubigine memoriae laboravisset, se exterserit. +Licebat mihi animadvertere eum ex ostentatione suae coram Hughes +peritiae haud parum oblectamenti percepisse, qui quidem ex exercitanda +apud familias locupletum mediciná illustris proventum sibi comparare +solebat longe fructuosiorem quam quo Freylinghuisen par erat, +toxicologiae haudquaquam esse poterat ita peritus ut medicus mortuarii. + +Medicis usque disceptantibus duo speculatores et mortuarius reversi +sunt, atque Doctoris Freylinghuisen explicationem casús silentes +auscultaverunt. Vultus Grady fuscus prorsus nihil prodebat quid sibi in +animo versaretur, sed Simmonds plane conturbatus esse videbatur. Satis +etiam clare ex aspectu eius constabat nihil repertum fuisse quod arcano +lumen affundere posset; atque nunc, ubi sua de suicidio coniectura +concussa iacéret, in invia se deductum sensit. Idem de Grady +existimavi, verum ipse ita sibi temperare par erat, ut nihil omnino +proderet. + +Mortuarius duos medicos paucis sevocavit, et cum iis voce submissa +colloquebatur. Tum ad Grady se convertit: + +"Doctor Freylinghuisen asserit examine 'post mortem' opus non esse," +inquit. "Indicia mortis omni numero eadem esse cum indiciis mortis +alterius hominis, qui post meridiem hic occisus est. Utrumque eodem +genere mortis sublatum esse in dubium revocari non posse. Item ad +relationem eiusdem tenoris perscribendam se paratum esse ait." + +"Bene res se habet," probat Grady. "Poterit itaque cadaver cognatis +tradi." + +"Nulli sunt cognati," interpello ego; "saltem consanguinei nulli. +Vantine suae prosapiae fuit ultimus. Casu teneo nostrum consortium +exsecutorem sui esse testamenti, proinde, si nihil obstet, bonorum +omnium administrationem suscipiam." + +"Placet, Here Lester," iterum probat Grady, ac me contuitus, "Notaene +tibi sunt leges testamenti?" quaerit. + +"Sunt notae." + +"Ex obtutu harum conditionum quemquamne cognovisti cui Vantine mors +beneficio esse posset?" + +"Licere mihi arbitror tibi has leges revelare," respondi illi post pauca +momenta. "Demptis paucis legatis pro suis famulis, cuncta sua bona Museo +Metropolitano relicta sunt." + +"Per longiusne tempus illi consultor fuisti?" + +"Per multos annos iurium consultores ei fuimus." + +"Unquamne audivisti illi quemquam infensum fuisse?" + +"Nunquam," absque mora illi respondi; "quantum ego sciam, nemo quisquam +inter mortales illi infensus fuit." + +"Ut credo, ipse uxorem nunquam duxit?" + +"Nunquam." + +"Quantum tibi cognitum, fuitne unquam cum muliere implicatus?" + +"Nunquam," repetivi. "Mirabar admodum quum fabulam Rogers audivi." + +"Tu ergo, quae illa mulier fuerit ne suspicari quidem potes?" + +"Utinam possem, peropto," respondi e corde. + +"Habeo tibi gratiam, Here Lester," quibus dictis Grady se ad Simmonds +convertit. "Equidem," inquit, "nihil amplius hic percipio quod agere +possimus." Tum subiunxit: "Unum tamen est, mi Here Lester, quod te +rogatum esse vellem. Velis nempe famulos cunctos hic servare usque post +finitam inquisitionem. Si putares aliquid obesse quo id minus facere +posses, ius utique nobis est eos detinere--" + +"Id minime expedire puto," refero ego. "Eorum ad inquisitionem +sistendorum ipse me vadem praestabo." + +"Inquisitionem oportebit me unum diem prorogare," ait Goldberger. +"Consultum etenim duxi ut Doctor Freylinghuisen cras eius rei +experimenta institueret. Praeterea et ostendendum nobis erit quis +d'Aurelle fuerit, his autem viris munus praestitutum esse videtur +mulierem illam reperiendi--" + +Grady oculos suos in Goldberger coniecit velut qui sibi nimium garrire +videbatur, quo perspecto mortuarius protinus conticuit. Post haec isti +quatuor parum in domo morati, illinc discesserunt. + +Doctor Hughes ad pauca dicenda superstitavit. + +"Satius erit libitinarium[3] confestim advocare," inquit, "ratum non +est rem diu differre." + +Statim intellexi quo haec facerent. Iam enim vultus maculas decolores ac +foedas exhibere coepit. + +"Si ita libeat" inquit, "ego sub itinere domum huc eum mittere potero." +Pro ista eius humanitate ei gratias egi. + +Ostio post eum clauso sonitum pedum in gradibus audivi, conspexique +Godfrey aequo animo descendentem. + +"Pauca ante minuta huc intravi," fatur Godfrey in explicationem, quum me +mirantem conspexit, "atque in diaeta circumspexi. Ibi nihil est. Quam +scite administravit res noster Grady?" + +"Satis scite; sed si quidquam divinavit, vultus eius certe non +prodidit." + +"Vultus eius nunquam quidquam prodit, quia quod prodat habet nihil. Hunc +contuitum Sibyllinum diu exercuit, usque dum vulgus mirum eum iudicaret. +Revera tamen ipse bucco bardus et inscius est." + +"O, tu, Godfrey, nugaris," obtestabar, "tu eum praeiudicas. Ipse certe +ad rerum radices penetravit. Age, scisne fabulam Rogers?" + +"De illa muliere? Profecto. Rogers mihi eam ante adventum Grady +retulit." + +"Te, Hercle, nullum amisisse tempus puto," iocor cum eo. + +"Id nunquam facere solitus sum," ait blande. "Nunc autem probabo tibi +Grady bucconem et obesae esse naris. Ipse iam totum audivit testimonium; +numquid tamen scit quae ea mulier fuerit?" + +"Utique nescit," respondi ei oculis in eum levatis. "Num tu id scire +innuere vis? Tum et ego bucco sum!" + +"Mi bone Lester," obtestatur Godfrey, "tu agens non es--id non tui +negotii est; at Grady est; aut saltem ita putatur; atque securitas huius +urbis, ut loci habitationis, magna ex parte e veritate huius propositi +pendet. Virtute huius opinionis factus ipse est vicarius delectus +decuriae lictoriae, itaque praefectus officii." + +"Tu itaque innuere vis te _scire_ quae illa fuerit?" + +"Satis certe me scire mihi videor--et ad id probandum redii. Ubi est +Rogers?" + +"Si vis, nolam pulsabo, eumque advocabo," inquam, quod et feci, et ipse +mox advenit. + +"Pulsavistine nolam, mi Here?" quaerit ipse. + +Rogers usque e nervis laborabat, plus tamen sui compos erat quam antea, +tempore postmeridiano. + +"Pulsavi," illi respondi, "herus Godfrey tecum colloqui cupit." + +Animadvertere arbitrabar eum sensim expalluisse; certe metus in contuitu +suo quo amicum meum aspiciebat discerni poterat. Sed Godfrey, de sua re +certus, leniter subridebat. + +"Satius fortasse esset sua erga relatores munia edocere, nonne putas, mi +Lester?" + +"Erga quos relatores?" quaero ego. + +"Omnes caeteros, utique. Mox enim istam domum obsidebunt. Itaque Rogers, +ad ostium eos excipies, accessum cunctis negabis; dices eos hic nihil +novi comperire posse, oportereque eos nova a decuria lictoria sibi +comparare. Doce eos Delectum Grady has res administrare, nec dubium esse +quin ille cum iis libenter acturus sit. Probasne haec, Lester?" + +"Probo, mi Ulysses," subridens respondi. + +"Nunc autem," pergit Godfrey accuratius Rogers observans, "habeo hic +effigiem quam te aspicere velim. Unquamne hanc personam antea vidisti?" +quibus verbis effigiem impressam Rogers tradit. + +Hic primum anceps dubitabat, denique tamen effigiem tremula accepit +manu. Iterum formido eum occupavit; tum effigiem ad lucem sublevat, +advertit oculos . . . + +"Prehende eum, Lester!" inclamat me Godfrey prorsumque ad Rogers ruit. + +Rogers enim efferate iterum suum prehendit collare, dimidio se +circumvertit, gravique sonitu corruit. Brachia Godfrey casum leniverunt, +at ego nimium stupefactus rigui. + +"Cito afferto aquam!" acri voce mandat Godfrey Parks modo sursum +currenti. "Rogers necopinato aeger factus est." + +Tum autem, interea dum Parks in ambitu retro currit, video Godfrey +distringere collare hominis intermortui, temporaque eius utrimque +acriter defricare. + +"Sperare iuvat hunc non apoplexia tactum," mussat secum, "revera non +oportebat me eum ita perstringere." + +Verba haec me quoque ad proprios sensus revocarunt; dein proclinans, +effigiem e manu Rogers prolapsam sustuli. Tum et ego quasi mecum +mussando leniter exclamavi ut oculos aquilos, labia pleniora, faciem +ovariam--eandem quam d'Aurelle secum in horologiolo suo +gesserat--conspexi. + +[1] _Tórtile, -is_, n., filum vocamus metallicum quodlibet. + +[2] Apparatus electricus, qui incolas domús clangore aut tinnitu +_suscitat_ et evocat, si praedones fenestras aut ianuas témerent. + +[3] Cuius negotium est mortuos sepelire. + + + + +CAPUT VIII + +Cautelae. + + +At non apoplexia eum prostravit. Parks, quum pauca momenta post cum +poculo aquae phialaque in altera manu propere reversus erat, nos id +docuit. + +"Impetus hi non sunt illi insueti," inquit. "Est ista res genus +vertiginis. Praebe illi paucas guttas ex hoc." + +Dein exturata[1] phiala, eam Godfrey porrexit. E vaporibus sensi eam +rem speciem ammoniae esse. Momento post Rogers, quasi spasmo laborans, +auram captare coepit. + +"Mox satis valebit," monet Parks optima sperans. "Tamen eum tam male se +habere nunquam antea vidi." + +"Haud aequum est eum in constrato linquere," monet Godfrey. + +"Est sella pulvinata[2] in conclavi musicario," suggerit Parks, nos +itaque tres hominem inconscium eo detulimus. + +Tum ego et Godfrey considentes vigilavimus dum ad vitam halitando +eluctabatur. + +"Revera ipse nobis haud multum poterit prodesse," putabat Godfrey. +"Quin, profecto, dubito fore ut nobis quidquam revelare possit aut +velit. Caeterum vultus eius quum effigiem primum aspexit, quantum nos +scire iuvabat, satis prodidit." + +Sic commonefactus effigiem e sacculo, quo immiseram, exprompsi iterumque +aspexi. + +"Undenam id comparavisti?" ab eo quaero. + +"Photographus lictorius plura eius fecit exempla. Istud unum eorum est." + +"Sed unde suspicatus es duas has mulieres unam eandemque esse?" + +"Vix scio," respondit meditabundus. "Utraque est Franca--Rogers +memorabat labia rubra; verosimile quodammodo videbatur. Herus Grady cras +quaedam in _Record_ reperiet quae ipse ignorat. Verum id illi fere +contingere solet. Id tamen modo fiet cum vindicta. Eho," sibi nunc +interloquitur, "amicus noster sensim ad se redit." + +Rogers contuitus animadverti oculos eius patere. Miratus nos intuebatur +acsi quaereret qui nos essemus. Godfrey brachium suum capiti eius +subiecit, poculumque aquae labiis eius admovit. + +"Accipe haustum huius," ait illi, et Rogers sponte sua iussum fecit, per +labrum poculi miratus eum aspectans. "Quinam tute habes?" + +"Aequo debilius," refert Rogers paene susurrans. "Fuine impetu +correptus?" + +"Aliquid idgenus factum," mite refert Godfrey; "at noli angi. Mox bene +te habebis." + +"Quidnam me eo impulit?" quaerit Rogers eodem stupore eum intuitus. Tum +vultus eius in purpureum versus est, et eum iterum relapsurum putavi. +Post pauca tamen momenta halitationis quietus iacebat. "Nunc memini," +inquit, "sine ut effigiem eam iterum contuear." + +Porrexi illi. Manus eius ita tremebant, ut et effigiem vix tenere +posset, vidi tamen ad se sustinendum omnibus viribus eum enisum fuisse, +proin eam satis prospero eventu ad oculos levavit, ac sine motu animi +aspexit. + +"Novistine eam?" quaerit Godfrey. + +Rogers summo meo stupore nutu capitis negavit. + +"Nunquam eam antehac vidi," mutiit. "Primum quum effigiem aspexi novisse +me eam existimavi; at haec non eadem mulier est." + +"Num tu revera asseverare vis," acriter quaerit Godfrey, "istam non +eandem esse mulierem quae hac vespera herum Vantine visum venerat?" + +Rogers iterum nutu negavit. + +"Minime omnino," obtestatur ille; "haec nequaquam eadem mulier est. Ista +enim aetate minor est." + +Godfrey nihil respondit; sed consedit oculisque prosequebatur Rogers, +dum hic iacens effigiem spectabat, quum interim vultus ei mollescere +coepit quasi tenerae cuiusdam memoriae afflatu. + +"Agedum, Rogers," denique hortabar eum. "Satius tibi erit cuncta quae +scis prodere. Si ista mulier eadem est, fatere." + +"Iam, mi Here Lester, quae scivi fassus sum," respondit Rogers, sed +obtutu oculos meos devitavit. "Et perquam me male habeo. Satius existimo +me in lectum conferre." + +"Id sane praestabit," statim assentitur Godfrey. "Parks tibi aderit;" et +manum ad recipiendam effigiem protendit. + +Rogers eam satis invitus reddidit. Interim labia aperuit, acsi quid +dicere haberet; sed iterum clausit, ac pedetentim se Parks opitulante +erexit. + +"Valete, mei Heri, faustamque vobis precor noctem," fatur mansuete, +seque opera Parks e medio sustulit. + +"Ecce!" dico Godfrey, "quid tibi hac de re videtur?" + +"Utique mentitur. Iuvabit nos comperire quare mentiatur, facereque ut +resipiscat. Caeterum sera iam est nox--officina me praestolatur. Unum, +verbum mi Lester--cave Rogers evadat." + +"Faciam ut sub oculis sit," illi promisi. "Ego vero haud puto eum +effugere audere. Quin et fieri potest eum verum dixisse. Nec profecto +credo ullam mulierem quidquam commune cum utralibet morte habuisse." + +Godfrey, ut iam erat discessurus, se vertit, meque intuetur. + +"Quis ergo id patravit?" quaerit. + +"Nemo." + +"Quid? ergone putas utrumque sibi tam absono modo mortem adscivisse?" + +"Non puto; non erant suicidia--caesi sunt--sed non manu humana--saltem +non datá operá." Hic conticui concius me sine spe fluctuare. "Tibi +nunc, Godfrey, explicare nequeo," dixi, me quasi purgans. "Necdum mihi +hactenus ad penitus excogitandum otium suppetivit. Tantulum tibi pro uno +die sufficiet." + +"Recte mones," ait in me renidens, "habeo satis pro uno die. Nunc iam +vale. Sub itinere versus domum circa mediam noctem, si res tunc +finivero, te visam." + +Suspirio respondi. Sollertia Godfrey mihi subinde taedium afferebat. Iam +cupidissimus quietis eram, et tamen multa supererant curanda. Ille, +tametsi sciebam eum laboribus plenum diem exegisse, munusque ei +historiae plurium antium[3] diurni exscribendae usque imminere, tamen +erat viribus recens. + +"Recte statuis," respondi. "Si lumen in fenestra mea videris, ascende. +Sin minus, me decubuisse scito; si vero me suscitaveris, te occidam." + +"Leges pacti probo," ridens respondit, dum illi ostium pandi. + +Ut in ambitu revertor, Parks mihi occurrit. + +"Rogers in lectum condidi," mihi retulit. "Cras mane ille iterum +valebit. Ipse tamen homo curiosus est." + +"Quam diu eum novisti, Parks?" + +"Quinque annos ipse apud Vantine exegit. Haud multum de eo scio; est +ipse homo taciturnus; non multa propalat, cuncta secum sollicitus +meditatur. Caeterum munia sua probe persolvit, nisi subinde, ut modo, +fit ut intermoriatur nescio quo impetu." + +"Parks," dixi subito, "aliquid ex te quaeram. Herum Vantine amicum meum +fuisse, meque eum semper summi fecisse, nosti. Fac edissere, quid de +ista quam Rogers de muliere narravit fabula, quid porro de una alteraque +eiusmodi re, ubi de muliere sermo est, quid de his cunctis tibi +videatur? Num tota ista res aliquo vero fundamento nititur?" + +"Prosus null, mi Here," ait Parks graviter. "Pro hero Vantine octo et +ultra annos caculam[4] egi, et per omne id tempus inter illum +mulierculasque ullas nihil prosus intercessit. Mihi quodammodo fingebam +eum aliquam quondam heram dilexisse, illa tamen mortua est--nec scio +unde mihi hoc finxerim; verumtamen, ex quo ego eum noveram, mulierem +nunquam conspexit--saltem non eo modo." + +"Gratiam tibi habeo, Parks," dixi illi magno pondere levatus. "Tot et +tanta hodie sustinui, sed hoc me sustinere non posse sensi; nunc vero--" + +"Ignosce, Here," fatur vox a cubito meo; "iam cuncta apparata habemus." + +Fere conterritus me verti vidique homunculum vultu rasum illic stantem, +ut manus molliter confricabat, meque blande aspiciebat. + +"Vespillo,[5] mi Here," explicat Parks, quum me stupentem videt. "Ipse +interea advenit dum tu et herus Godfrey in musicario morabimini. Doctor +Hughes eum misit." + +"Sic res se habet," confirmat homullus; "nosque cadaver pro capulo +paratum habemus. Id et aspectu pulchrum est, opus tamen arduo labore +perfecimus. Venenone, obsecro, fuit ille interemptus?" + +"Ita fuit," respondi quodam taedio, "veneno extinctus." + +"Genus vírulentissimi veneni id fuit profecto; nec dixerim nos nimis +mature advenisse. Quonam vis cadaver collocemus?" + +"Cur non ibi ubi modo est relinquatur?" quaero impatiens. + +"Esto ut iubes, mi Here," assensus fatur homo, quum ipse caeterique, +magno meo levamine, cum libitinario discesserunt. + +"Nunc vero," alloquor Parks, "est aliquid quod tibi dicere velim. Eamus +aliquo et consideamus." + +"Quid si in studium ascenderimus, mi Here? Tu non parum videris esse +confectus, si fas sit ita loqui. Licebitne mihi aliquid ad gustandum +afferre?" + +"Brisaeum acidulatum,"[6] inquam, "si ita placet, etiam pro te." + +"Libenter faciam, Here mi," et pauca minuta post eodem in cubiculo e +regione invicem sedebamus, ubi non multis horis ante herus Vantine eodem +potu me recreaverat. Dum Parks mihi exadversum residebat, ego mecum +reputavi quid ei dicturus essem. Hominem magni feci, scivi enim me illi +confidere posse. Utcunque periculum rei me facere oportuit. + +"Nunc denique, Parks," iterum orsus, seposito pocillo, "quod tibi dicere +habeo res grandis ac seria est, nec ulli prodideris. Scio te hero +Vantine perquam fuisse devotum--iam et libet fateri eum in suo +testamento tui memorem fuisse--nec ullo pacto dubito quin tu paratus sis +ad eruendam arcanum suae mortis omnem tuam operam conferre." + +"Nihil quidquam mihi adeo cordi est," ait Parks avide. "E corde eum +dilexi. Interitum eius gravius fert nemo." + +Facile perspexi quae iactura mors ista pro Parks fuisset, quae quidem +eum etiam magis quam me affecit, nam ille non modo amicum, verum etiam +victum amisit, unde eum iam maiori cum sympathia prosecutus sum. + +"Qui tui sensus sit, accurate perspicio," inquam, "unde et tuam operam +magis expeto. Causam suae mortis vago quodam modo suspicor; at hoc nimis +vagum est," subiunxi, quod animadverti oculos eius exspectatione +dilatari; "tam profecto vagum et ambiguum ut verbis concredere vix +audeam. Hoc unum tamen haud vereor dicere--arcanum, quidquid id sit, in +antico cubiculo, ubi cadavera reperta sunt, aut vero in contiguo, ubi +supellex condita est, originem habet. Ea cubicula será occludam, teque +operam dare volo videre nequis te ignaro eo penetret." + +"Non admodum videtur verosimile quemquam eo penetrare velle, mi Here," +ait Parks amare subridens. + +"At mihi non tam certe constat," inquam ego serio, ac dissentiens. "Quin +ego in ea sum sententia ut aliquem eo intrare admodum cupidum esse +putem. Quis ille sit, aut quid ibi velit, minime scio; sed ego curam +tibi committo ut eum arceas, atque si te teste eo penetrare velit, eum +capias." + +"Confide mihi de ea re, mi Here," protinus respondet Parks. "Quid me vis +facere?" + +"Ante fores conclavis camam[7] te collocare, et hac nocte illic te +dormire volo. Dein cras videro quas ulteriores cautelas instituere +necessarium putem." + +"Bene est, mi Here," assentitur Parks. "Camam sine mora eo statuam." + +"Una amplius res superest," pergo ego. "Mortuariuo mea propria fide +spopondi neminem domesticorum hinc ante inquisitionem factam +discessurum. Ni fallor, licebit illis fidere?" + +"Licebit, Here. Dabo operam ut rei gravitatem perspiciant." + +"Praesertim Rogers," subiunxi eum contuitus. + +"Teneo, mi Here," refert Parks tranquille. + +"Factum recte. Nunc ergo descendamus eaque cubicula occludamus." + +Cubicula usque luminibus splendebant; ad limen tamen uterque nostrum +paucillum haesitabat. Nam in medio feretrum[8] stabat in constrato +tegete opertum aliquid celans, cuius lineamenta horridi quid suadebant. +Verum ego me composui et intravi. Et Parks secutus fores clausit. + +Anticum cubiculum duas habebat fenestras, posticum autem, cornu domús, +habebat tres. Cunctae erant obseratae; verumtamen tabellulae vitreae +absurdissime fragiles obices mihi videbantur adversum quemlibet qui +revera intrare vellet. + +"Num nulli foruli lignei ad tegendas has fenestras usquam exstant?" +quaero. + +"Quin exstant; heri tantum sublati et in carpusculum[9] reconditi sunt. +Visne eos referam?" + +"Satius puto," respondi. "Egesne ullius operá?" + +"Non egeo; haud sunt graves. Si hic praestolaberis dum ego foris eos +pependero, tu intrinsece uncos instringes." + +"Recte statuis," probavi eius propositum, et Parks prodiit. + +Interea ego posticum cubiculum intravi, et ante arcam Boulé constiti. +Mihi quidem haec petulantia quadam se ostentare videbatur tanto fulgore +luminum perfusa, singula frustula operis intestinarii mille radiis +luminum reverberatis corusca. Species ea erat iactabunda, species vanae +ostentatricis, aliorum observationis cupidae--prorsus ut hera quondam +Montespan animo fingi possit, ut in ambitu speculario Versalibus solita +sit sese iactans vestium susurro comitata, corporeque, conscia +venustatis, nutans decursare. Sed et aliquid minax, sinistrum ac +pestiferum-- + +Audivi interea strepitum circa fenestram, vidique simul Parks forulorum +unum in locum sublevare. Statim et ego, quadro[10] fenestrae levato, +pessula gravia forulorum in vaginas suas impressi, quadra demisi atque +obseravi. Reliquae quoque duae fenestrae pari modo clausae sunt, ac +postea ultimum circumspectans, lumina deverti. Fenestrae quoque antici +cubiculi ad eundem modum forulis obditae et obseratae sunt, et hac curá +solutus suspiravi plane conscius neminem iam hic invadere posse. Parks, +denique, ante unicas fores cubante locum ab omni ingressu tutum fere +iudicavi. + +Denique antequam lumina deverteram ad staturam in feretro accessi +prostratam, levavi velamen, atque vultum amici mei demortui ultimum +aspexi. Vultus iam non amplius fuit fixis oculis terribilis, sed +placidus et tranquillus tamquam dormientis paene renidens. Oculis +humectatis fauceque arctata faciem iterum contexi, lumina restinxi, +conclavique excessi. Parks camam baiulans in ambitu me convenit, eamque +ante foras transversum collocavit. + +"Ecce, sic," ait, "certe nemo me inscio et invito in istud conclave +intrabit." + +"Factum bene," respondi; tum cogitatum subito mihi incidit. "Heus, +Parks," alloquor eum, "verumne est hic in singulis fenestris suscitabula +praedonia[11] esse?" + +"Verum est. Nola una tinnit in cubiculo heri Vantine, altera in meo, +tertia autem in decuria lictoria." + +"Operanturne?" + +"Operantur; herus Vantine ipse tentavit hac vespera ante coenam." + +"Cur vero non sonabat quum ego fenestram levavi?" quaero. + +Parks risit. + +"Quia diverticulum[12] seiunxi," respondit, "quum ad efferendos forulos +prodii. Diverticulum est in ferrea pyxide in muro, pone gradus. Muneris +mei est nexuram quaque vespera, antequam cubitum eam, provertere." + +Allevatus susperavi. + +"Estne nexura proversa nunc?" + +"Est, sane, mi Here. Post ea quae narraveras haud erat verosimile id +oblitum me iri." + +"Ratum etiam esset te armare," suasi. + +"Habeo mecum sclopellum."[13] + +"Egregie est. Nec eo uti dubites. Nunc domum me conferam lassus praeter +modum." + +"Visne pilentum meritorium accersam?" + +"Noli; ambulatio salubris erit. Cras te conveniam." + +Adiuvante Parks laenam indui, ipse vero ostium pro me pandit. Paucis +post momentis quum respexi vidi eum usque in fastigio graduum stantem, +atque post me prospectantem. Probe intellexi eius animum, quam noluerit +in eam morte infestam domum regredi; ego contra spiritum liberum ductavi +conscius ex ea egressum me esse. + +[1] Apertá, subere extracto. + +[2] Sella cum _pulvillo_, aut _pulvinari_; ille tolli potest, hoc non +potest; utrumque genus setá, vel alio tomento efferctum est ad molliter +sedendum. + +[3] _Columellas_ diurnorum (ephemeridum) sic rectius vocari arbitror; +_antes, ántium_ ordines, strias, strigas Latine, sonant. + +[4] _Cácula, -ae_, m., pedisequus, famulus a látere. + +[5] _Vespillo, -nis_, m., est adiutor Libitinarii in adornandis ac +sepeliendis mortuis. + +[6] Aquam fossilem, vel metallicam, _acidulam_, sive per adiectivum +_-us, -a, -um_, sive per nomen _acidula, -ae_, vocamus; itaque +_acidulare_ et _acidulatum_ adhibeo ad indicandum actum quodlibet +temetum _acidulá_ temperandi, ut Europaei diluunt vinum apud Anglos +_brisaeum_ et secálinum. + +[7] Est lectulus, hic, portátilis. + +[8] Est supellex, cui cadaver, aut _capulus_, in quo cadaver iacet, +imponitur, aut quo idem in humeris _fertur_. + +[9] _Carpusculus, -i_, ea pars domus quae sub terra est. + +[10] _Quadrum, -i_, hic loci, opus ligneum fenestrae est. + +[11] _Suscitabulum praedonium_ voco apparatum electricum, qui, si +praedones, infractores, aut quislibet rei ignarus fenestras, vel ianuam, +ita munitam temeret, tinnitu, vel clangore alacri incolas evocat, e +somno _suscitat_, et decuriam quoque lictorum simili strepore evocat. + +[12] Per _diverticulum_ hic intelligo tabulam in qua claves fixae sunt +electricae, quarum ope fluxus, sive meatus electricus inducitur et ad +arbitrium sistitur. + +[13] Arma manualia igniaria sunt duorum generum: alterum _sclopetum_, +quod est maius, _sclopellum_ est alterum, minus, cuiusmodi in saccis aut +vaginis coriaceis geritur. + + + + +CAPUT IX + +Hariolationes circa Aenigma. + + +Ambulatio sursum versum mihi profuit. Pluvia iam cessavit, atque aura +ita sensus afficiebat acsi in recentem saporem purumque odorem fuisset +elutrita.[1] Magnos eius haustus respiravi, unde sensus fatigii, +pressurae, viriumque iacturae pedetentim dissipatus est. Nihil +properavi--quin etiam de itinere me in Compitum Madison diverti, et in +molem aedificii Laevigatorii Ferri[2] respexi, quod radiis lunae +collustratum speciem eboris caesi referebat albicans et purum--atque +media nox iam pridem praeterivit quum ego ad Marathonem perveni. Higgins +ostiarius iam ostium exterius sera occludere parabat, ac post pauca +minuta me in tollenone convenit. + +"Est vir quidam qui te praestolatur," affatur me, ubi vectaculum[3] +sursum ruere coepit. "Herus Godfrey is est. Vix dena minuta ante hic +attigit. Memorabat te eum exspectare, proin in tua cubicula eum admisi." + +"Fecisti amice," respondi, et iam iterum de indefessis viribus Godfrey +cogitavi. + +Eum in artisellio volutantem et in me renidentem intrans reperi. + +"Higgins me docuit te necdum revenisse," fatur velut in explicationem, +"itaque hic te aliquantum exspectare ratum duxi ea lege, ut, si admodum +lassus non esses, aliquantum verbigeraremur. Sin vero aliter, dic sodes, +et ego me e medio tollam protinus." + +"Lassus non sum," respondi laenam meam pendens. "Quin valentiorem me +sentio quam una hora ante." + +"Non me latebat tunc te tantum non confectum esse." + +"Quínam tu sospes perduravisti, Godfrey?" quaero ex eo, dum e regione +sibi sedem capiebam. "Tu defessus minime videris." + +"Sum tamen," ait, "paucillum. Sed fultus sum cerebro stulto, quod corpus +usque eo dum quid ad agendum supersit, sopiri non sinit. Quum vero haec +perfecta sunt, corpus relaxat, quod instar vacerrae somno mergitur. Modo +accurate novi me hac nocte somno probe frui usque eo non posse, donec +scitum theorema tuum mihi concredideris. Praeterea et ego habeo pauca +tibi quae tradam." + +"Perge igitur!" hortor eum. + +"Remulcale paullo ante meum ex officina discessum Parisiis accepimus. +Herus ille Theophilus d'Aurelle fidicen est Caffariae[4] Parisiacae. +Hac vespera more solito suis fidibus cecinit, fieri itaque nullo pacto +potest ut ipse cadaver iaceat in conditorio Neo Eboraci. Insuper, quanto +ipsi notum, nullus amicorum eius in America est. Absque dubio posse eum +per effigiem mortui, quis ille fuerit, declarare censeo, cuius exemplar +iam viae commisimus, sed nova ante senos aut octonos dies percipere haud +possumus. Sed ego recte hariolatus sum--nomen hominis non est +d'Aurelle." + +"Ais tu effigiem eius te habere?" + +"Habeo, hoc postmeridiem aliquot fieri iussi. En unam. Tibi serves; +aliquando usui tibi esse poterit." + +Accepi pagellam, et ut speculabar vultum in ea depictum coepi +intelligere torva lineamenta, quae postmeridiem videram, nullum mihi +praebuisse verum hominis eiusque aspectús conceptum. Nunc oculi clausi, +lineamentaque composita erant atque placida, verum etiam ipsa mors haud +illi commodavit certam dignitatem. Vultus erat hominis levis et +licentiosi, cauponarum asseclae, ut Parks dixerat--gyrovagi[5] +platearum, hominis indolentis, qui in nulla non turpitudinis fraudisque +ima descendere paratus esse videretur. Ego saltem sic existimavi. + +"Is mihi certe imae sortis homo esse videtur," me observans ait Godfrey. +"Aliquis parasitorum sine labore et quaestu, qui Parisiis haud rari +sunt. Tabernariae et ancillae proclives in eos sunt." + +"Recte te aestimare censeo," affirmo ego: "verumtamen, si eius fuit +sortis, perspicere haud queo quid negotii ei cum Philippo Vantine esse +poteruit." + +"Nec ego; verum et aliae res complures sunt quas haud plus capio. Omnes +nos coecutimus, mi Lester; haec reputastine? Prorsus coecutimus." + +"Cogitavi de ea re," respondi tractim. + +"Quis ille homullus fuerit, sine dubio, suo tempore +declarabimus--fortasse citius quam exspectamus, cuncta enim diurna +matutina effigiem eius divulgabunt, atque si hic, Neo Eboraci, notus +fuerit vel maxime, aliquis eum agnoscet. Quum noverimus quis fuerit, +verosimile erit et negotium eius cum Vantine nos divinare posse. Perinde +reperiemus quae mulier illa sit quae hac vespera Vantine viserit--quod +nihil est nisi amplior Rogers vexatio donec fateatur, quum haud erit +difficile eam exquirere, suaque secreta elicere. Insuper et cognoscemus +quare Rogers eam tegat et tueatur. Haec omnia parum erunt ardua. Sed +quum haec omnia perfecerimus, omniaque facta ad manus erunt, vereor ne +ista omnia haud sint ullius momenti." + +"Ullius momenti?" repeto ego. "At vero certe--quondam." + +"Nullius momenti, siquidem has res non quaerimus. Id rescire volumus +quemadmodum Vantine et hic Francus ignotus caesi fuerint. Atque hoc +ipsum est, certo scio, quod nec vir, nec mulier, neque Rogers, nec +quisquam cui obviam facti sumus, declaraverit. Omni huic rei humana +sublatet persona, quam ne suspicari quidem novimus, et quae quo demum +modo eruenda sit, prorsus ignoro. Aenigma mihi est, paene terret me; est +tamquam umbra minax, quam nemo prehendere queat." + +Momentum temporis silebamus; dein tempus esse arbitrabar ut et ego +eloquerer. + +"Godfrey," fari coepi, "quod modo tibi dicturus sum, per fidem dictum +existimes velim, nec nisi facultate a me concessa edixeris. Spondesne?" + +"Quin prosequere!" ait me contuitus. + +"Enimvero me scire arbitror quemadmodum hi duo viri caesi sint. +Audidum." + +Narravi illi deinceps historiam arcae Boulé; recolui sententiam Vantine +cuius ea primum fuerit; memoravi pretium quod ipse pro ea solvere +paratus fuerit; explicui longiuscule discrimen inter primarium et +redditivum, ac repetivi eius assertum hanc esse primigeniam et +artificium indubitatum. Longe ante quam ego finiveram Godfrey exta +artisellium fuit, vultus eius rubore perfusus, oculi ardebant, atque in +cubiculo sursum ac deorsum ambulabat. + +"Praeclarum!" mussitabat interdum. "Ingens! Quem et qualem efficeret +casum, Lester!" clamabat ante sellam meam consistens, meque veluti +lumine gloriae irradiabat iam narrationem absolventem. "Unicum quoque +est et hinc praeclarum. Tam est unica fabula quam ista arca Boulé!" + +"Iamne nunc tu quoque perspicis?" quaesivi aegre aliquantum quod +coniectura mea tam esset perspicua. + +"Num perspiciam?" quaerit in sellam recidens. "Quis nisi coecus non +videat? Utut tamen sit, ob res sic collatas fidem auctoris tibi tribuo. +Tot enim nostrum--uti Grady!--ita ratiocinari nequeunt, nec quae negligi +queant internoscere valent. Sic, secundum Grady, quod Vantine in +possessionem arcae Boulé casu venit, verosimile esset factum +negligendum, atque hoc ipsum factum est omnium caeterorum essentia. Et +tu solus id perspexisti." + +"At tu quoque id cito intellexisti," inquam, "primum quam tibi innui." + +"Ita quidem, sed tu sic retulisti ut rei gravitas esset manifesta. Non +capere haud poteram. Puto etiam utrumque nostrum paene idem de ea re +sentire. Nempe," hic digitis coepit numerare. "Arca occultum forulum +continet. Si enim ea revera Matronae de Montespan fuerit, carere eo non +poterat--ipsa ea re egebat prorsus ita ut ipsa reticula egebat in +supparis, aut gemmatis nodulis in manutiis. Forulus is, quoniam fortasse +documenta pretio haud aestimanda contenturus erat, veluti litteras +regias amatorias--quin etiam plus si idgenus litterae ab alio viro +erant!--condigne custodiendus erat, ideoque mechanisma effingendum erat +ad compungendum quemlibet aperire tentantem et ad venenum tam lethale +illi instillandum, ut praesentem inferret mortem. Rectene hactenus +sentio?" + +"Rectius nemo," annui, "tam clare ne ipse quidem mihi anteposui. Perge!" + +"Convenit ergo inter nos," prosequitur Godfrey, "negotium illius Franci +ignoti cum Vantine aliquem nexum cum ista arca habuisse." + +"Ipse Vantine ita putavit," interpono ego. "Ipse enim mihi postea dixit +ob hanc ipsam rem se hunc convenire non recusasse." + +"Quadrat! Recta hinc illatio est nos a vero haud abesse. Negotium ergo +Franci ad arcam forulumque occultum attinebat. Solus relictus, arcam in +contiguo cubiculo conclavi conspicatus, forulum aperire tentavit, +fuitque occisus." + +"Prorsus ita," approbo ego; "quid vero de Vantine?" + +"Mors Vantine vix tam facile explicabitur. Haud absurde suspicabimur et +mulierem eodem negotio arcae ductam venisse. Ipsa quoque occultum +forulum volebat aperire, et re ibidem celatá potiri--quod quidem certum +videtur ex eius cum priori advena familiaritate. + +"Usquene credis eius fuisse effigiem quam ille in horologiolo gessit?" + +"Id pro certo scio. Sed quí accidit ut Vantine occideretur? Num mulier +fato prioris monita Vantine ad tentandum forulum consulto induxerit, ne +sibi periclitandum esset? An vero ipsa quoque ignara mechanismatis fuit? +Praesertim vero cum successune ipsa res in arca clausas subduxerit?" + +"Miror quid arca celet," curiosus quaerito ego. + +"A, utinam id sciremus!" + +"Fortasse mulier id ne curavit quidem. Vantine ipse mihi dixit se arcam +accuratissime exploraturum. Nec dubito quin ipse hoc ipsum agitasset, +quum interventu mulieris turbatus esset. Fieri quoque potest ipsum se +hanc e domo emisisse, tum vero ad arcam regressum, postquam ipsa +discessisset, in forulum occultum incidisse." + +"Ita, sane; id quoque fieri poterat. Verumtamen mecum fateberis utrumque +hunc fere in modum, ut modo descripseram, occisum fuisse." + +"Recte mones. Nihil prorsus puto dubitandum." + +"Obstant quidem nonnulla--nec parum gravia. Sententia haec declarat +quidem modum utriusque necis, perinde explicat similitudinem vulnerum; +ostendit porro quare utraque plaga in recta manu, paullo infra +iuncturas, inflicta sit; explicat denique quare cadavera eodem reperta +sint loco, siquidem uterque eorum opem quaesitum iverat. Verum, primo +loco, si Francus forulum evulserit, quisnam eundem clausit?" + +"Fortasse manu remota forulus ipse se clausit." + +"Et iterum sese clausit postquam Vantine aperuerit?" + +"Etiam." + +"Mechanisma scitissimum id esse oportet." + +"At id fieri saltem potest." + +"Quid id fieri posse neget? Meminisse nos convenit veneficos eius aevi +ingeniosissimos fuisse. Ea fuerunt tempora gloriae La Voisin atque +Marquise Brinvilliers ab Elixi, et Orcus noverit quot aliorum artis +huius peritorum, qui Catharinam de Medicis in Franciam secuti sint. Haec +ergo omnia fieri certe poterant. Unum tamen est quod fieri non possit, +atque hoc est venenum, quod si ita ingestum est ut hic ingestum esse +credimus, liquidum esse oportet, recens esse, semperque ad adhibendum +paratum in ea arca servari per plus quam tercentos annos. Atqui id ante +saecula exsiccatum esse oportebat. Nec mechanisma tam diu integrum +perduraret, admodum enim argutum ac delicatum id esse oportet. Proinde +oleo subinde oblini repararique deberet. Si choragium[6] id +impellit--nec capio quid aliud id impulerit--choragium debebat subinde +renovari et intendi." + +"Tum?" quaero, silentio ab eo facto. + +"Tum clarum est forulum aliquid recentioris celare quam litteras +Ludovici Quartidecimi amatorias. Mechanisma arcae novissime debebat in +ordinem redigi. Sed a quo, et quamobrem? Istud est arcanum quod se nobis +ad solvendum offert--est autem propositio praestantissima. Dein est +aliud quod obstat," pergit ille. "Francus ille novit aliquid de illo +forulo occulto, quia, ut nostra fert sententia, aperuit eum, et occisus +est. Cur fuit ille ignarus veneni?" + +Hoc vere poterat obverti, et quo plus de ea re cogitavi, eo gravius +videbatur obstaculum. + +"Fortasse," ait denique Godfrey, "d'Aurelle solus erat acturus, a turba +segregatus--" + +"Turba?" + +"Certe hic turba subest. Hoc molimentum certe opus est complurium. Dux +autem istius turbae magno est ingenio! Miror utrum capias quanti ingenii +ipse sit! Reputa modo: Ipse perspectum habet secretum foruli arcae +Matronae de Montespan, sed praeprimis ipse novit secretum veneni--veneni +Mediceorum! Capisne, mi Lester, quanti hoc sit?" + +"Quid, tandem?" quaesivi, quod Godfrey me iam superabat. + +"Hoc indicatur insignem eum esse malefactorem--revera egregium +malefactorem--talem, qualem scelera nulla latent. Animadverte sis. Is +solus novit secretum huius veneni; unus suorum gregem deserit, +proditionem suam vitá luit. Ille est mens, caeteri instrumenta tantum!" + +"Ergo tu non credis arcam casu ad Vantine missam esse?" + +"Casune? Minime gentium! Quin pars fuit integrans propositi--eximii +propositi!" + +"Etiamne id potes mihi declarare?" quaero ex eo quadam ironia, nam haud +diffiteor mihi visum esse Godfrey se phantasia suá abripi passum esse. + +Bono animo subridens me conspexit. + +"Haec omnia utique fabulas texere est," ingenue fassus est. "Ego primus +id agnosco. Nihil nisi enim rationem theorematis nostri ad naturalem +finem sum prosecutus. At fieri etiam potest nos a recto tramite prorsus +aberrasse. Fortasse d'Aurelle, aut quidquid aliud nomen eius fuerit, +casu tantum fortuito, tamquam blatta in flammam candelae, eo +incidit.--Quod ad molimen ipsum attinet--coniectura mea nonnisi est. +Quid tandem si ego et tu indicia deteximus audacis latrocinii--" + +Subito conticuit, expalluit, mox iterum erubuit. + +"Quidnam rei, Godfrey?" quaesivi, quod aspectus eius me exterruit. + +Reclinatus in sella, oculos palmis obtexit. Vidi quam hi tremerent, quam +ipse toto corpore tremeret. + +"Exspectadum!" ait raucus. "Exspecta modo!" Mox se erigens, dum vultus +angore rigebat, "Lester mi!" clamat voce petili prae pavore: "Arca non +custoditur!" + +"Imo custoditur," respondi. "De ea dumtaxat re cogitavi!" + +Narravi illi dein quibus cautelis eam custodiri providissem. Non sine +suspirio allevatus me audivit. + +"Factum optime," inquit. "Parks haud magno esset praesidio, ex mea +sententia, si res in contrarium currerent; existimo tamen arcam tutam +esse--hac nocte. Antequam tamen proxima nox obrepat, Lester mi, ipsi nos +inspiciemus." + +"Inspiciemus?" + +"Sic, Hercle, forulum occultum exploraturi!" + +Quasi fascinio tactus illum contueor, sed animo recellens. + +"Et reperiemus," subiunxit. + +"D'Aurelle et Vantine repererunt eum," musso ego spissius. + +"Et tum?" + +"Uterque est mortuus!" + +"Nos non occidet. Nos eam rem muniti obibimus, mi Lester. Dens ille +venenatus incassum feriet--" + +"Noli!" clamo ego in sellam me revulso. "Ego--ego, inquam, id facere +nequeo, Godfrey. Me ignavum non esse Diis notum--at non illud!" + +"Tum tu me facientem spectabis," inquit. + +"Id etiam deterius esset." + +"At ego paratus ero, Lester. Nullum erit periculum. Sume animum! Quin +res idgenus vix ulli in vita semel contingit--evertere occultum forulum +matronae de Montespan! Sic profecto!" subiungit oculis micantibus, "et +ut insimul malefactori nostri aevi audacissimo nos ipsos aequas +praebeamus obices!" + +Risus eius petilis index suae erat concitationis. + +"Dein, scisne, mi Lester, quid in eo forulo reperturi simus? At hoc--est +profecto mera coniectura--coniectura coecissima, sed si sit vera--si +vera sit!" + +E sella sua exsiliit labra mandens, toto tremens corpore. Intra pauca +tamen momenta requievit. + +"Utut sit, Lester, nonne mihi non deeris? Veniesne?" + +Mori eius quasi magico obluctari haud poteram. Praeterea--occultus +forulus Matronae de Montespan erat evertendus! Obices ipsos nos eramus +aevi nostri summo malefactori posituri! Quanta discrimina! + +"Adero," respondi celeri haustu aeris; "veniam!" + +Vultu hilari me in humero conpalpavit. + +"Id te facturum novi! Ergo vesperi crastino.--Te accersurus horá +septimá tibi adero. Coenabimus una--ac tum, euge, grande illud arcanum! +Conventumne?" + +"Conventum!" respondi. + +Sumptis laena pileoque ad ianuam accessit. + +"Quaedam quae fieri debeant supersunt," inquit; "lorica illa parari +debebit--atque ratio procedendi, ut scis, excogitanda. Vale, igitur, +faustam tibi precor noctem--ad hodiernam usque vesperam!" + +Eo denique digresso mox ianuam pone se claudi strepitumque gressuum +pedetentim evanescere audivi. Horologiolum tum aspexi: hora fere erat +secunda. + +Paene vertiginosus decubui. Quies tamen mea horridis somniis erat +turbata, somniis--de colubro qui fulgidis oculis, dentibusque veneno +stillantibus ad feriendum mihi imminens se erigebat. + +[1] Lavata. + +[2] _Ferrum laevigatorium_ vocamus triquetram, vel triangulum ferreum +solidum, quo lotrices ac vestiplicae lineas vestes elutas, amylo +tinctas, parumque aqua, ne nimis rigidae essent, conspersas, ad +ustulandum calido, planant ac _laevigant_. Est Neo Eboraci in compito, +ubi Via Tertia et Vigesima Plateam Quintam et Latamviam intersecat, ac +per iocum, ob vagam similitudinem, eo nomine vocitatur. + +[3] _Vectaculum_ quidquid vehitur, rite appellamus: hic loci cavea est, +quae cum caetero machinamento _tolleno_ appellatur post Vitruvium. + +[4] Popinae in urbibus Europaeis, quo otiosi cyathos caffae nigrae aut +flore lactis temperatae sorbillatum, fumatum, diurnaque lectum commeant. + +[5] Qui sine negotio, proinde sine certo proventu ac domicilio vias +pererrat, vitam incertam ac parasiticam ducens. + +[6] Est chalybs, in spiram tortus, qui horologia impellit. + + + + +CAPUT X + +Praeparationes. + + +Postero mane evigilanti mihi prima incidit cogitatio de Parks, quod e +dictis actisque Godfrey quaedam sollicitudo animum mihi incessit ne +Parks in graviori versaretur discrimine quam sive ipsi sive mihi visum +esset. Quamobrem haud parum levaminis mihi attulit, quum appellanti per +telephonum vox Parks mihi respondisset. + +"Hic herus Lester est," inquam eum allocutus. "Prosperene omnia?" + +"Omnia salva, mi Here," ipse respondit. "Perfractor egregius ille sit, +qui nunc hic invadere tentet." + +"Quínam?" quaero. + +"Relatores domum undique obsident. Persuasum sibi habere videntur alium +quem hodie hic occisum iri." + +Haec quidem ridendo protulit, mihi tamen hic conceptus non tam iocosus +esse videbatur. + +"Id futurum haud spero," statim respondi. "Cave quemquam relatorum +intromiseris, aut cum iis colloquaris. Responde illis se ad decuriam +lictoriam sciscitatum conferre oportere. Si vero te nimis vexent, fac me +certiorem, et ego statim lictorem submittam." + +"Teneo, mi Here!" + +"Insuper, Parks." + +"Audio, Here." + +"Neminem omnino in domum admiseris--quidquid demum velit--nisi ab heris +Grady, Simmonds, aut Goldberger comitatus veniat. Neminem tibi ignotum +intromiseris. Siquid insoliti evenerit, me edocueris. Cautem te hac in +re esse velim." + +"Calleo, Here mi." + +"Qui valet Rogers?" quaero. + +"Multo melius. Volebat quidem surgere, sed ego monendum eum putavi +satius sibi esse in lecto perseverare, neque res administrare velle. Eum +locum sibi potiorem esse existimavi." + +"Recte factum," assentior ei. "Illic eum dum potes continebis. Si fieri +poterit succedente die et ego veniam; sub vesperum tamen ego et Godfrey +pro certo aderimus. Interim siquid me velis, hic in officina me +evocabis." + +"Statutum bene, mi Here," respondit suspenso auscultatorio. + +Relata de eventibus a Godfrey facta in diurno nunc demum ientans +lectitavi, probeque animadverti clandestinas in Delectum Grady +allusiones: + + HERI VANTINE SALUTATRIX IGNOTA + (Grady velis animadvertere) + +Nec obscure significabatur oportuisse Grady siquando veram cuiusque rei +gravioris momenti requireret notitiam, ad _Record_ se convertere +debuisse. + +Haec tamen obiter fiebant, ipsa enim geminae tragoediae historia, fuse +illustrata, per antes plures effusa erat, satisque constabat summa diei +nova censeri. + +Sub itinere deorsum in urbem plura inspexi diurna. Eventus hos tragicos +cuncta horum magna imaginum profluvione--imaginibus d'Aurelle, Vantine, +Grady (vegrandi), Simmonds, Goldberger, Freylinghuisen, aedium Vantine, +collustrarunt; diagrammata exhibebant conclave cum situ ubi cadavera +reperta sint; lineamenta anatomica exhibebant indolem vulnerum; +accedebant effigies veneficorum vetustatis cum fabulis admodum turgidis +de rebus gestis eorum,--sed ubi ad explicandam ipsam huius tragoediae +historiam perventum est, reperi ea magis ieiuna et minus intima narrare +quam relata ipsius _Record_. + +Pleraque horum mera erat farrago theorematum, hariolationum, +suggestionum, quibus sanguis rigescere possit, item, clam innuere +gestiebant profundas notitias relatoribus confisas, non tamen in +publicum evulgandas, donec sicarii oppressi fuisset. Id autem mox factum +iri nulli diurno erat dubium, siquidem nonne Grady, magnus ille Grady, +in persona suscepisset res administrandas? (Hic deinde gloriosa +sequebatur historia rerum a Grady gestarum). + +Satis ex his perspicuum erat omnes hos relatores ad suas notitias +obtinendas ad Grady recurrere debuisse, et facile mihi fingere queo quí +hi relatores dum haec panegyrica inviti scriptitabant, secum eum in mala +devoverint. Etiam commode mihi fingere queo quemadmodum concinnatores +diurni haec vaga figmenta cum admirabili sibique consistenti +descriptione eventuum a _Record_ editorum conferentes eadem damnaverint, +proinde et suspicabar triumphum _Record_ in causa esse quare copiae +relatorum aedes Vantine obsedissent. + +Interim simulac herus Royce in officinam advenerat, totum hunc rerum +statum cum eo pertractavi, reliquum autem diei tempus documentis, ad +bona Vantine facientibus inquirendis et a Tabulario probandis insumpsi. +Parks interim semel aut bis me quaesitum quid de certis minutiis +statuissem, appellavit, aliquis autem e propinquis potioribus, patruelis +aut consobrinus tertii vel quarti gradús alicunde ex occidente +telegraphemate me docuit se versus Neo Eboracum iter suscepisse. Tum +autem circa dimidium postmeridiem Parisiis remulcale, a me iam paene +oblitum, huius tenoris pervenit: + + "Royce & Lester, Neo Eboraci. + "Erroris in arca transmittenda nos admodum poenitet. + Delectus noster explicatum veniet. + "Armand et Fils." + +Sic itaque finem accepit fabula poetica quam Godfrey texerat, et quam +credere ego paene eram paratus--fabula de consilio conscio, de insidiis +et molimento de industria concoctis, deque aliis idgenus. Haec igitur +casu tantum inciderant. Ad haec et ipse de me et ob meam credulitatem +risi. Haud dubium quin et mea figmenta poetica de occultis forulis deque +venenatis cuspidibus aeque fabulosa esse comprobentur. In meo animi +statu nocte hesterna haec satis credibilia mihi videbantur, sed nunc, +plena diei luce id omne perquam absurdum mihi parebat. Quam Grady et +Goldberger ista risissent! + +Totam proinde hanc rem impatiens a me amandavi, mentemque ad alia +converti; tamen profundam quandam nervorum tensionem deponere me haud +posse sensi; itaque obseratá scriptoría meá, ministellum edocui me +non rediturum, atque accitá rhedá meritoriá Nemus Urbanum percursare +statui. Aura recens, fragrantia arborum, aspectus puerorum iuxta vias +colludentium me haud parum recrearunt, et sic par eram Godfrey, horá +septimá me convenientem, risu excipere. + +"Mensam conduxi in popinula prope a cornu vici," fatur is, ad me +ingressus. "Institor popinulae amicus meus est, speroque locum tibi +placiturum fore." + +Et placuit. Prandium profecto adeo placuit, ut totos nos devinciret, nec +usque eo negotium, quod nos huc allexerat, memoravimus, donec caffa +allata, convolvulique accensi fuissent. + +"Quidquamne novi?" sciscitabar ab eo, dum sellas nostras parumper a +mensa amoliebamur. + +"Nihil, ullius momenti. Cadaver in conditorio declaratum non est. Prae +omnibus, lictores Parisiaci mensuras Bertillonianas eius nullas +sumpserunt." + +"Proinde malefactor non fuit." + +"Nunquam fuit captus," interpretatur Godfrey. "Magis etiam mirum hic eum +non fuisse cognitum. Verosimile est binas hominum milliones effigiem +eius in diurnis vidisse. Aliqui putaverunt quidem se eum novisse, et hi +conditorium quoque adiverunt; id tamen incassum fuit. Nemo disperiisse +lictoribus relatus est." + +"Hoc certe insolitum est, nonne ita?" interpretor ego. + +"Valde, profecto, insolitum. Id alterutrum significat: sive suos amicos +se consulto occuluisse, sive vero, saltem Neo Eboraci, prorsus nullos +habuisse. Verum etiam tum, saltem is qui cubiculum ei locavisset, mirans +quid de eo factum esset, prodiret, et de eius fatis sciscitaretur. + +"Fortasse nullum cubiculum conduxit," memoro ego. "Neo Eboracum fortasse +modo pervenit, rectaque ad Vantine perrexit." + +Vultus Godfrey clarescere coepit. + +"A vaporaria,[1] utique! Tantum profecto vel de sua inducere poteram +tonsura. Vel inde patet eum vix denos dies a Francia abfuisse. Ignosce +interim paulisper." + +His dictis cito discessit, sed quinis circiter minutis iterum rediit. + +"Officio nostro telephonavi ut ad vaporarias, quae heri appulerant, +sciscitatum aliquem mitterent. Nam si ipse vector fuerit, aliquis +nauticorum effigiem eius agnoscet. Tres fuerunt naves quibus advehi +poterat--_Adriatica_ atque _Coecilia_, a Cherbourg, atque _La Touraine_, +ex Havre. Nihil aliud est quod sciam," cogitabundus subiunxit, "nisi quod +Freylinghuisen putat se indolem veneni agnovisse. Id speciem quandam +acidi Borussici esse ait." + +"Ita, sane," respondi, "tale quid eum heri vesperi memoravisse audivi." + +"Hoc postmeridiem de ea re cum eo collocutus eram, et se doctissimum +comprobavit," prosequitur Godfrey. "Grandis ipsi sane isthaec est +occasio auram popularem captandi, usumque eius capiet quam potest +maximum. E verbis eius collegi acidum Borussicum, quod Dii norunt satis +lethale est, duas solum centesimas veneni complecti; solutionem autem +hactenus factarum virulentissimam quaternas centesimas efficere. +Freylinghuisen asserit eum, quicunque hoc venenum concoxerit, novam +certe eius miscendi rationem invenisse--aut certe rationem antiquam +parandi denuo reperisse--ita ut hoc quinquagenum centesimarum esset +virulentiae. Aliis verbis: si vel particulam guttae eius in sanguinem +hominis vivi intuleris, celerius eum occides quam si glande[2] eum in +corde feriisses." + +"Nihilne ergo hominem servare posset?" quaero ego. + +"Nihil omnino. At ego non dixerim prorsus fieri non posse ut siquis tibi +securi adstet, atque intra momentum, postquam venenum manui tuae infusum +fuerit, brachium humero tenus decusserit, nullam spem vitae superesse; +verum id citissime fieri deberet, quin et tunc quaestio esset fortunae. +Freylinghuisen existimat id inventionem esse novam. Ego nego. Potius +aliquis mihi videtur praescriptum Mediceum vetus reperisse. Fortasse +haec formula in occulto forulo erat recondita, ut semper esset unde +mechanisma ali posset." + +"Mi Godfrey," quaero eum, "usquene desiderio eius rei experiendae +teneris?" + +"Nunquam magis; forulum illum occultum explorare pergam. Atque si dentes +illi feriant--esto, ero paratus. Vide sis quid hodie fecerim." + +His dictis e sacculo aliquid produxit, quod manutium[3] chalybeium esse +videbatur, veluti quae in sutis[4] videmus veterum. Id manui induxit +dextrae. + +"Ut vides, manutium totam manús tegit superficiem," inquit, "ad +medietatem articulorum usque digitorum. Factum e rigidissima chalybe +est, atque glandem repercuteret. Atque videsne mi Lester, quí in medio +cavatum sit?" + +"Video," inquam, "mirorque cur id ita feceris." + +"Aliquantulum illius veneni, exempli instar, accipere volo. Ex mea enim +sententia, quum dentes manum percutiunt, ictus guttulam, vel duas, eius +veneni inde elicit. Nolo ut guttulae eae depereant, sed potius ut in +ista cava decurrant, collectasque summá curá phialae committam. Finge +modo quid id sit, mi Lester!--venenum Mediceorum!" + +Sedens paulipser partim hilaris eum aspectabam, partim miserescens. +Miserum enim erat futurum novisse ut sua theoremata utpote +pulchritudinis plena, mox in nihilum recidant, quum ipse iis adeo +delectatus ac beatus fuerit. Insuper quam egregiam ea praebitura erant +historiolam! Obtutu meo oculis capto, manutium chalybeium in sacculum +recondidit. + +"Hem, quid nunc est rei?" quaerit placide. + +In responsum produxi remulcale, eique tradidi. Superciliis caperatis id +legit. + +"Nonne istud nostra bella somnia paululum acu terebrat?" quaero tandem +ex eo. + +Cogitabundus capite annuit. + +"Ita equidem," et nuntium iterum ad verbum legit. "Delectus Armand +necdum te visit?" + +"Necdum; nuntium enim non multo ante circiter horam tertiam accepi. +Fortasse cras aderit." + +"Arcam illi utique tradere debebis?" + +"Prorsus ita, sua enim est. Saltem non Vantine est." + +Nuntium in involucrum recondit, mihique reddit. Quam fuerit animo +turbatus atque confusus, e rubore vultus facile perspexi. + +"Nihilo secius," fatur denique, "arca illa mihi tamen cordi est, Lester, +optoque ut eam tam diu quam possis, detineas. Ego saltem usque eo non +dederem, donec alteram, a Vantine emptam ille tibi traderet." + +"Ut id agat utique dabo operam," annui protinus. "Absque dubio id +aliquot exiget dies--si vero arca Vantine usque Parisiis sit, etiam +plus." + +Godfrey digito pincernam accersit, petit rationale,[5] solvit. + +"Nunc vero, age, procedamus inspiciamusque istam arcam," inquit, "ut +fuit in votis. Me insanire putabis, Lester, verum ne illud remulcale +quidem fidem meam, occultum illum forulum existere, concussit." + +"Caeteraque omnia?" quaero. + +"Prorsus omnia," tractim respondet. Interim dum aedes Vantine +attigeramus nullum verbum protulit. E torsis tamen superciliis satis +perspexi quanto nisu conaretur arcanum eius foruli explicare. + +"Obsidio videtur iam soluta," dixi ego, nobis e vehiculo descendentibus. + +"Obsidio?" + +"Parks mihi per telephonum nuntiabat consortes tuos locum hunc +obsedisse. Ego autem obsidentibus resistendum iussi." + +"Miselli iuvenci!" ait subridens. "Aegrum cogitatu est hos id solum +scire quod Grady eos docere possit!" His dictis ad aedes accessit easque +undique circumspexit. + +"Quonam in cubiculo est arca sita?" quaerit. + +"Cubiculum anticum illic, a laevo est, ubi duas fenestras cernis +obtabulatas. Arca in cubiculo angulari est--cis una est fenestra, citra +sunt duae." + +"Exspecta modo dum accuratius perspiciam," me monet, humilique sepimento +superato, celeri gressu praeterivit aedium frontem et latera, angulum +praetergressus. Haud plus uno minuto abfuit. "Salva omnia," submissa +voce, allevatus animo renuntiabat. + +"Utique sunt salva et tuta. Certe tibi visum non est--" + +"Si arca id quod putavi celat, Lester--quin," subiungit acrius, meo +obtutu animadverso, "quod et nunc credo eam celare--tuta et salva sub +robustissimo fornice Argentariae Nationalis Urbanae non esset," quibus +dictis ut pulsarem innuit. + +Parui silens. + +Parks fere momento ipse adaperuit, cuius e lineamentis facile divinavi +quam nos videndo gavisus sit. + +"Heus, mi Parks," alloquor eum dum intro, "spero hic cuncta prospere +geri." + +"Prospera omnia, mi Here," respondit. "Sed tamen nervos nostros +tentant." + +Interea dum laenam pendendam Parks trado, motum pone me percipio, et +conversus video Rogers in camula sedentem. + +"Heus te," alloquor eum, "iamne circuire vales?" + +"Valeo, Here," respondit, nec me aspiciendo. "Satius existimavi +descendere et in societate Parks versari." + +Parks paulisper amariuscule subrisit. + +"Quod ego id expetivi, Here Lester," ait. "Hic enim adeo solum me sensi +ut aliquem vel solius collocutionis causa adsciscendum existimarem. +Praesertim quum suscitabulum praedonium sonare coepisset." + +"Suscitabulum praedonium?" cito exclamat Godfrey. "Quid ais?" + +"Habemus enim in fenestris suscitabula contra praedones. Id quidem +interdiu avertere solemus, hodie tamen satius duxi adversum servare, +itaque medio postmeridiem revera tinniit. Primum aliquem domesticorum +fenestram aperire tentare putabam, sed nullus id temeravit. Certe puto +aliquid infausti evenisse." + +"Visumne ivisti fenestram?" quaero ex eo. + +"Ivi visum equidem; nam et lictor advenit sciscitatum quid accidisset, +et una circuivimus fenestras exploratum, sed clausas omnes reperimus. +Inde quodammodo meticulosus paululum factus sum." + +"Suscitabulum usquene operatur?" + +"Non operatur; lictor me docebat circinationem alicubi ruptam esse, +seque fabros, qui apparatum instituerant, extemplo edocturum; sed +hactenus nemo advenit." + +"Satius arbitror, ut ipsi fenestras exploremus," suadet Godfrey. "Tu, +Parks, hic manebis. Nos eas ipsi reperiemus; nolo ostium vel pro momento +temporis sine custodia relinqui." + +Nos interim unam fenestram post alteram exploravimus, quocirca +minutissima cura, qua Godfrey singula inspexerat, me stupore perculit; +nam ne somniare quidem valebam quonam ista sedulitas tenderet. +Circuivimus pedeplanum[6] indagando quin aliquid momenti reperissemus. + +"Inspiciamus nunc carpusculum," invitat ille, deorsumque per gradus viam +flectit ita paratus, ut inde intellexissem eum iam antea domum +perscrutatum esse. + +In culina offendimus cocam atque ancillam uná sedentes et submissa voce +colloquentes. Sollicitae nos exspectabant, sed ego ad animos earum +permulcendos constiti, dum Godfrey rimabundus processit. Mox eum me +vocantem audivi. + +Eum in camera quadam veluti ruderaria, ante singulam eius fenstram, +laternula electrica in manu, stantem reperi. + +"Specta modo eo," voce motu animi tremula radiis luminis eo flexis +commisuras[7] quadraturae unius fenestrae superiores et inferiores +indicat. + +"Quidnam id est?" quaero momento post. "Nihil mali cerno." + +"Nihilne? Nonne vides paratas insidias domum istam hac nocte invadendi? +Quidnam hoc aliud indicat?" + +Ungue igitur unius digiti extrema tortilis intexti[8] revulsit. Iam +nunc et ego perspexi tortile rescissum fuisse. + +[1] Subaudi _navi_. + +[2] _Glans, -dis_, f., proprie fructus quercuum; linguá tamen militari +est argilla, saepissime plumbum, in speciem glandis fictum, cuius magnam +copiam funditores Romani in hostes fundis iaculari consueverunt. Glandes +plumbae huiusmodi repertae sunt sic inscriptae (O, Dea) ROMA FERI, nempe +hostem. Proinde etiam globuli, quos milites moderni e sclopetis +sclopellisque eiaculantur, quum et specie vix differant, _glandes_ +appellantur. + +[3] Est operculum, sive vestis manuum; Romanum est. + +[4] _Súta, -orum_, thorax, cataphracta, tegumentum metallicum pectoris, +aut totius corporis, ad avertendos ictus telorum. + +[5] _Rationalis, -e:_ linguá negotiali Romaná _litterae rationales_ +significant pretia rerum scripta, quia _rationem reddere_ est numeris +ostendere quid quaeque res valeat, aut quid actum vel gestum sit; +_rationarius_ itaque est scriba, qui sumptus computat; litterae, chartae +in quibus sumptus, erogatio pecuniae, aut debita numeris exprimuntur +_rationales_, vel, per substantivum, _rationalia_ audiunt. + +[6] _Pedeplánum, -i_, est ea pars cuiusque aedificii, quae in _plano_ +est cum _pedibus_ in via ambulantium; est supra carpusculum, contignatio +prima. + +[7] _Commisura, -ae_, linguá fabrorum technicá contagionem, sive eum +locum significat, ubi orae, latera, duarum tabularum sese contingunt, et +plerumque glute vel glutine, compinguntur. Hic contagionem indicat +superioris et inferioris quadraturae fenestrarum, ut ea in America +fiunt. + +[8] _Tortile intextum_ est filum aereum, plerumque cupreum vel ferreum, +quod tela quadam, potissimum sericea, ita obtegitur, ut armatura quaedam +inter manum attrectantis atque metallum intersit, alioquin manus ictu +electrico feriretur. + + + + +CAPUT XI + +Oculi Ardentes. + + +Pro momento temporis gravitatem rescissi tortilis totam haud intellexi. +At--mox perspexi. + +"Illa mea somnia," minime motus Godfrey ait, "iterum revivescunt. +Aliquis etenim viam sibi in hanc domum ista vespera invadendam +parabat--aliquis, utique, cui arca illa ex re est." + +"Certe ille nullum tempus trivit," interpretor ego. + +"Sciebat nempe nullum ei suppetere. Quum tu foros eos pendendos curasti, +ille intellexit te eum monuisse, propositaque perspexisse. Non ignoravit +ipse suscitabulum, se tortile scissuro, tinniturum, nisi esset +seiunctum; sed ipse aeque novit pacisci posse futurum ut nulli in domo +innotescat, si ipse tortile ruperit, nec ante crastinum diem rupturam +reparatum iri." + +"Numquid eum insidiis capere non possumus?" quaero ego. + +"Tentare quidem possemus, sed coeptum id, Lester, perquam est lubricum." + +"Unum coeptum temerarium sufficiet pro die," respondi ego cum suspirio, +quandoquidem mihi fides occulti, veneni, caeterarumque rerum cum impetu +redire coepit. Fere poenitentem me erga Godfrey gessi, quod unquam ausus +sim circa eum dubitare. "Satius erit dubitare, sed exspectare ac videre +utrum primum vitá evadere queamus, quam alterum paremus." + +"Recte mones," ait Godfrey ridens. "Rupturam hanc tamen reparabo." + +Cultellum itaque exprompsit, binos aut ternos uncos, qui tortile +destinatum tenebant, laxavit, tortile utrimque propius contraxit, +velaturam deglupsit, extremos fines tortilium in laqueos inflexit, +copulavit ac revinxit. + +"En," inquit, "totum refectum. Si perfractor fenestram attrectaverit, +suscitatorium in motum aget. At non puto eum id facturum. Quin existimo +eum suas machinationes patefactas esse iam sentire." + +"Quí id sciat?" dubitans quaero. + +"Si oculis hanc fenestram prosequitur, quod eum facere credibile est, +lumen meum vidit. Fortasse et nunc vigilat." + +Opacum fenestrae quadrum haud sine quodam tremore contuebar. Iam +negotium istud nervos meos iterum afficere coepit. Sed Godfrey humeros +exagitans se avertit. + +"Nunc tandem ad arcam," fatur, mihique in ascensu postico praeivit. + +Rogers usque in camula desolatus sedebat, et propius eum aspiciendo +percipere poteram quam pallidus deiectusque esset. Quaeque eius +sollicitudo fuerit, imo eius animo insidere satis constabat. + +"Quidquamne habes, Rogers, hac vespera?" mite ab eo peto, "quod nobis +edisserere velis?" At ille nihil nisi caput agitat. + +"Iam quae scivi, mi Here, omnia tibi narravi," voce respondit submissa. + +"Vexare te non pergam, Rogers," prosequor sermonem, "vellem tamen ut rem +tecum reputares. Opem meam, siquando egeas, tibi adfuturam scito." + +Oculos suos cito in me sublevavit, sed protinus se recepit et obtutum +avertit. + +"Gratiam tibi habeo," respondit, nec quidquam plus. + +"Nunc vero," moneo asperius, "te surgere iubeo. Velis, Parks camulam a +foribus amoliri." + +Parks vultu stupenti obsequitur. + +"Eo certe non intrabitis, mei Heri!" obtestatur me Parks ansam forium +tenentem. + +"Intrabimus vero," respondi, foresque pandi. "Estne--est . . ." + +"Non est," interpellat Parks, divinando. "Libitinarii capulum +attulerunt, cadaver imposuerunt, et hoc postmeridiem in exedram[1] +dimoverunt." + +"Valde placet. Nunc cuncta lumina accensa habere volo, mi Parks, prorsus +ut vesperá hesterná." + +Parks manu intra ianuam porrecta deflectorium electricum advertit. Tum +discedens, sed cerá[2] iterum reversus, lumina spiritús lithantracini +accendit. Intra momentum lumina interioris quoque cubiculi exarserunt. + +"En, Here mi, habes tua lumina," inquit Parks versus ianuam recedens. +"Quidquamne me vis?" + +"Modo non. Exspecta tamen intra ambitum. Fortasse opus te habebimus." +Monere eum volebam ut securim in promptu haberet, nisi quod Godfrey +subridentem vidi. + +"Bene, mi Here," respondit Parks, haud dubie laetus discedens clausit +ianuam. + +Post haec in interius cubiculum praecessi. + +"Ecce hic ea est," inquam, capitis nutu indicans arcam Boulé, in pleno +stantem luminum fulgore, quaque particula intestini operis basilisci +oculorum instar micante. "Haud sero est, mi Godfrey, eam missam facere." + +"Imo vero est," frigidiuscule ipse refert dum tunicam exuit. "Iam eo +momento quo mihi historiam eius narraveras sero fuit. Quid? Lester, si +eam nunc mitterem, nunquam amplius dormirem!" + +"Sin vero minus, nunquam amplius evigilabis," subiunxi. + +Leni risu respondit. + +"Quam asper tu vates es! Admove sis sellam, meque observa." + +Interim manicas subuculae suae sursum volvit, laternulam autem +electricam iuxta arcam deposuit. Dein brachiis plexis paulisper oculos +in eximio opere heri Boulé pavit. + +"_Est_ haec revera pulchritudo ipsa," tandem fatur, tum forulos +pusillos, unum post alterum, evulsit, inspexit singulos, tum magná cura +singulos in sellam deposuit. "Decernendum nunc puto utrum alia, occulta, +spatia hic non delitescant," ait. + +Tum mensuram eburneam plicatilem e sacculo produxit, eam explicuit, +mensurasque tam minutas et abstrusas in omnes partes instituere coepit, +ut fere per dimidiam horam nullum verbum edidisset. Dein aliam admovit +sellam et iuxta me consedit. + +"Certe in ambages incurri," fatur denique, "quod ut eveniret, absque +dubio mens artificis huius arcae fuit. Totus fundus scriptoriae occlusus +est, hi autem tres foruli exiguum tantum spatium explent. Tum tergum +arcae geminatum esse videtur--ni plus, estque illic spatium trium +digitorum, de quo rationem reddere nequeo. Est ergo facile credibile +spatium illic satis interesse etiam duodenis forulis occultis, si +Matronae de Montespan ita visum sit. Nunc vero speculemur technam eius." + +Manum itaque dextram cum chalybeio manutio inseruit, et ante arcam in +solum desedit. + +"A fundo igitur exordiar," inquit. "Siquod praeterivero punctum, ad id +me revoces, velim." + +Digitis suis superficiem aereorum ornamentorum pedum delicatorum arcae +asperitatesque summa pernicitate percursat. Praesertim in singulis +umbonibus bullisque haesit partim introrsum premendo, partim sursum +deorsumque tentando, si cederent, at non cesserunt. Deinde ad fundum +processit, adhibitaque suá laternulá, cunctas rimas collustravit, sed +incassum. + +Alterum dimidium horae ita explevit, et quum denique ex imo arcae fundo +sese subduxit, totus vultus sudore manabat. + +"Opus arduum est," inquit demum residens, frontemque tersitans. "Tamen, +nonne, Lester, magnae pulchritudinis ista est? Quanto plus eam speculor, +tanto videtur admirabilior." + +"Explicui et Vantine me eius rei iudicem parem haud esse," respondi, +"neque modo sum." + +"Ne ego quidem, tamen quantum in me est, aequi bonique facio. +Pulchritudo ista obryssa est aetatis Ludovici Quatuordecimi--artis +splendor ad--issimum gradum sublatus. Cerne modo opus musivum in +fronte--quidquamne elegantius tibi fingere potes? Et quid de +caelaturis--nihil in iis frigidi et ieiuni. Caelo ea ornamenta erant +exsculpta, qui manibus obediebat principis cuiusdam artificis--ipsius +fortasse heri Boulé. Nec mirum si Vantine ob eam rem furebat. Foriculum +tamen eum necdum reperimus," et his verbis sellam suam propius arcae +admovit. + +"Unum te monitum esse vellem, Godfrey," alloquor eum: "si tu digitis +ambarum manuum scalpitare perrexeris, ut adhuc fecisti, fieri tam facile +poterit ut laeva, quam ut recta manu feriaris." + +"Vera memoras," probat ille. "Si me id iterum facientem videris admone +me sis!" + +In fronte arcae tres erant foruli; hos Godfrey evulsit. In locum unde +hos exemerat, manum rectam ingessit, eumque caute exploravit. Deinceps +digitis percurrit umbones rugasque musivi operis, quo latera planumque +arcae incrustata erant, et haec digitatim et unciatim. E sententia +saltem mea, si usquam occulti foruli latuerint, hac circiter in parte +latere eos oportebat; hinc eum spiritu suspenso prosequebar. Semel +dumtaxat existimabam eum reperisse forulum, particula enim crusti a +latere arcae paucillum digitis cedere videbatur; nullum tamen occultum +choragium attrectatum est; nullus forulus proruit apertus; nulli dentes +venenati proruperunt. + +"Hem," fatur denique Godfrey residens in sua sella, frontemque iterum +tersitans, "tantum itaque effeci. Si ullus in ima arca forulus occultus +est, is certe efficacissime est abditus. Nunc superiorem tentabo." + +Pars arcae superior ordines continebat forulorum per series, ordo erat +super ordinem, quos fastigium triquetrum claudebat, cuius tympanum +pulcherrimis ornamentis aeneis nitebat. Forulos hos ianua claudebat +duarum valvarum, in medio convergentium, quas opus musivum miris +ambagibus decorum in ornatum tegebat. + +"Si forulus occultus uspiam hic delitescat," hariolatur Godfrey, +"alicubi a tergo occultatur, quod illic spatium videtur esse inane. At +vero de detegenda techna . . ." + +Digitos igitur crusto iterum applicat, tum subita perculsus cogitatione, +parvulas figuras aeneas in tympano tentat, reperit tamen eas solidas et +immobiles esse. + +"Untum tamen certum est," fatur iterum, "technam, qualiscunque ea +caeteroquin sit, eiusmodi esse indolis ut casu inveniri--uti siquis +stans, verbi causa, latus ei applicet, nullo modo possit. Nec satis est +ut choragium tantum premas; quin necesse videtur esse seriem vectium +certo ordine tractari et operari certo ordine oportere, alioquin forulus +nunquam aperietur. Vereor ne repulsam feramus." + +"Graviter rem me ferre asserere haud queo," retuli ego animo allevatus. +"Ego quidem ex mea parte aequo feram animo si forulus in sempiternum +delituerit." + +"Ego non item," paucis refert Godfrey, strictis superciliis residens +arcamque aspectans. Mox iterum surrexit arcamque a tergo palpare coepit. + +Nescio quid id fuerit--nullius enim conscius fui strepitús--vis tamen +quaedam arcana oculos meos ad fenestram posterioris partis cubiculi +allicuit. Prope ad summitatem foriculi quem ego et Parks in locum +apposueramus, exiguum erat foramen lunare aliquantum, lucis gratia +fortasse excisum, per quod par oculorum--oculorum ardentium--speculari +videbatur. + +Oculi hi in Godfrey tanto ardore erant defixi, ut meum obtutum nec +observare parerent, et sic caput protinus deflexi. + +"Godfrey," alloquor eum, "noli suspicere; cave vertas caput; est nempe +aliquis, qui per foramen fori fenestrae, e regione nobis, nos +speculatur." + +Godfrey prope solidum minutum non respondit, sed opus arcam explorandi +commode prosequebatur. + +"Tene se aspectantem videt?" quaerit denique. + +"Non videt; omnis te speculatur oculis e fronte paene procidentibus. +Nunquam tales vidi oculos!" + +"Ullamne vultús eius partem vidisti?" + +"Non vidi; foramen exile est. Digitos unius manús eius videor vidisse, +dum se loco continere conatus in foramine tenebat." + +"Qua in altitudine est foramen?" + +"Prope ad summitatem fenestrae." + +Pauca post momenta Godfrey ad sellam suam revertit, consedit, atque +mucinium[3] sensim in vultum induxit. Dein proclinatus pedes arcae +aspectare affectabat. + +"Vidi eum," inquit. "Sive potius oculos eius vidi. Nonne quam sunt +saevi." + +"Oculi tigridis sunt," ex animo persuasus respondi. + +"Enimvero, dum iste nos ex extrinseco speculatur, usui haud erit opus +nostrum prosequi. Nam si etiam forulum occultum reperiremus, eodem fere +momento uterque nostrum moreretur." + +"Aisne fore ut iste nos occisurus esset?" + +"Eodem momento nos traiiceret. Finge tibi, Lester, quanta ista esset +consternatio! Parks audiret duos ictus sclopelli, irrueret, nosque hic +mortuos reperiret. Grady in convulsiones raperetur--ac per aliquot dies +ambo celebres essemus." + +"Ego vero celebritatem alio quodam modo quaeram," inquam immotus. +"Ecquid hac de re statues?" + +"Capere eum tentandum puto; quod si efficeremus--tum sane celebraremur! +At coeptum eiusmodi est quasi scorpionem capere--certum esset nos +detrimentum laturos. Si ille homullus est, quem esse puto, omnium +mortalium ille maxime periculosus est." + +Interim superficiem arcae palpare perrexit. Quod ad me attinet, nescio +quid non pactus essem, si eosdem oculos micantes iterum conspicere mihi +datum esset. Ii enim inussi esse videbantur; urentes radios in tergo meo +sursum deorsumque mihi cursare persuadebam. + +"Quid non prodeam acsi aliquid prosequerer?" suasi ego. "Tum ego et +Parks circumcurrentes cornu eum haberemus." + +"Quin non tu eum, sed ipse te haberet. Tibi nulla pateret occasio. Si +est in superiori contignatione fenestra supra illam, aliquid in eum +demittere posses, aut vero nostro Parks liceret eum sclopello +traiicere--" + +"At nonne id ignavo admodum modo fieret?" sciscitabar. + +"Mi amice, Lester," obtestatur Godfrey, "si aspidem aggrederis, nonne id +nuda manu haud tentabis?" + +Prorsus invitus--oculos iterum ad fenestram converto . . . + +"Decessit!" exclamo. + +Godfrey binis saltibus fenestram attigit. + +"Cerne modo istud!" ait, "tum fatere utrum ipse non summo sit ingenio!" + +Oculis secutus digitorum indicium, vidi e regione foraminis tabulae +simile foramen vitro esse incisum. + +"Lurco ille omnia praevidet," cum admiratione fatur Godfrey. "Existimo +eum illud foramen instantibus tenebris excidisse. Oportet eum +praevidisse futurum ut nos arcam hac vespera exploremus--ipse vero non +modo videre, verum etiam audire volebat. Quidquid diximus, mi Lester, +ipse audivit." + +"Prosequamur eum!" clamito ego, et quin responsum exspectassem, anticum +conclave persultavi, foresque in ambitum ducentes cito aperui. + +Parks et Rogers foris, in camula, in ambitu, sedebant; nunquam antea +vidi duos homines adeo perterritos. + +"Per Deorum fidem, Here Lester!" halitabat Rogers, qui manibus gulam +stringens stabat. + +"Herus Godfreyne is est?" clamat Parks. + +"Aliquis est hic foris. Ad manum habesne sclopellum, Parks?" + +"Ita habeo," idemque e sacculo evulsit. + +E manibus eius id eripui, aperui ostium, cancellos transilii, iuxtaque +murum ad angulum usque prorepsi. + +Dein omni mea audacia evocata, circum cornu assultum molior. + +Nemo in conspectu erat; sed e quodam loco propinquo cachinnus derisorius +ad aures meas pervenit. + +[1] _Exedra, -ae_, est cubiculum amplius et ornatius, ubi peregrinos +excipimus, aut ubi familia congregatur; diversa est ab _oeco, (-us, -i) +qui ostio contiguus est. + +[2] _Cera, -ae_, est candela e cera tenuis, quá lampades altius +pendentes succendimus. + +[3] Est tela, quam in sacculo gerimus, ad mungendum nasum adhibita. + + + + +CAPUT XII + +Godfrey Exterritus. + + +Oculis usque fixis stabam, cachinnus usque in auribus resonabat, quum +Godfrey ad me accessit. + +"Ipse utique evasit," fatur frigide. + +"Prorsus ita; cachinnantem eum audivi!" inquam. + +Godfrey me subitaneo obtutu aspexit. + +"Age, mi Lester," fatur solabundus, "cave nervis tuis cedas." + +"At hic non de nervis quaeritur," obtestor ego fere aestuans, "distincte +audivi. Nec ab hinc procul abesse videtur." + +"Procul admodum quominus nos eum capiamus," regerit Godfrey, atque +laternulam gerens ad limen fenestrae atque solum circum, inspectum +accessit. "Hicce est locus ubi ille stetit," fatur, nam vestigia satis +erant clara. "Viam qua se reciperet utique paravit," subiungit, dum +laternulam huc et illuc versans, plagam eius per caespitem indagabat, +herbae tamen adeo erant densae ut nulla species vestigiorum reperiri +posset. + +Lentis gressibus itaque in domum redivimus, quo facto, Godfrey ad arcam +ulterius explorandam consedit. + +"Vires meas omnino excedit," tandem fatetur; "nec alio me modo confido +forulum reperire posse quam securi. Non tamen lubet istam rem +comminuere--" + +"Nec miror! Id enim esset quasi Venerem Miloniam contundere." + +"Vix tantum esset nefas. Tamen in praesenti eam haud confringemus. +Enchiridia de occultis forulis prius evolvam--aliquid fortasse quod mihi +usui esse possit reperiam." + +"Ac tandem," spe deiectus respondi, "idgenus forulos plane non exstare +reperies." + +Sed Godfrey nutu capitis id negavit. + +"Ego vero, mi Lester, hac in re tibi minime assentior. Paciscor tecum +lurconem eum, qui nos speculabatur, hos sine labore momento temporis +posse reperire." + +"Certe ipse perquam verebatur ne tu quoque id posses." + +"Non sine causa," acriter refert Godfrey. "Cras iterum agrediar. Unum +tamen videndum, ne amicus noster, qui oculis illis ardentibus est, nos +antevertat." + +"Tabulae illae satis firmae sunt," respondi, "nec Parks stultus est." + +"Vera memoras," probat Godfrey, "fori illi satis sunt firmi--denis +minutis eum arcebunt--vix diutius. Quod ad Parks attinet, is vix dena +minuta secunda duraret. Tu quidem singularem huius nebulonis indolem +capere non videris." + +"Vesperi hesterno," inquam, verborum eius recordatus, "admiratione +illius ductus, tamquam maximum nostrorum temporum malefactorem eum +memoravisti." + +"Equidem non diffiteor," ait Godfrey in me renidens, "rem paullo plus +iusto exaggerasse mihi contigit. Quid si eum unum dixerim +maximorum--certe satis magnum qui nos, nisi admodum caveamus, +circumvenire possit. Interim consultum duco Simmonds per nuntium rogare, +ut ad custodiendam domum binos submittat lictores. His foris, Parks +autem intus, vigilantibus res satis tutae existimari poterunt." + +"Ita et mihi videtur," respondi. "Horum praesidio totum exercitum +repellere parare videberis. Caeterum quis tandem iste hirquitallio[1] +est, Godfrey? Nam tu eum formidare videris." + +"Timeo eum profecto, si ille is sit quem esse arbitror--quod quidem modo +mera est hariolatio. Exspecta tamen diem unum vel alterum. Nunc Simmonds +evocabo." + +Dum hic ad telephonum secessit, ego iterum ante arcam speculabundus +consedi, eamque stupens mirabar. Quaenam insidiae illae erant, meditabar +mecum, quae circa hanc arcam veluti centrum, texebantur? Quisnam ille +erat quem Godfrey tam formidolosum sibi fingebat? Curnam ille Vantine +victimam sibi selegit? + +Godfrey interea dum ego in his arcanorum ambagibus coecutiebam, +revertit. + +"Factum est," ait. "Simmonds duos ex optimis suis delegit ad hanc domum +custodiendam." Pauca momenta stans demirabatur arcam. "Cras mane redibo +ad iterum tentandum," prosequitur; "interim manutium cataphractum in +sella reliqui, si fortasse tu ipse, Lester, tentare velles . . ." + +"Dii meliora!" obtestabar. "Interim satius erit Parks de tuo adventu +edocere, ut te intromittat. Futurum spero ut te, Godfrey, non cadaver +hic postratum inveniam!" + +"Idem et ego! Non tamen id futurum exspecto. Recte mones; dic Parks, +sodes, ut me, quandocunque venero, intromittat. Nunc vero de Rogers." + +"Quid de eo?" + +"Rem mecum perpendendo reperi expedire ut eum hac vespera quaestionibus +urgeam. Sed fortasse praestabit donec plura congessero exspectare." Post +brevem ad cogitandum moram, "id faciam," inquit, "exspectabo. Ne errem, +perperam nihil faciam." + +Deinde una in ambitum prodivimus, monuique Parks ut Godfrey, +quandocunque domum intrare vellet, admitteret. Rogers usque in camula +sedebat adeo moestus ac deiectus, ut eius miserescerem. Interim +reputando mecum perspicere coepi et exspectare futurum, ut Rogers, +quidquid ab eo rescire vellemus, si modo unius diei aut duorum moram +interponeremus, quin cogamus sua sponte fassurus esset, siquid a nobis +celasset. + +Hanc meam sententiam per gradus descendens Godfrey aperui. + +"Recte fortasse ea de re sentis," putabat ipse. "Nec ille misellus mihi +pravus videtur. Aliquid illi evenit--aliquid circa illam mulierem--quod +ipse nunquam sit eluctatus. Experiendum nobis erit quid id fuerit. Eho, +ecce hic sunt homines Simmonds nostri," ait ipse dum Lictores duo ante +domum constiterunt. + +"Tune herus Godfrey es?" alter quaerit lictorum. + +"Is sum," respondit Godfrey. + +"Herus Simmonds adventum nostrum tibi, si hic esses, significare nos +iussit." + +"Consilium nostrum est," ait Godfrey, "ut vos domum +custodiatis--custodiatis undique--circuite eam penitus, dateque operam +nequis eam appropinquet." + +"Tenemus, mi Here," quo dicto digitos ad galeam levaverunt, tum unus +circuivit ad posticam domum, alter vero a fronte stetit. + +"Si hi se fortasse occulerent," suasi ego, "nebulo ille auderet reverti, +et sic intercipi posset." + +Godfrey tamen capitis nutu negavit. + +"Reditum eius experiri nolo," inquit, "satius habeo eum absterreri. +Consultius est ut nos cavisse intelligat." His dictis praeterlabens +pilentum gestu accersens, scamellum eius uno pede ascendit, tum, "Iam +te, mi Lester," inquit, "antea docui me eum formidare. Tu fortasse me +iocari putavisti, at id non ex ioco dixi. Nunquam in vita mea magis +serio locutus sum. Ad officinam _Record_," ait pilentario, +strepentibusque rotis avectus est me post eum diutius spectante. + +Ut domum versus progrediebar, agere, quin de isto arcano homine, qui +animum Godfrey tantopere affecerat, serio cogitarem, non poteram. +Nunquam memini eum de se cum ullo adversario conferendo dubitare; at +nunc congressum fugiebat, aut certe reformidabat--ne scilicet +superaretur aut eluderetur! Quantus sic honor huic arcano ignoto +tributus sit nemo nisi ego divinare potui. + +Tum vero cachinnum illum derisorium recolendo aliquantum et trepidavi. +Dein per humerum respectans gressus meos acceleravi, nam si Godfrey sibi +timendum putavit, quanto magis id mihi conveniebat! Pudore quodam agnovi +me allevari quum ad contubernium meum perveni Marathon, ianuamque meam +obseravi. + +Antequam tamen decubuissem, a Godfrey iterum nuntium accepi, per +telephonum enim evocatus, vocem eius agnovi. + +"Nihil nisi te docere cupivi, Lester," inquit, "recte te divinasse. +Mysteriosus ille Francus navi _La Touraine_ huc pervenit, egressus autem +est heri meridie, vectus vero erat interstegio; caeterum institoribus de +eo nihil constabat. Quo circiter tempore ad Vantine pervenit?" + +"Circa horam secundam, ut puto." + +"Itaque a navi rectá eo ivit, ut tu putavisti. Hinc palam fit quare +ignotus omnibus fuerit. Societas navigatoria sacciperium quondam suum +possidet. Faciam ut id cras aperiant, tum quis fuerit fortasse +cognoscemus." + +"Verum, Godfrey," interpello ego, "quid de isto altero catulastro--de +homine oculorum ardentium? Mihi iam medullam ustulat!" + +"Noli id pati, mi Lester!" ait ridens. "Nullo in discrimine versamur, +nisi dum ad arcam prope sumus! Tempestas circum eam saevit. Nihil plus +modo dicere queo. Sospitem tibi noctem! Vale multum!" quibus dictis +auscultatorium pependit. + +[1] _Hirquitallio, -nis_, sive _hircitallio_, iuvenis hircus, hoedus, +hoedulus, ephebus, catulaster, adolescens virilitatem affectans. + + + + +CAPUT XIII + +Egregius quidam Salutator. + + +Postero die, paullo post meum in officinam adventum, ministellus, +solemni quodam agendi modo, a cuius moribus perquam alieno, schedulam +mihi offerebat, quam ego non parum stupens aspexi. Visá eá, fateor, et +mihi verecundus reverentiae timor subrepsit, quandoquidem tessella nomen +ferebat Sereni Hornblower. + +Caeterum nomen satis ignotum praeterquam legumdoctis grandium orientis +trium urbium, Neo Eboracenae, Philadelphenae atque Bostonciae; nam +Serenus Hornblower nunquam est functus publico munere, nunquam verba +publice fecit, nunquam respondit allocutioni epulari, inter delectos +publice nunquam sedit quantum constat, dicam[1] in curia publice +nunquam pertractavit, nunquam causam coram iuratis dixit--uno verbo, +nomen eius in diurnis nunquam, ullo modo, iactatum est, et tamen +proventus sui proventus cuiuscunque advocati huius regni ita +superaverunt, ut hi triginta libellae[2] tantum esse viderentur. + +Etenim Serenus Hornblower iuriumconsultum optimatum nostrorum +fiduciarium egit. Id munus ipse multos annos gessit, atque fama fert +nullum unquam in publicum probrum devenisse. Clientes summá curá +selegit; negotia millionariorum Pittsburgicorum, tametsi perquam +fructuosa, nunquam non recusavit; sed magnopere sibi cordi esse videtur, +eoque superbit, ut opinio famaque vetustiorum familiarum, etiamsi +progenies earum quandoque in turpissima inciderint probra, sarta tecta +servarentur. Siquis e prosapia sit "Pilgrims,"[3] aut "Patroons,"[4] +herus Hornblower nullam amplius commendationem ab eo exigit. + +Prudentiá et sagacitate in clientes incredibili cluet; et tamen quibus +contigit adversas sibi partes eum tueri, post haud multum temporis +senserunt sub involucris mollibus byssinis pugnum maxime formidabilem +loricatum delitescere. In summa, ipse vir erat omni numero mirabilis, +qui si permoveri posset ut commentarios vitae actae scriberet--quod +quidem extra limites rerum possibilium positum est--lectoribus delitias +praeberent vere mirificas. Mihi antea nunquam contigit sive privatim, +sive per negotium, eum convenisse, proinde cum aviditate quadam ac zelo +ministellum sine mora in officinam meam eum invitare iussi. + +Verumtamen Serenus Hornblower aspectu nihil horum prodidit. Fama eius +facile suscitare poterat opinionem alicuiusmodi hominis medii inter +Uriah Heep atque Sherlock Holmes, atqui huius in aspectu nihil +dissimulantis, nihil insimulantis discernebatur. Quin vir ipse erat +mediae aetatis, bono animo vigoreque turgens, paullo corpulentior, vultu +vegeto ac raso, oculis admodum caesiis, caeteroquin bene pastus, +morsibusque mentis mali consciae solutus. Si illi in Latavia obviam +factus fuissem, eum pro mimo, vel histrione perito ac maturo habuissem. +Aliquid in eius intuitu Iosephum Jefferson in memoriam aspicientis +revocabat--fortasse clari et caesii eius oculi. Iste ipse aspectus in +causa esse poterat cum indole aperta et audaci quare in suis coeptis +tanto successu floreret. + +Manibus ultro citroque porrectis, sede capta, protinus in medias res, ob +quas venerat, pedibus ivit. Si nunc, ubi iam perspectam habeo delicatam +rei naturam, hanc rem mecum reputo, etiam magis admiror paratum +patulumque eius animum; quo tamen plus haec recolo eo magis mihi +persuasum est eum omnia in antecessum minutatim excogitavisse quid mihi +dicturus esset. Quicunque propositum in antecessum elaboratum mente +serena, acsi nihil praeparatum esset, animo placido exsequi valet, suis +aemulis necessario longe antecellit. + +"Mi Here Lester," fatur ille, "ex auditu teneo te bonorum Philippi +Vantine administratorem esse." + +"Nostrum consortium est," correxi eum. + +"Sed tu, in persona, negotiis eius attendisti?" + +"Vera memoras." + +"Ipse, ni fallor, veteratae supellectilis exstitit coactor." + +"Ita fuit." + +"Novissimoque suo in Europa itinere, unde nuper rediverat ab Armand et +Fils, Parisiis, arcam Boulé praestinavit." + +Quendam sensum stuporis reprimere haud poteram. + +"Remne agis Armand et Fils?" quaerito. + +"Minime. Rem cuiusdam matronae ago, quam pro re nata Matronam X +appellabimus." + +Cogitatio animum mihi subiit Matronam X, mysteriosamque mulierem +Francicam unam fortasse eamdemque esse. Dein ut absonam respui. Serenus +Hornblower clientem idgenus non acciperet. + +"Herus Vantine arcam eiusmodi revera emit," respondi. + +"Estne ea in tua possessione?" + +"Est in suis aedibus quaedam arca Boulé Parisiis submissa, sed paucis +ante suum decessum horis me docuit herus Vantine non eam easse quam ipse +praestinavisset." + +"Aisne errorem in transmittendo factum?" + +"Sic rem existimavimus, atque remulcale ab Armand et Fils id +confirmavit." + +Herus Hornblower parumper deliberabat. + +"Ubinam est arca quam herus Vantine revera praestinavit?" quaerit +denique. + +"Omnino nescio. Fortasse adhuc Parisiis est. Verum delectum quemdam +eorum exspecto me brevi visitaturum, qui rem nobiscum componat." + +Salutator meus iterum conticuit, et obliviosus frontem fricabat. + +"Valde est curiosum," fatur tandem. "Si arca usque Parisiis esset, +putandum foret errorem agnitum fuisse antequam mea cliens de ea +sciscitata esset." + +"Complura alia circa hanc rem plane sunt curiosa," dixi. + +"Quidquamne obstabit quominus mea cliens arcam aspiciat, Here Lester?" + +Nunc meum erat dubitare. + +"Here Hornblower," denique respondi, "nihil te celari velim. Est quoddam +mysterium circa istam arcam, quod solvere pares non fuimus. Fortasse +legisti relata de mysteriosa morte heri Vantine, alteriusque cuiusdam +Franci; uterque mortuus est in eodem cubiculo domús Vantine, uterque, +ut videtur, ex eadam causa." + +Ipse annuit. + +"Existimasne hanc arcam ullo modo ad causam accessisse?" cito quaerit. + +"Ita credimus; licet hucusque nihil probare potuerimus. Sed nunc arcam +solertissime custodimus. Per me nihil quidem obstat quominus cliens tua +eam videat, indulgere tamen ut tangat non possum--aut saltem quin sciat +cur id agere velit. Memineris nihil te mihi revelasse quare ipsa eam +videre vellet." + +"Atqui ego, Here Lester, paratissimus sum causam tibi revelare," inquit. +"Nihil nisi aequum fecero si te id docuero. Relata quum audiveris, si +tibi ita visum fuerit, Matronam X ad arcam visendam acciemus." + +"Esto," adstipulor illi. + +Ipse in sella reclinatus, vultu gravi, + +"Cliens mea," inquit, "est prosapia clara cuiusdam familiae +Americanae--perquam illustris. Tribus annis ab hinc nupsit cuidam nobili +Franco. Divinare fortasse poteris nomen, ego tamen multo malim ut neuter +nostrum proferat." + +Capite annui. + +"Nobilis iste tam prodigus quam infidus exstitit. Fortunas meae clientis +larga manu solebat diffundere. Pellices suas coram ea publice ostentare +consuevit. Quin et tentare audebat hanc adigere ut unam earum apud se +exciperet. Fateri audeo me eam, quod hunc non iam dudum reliquisset, +stultam iudicavisse. Fiduciarii denique fortunarum matronae se +ingesserunt, nam pater mulieris, pro sua prudentia, partem fortunarum +filiae in fiduciam tradidit. Hi debita mariti dissolverunt, stipendium +ei statuerunt, eiusque debitores monuerunt futura eius debita solutum +non iri." + +Per hoc tempus nomen suae clientis utique iam divinavi, siquidem +singularia haec ore omnium iam diu longe lateque ferebantur, nec est cur +moneam historiam hanc me attentione etiam augescente auscultasse. + +"Stipendium principe dignum est," pergebat herus Hornblower, "at hero X +id nequaquam suffecit." Nullum stipendium sufficeret--quo maiorem +acciperet pecuniam, eo plures comminisceretur modos ad eam disperdendam. +Itaque, tandem fur evasit. Eo denique devenit ut producta artis, +venderet, quibus suae domus affluunt, quae quidem reapse meae sunt +clientis, empta enim eius pecunía fuerunt. Binis circiter ante +septimanis cliens mea, post aliquantum morae in castello suo in +Normandia reversa, suas urbanas aedes prope denudatas reperit. Tapetae, +tabulae pictae, statuae--omnia divendita erant. Inter res caeteras ab eo +direptas fuit arca Boulé, qua cliens mea velut scriptoria uti +consuevit. Arca erat pretiosissima; attamen non valor pecuniarius meam +clientem sollicitudine angit, et ad eam recuperandam urget." + +Hic paulisper conticuit, clarandaeque voci studebat, unde probe +intellexi delicatissimam historiae suae partem eum attigisse. + +"Herus X, memor decoris dumtaxat," tractim prosequitur, "ut saltem ipse +sibi persuaserat, consilium cepit epistolarum suae uxoris servandarum. +Hoc propositio contenta forulorum in sellam quamdam profundi iussit. +Erat tamen ibi forulus ipsi prorsus ignotus--forulus occultus, clienti +tantum meae cognitus. Iste forulus manipulum occultabat epistolarum +clientis meae, quas ipsa summa sollicitudine recuperare conatur. De +indole harum nihil memorabo--ego, profecto, vix quidquam de iis scio, +siquidem revera nec ad rem meam faciunt. Ipsa tamen me certiorem fieri +voluit, tranquillitate animi, nisi ea recuperentur, se prorsus nullá +frui posse." + +Iterum annui. Nihil profecto erat quare adhuc plus diceret. Etiam ego +mecum reputavi infido marito si par pari rependat, revera nullum ius ad +conquerendum competere. + +"Cliens proin mea," prosequitur herus Hornblower sensim laetus viarum +maxime ardua se feliciter superasse, "ad recuperandam arcam opus +confestim aggressa est. Reperit eam Armand et Fils venditam esse. Eos +quum sine mora adivisset, responsum tulit arcam iam hero Vantine +venditam, et etiam huc transmissam esse. Proinde, sub specie suam +familiam visendi, proxima navi se itineri committit eo vero proposito ut +ab hero Vantine facultatem forulos aperiendi, litterisque potiundi +impetraret. Mors eius suam spem frustravit, et sic destituta, speque +deiecta, ad me refugit. Vix est cur addam neminem ex sua familia +quidquam de his rebus scire, atque plurimum referre ut maritus suus de +iisdem nunquam vel suspicetur quidem. Suo itaque nomine te appello, +veluti testamenti heri Vantine exsecutorem, ut eas litteras propriae +dominae restituere ne graveris." + +Miram hanc historiam momento temporis mecum volvens sedebam, tentabamque +eventus novissimi bidui, utrum inter se conveniant, componere. Non +quadrarunt autem--saltem non cum mea theoria de causa horum eventuum. +Non enim profecto Matrona X sua secreta veneno vindicatura erat! + +"Numquis praeter tuam clientem novit quidquam de istis litteris?" +quaesivi denique. + +"Haud ita puto," respondit herus Hornblower, languide in me renidens. +"Non enim eius tenoris hae sunt ut mea cliens eas cuique confidat. Nam +hae, ut tu, mi Here Leste, iam suspicari poteras, revera infamatoriae +sunt. Necesse est ut eas quocunque demum pretio recuperemus." + +"Ut plane constare oportet," monui ego, "minimum duos semper necesse est +quibus litterae cognitae sint--auctorem nempe atque cui missae sunt." + +"Id non me praeterivit, auctor tamen harum litterarum mortuus est." + +"Mortuusne?" repetivi. + +"In duello paucis ante mensibus caesus est," explicat gravi vultu herus +Hornblower. + +"Ab hero X?" rogavi statim. + +"Ab hero X," refert herus Hornblower, pressis labiis residens, quasi +nihil amplius de ea re memoraturus. + +Nec profecto erat quare plus diceret. Satis enim de legibus, deque +moribus ac rationibus Francorum cogitandi intellexi ad perspiciendum, +siquando litterae illae in manus heri X incidissent, futurum esse ut +ipse prorsum rerum potiretur. Uxor sua omnino in sua esset potestate. +Atque cogitatio mihi animum extemplo subiit eum quodam modo certiorem +factum has litteras exstare, omnibus igitur viribus, ut iis potiretur, +satagere. Hoc cogitatum satis esse argumenti arbitrabar, quare in partes +uxoris eius flecterer. + +"Certo scio," tandem respondi, "herum Vantine sine dubitatione +indulturum fuisse ut cliens tua forulos aperiret, suasque litteras +tolleret. Ut testamenti sui exsecutor ego quoque indulgeo, nam +cuiuscunque sit arca, litterae sine dubio Matronae X sunt. Haec utique +ea conditione nituntur ut arca vera et genuina sit. Verumtamen, Here +Hornblower, monitum te esse volo mihi persuasum esse duos viros, eos +forulos aperire conatos, occisos fuisse," explicui illi adversum me +sedenti, auditisque eventibus obstupefacto theoriam meam de morte +Philippi Vantine, Francique ignoti. Denique his verbis finivi: +"Verosimile mihi videtur Vantine, dum arcam exploraret, casu in forulum +incidisse; at vero alterum eum hominem foruli ignarum non fuisse perinde +atque contentorum, nullum intercedere dubium." + +"Hem!" interpellat salutator, "multas et miras in vita mea audivi +recitari fabulas, parem huius nunquam. Nihilne tibi de isto Franco +constat?" + +"Nihil, nisi quod ab Havre per _La Touraine_, superiore die Iovis huc +appulit, et quod a crepidine rectá huc vectus est." + +"Mea quoque cliens per _La Touraine_ advenit--quod tamen casu ita factum +est." + +"Fieri potest," inquam, "sed vix casu factum est ut et ipse et cliens +tua gratia contentorum foruli venissent." + +"Aisne tu . . .," + +"Aio equidem fieri potuisse ut mysteriosus ille Francus ab hero X missus +veniret, Matrona X nempe casu quodam improviso arcanum de litteris +poterat marito suo prodidisse." + +Herus Hornblower subito surrexit. Animo admodum turbatus esse videbatur. + +"Fortasse vera mones," inquit. "Ego clientem meam confestim edocebo. +Concessum nuntiabo illi licere arcam inspicere; atque si haec vera esse +comprobabitur, licere forulos aperire litterarumque fasciculum tollere." + +"Si discrimen subire voluerit," assentior ego. + +"Conventum est; simul atque eam convenero, te evocabo," inquit. +"Utcunque tamen, gratiam tibi ob urbanitatem tuam habeo," quibus dictis +discessit. + +Verosimile est eum hinc recta via ad aedes familiae in Platea iter +direxisse; aut vero Matronam in sua officina praestolatam esse; nam +intra dimidiam horam me evocavit. + +"Cliens mea," inquit, "arcam sine mora visum ire cupit. Ipsa animo tota +est concitata, praesertim ex quo intellexit alium quempiam forulum +temerasse. Quandonam tibi commodum est nobiscum venire?" + +"Licebit illico," respondi. + +"Proinde ad devehendum te confestim tibi aderimus. Quindenis aut vicenis +minutis plus haud sumemus." + +"Placet," respondi, "adventum vestrum opperiar. Utique testem mecum +accersam." + +"Aequum facies," assentitur herus Hornblower. "Nihil ex nostra parte +oberit. Ergo in vicenis minutis." + +Primum quam poteram officinam _Record_ appellavi, sed Godfrey aberat. +Eum, more suo, aliquis respondit, usque ad dimidium postmeridiem venire +non solere. Evocavi domicilium eius, sed nullum tuli responsum. Tandem +aedes Vantine evocavi. + +"Parks," appello eum, "in societate aliquorum mox apud vos adero, qui +arcam inspicere velint. Consultum esset camulam e via amoliri et cuncta +lumina accendere." + +"Lumina iam sunt accensa, mi Here," respondit. + +"Iam accensa? Quidnam rei est?" + +"Herus Godfrey aliquantum hic est moratus, re illa, arcá, fatuando." + +"Itane, revera?" tum mihi in mentem venit facile potuisse me divinare +ubi ipse moraretur. "Fac eum Parks, certiorem me cum aliquibus arcam +visum mox adventurum, meque velle eum rerum gerendarum testem habere, +roga itaque eum ut maneat." + +"Faciam, mi Here," respondit Parks. + +"Tranquillane omnia?" + +"Sunt; duo lictores totam noctem circum domum degerunt, ego autem et +Rogers intus vigilavimus." + +"Rheda heri Hornblower ad ostium adstat, mi Here," pansa ianuá +ministellus significat. + +"Factum bene," respondi. "Protinus aderimus, Parks. Vale interea!" et +penso auscultatorio, laenam celeriter indui. + +Tum, ut pileum deprompsi, cogitatio subitanea mihi incurrit: + +Si ignotus ille Francus revera emissarius heri X fuerit, Matrona eum +facile agnoscet. Vaga quidem hariolatio, digna tamen quae tentetur! +Accessi igitur ad scriptoriam, exprompsi effigiem mihi a Godfrey datam, +in sacculum recondidi. Hoc peracto, ad tollenonem properavi. + +[1] _Dica, -ae_, est lis coram iudice, dicam inferre, vel impingere, +aliquem lite prosequi; Graecum est, sed Romanis iurisconsultis usitatum. + +[2] Phrasis Americana, quae idem fere valet quod si Romano more +diceremus: Proventus eius teruncio censendus est, loco talentorum. + +[3] Vocabulum Latinum corruptum, e Latinitate Medii Aevi, quum +_peregrinator_, et _peregrinus_, vocabatur viator, qui zelo religionis +ductus, Hierosolyma, aut quemlibet locum fama miraculorum cluentem +longis itineribus visum, et ad sacra exercenda adiit. Itali inde +cuderunt _pellegrino_, ex hoc Germani _pilger, pilgram, pilgrim_, unde +Angli suum desumpserunt, modo tamen eo vocabulo Anglos designant, qui +primi in eam partem Civitatum Foederatarum demigrarunt, quae Neo Anglia +appellatur. Horum soboles antiquitate nobilitateque generis clarescere +vulgo existimantur. + +[4] Vocabulum Latinum Germano-Batavorum orthographia exscriptum, quo +domini latifundiorum in Civitate modo Neo Eboracena, quondam Neo +Amstelodamensi, certis privilegiis fruentes indicabantur. + + + + +CAPUT XIV + +Matrona Velata. + + +Tres in rheda erant. Herus Hornblower tergo ad equos verso sedebat, duae +autem mulieres sibi e regione sedes occupabant. Harum utraque nigro erat +induta, spisseque velata, indicium tamen inerrabile, quo matrona et +ancilla dignoscuntur, non defuit. Hoc quidem discrimen declaratu +difficillimum esset, tamen exstitit. + +Herus Hornblower rhedam intrantrem retro in me spectabat. + +"Testem," inquit, "quemdam memoravisti." + +"Ipse iam domi Vantine est," explicui, iuxtaque eum consedi. + +"Hic herus Lester est," me sistens fatur Hornblower, et matrona ad haec, +quam illi ex adverso sedentem, ut dominam statim agnoveram, nutu capitis +respondit. + +Nulla alia verba fuerunt prolata. Rheda versus Latamviam vecta, iter in +eadem tali prosequebatur celeritate, quali in tanta frequentia provehi +poterat. Subinde oculos in mulieres nobis adversas conieci, earumque +disparitatem morum facile observare poteram. Altera prorsus tacita +sedebat manibus in gremio, capiteque pendulo, admodum composita; altera +vero inquieta et mobilis, haud par quae digitorum nervosam agitationem +contineat. Non parum mirabar quare ancilla magis quam sua domina +agitaretur, ac tandem morum diversitatem neglectui institutionis +attribuendam iudicavi. Contrarietas tamen mihi haud ignoranda erat. + +Viá denique Decimá rheda iterum ad occasum iter flectit; inde prope +attigit Compitum Washington, pervenit in Plateam, ac denique ante aedes +Vantine constitit. Herus Hornblower mulieribus descendentibus adstitit, +ego autem per gradus ducem me praebui. Sed ubi ad fastigium graduum +attigimus, et in conspectum sertorum funebrium ex ostio pendentium +perveneramus, matrona velata leni exclamatione substitit: + +"At ego nescivi," inquit. "Tamen fortasse exspectare satius esset. +Ignara eram . . ." + +"Nulli sunt propinqui, mea Hera, quos offendamus," interpello ego. "Quod +vero ad mortuum attinet quid illi refert?" et tinnii. + +Parks ostium adaperuit, quo per nutum consalutato, praeivi, advenasque +in conclave induxi. Godfrey me ibi praestolabatur, cuius animum ex +oculis conspicuum, et ex ingressu heri Hornblower mulierumque excitatum +perspexi. + +"Hic meus testis est, herus Godfrey," inquam, sistens hunc, illi autem: +"herum tibi sisto Hornblower." + +Godfrey se proclinavit, Hornblower autem suaviter in eum renidens illum +excepit. + +"Nisi prudentia heri Godfrey mihi probatissima esset, eum ut testem +recusarem," fatur Hornblower, "sed ea mihi iam experientiá constat, nec +me falsum iri probe novi." + +"Unus nonnisi est cui ratione prudentiae et constantiae libenter cedam," +respondit Godfrey in eum renidens, "is autem est Hornblower. Ipse +classem per se sibi propriam efficit." + +"Multas tibi refero gratias," advocatus respondet graviter proclinatus. + +Interim dum hae civilitates ultro citroque miscebantur, mulier, quam +ancillam indicaveram, consedit, ac si pedes eam sustinere recusarent, +manusque nervose torsitabat; vel ipsa adeo hera sua eius rei taedio +affici videbatur. + +"Arca hic intus est," eloquor ego, atque matrona velata duoque viri eo +me sequebantur. + +Arca in medio cubiculo stabat prorsus eodem modo ut fatali ea nocte, +omniaque lumina ardebant. Mihi intranti manutium chalybeium Godfrey sub +oculos cecidit. + +"Estne ista vera illa arca, mea Hera?" quaero ego. + +Momentum temporis contemplabatur eam, manibus ad pectus pressis et +strictis. + +"Est!" respondit halitans, paeneque cum singultu. + +Fateor me stupefactum esse. Nunquam credidi eam ipsam veram esse; imo ne +modo quidem mihi persuadere poteram quemadmodum ipsa eadem esset. + +"Certene tibi constat?" incredulus quaesivi. + +"Existimasne me in eiusmodi re falli?" obtestatur ea, "mihi crede hanc +arcam quondam meam fuisse. Indulgebisne?" subiungit, unoque gressu +propius ad eam accessit. + +"Exspecta parumper, mea Hera," interpello eam. "Antequam arcam +contrectes monitam te esse volo perniciem te tibi invocaturam." + +"Perniciem, ais tu?" meque stupens contuebatur. + +"Extremam perniciem, ut iam hero Hornblower explicui. Causis fretus +sufficientibus credo iam duos viros temerare occultum illum forulum +audentes factum vita luisse." + +"Ni fallor herus Hornblower aliquid eius generis mihi memoravit," secum +mutiebat; "at haec omnia utique errores sunt." + +"Forulum ergo nullum venenum tuetur?" sciscitor. + +"Venenum?" repetit ipsa prorsus ignara, mucinio ad labia levato. "Non +capio." + +Iam sentiebam theoriam meam funditus collabi et radicitus everti. +Godfrey intueri ausus non sum. + +"Non ergo mechanismate forulus nititur, mechanismate, quod quum forulus +evellitur duos dentes venenatos in manus aperientis eiaculetur?" + +"Nullo modo, Here Lester," ipsa respondit stupens. "Mihi crede +mechanisma idgenus hic nullum esse." + +Iam et ultimam salutis tabulam, et hanc exilem apprehendi. + +"Mechanisma interponi poterat ex quo ex tua excessit potestate," +suggessi. + +"Id fieri potuisse non negaverim," assentitur ipsa, quamquam vidi eam +persuasam non esse. + +"Nihilo tamen secius, mea Hera," appello eam, "evulsura forulum, +adhibendo isto manutio propriae consules saluti," quibus dictis manutium +Godfrey, in sella depositum illi porrexi. "Nihil attinet ullum, etiam +minimum, incurrere periculum. Sine obsecro," et his verbis rectae manui +eius manutium induxi. + +Ea re occupatus oculos meos in Godfrey conieci. Ipse tali obtutu +pascebat oculos in matrona velata stupefactus, ut ego voluptate fere +suffocarer. Raro admodum mihi contigit Iacobellum Godfrey ambagibus +captum cernere, sed nunc certe fuit captus! + +Matrona velata manutium non sine risu excepit. + +"Nuncne licet mihi forulum aperire?" quaerit. + +"Licet, mea Hera." + +Ad arcam accessit, me et Godfrey adstantibus. Tandem denique mysterium, +quod nos hactenus ludificaverat, solvetur. Atque hoc mysterio patefacto, +ad finem vergent nostra poetica aeriaque somnia, quae nos tantis +laboribus moliti eramus. + +Quasi per instinctum fenestram tabulatam aspectabam, sed lunulam lucis +in ea nihil obumbrabat. + +Interea matrona velata in arcam proclinata digitos suae dextrae super +aeneum opus musivum lateris laevi ad tangendum disposuit. + +"Aliquantum male dextrum mihi est," ait illa, "siquidem semper laeva +manu uti consuevi. Animadvertite me tribus in locis digitis premere; ad +forulum tamen aperiendum ista loca certo in ordine sunt premenda--primus +iste, dein iste, ac tandem iste." + +Protinus acutum sonum aeris tinnientis audivimus, et a laevo latere +arcae crustum metallicum recidere. + +"Ansa est," fatur matrona velata, et nihil dubitans, dum mihi cor +haerebat, ansam apprehendit, parvulumque forulum evellit. + +"A!" reiectoque ridiculo manutio, fasciculum litterarum schedarumque in +forulo occultum prehendit et tollit. Dein nisu quodam se continebat, +vittulam, quae fasciculum litterarum ligatum tenebat, resolvit, anteque +oculos nostros dena duodenaque litterarum involucra stravit. "Uti +videbis, Here Lester," submissa ait voce, "hae merae litterae sunt, +tibique persuadere velim easdem meas esse." + +"Nihil dubito, mea Hera," respondi. Illa autem allevati cordis suspirio, +et quasi cum singultu, fasciculum religavit cauteque in sinu pallae suae +abdidit. "Est quaedam res," nunc ego subiunxi, "quam tu, Hera mea, pro +me forte perficere posses." + +"Libentissime faciam," susurro respondit. + +"Ut iam hero Hornblower explicui," prosequor ego, "nudius tertius hoc in +conclavi duo occisi sunt. Sive potius in cubiculo contiguo fuerunt +occisi; sed nos putavimus eos vulnera lethalia hic accepisse. In hoc nos +errasse videmur." + +"Sine dubio," confirmat ipsa. "Praesidio mechanismatis tam fabulosi quam +tu memoravisti, here Lester, forulus ille munitus et fretus nunquam +fuit. Saltem non ex eo tempore quo ego eam possederam. Traditum, ut +scis, tenemus hanc arcam pro Matrona quondam de Montespan confectam +fuisse." + +Liberius nunc iam verba faciebat, ut videtur magno onere levata--nec +profecto mihi constabat quam magno! + +"Herus Vantine ipse haud minus suspicabatur," inquam. "Ipse in re +supellectili perquam erat versatus, fuitque aliquid insoliti circa hanc +arcam, quod eam herae Montespan quondam fuisse propriam, suadere +videbatur. Huic rimandae erat intentus quum mors eum supervenit. Quid +ille alius tum fecerit, nescimus, sed si declarare possumus quis ille +fuerit multum iuvabit." + +"Necdum declaravistis?" + +"Nihil quidquam de eo scimus, praeterquam quod Francus fuit, aut sic +nobis visum est, et quod per _La Touraine_ biduo ante huc pervenit." + +"Eadem ipsa fuit navis qua ego vecta sum." + +"Mihi proinde in mentem venit te fortasse, mea Hera, eum visu +novisse--aut fuisse tibi alio quodam modo notum." + +"Quid ei nomen fuit?" + +"Pagella quam ipse hero Vantine submiserat nomen Theophili d'Aurelle +ferebat." + +Capite abnuit. + +"Nomen hoc, mi Here Lester, nunquam antehac audivi." + +"Nomen et nos mutuatum credidimus," respondi, "sed fortasse hanc +effigiem agnosces," quibus verbis effigiem e sacculo productam illi +porrexi. + +Hac accepta, accuratius eam aspexit, sed iterum caput quatiebat. Tum ad +latus conversa ricaque levata, uberiori luce inspectabat. + +"Est aliquid in vultu quod mihi minus ignotum videtur," ait denique, +"acsi hominem quondam alicubi vidissem." + +"In navi, fortasse," suasi ego, quamvis probe noverim id in navi non +contigisse, siquidem hic in interstegio locatus fuisset. + +"Haud ita; non in navi. Casteriá meá nunquam sum egressa. Et tamen +certe memini eum vidisse--at vero ubi, dicere non queo." "Forte," +submissa suggessi voce, "aliquis amicorum mariti tui esse poterat." + +Non me praeterivit manum eius hoc ictu tremere, sed ictum hunc +emittendum censui. Ipsa tamen forti tulit animo. + +"Eadem cogitatio, Here Lester, meum quoque animum subiit," respondit +ipsa, "verum ego amicorum mariti mei paucissimos novi; certe non istum. +Et tamen--. . . Si quo casu ancilla nobis subvenire posset." + +Effigiem manu ferens conclave ingressa est. Ancilla in sella, ubi eam +reliqueramus, usque sedebat; manus suae in gremio arcte erant +constrictae, quasi maximo solum conatu se compositam continere posset. + +"Iulia," affatur eam matrona velata celeri Francicitate, "hic teneo +effigiem cuiusdam, qui nuper arcano quodam modo in isto conclavi occisus +est. Viri hi, quis ille fuerit, declarari cupiunt. Vultus eius mihi +quodammodo notus videtur, verum dirimere nequeo. Cerne, amabo." + +Iulia protendit tremulam manum, accepit effigiem, aspexit; tum suspirio +longiusculo in solum exsanguis prolabitur, priusquam sive ego, sive +Godfrey succurrere potuissemus. + +Labenti rica, in fulcro sellae capta haerens, rupta et avulsa est; ac +dum prostratam eam aspicio, magnopere sum animo commotus, quandoquidem +mulierem agnovi mysteriosam eam fuisse, cuius effigiem d'Aurelle in +interiori sui horologioli gestarat. + + + + +Caput XV + +Arcanum Franci Ignoti. + + +Aliquantisper adstiti elinguis, deorsumque in vultum mulieris exoletae +enervataeque spectavi; denique Godfrey accessit, eamque intermortuam in +grabatum levavit. + +"Aliquantulum aquae afferto," fatur ad me conversus, vidique e vultu +eius quantopere animo facieque concitatus fuerit. + +Ad fores cucurri, raptim aperui. Rogers reperi in ambitu stantem, eumque +protinus aquam ferre iussi, ipse in conclave regressus. + +Godfrey manus puellae fricabat, dum matrona velata fibulas uncinasque +subarmalis eius solvitabat. Ut patet, satis clare haud videre valebat, +quamobrem celeri motu manus velum suum sublevavit. Corde accendi coepi +quum eam ita humaniter agentem conspexi; ac post singulum obtutum +aliorsum me converti. + +Etiam animadverti Godfrey ex agnita muliere admodum stupentem ut eam +intuitus erat; post quae et ipse oculos avertit. + +"En aqua, mi Here," fatur Rogers urceo aquae poculoque mihi praebitis. + +Proximo momento oculi eius in mulierem, in grabato prostratam +inciderunt. Stupens haerebat, vultusque suus sensim in purpureum +mutabatur; dein gutture proprio prehenso, dimidio se divertens concidit +prorsus ita ut eum antea egisse videram. + +Hornblower, qui mulierem spectabat prostratam, frontemque nervose +tersitabat, audito cadentis strepitu se circumvertit: + +"Quid, malum!" rauca exclamat voce, ubi videbat Rogers ante suos pedes +in solo prostratum, "Quid mali, denique, istam domum agitat?" + +Nervorum interim meorum iam tanta erat tensio ut cachinno mihi haud +temperare possem. Nisum hunc in clamorem ad accersendum Parks converti; +at vultus istius, quum in limine comparuit talis erat, ut in sellam +delapsus in cachinnum morbidum solverer. + +"Dii vestram fidem!" Parks exclamat. + +"Nihil mali," acriter refert Godfrey, "Rogers nostrum alios habet +impetus. Afferto ammoniam!" + +Parks titubans prodit, Hornblower autem omnium pertaesus consedit. + +"Mihi equidem iocus minime liquet," acri in me obtutu mihi obgannit, +vultu rubore suffuso. + +"Collige te, Lester," me inclamat voce acerba Godfrey, interim urceum +mihi eripiens, eoque ad matronam properans. + +Ego interea me satis recepi, et quum Parks paullo post ammoniam afferens +redivit, ad sublevandum caput Rogers par eram, dum Parks phialam naribus +eius adhibebat. + +"Praebe sis Parks mihi quoque olfactum," rogo eum male firmus, et oculi +mei confestim lacrymis manare coeperunt, sed ne in furorem raperer, +evitavi. "Exporrige sis prostratum Rogers, ut distentus iaceret," +mandavi Parks halitans, et ipse vertiginosus in solum desedi. Aspicere +tamen Hornblower ausus non sum, timebam enim ne stupentem eum videns, +iterum in cachinnum morbidum solverer. + +Matrona interim aquam in vultum Iuliae inspersit--non parum detrimento +faciei eius!--pauxillum exspectabat, tum se erexit, velumque demisit. + +"Mox ad se redibit," inquit, ac profecto, pauca intra momenta puella +oculos aperuit, et stupens circumspexit. Dein tremor violentus eam +obsedit. + +"Quidnam rei est, Iulia?" hera sciscitatur, manu eius prehensa. "Tune +eum virum novisti?" + +Raucus singultus solum erat responsum. + +"Rem mihi narrabis!" pergit hera voce tranquilla, sed firma. "Forte +seclus quoddam est perpetratum. Cuncta fatearis oportet. Prudentiae +horum virorum secura te confides. Novistine istum virum?" + +Puella capitis nutu probavit, oculosque clausit, sed guttae tepidarum +lacrymarum per genas eius decurrebant. + +"Parisiisne?" + +Puella iterum annuit. + +"Tuusne fuit amasius?" + +Tertium annuit; tertium lacrymae manant. + +"Nunc iam memini," inquit matrona subito. "Semel eum cum ista vidi. Quod +negotii ipsi hac in domo fuit?" pergit illa asperius. "Eloquere!" + +"Hera mihi nunquam condonabit!" singultabat puella, unde ego coniectavi +puellam de se magis quam de amico sollicitari. Herae quoque idem +occurrisse verosimile erat, nam vox eius asperior fieri coepit. + +"Tenta modo," respondit. "Fac probe intellexeris, fatendum tibi esse--si +hic minus, tum coram officiali lictorio." + +"Vae, absit!" clamitat Iulia, subito se erigens. "Dii meliora! id viva +non sustinerem! Hera nunquam tam foret crudelis!" + +"Ergo fatere nunc!" mandat matrona velata immisericors. + +"Esto ut vis, Hera!" clamat puella, mucinio tersitans oculos, linguá +locuta, quae partim Francica, partim Anglica, utpote quam minus accurate +calleret. "Narrabo ergo quando ita vis omnia. Proprie enim non mea fuit +culpa. Ille is fuit. Non amavi--timui eum. Potestate super me pollebat. +Efficere poterat ut omnia patrarem. Ipse etiam verberavit me! Ego tamen +ad eum usque redivi!" + +"Quí vocabatur?" quaerit matrona velata. + +"Vocabatur Georgius Drouet--habitabat Via de la Huchette, haud procul a +Via Sancti Iacobi--contignatione suprema, in subtegulino. Ipse nequam +fuit--nequam fuit--e quaestu mulierum vixit. Primum ante sex menses eum +conveni. Mulieres fascinare novit; eum me magni facere putavi. Dein +pecuniam a me mutuam petere incepit, donec omnem quam comparcavi +elicuit; tum annulos meos--omnes et singulos!" Sublatis tum manibus +ostentavit digitos vacuos. "Mox . . ." + +Hic substitit heramque aspectavit. + +Ea "prosequere!" inquit; "narra quidquid ad narrandum habeas." + +"Novi scilicet Heram quoque . . ." + +Iterum substitit. Interim ego ad fenestram perambulavi, ibique, valde +commotus, forum ligneum spectans steti. + +"Eccur non?" quaesivit aspere, ego autem scire putabam eam revera tergum +meum alloqui. "Eccur non? Numquid amari mulieri nefas est? Num mulieri +tolerandum est quod Hera toleravit? . . ." + +"De ea re satis, Iulia," interpellat matrona velata, voce glaciali. +"Tuam rem fare." + +"De forulo occulto novi; vidi Heram aperire, quid celaret, novi. Verum +ego erga Heram fida fui; eam amavi; gavisa sum eam reperisse +aliquem . . . Hera reminiscetur suam desperationem, suum horrorem, quum +ingressa conclave reperit arcam evanuisse, subductam, venditam per illum +. . . non secus et ego desperavi--ex omni corde conabar Herae usui esse. +Ea nocte conveni istum," nutu effigiem indicans in solo iacentem. "Eum +edocui." + +Hera sua, quasi in saxum mutata, stetit. Suspicabar eius angorem et +humiliationem. + +"Ipse a me sciscitabatur--intellexit omnia--forulum, quí sit +aperiendus--cuncta. At ego consilia sua nequaquam suspicabar--prorsus +nihil suspicationis habui. Verum in navi vidi eum, tum demum intellexi. +Eheu, accepit quod meruit!" + +Ipsa tota tremebat, manibusque oculos operiebat. + +"Nihil plus, Hera, existimo superesse," addidit rauce. + +"Nihil ex ista superest historia," fatur Godfrey voce firma, "sed est et +altera." + +"Quid? et altera?" respiciens in eum quaerit matrona velata. + +"Quaere ex ea, Hera, quonam proposito ipsa in hanc domum venerit nudius +tertius vesperi, locutaque in isto conclavi cum Philippo Vantine +fuerit." + +"Non feci!" quiritat puella, vultu flagranti. Mendacium est. + +"Esto haud, opus est ut dicat!" immitis pergit Godfrey. "Quisque +stultissimus facile divinabit. Venit pro litteris! Consilium ceperat te, +Hera, diffamandi!" + +"Mendacium est!" iterum quiritat puella. "Veni spe ducta eam servandi, +ad . . ." + +Impetus singultuum furentem paene suffocarunt. + +Matronam velatam contremiscere animadverti, sellam illi supposui, in +quam se gratiis per murmur redditis demisit. + +"Praeterea testem eius rei habemus," subiungit Godfrey. "Accersamne +lictores Hera?" + +"Noli, noli!" clamat puella vultu fere cadaveroso. "Edisseram; omnia +edisseram. Vel spatium temporis concede!" + +Interea ad se possidendum secum colluctans sedebat, cuius rei indicium +erat vultus torvus, maculisque striatus. Tum vidi oculos eius pandi, et +circumspiciens animadverti Rogers se ad sedendum collegisse, lividaque +facie oculos in puellam defixos tenere. + +Ipsa, eo viso, fere in furorem acta est. + +"Tu is fuisti!" quiritat puella, pugnis eum minitata. "Tu me prodidisti! +Tu, ignave! Ignave!" + +At Godfrey, facie admodum severa, manus firmas brachio puellae iniecit. + +"Tace!" clamat, "ille nihil nobis prodidit! Imo te tueri +conabatur--quamquam cur id tentaverit. . ." + +Rogers inani ac sepulcrali risu se ingessit: + +"Naturae satis consentaneum feci, mi Here," inquit raucus, "uxor mea +est!" + + + + +CAPUT XVI + +Philippi Vantine Salutator. + + +Historia, quam nobis Rogers halitando prodidit, sordida profecto erat, +quam tamen, quoniam nostram rem obiter tantum attingit, per summa tantum +capita carpam. + +Octonis aut denis ante annis venustula Iulia--tunc dumtaxat ipsa certe +quam nunc venustior fuit!--se ad familiam quamdam, quae vitam sine +ancilla Francica vix tolerandam sibi persuaserat, famulatui auctoratum +Neo Eboracum venit. Rogers eam convenerat, eiusque ocellis atris +labellisque rubris captus, eam deperibat, ac, postremo, eam in +honorificum connubium postulavit--haud necessario, praeter dubium!--et +in maritum acceptus, ut maritus huius sirenis, cum ea vitam degit per +plures menses eventuum plenam. Quodam denique die reperit eam aufugisse. + +Ipse, ut fere fit, suam ei concrediderat omnem pecuniam comparcatam--una +enim haec fuit conditionum connubii! comparcatum quoque evanuit. Iulia, +ut credibile est, desiderio bituminis viarum urbis Parisiorum abrepta +fuit; nec praeterea dubitandum Iuliam vitae cum Rogers nuptialis, poesis +prorsus vacuae, admodum pertaesam fuisse; et ob id in Franciam +aufugisse. Rogers primum sibi eam sequi oportere persuasit; at mox a +coepto eam Parisiis reperiendi, nec certus quid et si reperiret eam +facturus esset, destitit, fato suo eam reliquit, moestusque se vitae +officiis memoriá eius servatá, se accinxit. Genus affectionis erga eam +clam in animo usque superstitabat, et quum ostium aedium Vantine pandens +eam in limine conspexisset, se tamquam ceram in manibus eius praebuit. + +Iulia cuncta haec, parum pensi habita, vel etiam contemptim auscultabat, +nihil quidquam negando, nihil se excusando. Cogitatio, quasi se excusari +necesse esset, ne in mentem quidem venit. Historia finitá, ipsa prorsus +iterum se possedit, quin et paullo elatior facta est, ni fallor, quum +cuncta circum se versari sirenem videret et audiret. Erat hoc totum +veluti iuvenescere, proinde grato quodammodo ad Rogers se vertit animo. + +"Haec omnia, ut opinor, vera sunt?" matrona velata quaerit. + +"Vera, profecto, omnia, mea Hera," respondit Iulia humeri vulsu. "Tunc +fui iuvenis, amorque vitae citatioris me rapiebat. Iam sum adultior, +facta prudentior--praeterea iam non, ut antea appetor." + +"Proinde," inquit hera cum ironia, "nunc iam parata es ad maritum tuum +reverti." + +"Ea de re iam cogitavi, mea Hera," refert Iulia stupenda simplicitate, +"inde ex quo eum hic conspexi, vidique eum in me usque bono esse animo. +Refugio pro senecta indigemus." + +Furtim observabam Rogers, stupensque cognovi eum hanc mulierem usque +animi affectione fovere. Refugium paratum esse videbatur, si Iuliae +visum esset salutem suam hic quaerere. + +"Aliquantum dubitavi," dein subiunxit, "gratia tui, mea Hera, ubinam +ancillam, mei similem, Hera repererit. Nulla praeter me crines suos ut +ego concinnare sciens est--nulla nisi ego balneum apparare valet . . ." + +"Ea quum solae fuerimus dirimemus," respondit matrona velata. "Verum +nunc, eris fortasse tam bono in me animo, ut mihi, quid antea huc +veneris, explices." + +"Aequum, Hera mea, postulas," seque in sella commodius disposita, Iulia +pergit: "Die quodam in navi evenit, ut quum in vectores tertiae classis +despectarem, animadverterem Georgium--herum Drouet--solum oberrantem. +Me, ut ita dicam, omnino _eversam_ et confusam sensi necopinato eum +conspiciendo; deinde ipso sursum spectante intuitus nostri concurrerunt, +quo facto, ipse accessit et ex imo me eadem vespera se convenire iussit. +Illic denique consilia sua mihi primum aperuit. Secundum haec ipse pro +se litteris ad evendendum potiri conabatur." + +"Cuinam?" quaerit Godfrey. + +"Cuicunque, utique qui maximo pretio eas redimere voluisset," respondit +Iulia, multum mirata ut res tam plana etiam quaestione egere posse +cuiquam videretur. "Litterarum quaeque ipsi herae denis millibus +francorum primum erant offerendae; si ipsa abnuisset, Duci--qui certe +cupidissimus earum habendarum censendus erat, offerendae fuissent!" + +Matrona velata aliquantum tremebat, manusque nisu quodam naturali ad +pectus, expertura utrum manipulus litterarum, ut pretiosissimus +thesaurus, revera in tuto esset, attollit. + +"Nocte ea in casteria mea," perrexit Iulia, "insomnis volutabar +meditabunda, si quo modo eum frustrare possem; quod et iam dudum +senseram eum haud multum me curare--et quod satis perspexi pecuniam eam +in aliam quondam mulierem insumptum iri. Statui igitur primo quoque +momento ad hanc domum properare, rem integram hero Vantine patefacere, +petereque ab eo ut litteras mihi concrederet, quibus ego ad heram +advolarem; mihi enim gratus eius animus probe notus erat," subiunxit +puella. "Etenim quemque sibi providum esse, naturae praeceptum est." + +Hic paulisper cessavit, in conclavi circumspexit nostrisque vultibus ad +se audiendum conversis mirifice delectari videbatur. + +"Una dumtaxat virtute tu certe polles, sinceritatis, scilicet," fatur +matrona velata. "Prosequere!" + +"Facultate discedendi vesperi tantum ab hera nacta," pergit Iulia, "huc +properavi, et huc perveniens pulsavi tintinnabulum; fateor tamen frustra +me acturam, nec fore ingressuram, nisi ostium maritus aperuisset. Quin +etiam postquam ingressa sum, etiam ipse mihi ingressum ad suum herum +negavit; verumtamen quum de accessu disceptassemus, herus Vantine ipse +in ambitum venit, tum ego ad eum confugi, et ut me exaudiret ab eo +flagitavi. Tum demum is me ad huc intrandum invitavit." + +Hic ipsa iterum conticuit dum me tremor ex ipsa exspectatione perculit. +Denique mox eramus audituri quemadmodum Philippus Vantine morte affectus +sit. + +"Igitur ego consedi," pergit Iulia. "Totam istam rem illi patefeci inde +ab exordio. Ipse me intentissimus auscultavit; sed quum ab eo petivissem +ut facultatem litterarum tollendarum mihi faceret, dubitare coepit. Inde +sursum deorsumque in conclavi ambulans rem meditabatur; deinde me per +ianuam in illud cubiculum deduxit. Arca in medio stabat tabulato, +omniaque lumina ardebant. + +"'Istane illa arca est?' ipse quaesivit a me, et quum verbis +confirmassem, mirari videbatur. + +"'Res probatu facilis est,' dixi ego, tum ad arcam progressa tria +pusilla choragia imprimere coepi, ut heram facientem videram. Ansula in +latere recidit, verum ipse me prohibuit. + +"'Revera haec illa ipsa arca est,' ait ille. 'Hoc iam video. Et absque +dubio forulus eas quas memorasti celat litteras. Ast hae litterae non +tuae sunt. Eae herae tuae sunt propriae. Ut eas auferas concedere non +possum, quoniam, profecto, non te novi. Fieri potest ut iis abuti tibi +in animo sit.' + +"Omni modo obtestabar iniuste id mihi imputari, optima me esse indole, +herae meae ex animo bene velle, meque eam tueri. Denique me in hoc +reduxit conclave. Prae furore paene flevi." + +"'Revertere' inquit tandem, 'ad tuam heram, nuntia illi me ad suas sibi +reddendas litteras paratissimum esse. Dedere tamen eas suis tantum +ipsius manibus vellem. Litterae sunt hic, quandocunque sibi libuerit, a +me eas repetere poterit.' + +"Ex his intellexi omnia mea argumenta esse incassum, ipse adamantinum se +praebuit. Itaque e domo excessi, ipso mihi ostium aperiente. Atque in +his, Hera mea, cuncta quae scivi edisserui." + +Post haec breve silentium factum est; tum audivi Godfrey e profundo +suspirantem. Facile intellexi sibi aeque ac mihi persuasum esse puellam +vera narrasse. + +Tum ipse occepit fari: "Quamprimum domum perveneras, utique ergo quaeque +experta es, herae tuae narravisti?" + +Iulia haud parum erubuit. + +"Non feci, Here mi," respondit ipsa, "nihil illi narravi." + +"At ego putarem te tuam fidem factis comprobare voluisse," pergit +Godfrey suo modo suavissimo. + +"Ego vero sine litteris verebar, ne mea consilia ipsa in malam +interpretaretur partem," ait Iulia contumax. + +"Praeterea sine litteris utique nullum praemium," explet Godfrey. + +Iulia nihil respondit, sed parum commode se habere videbatur. + +Denique matrona velata surrexit. + +"Ullasne amplius habes quaestiones, quas illi proponere velis?" +quaerebat ipsa. + +"Nullas amplius, mea Hera," refert Godfrey. "Historia ex omni numero est +perfecta." + +Iulia itaque sumpsit suum velum, oculis interim haud amicis in Godfrey +coniectis. Matrona velata denique ad me se vertit, manusque tetendit: + +"Gratiam tibi habeo, mi Here, Lester," inquit, "pro tua in me voluntate. +Veni, Iulia!" hisque dictis utraque ad fores accessit, quas Rogers illis +propere pandit. + +Herus Hornblower nutu capitis salutans, eas secutus excessit, ego autem +cum Godfrey solus sum relictus. + +Uterque nostrum silens consedit, quique suis cogitatis intentus. + +"Hem," fatur denique Godfrey. "Hem, quam praeclaram haec omnia +praeberent historiam! Et en, iis uti nequeo! Acerbum hoc est scitu, mi +Lester!" + +"Historia ista columnas societatis certe concuteret," assensus dixi. +"Imo et ego ipse concussus sum." + +"Non secus atque ego! Primum me nusquam esse sensi--quum te atque +matronam velatam de occulto forulo disserentes audiveram, elinguisque +stupui--vidique te in me renidentem! At totam rei historiam necdum scio. +Quínam id factum est ut illa ad te veniret?" + +Enarravi igitur ei adventum ad me heri Hornblower, historiam ab eo mihi +narratam, levemque cum eo disceptationem. Intellectis eventibus, Godfrey +audita capitis nutu probavit. + +"Historia ista utique recta et proba est," tandem fatur, "Hornblower +enim nihil unquam quod fraudem redoleret, susciperet. Insuper matronam +ego agnovi, ut, procul dubio, et tu." + +"Et ego sane; vidi eius effigies. Probavi etiam eius fortitudinem veli +relevandi." + +"Non secus et ego. Inde a die nuptiarum, mi Lester, ipsa haud parum +mutata est--tum enim ipsa puella erat laevi facie! Trium annorum cum +Duce suo convictus vestigia in ea reliquit!" + +Mox conticuit, et meditans oculos in tapetas defixos gerebat. Denique +cum subito tremore ad se rediit. + +"Historia autem ancillae certe auditu iucunda fuit," inquit. "Nihilo +tamen secius plura in ea sunt quae mihi minime liquent." + +"Est unum in his, quod ne mihi quidem est clarum," respondi ego. "Ne +somniavi quidem hanc esse arcam veram et genuinam. Nescivi quí id esse +posset." + +"Rem acu tetigisti. Quínam id factum est, quum matrona velata Armand et +Fils Parisiis adivisset, et ab iis ad Philippum Vantine missa esset? Ut +sua ipsius narratio fert, ipse hanc arcam non praestinavit; hanc antea +nunquam conspexit; credibile est istam ex errore esse missam; Armand et +Fils remulcant tibi errorem esse commissum; et tamen Vantine memorant +eius arcae praestinatorem. Aliquid alicubi distortum esse constat. + +"Illa re admoneor vices agentem Armand nondum me visisse. Haud est +dubium quin is difficultatem dirimere possit." + +"Utique non oberit eius narrationem audire," putabat Godfrey. "Videamus +nunc illum forulum." + +Forulus usque erat apertus eo quo eum reliqueramus modo, sed Godfrey eum +in locum repressit, ostendabatque mihi configurationem vafram, +quemadmodum per crusta, opusque musivum forma locusque eius dissimulatus +fuerit. Dein operari circa choragium coepit, ansa in locum recidit, +forulumque iterum evulsit quod evelli poterat, seduloque exploravit. + +"Homullus qui hunc effinxit, summi fuit ingenii," fatur miratus, et +forulum iterum in situm repressit. "Miror admodum quid hic inde a +temporibus herae de Montespan ad hanc usque aetatem celaverit! Litteras +amatorias plerumque, ut mea fert opinio, quoniam eae sunt praesertim res +quae maxime celari debeant. Nonne aves utinam, mi Lester, forulus hic +sua secreta tibi prodere posset?" + +"Est unum quod hunc forulum prodere vellem, si modo posset," respondi. +"Vellem hic fateretur quis Philippum Vantine occidisset. Nisi fallor iam +mecum agnosces bellulam theoriam nostram hac vice pulchre esse elisam." + +"Nonne iam ita paret?" + +"Forulus nullo certo mechanismate nititur--hoc plane constat," censebam +ego. + +"Certe nullo nunc, nullo unquam," assentitur Godfrey. + +"Atque hoc nos nuspiam relinquit, et nunc nusquam sumus; nonne idem +putas? Hoc ergo factum totam rem tanto magis in ambagibus reliquit. +Capere non possum," et his verbis etiam magis confusus frontem fricans +resedi. Saltem pro momento temporis mente mihi prorsus coecutire +videbar. "Tamen unum certum est," subiunxi, "necem, quaeque eius causa +aut modus fuerit, factam in conclavi, non autem hic fuisse." + +"Quid te ad ita credendum permovit?" + +"Nos existimamus Drouet ad facultatem a Vantine foruli aperiendi, +litterisque potiundi impetrandam acsi vices dominae gereret, huc +venisse." + +"Bene te existimasse arbitror," fatur Godfrey cogitabundus. + +"Ex nostra igitur opinione, postquam Drouet in conclave intromissus +erat, conspicatus est arcam, tentavit forulum evellere, idque moliendo +fuisse occisum. At satis planum est nunc nihil prorsus circa forulum +esse quod cuiquam nocere possit." + +"Hoc certe manifestum est, ut mihi quidem videtur," probat Godfrey. + +"Si vero forulum evulsisset, litteras profecto exemisset, siquidem +obstabat nihil. Quandoquidem eas non exemit, nonne sequitur necesse est +eum antequam forulo potitus esset, fuisse occisum? Quin, fortasse, arcam +ne vidit quidem. Eum illic in conclavi caesum fuisse, paullo post quam +Parks eum reliquerat oportet." + +"Quid tum de Vantine?" quaerit Godfrey. + +"Prorsus nescio," respondi spe deiectus. "Ipse litteras non curavit--si +forulum vel maxime tentaverit, ad summum, curiositate ductus id egit, ut +operandi modum eius experiretur. Attamen, utique idem quod occidit +Drouet, et eum occidit. Prorsus ita--et nunc, quod de ea re cogito, +aeque certum est ne eum quidem aperuisse forulum." + +"Quínam tibi constat id certum esse?" + +"Scilicet si forulum evulsisset," docebam, "idque moliendo caesus esset, +forulus apertus mansisset. Existimabam prius, fortasse forulum per se +clausum fuisse, sed ut vides, id factum non est. Forulus enim manu debet +claudi, eius ansa in locum reprimi." + +"Vera memoras," ait Godfrey, "nec hoc infitias iri patitur. Si enim id +de Vantine valet, de Drouet quoque valebit. Sequitur inde forulum a +neutro fuisse apertum. At quid tum?" + +"Prorsus ignoro," sine spe respondi. "Nihil inde sequi videtur." + +"Est tertia res in medio," suggerit Godfrey. + +"Quaenam ea est?" quaero. + +"Manus quae Drouet et Vantine occiderat, potuit et forulum claudere," +respondit Godfrey, oculis in me levatis. + +"Et litteras tamen ibi reliquit?" quaero ego. "Nequaquam." + +Auditis his, vultum ad fenestram tabulatam convertit, unde intellexi cui +eas manus attribuendas putaret. + +"Praeterea," insto ego, "quonam modo ipse huc penetraret? Quonam modo +evaderet? Quidnam ipse moliretur, si litteras non sustulisset?" Tandem +admodum fessus surrexi. "Iam tempus est," inquam, "ut ad officinam +redeam. Hodie dies Saturni est, officinam horá secundá claudimus. +Veniesne mecum?" + +"Non ibo," respondit; "si per te licet, aliquantum longius hic morabor, +mi Lester, has res ultro mecum reputaturus. Fortasse in veritatem casu +quodam fortuito incidam!" + + + + +CAPUT XVII + +Herus Armand Comparet. + + +Reversus in officinam reperi herum Felicem Armand, ex consortio Armand +et Fils ibidem comparuisse, sed quum ego alias egissem pagellam pro me +reliquisse cum notitia graphide scripta, qua me docebat se futuro die +Lunae antemeridiem iterum venturum. Alius quoque salutator advenerat, +qui me reversum opperiebatur--vir quidam procerus et robustus, longis +mystacibus, qui se mihi sistens aibat se Simonem W. Morgan vocari, +incolamque esse Osage City, Iowa. + +"Proximus miselli Philippi Vantine vivus agnatus, Here mi," se sistens +fatur. "Veni primum quam poteram." + +"Probe ac pie statuisti," laudo pietatem eius. "Funebria cras, horá +decimá matutiná, in aedibus demortui celebrabuntur." + +"Accepistine meum telegraphema?" + +"Accepi," inquam. + +Paulisper in sella sua haud commode vacillabat. + +Non ignorabam quid erat dicturus, sed ad iuvandum eum nihil expedire +existimavi. + +"Recte fortasse divino testamentum eum reliquisse?" quaerit tandem. + +"Divinasti bene; iam etiam ad idem die Lunae probandum quae usui sint, +apparavimus. Si tum inspicere volueris, licebit." + +"Tune iam id inspexisti?" + +"Leges eius mihi notissimae sunt. Hic in officina fuit scripto +mandatum." + +Mystaces suas nervose tortabat. + +"Patruelis Philippus perquam fuit opulentus, ut proditum audivi," coepit +ambire. + +"Quodammodo opulentus. Sortes securitatesque eius valore unam millionem +cum quadrante attingebant, praeter quaedam immobilia--et, utique, aedes, +quas incolebat. Insuper magnum apparatum productorum artis--tabularum +pictarum, supellectilis domesticae, tapetarum, caeterarumque rerum +idgenus circum se congestum habebat; quae omnia quantum valeant fortasse +nunquam rescietur." + +"Eccur non?" quaerit ille. + +"Quoniam haeredem omnium rerum Museum Artium Metropolitanum constituit. +Praeterquam pauca legata suis veteranis famulis adscripta, cuncta quae +sua erant eidem Instituto reliquit." + +Fortasse iusto rudius haec ob oculos ei posui, sed intervisui[1] finem +facere statui. + +Herus Morgan toto vultu valde erubuit. + +"Siccine?" clamat. "Va--eccum; famá audivi eum haud parum insanivisse." + +"Imo vero aeque sanum eum cognovi quam mortalium ullum," aridule +respondi. Huius verba mihi in animum revocarunt dubia quae mihi eo die +quo Vantine arcam Boulé palpare coeperat, suboriebantur. Dubia tamen +haec reticenda iudicavi. + +"Hem--enimvero his de rebus alias videbimus!" fatur salutator meus +minitabundus. + +"Fac prorsus ita statueris, Here Morgan," e corde respondi. "Si ulla +tibi dubia intersint, indagare ne intermiseris. Nunc autem, quoniam +permulta negotia me urgent, ignosces mihi, etiam maturius hodie officium +claudemus." + +Denique in pedes surrexit, tractim foras ivit; nec unquam amplius mihi +sub oculos venit. Ut ego puto, legumperitum quempiam adiit, ab eo +edoctus fuit casum suum nulla spe niti, et sic, rebus infectis, tractu +[2] primo quo poterat, in Osage City profectus est. Ne funus quidem +exspectandum censuit. + +Pauci, profecto, molestiam in funere participandi subeundum censuerunt. +Fuerunt inter hos aliquot familiae iunctiores, aliqui vices musei, +institutorum beneficentiae quondam a Vantine adiutorum agentes, aliqui +amici et necessarii, nec plures. Ex magno mundi theatro ita excessit et +excidit, ut vel superficiem aquae, ut ita dicam, lenissimá undulá +succussá, turbare videretur; e cunctis sibi iunctis, dicere non dubito, +fidum Parks aegerrime eius mortem laturum. Vantine enim, quodam sensu, +homo fuit solitarius; pauci in Platea ambulantes nutu toties quemquam +salutarunt, tamen haud multi sunt toties soli pransi; tantum enim in eo +fuit abstinentiae, ut amicitiam cum eo intimam verecundia deterreret. In +summa, Vantine homo fuit, ut sui similes multi, qui plurimos in toto +orbe numerarat notos, amicos nusquam. + +Ea nocte domi meae sedens haec mecum aliquantum contristatus reputabam, +nec sine inquisitione in proprium ipsius mei in mundo, societatisque +humanae locum atque statum. Procul dubio plerique nostrum haud parum +contristantur quum perspicere incipiunt quam exigui sint in mundo +momenti. Plurimi nostrum, si postridie suae sepulturae inter vivos +redire possent, sine dubitatione haud parum cohorrerent quum +perspicerent quam laete mundus usque satagendo cursaret! Scio enim +mundum me evanuisse haud plus percepturum quam Vantine morte extinctum. +Cogitatio haec mihi haud grata fuit, quod ea aliquo defectu laborare me +coarguit. + +Insuper et mors Vantine animum meum moerore affecit. Usque eo dum ad +hunc tristem eventum explicandum modus aliquis atque spes suppetebat et +affulgebat, causa declarari, factumque explicari poterat; at nunc +theorema meum omnino erat eversum; in tenebris sum relictus, unde nullo +pacto poteram eluctari. Nunquam antea ullo mysterio sensi me adeo +obcoecatum, meique impotem, quam hoc, et sensus hic ita me obruit ut +postquam cubitum ivissem, diu me insomnem et irrequietum iactaret. +Arcano quodam modo vires meas cum superiori aliqua potestate mihi +conserere videbar, minaci et terribili potestate, quae me vel versione +carpi contundere et comminuere posse parabat. + +Testamentum Vantine secuto die Lunae probatum est. Legibus eius cautum +erat ut tota congeries productorum artis in museum deveheretur, domus +autem, eaeque in ea res quibus museum non egeret, beneficio musei +venirent. Herum Caspar Purdon Clark de legibus testamenti iam certiorem +feci, atque advocatus musei testamento legendo interfuit. Is retulit +sibi demandatum esse ut me ad res uná duabusve septimanis, donec eaedem +avehi possent, administrandas rogando induceret. Oportere etiam asseruit +inventarium rerum Vantine congestarum ut fieret, ad quam sine mora +suscipiendam vicarius musei director delegatus est. + +His conditionibus aequo animo acquievi; sed in officinam reversus animi +certe pendentem me sensi. Artium congeries Vantine mihi nunquam non pars +sui ipsius videbatur; quin etiam plus domus ipsius pars, in qua eadem +coacervata erat. Eaedem res in museo, in longitudinem parietum rigide +dispositae ac digestae tessellisque discretae, summam iacturam decoris +et pulchritudinis laturae erant; unde cogitatio animum mihi subivit +quanto praestantius id futurum pro urbe Neo Eboracena, si domus ista +vetus, cunctaque in eius penetralibus, sarta tecta intemerataque normae +instar conservarentur, ut inde minor ista nervoseque proruens generatio +digniorem vitae modum, disciplinam maiestatemque illius veterioris sub +oculis videret; eo circiter modo quo vetustae ac venustae aedes +Plantin-Moretanae Antverpiae monumentum reprehensionis est adversum +nostrorum temporum librarios, qui litteras mercium mensurá aestimant +iuxta saponem atque caseum. + +Id, utique, iam effectui dari nequit; impetus mercaturae in Plateam +ultimam hanc obicem e medio tollet; unicum istud prisci rerum ordinis +monumentum delebitur; intra annum aut biennium immanis chalybeia et +lapidea strues loco potietur, ubi tres Vantine generationes vitam +exegerunt; congeries autem artis thesaurorum tam concinna et una, cui +cogendae ultimus Vantine vitam impenderat, immergetur vastae congeriei a +museo corrasae, ibique evanescet. Tristis certe exitus. + +"Vir, Here, te convenire cupit," affatur me ministellus ad scriptoriam +considentem, ac paullo post herus Felix Armand inductus se stitit. + +Oculos modo habeo claudere ut imaginem tam extraordinarii viri mihi +repraesentem, nam Felix Armand vir erat maxime eximius, quem unquam me +convenisse gratulari mihi possem. Vultu rubicundus, claris oculis, plena +barba atra, comá fere pice nigriori--capillis pone auriculas ita +cincinnis, ut minus quam fascinatorium appellare haud ausim--speciem +praebebat immensae et incredibilis virilitatis. Nec aberat in habitu +eius indicium haud ignorandum culturae; gestus, totaque hominis externa +species prodebant eum multum peregrinatum, multa vidisse, consuetudinem +multorum, a summo ad imum expertum esse, hominem denique haec omnia +arguebant, quem in nulla hominum societate alienum dixeris. Nullis +profecto verbis meis propriam eius vividae personae imaginem describere +ac prodere possum; atque ingenue fateor me a primo aspectús eius +momento ab eo affectum atque fascinatum fuisse. Caeterum etiamnum sum +ita affectus; fortasse etiam magis quam antea, nunc ubi tota historia +mihi palam est--at modo scies. + +"Anglice perinepte calleo, Here mi," considens me affatur. "Si tu scis +Francice . . ." + +"Ne dimidio quidem tantum, quantum tu Anglice," renidens respondi. "Hoc +iam primá tuá sententiá clarum est." + +"Si sic res se habeat, tentabo ut possum," fatur subridens, +"erroribusque ignosces. Primum igitur, Here Lester, ex parte Armand et +Fils rogatum te esse velim, ut errorem tam gravem condones." + +"Reverane per errorem id factum est?" quaero. + +"Per errorem, nobis admodum incommodum. Nec quí id factum sit scimus. +Mihi crede, mi Here Lester, non esse nostrum errores committere; nomine +ita claremus, ut iuste liceat nobis superbire; verum arca quam herus +Vantine praestinaverat, in promptuario nostro est relicta, illi autem +haec alia est convasata ac permissa. Rem severissimae indagini +subiecimus." + +"Ergo arca heri Vantine usque Parisiis est?" + +"Non est, Here Lester; errorem iam ante aliquot dies rescivimus, proinde +arcam, quae heri Vantine est, ad me huc miserunt. Eadem proximo die +Mercurii, per _La Provence_ huc perveniet. Ipse ego eam excipiam, +heroque Vantine sistam." + +"Herus Vantine mortuus est," doceo eum. "Num id nescisti?" + +Aliquamdiu, acsi non caperet, stupens sedebat. + +"Rectene te intellexi herum Vantine mortuum esse dixisse?" balbutiebat. + +Quantum de tristi eventu scivi ei narravi, dum ipse me quasi stupefactus +aspectabat. + +"Mirum est," inquam "te nihil ex his in diurnis ea re scatentibus +vidisse." + +"Ad amicos visitandos Quebec abfui," explicabat. "Nuntium domús nostrae +me huc conferre iubens illic mihi redditum est. Illinc sine mora viam +huc ingressus sum, dieque Saturni hic perveni. A statione rectá huc +vectus aegre reperi te abesse." + +"Doleo tanto tibi incommodo fuisse," dixi in excusationem. + +"At, mi Here Lester, nostrum est incommoda subire," obtestatur ipse. +"Tantum errorem dedecus existimamus. Pater meus ex antiquiori genere +admodum ob id perturbatus est. Verum mors ista heri Vantine-- +molestissime me afficit. Saepe numero eum conveni. Ipse verus +rerum aestimator fuit--in eo patronum, quem maximi feceramus, amisimus. +Eum domi suae mortuum repertum memoravisti?" + +"Recte meministi, mortuus autem est e minutis in manu geminis +vulneribus, in quae maxime lethale virus erat instillatum." + +"Mira narras. Et quem in modum ea vulnera erant inflicta?" + +"Id nescimus. Mihi visum erat . . ." + +"Itane, revera?" quaerit fulgentibus ex incitamento oculis. + +"Paucis horis ante alius quis eodem modo occisus repertus est in eodem +cubiculo." + +"Aliquis alius?" + +"Peregrinus aliquis, qui herum Vantine visum venerat. Mihi tunc visum +erat tum hunc peregrinum, tum herum Vantine occultum quemdam forulum, +qui in arca Boulé latebat, temerantes, mortem oppetivisse. Quidquamne +tibi, Here Armand, de historia eius arca cognitum est?" + +"Arcam hanc pro Matrona de Montespan ab ipso hero Boulé factam esse +credimus," respondit ipse. "Haec est prima et originaria eius quae nunc +in Louvre est, de qua satis constat Ludovici Magni fuisse." + +"Ita et Vantine credidit," affirmo ego. "Unde id deduxerit, nescio--" + +"Herus Vantine rei peritus fuit," herus Armand compositus respondit. +"Sunt enim circa eam indicia, quae nemo peritus ignoraverit." + +"Ista arcae historia, ab eo coniectata," inquam, "mihi ad credendum +ansam praebuit arcam, quae pro Matrona de Montespan parata esset, forulo +occulto utique non carituram; et, quoniam haec temporibus Brinvillier, +atque La Voisin fiebat, quid magis moribus iis consentaneum esse +poterat, quam quod praesidio machinationis venenosae muniretur?" + +"Quid profecto iis moribus magis consentaneum?" repetit salutator meus, +dum ego eum maiori etiam nisu erga me ferri ex oculis eius videri posse +putabam. "Ratiocinaris optime, mi Here Lester." + +"Ratiocinatio haec," retuli ego, "statum rerum, haud aliter perspicuum, +declarare videtur. Adde etiam quod novitate rei delectat." + +"Res ista certe insueta est," avide assentitur, aestuque animi oculi +eius ceu geminae prunae candebant. "Ego vero inde a tenellis +unguiculis," subiungit, quum intuitum meum animadverteret, "admiratione +mysteriosi omnis tenebar. Fabulae de rebus occultis vim in me exserunt, +quam declarare non possum; aliquid mihi in sanguine latet, quod nutui +earum obtemperat. Subinde persuadeo mihi optimum potuisse speculatorem +me evasisse--aut insignem malefactorem. Loco horum mercator tantum sum +rerum curiosarum. Hinc intelliges quare historiis huius generis +insolitis adeo capiar." + +"Adiumento nobis fortasse fieri poteris," suadeo illi, "meum enim +theorema omnino refutatum fuit." + +"Refutatum? Quonam modo?" quaerit. + +"Forulus occultus repertus est . . ." + +"Quid?" clamat voce prae stupore acuta. "Repertus? Forulus occultus fuit +repertus?" + +"Fuit, nec tamen ullum machinationis venenatae tutamentum." + +Halitu graviori paulisper spirabat; se dein recollecto leniter ridebat. + +"Revera," in excusationem respondit, "haud me decet mihi tantum +indulgere. Est hoc certum genus ebrietatis. At tu ais forulum fuisse +repertum, nullum tamen venenum. Fuitne forulus vacuus?" + +"Non fuit; manipulus litterarum in eo inventus est." + +"Praestanter! Certissime litterae amatoriae! Pagellae dulciolae a magno +Ludovico, ad heram fortasse Montespan?" + +"Non ita; prò dolor! multo recentiorum temporum erant. Restitutae +eaedem sunt possessori. Te quoque probaturum hoc factum esse arbitror." + +Aliquantum accuratius residebat me speculatus, dum me sollicitari sensi, +quod quum ipse accurate sciret a quo arca empta esset, interea secum +tacite historiam in integritatem magis scite texere par esset quam mihi +consultum videretur. + +"Quandoquidem litterae restitutae sunt," tandem fatur aridiuscule, "de +re amplius disceptare vanum esset. Verum, absque dubio, si rem integram +cognoscerem, approbarem. Praesertim si id bono matronae cessisset." + +"Ita cessit," probo ego, eumque rem perspexisse e vultu eius cognovi. + +"Tum fecisti bene," respondit. "Nullone alio modo causa mortis heri +Vantine illiusque peregrini reperiri poterat?" + +"Nullo, quantum sciam. Mortuarius cras in causam inquiret. Causam +cognoscendam is consulto distulit ea spe ut nova reperirentur forte +testimonia." + +"Nec ulla sunt reperta?" + +"De nullis equidem audivi." + +"Ne novisti quidem quis peregrinus ille fuisset?" + +"Iam hoc repertum est. Fuit aliquis nullius pretii, nomine Drouet." + +"Francusne?" + +"Francus, cuius domicilium subteglinum erat Parisiis, Rue de la +Huchette." + +Herus Armand animo intentus me intuebatur, sed nunc relaxatus, et ut +mihi persuaseram, longo suspirio, ut homo gravi levatus onere. Interim +in imo animi mei recessu umbratilis vagaque suspitio suboriri +coepit--suspitio scilicet, acsi herus Armand hac in re longe plus +cognitum haberet quam hactenus prodidisset. + +"Num tu casu aliquo eum novisti?" incurius quaero. + +"Non novi; haud puto. Est tamen unum, Here Lester, quod non capio, et +ideo indulgentiam tuam ob meam flagitem temeritatem. Non enim perspicio +quid iste, quem vocas Drouet, domi heri Vantine negotii habuerit." + +"Litteras eas volebat in suam redigere potestatem," dixi. + +"A, id itaque moliebatur!" et salutator meus caput quassabat. "Et hoc +tentando fuit interemptus?" + +"Ita, sane. At, mi here Armand, id nos praesertim latet quemadmodum ipse +caesus fuerit. Quis, vel quid eum occiderit? Quínam venenum illud +illatum fuerit? Quidquamne ad id declarandum afferre potes?" + +Pauca momenta per fenestram prospectans meditabatur. + +"Aenigma praeclarum est," tandem ait, "perquam scitum. Iam ego mecum +perpendam, Here Lester. Forte aliquid suadere par ero. Nec scio. +Vertumamen proximo die Mercurii te visam. Si ita videbitur, domi heri +Vantine, ad emutandas arcas conveniemus." + +"Quotá horá?" + +"Pro certo dicere nequeo. Aliquantum morae intercedere poterit dum arcam +a navi avehi curaverimus. Satius forte esset si inter eundum te +viserem." + +"Placet," respondi. + +"Velis, obsecro, mihi iterum indulgere ut errorem a nostris commissum +ignoscere abs te flagitem. Nos, revera, cautissimi esse solemus; attamen +et nos famuli subinde fallunt incurii. Gravissime fero quod ab ipso hero +Vantine indulgentiam flagitare et veniam culpae impetrare in persona +nequeo. Ergo ad diem Mercurii usque, Here Lester." + +"Ad diem Mercurii usque," repetivi verba, oculisque prosequebar staturam +eius erectam et ad optimam normam ornatam, dum per fores discedebat. Vir +certe admirabilis et venustissimus, ad scriptoriam rediens mecum +dictitabam, talis nempe, quem magis intime novisse cuperem; vir, qui +arcanis criminum delectari, ac veluti equo arundinaceo equitare in +delitiis habeat, et cui me hac in re morum similitudo colliget; et risi +etiam quum recolerem quantopere captus esset quum casum geminae mortis +me referentem auscultasset. Quam porro insons fassus etiam est intimam +mentis cogitationem, qua sibi insignis speculator--aut vero clarissimus +malefactor fieri, si datum esset, sibi licuisset, quum reapse mercator +communis rerum curiosarum modo esset. Caeterum ego quoque, nec semel, +iis delectabar, consiliis--et ecce me, leguleium factum, nec e +celeberrimis. Igitur ego et herus Armand complura habemus communia. + +[1] _Intervisus, -ús_, ut nomen substantivum Romanis fortasse non +usitatum, saltem ostendere nequeo; verbum tamen _interviso,3 -si,- sum_ +satis frequens et in Plauto, et in Cicerone ac Suetonio, sensu a nostro +parum diverso, nempe aliquem clanculum observare, furtim videre, +speculari quid aliquis agat, aut vero aliquem subinde visum et ad +colloquendum adire. Satis aptum proposito nostro vocabulum. + +[2] _Tractus, -ús_, quod trahitur, quod se trahit, eodem fere sensu +apud Romanos quo apud nos. Nostrae enim ferroviae, compluresque carri +velut in catenam copulati nihil aliud sunt quam novus modus, loco +antiqui, onera vectandi; et perinde atque Anglice utimur vocabulo +_coach_ ad denotandos carros munere _coach_ fungentes, sic et ego +adhibui antiqua vocabula Latina ad designandum antiquum opus, licet novo +modo effectum. Atque si mihi sumpsi pro _locomotive_ novum procudere +vocabulum Latinum _cietrum_, monito sum tantum Horatii obsecutus +dicentis, "Licuit semperque licebit--procudere nomen." + + + + +CAPUT XVIII + +Ego et Arca Boulé Separamur. + + +Quaestionem mortis mortuarius postero die habuit, quum quod ego +suspicabar, facta comprobarunt. Decuria lictoria nihil quod momenti +fuisset in testimonium reperit; certe nihil eius rei quae causae mortis +Philippi Vantine, atque Drouet, novum lumen affundere potuisset. Testium +quisque eodem fere modo quo ego hic eventus narravit, iuratos autem +manifestum erat in aenigmatum ambagibus deperditos fuisse. + +Magno mihi fuit levamento quod sine me declaratum est quis Drouet +fuisset. Bulgá, quam in crepidine reliquerat, decuriá lictorum +postulante apertá, in ea cistellula pagellarum suo nomine inscriptarum +reperta est. Quare aliam quam suam Vantine submiserit, quidque negotii +cum Vantine habuerit, decuria nullam submittere quivit sententiam, nec +ego id explicare negotii esse duxi mei, quandoquidem arcanum eius mortis +neutro in eventu clarius futurum erat. + +Haud irridiculus inquisitionis eventus erat tentamen heri Goldberger, ut +credibile est a Grady profectum, Godfrey carpendi. + +"Postridie tristis eius eventús," suaviter fatur Goldberger, "tu in +_Record_ evulgasti effigiem, quam tu eius mulieris esse voluisti, quae +pridie vesperi Vantine viserat, quaeque ultima creditur fuisse omnium +qui eum vivum vidissent. Unde eam effigiem obtinuisti?" + +"Exemplar fuit eius quam Drouet in pagmento horologioli gestavit," +respondit Godfrey. + +"Exinde," pergit Goldberger, "huius portionis casús nullam fecisti +mentionem. Licet inde arguere te erravisse?" + +"Imo contra, etiam probavi me verum dixisse." + +Vultus Goldberger rubescere coepit, nec aspectu fuit iucundus. + +"Nonne potius agens[1] vocabulum est 'probare?'" quaerit. + +"At rectum vocabulum." + +"Quinam fuit mulieris cum homine illo Drouet nexus?" + +"Amica eius fuit." + +"Nimia id fiducia dicis," inquit Goldberger labiis convolventibus. +"Tamen, postremo, id nihil nisi hariolatio est, nonne?" + +"Fiduciá loquor, ratione ductus," compositus regerit Godfrey, +"quandoquidem mulier me coram tantundem fassa est." + +Goldberger iterum erubuit. + +"Ni fallor etiam fassa est ipsam se fuisse quae Vantine viserat?" +cavillabatur. + +"Ipsa non modo id fassa est," refert Godfrey etiam magis compositus, +"verum et singula narravit quid eo tempore gestum fuisset." + +"Fassio ista utique tibi soli facta est?" voce consulto ludibriosa +quaerit Goldberger. + +Godfrey verbis his aliquantum rubescebat, tamen probe sibi temperavit. + +"Minime vero," inquit. "Coram hero Lester, atque alio spectabili +iurisperito id evenit, cuius nomen enuntiare fas mihi non est." + +Goldberger sibi aliquid in fauce haerere sensit, acsi alapam accepisset. +Certe idgenus quid sensit, nec asserere dubito iure ita sensisse quasi +accepisset! + +"Num ista mulier Neo Eboraci est?" + +"Ita credo." + +"Quidnam vocatur, et ubi habitat?" + +"Fas non duco respondere." + +Goldberger stupens eum contuetur. + +"Faxo ut respondeas," vagit, "alioquin ob spretam curiam in vincula te +coniiciam." + +"Feceris ut voles," refert subridens. "Per me licebit. Tuo tamen in loco +rem perpenderem. Herus Lester confirmabit mulierem nullo modo in mortem +sivie Drouet, sive Vantine implicatam fuisse." + +Goldberger profecto perpendit; periculum punire tentandi diurnum tantae +auctoritatis ut _Record_, ac porro fassionem Godfrey in attenuandam eius +respondendi negationem denique accipiendam iudicavit. + +"Hoc unum tantum est particularium quod Delectum Grady fefellerat," +suaviter subiungit Godfrey. + +"Haec quidem hactenus," interpellat Goldberger. Godfrey autem de podio +descendit. + +Ego dein ad narrata confirmanda revocatus sum. Utique et ego renui nomen +mulieris prodere causam hero Goldberger allegans me id exercenda +professione rescivisse, me caeteroquin pro certo scire eam nullum scelus +perpetrasse, et, denique, id evulgare mulieri insonti maximo incommodo +cedere posse. Nihil itaque supererat, nisi ut inquisitor auditis se +contentum esse fateretur. + +Grady in podium citatus non fuit; ne inquisitioni quidem interfuit. Quin +inde a primo die, iunctim hoc casu, in publicum nequaquam prodiit; unde +suspicari coepi se cum arcano, cuius solutio nulla fieri posse +videbatur, et unde nulla gloria in se redundare posset, ingestum esse +nolle. Summa totius casús manibus Simmonds est concredita, perinde et +ipse ex parte decuriae lictorum testimonium perhibuit, ingenue fassus +rem omnino nusquam esse. Se aedes Vantine summa cum cura exploravisse +aiebat, praesertim conclave ubi cadavera reperta essent, prorsus nihil +tamen reperisse quod ad arcanum resolvendum lumen afferre posset. Fuisse +in eo aliquid daemoniaci aliquid quod rerum naturam paene superaret. Se +spem necdum deposuisse, et usque in ea re eniti; tamen, si arcanum +unquam patefieret, se sibi persuasum habere, haud aliter quam casu +quodam fortuito, aut confessione ipsius rei id solutum iri. + +Herum Goldberger tribulari vel inde palam erat quod mystaces suas +nervose rodebat, verum nec ipsi plus quam decuriae constabat; nec +praeterea vel mica evidentiae allata est qua scelus, eiusque reatus in +quemquam infligi posset; itaque exitus inquisitionis fuit sententia +iuratorum Philippum Vantine, atque Georgium Drouet mortuos veneno esse, +ab aliquo ignoto, vel aliquibus ignotis, dato. + +Mihi foras eunti Godfrey se adiunxit, unaque gradus descendimus. + +"Audire Simmonds dicentem decuriam lictorum nusquam esse, gratum mihi +fuit," fatur. "Utique Grady conatur ex hoc toto exesse, culpamque alteri +cuiquam dare--faxo tamen ne ipse evadat. Dabo operam ut ipsi Simmonds +mensura ex aequo fiat--vetus ut scis ipse mihi amicus est." + +"Scio, utique," respondi, "at vero, nonne, et nos ipsi nusquam sumus." + +"Saltem pro praesentia," risit Godfrey, "fluctus nos habent. Nonne +tamen, mi Lester, nos in sempiternum illic futuros non exspectas?" + +"Ex quo meum de arca Boulé displosum est theorema, omnis spes me +deseruit. Caeterum arcam cras domino suo restituam." + +"Domino suo?" repetit verba oculis contractioribus. "Revera, ut de eo +cogito, suspicabar eum venturum, non tamen tam cito adfuturum putavi. +Quisnam casu ipse est, mi Lester?" + +"Quin," fere impatiens respondi, "tu haud minus me scis arcam ad Armand +et Fils spectare." + +"Tum tu eorum vices agentem convenisti?" quaerit paululum ex incitamento +suffusus rubore, quod quidem intelligere non poteram. + +"Ipse heri me visum venit. Oppido velim ut eum convenias, Godfrey. Is +Felix Armand est, 'filius' consortii, estque vir omnibus numeris +absolutissimus, quem unquam mihi convenisse contigit." + +"Libenter eum convenirem," ait Godfrey peculiari modo subridens. +"Aliquando, fortasse; ita spero quidem. Quínam autem, mi Lester, +errorem explicuit?" + +"Quodam modo arcam impropriam Vantine miserunt. Propria cras per _La +Provence_ adveniet;" tum recitavi eventum ex ordine, ut Felix Armand +narraverat. "Ipse admodum fuit de ea re conturbatus," addidi. "Excusatio +sua fuit fere abiectissima." + +"Haec omnia Godfrey intentissimus audivit, rebusque narratis annuit. + +"Totum id perquam mirum," subdit ut interpretamentum. "Casu memoravitne +herus Armand ubi nunc moraretur?" + +"Non memoravit; sed si eum reperire velis, haud erit difficile. In uno +vel altero diversoriorum grandiorum--ut suspicor in Plaza, aut St. +Regis, diversatur. Leo[2] perquam est, quominus in stabulo[3] +tenuioris sortis se divertat." + +"Quo tempore cras eum exspectas?" + +"Aliquando postmeridiem. Simul atque arcam Vantine a navi devexerit, +adveniet. Heri, mi Godfrey," subiunxi, "cum eo collocutus suspicari +coepi ei plus de his rebus cognitum esse quam enuntiare vellet. Clare +percipere poteram eum ipso momento divinasse cuius illae litterae +essent, quisque earum tenor esset. Expedirene putas ut arcam paullo +longius detineam? Ad id faciendum quamdam causam facile comminisci +possem." + +"Quid attinet? Auferat arcam suam," respondet Godfrey alacritate quadam +mihi quidem mira. "Si tua de eadem sententia iam est explosa, quid +attinet ei ulterius haerescere?" + +"Nec ego id expedire puto," affirmavi, "nisi quod te eam amplius +explorare velle existimabam." + +"Iam ex sententia eam rimatus sum," respondit Godfrey, unde mecum +reputare coepi nunc primum se victum confessum esse. + +"Sensus quidam intimus mihi suadere videtur," explico illi, "unicum nos +Ariadnes filum, quod ex his ambagibus nos educere posset, arcá traditá +dedituros. Eo nostram cladem agnoscimus." + +"Minime gentium," obtestatur Godfrey. "Si de arca nihil amplius superest +quod exploremus, cui bono detinebimus? Habeat herus Armand quod suum +est. Fortasse cras te conveniam," subiunxit, et in cornu proximo alter +alteri valediximus. + +At postridie non me convenit. Toto mane libens exspectavi fore ut me +evocet, sed quum id non fieret, pro certo putabam me eum in aedibus +Vantine cum hero Armand praestolaturum. Non tamen ibi erat; quum vero a +Parks sciscitarer reperi eum ex pridie eum illic non fuisse. + +Mens Godfrey erga arcam mutata, fateor, mihi admodum mira videbatur; +praeterea etiam existimavi eum enixe cupere eximium hunc Francum +convenire velle. Is vero gratiis hodie etiam magis abundabat quam die +Lunae, et me mox illi plane subactum sensi. In arca a navi devehenda +etiam minus morae reperit quam anticipaverat, nec ullae in portoria +obices positae eum retardarunt, proinde ne tertia quidem erat hora quum +ad domum Vantine advenimus. + +"Herum Godfrey non vidi," quaerenti mihi Parks respondit, "at sunt hic +alii quos hic conspexisse magno tuli dolore." + +His dictis musicarium digito indicavit, quo quum accessi, inventarium +confici vidi. Factorum praefectus capite me salutavit, sed ego non +intravi, res enim visu mihi perquam erat ingrata. + +"Arca in cubiculo trans ambitum est," alloquor herum Armand, atque +antegressus eum per conclave in contiguum cubiculum deduxi. + +Interim Parks lumina nobis provertit, quum comes meus oculos in foros +fenestrae ligneos emiratus convertit. + +"Nos gratia tutelae eos apposuimus," docui eum. "Fieri enim posse +putavimus ut aliquis ingressum tentaret. Quodam vesperi nos revera +reperimus tortile, quod excitabulum praedonium iungit, praecisum, postea +autem vidimus etiam aliquem illic per foramen nos speculari." + +"Quid ais?" herus Armand cito quaerit. + +"Num hominem agnosceres si eum iterum videres?" + +"Nullo pacto; ut vides foramen est tam exiguum. Nihil profecto videbatur +nisi par oculorum. Et tamen possem agnoscere si eos iterum viderem; nam +tales oculos nunquam antea videram--tam lucidi tamque flagrantes erant. +Ea vespera id evenit qua ego et Godfrey tentabamus forulum occultum +reperire, illi autem oculi micabant tamquam ignis, dum nobis +elaborantibus erant infixi." + +Herus Armand, ut parebat, verbis meis parum attentus, arcam +speculabatur. + +"At nunc forulum occultum," ait tandem. "Volesne, Here Lester, quí is +tractandus sit ostendere? Admodum aveo videre." + +Manum plano arcae imposui, tria illa loca, ut matrona velata ostenderat, +pressi. Primum ab ordine erravi, altero tamen tentamine ansula prorsum +decidit clangens, quo facto forulum evulsi. + +"Ecce forulum," exclamo. "Videsne quam dextere effictus est. Et quam +accurate opus occultatur. Quisnam hic de forulo somniaverit?" + +Ipse magno studio opus circumspectabat; forulum in locum repulit, tum +ipse aperuit. + +"Nihil prorsus est dexterius," ait. "Nunquam antehac vidi forulum tam +scite celatum. Ipse autem conceptus per certum molimentum aperiendi +novus ac felicissimus est. Plerique foruli occulti nomine tantum sunt +occulti; exigua indagine reperias; verum iste . . ." + +Forulum iterum repulit, et opus musivum circa speculabatur. + +"Ego et amicus arcam maximá curá pertractavimus, nec forulum +reperimus," eum docui. + +"Tuus amicus--recte si memini, nomen eius memoravisti?" + +"Sic puto--nomen ei est Godfrey." + +"Iurisperitus ut tu?" + +"Haudquaquam; diurnarius[4] est. Antea tamen membrum fuit cohortis +speculatoriae. Ipse praeter modum alacer est, ut si quisquam forulum +reperire debuerit, eum hunc fuisse necessarium videretur. Hae tamen +technae eum eluserunt." + +Post haec herus Armand forulum cum strepitu retrusit. + +"Tamen forulum repertum esse," inquit, "mihi pergratum est. Nolo te, +Here Lester, ignarum esse hanc rem arcae valorem augere." + +"Quantumnam valet?" quaero ab eo. "Herus Vantine me eam pro se emere +iussit, atque summam, quae fere fidem excedat, velut limitem pretii +memoravit." + +"Revera," herus Armand respondit, sumptá brevi deliberatione, "vix +ullam summam memorandam puto donec patrem consulam. Arca sane singularis +est--fortasse omnium quas herus Boulé fecerat pulcherrima. Reperistine +monogramma Matronae de Montespan?" + +"Non reperimus. Herus quidem Vantine existimabat id alicubi delitescere; +ego tamen et Godfrey non quaesivimus." + +Dein herus Armand pandit valvas quae forulos medios tegebant. + +"Ecce!" ait, dum digitis musivum, rectá sub fastigio, percurrebat, +"vide sis quam scite istud permixtum sit cum caeteris figuris. Atque +istic est emblema donantis." Dehinc demonstravit pusillum aureum solem, +radiis ad fundum fastigii procurrentibus, paullo supra monogramma: "_Rex +Sol._" + +"_Rex Sol_," repetivi ego. "Stulti nos fuimus id non animadvertisse. Hoc +totam prodit historiam rei, nonne ita? Quid rei est, Parks?" sciscitor +ab eo, in limine adstante. + +"Petoritum[5] prae ostio adstat, mi Here," respondit ille, "binique +operarii aliquid supellectilis evasare inceperunt. Ratumne est, Here?" + +"Est ratum," respondi. "Fac ut id huc inferant. Deinde advoca sis +praefectum inventarii, paucis eum volo. Herus Vantine suam rerum +artefactarum congeriem Metropolitano Artium Museo testamento reliquit," +explicabam rationem instituti mei hero Armand, "itaque aequum arbitror +vices Musei agentem huic emutationi interesse." + +"Rectissime statuisti," probat ipse. "Aequum et ego censeo." + +Parks paullo post a duabus operis comitatus, rediit rem quamdam +involucro obvolutam baiulantibus, quos arcte secutus est vicarius Musei +Metropolitani. + +"Nomen mihi Lester est," praefectum docui, "exsecutor testamenti heri +Vantine, hic autem vir est herus Felix Armand, ex consortio Armand et +Fils, Parisiis. Corrigendo cuidam errori paullo ante mortem heri +Vantine commisso satagimus.[6] Illa arca ibi ex errore huc missa est +loco eius quam ipse praestinaverat. Herus Armand rectam ac veram advehi +curavit, eam autem quae sua est, asportabit. Ego iam totam rem advocato +Musei narravi, consultum tamen duxi te emutationis testem accersere." + +"Minime dubito, mi Here, rem aequam geri," homo Musei respondit +protinus. "Tibi, haud ambigo, cognitio harum rerum est personalis." + +"Personalis est. Ab ipso hero Vantine teneo." + +"Ratum, itaque, mi Here," oculos tamen cum voluptate in arca Boulé +pascebat. "Est supellex nitidissima. Doleo quod non Museo competit," in +commentationem subiunxit. + +"Forte licebit tibi ab hero Armand praestinare," suasi ego, sed curator +ridens caput quassabat. + +"Haud ita," refert ille, "adiumenta nobis non suppetunt. Sed fortasse +Sir Caspar herum Morgan ad eam nostro beneficio praestinandam permoveri +posset--rem illi memorabo." + +Operae illae duae, hero Armand administrante, involucra de altera arca +divellere coeperunt, eaque mox denudata in medio stabat. Ista quoque +aspectu gratissima erat supellex, attamen etiam mei oculi minime periti +hanc alteri oppido sequiorem esse facile perspexerunt. + +"Multum nos delectaret si herus Morgan eam videre vellet," subridens +respondet herus Armand. "Nolo dissimulare nos de eo iam antehac +cogitasse--quis enim negotiator, quam aliqua re insolita pulchraque +potitur, id non fecerit? Enitar ut ei sistar. Interea . . ." + +"Interea," interpello ego, "arca tua est." + +Tum, edito velut in deprecationem leni gestu, opus aggressus est alteram +arcam involucris novae detractis summá curá obvolvere. Adstans non +sine dolore vidi eam tegetibus obdi rudibus, quod oculi mei iam satis +erant eius venustatis gnari. Praeterea mecum iterum conquerebar quod eá +sublatá, omnis spes nobis causae mortis Philippi Vantine indagandae +tollitur. Ratio mea quomodocunque repugnabat, vagus me instinctus +urgebat ut crederem istam arcam Boulé quodammodo funesto eo eventu +nexam esse. + +Arca denique convasata stetit, tum herus Armand ad me versus manum +porrigit. + +"Sperabo, Here Lester, quondam futurum ut te iterum conveniam," fatur +tam suaviter ut eum fore adulari mihi putarem, "et priscam gratamque +amicitiam nostram refoveam. Siquando Parisiis esse tibi contigerit, ea +de re me certiorem facere ne graveris. Numero bonae fortunae habebo si +mihi datum fuerit quasdam urbis nostrae pulchritudines, non quibusque +notas, tibi revelare." + +"Habeo tibi insignem gratiam," respondi, "invitationis huius certe +nunquam ero immemor. Interim quum tu hic, Neo Eboraci, sis . . ." + +"Humanissimum tu te mihi praebes," interpellat ille, "et ipse ego +sperabam posse nos saltem una prandere. At mihi hac ipsa vespera adhuc +Bostonium proficisci oportebit, illinc autem me Quebec conferam. Utrum +huc, Neo Eboracum, reversus fuero, necdum scio--quod multum ab animo +heri Morgan pendebit; negotium adeo subtile proxenetae haud +concrederemus. Si mihi redire contingat, certiorem te faciam." + +"Age id feceris," ab eo petivi. "Maximae equidem mihi erit voluptati. +Insuper usque spero quandam huius mysterii solutionem tibi occurrere." + +Leni risu nutabat. + +"Nimis arduum opus pro novitio, mei simili," respondit. "Vires meas +oppido superat. Si tamen solutio eiusmodi fiat, spero te de ea re me +edocturum. Mirificam eam futuram certum est." + +"Sic faciam," in responsum promisi, manusque iterum tetendimus. + +Denique signo dato, duae operae arcam levarunt, ipse suam manum in +tutamentum arcae imposuit, ut e conclavi in ambitum, hinc per ostium +deorsum gradus ad petoritum, quod tramiti appulsum erat, delatam ei +imposuerunt. Eo allata arca singulari cura in petoritum sublevata, +ibique disposita est, duo tum baiuli conscendentes eam utrimque +tenuerunt, denique equis ab auriga concitatis petoritum leni motu per +iter secundum Plateam volvi coepit. + +Herus Armand paulisper oculis secutus, pilentum meritorium ibi eum +opperiens conscendit, manuque ultimum vale edens, petoritum subsecutus +est. Nos e fastigio graduum discedentes intuebamur, usque dum ad primum +viae transversae angulum iter suum flexerunt. + +"Herus Godfrey extorris nunc negotio est," leni risu notat Parks. +"Ternis quaternisque his diebus tantum quod non cum arca illa habitavit. +Hesterna nocte diu hic moratus est." + +"Quid ais? Vesperi hesterno?" stupens quaero. "Ego vero certissime +putabam eum hodie hic futurum," cogitabundus subiunxi, quod Godfrey +poterat secum statuere ultimum intueri arcam. "Quodammodo pollicitus est +se huc venturum, sed et evenire poterat ut graviori quodam negotio +detentus esset." + +Momento post, celeritate qua pedes me ferre poterant, deorsum gradus +rui, quod pilentum meritorium deorsum Plateam praetervehi, et in eo duos +viros sedentes conspexi, eosque itidem iter sequi quod petoritum, et in +proximo angulo inflecti. + +Eodem autem momento quo pilentum in cornu evanescebat, vectorum alter se +ad me convertit manuque signum dabat--eumque Iacobellum Godfrey agnovi. + +[1] _Agens, -tis_, Participium Praesentis, verbum Ciceronianum, _valens, +potens, efficax_. + +[2] _Leo, -nis_, sequiori Latinitate "militem gloriosum," heroem +putativum, idolum muliercularum, "hominem bellum," trossulum, catulum, +catulastrum significat, qui aut sibi ipse nimium tribuit, aut vulgus eum +extollit, aut etiam qui singulari virilitate revera pollet, ut hic +accipitur. + +[3] _Stabulum, -i_, locus ubi quis _stat_, moratur, aut habitat, saltem +pro tempore. Nescio quam ob causam lexicographi Germanici simulent +vocabulo hoc iumentorum (equorum, boum, asinorum, mulorum) habitacula +non designari, saltem eum sensum silentio premunt, nec nisi insulas ac +diversoria hominum, nidos avium, cellas apium eo significari insimulent, +quum tamen id Virgilius in Georgicis adhibeat. Hic, utique, de humana +habitatione, sive _diversorio_, accipitur. + +[4] _Diurnárius, -ii_, vocabulum Romanum, iuridicum, scribam +significat, qui acta curiae iudicum quotidie litteris consignare +consuevit. Hic relatores, perinde atque conscriptores eventuum, item +concinnatores diurnorum (ephemeridum, periodicorum) significat. + +[5] _Petóritum, -i_, est genus vehiculi, currus gravior, tamquam +sarrácum, nostris tamen temporibus illud genus sic appellamus, quo +suppellectilem domesticam vectamus. + +[6] _Sátago,3 -égi, -actum, praeter solitum ac litteralem sensum +plerumque adhibetur ad designandam sedulam ac diligentem operam, aliquid +celeriter, perniciter agere, _natinari_. + + + + +CAPUT XIX + +"Mors." + + +Praesumendum erat futurum ut pedes mei, absque conscio nisu meo, me +sursum Plateam currentem, ad angulum viae conferrent, ubi pilentum +Godfrey vehens, et iter in transversam viam flectens assequerer; nec +tamen sine aegritudine animi reputabam me sic cursare, quod nempe +conscius eram Godfrey mecum non omnino palam et aperte egisse. Constat, +profecto, se Armand sequi velle, nullo verbo prodidisse; causam tamen +ipse mihi finxi id inde fieri potuisse, quod monitionem omnem, in +eiusmodi rerum statu, supervacaneam existimasset. Etiam aequum erat a me +divinari eum, etiamsi ipse se minus iam curare videri vellet, passurum, +ut arca sibi ita eriperetur, haud esse; quod vero ratum existimasset ut +ego arcam hero Armand dederem inde fieri sensi, quod post deditam arcam +alia inde eventa secutura speraret. + +At nunc demum et mihi lumen animo subivit et reminisci coepi me quoque +latére quo tandem arca deveheretur! Id ab hero Armand percontari non +mihi in mentem venit, nec ipse quidquam mihi de suis consiliis prodidit. + +Dehinc cursum contentior prosequebar, ratus Godfrey manu haud mihi +significaturum fuisse, nisi me interesse voluisset. Cornu igitur in +tempore attigi, vidique petoritum in Platea Sexta versus septemtrionem +iter flexisse. Igitur, primum quam petoritum et subsequentia pilenta +visui meo se subduxissent, maximo quam par eram cursu in tramite me +concito, perveniensque in cornu, laetus vidi vehicula a loco, ubi tum +stabam, haud multum abesse. Quandoquidem frequentia hic admodum erat +densa, petoritum haud multum proficere poterat, et ego haud magno labore +gressu id adaequare poteram, quin me in tanta turba suspectum redderem +cursu anhelus. Quin etiam satius duxi me in turba aliquantum retrahendo +celare in tramite, ne Armand circumspectans me clanculum eum insectari +conspicaretur. + +Idem animadverti et Godfrey atque Simmonds vereri, nam vidi pilentum ad +incile deversum consistere seque continere tantisper dum petoritum +aliquantum progrederetur. Viá denique Sedecimá se iterum ad occidentem +deflexit, inde autem iter in Platea Septima prosecutum est. + +Quidnam herus Armand hac in parte urbis sibi agendum putat? a me ipso +quaero. Estne sibi in animo hanc pretiosissimam arcam in ista aerumnosa +urbis parte relinquere? Hic subito constiti, et in angiportum secessi, +quod petoritum non admodum procul ante me substitit, et ad tramitem +reversum se propulit. + +Caute prospectans vidi et pilentum Armand ibidem subsistere, illum +excedere, aurigaeque vecturam persolvere. Pilentum alterum satis celeri +cursu iter in Platea prosequi vidi. Baiuli duo arcam e petorito +evexerunt, atque Armand praeeunte, in domum ante cuius ostium +constiterant, invexerunt. + +Quina circiter minuta hi aberant, unde licebat coniectare se arcam in +superiorem baiulasse contignationem; tum iterum comparuerunt, hero +Armand comitante. Ipse his, perinde atque aurigae, corollarium +dilargitus est. Baiuli tum petoritum conscenderunt, quod cum illis +strepens se e medio sustulit. + +Pauca momenta Armand stans in gradu, in Platea sursum deorsumque +circumspexit, dein ingressus visui se subduxit. + +Vix momento post conspexi Godfrey et alterum quemdam, quem agnovi +Simmonds fuisse, e taberna, in adverso vico, egredientes viam +transcurrere, et domui, in quam arca invexa erat, irruere. Quum ego +adveni, isti usque in limine stabant. + +Domuncula haec squalida et sordida erat, vicinitati sordidae congrua. +Pedeplanum lavatrina explebat, quam inscriptio in fronte Francicam esse +satis declaravit; haec autem magná collustrata fenestrá totam frontem +occupabat, si ianuam demas quae, ut erat verosimile, ad gradus, per hos +vero in superiores contignationes ducebat. + +Vultus Godfrey ex concitatione erat inflammatus dum ansam huius ianuae +leniter--leniter tentabat. Erat obserata. Proclinans, per foramen clavis +speculabatur. + +"Clavis in foramine haeret," susurrat. + +Simmonds e sacculo forcipillam gracillimam producit eamque tradit. + +Interim Godfrey in Platea dispectat, sed eo tempore nemo suspectus +oculis obversabatur, inserit igitur foramini forcipillam, oram clavis +apprehendit, sensimque vertit. + +"Sic!" quod ubi dixit, ianuam simul caute pandit, et furtim intrat. Ego +eum secutus sum, Simmonds autem ceu umbra post me venit, ianuamque post +se clausit. + +Nunc omnes substitimus, sed ego saltem cor in faucibus haerescere sensi, +nam alicunde e sublimi vox hominis animo concitato loquentis +exaudiebatur. + +Etiam in semiopaco satis videre poteram aspectum in vultu Godfrey +stupentem et turbatum, ut pro momento immobilis stabat vocemque eam +excipiebat. Ego quoque auribus intentis steti, sed ex iis quae +dicebantur prorsus nihil capere poteram; ac nunc demum deprehendere +coepi sermonem Francicum esse. Attamen vox non fuit Armand--id mihi +prorsus certum erat. + +Ante nos gradus angusti patebant, qui ad contignationem proximam +ducebant. Post memoratum dubitationis intervallum Godfrey in infimo +gradu desedit, calceos exuit, et nos idem facere iussit. Simmonds ut +automaton paruit, sed meae manus tam nervose tremebant, ut formido me +caperet, ne calceus mihi ex una manu excideret; sed tamen satis prospero +eventu rem gessi, exutosque absque strepitu in tabulato prope imum +gradum seposui. + +Quum denique angoribus allevatus caput erexeram, Godfrey et Simmonds per +gradus, quisque sclopello in manu, sursum repere animadverti. Ego +sequebar, sed ut verum fatear, genua mihi vacillabant, erat enim in ea +voce usque fluente aliquid sinistri et formidolosi. Simillima ea erat +voci hominis furiosi, mihi quidem partim ferociam, partim triumphum +sonabat . . . + +In fastigio graduum Godfrey paulisper substitit, auresque intendit; tum +caute versus ianuam apertam, unde vox profluere videbatur progressus, +manu nos ad manendum ubi essemus, significavit. Ut vero genibus +insistens, sudoreque manans, auscultabam, unum verbum saepius repetitum +audivi: + +_"Vindicta! Vindicta! Vindicta!"_ + +Tum audivi vocem quasi concidere, iterumque fluere veluti submissum +hirritum instar canis praedae intenti, atque sonum percepi tamquam telae +laceratae. + +Godfrey genibus manibusque insistens in cubiculum inspectabat. Dein se +retracto, motu manús nos accersivit. + +Spectaculum, quod visui meo per angulum ianuae et intra postem +speculantis obtulit, dies mihi nunquam delebit. + +Cubiculum quod inspectabam eo solo lumine erat collustratum quod inter +foros clausos fenestrae penetrabat. In medio tabulato stabat arca +Boulé, anteque eam, tergo ad ianuam verso, homo quidam occupabatur +involucrum revellendo ac lacerando, quo ea obvoluta erat, interea furens +secum veluti per cantum mussans atque grunniens, subinde sistens, ut +oculos in manipulum convolutum ad latus adversi parietis in constrato +iacentem convertere posset. Quodgenus ille manipulus esset aliquantisper +divinare nequibam; denique oculis magis intentis reperi id corpus esse +hominis tamquam in fascem involuti. + +Ut vero eum intuebar, fulgorem oculorum eius percepi intuentis hominem, +qui arcae denudandae dabat operam--fulgorem, qui non dignosci haud +poterat--illum ipsum fulgorem, qui me iam antea semel exterruerat . . . + +Godfrey me manu firma revulsit, meumque locum subivit. Ego vero me ad +gradus recepi, ibique considens frontem nervose tersitavi, tentavique +cogitare et intelligere. Quisnam ille fuit? Quid ibi ad parietem +agitabat? Quidnam totum hoc spectaculum sibi volebat . . .? + +Nunc mihi cor prosilire ac rumpi parabat, quod Godfrey cato prorupit +vagitu, "Siste!" atque in cubiculum irruit, Simmonds insequente. + +Duo, ut existimo, minuta elapsa sunt secunda[1] antequam ego limen +attigi, et illic constiti stupens, parietemque ut me sustinerem +attrectans. + +Spectaculum hoc ita in memoria mihi depictum est, ut ad ea cuncta +revocanda oculos modo claudere satis sit. + +Ibi stabat arca integumentis discerptis ac detritis; verum figura +hominis a tabulato evanuit, atque ante ingressum in alterum cubiculum +stabat vir, vir quidem staturae giganteae, manibus supra caput sublatis, +vultu pavore furoreque torvo, dum Godfrey, labiis in derisionem +convolutis, sclopellum pectori eius intentum tenebat. + +Dum vero ego ibi stabam obstupidus, aliquid in aere micare vidi supra +caput hominis, qui cate vagiebat: + +"_Mors!_" quiritans "_Mors!_" + +Alterum usque terribile momentum ibi immotus perstabat, manibus adhuc +sublatis, oculis horribili modo micantibus; postremo, strangulato +eiulatu, gravi lapsu ad pedes Godfrey concidit. + +[1] _Minutum secundum:_ ex quo horologia mechanica in usum venerunt, +astronomi horam in _minuta_, minutum (subaudi _tempus_) in _minuta +secunda_ dispertiverunt. Minutum itaque prius, h. e. sexagesimam horae +partem, _minutum primum_, huius autem partem sexagesimam _minutum +secundum_, vel uno verbo, _secundum_ appellarunt. Romanis nihil horum +notum; brevissimum et incertum tempus ipsi _momentum_ (quasi +_movimentum_) temporis, item, _punctum temporis_, ictum oculi, +vocitarunt. + + + + +CAPUT XX + +Effugium. + + +Quemadmodum Godfrey paulisper supra cadaver inclinaverit, idque stupens +aspexerit, et tum subito cato vagitu per apertam illam ianuam +proruperit, confuse tantum memini. Alicubi ianua magno sonitu impulsa +precrepuit, strepitus pedum currentium audiebatur, et antequam sive ego +sive Simmonds quid evenisset intellexissemus, Godfrey iam iterum in +cubiculum reversus, id uno saltu pervolavit, ad ianuam procucurrit in +ambitum ducentem paullo ante impulsam. + +Vidi eum acerbissimo conatu ansam tentare, tum duos gressus recedere, +seque omnibus viribus in ianuam praecipitare. Haec tamen impetum +firmiter sustinuit, quum ex ambitu foris cachinnus audiebatur +derisorius, quo mihi fere sanguis riguit. + +"Huc venite, fatui!" vagit dentibus pressis Godfrey. "Nonne videtis eum +effugere?" + +Simmonds me celerior erat; nunc simul ianuae irruunt. Illa stridebat +quidem, sed usque sustinuit; tentaverunt iterum, et nunc a summo ad imum +fissa est. Godfrey calcibus diffregit eam ex utraque parte, et egressum +nactus erepsit, Simmonds sequente. + +Mei fere impos denique et ego me eo contuli, ac post pauca momenta +coecutiens et palpans, iterum foris, in ambitu me reperi. Ad caput +graduum perveni, unde videre poteram Godfrey ostium tentantem, tum in +ambitu, in pedeplano retro euntem ad posticam domum. Intra momentum +temporis eiulatum quiritantium mulierum audivi, ut fere capilli mihi +erecti starent. + +Quemadmodum gradus traiecerim, haud memini; sed in pedeplano ego quoque +retrorsum ivi et exspectavi quoque momento me nescio in quem horrorem +illapsurum. Perveni ad ianuam patulam, ingressusque per eam, in +lavatrina me stantem reperi, grege perterritarum indignantiumque +mulierum circumdatus, quae vagitu et eiulatione me exceperunt. + +Ulterius ire quum nequirem, in cistulam obviam languidus consedi, +indeque eas spectavi. + +Non diffiteor ridiculum me praebuisse spectaculum, quod et e vagitu in +submissos cachinnos mutato satis intellexi; at meam figuram prorsus +nihil pensi habui, nec qualis inspectantibus apparerem prorsus curavi. +Ego usque ibi sedebam quum Godfrey anhelus rediit oculis irá +flagrantibus. Operae lavatrinae, haud ignarae eventum aliquem extra +rerum ordinem tumultu significari, eum circumfluxerunt, sed ipse viam +per turbam aperuit, ut ad institorem perveniret. + +"In contignatione superiori scelus est perpetratum infandum," affatur +eum. "Vir hic iuxta me adstans e decuria speculatorum est," quo dicto +Simmonds suum insigne exhibuit. "Res nobis ad decuriam referenda est," +pergit Godfrey, "proin tibi suadeo ut mulieres tuas in negotiis suis +contineas. Non enim existimo te huic rei implicari velle." + +"Absit," continuo respondit institor, ac dum Simmonds ad edocendam +decuriam ad telephonum accessit, institor e sessibulo suo descendit, ad +mulieres accessit, easque ad munia sua regredi iussit. + +Godfrey interim ad me veniens manum humero imposuit, et, + +"Va, Lester," inquit, "tu aspectum praebes quasi sis in ultimis." + +"Sum etenim," respondi. "Nisi res hae finem accipiant, collabar. Ne tu +quidem admodum floridam praebes speciem." + +"Nec profecto floreo. Etenim sivi ut ille nebulo hominem coram me +occideret--sub oculis revera meis!--et ut evaderet!" + +"Ut hominem occideret?" repeto. "Aisne revera?" + +"Ascende in eam contignationem, cerneque dextram manum cadaveris ibi +iacentis," breviter refert Godfrey, "tum scies quid dicam!" + +Stupens ibi sedi, nec credere quivi me recte audivisse; nec credere +valebam Godfrey ea verba revera protulisse . . . manum dextram hominis +illic iacentis . . . id unum tantum significare poterat . . . + +Simmonds torvo risu in labiis nobis se adiunxit, sed et ipse haud parum +concussus mihi videbatur. + +"In Grady incidi," ait, "eumque quid hic accidisset, docui. Respondit se +negotiis nimis detentum quominus ipse advenire posset, meque has res +administrare iussit." + +Godfrey in lenem risum erupit. + +"Grady Cannas suas sibi impendere sentit!" ait. "Nec clades sua longe +abesse paret. Sed tui gratia, Simmonds, gaudeo--futurum sentio ut ex hac +re haud parum gloriae in te redundet!" + +"Equidem libenter vellem credere," respondet Simmonds fulgentibus pro +momento oculis. "Arcera brevi aderit," subiunxit. "Nunc vero iuvabit +calceos nostros induere, et in contignationem superiorem redire, +videreque utrum quid adiumento illi misello esse possit." + +"Nihil adiumenti illi afferri posse arbitror," ait Godfrey lassitudine +confectus; "sed tamen tutum ac ratum duco ut eum aspiciamus," quibus +dictis nobis in ambitum prodeuntibus praeiit. + +Nec memini donec Simmonds loqui coepit, me discalceatum esse. Itaque +iuxta Godfrey desedi, ac laboriose calceos meos induxi, quo facto eum +atque Simmonds gradus ascendentes subsecutus sum. + +Quid Godfrey in animo volvitaret scire me putabam; ipse enim sibi vitio +vertebat hanc novissimam calamitatem; eam se praevidere et avertere +potuisse sibi dictitabat; nam sibi moris erat, si res in contrarium +currebant sese culpare--et tum in causa esse se quare homicida sibi +quasi e manibus effugeret! Fingere in animo mihi poteram gravem animi +offensionem, quae suam fiduciam sui concusserat! + +Novissima victima in tabulato ante ianuam in cubiculum interius +ducentem, ubi corruerat, iacebat. Simmonds ad fenestram accessit, foros +patefecit, atque uberrimum solis pomeridiani lumen immisit. Inde ad +cadaver progressus in genua se demisit, manumque dextram flexilem +cadaveris ad ostendendum nobis levavit. + +Parum supra digitorum iuncturas pusillae erant puncturae duae, paucis +guttulis sanguinis inde manantibus, caro autem in circuitu erat tumida +et decolor! + +"Novi ego statim quum clamavit '_Mors_,'" ait Godfrey presse, "quid id +significaret. Ipse quoque novit simul atque ictum sensit. Palam est eum +id iam antea vidisse, aut de eo audivisse, scivitque id subitaneam +nuntiare mortem." + +Consedi itaque oculis in mortuum defixis, volebamque animum colligere. +Ergo iste malefactor, Orci progenies, qui veneno sic caedit, in aedibus +delitescebat Vantine, ac primum Drouet feriit, deinde ipsum aedium +dominum! At cur--curnam! Id credi nequibat, facinus praeter fidem, mens +mihi in vertiginem agebatur ipsa cogitatione. Et tamen hoc verum esse +oportet. + +Respexi iterum in tertiam victimam, vidique hominem rudi vestitu, +uberrime nigro comatum, confusaque barba conspicuum; erat autem homo +prope gigantea statura, qui viribus necessario ingentibus pollebat--et +tamen hae contra minutulas acu laesuras in manu prorsus nihil +profecerunt. + +Tum subita cogitatio me ad pedes concitavit. + +"At vero Armand!" clamo ego. "Ubinam est Armand?" + +Godfrey veluti commiseratus mei, subridens me aspexit. + +"Eheu, Lester!" alloquitur me, "ne hunc quidem capis? Tuus ille +admirabilis Armand hoc perpetravit," digito cadaver demonstrans. + +Acsi gravi ictu in capite percussus essem sensi, atrique ante oculos +meos circuli gyrare mihi videbantur . . . + +"Accede sis eo, ad fenestram," quasi imperiosa voce Godfrey me affatur, +"auramque pete recentem." + +Parui automati instar, stetique quadraturae fenestrae applicitus, oculos +in frequenti pascens Platea dum turbae populi sursum deorsumque +fluctuabant, facinoris tam prope ad se perpetrati prorsus ignarae. Et +sic denique placida multitudinis tranquillitas, item conspectus mundi +cursum suum solito more perficientis partem dumtaxat fiduciae mei atque +vires mihi restaurarunt. Verum ne nunc quidem satis intellexi. + +"Fuitne is Armand?" quaero vultum in cubiculum revertens, "Armandne in +angulo iacebat?" + +"Certissime is ipse fuit," respondet Godfrey. "Quis alius id esse +poterat?" + +"Godfrey," subito clamavi, quum meminisse inciperem, "vidistine eius +oculos dum ibi iacens observabat hominem circa arcam occupatum?" + +"Vidi; vidi eius oculos." + +"Hi iidem erant oculi . . ." + +"Iidem oculi." + +"Risus autem--audivistine eum risum?" + +"Audivi, profecto." + +"Ego hunc iam antea audivi," asserui ego, "tu autem nervos meos esse +putavisti!" + +Paululum conticui, quod memoriá eius rei cohorrui. + +"Eccur iacebat illic Armand tam quiete?" denique rogavi. "Fuitne +saucius?" + +Godfrey leni motu cornu indicabat. + +"I, vide tu ipse," respondit. + +Aliquid iuxta parietem iacebat eo in loco ubi eam figuram videram, et ut +proclinans specto, magnum animadverto rete, subtiliter textum, sed +validissimum. + +"Istud rete," inquit Godfrey, "per gradus ascendenti Armand capiti +iniectum est, aut vero cubiculum intranti circumiectum. Tum hic, qui +modo mortuus iacet, se in eum praecipitavit, funeque eum obvolvit et +colligavit." + +Retibus retrusis, parvum in tabulato cumulum animadverti serilium +discissorum. + +"Prorsus ita," assentior ego, "certe is viribus ad id moliendum par +erat. Nonne, Godfrey, staturae magnitudinem huius animadvertisti? Gigas +enim fere fuit!" + +"Tamen nisi Armand id voluisset, hic id nullo pacto perficere +potuisset," refert Godfrey breviter. "Ut vidisti, ipse nullo prorsus +labore se eripuit," explicat Godfrey, reti sublato, magnas in eo +fissuras ostentans. "Viam sibi, dum ibi iacebat, rete discindendo +aperuit--quod me praescire decebat--scire me decebat eum vinctum non +fuisse--tempus tantum eum opperiri--sed ista omnia tam subito erant +peracta . . ." + +Rete interim irá ac taedio in tabulatum abiecit. Dein ante arcam Boulé +constitit, eamque bono animo speculabatur, et post pauca minuta vultus +eius clarescere coepit. + +Operimentum fere omnino erat avulsum ac discerptum, atque arca, quasi +etiam plus audax et petulans sua pulchritudine in medio stabat, ut mihi +quidem parebat, lumine solis offusa, cuius iubar singulae musivi operis +particulae fulgentes ac resplendentes reverberabant. + +"Capiemus tamen eum, mi Simmonds," ait Godfrey in eum renidens. "Quin, +profecto, iam etiam tenemus eum. Nihil nisi tempus opperiemur, et ipse +sua sponte nobis occurret. Age, Simmonds, asportato hanc arcam, +recondasque eam in fortissimam ac munitissimam cellam in vestrae +decuriae statione; clavim autem tu ipse fer." + +"Quid ais? Obserari eam vis in cella?" quaerit is stupens. + +"Obserabis, profecto, eam," refert Godfrey. "Ista sola nostra salus +est." Vultus eius rubebat; iam iterum alacer ipsum se esse sensit, de +victoria confidens. "Nonne tu has res administras? Ergo in cella forti +hanc obserabis, nec cuiquam rationes reddes." + +"Id facile fiet," ridebat Simmonds. "Nec rationes ullas habebo." + +"Imo vero habes," inquit Godfrey, obtutum fere hypnoticum in eum +convertens. "Id tu statues, quoniam ego id sic statui volo, et quoniam +ego aio futurum, ut serius aut citius, si hanc arcam tutam servaveris, +ubi a nullo attrectari possit, is qui desideratur sua sponte in manus +nostras veniet. Quin, Simmonds, et plus tibi dicam: si eum ceperimus, +pulcherrimam quam unquam historiam habebo, tum autem in omni orbe famá +cluebis. Francia te, Simmonds, Equitem creabit Honoris, bene memineris. +Nonne putas vittulam in ocello nodulario praestantem praebituram +speciem?" + +Simmonds disserentem, quasi subito mente captum spectabat. Quin et ego +haud obscure dubitare coepi, utrum spe deiectum, exspectatione deceptum +ac delusum Godfrey non etiam sana mens uná deseruisset. + +At ipse, nostras hariolatus sententias, in cachinnum erupit. + +"Minime, equidem," fatur dein magis serio, "ego vero non nugas ago. Quin +admodum serio te, Simmonds, moneo futurum, ut si istum furciferum +ceperimus, maximum ac praeclarissimum facinus perficiemus. Is enim +temporum nostrorum omnium malefactorum princeps est--hoc autem, Lester, +repeto sine exceptione. Ac nunc tandem fortasse mecum idem senties." + +Et nunc, quum Armand, tam politum, tam sui compotem, tamque moribus +distinctum ac probatum ex una parte in memoria haberem, ex altera autem +quum sub oculis cernerem cadaver novissimae suae victimae, pendens animi +annui. + +"Ast quisnam ipse est?" quaero. "Scisne quis ipse sit Godfrey." + +"En arceram," interpellat Simmonds, et in ostio domús pulsus +percrepuit, ipse autem ad aperiendum deorsum properavit. + +"Nunc vero age, Lester," brachium suum meo iungens fatur Godfrey, +"discedamus. Nihil amplius hic est quod nos detineat. Ianuá posticá +exibimus. Satis superque concitationis experti sumus in praesentia +dumtaxat--nonne putas?" + +"Ego certe satis," assensus respondi, secutusque eum sum per ambitum ad +alios gradus, tum deorsum, denique foras per lavatrinam. + +"Ast, Godfrey, quisnam ille homo est?" quaesivi iterum. "Cur illum +misellum supra occidit? Curnam occidit Drouet et Vantine? Quonam modo +penetravit aedes Vantine? Quid haec omnia sibi volunt? + +"A," respondit ille, leni risu me contuitus, "ista ipsa est quaestionis +summa--circa quid haec omnia versentur! Verum haec, nunc in via, haud +dirimere possumus. Praeterea et vellem cuncta haec mecum per quietem +reputare, mi Lester, et te id perpendere volo. Interim, si per otium +licuerit, hac vespera ad te decurram, tunc licebit totum id pertractare. +Idne tibi placebit?" + +"Vel maxime," respondi, "per Deorum tamen fidem fallere me nolito." + + + + +CAPUT XXI + +Godfrey Fabulam Poeticam Texit. + + +Vereri iam coepi ne quum nox iam in serum vergeret, Godfrey, qui visum +me venturum se spoponderat, me falleret, quum denique gratum eius in +ianua pulsum audivi. Festinavi ad eum admittendum et mox intellexi e +suspirio allevationis, quo se in artisellium recidit, quam esset viribus +animoque defessus. + +"Te subinde visere, tecumque, mi Lester, colloqui, me revera reficit," +fatur interea dum oblatum convolvulum accipit. Et bono animo in me +renidens, pergit: "Et post exantlatos arduos diei labores quietem mihi +affert." + +"Non profecto capio," excipio ego, "unde tantas vires haurias. Iste +unicus casus me tantum quod non omnino prostravit." + +"Equidem haud saepe tam in laboriosum casum incidimus," respondet in +sella reclinis. "Quin ut verum fatear, iam dudum nihil tractavi quod +huic comparandum esset. Circa plurima scelera nihil prorsus mysterii +est." + +"At hic casus certe mysteriorum plenus est," notavi ego. + +"Unum tantum est quod rem mysteriosam reddit," explicat ille, "absentia +causae efficientis. Simul enim atque causa intelligitur, etiam +perpetrator reperitur. Ubi vero causa erui nequit nihil quisquam +proficit." + +"Mihi vero secus videtur," excipio ego. "Non enim sola causae absentia +rem mysteriosam reddit, sed circa eam omnia. Namque ego nec cur, nec +quomodo res perpetrata sit, capio. Quum eam totam rem mecum recolo, ita +mihi paret, quasi in ambagibus verser, e quibus nullam excedendi viam +reperio." + +"Iam fiet, mi Lester, ut viam reperias," solatur Godfrey quiete, "et hoc +mox." + +"Si habes quo rem declares, Godfrey," obtestor ego, "fac per Deorum +fidem, declara! Noli me in his ambagibus vel momento, quam sit necesse, +longius constrictum tenere. Tantum enim istam rem in animo revolvitavi, +ut mens iam mea filis confusis sit simillima. Visne innuere tibi totam +rem iam exploratam esse?" + +"'Exploratam' paullo nimis agens est verbum. Haud multum profecto in +isto mundo est quod exploratum habeamus. Fac dicamus admodum me +'suspicari.'" Oculis ad laquear levatis paulisper conticuit. Tum, +"Memineris, mi Lester," inquit, "te quondam me reprehendisse--etiam +vespera nuperna me somnia texere poetica; at nunc haec somnia factis +sunt comprobata." + +"Omnia ea indicta esse velim," humiliter obtestor. + +"Ista colloquia alio quoque modo usui sunt," pergit Godfrey fere per +circuitum, "nam ea et meas ideas repurgant. Vix credideris quantum iuvet +quum casum meum tibi propono, tu autem argumenta mihi obiectas. Quum tu +iurisprudentiá sis exercitatus, contraria facile deprehendis, quocirca +difficilius est iurisperitos quam homines communes coarguere. Tu +experientiá doctus es evidentias ponderare; proinde nunquam sino me +theoriis convinci, donec tu a me victus sis. Quin ne tunc quidem +semper," subridens adiecit. + +"Euge, gratum mihi est scire me subinde usui esse," respondi "etiamsi +cos modo sim, qua iudicium tuum exacuas. Prohinc velis procedere, +plusque somniare. Dic mihi, sodes, primum quí id evenisset ut tu et +Simmonds Armand sequeremini." + +"Dictu haud difficile; quia reperi eum Armand non esse. Felix Armand hoc +temporis momento Parisiis est. Tute nimis credulum praebuisti, Lester." + +"Va, quin mihi nullum dubium subiit eum Armand non esse," balbutivi ego. +"Ipsi enim cognitum erat me remulcale misisse--novit et responsum +consortii . . ." + +"Utique novit, quia remulcale tuum ad consortes Armand nunquam, sed ad +conductitium quemdam huius nebulonis pervenit; responsum autem ille +satelles tibi misit. Amicus noster iste ignotus utique praevidit futurum +ut simul atque cognitum esset errorem esse commissum, remulcale ad +Armand missum iri, et secundum id cavit." + +"Ergo tu usque credis arcam consulto fuisse Vantine missam, non casu?" + +"Credo firmissime. Arca ab Armand bona fide est missa, quia crediderunt +eam a Vantine praestinatam esse--quae omnia a Magno illo Ignoto rite +fuerunt administrata." + +"Dic, sodes, Godfrey, quí haec omnia tibi constant?" + +"Hem, satis facile. Quum tu mihi heri de Armand narrabas, scivi, aut +scire me putavi, molimentum quoddam sublatere. Sed ut res certe +constaret, nostro homini Parisiis remulcavi ut in rem inquireret. Noster +homo statim adivit patrem Armand, ibique varia scitu digna comperit. +Unum erat, filium Felicem Armand Parisiis esse; alterum, nullum +consortii membrum de tuo remulcali aut de responso ad id, quidquam +scire; tertium, etiamsi remulcale accepissent, non intellecturos fuisse, +quoniam e libris Armand manifestum est eam arcam a Vantine quindenis +francorum millibus praestinatam esse." + +"Non istam!" obverto ego. + +"Imo istam ipsam. Quin et eo pretio vilis existimanda est. Consortes +Armand utique de fabula circa Montespan nihil sciverunt--nihil nisi +lucro vendiderunt." + +"Capere plane non queo!" balbutio ego. "Vantine ipse mihi fassus est se +istam arcam non praestinasse." + +"Nec praestinavit. Sed alius quis eius nomine emit, et ad eum mitti +iussit." + +"Et solvit quindena francorum millia pro ea?" + +"Prorsus ita--et solvit pro ea consortio Armand quindena francorum +millia." + +"Nonne munusculum sumptuosum?" timide quaero, quod caput meum iterum +gyrare coepit. + +"A, id non muneris loco habebatur. Emptori in animo erat eam sibi +vindicare--sed mors Vantine eum fefellit. Si id non accidisset--quae +enim accidunt, nemo praesagire potest--omnia ex sententia evenissent, +nec quisquam unquam verum comperisset." + +"At quonam consilio id egit? Anne portorium voluit evitare?" + +"Va, nihil tam exigui! Praeterea ipse portorium Vantine rependere +debuisset. Tibine id rependit?" + +"Minime," inquam. "Nihil quod rependatur superesse putavi. Vantine +revera portorium ob arcam abs se emptam solvit; siquidem ea fuit quam +professio[1] sua ostenderat. Ille alius debebat solvere portorium ob +eam quam invexerat, proinde nihil reperi veluti quod substantiae[2] +Vantine ab aliquo deberetur. Potest interim aerario aliquid deberi, +quandoquidem arca, quam Vantine importaverat multo plus valebat quam +quod professio sua exhibebat." + +"Nullum dubium; ac profecto illa alia arca est quam Vantine emerat. Illa +utique ad titulum istius nebulonis erat consignata,[3] Neo Eboraci. +Consilium eius profecto satis clarum est--adire Vantine tamquam +consortii Armand vices agens, aut vero ut dominus arcae Montespan, +easque emutare. Mors Vantine consilia eius frustravit, proinde id tecum +perficiendum erat. Quin etiam tum facile id effecturus erat, nisi mors +Vantine atque Drouet incidens nostrum animum ad arcam vertisset; nos +secuti sumus eum, atque eventa postmeridiana inciderunt." + +"Et haec omnia per satellitem suum, conductitium quemdam consortii +Armand tu existimas eum perfecisse?" + +"Quis hoc dubitet? Diribitor, qui putativum venum[4] hero Vantine +effecerat, mercedonium[5] ob id accepit, biduo hinc munere se +abdicavit--primum ac tuum remulcale acceperat, eique responderat. +Decuria lictorum Parisiaca desiderat eum, sed utrum reperiat, dubium +est." + +Ut rem comprehendam meditabundus tacui, tum impatiens, + +"Cuncta haec," inquam, "satis clara. Arca, ut asseris, commutari +poterat--nec te falli puto--at ista omnia ad exitum non ducunt. Curnam +illae commutabantur? Quidnam circa illam arcam Boulé est ut iste +ignotus caedem eius causá committere non dubitet? Num ille putat +litteras eas usque intus latere?" + +"Nunc iam intelligit eas non ibi celari--tu enim illi patefecisti. Antea +de litteris nihil habebat comperti. Nam si scivisset, eas ante missam +arcam exemisset." + +"Quid ergo est?" quaero. "Atque praeprimis, Godfrey, quid iste scordalus +delitescat domi Vantine, duosque homines occidat? An isti ei in arca +occupato supervenerunt?" + +"Nulla ratio mihi suadet eum unquam intra domum Vantine fuisse," immotus +ait Godfrey; "hoc est, usque eo dum tu ipse eum illuc hoc postmeridiem +induxisti." + +"At Godfrey," obverto ego, "ista prorsus absurda sunt. Oportet eum +intrasse domum, quí enim alias poterat Vantine et Drouet occidere?" + +"Quisnam asserit hunc eos occidisse?" + +"Si ipse eos non occidit, quisnam id fecit?" + +Godfrey binos ternosque haustus fumi efflavit interea meditatus, dum ego +fixis oculis mecum contemplabar. + +"Equidem," fari denique pergit, "iam nunc paulisper somnia poetica +effingere pergam. Mox ad mirum tuum amicum Armand, ut eum interea etiam +aeque sic appellemus licet, revertemur. Iste certe homo praeter +consuetum ordinem est." + +"Nihil de hoc dubito," dixi assensus. + +"Ego vero nihil nisi reptere, quae iam ante dixi, queo--ut mea fert +opinio, ipse princeps est omnium huius aevi malefactorum." + +"Si ipse vel maxime malefactor est, certe est insignis," assensus +respondi. "At difficile mihi creditu est eum malefactorem esse. Nam +hominum omnium, quem unquam conveni, is cultissimus est." + +"Est utique. Et ob id est perniciosus. Malefactor ignarus nunquam est +perniciosus--ergastula[6] his ignaris malefactoribus scatent. At cultos +et politos caveris. Ut quis malefactor insignis evadat, facultatibus +eniteat oportet, mi Lester." + +"Ast cur quisquam dotibus animi praeditus malefactor evadat, quaero. Si +par sit quaestu honesto victum mereri, cur inhonestus fieri malit?" + +"Prae omnibus aliis plerique malefactores e libera voluntate, non ex +necessitate fiunt malefactores; hominem cultum vitae genus concitatum eo +allectat, ut plurimum. Unquamne, mi Lester, tecum reputavisti quantus +ludus sit societatem humanam ludere, et leges pedibus calcare, item +perspectum habere omnia tibi male ominari, et tamen victor evadere? Tum +etiam, ut puto, maximus quisque malefactor etiam aliquantum insanit." + +"Vix dubito," assentior. + +"Perinde ut quisque probissimus modicum etiam insanit," pergit cito +Godfrey. "Aeque quisque novitatis propugnator, notionibusque novis +inflammatus, paullulum insanit. Sani sunt homines mediani ac mediocres, +qui satis probi sunt, et tamen opportune clanculum mentiuntur, quique +subinde a recto virtutum tramite seduci sinunt, qui temporibus et locis +cedunt, atque vitam commodam ac tranquillam ducere tentant. Repetere, mi +Lester, non dubito hunc homullum grandem esse malefactorem, qui vitá +fruatur longe uberiori quam sive ego sive tu. Aveo speroque eum quondam +convenire posse--non velificatione pusilla, ut isthaec, sed in pugna, +comminus. Ego utique devincerer a fronte et ab alis, undique--tamen me +oblectaret!" finit oculis in me refulgentibus. + +"Omnis assentior!" inquam, "sed age, prosequere tua somnia." + +"En habeto. Iste herus Armand malefactor est insignis, proin habet +asseclas, quibus, siquidem uno tempore uni tantum loco interesse possit, +in exsequendis quibusdam negotiis particularibus eum niti necesse est. +Ad haec rite administranda eos nutui suo obtemperare oportet. Hanc autem +obedientiam abiectam et coecam, uti apud malefactores fere assolet, uno +nonnisi modo inculcare potest--timore. Obedientiam recusantibus una +poena tantum est--mors. Modus autem infligendae mortis tam certus est +atque arcanus, ut fere super naturam positus esse videatur. Quandoquidem +repertum est rebelles et proditores ineluctabili et immutabili modo, ex +effectu pusilli vulneris, manui rectae, paullo supra iuncturam digitorum +inflicti." + +Narrationi iam omnis fui intentus, ut facile credes, praesagire enim +coepi quo ista somnia tenderent. + +"Supremitatem et auctoritatem," pergit Godfrey, "absolutam Armand hoc +secreto tuetur. Fit tamen subinde ut proditionis illecebris aliqui +capiantur. Armand hanc arcam in Americam mittit. Ipse non ignorat vim +proditionis illectandi fore etiam maiorem; proditionem timet, +machinationem comminiscitur in arca, quae poenam mortis infligat in +proditorem eo prorsus modo quo ipse eam infligere solitus sit--ictu +venenato in rectam manum inferendo. Terrorem quem hunc in modum suis +incusserit asseclis, facile tibi finxeris. Tempore proditionis ipse +nequaquam prope est, et proditor tamen moritur extemplo et certissime! +Mirum profecto se ulciscendi consilium istud est! Et hoc omni arte summi +ingenii effectui datum est." + +"Verumtamen," quaero ego, "quemnam actum proditionis verebatur Armand?" + +"Actum aperiendi foruli occulti." + +"Tu ergo usque credis mechanisma venenatum?" + +"Nihil magis. Funestus eventus novissimus coniecturam comprobat." + +"Mihi quidem haud liquet," obverto exspes. + +"Quin, Lester," obtestatur Godfrey, "res luce solis clarior est. Quisnam +ille gigas barbatus fuit? Proditor, sine dubitatione. Comperiemur mox +eum ex asseclis Armand fuisse. Secutus ipse est Armand in Americam, +insidias ei tetendit, cepit eum reti, manus pedesque eius vinxit. Num +putas Armand hunc in illa domo interesse ignoravisse? An etiam credis +eum valuisse Armand capere et vincire invitum?" + +"Ego vero perspicere nequeo quemadmodum Armand, quum in eius potestatem +incideret, eluctari potuisset." + +"Non perspicis? Atqui tu ipse testis fuisti vidistique eum revera +vinctum non fuisse--nempe sese liberasse." + +"Id verum est," meditabundus annui. + +"Consummemus ergo historiam," properat Godfrey narrare. "Proditor +invenit secretum arcae; sequitur Armand Neo Eboracum, clam prosequitur +eum in domum Plateae Septimae, eum ibi praestolatur, capit et vincit +eum. Victoriá fere demens--insanam modulatur cantilenam circa +vindictam, vindictam, vindictam! Atque, ut victoria sua prorsus esset +plena, captivum suum non illico interfecit. Eum potius in angulum +provolvit, atque ad involucra arcae revellenda se accingit. Summa +victoriae futura est quum occultum forulum sub oculis ipsius Armand +evellere potuerit. Armand autem in angulo iacet oculis flagrantibus, +quoniam revera haec potius sua victoria est futura!" + +"Victoria futura?" quaero. "Quidnam eo verbo innuere vis?" + +"Scilicet quod eodem momento quo proditor aperturus erat forulum, +mechanismate venenato feriendus erat! Hoc proposito Armand iners +exspectabat." + +Halitans prae stupore et admiratione in sella reclinavi. Quod haec non +perspexi coecum me esse oportuit! Armand enim commodum iacere poterat et +tempus opperiri dum ille in laqueum incidisset. Non igitur mirum si ibi +flagrantibus oculis iacuerit dum alter phrenesi agitatus arcam +rimaretur! + +"Non usque eo quid futurum esset perspexi," pergit Godfrey, "dum +proditor in arcam proclinatus choragia quaeritans arcam palparet. Nullum +tempus morae erat dandum--in cubiculum irrui. Armand puncto temporis +evanuit, et gigas perinde effugere tentabat, sed ego eum ante ianuam +intercepi. De eius pernicie tum ne somniavi quidem; de Armand enim +superstitando ne cogitandum quidem erat. Et tamen superstitavit. Nunc +demum, ubi tam sero est, rem intelligo. Necessarium illi erat hunc +occidere, nihil erat ambigui. Quantacunque erant discrimina, occidi hunc +oportebat." + +"Eccur?" quaero. "Quamobrem?" + +"Ad occludendam linguam. Quid si eum cepissemus? Num tu secretum Armand +vel pro momento securum putas futurum? Sic itaque eum occidendum +iudicavit--occidendum unco venenato--et occidit eum, quin, super, etiam +evasit! Nunquam antea in mea vita tam fatuum tamque delusum me sensi, +quam quum ianuam ante oculos mihi obiici percipiebam." + +"Fortasse et id e proviso fecit," ausus sum timide suggerere paratus iam +omnia de isto singulari homine credere. "Novit fortasse per totum id +tempus nos adesse." + +"Praeter omne dubium," assentitur Godfrey amare. "Quare alioquin serra +recidiva in ianua esset exterius? Quam me pudet hoc me non perspexisse! +Quí poteram tam stultus mihi eum in viis Neo Eboraci, se ignaro, +insectari posse persuadere? Ipse inde ab initio novit futurum ut nos eum +insectaturi essemus non imparatum!" + +"At haec incredibilia videntur!" timide obtestor ego. "Fidem prorsus +excedit!" + +"Nihil ei factu incredibile de eo existimaveris!" + +"Sed discrimina--reputa modo discrimina quae is incurreret." + +"Quid ipse discrimina curat? Is ea contemnit--et iuste. Nonne effugit?" + +"Etiam," annuo, "pulchre effugit praeter dubitationem." + +"Ergo haec est istius pomeridianae tragoediae historia, ut ego quidem +opinor," prosequitur Godfrey magis compositus. "Nunc autem hinc me +auferam, ut res tu tecum reputare possis. Si eaedem sibi minus +consistant, me docebis. At vero sibi consistent--ita debent--sunt enim +verae!" + +"Sed quid de Armand?" obtestor ego. "Numquid capere eum non tentabis? +Anne eum evadere sines?" + +"Ipse vero non evadet!" ait Godfrey oculis iterum emicantibus. "Nihil +oportebit nos eum quaerere; habemus enim tendiculam nostram, Lester, +cuius esca talis est, ut ei resistere nequeat--arcam Boulé!" + +"At ipse novit tendiculam eam esse." + +"Sane, quam maxime!" + +"Et tu revera putas eum in illam incursurum?" dubius quaero. + +"Scio eum id facturum! Quodam die tentabit arcam e cella chalybeia +decuriae Viae Vigesimae Tertiae, in qua seris occlusa detinetur, +eripere." + +Ego caput quasso dubitans. + +"Non ipse ita insanit," inquam. "Nemo a sobrietate tam est alienus. +Potius eam deseret placidoque animo Parisios redibit." + +"Non faciet si ís sit quem eum esse arbitror," ait Godfrey manu ansam +ianuae tenens. "Eam ipse nunquam derelinquet! Exspecta modo, Lester; uno +alterove die sciemus uter nostrum vates fuerit probior. Unum tantum +vereor," inquit vultu tristiori, "ne ipse nobis invitis arcam subducat!" + +His verbis secundum ambitum discessit, meque in eum respectantem +reliquit. + +[1] _Professio, -onis_, linguá negotiali atque iuridica Romanorum +significat rationes redditas, quas quaestores et publicani a civibus +exegerunt, sive occasione censús publici, sive pendendis tributis ac +vectigalibus, atque portoriis. _Profitendum_ nempe civi cuique erat quot +iugera agrorum, vinearum, haberet, quantum annonae, proventus +cuiuslibet, quantum pecuniae possideret, aut vero quid et quanto valore +importaret. Responsio, sive fassio ad haec quaesita erat _professio_. + +[2] _Substantia, -ae_, est summa omnium cuiusque civis bonorum, tam +immobilium quam mobilium, sive vivus ea possideat, sive mortuus +relinquat. + +[3] _Cónsigno,1 -vi, -tum_, signo, sigillo, litteris aliquid, cuius id +sit, declarare; litteris mandare, perscribere. Quum titulus, sive +insignaculum, cistae, manipulo, inscribitur, cuius id sit, quo quid +mittendum, tradendum, devehendum sit, _consignare_ dicimus. + +[4] _Putativus venus, -ús_, est venditio rei ficta, falsa ex parte +venditoris, aut institoris, quum aliquid falsi in locum veri subornat ac +vendit, quin sive mercator, h. e. dominus tabernae, sive fabricator, +sive vero emptor conscius rei sit: _putant_ enim et mercem veram esse, +et venum sive venditionem germanam et genuinam factam esse. + +[5] _Mercedónium, -ii_, vocabulum compositum ex _mercem_ et _dare_, +sive _donare_; significat autem solutionem mercedis, item diem +solutionis mercedis, denique, etiam mercedem quam _internuntiis_ damus. +_Internuntius_ autem, inter alia, hominem significat qui inter +venditorem atque emptorem intercedit; is enim non semper mercede +conducitur, sed proprio nomine quaerit emptores et adventores, et hoc +quaestu _mercedonium_ meret. + +[6] _Ergastulum, -i_, vocabulum Graeco-Latinum, significat autem +carcerem emendatorium, in quantum captivi illic arduis laboribus +exercitantur, quo fit aut opificium quoddam utile addiscant, quo +libertati restituti vitam utilem ac fructuosam deinceps ducere queant. + + + + +CAPUT XXII + +Crochard ille Invicibilis + + +Semel dumtaxat Godfrey spe sua deceptus erat iudicandus, siquidem plures +dies, quin quidquam accidisset, praeteriverunt--hoc est, nihil quod ad +arcam referri posset. Inquisitio in novissimae victimae mortem utique +instituta erat, et mihi iterum obtigit munus testimonii ante iuratos +mortuarii perhibendi. Nunc denique fatendum mihi est me perquam fatui +vicem agere paruisse, quum et diurna scommata in advocatum iactabant, +qui muscipulam,[1] quum quae nunc iam liquido constaret, tam perspicua +erat, imprudens incidisset. + +Mensuris Bertillon de mortuo institutis ac per remulcale Parisios +nuntiatis, inde sine mora relatum est caesum hunc quemdam Morel, +decuriae illic ut desperatum malefactorem notissimum fuisse; quin herus +Lepine rem tantae gravitatis esse putabat, ut postridie remulcaret se +Inspectorem Pigot, qui in totam rem funditus inspiceret, Neo Eboracum +delegaturum, quique hic cum decuria ad comprehendendum sicarium de +efficacissimis rationibus tractaret. Inspector Pigot ab Havre per _La +Savoie_ erat soluturus. + +Interea satellites Grady, Simmonds duce, omnibus enisi viribus, latebram +profugi reperire conabantur; unde veluti everriculo totam urbem +irretiverunt, quo quidem aliqui capti sunt pisciculi, sed ille quem +decuria praeprimis concupiverat, inter eos repertus non est. Ne +pauxillum quidem profugi vestigium enucleatum est; is penitissime +evanuit, unde Grady post paucos dies edicere, eum Neo Eboraco +excessisse, non dubitavit. + +Scilicet Grady a diurnis multum vexatus, ad premendum casum iterum +rediit, praesertim lacessente _Record_, qui casus sibi supra vires +humanas esse videbatur. Singularis huius mysterii natura, eventuumque +circa eundem, tamquam ludus parebant phantasiae, porro quod tres prorsus +eodem insolito modo caesi fuissent, et quod omnis aberat hypothesis quae +tres caedes rationi perspicuas reddere potuisset--haud mirum erat quod +animi omnium fere in hunc casum fuerunt defixi. Omnium paene civitatum +agentes feriatici[2] sua habebant theoremata alicui usui apta--quorum +pleraque utique a longissimo erant petita! + +Ea tempestate Grady grandia ac fusa edidit effata de suis consiliis +molimentisque malefactorem capiendi; factum tamen quam verba facundius +probabat tres fuisse caesos, nec quemquam punitum; scelera commissa +plura, sicarium usque frui libertate, liberumque futurum videri; unde +per se fluebat quod diurna extritis omnibus casús vicissitatibus, +sententiam communitatis passim agitare coeperunt, aliquid alicubi male +geri, decuriamque agentum ventilari ac repurgari, at hoc inde a capite, +oportere. + +Arca Boulé in statione decuriali Viae Vigesimae Tertiae occlusa et +obserata mansit; clavimque cellae Simmonds in sacculo gestabat. Nunc iam +scio eum circa arcam tantá quantá caeteram plebem fuisse caligine +mersum; et populus quidem certe in summis tenebris coecutiebat, siquidem +in relatis de duobus caesis prioribus, arcae prorsus nulla fiebat +mentio, in novissimo autem casu vix per incidens. Ut ex his relatis +colligi poterat, relatoribus unum circa arcam clarum esse videbatur, de +surreptitia importatione eius, tamquam artis thesauri hic agi. Eventus +istius generis tanto solent esse numero, ut animum fere neminis +devinciant. + +Verum Simmonds usque eo pervenit ut intelligeret solium Grady nutare; +fortasse iam etiam perspexit suum quoque caput in tuto haud esse, +proinde sua fata fatis Grady iungenda esse duxit, quem unicum +existimabat se ex ambagibus educere posse. Godfrey plurimum attinere +censuit ut arca in cella occlusa contineretur, et est contenta. Quod +vero ad Grady attinet, haud puto eum, etiam quum ad ultima ventum est, +satis intellexisse quam partem arca in cunctis his eventibus sortita +esset. + +Interim tamen dum arca vulgi attentionem haudquaquam devinciebat, ac dum +plerique relatorum eam iam pridem oblivioni tradiderunt, non parum +mirabar quum viderem quanta sollertia Godfrey elaboraret ut fugitivum +per diurnum edocere satageret ubi arca esset, et quemadmodum +custodiretur. Interea dum caetera diurna mirarentur suam stupiditatem, +Godfrey iterum iterumque descripsit arcam in munitissimam cellam +stationis Viae Vigessimae Tertiae esse reconditam; cellam esse talem, +cuius clathra e chalybe chromo-nicolino esset facta, quae nulla serra +eroderet; cellam talem, cuius sera non solum clavi, sed et pessulo +calculato,[3] uni tantum cognito, teneatur; cellam a caeteris esse +seiunctam solamque in tertio ambitu esse sitam ante oculos lictoris +excubantis, ita ut nec die nec nocte, quin statim deprehendatur, +accedere quisquam possit; cellam esse, cuius ianua suscitatorio +automatico in decurionis scriptoria, in officina antica, iuncta sit; uno +verbo, cellam esse, unde nemo effugere, quo nemo intrare, quin +deprehendatur, possit. + +De ipsa arca Boulé Godfrey parum disserebat, cuius historiam usque eo +continendam censuit, donec eventus ad ultum finem vergeret, quod certo +futurum credidit; at singularia, ut ego modo narravi, in _Record_ +continuo recolebantur, quum casu quodam mihi Godfrey in via occurrere +contigisset, quum eum commonui unum tantum id agendo effecturum, nempe +ut fugitivum omnino absterreret, etiamsi consilia arcá potiundi usque +non deposuisset, de qua re ego vehementer dubitarem. At Godfrey risit +tantum. + +"Nihil prorsus verendum quominus is a proposito deterreatur," respondit. +"Non enim lurco is ea ex farina est. Si recte eum iudico, ita temere +audens is est, ut molimentum insuperabile eum magis allectet. Quo +coeptum magis arduum sit, eo plus eum allicit. Eá sententiá ductus hoc +coeptum tam arduum describo." + +"At nemo sanus eam arcam temerare susciperet," obverto ego. "Id enim +omnino fieri nequit." + +"Ita quidem paret, nec infitias ibo," assentitur ipse. "Nihilo tamen +secius, quovis mane sollicitudine trepidans expergiscor, accurroque ad +telephonum quaesitum utrum arca adhuc salva sit. Si de ullis insuper +praesidiis cogitare possem, adhibere non dubitarem." + +His auditis anceps contueor Godfrey, iocari enim eum putavi. Consilio +meo perspecto leni risu in me respexit. + +"Equidem, mi Lester," respondit, "nunquam in vita mea magis fui in +serio. Hunc tu, ut ego, non videris ex aequo aestimare. Insigni ille +pollet ingenio; nihil eum exsuperat. Coepta levia is aspernatur; siquid +ipsi leve videtur, indurat, quasi sit ludicrum. Proditum de eo accepi +eum aliquos suas gemmas ac pretiosa non satis in tuto habere admonuisse, +quum autem hi suos thesauros in tutiorem condidissent locum, eos hunc +eripuisse." + +"Nonne hoc in absurdis habendum est?" quaero ego. + +"Non quidem ex obtutu suo. Ipse enim non furatur ex egestate, animo vult +concitari." + +"Tu itaque nosti quis ipse sit?" quaero. + +"Ita puto--existimo me scire; verum ne tibi quidem revelabo donec certo +sciam. Libet tamen unum hoc fateri,--si iste is sit quem eum esse putem +ingenium meum cum ingenio eius conserere voluptati mihi esset. His in +regionibus, cis oceanum, eius similem non habemus--hoc autem miserum +est!" + +Mihi quidem hac de re dubitare licere videbatur, non enim is sum qui +praedones ingenuos, etiam in poesi, admirandos esse putem. Quantumcunque +decorus ac pictorius quisque fur sit, tamen est fur. Fortasse est mea, +ut advocati, experientia, aut forte modo ego sum angusti animi, tamen +maleficium, quamcunque egregie exerceatur, in causa est quare id rem +sordidam et turpem censeam. Haud ignoro esse qui has res ex alio obtutu +aestimanda putent. Godfrey unus horum est. + +Docui eum, si suae valeant suspitiones, futurum esse ut suum ingenium +cum ingenio Grandis Ignoti ei mox conserere liceret. + +"Sane quidem," annuit, "sed terror lethalis me agitat--uti hactenus +semper ex quo quis ipse esset, suspicari coeperim. Non aliter sentio +quam novitius qui latrunculos lusum cum magistro congredi +exspectabat--intra senos motus calculorum in incitas[3] redagendus. + +"Equidem merum novitium haud te censuerim," refero aridule. + +"Longe aliter Grandis Ignotus," regerit Godfrey, mihique valedicit. +Praeterquam quod eum nunc casu conveneram, alias nunquam illi occurri, +et hoc haud profuit, quoniam complura circa hoc negotium necdum +intellexi. Quadam profecto vespera, quum fumá meá accensá haec omnia +mecum in animo pertractaturus consederam, nihil omnino e cunctis his +rebus me intelligere reperi. Sententia quidem Godfrey ad amussim sibi +consistebat, sed ad nullum exitum ducebat. Ecquo demum modo sunt Drouet +atque Vantine occisi? Cur fuerunt occisi? Quod fuit mysterium arcae? Uno +verbo, quid totum istud mysterium sibi volebat? Nullis his quaestionibus +respondere quibam; responsa vero quae effingeram ipsa adeo erant absurda +et nulla, ut cum taedio ea respuerem. Postremo etiam reperi istam rem +ipsis meis laboribus officere, proin ex animo meo eam elisi, et quoties +mihi in animum irrepere tentabat, firma voluntate eam excussi et repuli. + +Verum enim vero, quamquam vigil eam arcere satis commode poteram, idem +per quietem facere nequivi, unde somnia sensim deteriora fiebant. Namque +non deerat coluber mihi somnianti, qui dentibus veneno stillantibus mihi +insidiaretur, subinde cum capite Armand, alias cum vultu mihi ignoto, +semper tamen ultra fidem turpis; viscosum eius corpus opere musivo +micabat; pedes eius squammosi in similitudinem arcae Boulé erant +incurvi; nonnunquam sol in fronte eius splendebat, adinstar oculi +immanis. Monstrum hoc iterum iterumque vidi tres victimas suas +interimere; postea vero caput attollere, oculis in me defixis mihi +imminere ceu victimae suae quartae . . . At non ulterius tentabo ista +hic somnia describere; quae ne nunc quidem sine trepidatione recolere +queo. + +Vespera quadam, quum moestus animique pendens in cubiculo sederem, +mecumque utrum non satius esset cubitum ire deliberarem, viribus fluxus +et enervatus, tamen sopori me credere, ex quo sciebam me cum vagitu +evigilaturum, recusans, evenit ut ianuam meam pulsare aliquem +audirem--pulsu mihi noto; laetus surrexi, ut intromitterem Godfrey. + +Ex fulgore oculorum eius facile divinavi eum aliquid insoliti, quod mihi +narraret, habere; ut tamen me aspexit, facies eius mutata est. + +"Quidnam rei est, Lester?" quaesitabat. "Adeo mihi deiectus esse +videris. Laboribusne es confectus tuis?" + +"Nihil eius rei," respondi. "Dormire nequeo. Ista res mihi nervos +prorsus convulsit, Godfrey. Iam somniis meis se immiscet; incubonibus +opprimor." + +Interim e regione mihi consedit vultu sollicitudinem prodente. + +"Id rei prorsus absit!" arguit ipse. "Fac aliquo secedas, quiete vires +resarcias--et hoc uberrime." + +"Quies usque eo nihil mihi prodesset dum hocce mysterium irresolutum +manserit; respondi. "Nihil nisi assiduus labor animum meum ab eo avocare +poti est." + +"Esto ergo bono animo," inquit renidens, "tui igitur gratia id primum +resolvemus." + +"Visne significare te id scire?" + +"Scio iam quis Grandis ille Ignotus sit, tibique id statim aperiam. +Perendie--die Mercurii--reliqua cuncta sciam. Tota tunc historia in +diurno nostro matutino, die Iovis evulgabitur. Quid si iter pro eius +diei postmeridiem parares?" + +Nihil nisi emiratus eum contueri quivi. Ipse vero cum risu in me +respexit. + +"Vel nunc iam melius valere videris," iocatur, "acsi vitam iam pluris +aestimandam putares," quibus dictis, nec rogatus, convolvulum sibi +sumpsit. + +"Godfrey," obtestor ego, "satius haberem si quem alium ad ludificandum +tibi eligeres. Tu enim ad me intras, bombam[4] proiicis, ut videas +quantam in altitudinem subsilire valeam. Tibi hoc lusui est, nec dubito, +aut etiam utile ut doctrina; at nervi mei id haud ferunt." + +"Mi Lester," appellat ille, "haec ne bomba quidem fuit, sed assertio +facti." + +"Serione id ais?" + +"Ut maxime." + +"Quídum, Hercle, scis . . .?" + +"Antequam tibi respondeam, ego ponam quaestionem. Numquid tu nomen meum +illi, quem tu ut herum Armand cognoveras, casu quodam memoravisti?" + +"Memoravi," post momenti moram respondi; "ita credo. Narravi enim illi +quemadmodum forulum occultum quaesissemus--et nomen tuum protuli--ipse +vero sciscitabatur tu quis esses, respondique te miro ad solvenda +mysteria pollere ingenio." + +Godfrey capite annuit. + +"Tum hoc," ait, "unum id quod non intellexi palam facit. Perge igitur, +propone quaestiones." + +"Paullo ante asserebas futurum ut totum istud negotium perendie scias." + +"Sciam equidem." + +"Quí tibi constat id futurum?" + +"Quod litteras accepi, quibus id termini ponitur," et his dictis +schedulam e sacculo promit, eamque mihi porrigit. "Lege." + +Epistolium graphide erat scriptum manu tenerá fereque muliebri, in +charta plana, non lineata. Cum sensim increscente stupore epistolium +sequens insolitissimum legi: + + "_Humanissime mi Here Godfrey:_ + "Singularibus iis officiis quibus arcam Boulé prosequebaris, abs + te mihi ferme adulatum esse gaudeo; acumen vero tui ingenii, quo + veram eius indolem prope ad amussim evolvisti, maximi certe facio. + Officii quoque mei esse duco gratiam tibi referre ob notitias quibus + me docuisti instituta ac praesidia, quae quidem mihi summa et + absoluta videntur, quibus arca in tuto servetur. Ego quoque ipse + stationem visum ivi, cellam inspexi, cunctaque etiam singularia ita + ut tu docueras reperi. + "Quoniam te ut generosum adversarium summi facio, confidere tibi non + dubito futurum ut id quod meum sit, die Mercurii proximo recuperare + pergam, quo facto rogabo te, ut in memoriam eius rei munusculum proprium + accipere velis. + "Cum omni humanitatis officio persevero tuus + "IACOBUS CROCHARD, Ille Invincibilis." + +Quum lectis litteris in Godfrey respexi, vidi eum curiose me contuentem. + +"Certe hic iocus est," illi respondi. Tum iterum eum aspexi. "Hoc +profecto, Godfrey haud verum et genuinum esse putas!" + +"Licebit id nobis fortasse probare," immotus respondit. "Et haec una est +rationum quare te visum venerim. Num Armand non apud te reliquit notulam +quum te domi non offenderat?" + +"Sic sane, reliquit, sua in pagella; ad manum eam habeo!" Tum digitis +tremulis pugillare meum produxi, notulamque e plicatura, in qua eam +condideram, exprompsi. + +Vel unus obtutus satis erat. Versiculus in tergo satis prodebat hunc +eadem manu quae epistolium scripserat, esse scriptam. + +"Nunc ergo nomen eius cognoscis," Godfrey subiunxit, digito attrectans +nomen subscriptum. "Inde a principio pro certo scivi hunc ipsum eum +esse!" + +Signaculum sine responso aspectabam. Nam de rebus gestis Gargantuanis +huius Crochard in diurnis relatis saepenumero legi--de "Invincibili," ut +se libenter vocare consuevit, nec sine iusta causa. Verumtamen suae res +gestae, saltem in quantum eae in diurnis recitabantur, ita inflatae et +ementitae parebant, ut nullam fidem mererentur. Ego saltem iam dudum +suspicabar eum nihil nisi figmentum esse scripturientium Parisiacorum +lacunas explentium veluti quoddam penu, pro siccitate praeservatum; aut +vero eum genus esse hirci emissarii, cui decuria lictoria Parisiaca +cuncta facinora, quibus eruendis ipsa impar esset, veluti sarcinam +congestam illigare solita sit. At nunc iam Crochard ille revera +exsistere videbatur; litteras eius meis tenebam manibus; quin et cum eo +collocutus eram--et ut nunc miram civilis ac politi Felicis Armand +conversandi suavitatem in mentem revocavi, aliquam partem insolitissimae +eius famae denique intelligere coepi. + +"Nihil de eo ambigi potest," inquit Godfrey, manum ad recipiendas +litteras porrigens, et ad contemplandas eas in sella reclinans. +"Crochard unus est famosissimorum qui unquam vixerunt malefactorum, +phantasiae adiumentorumque referctissimus, qui et lepóre cluet +acutissimo. Per annos non destiti eius vitae rationem, ut litteris +prodebatur, lectitando prosequi--atque inde primam suspitionem ansamque +sum nactus. Ipse iam antea hominem occidit, ita ut hunc occiderat. Is +eum decuriae prodiderat. Nunquam iterum proditus est." + +"Quantum daemonem eum esse necesse est!" contremiscens exclamavi. + +At Godfrey capite cito renuit. + +"Noli de eo sic iudicare," serio obtestatur. "Usque ad suum Neo Eboraci +adventum praeter eum proditorem ipse occidit neminem. Illum iure +quodam--saltem legibus morum furibus propriis--occidit. Sua ipsius vita +saepenumero in discrimine versabatur, sed ad servandum se nunquam alium +interemit. Hoc ei in acceptis referto." + +"Praeter Drouet et Vantine," noto ego. + +"Casu fortuito, ob quod ipse nullo pacto in culpa est," respondit +Godfrey. + +"Visne innuere hunc eos non occidisse?" + +"Nullo pacto. Iste novissimus quem occiderat, fuit, ut primus, proditor. +Ut ego opinor, Crochard hunc in modum ratiocinatur: adversarium occidere +facile est; estque bestiale; caret omni animi subtilitate. Insuper et +tollit adversarium. Vita autem ipsi Crochard sine adversariis omni +prorsus sale careret. Nam ultimo etiam adversario sublato, ipsum sibi +vitam adimere oporteret." + +"Hominem istius generis omnino non intelligo," aio ego. + +"At vide modo," arguit Godfrey, litteris iterum attrectatis. "Ipse mihi, +velut adversario, honorem praestat. Num me ad perdendum postulat? Plane +contra, munerari me vult. Tollit reginam suam e latrunculis, quo +difficilius sit me in incitas agere." + +"At vero, Godfrey, tu eas litteras certe non in seriis habes!" obtestor +ego. "Si vel maxime ipse eas scripserit, id ad te ludendum fecit. Si +diem statuit Mercurii, revera cras tentabit arca potiri." + +"Id ego minime puto. Nonne dixi tibi eum me novitiorum numero habere? +Scisne, Lester, ubinam has litteras ipse scripserit? In ipsa adeo +officina _Record_. Charta ista est e maculatura[5] nostra. Ipse ibi +consedit, ab ipso meo naso, ut ita dicam, haud procul, litteras has +exscripsit, in pyxidem iniecit meam, forasque ambulavit. Et cuncta haec +aliquando ista vespera fecit, officina nostra hominum turba scatente." + +"Verum si revera sentit quod scribit, absurdum est idgenus litteras +scribere. Tu modo decuriam edoceas . . ." + +"Animadverte modo eum mihi in fiducia scribere." + +"Tu vero fidem erga eum servabis?" + +"Servabo, profecto; quin eum mihi maximum honorem tribuisse existimo. +Nec ulli has litteras nisi tibi exhibui, vel per fiduciam." + +"Nullam eiusmodi fiduciam Iurisprudentia agnoscit," docui eum. "Fidem +idgenus servare perinde est ac maleficio patrocinari." + +"Et tu eam tamen servabis," fatur Godfrey suaviter. "Tene modo, ego, pro +viribus enitar omnibus ut flagitium illud praepediam. Iam et experiemur +utrum Crochard vere invincibilis sit." + +"Ego quoque servabo," adstipulabar, "quandoquidem istas litteras nihil +nisi verba dare existimo. Atque, praeterea," subiunxi, "etiam habeo +litteras ab Armand et Fils factum confirmantes fide librorum suorum +constare arcam Boulé Philippo Vantine venditam fuisse. Quando sic res +se habent, eam mihi vindicabo, Museoque tradam." + +"Spero tamen," cito interpellat Godfrey, "hanc rem te ante diem Mercurii +non turbaturum. Post eum diem his rebus prorsus ero solutus." + +"Tunc revera credis Crochard die Mercurii tentaturum arca potiri?" + +"Omnino credo." + +Nihil nisi humeros in responsum quassavi. Quid enim attinebat cum homine +tali argumentis disceptare? + +"Esto ergo, usque post diem Mercurii," assentior; Godfrey vero, de fide +litterarum per collationem utrarumque certior factus, duobusque +promissis quae quaesiverat a me elicitis, sospitem mihi precatus noctem, +valedixit. + +[1] _Muscipula, -ae_, capsa, tendicula, qua mures capi solent. + +[2] _Feriaticus, -a, -um_, quod feriis, h. e. non quotidie fit, agitur, +adhibetur; homines, lictores, satellites, quicunque alii, quorum nomina +in elenche servitii retinentur, invocantur autem quum eorum opera egent. + +[3] _Pessulus calculatus:_ sic vocare lubet pagmentum, vel machinationem +rationatam, cuius usus fit in arcis fortibus argentariarum, ubi +thesauri, quaecumque pretiosa in tuto haberi creduntur, quarum quaedam +ad indicium horologii, statis temporibus, secundum certum calculum, +cuius notitia uni tantum concredi solet, certa versatione plinthidum +reserari queat, nisi, ut assolet, dynami displodatur. + +[3] _In incitas redigi:_ in ludo latrunculorum, qui agitur in tabula +lignea, duobus coloribus in parva quadrata distincta, duo lusores +figuras reginae, turris, latrunculorum osseas, eburneas aut ligneas in +suo quisque scutulato secundum regulas prorsum-retrorsumque motat, donec +alter in angulum, sive in _incitas_ agatur; is dicitur _in incitas +redactus_. Hinc lingua negotiali qui _solvendo non est_, i. e. qui sua +debita impar est solvendo, perinde _in incitas_ dicitur reductus esse. + +[4] _Bomba, -ae:_ globus ferreus solidus aut cavus, quem e tormentis +milites pyrotechnici eiaculari solent. Verbum est _bombio,_4 quod sonum +refert insectorum volitantium; sonus ipse est _bombus_, vel _bombos_, +est enim Graecum; id autem quod sonum hunc efficit est _bomba_, a +Latinis saeculi quartidecimi, post inventum pulverem pyrium, atque +tormentum igniarium effictum. Quam probum sit vel inde patet quod nullae +linguae modernae aliud vocabulum cognoscant. + +[5] _Maculatura, -ae_, vocatur charta, in qua exercitia, vel alias +compositiones, saepe cum multis _maculis_ et emendationibus +scriptitamus. + + + + +CAPUT XXIII + +Hero Pigot Obviam Imus. + + +Postridie tempore pomeridiano iam ex officina prodire parabam, quum +Godfrey me per telephonum provocavit. + +"Quonam hodie vales modo, Lester?" quaerit ille. + +"Non ex omni numero ut vellem," respondi. + +"Iamne paravisti quae ad profectionem tuam die Iovis feriatam spectant +omnia?" + +"Id quidem, Godfrey mi, haud lepidissimum iocum esse arbitror." + +"Equidem nullo modo iocor. Volo te ea apparare. Interea tamen quid tibi +de haustu modicae aurae salsae, hac ipsa vespera, videtur?" + +"Quam optimum. Ecquí id eveniet?" + +"_La Savoie_ circa horam sextam ad moratoriam appellet. Ego nostra +celoce[1] ei obviam ibo. Inspectorem Pigot--agentem Francicum--paucis +convenire volo. Visne interesse?" + +"Quidni velim!" respondeo illi. "Ubi vis te conveniam?" + +"Hora quinta in exitu Viae Libertatis." + +"Adero," illi promisi. Et adfui. + +Simul atque celocem ingressi sumus, soluta est, puppi in flumine retro +acta, edito acuto sibilo, proraque prorsum versa, iter secundo flumine +ingressa est. Celox navigium erat expeditum--_Record_, quod alia diurna +plerumque superare hactenus gloriabatur, idem et nunc praestiturum +erat--et quum se in cursum elaboravit, machinaeque eius ad numeros +halitabant, ripae utrimque celeriter retrorsum labi parebant. + +Definientia lineamenta urbis Neo Eboracenae, ut e flumine visuntur, +mundi miraculorum unum efficiunt, quae ego stans contemplabar, donec in +portum inferiorem iter flexissemus. Duo alii erant in stega--relatores +navales ordinarii, ut puto--quibuscum Godfrey ad deliberandum de +muneribus operis vespertini in diaetam descenderat; itaque ego ad proram +haustum quantum poteram aurae salsae, cuius saporem iam in labris meis +perceperam, progressus sum. Statua Libertatis paullo ante nos erat, +ingensque facis suae lumen speculatorium aquas persultabat. Navigia +innumera huc et illuc circitabant, luminibus in aquis trementibus, longe +autem prorsum, aliquanto ad laevum, ab aura reverberatum lumen videbam, +quod situm Insulae Coney indicabat. + +Mox et Godfrey accessit, unaque stantes silentio spectaculum intuebamur. + +"Nonne haec grata sunt visui?" coepit tandem fari. "Hem! cerne illam +naviculam!" pergit ille, conspecta quadam celoce, in sinu deorsum +festinante, nosque pedetentim assequente, ac sensim superante. "Haec +certe novit quae celeritudo sit. Ista celox nostra haud limax est, ut +nosti; at vide sis quam illa nos praetereat. Miror oppido quaenam illa +sit. Quae illa est navicula, navarche?" inclamat praefectum in ponte. + +"Non novi eam, mi Here," respondit navarchus, telescopio seposito. +"Celox privata--nomen non liquet--genus aplustris operit puppim. +Vexillum fert Francicum. A tergo nobis caeterae naviculae preli[2] +vehuntur," ait navarchus. "Atque illic stat _La Savoie_, sive ad +moratoriam[3] lentescens." + +E longinquo satis clare discerni poterat ingens cortex classiariae[4] +in horizonte tenebricantis, cum ordinibus luminum emicantium. + +"Haud satis solemus intelligere quam ingentes hae naves sint, donec eas +e superficie aquae cernamus," noto ego. "Cernedum quam immanis illa +sit." + +"Et tamen ista non est e maximis quidem," refert Godfrey. "Unam e +maximis subire--veluti _Olympica_--est eventus, quem memoriá non facile +deleas." + +_La Savoie_ iam ita conquievit ut fluitando tantum se contra aestum +sustineret, quum porta unius inferiorum adituum propandebatur. Eodem +fere momento navicula pulsitans eo accessit, deligatur, quatuor viri +conscendunt, ac mox intra portam evanuerunt. + +"En, medici ascenderunt," inquit Godfrey. "Illic autem est celox +Francica ad latus progrediens." + +Helciaria[5] moratoriae ad puppim recessit, eiusque locum celox +Francica cepit. Post breve colloquium unus ex ea in portam levatus +intravit _Sabaudiam_. Nostram denique vicem secuti, post ingentem +aquarum turbationem ac tumultum, unde ego illisionem verebar, nos +subivimus apertam portam, celoceque nostra, orá[6] ad nos traiecta, +destinata, sistimus, et paucis minutis post ego et Godfrey, cum alteris +duobus in constrato grandis vectoriae eramus. + +Salute inter comites meos praefectumque portae apertae utrimque data ac +reddita, per angustiorem ageam[7] gummi ac fervidi metalli nidore +redolentem progrediebamur, tum sursum per plures cursus graduum, donec +in principe stega per scalare[8] medianum pervenimus. Duo nostri +comites hic a nobis discesserunt ad videndos, ut puto, eminentiores +quosdam vectores, quorum sententias circa questiones diei (ut credi +licet) ex consensu vulgi cognoscere et expetere videbantur. Godfrey +constitit ante officinam aerarii, pagellamque suam nomenclatoriam per +fenestellam homini in septo porrexit. + +"Herum Pigot, praefectum _Servitii Securitatis Parisiaci_ vellem paucis +convenire," inquit. "Fortasse pro tua humanitate curabis ut aliquis +mediastinorum[9] nomenclatoriam meam ad eum deferat." + +"Haud erit necesse, mi Here," urbane ille respondet. "Herus Pigot illic +stat--vir ille canis capillis, tergo ad nos versus. Exspectandum tamen +tibi erit modicum; is enim qui cum eo modo agit a consulatu Francico +est, paucisque ante momentis advenit." + +Vultum Inspectoris Pigot videre non poteram; animadverti tamen eius +staturam admodum erectam, quae eum militari disciplina institutum +prodebat. Nuntius consulatús Francici vir erat iuvenilis, mystacibus +ceratis et extersis, oculariaque gerens. Eodem tempore salutabat herum +Pigot, et post aliquot verba, ex interioribus sacculis produxit +involucrum[10] officialis formae, vittá rubrá circumligatum, magnoque +sigillo munitum. + +Herus Pigot paucis aspexit, interea dum salutator suus aliquid in aurem +eius susurravit; tum nutu assensus in proximam ageam diversus est, +salutatore comitante. + +"Negotium officiosum, sine dubio," interpretatur aerarius, qui eventulum +etiam observabat. "Herus Pigot ex optimis nostrae decuriae lictorum est, +et conversationem cum eo iucundissimum comperies. Haud dubium quin +negotiis mox solutus prodeat." + +"Credo quidem, nisi quod interea dignissimi quoque aemuli mei adfuturi +sint," respondit Godfery gestu iocoso. "Hi vestigia mea premunt--quin et +iam adsunt!" + +Vicenis circiter minutis proximis relatores caeterorum diurnorum non +cessarunt affluere, et mox tota eorum turba officinam aerarii +circumfudit. Nam fere ab omnibus diurnis aliquis specialis relator ad +intervisendum herum Pigot delectus erat. Manifestum enim parebat cuncta +diurna hunc eventum summi fecisse. Interim ioca bono animo iactabantur, +dein aliquis mediastinorum pecunia corrumpebatur ad nomenclatorias +congestae turbae ad herum Pigot deferendas, et exauditionem petentes. + +Mediastinus ridens discessit, mox tamen reversus nuntiabat herum Pigot +paucis minutis ad eos excipiendos paratum fore. Sed quum quinque minuta +praeterivissent, nec ipse comparuisset, hi impatientes iterum tumultuari +coeperunt. Isti enim reguli preli ad exspectandum invito assueti non +sunt. + +"Suadeo ut in castra eius impetus fiat," relator _Mundi_ dicit. + +Eodem fere tempore herus Pigot egressus est in ageam. Momento temporis +relatores eum circumfluxerunt. + +"Aestimatissimi amici a prelo," tractim, et vix ullo vestigio peregrinae +enuntiationis fari coepit, simul in vultus se circumfluentium +dispiciens. "Ignoscetis mihi si mei causa tam diu vobis exspectandum +erat, sed rebus detinebar maximae gravitatis; quin etiam vidulo[11] meo +convasando. Mediastine," subiungit, "vidulum meum ante ianuam reperies. +Velis huc eum afferre, ut ad excedendum statim paratus esse possim." +Mediastinus propere digressus est, herus autem Pigot se ad nos vertit: +"Itaque mei amici," prosequitur, "quí potero me vobis utilem +praestare." + +Ex rei natura vice oratoris Godfrey fungi debebat. + +"Primum, mi Here Pigot, te, in Americam advenientem, salvere iubemus," +ait ille, "dein sperare libet moram, quam in patria nostra exiges, +prosperrimam ac iucundissimam futuram." + +"Dicis amicissime," iucundo risu respondit Francus. "Persuasum mihi est +hic me omnia iucundissima experturum--praesertim urbem vestram miram, de +qua iam tanta audivi iucunda, stupenda ac mira." + +"Deinde," prosequitur Godfrey, "speramus, te adiuvante, fieri posse ut +decuria lictorum nostra mysterium nuper hic caesorum trium retegere, +reumque apprehendere valeat. Sibi enim relicti nihil proficere posse +videntur." + +Herus Pigot velut in deprecationem manus protendit. + +"Ego quoque spero labores nostros effectu non carituros," ipse +respondit; "verum si lictores vestri efficere nihil poterant, vereor ut +exili meá operá possint. Ego profecto magna decuriae vestrae +admiratione teneor; labores eius miris eventibus iure gloriantur, +praesertim si rerum statum sibi obversantem ex aequo ponderemus." + +Sermo autem eius voce tam ex corde genuina prolatus mihi videbatur, ut +vix verbum eius dubitare auderem; Godfrey tamen subridebat tantum. + +"Lictorum decuriam Francicam in orbe efficacissimam esse," inquit ille, +"iam in proverbium abiit. Certe tu habes quod de horum morte sentias?" + +"Vereor admodum," respondit herus Pigot veluti dolenter, "ut hic +quaestioni isti modo respondere possim, aut ut eam tecum pertractem. +Primum oportebit me praefecto vestrorum agentum quaedam referre. Cras +cuncta quae potero cum voluptate tibi enarrabo. Verum pro ista vespera +labia mea constricta manere decet, quamcunque doleam me minus civilem +praebere oportere." + +Satis clare licebat mihi audire a tergo quemadmodum relatores leni +retrorsum spiramine tracto improbarent negatum directae quaestioni +responsum. At nullum profecto dubium esse poterat, quin herus Pigot +officio suo rite stetisset; tamen Godfrey assultum a latere tentavit. + +"Futurumne est ut hac vespera in terram descendas?" quaerit. + +"Equidem aliquem, qui vicem decuriae agentum gerat, me hic conventurum +paravi," explicat herus Pigot. "Cum eo in urbem ire exspectavi; tempus +enim urget. Praeterea, quo citius opus nostrum aggrediemur, eo existimo +verosimilius cum fructu nos elaboraturos. A, fortasse is ille est!" +subiungit quum vocem sciscitantem elatam de "Musir Piggott" audivisset. + +Vocem ego agnovi, ut et Godfrey, probeque animadverti umbram tristitiae +in eius vultu. + +Momento post Grady, cuius calcibus Simmonds insistebat, viam sibi +cubitis per turbam parabat. + +"Here Piggott!" clamitabat Grady, manumque gracilem Franci vastis suis +ungulis compressit ea quidem vi, quae sine dubitatione dolorem incussit. +"Delectat me videre te posse, mi Here. Salvus esto in urbe nostra, ut +nos hic in America dicere solemus. Enixe spero te Anglice scire, nam ego +linguaculam tuam prorsus non calleo. Ego Delectus Grady sum, praefectus +decuriae agentum; hic autem Simmonds est, unus meorum hominum." + +Suavis heri Pigot morum tranquillitas ne minimum quidem erat turbata. + +"Pergratum mihi est te, mi Here, convenisse; et te, mi Here Simòn," +fatur ille. "Ita sane, scio Anglice--tamen, ut vides, non sine arduo +conatu loquor." + +"Isti relatores, ut mihi videtur, ad exitium te molestant," quibus +dictis per turbam circumspexit, frontemque rugavit, quum Godfrey +animadvertit. "Iam deceret vos iuvenculos hinc facessere. Hac enim +vespera nihil e nobis elicietis, nonne, Here Piggott?" + +"Ex mea parte paullo ante palam feci me oportere ut primum acta ad +referrem," assentitur Pigot. + +"Tum secedamus aliquo, bibamusque aliquid," suggerit Grady. + +"Ego vero," mite respondet Pigot, "sperabam sine mora nos in terram +descensuros. Acta enim pro te habeo parata . . ." + +"Placet," excipit Grady, "postea autem quam acta perspexero Latamviam +tibi ostentabo, tecumque paciscar nullá tali re hilareos Parisios +gloriari posse. Celox nostra nos praestolatur, ac statim licebit nos +discedere. Tuane ista bulga est? Itane? Apprehende eam, Simmonds, ferque +tecum," et sic Grady praeivit gradus descensurus. + +At mediastinus attentissimus Simmonds antevertit. + +Herus Pigot leni risu ad nos conversus, + +"Ad crastinum ergo usque diem, amici," inquit. "Hospes ero Diversorii +Astor, libenterque ibi vos excipiam, horá undecimá? Hac vespera vobis +me nihil edisserere posse revera perquam doleo." + +His dictis aerario manum porrexit, nosque sublata manu salutans, se +socium Grady adiunxit, qui satis impatiens has amoenitates observabat. +Denique per gradus oculis nostris iunctim se subduxerunt. + +"En, amici, exemplum, quam sint mores contrarii!" affatur nos Godfrey +circa se dispiciens. "Non vos pudet Americae?" + +Adstantes riserunt, probe enim tenebant haec ad Grady referre, tamen +etiam palam constabat inter illos assensum negari nequire. + +"Veni, Lester," de discessu cogitans me affatur, "iam et redire +convenit. Ad caeteros revehendos celocem iterum mittam," quibus dictis +gradus descendere coepit. + +[1] _Celox, -cis_, genus est navis celerioris, plerumque privatorum, ad +navigandum animi causa. + +[2] _Prelum, -i_, sensu proprio ac primo est torcular ad premendum, quo +exprimimus succum plantarum, uti uvae, olivae, cannarum; latiori sensu +prelum typographorum, denique producta typographiae, praesertim diurna. +Idiomata moderna pleraque, quum proprio vocabulo careant, Participium +Praeteriti verbi Latini _premo_ (_pressus, -a, -um_) usurpant. + +[3] _Moratoria, -ae:_ subaudi _statio_, ubi medici officiosi vectores in +valetudinem eorum inquirentes navim _demorantur_. + +[4] Non tantum bellicae, sed etiam mercatoriae naves cuiusque consortii +_classis_ appellantur. + +[5] _Helciaria, -ae_, navis est quae aliam, veluti _helcio_, vectat. + +[6] _Ora, -ae_, est funis, quo navis deligatur, destinatur vel +tractatur. + +[7] _Agea, -ae_, est ambitus, sive faux, vel via inter casterias, +cubicula. + +[8] Pars navis in medio, ubi mediae scalae, sive gradus, sursum ducunt. + +[9] _Mediastinus, -i_, est homo in locis publicis ad servitia omnis +generis praestanda conductus. + +[10] _Involucrum, -i_, est cui litterae includuntur, quod a fronte +titulum, vel insignaculum (nomen, locumque cui et quo reddantur), a +tergo autem--nonnunquam--sigillum fert. + +[11] _Vidulus, -i:_ genus bulgae, vel sacciperii, quod viatores manu +secum gerunt, in quo res exiguae ad commiditatem necessariae +continentur. + + + + +CAPUT XXIV + +Secretum Arcae. + + +Godfrey mihi in crepidine valedixit, et ad suam officinam properavit, ut +eventus diei in tractatu comprehenderet, quocirca mihi iam in antecessum +constabat eum mores Americanos, praesertim quos Grady exhibuerat, +perstricturum. Caeterum, quod ad me attinet, iste vel modicus aeris +salsi haustus cibi appetentiam haud parum exacuisse mihi parebat, unde +pilento meritorio me ad Murray convehendum censui, quod caeteram +vesperae partem coenae lautiori accumbens explendam statui. Caeterum, +nisi sim in certo statu animi, ganea Murray non me admodum allectat. +Templum in angulo pseudo-Graecum, cum aqua per gradus decurrente, fictae +dein nubes quae per laquear fluitare simulantur, mensae vitreae ab imo +illustratae--cuncta haec, quotidiano quidem more vulgaria videntur ac +trita; subinde tamen, quum animus in curiosa ac peregrina inhiat, ganea +Murray placet, quum lauta muliercularum indumenta, nitentes humeri, +venustique vultus in hac congerie ineptiarum, satis valent quae animo +quid pictorii ac poetici suggerant ac supportent. Insuper, utique, et +culinaria ars accedit ponderanda, quae quidem nihil quod desideretur +relinquit. + +Animo hac vespera tali eram ut locum hunc aequi bonique facerem; nec +mirum si ordinem coenae tam otiose prosecutus sim, tantumque temporis +circa nigram caffam volvellasque triverim, ut iam decima esset hora quum +in viam Quadragesimam Secundam egressus essem. Vel momento diremi satius +esse pedibus domum ambulare, ideoque ad Latamviam regressus sum, quae +iam turbis e theatris excedentium scatere coepit. + +Saepissime ut eam videram, tamen Latavia noctu candentibus eius signis, +turbis variantibus, clangenti vehiculorum caterva, ac denique tabernarum +illustribus ostentariis,[1] miro modo me devincit. Recte quidem Grady +docuit "festivos Parisios" nihil cale quo gloriari posset, habere; at ne +alia quidem urbs, quantum ego sciam. Ista prorsus unica est, vereque +Americana; proin obambulavi eam omni quo par eram otio, ut omnia eius +oblectamenta perciperem; tamen subinde stiti ad cernenda ostentamina, +[2] atque ad Diversorium Hoffman--eheu, iam nudatum suo Bouguereau--ad +meum penu volvellarum explendum. + +Assecutus denique Compitum Madison sub arbores me diverti, quod moris +mei est, unde clarior est in Aedes Erugatorias[3] prospectus, adversum +coelum albicantes. Illinc in Turrim Metropolitanae Cautelae[4] suspexi +multo altiorem, aspectu tamen minus poeticam, cuius ingens horologium +collustratum me commonuit iam fere decimam cum dimidia esse. + +Tandem Lataviá iterum traiectá, iter meum deorsum in Viam Vigesimam +Tertiam, versus Marathonem iturus, flexi, quum cornu assecutus obviam +factus sum iis tribus qui paullo ante me eodem gressus suos direxerunt. +Protinus agnovi Grady atque Simmonds, in medio quorum herus Pigot +itabat. Manifestum erat Grady promissis stetisse, Grandemque Viam +Candentem a summo ad imum, cum omnibus suis mirabilibus ostendere, +muneris sui duxisse, et hoc maxime quidem liberali modo--qui ritus sine +dubio postulavit ut auctore se hospes peregrinus cuncta temeta[5] +Americanis propria degustaret--unde factum est ut crura Grady sensim +vacillarent. Ex mera comparatione gentili etiam herum Pigot oculis +perstrinxi, sed reperi eum prorsus sine labe esse. + +"Heus, Lester," affatur me Simmonds voce quae innuere videbatur effectum +celebrationis vespertinae ne eum quidem prorsus effugisse; quin et Grady +dignatus est nutu capitis me agnoscere, unde colligere mihi licebat eum +praeter morem contentum ac beatum se sentire. + +"Heus, Simmonds," reddidi ei salutem, quum ad me, iter pone eos +occidentem versus prosequentem, regressus, mecum pari passu itare +coepit. + +"Piggott verum prodigium est," inquit ille. "Verus ludio[6]--cuncta +videre, cuncta degustare volebat. Parisios cum hac urbe in eodem loco +habendam non esse censuit." + +"Quonam nunc itis?" quaero ego. + +"Modo ad stationem decuriae itamus. Piggott ait se aliquid apud se +celare, quod nos omnes stupore percellat--aliquid aget circa arcam +illam." + +"Circa illam arcam?" + +"Ita, sane--illam scilicet rem fulgidam, quam Godfrey suadente in cellam +occluseram." + +"Simmonds," quaero ab eo serio, "scitne Godfrey quidquam de ea re?" + +"Nescit," respondet Simmonds non sine sollicitudine. "Monui Grady +consultum fore ut ille per telephonum invitaretur, sed praefectus +excanduit, meque ut propria negotia curarem, reprehendit. Godfrey enim, +ut meministi, iam pridem eum insectatur." + +"Quid si ego eum provocem?" suggero ego. "quidquamne obesset?" + +"Nihil per _me_," respondet Simmonds, "nec scio per quem alium, +quandoquidem res nemini nota est." + +"Placet. Fac interim ut res ista lente trahatur, sicque Godfrey tempus +ad huc perveniendum suppetat." + +Simmonds annuit. + +"Faciam quidquid possim," respondit, "non tamen perspicio quemadmodum id +profuturum sit. Praefectus non admittet eum etiam si adveniat." + +"Satius erit eam rem penes Godfrey relinquere. Aequum enim est ut ipse +edoceatur, quandoquidem ille auctor est quare arca ibi sit ubi est." + +"Id non me praeterit, et ipse Piggott rem praeclaram putat arcam illic +reconditam esse, etiamsi ipse ego peream si sciam cur. Fac urgeas +Godfrey ad quam celerrime adveniendum. Vale bene," quibus dictis suos +comites, in stationem secutus est. + +Prope in angulo reperi apothecam, stationem telephonicam, ac bina minuta +post cum urbana _Record_ officina colloquebar. + +"Nequaquam," respondit vox alicuius superciliosi, "herus Godfrey non est +hic; paullo ante discessit." Nec collocutor sciebat quo ille ivisset, +aut quando reversurus esset. + +"Quin audi," aio illi, "res ista gravis est. Oportet ut cum eo agam--nec +me demoreris quominus cum concinnatore urbano loquar." + +Silentium mirantis momentaneum secutum est. + +"Quod nomen?" quaerit vox. + +"Lester, e consortio Royce et Lester--ac tu satius dixeris concinnatori +urbano, Godfrey meum esse necessarium." Concinnator capere videbatur, +nam nexus me inter et illum sine mora effectus est. Verum et cum eo vix +plus profeci. + +"Nos etenim, indicio nobis denuntiatio, quum id scitum et gravioris +momenti esse intellexissemus, eum protinus Cestriam Occiduam dimisimus. +Viam ingressus est simul atque historiam de Pigot conscripserat, et eum +reducem quoque momento exspectamus. Numquid habes quod ei nuntiari +velis?" + +"Habeo; dic illi, sodes, Pigot in statione Viae Vigesimae Tertiae esse, +consultumque videri ut eo, celerrime quam possit, decurrat." + +"Bene est. Primum quam intrabit nuntium illi tradam." + +"Gratiam tibi habeo," respondi; sed nunc falli acerbissimum mihi fatum +esse sensi. + +Digressus illinc in ora tramitis[7] anceps steti, oculis in rubra +lampade Stationis lictoriae defixis. Quidnam nunc ibi fiet? Quonam +molimento studet Pigot eos in stuporem agere? Quidquamne ego ut +interesse possim praetexere queo? + +Deinde, etiam memor Grady capite me salutantis, titubantiumque eius +crurum--aeque recolendo eum nihil peius statuere posse nisi me +prohibere!--transgressus viam versus rubram lampadem, ianuam impuli et +intravi. + +Nemo mihi obviam fuit nisi decurio ad scriptoriam sedens. + +"Nomine vocor Lester," alloquor eum. "Arcam hic habetis quae ad bona +residua Philippi Vantine spectat." + +"Arcam quidem hic certe habemus, sed cuius sit ignoro." + +"Ad bona heri Vantine ea pertinet." + +"Et quid tum?" quaerit me aspectans, utrum ebrius non sim. "Non existimo +te huc media nocte ad hoc me docendum venisse?" + +"Non ideo veni; verum arcam paucis momentis videre vellem." + +"Hac nocte eam videre non poteris. Veni huc cras. Praeterea nec te +novi." + +"En nomenclatoriam meam. Sive herus Simmonds, sive herus Grady me +agnoscent. Sed cras iam sero erit." + +Decurio acceptá pagellá, eam aspexit, tum me contuitus, + +"Exspecta modicum," inquit denique, ac per posticam ianuam discessit. +Tria aut quatuor minuta abfuit, et dum ibi stabam horologium stationis +duodecim sonuit. Sonoros ictus ac distinctos mecum numeravi, et insecuto +silentio exspectationeque manus meae tremere coeperunt. Quid si Grady +mihi ingressum neget? Tamen decurio denique rediit. + +"Accede sis," fatur, pansa cancellorum portá, et viam indicavit. +"Rectá per eam ianuam," subdit, iterumque ad scriptoriam resedit. + +Summo simulationis conatu, quasi nihil ad me attineret, ianuá apertá, +transivi. Dein invitus constiti. Nam illic, in medio solo, stabat arca +Boulé, hero Pigot ad unum latus adstante, e regione autem Grady et +Simmonds sedentibus, et in sellis paene incurie prostratis, nigrosque +convolvulos fumantibus. + +Omnium oculi in me intrantem conversi sunt, et Pigot quidem caperata +fronte, in indicium suae urbanitatis ad ruptionem intentae; Simmonds +affectata miratione, Grady, denique, blando lenique risu, alioquin +vacuus. Hoc risu animadverso animus mihi erigi coepit. + +"Ergo, Here Lester," me affatur, "arcam hanc videre cupis?" + +"Cupio, equidem," respondi, "quandoquidem, ut nosti, ea revera ad bona +spectat Vantine; mihi in animo est eam vindicare--scilicet, si quo casu +sine lite restituere nolis." + +"Et hoc tibi modo, media nocte, casu in mentem venit?" per ironiam +quaerit. + +"Minime," audacter illi regero, "sed vidi te et herum Simmonds, cum isto +ingenuo viro"--proclinans versus herum Pigot--"paucis momentis ante huc +intrare, unde mihi in animum venit cogitatio fieri posse ut id gratia +arcae factum esset. Utique nos nolumus ut arca ullum detrimentum ferat. +Est enim magni pretii." + +"Id ne te angat," refert Grady minus curius, "non ei officiemus. Simul +etiam puto eam nos tibi post hanc noctem quandocunque dedere paratos +futuros. Herus Piggott primum paucas technas circa eam nos docere cupit. +Equidem puto ius quoddam tibi competere ut hic intersis--itaque si +praestigiis delectaris, cape sis sedem." + +Propere igitur quaesivi sellam et consedi, corde meo quasi desidente. +Dein vultum simulavi fingere incurium, quod manifestum erat me interesse +hero Pigot displicere, verebarque ne eius suaves Francici mores ad +rupturam usque tenderentur. At Grady, si etiam noverit hospiti suo meam +praesentiam displicere, id neglexit; unde suspicari coepi mores Franci +politos atque civilitatem talem esse nactum exitum, ut herum Grady +invitus adversis pilis mulsisset ingratum enim visui erat quam mores +huius agrestes moribus illius adversabantur. Quidquid tamen causae +fuerit, risus eius, quo se ad Francum converterat, malitia haud carebat. + +"Atque nunc demum, Here Pigott," in sella reclinatus aliquanto, fatur, +"iam pro ostentu parati sumus." + +"Id quod dicere habeo, mi Here," coepit fari, voce chalybeiae duritiae, +glacialique frigore, "probe intellectum volo a me cum fiducia dici. Id +nulli prodendum donec malefactor captus fuerit." + +Risus Grady ad hoc aliquantum riguit. Fortasse verbum, in quantum id +modum imperativum sonabat, illi minus placuit. Quidquid fuerit, monitum +flocci fecit. + +"Intellexistine, Here Lester?" quaerit me intuitus; ego annui. + +Animadverti oculos Pigot excandescere, vultumque ira suffundi, vox enim +Grady fere insultum sonabat. Pro momento existimabam futurum ut ipse +opus suum prosequi recuset; sese tamen continuit. + +Ut illic mihi e regione stabat lumine perfusus, licebat mihi modo +accuratius oculis perlustrare quam id in navi efficere potueram, proin +diligentius eum aspexi. Verum ipse typum Franci exhibebat--vultu +strictim raso, sulcatoque in alba cuti subtilissimis lineamentis, oculi +autem densissimo et uberrimo erant supercilio obumbrati, capilli autem +fere cuti tenus tonsi, candori vultús albedine prope pares erant. +Attentionem tamen meam praesertim species oris sibi vindicavit--utpote +subtile simul et lepidum, tametsi paullo largius, labiisque plenioribus, +fortitudinis indiciis, pro venustate tamen non nimiis. Sexaginta annorum +aetatis eum esse coniectavi, et speciem praebebat hominis, qui centena +expertus sit discrimina, quin animi aequitatem exuisset. Id certe +facturus nunc non erat. + +"Historia a me mox recitanda," exorditur cauta Anglicitate, verbis +subinde carptis ac putatis, "arcte nexa est cum furto celeberrimorum +Michaelovitch adamantum. Eventum forte memoria tenetis." + +Ego profecto bene memini, nam furtum illud tanto acumine erat conceptum +et effectum tanta dexteritate, audacia ac pernicitate in singularibus, +ut animi attentionem mei prorsus devinciret--ut de ea rerum +circumstantia, quod congeries formosissima adamantum Magni Ducis +Michaelis Russiarum fuisset, plane taceam--qui, quod domi haud magni +fieret, et etiam quod caput Franciae hominibus suae indolis apprime +conveniret, Parisiis degebat vitam--quae congeries haud minoris quam +octonum millionum aestimabatur francorum. + +"Furtum illud," prosequebatur herus Pigot, "tantá audaciá, simul et +tam singulari modo erat perpetratum, ut nos nihil dubitassemus opus +illud veluti unius tantum hominis agnoscere, nec ab alio fieri potuisse, +furciferi cuiusdam, nomine Crochard qui se et 'Invincibilem' +praedicat--furciferi nempe, qui nobis iam innumeras intulerat molestias, +quem tamen convincere nunquam quivimus. Hoc in casu evidentiam contra +eum prorsus nullam habuimus; inquisitionem in eum instituimus, +reperimusque eum probe cavisse ut tempore furti se omnino alibi fuisse +sine dubitatione demonstraret; itaque eum absolvere ac liberare nobis +necesse fuit. Non nos praeteribat capere eum, quin aliquas gemmarum in +sua reperiremus possessione, prorsus esse inutile. Ipse interim poenae +immunis, ut solitus erat, per vicos et plateas, per ganeas, ubique, +liber oberrabat. Nos derisit tantum. Res nobis admodum erat ingrata; at +leges nostrae severae sunt. Grave enim perquam esset delictum siquem +caperemus, deinde agnoscere nos errasse adactos nos esse videremus. +Fecimus igitur quantum potueramus. Istum Crochard nos perpetuo vigilibus +oculis prosequebamur; perscrutati sumus non modo suum, sed etiam suae +amicae domicilium, nec semel, sed saepius. Aliquando, quum Vincentiae +telonium[8] egressus esset, agentes nostri ei, sub specie latrocinii, +irruerunt, personam vestesque eius perquisiverunt. + +"Ipse, bene memineritis, ne momento quidem temporis deceptus fuit. Novit +enim accuratissime quid nos agitaremus. Etiam perspectum habebat se +nulla in Europae parte vel unum eorum adamantum venumdare posse. Hinc +suspicabamur futurum ut huc, in Americam, eos translaturus esset, et +ideo vestrum officium portorium de eo edocuimus. Scivimus etenim posse +eum hic omnes adamantes, dempto maximo, etiam cariori quam in Europa +pretio, ac paene sine ullo vendere periculo. Uti nobis persuaseramus, +eum ab omni emporio interclusimus--quum protinus oculis nostris se +subduxit. + +"Binis dein septimanis nihil de eo exaudiebatur--tum fama de isto Drouet +ad nos perlata est, puncturá in manu interempti. Extemplo cognovimus id +opus Crochard fuisse, nam ipse solus inter vivos cognovit secretum +veneni familiae de Medicis. Est autem illud secretum terribile, cuius +usum in tota sua vita semel tantum cepit--et hoc adversum hominem qui +eum prodiderat." + +Herus Pigot hic paulisper constitit, manumque per frontem praeterduxit. + +"Quid inter Crochard, Drouetque intercesserit, perspicere non +poteramus," prosequitur herus Pigot. "Drouet quidem popinarum erat +assecla, non tamen malefactor. Tum fama mortis Morel, hominis nullius +frugis, percrebuit, in tentamine hac arca potiundi occisi, quum rem +perspicere coepimus. Post haec de ista arca sciscitari coepimus; +audivimus eius historiam, deque eius structura secreta, unde licuit +nobis aliquid certi concludere. Ad hoc ergo explorandum, utrum conclusio +nostra valeret, firmoque niteretur fundamento, in causa erat quare ego +in Americam venissem." + +"Quaenam ergo conclusio est?" quaerit Grady, qui haec omnia perquam +impatiens auribus excipiebat, quod adeo adversabatur probatis moribus +atque attentioni, qua ego narrationem prosequebar. + +Nam ego conclusionem iam praesagivi, et venae meae animi concitatione +pulsabant. + +"Secundum nostram itaque theoriam," respondit herus Pigot, quin +orationem vel minimum acceleraret, "arca haec adamantes Michaelovitch +celat. Omnia hoc suadent et mox comperiemus." + +Usque disserens e sacculo manutium produxit chalybeium, ad stupendum par +illi quod Godfrey paraverat, idque rectae manui induxit. + +"Siquis arcana illius 'Invincibilis' rimari velit," subridens fatur, +"iuvat eum loricatum incedere; iam tres mulctati sunt ob suam +temeritatem." + +"Tres homines!" iterat verba Grady mirans. + +"Tres," numerabat extremis digitis Pigot. "Primum ille qui nomen +d'Aurelle simulavit, qui tamen revera extortor nomine Drouet fuit; alter +herus Vantine, peritus ille; ac tandem tertius, iste parasitus Morel. +Horum unus tantum in aliquo numero erat, herus Vantine; eius mors +admodum est dolenda, et ego certo scio Crochard eam gravissime tulisse. +Meam quoque mortem posset ille aegre ferre, sed ego nullo pacto quartus +fieri volo. Non ego." Quibus dictis manutium dextrae suae singulari cura +aptavit. + +"Indulge, mi Here" eloquor ego, quippe qui iam diutius silere non +poteram. "Haec omnia tam mira sunt--tam terribilia--num plus dicere +detrectabis? Quidnam, obsecro, hi tres quaesiverunt? Gemmasne?" + +"Singularia, mi Here, tibi aeque nota sunt ac mihi," respondit non sine +sarcasmo. "Notum tibi est Drouet occisum fuisse dum fasciculum quaerebat +litterarum, quae matronam quamdam ex optimatibus summá affecturae erant +infamiá; aeque clarum tibi est herum Vantine occisum fuisse quum +forulum aperire tentasset, postquam ancilla eiusdem matronae illustris, +quid occultus forulus celaret prodidisset, utpote quae praemium sibi +mereri speravisset; Morel autem manu ipsius Crochard morte plexus et +quoniam proditor fuit, atque supplicium meruit." + +Admiratione magis magisque captus, oculis fixis eum intuebar. Quodnam +secretum prae isto homine miro tutum esse possit? quaero a me ipso. Aut +fortasse hanc suam historiam e fragmentis sibi notis consarcinavit? + +"At ne nunc quidem," balbutio ego, "res mihi in claro est. Nempe nos +occultum forulum aperuimus--nullum ibi erat venenum. Quí tum poterat +Drouet herumque Vantine perimere?" + +"Facile," frigide respondit herus Pigot. "Drouet atque herus Vantine +mortem oppetiverunt, quia ancilla matronae Príncipis ex errore laevam +cum recta manu commiscuit. Forulus qui litteras celabat ad laevum arcae +est--en," quo dicto terna choragia pressit, ansulam prehendit, +forulumque evulsit. "Ut animadverti licet, litterae ablatae sunt, +quoniam ipsa matrona Princeps forulum aperuit, litterasque coram hero +Lester subduxit quum ea esset illius humanitas ut possessionem +litterarum illi indulsisset. Verum forulus, quem Drouet et herus Vantine +aperuerant," et nunc vox eius prae summo animi motu, quum ad istud +culmen pervenerat, aliquantum stridere coepit, "a recto latere arcae +est, omnino ex adverso alteri, aperitur autem prorsus eodem modo ac +techná. Verumtamen aliquid magni interest. Circa priorem forulum nihil +est quod cuipiam noceat; alter autem veneno custoditur, maxime omnium +quae unquam terricolae viderant, mortifero. Attendite. Animo attendite, +obsecro!" + +Animo adeo concitato eram ut paene febricitarem, et de sella surgens +propius ad eum accessi. Usque verba serens in arcam inclinavit, +tribusque digitis ab ora dextra dispositis, choragia impressit. Stridor +acutus percrepuit, pars musivi ansulam proferens recidit, eo prorsus +modo quo in adversa arcae parte compereram. + +Herus Pigot paulisper anceps haerebat--in conspectu tanti, tamque +mortiferi discriminis nemo non anceps haesisset!--dein ansá foruli manu +armata prehensá, forulum celeriter evellit. + +Crepitus stridens chalybis super chalybem exaudiebatur, atque forulus +patuit. + +[1] _Ostentaria, -ae:_ subaudi _fenestra;_ licet tamen et nomine +substantivo _ostentarium, -ii_ uti per se. Vocabulum istud Romanis +_mira, monstra, prodigia_, et scripta de his, atque de vaticiniis +significabat, non tamen per se, sed per exaggerationem. _Ostento_ enim +est _ostendo_ frequenter, atque aspectum, visum, intuitum praetereuntium +capto, ita ut nostro usui aptius sit quam Romanorum usui longe petito. + +[2] _Ostentamen, -inis:_ n., id quod ostentatur. + +[3] _Erugo,_1 -vi, -tum:_ rugas tollo, vestes fervido ferro, postquam +eae lotae amyloque tinctae fuerint, laevigo, explano. Ferrum +Erugatorium, idem quod pag. 90ma Levigatorium Ferrum appellavi. + +[4] Quod nos Romano more _cautelam_, h. e., alicui aliqua re _cavere_ +dicimus, idiomatibus modernis _securare, insecurare, adsecurare_ +ineptissime exprimere tentant. Romano itaque more dicemus: _caveo +pecuniá de_, vel _pro_ incendio, vita, vel rectius _de morte, pro +morte, de_, vel _pro_ incendio, caveo _mihi_ de morte, _pro_ morte, +minime vero _adsecuro_ vitam, _insecuro_ incendium. + +[5] _Temetum, -i:_ omnis potus ebrians. + +[6] _Ludio, -nis:_ proprie mimus, actor scoenicus, sensu Romano; sed +quum et alii ludi, praesertim hac nostra tempestate, in usu sint, et +quum plerique homines nihil aliud in vita agant quam ludant, et vix +quidquam serio agatur, _ludiones_ qui pilis, follibus, equis, theatris, +vorando ac potando pretiosam et unicam vitam percurrant, merito +appellabuntur. + +[7] _Trames, -itis_, m., est ambulacrum, sive ea pars viae in urbibus in +qua homines eunt, ambulant, quae contigua est domibus; inter duos +_tramites_ est _iter_ proprium equorum et curruum. + +[8] _Telonium, -ii_, est claustrum in ingressu urbium, pagorum, portuum, +ubi ab intrantibus vectigalia exiguntur. + + + + +CAPUT XXV + +Adamantes Michaelovitch. + + +Herus Pigot collectus, minimeque turbatus in nos renidens manum +sublatam, ne minime quidem tremulam nobis ostentabat--manum manutiatam; +in aversa parte cuius loricae parvulas puncturas animadverti. In quoque +scrobiculo guttae videbantur laticis[1] rubri--sanguineo rubri, ut ipse +admiratione captus oculisque defixis mihi interpretabar. Et quanta huius +hominis fortitudo et constantia est! In venis meis prae admiratione +huius hominis sanguis calescere coepit. + +"Latex iste, amici," molli sua voce fatur, "venenum dirissimum est, quod +ab hominibus unquam sit concoctum. Guttulae hae duae vicenos homines +perimeret, et ictu quidem oculi. Odor eius originis index est"--ac +revera tota aura amygdala amara redolebat--"at venenum commune inde +obtentum est veluti nihil, huic comparatum. Istud venenum a Rémy quodam +fertur inventum, eo nempe singulari homine qui auctor mortis Ducis +Andegavensis dicitur fuisse. Concoctio istius veneni, ut proditum est, +una habetur artium quae neglectu interciderunt, sed secretum eiusdem +concoquendi ab isto Crochard iterum inventum est. Nullum profecto +secretum ab eo celari potest; historia scelerum, commentarii +malefactorum--mysteria, memorabilia facinorum foederis scelerum, e +saeculis vigentis, et cuius existentiam pauci etiam suspicati sunt--huic +prorsus propatula haec cuncta sunt. Hunc ita formidabilem hae +cognitiones reddunt. Nemo ante eum consistet. Quin et secretum huius +foruli notum ei erat, et quum opportunum ei videbatur, usus etiam eo +fuit." + +Herus Pigot conquievit capite pendulo meditabundus, ego autem in animo +cum eo per longam criminum seriem in dissita tempora recurrentem mihi +respectare videbar--tristes ordines, tamquam strigae Père-Lachaise, ubi +tumuli tumulos stipant; ubi singulis fere passibus secretis, mysteriis, +aut tragoediis occurrimus. Hic tamen mysteria cuncta erant resoluta, +secreta patefacta, tragoediae perspectae. Istae scelerum ambages electis +tantum auctoribus scelerum revera magnis patebant, caeteris omnibus +clausae erant. Fortasse ex omnibus vivis nulli nisi Crochard datum est +eas nemine lacessente perambulare. + +Visiones istiusmodi, inquam, ante oculos mihi versabantur, sentiebamque +quodammodo herum Pigot mecum idem sensisse; sed post pauca momenta ad +institutum suum, arcam, animo rediit. + +"Nunc, Here Simòn," mutata denique voce hunc affatur, "si pro tua +humanitate hunc forulum hoc in situ tenere velis, ego dentes colubri +interea evellam. Nullum prorsus vereare periculum," subiunxit quum +animadverteret Simmonds nisu quodam naturali dubitare. + +Sic certior factus Simmonds ansulam foruli prehendit, ne per se +clauderetur continuit, interea autem Francus e sacculo suo phialam +crystallinam produxit. + +"Paullo plusculum," ait ille; ac Simmonds non sine maiori nisu forulum +ad plenitudinem evulsit, quum e fundo arcae minuta taleola chalybeia +bidentata sese sursum pressit. "Ecce dentes," ait herus Pigot. Orificium +phialae primum uni, tum alteri supposuit manibus pone ac supra magná +cautelá illatis. "Venenum in loco adhaesione capillari continetur; sed +inde, immisso aere a tergo, id exigam--ecce, cernite!" + +Se inde erecto lagenulam luci advertit. Ad medietatem erat ea plena +lymphae[2] rubrae. + +"Satis ad decimandam Franciam," ait, subereque[3] arcte intorto, +phialam in sacculum recondidit. "Dimitte nunc forulum, mi Here, si +placet," monuit Simmonds. + +Ansula relaxata confestim in locum recurrit, et clangens se replicavit. + +"Animadvertite argutum opus," ait herus Pigot. "Revera perquam scitum +est. Namque siquando manus venenosis dentibus percussa in tenendo forulo +relaxatur, forulus in locum suum recidit, suaque se sponte claudit, ut +cernitis, omniaque in pristinum statum recedunt, nisi quod aliquis alius +hominum letho detur. Nunc ego eum aperiam. Dentes iterum ferient; sed +ictus manutio incidet, alioquin manum scaripharent, sed mors non +sequetur. Si nodulum hunc vertam, choragium fraeno, et forulus apertus +manebit. Auctor huius mechanismatis tantum sibi ob istam rem tribuit ut +id in secreto commentario ad oblectandum Ludovicum Magnum litteris +mandavisset. Transcriptum eius commentarii in Bibliotheca Nationali +custoditur; primigenium eiusdem Crochard obtinet. Ipse est qui illum +commentarium inter et hanc arcam nexum instituit, mechanisma e novo +reperit, choragium renovavit, atque venenum denuo invenit. Nullum est +dubium quin ictus venenatis iis, dentibus, quo proditores punire +consueverat, originem inde ab eo commentario ducat." + +"Croshar iste--vel quidquid nomen eius sit--lurco[4] videtur esse +admodum singularis," notat Grady, convolvulo suo iterum accenso. + +"Est profecto," assentitur herus Pigot quiete, "admodum singularis. Sed +ne ipse quidem est falli nescius; equidem quum commentarius alterum +forulum occultum non memorasset--illum scilicet in quo Matrona Princeps +suas litteras occultasset amicas--ea res Crochard fuit ignota. Atque +ista inscitia eum in caeteris suis molimentis frustravit. Nunc vero, +amici, delectamento mihi erit aliquot pulcherrimas vobis gemmas +exhibere." + +Nunquam usque ad hoc momentum suspicabar quid ille forulus celaret; +hactenus enim captus eram tam historia istorum dentium venenatorum, quam +caetera narratione, quam agens Francicus tanta quietudine tantoque +effectu nobis tradiderat; verum nunc iam animadverti forulum convolutis +gossypinis[5] esse conferctum.[6] + +Herus Pigot primum horum sumpsit, evolvit, et in scriptoriam arcae +partem collocavit, quo facto splendorem fulgentium adamantum +percepimus--adamantum tam grandium, tam fulgidorum, tamque sine macula +candentium, ut prae admiratione ex imo traherem suspirium. Ipse adeo +herus Pigot, qui non facile moveri sibi virtuti habebat, haud facile +tales gemmas oculis lustrare valebat quin animo commoveretur; in genas +eius rubor sensim irrepsit, ut deorsum in gemmas oculos figebat, unum +alterumque e maioribus sustulit ut eas propius aspectaret. Tum unum +convolutum post alterum evolvit semel iterumque sistens ut grandiusculas +propius intueretur. + +"Hae gemmae sunt partes monilis clarissimi quod Magnus Dux ab avia sua +in haereditatem acceperat," explicat herus Pigot, ostentans parvum +cumulum gemmarum mirabilium in postrema congerie. "Crochard has e +compagibus avulsit--id evitari haud poterat. Compages enim aureas +liquefacere, aurumque vendere facile potuit; sed gemmarum nullas in tota +Europa, per complures annos ei venumdare licuit. Unaquaeque etenim earum +notas ferebat. Verum hic, in America, haud vivitur tam arctis legibus et +institutis lictoriis; tamen, ut opinor, etiam hicce terrarum, saltem +istam unam haud facile venumdare potuisset," quibus verbis ultimum +solvit manipulum, et ad lumen extulit rosaceum adamantem, qui +magnitudine iuglandem aequare videbatur, pulcherrimoque colore +scintillabat. + +"Fortasse in Apollinis Aula, in Louvre, aliquando ad intuendum ac +mirandum adamantem Mazarin constitistis," ait herus Pigot. "Circa illud +specularium plerumque turba spectatorum moratur, ad quem custodiendum +specialis constitutus est excubitor, quod id merces summi pretii celat. +At earum mercium Mazarin nulla est, quoniam nec ea res adamas est, quin +potius mera pasta--imitamentum est ex pasta, cuius archetypus hic ademas +est. Caeteroquin res illa prorsus proba et honesta est," subdidit, +quandoquidem Grady cum derisione exceperat audita. "Paucis ab hinc annis +rectores Louvre pecuniario egebant fundo ad novas praestinandas tabulas +pictas, et ad renovandas antiquas. Visum illis est dementiae simillimum +esse trium millionum francorum valorem in unica gemma veluti captivum +illic teneri, dum sui Michaeles Angeli, da Vincii, atque Murilli in diem +mucescerent et conficerentur. Emptorem itaque pro Mazarin quaesiverunt, +et repererunt emptricem, ipsam Russiarum Imperatricem, quae cupiditate +lapidum pretiosorum flagrabat, quae moritura congeriem hanc perquam +singularem filio suo praedilecto, qui et haeres eiusdem suae cupiditatis +erat, testamento reliquit. In locum originarii, turbae ad demirandum +imitamentum adamantis Mazarin suffectum in Louvre est, et mox quisque +oblitus erat se non verum demirari adamantem. Ex mea vero parte rectores +sapienter statuisse arbitror. Nunc vero," subiungit gestu fulgidos +indicans cumulos, "quid de istis omnibus rebus statuendum censetis?" + +"Unum tantum ad agendum superest," autumat Grady, dum quasi ex extasi +evigilabat, "nempe ut, citissime quam fieri possit, in tutum +depositorium deferantur. Lictoria autem arca fortis[7] nulla est, cui +eas gemmas concredere auderem! Pro, hae ipsius Archangeli Gabrielis +fidem tentarent!" Et ex imo suspiravit. + +"Num tam será noctis horá tutum depositorium apertum reperiemus?" +quaerit herus Pigot horologiolo aspecto. "Iam fere hora prima est cum +dimidia." + +"Neo Eboraci hoc satis facile est," inquit Grady. "Gemmas in Argentariam +Diurno-Nocturnam in Platea Quinta, utpote quae die noctuque patet, +deferemus. Exspecta modo dum aliquid in quo eas recondamus, comparem." + +His verbis discessit, sed paullo post cum vidulo rediit. + +"Istud satis erit aptum," fatur. "Reconde sis eas huc; ego interim +argentariam appellabo, forulumque fortem comparabo." + +Simmonds atque Pigot manipulos magna cura convolvitarunt et in vidulo +disposuerunt, dum ego fere obstupidus inspectabam. Animo mecum +irritamenta tantarum pulchritudinum, quae fidem cuiuscunque tentare +possent, silens reputabam. Nec adeo pretium valorque gemmarum me +commoverunt--de ea enim re vix cogitavi; sed fulgida emicantia +allectans, quae phantasiam in me suscitabat. Quid si meae essent? Quam +possem eas digitis contrectare, et oculos in iis pascere ut sub lumine +tremerent et rutilarent! + +"Certe Magnus Dux Michael admodum perturbatus sit oportet," notat +Simmonds, qui, dum omnia haec agerentur, ex serenitate animi nativoque +lepóre nihil amiserat. + +"Furioso fere erat similis," respondit herus Pigot leni risu super sicca +Simmonds verba. "Hae gemmae voluptas ac delitiae animi eius fuerunt; has +fere adoravit, se ab his nunquam divelli sivit, nec die nec nocte; +quocunque se diverterat, has semper secum habere solebat. Quum vel +maximá premeretur pecuniae penuriá--sic vero haud raro premi +consuevit--nunquam vel unicam gemmarum venumdedit. Imo, contra, +quandocunque numeratá abundat pecuniá, aut fide,[8] lapidesque +idgenus insolitae pulchritudinis prostant, ipse, etiamsi debita insoluta +maneant, quin hos praestinet, obsistere nequit. Ex quo hos lapides +amiserat, furere nunquam destitit, nunquam maledicere pedisequosque +verberare--unum horum adeo quidem ut inde moreretur. Super una vel +altera re fere omnes insanimus, ut proditum audivit; in summa, Magnus +Dux Michael super adamantes praeter modum insanit." + +"Cur furem ad restituendum praemio non allectavit?" quaerit Simmonds. + +"Tentavit," refert herus Pigot. "Statim cunctas suas fortunas in +praemium obtulit. Sed fortunae suae ad allectandum Crochard haud erant +satis amplae, nam Magnus Dux revera alia re quam reditu bonorum familiae +nullá pollet, nec te fallet eum prorsus totum absumere. Maximo illi +certe erit delectamento has gemmas a nobis repertas esse." + +Cogitatio tum mihi incidit herum Pigot, sine dubio, bellulum inde +praemium laturum. + +"Ecce gemmas convasatas," ait Simmonds, ut vidulum celeri impulsu +clausit, quum simul et Grady intravit. + +"Rem itaque de forulo diremimus," refert Grady, "atque clavulare[9] +decuriae nostrae iam etiam adstat. Digae meritoriae non fidendum +putavi--subverti, aut in aliquam rem incurrere posset, nec decet nos +pericula consulto accire--saltem non hac vecturá. Tu, Simmonds, comitem +te praebebis Musir Piggott, specialemque lictorem iuxta aurigam +collocabis. Fieri enim poterit ut Crochard impetum in te tentet." + +Eadem cogitatio et mihi occurrit, quoniam Crochard aventús heri Pigot +certe ignarus non fuit; nec mihi persuadere poteram futurum eum inertem +testem, dum gemmae ei clam subducerentur--ut sua gloriosa promissa +Godfrey facta plane taceam. Itaque quodammodo allevatum me sensi quum +Grady ad nihil periclitandum satis sapere comperi. + +"Tu autem si sapis apocham[10] posces," prosequitur Grady, "et ita ages +ut vidulum heri Piggott coram tecum dedas. Satisne, Here, sic cautum +esse putas?" quaerit ad Francum versus. + +"Prorsus satis, mi Here." + +"Factum bene; tum cras mane te conveniam. Caeterum gemmas reperisse tibi +gratulor. Certe opus insigne praestitisti." + +"Gratiam tibi habeo, mi Here," graviter respondit herus Pigot. +"Propédiem![11] mi Here," nutuque capitis mihi valedixit, dein +Simmonds in cubiculum anterius est secutus. + +Grady, altero prolato convolvulo, consedit. + +"Ehem, mi Here Lester," quaerit ex me dum ignitabulo infricto +convolvulum succendebat, "quid tandem tibi de istis Francis videtur?" + +"Franci universum sunt homines miri," respondi. "Ne vel nunc quidem +capio, quí hic tantum sciat." + +"Fortasse complura horum hariolatur tantum," suadet Grady. + +"Ita et ego coniectavi; at non credo quemquam tam accurate hariolari +posse. Sic verbi causa, quomodo illi quidquam de illis litteris constare +poterat?" + +"Ne ego quidem, profecto," interpellat Grady, "unquam de iis audivi. +Quaenam ista est historia?" + +Paucis verbis historiam eum docui, cunctis tamen summa cura evitatis e +quibus quae ea velata matrona fuisset, palam fieret. + +"Fuerunt in ea re quaedam singularia," subiunxi, "quae praeter duos +alios nulli alteri, ut putabam, nota fuerunt--et hero Pigot tamen sunt +cognita. Insuper quonam modo mechanismatis indoles sibi tanta +certitudine constabat? Porro, quí scivit quod volumen adamantem Mazarin +occultaret? Ut recordaberis, antequam id evolvisset explicuit nobis quid +id celaret." + +Grady bono animo, sed quodammodo deorsum, in me renidebat. + +"Nonne id ultimum erat convolutum?" quaerit. "Quandoquidem maximus ille +adamas in caeteris convolutis non inveniebatur, in ultimo delitescere +necesse fuit. Atque hic unus fuit eorum ludorum quos isti Franculi tam +libenter ostentare soleant." + +"Vera fortasse memoras," retuli in assensum. "Attamen mechanisma illud +sic tractare videbatur acsi sibi summa cum eo fuisset familiaritas. +Fieri utique potest ut se ad id tractandum praeparaverit studiis +prosequendo delineationes, quae, procul dubio, subnexae erant secreto +commentario. Quin etiam exemplar sibi parari curare poterat, et +operationem inde didicisse." + +Grady quadam cum toleratione annuit. + +"Homines eiusmodi mirum quantum curae sibi sumere solent in minutiis +idgenus," interpretatur Grady. "Solemne apud eos est pagellas magna +ostentatione in mensam lusoriam deiicere, etiamsi pagellae ne hilum +quidem valeant." + +"Hac tamen vice pagellas victrices tenuit," monui ego. "Lusit autem manu +insigni. Certe ipse homo est praeclarus." + +"Et histrio eximius," Grady supplevit. "Hi enim semper ita agunt quasi +sint in scoena, ante lumina. Non raro me eorum taedet. Heus! Quis is +est?" + +Ostium raptim aperitur; subitum ac breve colloquium cum decurione ad +scriptoriam exauditur, tum celeri gressu anterius cubiculum percurritur, +atque Godfrey ad nos irruit. + +Celeri obtutu perspexit arcam Boulé, vidit forulum occultum patere +atque vacuum; dein oculos in Grady defixit. + +"Ergone evasit cum iis?" quaerit. + +"Quem, malum, te esse arbitraris?" vultu suffuso inclamat eum Grady, +"sic huc intrare ausus? Apage sis hinc, alioquin faxo ut eiiciaris!" + +"Quin ego mea sponte abibo," compositus respondet Godfrey. "Iam vidi +quod videre volui. Unum tamen te monitum esse velim, Grady--hac nocte +tuam propriam supplicii sententiam tui subscripsisti!" + +"Quid his verbis innuere vis?" submissiori voce quaerit Grady. + +"Significare volo te, post evulgatam historiam rerum hac nocte gestarum, +ne horam quidem perduraturum." + +Ut Grady oculis aspernantibus et e contemptu flagrantibus Godfrey +obtutui occurrerat, expalluit. Quod vero ad me attinet, et mihi terror +quidam animum meum obsederat. + +"Num innuere vis hunc non Piggott fuisse?" tandem balbutivit Grady. + +Godfrey cum derisione respondit: + +"Va, bipedum stultissime, certe non fuit," inquit. "Hic non Pigot fuit. +Quin ipse fuit Crochard!" + +Quibus verbis foras itavit, ianuis pone se impulsu obditis. + +[1] _Latex, -icis_, m., poetis _aquam_, vel etiam alia liquida +significat, alias idem sonat atque _liquor, liquidum_, quibus propter +vulgarem sensum utendum non iudicavi. + +[2] _Lympha, -ae:_ idem quod _latex_, sive aqua, liquidum, liquor, etiam +poetarum, sed recte adhibetur, quod et aliis formis satis frequens est, +uti _lymphare, lymphaticus_, cerritus, fanaticus, furiosus, mente +captus. + +[3] _Suber, -is_, n., est genus quercús, e cuius cortice obturacula +fiunt, ad orificia lagenarum occludenda. + +[4] _Lurco, -nis:_ homo gulosus, edax, nullius pretii. + +[5] _Gossypium, -ii_, est id quod Germani _lanam_ arboream vel ligneam +vocant, quam terrae meridianae gignunt, et ex qua, tamquam ex lino, +telam albam, aliquando cum lino mixta, texunt, vulnera obtegunt, ac quam +multifariis modis adhibent. + +[6] _Confercio_,4 _-fersi, -ferctum_, vel, per affectationem, +_confertum_, omisso _c_, quae omissio studiosis confusionem cum verbo +_fero_ incutit. + +[7] _Arca fortis:_ ferrea arca, ut in argentariis aut etiam in privatis +officinis reperiuntur, ad pecuniam, documenta, aliaque pretiosa +conservanda, quam veteres etiam _thesaurum_ vocaverunt. + +[8] _Fides:_ scilicet mercatoria, qua siquis polleat, ei audemus merces +concredere, pecuniam mutuam dare. + +[9] _Clavulare, -is_, n., est currus ad devehendos, vel convectandos +milites; hic currus lictorius. + +[10] _Apocha, -ae:_ vulgo _quietantiae_ (_litterae_), h. e. quibus fidem +facimus nos aliquam rem rite accepisse. + +[11] Vocabulum Romanum non quidem salutationis formalis, uti Francorum +"ad te revidendum," quod valde ineptum est, sed tamen fere eodem sensu, +uti Cic. Div. I, 23, 47, "_Propédiem_ te videbo." + + + + +CAPUT XXVI + +Sors Heri Pigot. + + +Quocunque demum e defectu prospicientiae et imaginationis Grady laborare +potuerit, satis concitatus animi alacritate non caruit. Fere priusquam +sonitus propulsae ianuae evanuerat, iam ad scriptoriam decurionis +adstitit. + +"Evoca subsidiarios," praecipit, "fac etiam ut alterum clavulare cito +adsit. Per telephonum praetorio nomine meo demandabis ut omnem quem +assequi possit satellitem celerrime ad Argentariam Diurno-Nocturnam +concurrere iubeat!" + +Interea ipse adstans truculenter masticabat convolvulum, dum decurio +iussa faciebat. Vix momento temporis subsidiarii tunicis suis induendis +satagebant simul et sonitus ungularum, crepitusque rotarum de platea +exaudiebatur; subsidiarii in clavulare irruebant, ego quoque me ingessi, +Grady autem in sessibulo iuxta aurigam locum cepit, ac momento temporis +quadrupedantes ruebamus, campanula nostra simul in viis silentibus et +emortuis clangens resonabat. + +Ego sustentaculo[1] haerebam dum clavulare ruendo persultandoque +orbitas[2] electrovagorum[3] huc et illuc nutabat, dumque oculos +tenebris noctis immergebam cogitandi studiosus. Anne Godfrey non +erravit? At certe ille non errat! Instinctus quidam naturalis id mihi +suadebat; et tamen qui valuit Crochard se agenti Francico sufficere? +Ubinam erat Pigot? Num alicubi convolutus cumulus iacebat cum parvulis +in dextra vulneribus? Hoc fieri certe non poterat--Grady atque Simmonds +totam vesperam cum eo egerunt! Fierine etiam posset ut aetate provectus +Francus, subtili, candida ac rugosa cuti, cum virilique soleque usta +persona, quam ego ut Felicem Armand cognoveram, idem esset? Mens mea +quasi vertigine gyrabat id quod fieri haud posse videbatur reputando--et +tamen, aliquo modo sensi Godfrey non errare! + +Clavulare nostrum ad metam perveniens tam subito constitit ut ego +convectori[4] illiderer, subsidiarii autem foras proruentes me secum +raperent. Ante fores Argentariae Diurno-Nocturnae stabamus, ubi lictores +iussu Grady aedificium circumfuderunt. + +Alterum clavulare iam ante fores stabat, aurigá usque in sessibulo +sedente, sed ubi Grady eo verterat, aliquis in limine argentariae +comparuit et ad nos clamitavit--ita tamen ut nullum eius verbum +intelligerem. At Grady probe videbatur ea excepisse, nam per gradus +accurrit, binis simul, eá pernicitate persultatis quae in homine tam +ponderoso mira videri debebat, quem ego aemulari haud possem. Aliqui ad +unum latus vestibuli stabant deorsum in pulvinari prostratum quempiam +spectantes. Vix momento temporis animadverti Simmonds eum esse supine +iacentem, oculis autem laquear rigide intuentem. + +Secundo tamen obtutu deprehendi oculos visu carere. Grady multum +concitatus cubitis sibi per turbam aditum silens paravit. + +"Ubi est Kelly?" quaerit. + +Ad haec verba quidam albida facie, synthesique[5] indutus, e sella +surrexit, quo viribus exhaustus corruere videbatur. + +"Tune illic es?" clamat Grady, atroci eum contuitus vultu. "Narra nunc, +quid evenit?--Narra autem confestim!" + +"Equidem, mi Here," balbutit Kelly, "revera hic nihil accidisse scio. +Quum tamen illic ad incile[6] constiteramus, ego autem ad aperiendum +claustrum clavularis descenderam, praeter Simmonds ibi quum neminem +reperi, hunc affatus sum, sed nullum tuli responsum--quum vero eum +attrectassem, ipse aliquo modo e sedili prorsum decidit--quo visu huc +irrui, ac per telephonum stationem appellavi, at responsum mihi est te +iam huc profectum esse; tunc hinc prodivimus eumque huc inveximus--nec +plus scio." + +"Nihilne audivisti--nullum sonum luctae?" + +"Nullum sonum audivi, Here; nihil prorsus." + +"Nec ullo modo meministi ubi ille alter excessisset?" + +"Non memini." + +"Herus Simmonds vidulum parvum secum habebat--animadvertistine?" + +"Animadverti; etiam quaesivi in curru, at non ibi est." + +Grady cum maledictis se avertit, quum quaterni quinique lictores e via +irruebant--ut mihi videbatur, ex decuria. Audivi eum cum his submissa +sed acuta voce colloqui, quo facto, subito, ut venerant, discesserunt. +Subsidiarii quoque simul discurrerunt, unde mihi certum videbatur Grady +everriculum[7] per totam regionem distendere, in qua profugum occultari +verosimile erat; at in praesentia magis de salute Simmonds quam de +consiliis lictoriis sollicitabar. Proinde dextram eius prehendi, qua +visa allevatus animo sum quum illaesam eam deprehendissem. + +"Quisquamne medicum accersivit?" quaesivi. + +"Accersimus," respondit aliquis actariorum[8] argentariae. "Medicum per +telephonum evocavimus--iam etiam adest!" Eodem tempore homo brevioris +staturae, nigro barbatus intravit, certum suae artis indicium, bulgam +medicamentariam secum gestans. + +Advena leviter lustrato corpore, manu nos recedere iussit, procubuit in +genua, indumenta resolvit in pectore, auremque cordi applicuit. Dein in +rigidos inspexit oculos, palpebras induxit, observavitque ut illae +subito recellerent, tum demum bulgam suam pandit. + +"Aliquantulum aquae," ipse petit. + +"Itaque non est mortuus?" quaero ego, quum quis scribarum pro aqua +discurrit. + +"Mortuus? Non quidem, sed inhalavit aliquid, quod ei cor omnino stitit." + +Genus horroris sensi per cutim meam sursum repere, quum mihi in mentem +veniret memoria ad dimidium plenae eius lagenulae rubidi veneni, quam +Crochard in sacculo secum gerebat. + +At ille modo mortem infligere nolebat; memini Godfrey dixisse eum +nunquam adversarium occidere solitum. Medicus interea acriter +elaboravit, ac pauca minuta post oculi Simmonds subito claudebantur, tum +longum duxit spiritum, denique etiam se ad sedendum erexit. Paulatim +aperuit oculos, sedebat titubans ac nutans, oculisque errantibus +circumspectabat. + +"Satius erit tibi iterum decumbere," ait medicus verbis lenibus. +"Necdum, ut scis, firmus es pedibus." + +"Ubinam sum?" halitans quaerit Simmonds. Tum casu me animadvertit. +"Lester!" me affatur. "Ubi est ipse--Piggott? Non . . ." + +Verba haeserunt, fulgida argentariae marmora dispectabat, palpando +aliquid iuxta unum latus quaeritabat, denique in pulvinar recidit. + +Quí ea nocte domum in Marathon venerim, prorsus non memini. Verosimile +est pedibus memet domum contulisse; primum quod memini erat me domi +esse, et in artisellio maxime commodo sedentem fumare. Quod fuma accensa +erat argumento est me eam mechanice, fereque alienum mente accendisse, +perinde atque otiandi amictum induisse. Respexi in horologiolum vidique +horam prope iam quartam esse. + +Verticem capitis mei tamquam febri ardere sensi, quamobrem latrinam[9] +ingressus, caput epistomio[10] aquae gelidae supposui. Hic mihi +stringor admodum profuit; quum autem me sabano[11] acerrime +perfricuissem, multo melius me habui. Itaque mox in artisellium +reversus, totius vesperae eventus commodum recolere coepi; reperi tamen +animum adeo languere ut ante oculos meos iterum atri circuli gyrarent. + +"Iam monui Godfrey me harum rerum nihil amplius sustinere posse," mecum +mussabam, ac sine mora in lectuale[12] me recepi cubiculum, non sine +molestia me exui, lumenque exstinxi. + +Dum in lecto cubabam insomnis tenebras intuens, aculeus unius +cogitationis ad erigendum me in lecto me compulit. + +Godfrey--ubinam interea erat Godfrey? Nam ipse vestigia Crochard insequi +mihi parebat. Num insequebatur? Num cum eo manus conserere ausus est? +Fortasse etiam hoc ipso momento . . . + +Vix mei compos palpando mihi viam ad telephonum quaesivi, ac numerum +Godfrey petivi--absurde et contra spem sperans, denique tamen, summo +stupore, et in magnam animi allevationem vocem eius audivi--non admodum +amicam . . . + +"Heus!" refert ipse. + +"Godfrey," coepi ego, "hic Lester. Ille evasit." + +"Utique evasit! Spero te non ob hoc me e lecto evocasse?" + +"Ergo tibi hoc notum?" + +"Novi eum evasurum." + +"Quum clavulare ad argentariam appulit, nemo nisi Simmonds in eo +repertus est. Simmonds enim, ut recte suspicaberis, comes eius fuit." + +"Ullumne tulit incommodum?" + +"Extra se inventus est, sed iam ad se rediit." + +"Bene est--sed Crochard non eum laederet. Ipse tamen utique cum gemmis +effugit?" + +"Utique," repetivi verbum, non parum miratus Godfrey tam aequo animo rem +ferre. "Quum in eum modum erupisti," subiunxi, "putabam fieri posse ut +ad insectandum eum ruisses." + +"Quídum? Quum ipse mihi vicenis minutis iam superior esset? Non adeo +insanio! Nuper vix dimidio minuti secundi superior mihi effugit." + +"Tentavi te assequi," explicui illi, "quamprimum Simmonds me docuerat +ituros se ad arcam visendam; officinam vestram per telephonum evocavi. +Concinnator urbanarum nuntiavit te Westchester esse missum." + +Godfrey risu respondit. + +"Ignes fatuos sum insectatus," inquit, "auctore Crochard, amico nostro. +At vero etiam tum, nisi quinis milliariis ab omni prope loco absentibus +nobis apsis nostra foramen accepisset, tempori adfuissem. Novi enim quid +subesset--at sic fata voluere. O, Lester, quam ille nobis cunctis ora +sublevit! Ita futurum te monui!" + +"Meum ergo nuntium non accepisti?" + +"Tradiderunt mihi quum nuntiassem negotium Westchester meram fraudem +esse; tum celerrime quam poteram ad decuriam properavi, sed iam sero." + +"Verum, mi Godfrey," obverto, "ego ne modo quidem perspicio quemadmodum +ipse haec perfecerit. Grady et Simmonds cum Pigot unà terram +petiverunt, nec ab eo memorabilia urbis visentes discesserunt. +Quemadmodum Crochard se ingessit? Quidnam ipse de Pigot fecit? Ubinam +est Pigot?" + +"Ille in _Savoie_ est. Simul atque ex decuria discessi nuntium aereum +navi misi. Officiales navis statim indagare coeperunt, repereruntque +Pigot vinctum oreque obturato sub cama suae diaetae iacentem." + +Elinguis stupui. + +"Quid quod ego id ne suspicatus quidem sim!" Godfrey se acerbe +reprehendit "Ibi stantes vidimus eam celocem cum vexillo Francico ut nos +praeterivit; etiam vidimus hominem ex ea in _Savoie_ transgressum; +denique etiam vidimus eundem cum Pigot colloquentem . . ." + +"Ita vero," probavi ego spiritu fere deficiente, "vidimus." + +"Ille ergo erat Crochard. Is igitur ipsum Pigot in diaetam suam +illexit--eodem quo Simmonds odore eum sine dubio soporatum sub cama +seposuit; synthesin eius induit, vultum offucia[13] et fuco finxit, +capillamentum[14] sumpsit--cuncta autem haec interea administravit dum +nos eum praestolantes fere calces detrivimus." + +"At vero ipse immani se discrimini obiecit," obverto ego. "Tam multi +vectorum cognoverunt Pigot--proinde simulationem[15] oportebat +accuratissimam esse." + +"Crochard nostrum talia minime retardant. Nec discrimen erat tam grave. +Pigot nemo nostrum propius vidit; nihil nisi occipitium eius +conspeximus; vectores vero cuncti in medicum inspectorem erant intenti. +Et tamen simulamentum accuratissimum fuit. Crochard enim eius rei +peritissimus est artifex, nec dubitandum est eum habitum ac speciem +Pigot optime novisse. + +"Quin et aerarium navis fefellit--nec ipse esset quidquam suspicatus!" + +"Sic ergo ipse hic Crochard fuit . . ." + +"At nos decebat suspicari. Decebat nos omnes suspicari, omnia in dubium +revocare; decebat me hunc salutatorem arctius aspectare videreque quo +denique devenerit. Loco tamen huius, Crochard documenta Pigot in saccum +recondidit, bulgam eius extra ianuam collocavit diaetae, tum compositus +prodiit, amicos suos relatores convenit; ego autem, ceu puellus +scholaris cum eo colloquens illic steti--nec mirum si me bardum ac +bucconem esse iudicat!" + +"Verum nec alius quisquam id suspicatus esset!" halitavi ego. "Est +Aedepol ille . . ." + +"Ingenio insigni," explet Godfrey. "Ingenio supremo, cui nemo sit +comparandus. Ego vero haec toto eo tempore novi, proinde cavere me +decebat. Probe meministi eum mihi per litteras nuntiasse hodie se +venturum?" + +"Memini." + +"Nec tu credidisti." + +"Ne nunc quidem credere queo." + +"Unum nobis solatio erit--id Grady nostrum labefactabit." + +"Verum, Godfrey," interloquor ego, "si modo eos adamantes videre +potuisses--adamantes eos pulcherrimos--pro, nefas! quod nobis +inspectantibus eos eripere valuit!" + +"Scelus nonne nefastum? Ast facta infecta fieri nequeunt, Lester;" dein +mutata voce subiunxit, "velis, rogo, cras, meridie, vel potius hodie, in +tua interesse officina." + +"Placet, interero," spopondi. + +"Cave mihi defueris. Usque unus comoediae actus ad agendum superest." + +"Interero," dixi iterum. "Vereor tamen ne actus ille postremus +anticlimax futurus sit. Adverte modo Godfrey . . ." + +"Iam licet decumbas," interpellat ipse, "somnambuli instar loqueris. +Vide sis ut somnum capias. Iamne paratus pro feriis es?" + +"Godfrey," inquam, "dic mihi . . ." + +"Nec quidquam dicam. Tamen usque unam habeo bombam quam displodam, +Lester, quae quidem ingens est, quae subsultare te coget!" + +Percepi eum e stomacho ridere. + +"Vale!" inquit, "faustam tibi noctem!" et auscultatorium pependit. + +[1] _Sustentaculum, -ii_, est capulus, in ingressu clavularis, +cuiuslibet alterius vehiculi, quem in gradu stantes, aut conscendentes, +manu prehendunt, ne elidantur. + +[2] _Orbita, -ae:_ proprie vestigium rotarum in pulvere, luto, vel molli +terra; hic longurii ferrei, sive ferrovia, cui rotae vectabulorum +insistunt. + +[3] _Electrovagum, -i_, sunt vectabula vi electrica acta, unde et +Germani suum _wagen_, (_vagum_), hinc vicissim Angli suum _wagon_ +deprompserunt. + +[4] _Convector, -is_, socius itineris. + +[5] _Synthesis, -is_, f.: proprie omnes partes vestimenti, quae unum +indumentum efficiunt; hic eo sensu accipio quo "uniformes vestes" +usurpare solemus. + +[6] _Incile, -is_, n., est locus infimus in via, secundum tramitem, ubi +aquae decurrunt. + +[7] _Everriculum, -i_, est rete, sagenae genus, quod piscatores in +fluvio trahunt, et vix ullus pisciculus evadere valet. + +[8] _Actarius, -ii_, est scriba, qui _acta_ conficit aut transcribit, +moderna idioma perperam act_u_arium esse volunt, quo vocabulo nos +_naves_ significamus. + +[9] _Latrína, -ae:_ contractum e _lavatrína_, cubiculum, camera ubi +nos lavamus. + +[10] _Epistomium, -ii:_ quo aquam e canaliculis, sive tubulis versa +cochlea, vel vecticula, elicimus. + +[11] _Sábanum, -ii:_ mantele, mantela, mantelum, manutergium, quo qui +vultum, aut manus, laverit, deterget. + +[12] _Lectuale, -is_, n.: cubiculum, ubi _lectus_ stat. + +[13] _Offucia, -ae:_ omne genus pigmentum vultús, uti cerussa, +purpurissa, fucus, fraus, dolus, technae, tricae. + +[14] _Capillamentum, -i:_ corymbion, falsa coma. + +[15] _Simulatio_ proprie est _similatio_, quum quis suum vultum alterius +vultui fuco, falsá barbá, falsá comá aliisque modis, _similem_ +reddit, eumque lineamentis imitatur. + + + + +CAPUT XXVII + +Actus Dramatis Ultimus. + + +Postridie mane perdormivi et, hoc ita misere, ut usque eo dum sedem in +tractu subterraneo cepissem, otium ad perlustranda diaria nactus non +essem. Unciales primum quaesivi litteras, quibus relata de furto +adamantum inscriberentur; sed mox intelligere coepi diurna matutina id +referre haud potuisse, quod eventus vix paucas horas ante contigit--et +tamen aevum praeterivisse parebat ex quo Godfrey ad me Gradyque +irruerat. Sic itaque res urbanae modo solito fluebant, incolis beata +inscitia eventuum sua negotia prosequentibus, qui paullo post, per +proximas editiones pomeridianas evulgandi illorum mentes concussuri +essent, et quibus eventibus describendis, illustrandis, et adornandis +relatores, artifices photographique sine dubio etiamnum satagerent et +elaborarent. Itaque amoenum mihi dimidiae horae spatium legendis relatis +Godfrey pollicitabar. + +Tum demum etiam mihi in mentem venit horam duodecimam statum nobis +tempus conveniendi esse. Ultimus dramatis actus usque edendus erat, uti +Godfrey dixerat, qui et bombam memoravit--et magnam quidem! Mirabar quid +id futurum esset. Unum certum esse scivi: si Godfrey id apparavit +stupendum id esse futurum. + +Complura erant inter munera mea quae curam meam efflagitarent, ego autem +tantá adveneram mora, horaeque matutinae tam cito labebantur, ut quum +ministellus ingressus heros Grady et Simmonds in atrio adesse meque +convenire velle nuntiasset, eorum adventum cum adventu exspectato +Godfrey nihil commune habere putarem. Tum horologium aspicio videoque +quinque tantum minuta ante duodecimam superesse, et tunc demum intellexi +auctores dramatis congregari. + +"Introduc eos," aio puero; illi mox intraverunt. + +Grady admodum videbatur esse perturbatus. Vultus eius plerumque floridus +modo pallebat pendulus, genae foede sulcatae, cutis sub oculis rugata +erat, oculi autem ipsi sanguine suffusi. Ex aspectu eius colligebam eum +somno caruisse; totam noctem Crochard quaesitando exegisse--et satis +clarum erat totum laborem in cassum fuisse. Simmonds quoque fere +confectus esse videbatur, nec dubium quin omnem veneni olfacti noxam +necdum penitus eluctatus sit. + +"Gaudeo te melius habere, Simmonds," manu porrecta eum alloquor. "Nonne +'facilis descensus Averni'?" + +"Verum memoras," probat Simmonds in sellam se demittens. "Paucillo plus +eius rei effecisset ut nunquam expergiscerer." + +"Quidquamne meministi quemadmodum id evenerit?" + +"Nihil quidquam. Paulisper unà sederamus amicissime colloquentes--inde +nihil amplius memini usque dum in argentaria sensus recuperavi." + +"Ubinam ille homo Godfrey est?" interpellat Grady. + +"Meridie se hic futurum promisit," respondi ego, aspectando meum +horologiolum. "Iam est meridies. Hicne eum conventurus eras?" + +Grady suspiciose me contuebatur. + +"Nihilne tibi ea de re cognitum est?" quaerit. + +"Nihil nisi quod me ut hic praesto essem rogavit. Quid est?" + +"Peream si scio," Grady impatienter respondit. "Ipse etenim mihi +nuntiavit satius sibi videri si ego hic eum opperirer, ego autem +existimavi eum aliquid scire posse. Caeterum ita vertigine laboro e +rebus hesterna nocte actis, ut fere in gyrum verser. At vero adventum +eius non opperiar. Non me ad id cogere poterit! Veni, Simmonds, +abeamus." + +"Exspectandum parumper," interpello ego interea dum ianuam extrinsecam +patescere audio. "Fortasse iste ipse Godfrey est." + +Et ita etiam res fuit. Ipse profecto intravit a viro comitatus, quem +Arcturum Shearrow, principem iurisperitum diurni _Record_ esse cognovi. + +Godfrey nutu capitis omnes nos consalutavit. + +"Existimo te herum Shearrow novisse," me affatur, deposita in +scriptoriam bulgá, quam secum ferebat. "En sisto tibi herum Lester, mi +Here Shearrow," quibus dictis manus alter alteri tetendimus. "Ideo vos +hic ad congrediendum convocavi, ut quaedam circa adamantes Michaelovitch +negotia dirimerentur--et, casu, etiam hac in re merito _Record_ +recolerentur, et hoc tanta celebritate, quantá iam diu non gloriata +sit." + +"Ego quidem non ad augendam gloriam _Record_ huc veni," obtestatur +Grady. "Diurnum illud me nunquam ex aequo tractavit." + +"Modo quo meruisti te tractavit," regerit Godfrey. "Iam ita ut sentio +tecum loquar, Grady. Tua iam fata statuta sunt. Post quam effugium illud +hesternum in vulgum efferetur, ne horam quidem perdurare poteris." + +"De ea re alias!" Grady mutit, sed satis erat patulum pugnacem animum +illi exemptum esse. + +"Relatum teneo te non sivisse nocte hesterna ut Simmonds me per +telephonum advocaret?" quaerit Godfrey. + +"Prorsus ita--nihil enim ad te attinebat." + +"Fortasse non attinebat. Et tamen, si ego interfuissem, scitissimus +Parisiorum, si non orbis terrarum, fur in Statione Viae Vigesimae +Tertiae intra caveam e chromo-nicolino chalybe factam securus sederet, +loco libere grassandi, et alium quempiam compilandi." + +"Tu nimiopere tibi confidis," regerit Grady. "Facile est post facta +sapere." + +"Ego vero tecum non disceptabo," refert Godfrey. "Non negabo furem +optime se dissimulasse, rationem rem gerendi praeclaram--nihil tamen +secius te ea perspicere decebat. Tuum erat id videre." + +Grady vultum suum tersitabat. + +"Ita, sane, utique!" ludificabat Grady. "Me perspicere decebat! +Suspicari me decebat etiam quum tu eum intervisere satagebas; quum ipse +ego de navi devehebam; etiam quum eius documenta rata ac probata +repereram--quin etiam usque ad effigiem suam in syngrapho suo! Nonne +haec iam clara sunt! Si modo homines aeque bene prospicere, quam +respicere possent, quam essent cuncta prospera!" + +"Ausculta modo, Grady," amicius fatur Godfrey, "nihil habeo quare tibi +in persona infensus sim; nec diffiteor stulte me egisse quum sollicitus +ibi stetissem et cum Crochard collocutus essem, nec quis ille esset +suspicarer. At haec omnia praeter rem sunt. Tu decuriae speculatorum +praees, proinde tuum est de rebus his cunctis respondere. Nec tu +fortitudine cares, hoc libenter do; verum tu muneri tuo impar es--munus +dotes tuas excedit, nec te id fallit. Sequere consilium meum, adi sis +illum telephonum propriisque verbis tuis te abdica." + +Grady, velut qui auribus diffidit suis, oculos in eum figit. + +"Me per telephonum abdicare!" repetit verba. "Num me insanire putas?" + +"Magis nunc quam hactenus putavi! Patroni tui nihil amplius tibi +proderunt, Grady." + +"Istane sunt ad quae audienda me huc accersivisti?" + +"Non ista sunt," refert Godfrey, "haec mera accidentalia +existimes--nonne tu hanc disceptationem induxisti?--Huc te accersivi ut +convenires . . ." + +Ianua exterior iterum patefit, et Godfrey subridens eo oculos convertit. + +"Herus Piggott!" ministellus nuntiat. + +Ego e sella mea paene prosilii, enimvero qui in limine stabat adeo idem +cum eo qui occultum forulum aperuerat esse videbatur, ut id adiurare +haud dubitassem. + +In medium progressus quemque in faciem contuitus est, quum denique +Godfrey conspexit, et in eum renidens: + +"Ecce me hic, mi Here," inquit; ego vero voce eius audita iterum stupui, +quippe quae cum voce Crochard eadem erat. "Spero me causam morae vobis +non praebuisse." + +"Nequaquam, Here Pigot," Godfrey eum certiorem fecit, sellá ei simul +oblatá. + +Grady atque Simmonds ancónes[1] suarum sellarum arctius prehendisse +mihi videbantur, oculisque fixis ac labiis apertis advenam mirabantur; +scire etiam putabam quae cogitationes eorum animos subivissent. Estne +hic Pigot? An ille qui forulum occultum aperuerat Pigot fuerit? Aut vero +neuter sit Pigot? Fierine potest ut hic alius ac diversus ab eo sit qui +arcam aperuerat? + +Equidem fateor mihi quoque idgenus cogitata et suspitionem quandam +Godfrey nostrum nos ludere, suborta esse Godfrey dispiciens versus nos +subridebat ut nostrum animadvertit aspectum. + +"Hoc mane," fatur Godfrey, "in portum descendi _La Savoie_que adivi. +Hero Pigot cuncta noctis hesternae eventa evolvi, rogavique eum ut hic +congressui nostro interesset. Benigne assensum praebuit. Certiores etiam +vos esse volo," viso Grady diffidenti obtutu, "herum hunc _vere_ Pigot +esse, Servitii Securitatis Parisiorum, non autem Crochard." + +"Prorsus ita," ait herus Pigot, gestu quodam deprecatorio. "Ego ipse +sum--quamvis conscius maximi dedecoris, quod in tendiculam a Crochard +mihi paratam incideram incautus. Is tamen homo est vaferrimus." + +"Assimulatio illa certe mira fuit," refero ego. "Imo et plus id vocari +fas est, nempe alienam personam simulare et ementiri." + +"Crochard occasione mea lineamenta discendi non caruit," immotus +respondit herus Pigot. "Ipse autem in cunctis quae suscipit artifex est. +Aliquando tamen capiam eum--urceus enim quisque puteum aliquando uno +plus aequo adit. Nullane est spes eum hic, Neo Eboraci, capiendi?" + +"Vix esse existimo" ait Godfrey. + +"Cave tam sis certus!" incidit Grady suo pondere. "Res mea necdum est +absoluta--nullo prorsus pacto!" + +"Ignosce, obsecro, Here Pigot, quod hero huic te non stiti," fatur +Godfrey, "herus hic est Grady, qui praefectus nostrae decuriae agentum +fuit; hic autem est herus Simmonds, e membris consilii eius; vir hic +herus Lester, advocatus, meusque amicus est; vir hic herus Shearrow est, +consultor meus proprius. Herus Grady, herus Simmonds, atque herus Lester +nocte hesterna," blande subiunxit, "quum Crochard forulum occultum +aperuerat, simul interfuerunt." + +Grady sensim rubore est suffusus, quin et ego vultum excandescere sensi +meum. Herus Pigot non sine hilaritudine subridens nos aspexit. + +"Eventus sine dubio perquam erat laetificus," fatur, "cernere Crochard +operantem. Tam iucundi eventús testem me esse nunquam mihi contigit. +Doleo tamen eum securum effugisse." + +"Praesertim quod adamantes Michaelovitch secum rapuit," subiunxi ego. + +"Antequam ea pertractemus," interpellat Godfrey paululum subridens, +"sunt una alteraque quaestiones, quas tibi, Here Pigot, proponere velim, +ut singularia quaedam, quae nobis necdum sunt in claro, perspicuae +fierent. Estne verum consilium furti adamantum Michaelovitch a Crochard +commentum fuisse?" + +"Absque dubio. Nemo furum Francicorum praeter eum tanto molimento par +esset." + +"Aequene verum est nullas directas eius rei evidentias contra eum +repertas fuisse?" + +"Aeque verum. Negotium tam astute gessit, ut eum evincere nullo pacto +possemus, nisi surreptas gemmas in sua deprehendissemus possessione." + +"Et hoc vos facere nequivistis?" + +"Nequivimus; gemmarum nulla vestigia reperimus, quamvis omnia ruspati +essemus." + +"At vos de arca Boulé deque forulis occultis nihil scistis?" + +"De his nihil scivimus. Famosam eam arcam a me explorandam iam esse +arbitror." + +"Est operae pretium. Et historia eius memorabilis est. Sed tibi +constabat Crochard hic in America adamantes eos venumdare tentaturum?" + +"Hoc probe scivimus, nec quidquam est quod ad cohibendum eum non +tentavimus. Plurimum vestris portitoribus confisi sumus, speravimusque +eos accuratissime exploraturos omnium sarcinas, qui ipsis in persona +cogniti non essent." + +"Portitores nostri," in stomacho ridens fatur Godfrey, "officiis suis +utique non defuerunt. Illi certe totam Rempublicam everterunt! Et +adamantes tamen, iis invitis, irrepserunt; quandoquidem arca a cive tam +universim noto, tamque supra omnem suspitionem, ut erat herus Vantine, +immissa est prorsus sine quaestione!" + +"Sane, profecto," concessit herus Pigot rei veritatem non sine +amaritudine. "Coeptum fuit audacissimum, atque nunc, nullo dubio, +Crochard poterit gemmas per otium divenditare." + +"Non poterit, si modo contingat mihi accuratam earum descriptionem +comparare," obvertit Grady. "Faciam etenim ut quisque hicce terrarum +gemmarius notititam rei capiat; cunctos meos satellites ad hoc negotium +delegabo; faxo ut Praefectus Wilkie aliquos suorum mihi commodet . . ." + +"Quin haud oportebit tanta moliri," interpellat Godfrey incurie. +"Crochard gemmas venumdare non tentabit." + +"Non venumdare tentabit?" stupens quaerit Grady. "Ut quid non?" + +"Quia eas non habet," refert Godfrey subridens, haud obscure laetatus +conspectum Grady confusum cernens. + +"Cave iam verba dare!" increpat eum Delectus exasperatus. "Si non ipse +eas habet, quis, malum, habeat?" + +"Ego," inquit Godfrey, brachiique uno amplexu tollit de scriptoria mea +bulgam. "Age, Lester, prosterne mucinium tuum," et ut ego confusus morem +gesseram, ipse tollit alutam,[2] aperit, eius contenta ceu eluvium +scintillans et coruscans effudit. "Ecce," exclamans se ad Grady vertit, +"adamantes Michaelovitch!" + +[1] _Ancón, -ónis_, m., inter alia, est brachium sellae. + +[2] _Aluta, -ae:_ idem quod _bulga_, vidulus. + + + + +CAPUT XXVIII + +Crochard Epilogum Scribit. + + +Saltem pro momento oculis praestrictis contemplabamur fulgidum cumulum; +dein Grady verbis confusis in pedes consiliit, gemmarum quantum manu +capere poterat prehendit, velut qui oculis fidem non habuerit. + +"Ego vero hoc totum non intelligo!" exclamat. "Habesne et ipsum +Crochard?" + +"Non sum tam fortunatus," respondit Godfrey. + +"Num tu significare vis eum haec sine luctamine dedidisse?" + +Eadem ipsa et meum animum percucurrit cogitatio. Si Godfrey debellavit +Crochard, illique adamantes ademit sine ad mortem luctamine, nebulo ille +urbanus minus quam videbatur habendus est formidabilis. + +"Amice Grady," respondet illi Godfrey, "Crochard ex eo momento non vidi +quo tu eum e navi evexeras. Si tu modo sivisses ut Simmonds me evocaret, +eum modo tenerem. Hoc mihi fuit in votis. Ipse tamen nos acumine +superavit. Mihi enim persuasum erat hodie eum venturum . . ." + +"Quid? Tune scivisti eum venturum?" stupens repetebat Grady. "Quí id +scivisti?--an vero os mihi sublinis?" + +"Scivi eum venturum," asserit Godfrey breviter, "quoniam ita mihi +scripto nuntiavit." + +Herus Pigot brevem risum edidit. + +"Moris sui est id factitare," inquit, "et promissis stare etiam solet." + +"Eo sum deceptus," prosequitur Godfrey, "quod eum non tam matura diei +parte exspectavi, unde factum est ut facile auctor fuisset quare ego ad +ignem fatuum insectandum, ad explorandum fictum eventum missus essem. +Istud me decepit. Verumtamen ego occultum forulum iam denis ante diebus +reperi et exploravi--dum arca usque in aedibus Vantine +servabatur--postridie vespera qua Matrona Velata suas litteras +recuperaverat. Et hoc factu satis facile erat. Miror, Lester, perquam +quod de ea re non tu etiam cogitavisti!" + +"Qua de re non cogitavi?" quaero ego. + +"De ianua harum ambagum. Forulus qui litteras celabat, fuit a laevo +latere arcae; inde statim intellexi ab adverso latere alium forulum +delitescere oportere, quem et a dextro altere repertum aperui." + +"Ego quidem," inquam, "non perspexi; ne modo quidem perspicio." + +"Agedum, perpende paucis. Cur fuit Drouet occisus? Quia erroneum aperuit +forulum. Is enim mechanisma a dextro arcae attrectavit, loco a laevo. +Venusta illa Iulia necessario erravit, illi dextrum, loco laevi lateris +indicando. Error idgenus facillime incurritur, quod verosimile est heram +suam isti in aperiendo forulo tergo ad se verso fuisse. Iuliam ipsam +erravisse fit certum, quum molimentum hero Vantine explicuit, et ob eum +errorem hic quoque occisus est. Praeterea et Matrona Velata verbis +claris prodidit rem sic se habere." + +"Ego id non animadverti," explico ego aequo animo. "Quidnam id fuit?" + +"Dixit scilicet ipsa se manu laeva, loco rectae, forulum aperire solitam +esse. Post dictum hoc nullus prorsus locus dubio superesse poterat. Et +sic forulum prorsus nullo labore reperi. Hunc enim ibi esse necesse +erat." + +"Esto," respondi, "tum quid?" + +"Tum gemmas sustuli, eas fabricatori imitamentorum exhibui, et +adulterinas quoad par erat accurate factas substitui. Arduum perquam +erat coeptum huic adamanti roseo maiusculo par comminisci simulacrum." + +His verbis eum e cumulo sustulit, duosque inter digitos ostentavit. + +"Quidnam hoc pulchrius?" quaesivit. + +Herus Pigot languide subrisit. + +"Is Mazarin vocatur," ait, "valetque francorum milliones tres. Eius +imitamentum in Louvre asservatur." + +"Est id itaque verum?" quaero ego. "Crochard historiam eius prodidit." + +"Est, sane, sine dubitatione," asserit herus Pigot. "Nec hoc secretum +est--sed aliquid quod memoria omnium excidit." + +"Itaque," pergit Godfrey, "postquam imitamenta acceperam, gossypio ea +involvi, et in locum horum in forulum supposui, non parum cautus ut +Mazarin in fundum, ubi eum repereram, ponerem." + +"Fortunatum admodum quod de ea re cogitasti," dixi illi, "alioquin +Crochard aliquid suspicatus esset." + +Godfrey subridens in me respexit. + +"Mi Lester," respondet mihi, "simul ac primum evolverat convolutum, +confestim intellexit se emunctum esse. Num eum falli posse arbitraris? +Nulla, ne optima quidem gemma fucilis,[1] eum fallet." + +Et nunc reapse memini quemadmodum leni rubore suffusus fuerit primum +convolutum quum evolvisset. + +"Non in animo mihi fuit eum decipere," docet Godfrey. "Aliquid improvisi +volebam ei parare. Et ego, pro, scelus, ad hoc videndum testis interesse +non potui!" + +"Sed si novit gemmas esse adulterinas," obverto ego, "quid profuit illi +tanto conatu eas subducere?" + +"Hoc ipsum hesterna vespera et mihi grave videbatur aenigma," refert +Godfrey, "quin ne nunc quidem plane capio." + +"Fortasse ipse tamen veras et genuinas in sua habet potestate," suggerit +Grady, qui cuncta haec relata incredula quodammodo aure exceperat. +"Fabula mihi perquam fucosa sonat. Quid si istae sint illae gemmae +adulterinae?" + +Herus Pigot in medium progressus, Mazarin manu attollit et caute +aspectat. + +"Ista saltem gemma genuina est," post momentum edixit. "Nec dubito quin +et reliquae genuinae sint," fatur eas inter digitos versitans. + +Grady usque dubius, sumpta una gemmá ad fenestram accessit eamque vitro +applicitam deorsum duxit, acri vestigio laesurae in vitro relicto. + +"Est genuina," inquit invitus. "Meo quidem arbitrio veri isti adamantes +sunt," quibus dictis iterum consedit. + +"Nunc vero amici," pergit Godfrey, qui actum Grady ludicrum patienter ac +subridens ferebat, "hos adamantes in vestram ditionem dedere sum +paratus. Velitis eos itaque numerare, mihique de acceptis apocham +reddere." + +"Tum tu, utique, de eventu historiam scribes," refert per sarcasmum +Grady, "tuoque cuncta attribues merito." + +"Ehem," intuitus eum Godfrey quaerit, "ullumne tu tibi meritum +vindicas?" Ad quae verba Grady rubore suffusus nihil quod diceret +habebat. "Quod ad historiolam attinet ea iam scripta est. In denis +minutis ea iam in viis versabitur--et in stuporem omnes aget! Modo velis +adamantes numerare. Reperies eos ducenos esse et denos. + +"Tot revera adamantes Magno Duci surrepti sunt," monet herus Pigot, ac +numerare perrexit. Adamantes numerarunt ducentos et decem. + +"Herus Shearrow substernet apocham," Godfrey subiungit; post Shearrow +chartam e sacculo exprompsit, eam evolvit, textumque eius praelegit. + +Repertum vero est chartam non modo apocham fuisse, sed plenam +narrationem singularium, nec celavit quidquam ex eventibus circa furtum, +meritaque _Record_ circa repertos atque recuperatos adamantes. Vultus +Grady interim magis magisque rubescere coepit dum documentum +praelegebatur. + +"Ego vero testimonium idgenus nunquam subscribam," obblaterat Grady. +"Nullo prorsus pacto id patrabo!" + +"At vero tu, mi Here Pigot, nonne subsignabis?" quaerit Godfrey. + +"Libenter equidem," respondet Francus, "eo enim res a te bene gestae, et +bene de Republica te meruisse agnoscitur," quo dicto in medium +progressus nomen cum coronide[2] subsignavit. + +"Iam modo tu, Simmonds," suadet Godfrey. + +"Cave feceris," interloquitur Grady. "Fac maneas ibi ubi es, Simmonds. +Prohibeo tibi quominus id subsignes. Memineris me tibi officio +praestare." + +"Noli credere, Simmonds," quiete interloquitur Godfrey. "Horae aut +pluris spatio ipse officialis esse desiit." + +Grady in pedes consiliit, oculisque inflammatis versus Godfrey itabat. + +"Quid tibi in animo est innuere?" boabat. + +"Innuere volo," refert Godfrey, "me atque herum Shearrow hoc mane +praefectum urbis adivisse, eique quaedam in nostra potestate testimonia +submisisse--hunc casum inter reliqua--tuamque abdicationem hoc meridie +acceptam fuisse." + +"Meane abdicatio?" hirriebat Grady. "Nunquam eam exscripsi!" + +"Licebit, si velis, hoc in vulgum praedicare," frigide regessit Godfrey. +"Id tuum erit videre. Ut iam monui te, per telephonum debebas officio +tuo renuntiare. Nunc demum, Simmonds." + +Grady paulisper furentis tauri instar oculos circumferebat dum ego eum +fere in Godfrey se praecipitaturum exspectabam; attamen loco huius, +pileum capiti suo impegit, progressus ad ianuam, eam violenter pandit, +se proripuit eamque pone se impulit. + +"Nunc demum, Simmonds," repetit Godfrey sonitu emortuo, quum Simmonds in +medium progressus subscripsit. Ego testis fui subsignationis factae, +quum Godfrey, multo etiam quam antea se avidiorem praebens, chartam +prehendit, eaque ad ianuam cucurrit. + +"Fac istam rem celerrime quam poteris in officinam deferas," dicit +cuidam ante ianuam adstanti. "Caetera per telephonum docebo. Istud," +inquit ianuá clausá ad nos reversus, "meum est praemium--sive potius +praemium _Record_--ob omnes has res gestas. Atque nunc, amici, diga heri +Shearrow ante ostium praestolatur, et ego satius existimo ut hanc +praedam in aliquam tutam arcam depositariam devehamus." + +Circiter denos post dies Godfrey quadam vespera visum me venit. Modo +tantum a Promontorio Cod, ubi septimanam summo valetudinis meae +beneficio exegeram, reversus sum; nec est cur asseram convenisse eum +maximo mihi fuisse delectamento. + +"Denique aspectu iam iterum tui es similis," me affatur totum oculis +lustrans. "Per aliquod tempus non parum de te sollicitus eram." + +"Nunquam melius valui. Saepius te monui nihil ad valetudinem meam +desiderari, nisi ut mysterium illud tandem aliquando solvatur." + +"Et id solutum est ad tempus statum, nonne est verum?" quaerit +subridens, "tametsi non eo quo exspectavi modo. Scito tamen, Lester, +futurum ut arcam eam mihi vindicem," inquit renidens. + +"Quanam lege?" quaero. + +"Quod dominus eiusdem mihi eam donavit," quibus verbis schedulam e +crumena sua exprompsit, mihique porrexit. + +Evolutá schedulá scripturam subtilem ac foemininam, quam semel iam +ante videram, agnovi. + + "_Here mi humanissime_ (erat epistolii textus) + + "Comperi me aequo minoris te fecisse, et ob id me purgatum + tibi esse velim. Confido ita mihi aliquando a fortuna fautum + iri ut in coepto quodam tecum in vices iuncti simus--exitus + cuius profecto vicissitudinibus miris haud cariturus sit. At + nunc in Europam me redire per _La Bretagne_ necesse est; fieri + enim posse non arbitror, post discrimina quae subiveram, ut + Suae Celsitudinis Magni Ducis adamantes deseram. Confido + sperare mihi licere ut tu, veluti pignus meae erga te summae + aestimationis, arcam Boulé accipere a me non gravére, quam, + persuasum habeo, optimum nostrum herum Lester, si has ei + litteras exhibueris, tibi dedere non negaturum. Arca enim non + modo praeclara res per se est, sed et in maiori tu eam pretio + habebis propter partem quae ei in nostra minutula comoedia + obvenerat. Hanc aliquem domicilii tui angulum ornare, scitu + mihi delectabile esset. + "Usque eo dum tibi iterum mihi occurrere detur, mi Here + humanissime, + "Tuus cum admiratione persevero + CROCHARD, Ille Invincibilis." + +"Nonne hic aequus est ludio?" quaerit Godfrey, dum epistolium illi +reddo. "Quid ergo de arca statuendum putas?" + +"Crochard eam praestinasse in dubium vocari posse haud puto," respondi. + +"Itaque ea modo mea est?" + +"Tua profecto est; at quadam re abs te corrumpi postulo." + +"Agedum, postula." + +"Et ego strenam quoque exigo," inquam. "Illas litterulas quoque admodum +concupivi--insuper," subdidi, "vice velim, putes apochae, si quisquam me +ob tibi donatam arcam postularet." + +Godfrey in risum erupit, schedulamque trans mensam ad me traiecit. + +"Habeas, tua est," inquit. "Ego autem cras, qui arcam devehat, mittam. +Ut puto, ea usque in statione est?" + +"Ibi est, quod ad vindicandam eam otium mihi necdum suppetivit. Sed, +Godfrey," subdidi, "quandonam solvit _La Bretagne?_" + +"Hodie octo.[3] Cras Havre appellet." + +"Annuntiavistine illis?" + +"Quidnam vis me annuntiasse?" + +"Crochard adamantes insectari. Hos per _La Bretagne_ vectos esse +verosimile arbitror. + +"Ita sane--et Pigot vectus est cum iis uná. Cur ergo eos moneam? Ipsi +certe sciunt Crochard ad potiundum iis adamantibus enisurum. Id tentare +apud eum fere officium honoris est, me iudice. Eorum ergo est cavere." + +"Nec hoc nimis arduum videri deberet," noto ego. "Cubiculum enim forte +navis vectoriae locus in omni orbe maxime securus habendus est." + +"Ita et mihi videtur," probat Godfrey, fumo emisso gyranti. + +Brevi post ipse sine ulterioribus verbis a me discessit. + +Verumtamen quo accuratius dicta perpenderam, eo clarius perspicere coepi +e retorto sono verba eius non adeo responsum quam quaestionem fuisse. + +Quum itaque postridie diurnum meum evolveram, litteras unciales +quodammodo me conspecturum exspectavi, quibus nova perfractae casteriae +fortis _La Bretagne_ nuntiarentur. Eiusmodo tamen inscriptio abfuit, +unde suspirio partim gaudii, partim exspectationis frustratae, ad +caetera nova me converti. + +Attamen binis post septimanis litterae inscriptionis unciales mihi +revera sub oculos ceciderunt: + + ADAMANTES MICHAELOVITCH ADULTERINI! + AGENS FRANCICUS EX AMERICA GEMMAS + ADULTERINAS REFERT + FRAUS RETECTA EST QUUM MAGNUS DUX MICHAEL + Adamantes denuo Auro complectendos ad Gemmarium mittit. + +Opus haud esse existimabam articulum qui sequebatur legere, vidi enim +ictu oculi quid evenisset. Inde etiam intellexi quare Crochard gemmas +adulterinas conservasset--usum enim earum capturus erat. Ubi tamen et +quando commutatio facta sit, divinare tantum queo; unum tamen certum +esse debet: duae septimanae a tempore furti satis erant otii quo praedam +ipse divendere posset. Sortem Magni Ducis misertus sum; etiam magis +dolui vicem praeclarissimi heri Pigot; nihilo tamen secius quis non +miraretur alacritatem et pernicitatem hominis qui hos spoliaverat? +Mirabar quis Mazarin emisset. Is certe adamas venditu difficillimus +fuit. Poterat utique in frusta secari--verum hoc sacrilegium futurum +erat! + +Quaestioni tamen huic paullo post responsum est singulari quodam +modo--tali nempe ut eo narrando plurimi diurnorum antes explerentur, +magnamque voluptatem vulgo Francico, comoediae amantissimo afferret, +quique nostri Crochard famam mirum in modum augeret et diffunderet. +Quodam mane in novis personalibus diurni _Le Matin_ notitia edita erat +hunc fere in modum: + + "Hero Rectori Musei Louvre: + "Boná fortuná mihi contigit adamante rosaceo, Mazarin + appellato potiri. In animo mihi est tuis eum collectaneis + restaurare, ne amplius populum imitamento vitreo picto + fallere necessarium videatur. Insigni mihi erit voluptati + gemmam hanc tibi donare cum omni honoris testimonio, si + modo Sua Celsitudo, Magnus Dux Michael, velut donationis + socius, sua voluntate mihi adstipulari velit. Quodsi vero + negaverit, tristi muneri ducam adamantem, quandoquidem + propter magnitudinem usui meo minus aptum reperio, in + frustula secari. Libens tamen spero Magnum Ducem assensum + mihi non negaturum. + "CROCHARD, Ille Invincibilis." + +Quid poterat Magnus Dux statuere? Recusaturus risui vulgi compitorum se +obiecisset. Praeterea nihil quod necdum amiserat erat amissurus. Prohinc +haud exspectandá gratía partem donatoris praestitit. Biduo post +director Louvre super scriptoriam suam manipulum reperit; quo evoluto, +Mazarin invenit. Quum viseris Louvre, in vitreo speculario, honoris +loco, in Apollinis loculamentis, custode adstante, adamantem eum +conspicies. Historia tamen huius restitutionis factae e memoria hominium +sensim oblivione deleri incipit. + +Crochard vero? Nescio. Quoque mane nova Parisiaca lectitare consuevi, +rimando, si quo modo Invincibilis ille nova quadam metamorphosi alicubi +compararet. Epistolium suum quadraturá complexum sub oculis ante +scriptoriam meam pendet, idque quotidie lectito. Una eius sententia +perpetuo mihi in memoria versatur: + +"Confido ita mihi aliquando a fortuna fautum iri, ut in coepto quodam +tecum in vices iuncti simus--exitus cuius profecto vicissitudinibus +miris haud cariturus sit." + +Et ego confido mihi concessum iri ut molimento ei interesse possim! + +[1] Fucata, adulterína, falsa. + +[2] _Coronis, -idis_, f.: moris quondam fuit, et usque est fere apud +multos, post nomen subscriptum litteras adiicere _m. p._, manu propriá, +ita saepe affectata et depravata, ut iam non litterae sed confusae +lineae, vanaque linearum ornamenta esse viderentur, cuius rei vestigia +supersunt, quamquam qui id faciunt, nesciunt quid faciant. Idem evenit +de verbo _Finis_, ex quo coronas et corollas finxerunt. + +[3] _Hodie octo_, Latinitate sequiori, h. e. aevi Christiani, ex quo +calendario Christiano utimur, _ex hodie octo_ phrasis usu venit ad +septimanam sequentem indicandam, seu, rectius, octo dies. Phrasis itaque +significat _octo diebus a die hodierno_. Vicissim _hodie octo_, diebus +octo _ante_ hodiernum diem. + + + + + + +FINIS. + + + + + +Transcriber's Notes: + +In a few footnotes single digits numbers occur after a verb. These +are not typos but indicate the conjugation a verb belongs to. + +All occurrences of ligatures have been replaced by 'ae' and 'oe' +respectively. + +Several typos concerning quotes have been corrected (not in +multi-paragraph quotes). + +Additionally the following typos have been corrected: + +Caput I: + + - pagellam iucurie contuetur -> pagellam incurie contuetur + +Caput II: + + - ac satium duxi -> ac satius duxi + - leva autem manu -> laeva autem manu + - in mentem mihi vehit -> in mentem mihi venit + +Caput III: + + - tibi am memoravi -> tibi iam memoravi + - in fauce ima occurit -> in fauce ima occurrit + - me anspectans -> me adspectans + +Caput IV: + + - respondit miratus -> respondi miratus (checked against English + edition) + - generalia indicaia -> generalia indicia + +Caput V: + + - praterivisse oportebat -> praeterivisse oportebat + +Caput VI: + + - Quisnam adiunt -> Quisnam adiuvit + - Footnote "Anthrax . . .": tamen _cabonem_ -> tamen _carbonem_ + +Caput VII: + + - infensum fuisse. -> infensum fuisse? (checked against English edition) + +Caput VIII: + + - nortua est -> mortua est + +Caput IX: + + - novit secretum huis veneni -> novit secretum huius veneni + +Caput X: + + - cuiusque rei grauioris -> cuiusque rei gravioris + - est occassio -> est occasio + - solius colius collocutionis -> solius collocutions (error due to + page break) + +Caput XI: + + - basilisci oculorum instar micanste -> basilisci oculorum instar micante + +Caput XII: + + - de iso arcano homine -> de isto arcano homine + - Footnote "Hirquitallio . . .": virilitatem affectnas -> virilitatem + affectans + +Caput XIII: + + - a suius moribus -> a cuius moribus + - scistitata esset -> sciscitata esset + - in sua esset patestate -> in sua esset potestate + - Accessi igitur adscriptoriam -> Accessi igitur ad scriptoriam + +Caput XV: + + - oculosqu clausit -> oculosque clausit + - matrona velata immisericoris -> matrona velata immisericors + - in subteglino -> in subtegulino + - Mendacim est. -> Mendacium est. + - amere mulieri nefas est? -> amari mulieri nefas est? + - Cosilium ceperat -> Consilium ceperat + - testem eus rei -> testem eius rei + - satis constentaneum -> satis consentaneum + +Caput XVI: + + - nec praetera dubitandum -> nec praeterea dubitandum + - admodum partaesam fuisse -> admodum pertaesam fuisse + - siquo modo -> si quo modo + - ut iis abuit -> ut iis abuti + - Deniqe -> Denique + - Ullasne omplius -> Ullasne amplius + - Nullas omplius -> Nullas amplius + - oculos in tapetas defixios -> oculos in tapetas defixos + - Parisiis advisset -> Parisiis adivisset + - summi fui ingenii -> summi fuit ingenii + - occidit Druet -> occidit Drouet + +Caput XVII: + + - cum quadrente -> cum quadrante + - oboculos ei posui -> ob oculos ei posui + +Caput XVIII: + + - resdondit Godfrey -> respondit Godfrey + - Godfrey iterum erubuit. -> Goldberger iterum erubuit. (checked + against English edition) + - sive Vantide -> sive Vantine + +Caput XIX: + + - sursumrepere animadverti -> sursum repere animadverti + +Caput XX: + + - cadveris ibi iacentis -> cadaveris ibi iacentis + - facinus perfieiemus -> facinus perficiemus + +Caput XXI: + + - sit similima -> sit simillima + - Armand sequveremini -> Armand sequeremini + - facilo id effecturus -> facile id effecturus + - decuriae Viae Vigessimae -> decuriae Viae Vigesimae + +Caput XXII: + + - Viae Vigessimae Tertiae -> Viae Vigesimae Tertiae + - caput attolere -> caput attollere + - tu igitur gratia -> tui igitur gratia (checked against English edition) + - siquem alium -> si quem alium + - e meculatura -> e maculatura + +Caput XXIII: + + - vestigio peregrinae enuntioationis -> vestigio peregrinae enuntiationis + +Caput XXIV: + + - mores Granci -> mores Franci + - proditur fuit -> proditor fuit + - Footnote "Ostentaria . . .": ita ut nestro -> ita ut nostro + +Caput XXV: + + - ad plentitudinem -> ad plenitudinem + - ostestans parvum cumulum -> ostentans parvum cumulum + - secum habera solebat -> secum habere solebat + - historio eximius -> histrio eximius + - bipedum stultisimme -> bipedum stultissime + + + + + +End of Project Gutenberg's Mysterium Arcae Boulé, by Burton E. Stevenson + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MYSTERIUM ARCAE BOULÉ *** + +***** This file should be named 46456-8.txt or 46456-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/4/6/4/5/46456/ + +Produced by Carolus Raeticus + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License available with this file or online at + www.gutenberg.org/license. + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation information page at www.gutenberg.org + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at 809 +North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email +contact links and up to date contact information can be found at the +Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit www.gutenberg.org/donate + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For forty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/old/20140730-46456-8.zip b/old/20140730-46456-8.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..03d5201 --- /dev/null +++ b/old/20140730-46456-8.zip |